content,title,labels,label_vector,num_labels,original_category,content_length,resource,date
"Скульптор Салауат Щербаков - Миңлеғәле Шайморатовҡа ҡуйылған һәйкәл өсөн; «Башкиргражданпроект» авторҙар төркөмө Өфө хосписы проекты өсөн; «Муха» студияһы директоры Артур Абдрахманов, «Башҡортостан» киностудияһы директоры Юнир Әминев, рәссам-карикатурасы Камил Буҙыҡаев - ""Төньяҡ амурҙары"" йәнһүрәтен ижад иткән өсөн лауреат исемен алды.","Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә С. Юлаев исемендәге премия лауреаттары",['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Яңылыҡтар,337,https://uchbash.com/news/novosti/2024-10-09/bi-t-s-n-t-m-arhitektura-lk-end-s-yulaev-isemend-ge-premiya-laureattary-3962425,2024-10-09T23:09:00+00:00
"«Бәлки, ашармын» Бер кейәү ҡәйнәһе менән таныштарына ҡунаҡҡа бара. Хужабикә уларҙың алдына төрлө ризыҡ сығарып теҙә. Кейәү кеше бик ашамһаҡ була, уның был ғәҙәтен белгән ҡәйнә, хужалар алдында ҡыҙарырға тура килмәһен тип, уның алдына ҡуйылған һәр ашамлыҡты ситкә ала бара икән, үҙе бер туҡтауһыҙ: «Беҙҙең кейәү быны ашамай ул», – тип һөйләнә, ти. Тегеһе, ныҡ асыҡҡан булһа ла, түҙеп ултыра бирә икән. Өҫтәл артындағылар туйып, хуш итеп бөткәс, түҙмәгән был: «Туҡтап тор әле, ҡәйнәм, ашамаһам да, ашап ҡарайым әле, бәлки, ашармын», – тип, һыйланырға керешкән. Уның был һүҙе лаҡап булып ҡалған. «Тукует» Бер әбекәй урыҫ кешеһенән кәзә һатып ала. Тәкәне һарайына алып ҡайтып бикләү менән үҙ кәзәләренә көн бөтә бының: теге тәкә һөҙөп йонсота тегеләрҙе. Әбей, оҙаҡ уйлап тормай, малын етәкләй ҙә, урыҫҡа кире китә. Тегеһе иһә ни булғанын аңламай: «В чем дело, бабушка? » – тип һорай. Инәйҙең урыҫсаһы самалы була. «Кәзәләремде төкөй»ҙө ни тип әйтергә белмәй, оҙаҡ ыуаланып торғандан һуң, ике бармағын маңлайына ҡуйып: «Тукует», – тип ҡуя. Мәҙәк хәлдәрҙе Лена ХӘЙРУЛЛИНА яҙып алды.",Ауыл мәҙәктәре,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Юмор,1076,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-03-15/auyl-m-kt-re-3683760,2024-03-15T15:09:00+00:00
Кәмилә Әғлиуллина – Өфөләге Максим Горький исемендәге 3-сө гимназияның «В» синыфы уҡыусыһы.,Кәмилә Әғлиуллинала – Гран при!,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хаттар,91,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2025-04-30/k-mil-liullinala-gran-pri-4219633,2025-04-30T12:10:00+00:00
"В Башкортостане продолжается модернизация образовательных учреждений — прямо сейчас в Салавате идёт ремонт сразу 5 объектов: - 4 школы: Гимназия 1, СОШ 4, Кадетская школа 2, СОШ 7 - 1 колледж: Салаватский колледж образования и профессиональных технологий Что планируется сделать? - Меняют кровли, системы отопления, проводят внутреннюю отделку, - Обновляют фасады и коммуникации, - Устанавливают современное оборудование. К все учреждения должны встретить учеников и студентов в обновлённых, комфортных и технологичных зданиях.",В г. Салават идет масштабное обновление школ и колледжа,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,527,https://uchbash.com/news/novosti/2025-05-27/v-g-salavat-idet-masshtabnoe-obnovlenie-shkol-i-kolledzha-4251492,2025-05-27T10:38:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр9 апрельдә Уфада Башкортстан Югары мәхкәмәсе Чанышеваның әза мөддәтен озайтып,  9,5 елга ирегеннән мәхрүм итү карары чыгарган иде. Уфадагы Навальный штабының элекке итәкчесе, активист Лилия Чанышева Русия президенты Владимир Путинга ярлыкау сорап үтенеч язуы язган. Бу хакта бүген, 13 майда дәүләт басмасыхәбәр итте. ""Үзенең үтенечендә (аның күчерелмәсен га Чанышева даирәсендәге чыганаклар бирде) ул 2021 ел башыннан бирле бернинди сәяси активлык күрсәтмәвен, шулай ук 400 мең сум штрафны тулысынча түләвен искәртә"", дип яза басма. искәртүенчә, активистның әти-әнисе -Айратһәм Татьяна Чанышевалар да ""дәүләт башлыгы исеменә шундый ук үтенеч язулары"" тапшырмакчы була. ""Безнең кызыбызга һәм аның иренә мәрхәмәт күрсәтегез, алар балалар турында хыяллана. Безгә 70 шәр яшь, итди хроник авыруларыбыз бар, оныкларыбызны күрергә мөмкинлек бирегез"", дигән бу хатта Айрат Чанышев. "". Реалии"" чыганаклары да Чанышеваның бу елның 19 апрелендә шундый мөрәәгать язуын һәм аны Русия президенты исеменә ибәрүен раслый. Лилия Чанышева үзенең үтенечендә ""2021 елның декабрендә экстремист дип табылган оешмада 2021 елның апреленнән үзе теләп эшләүдән туктавын"" әйткән. Моны Уфаның Киров районы мәхкәмәсенең былтыр 14 апрельдә чыгарган карары да раслый дигән. Активист Башкортстанда ""хокук яклау һәм итимагый-сәяси эшчәнлек белән шөгыльләнүен"", аерым алганда Куштауны яклавын, Уфаның Руставели урамындаәналлы йорт төзелешенә каршы чыгучыларның хокукларын яклавын, Башкортстан Дәүләт ыенында бюджет белән бәйле әмәгать тыңлауларында чыгыш ясавын әйткән. Шулай ук дәүләткә сатып алулар белән бәйле канун бозуларны ачыклавын да искәрткән. Чанышева әти-әниләренең өлкән яшьтә булуын, аларның хроник чирләре барлыгын яза. Ул өч ел да алты ай буе төрмәдә утыруын, 400 мең сум штраф түләвен дә искәрткән һәм алга таба да әза мөддәтен үтәүдән азат итүне сораган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Лилия Чанышева ярлыкау сорап Русия президентына мөрәәгать иткән,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1996,https://www.azatliq.org/a/liliya-chanisheva-yarlikau-sorap-rusiya-prezidentina-morajagat-itkan-/32944241.html,2024-05-13T13:22:11+03:00
"Гаяз ЯмбаевМәскәү шәһәренең көньяк-көнчыгыш бүлгесе татарлары мохтарияте Мәскәү башлыгы Сергей Собянин исеменә хат юллаган. Мохтарият мэрдан башкалада яңа мәчетләр төзү вазгыятенә ачыклык кертүне сорый. ""Ни өчен Сез Мәскәүдә итәкчелек иткән ун ел эчендә йөздән артык православ чиркәүләре төзелгән һәм бер генә яңа мөселман гыйбадәтханәсе дә төзелмәгән? Ни өчен Мәскәү хакимияте православ храмнарына каршы протест белдергән очракта, аларны төзүдән баш тартмый, альтернатив урыннар сайлый, ә мөселман гыйбадәтханәләренә каршы протест белдерелгән очракта, хакимият аларны төзүдән баш тарта, альтернатив урыннар сайлап тормый? Ни өчен православ динен тотучылар арасында мигрантлар булу Мәскәүдә православ храмнарын төзүгә каршы аргумент булып тормый, ә мөселман динендәгеләр арасында мигрантлар булу мөселман гыйбадәтханәләрен төзүдән баш тарту аргументы булып тора? ""диелә хатта. Хатның авторы — мохтарият рәисе Гаяз Ямбаев. Башкала татарларының мэрия һәм префектура белән мөнәсәбәтләре турында Ямбаев Азатлыкка да сөйләде. Гаяз әфәндегә 80 яшь. Егерме елдан артык Мәскәүнең көньяк-көнчыгыш бүлгесендәге милли-мәдәни мохтариятне итәкли. ""Сабантуйлар уздыра идек, Аллаһ Тәгалә ярдәме белән мәктәп булдырдык, балалар бакчасы булдырдык, өч мәхәллә булдырдык, мәчет кенә һаман юк, — дип уфтанды ул күрешкәч. — Миңа тугызынчы дистә китте, хәзер гомеремнең мәгънәсе — мәчет булдыру"". Гаяз әфәнде бераз начар ишетә, мохтарият рәисе ярдәмчесе Ринат Борхановка безнең сорауларны кабатларга туры килә. Гаяз Ямбаев (у) һәм Ринат Борханов— Хат уңаеннан яңалыклар бармы? — Ринат Борханов: Бер ай көтегез, диделәр. Ринат әфәнде мэрия белән телефоннан сөйләшкән арада, Гаяз әфәнде бүлге белән таныштыра: Гаяз Ямбаев: Минем монда үземнең офисым бар, анда әби-бабайларны ыеп, Коръән укырга өйрәтәм. 27 кеше йөри. Хәзер коронавирус дип, туктап тордык. Татар мәктәбе алты йөз кешелек, анда ике йөз кеше генә йөри. Муса әлил исемендәге кадетлар корпусы ясарга иде, бу инициативаны яшь, энергияле кеше алса, яхшы булыр иде. Миңа сиксән яшь, көчем итмәс инде. Миңа эшләгәнем өчен бик күп бүләкләр бирделәр, Татарстаннан да, Мәскәү хакимиятеннән дә. Без префектура белән бик дус идек, бик ярдәм итәләр иде, аеруча Зотов әфәнде(Владимир Зотов—элекке префектура башлыгы, хәзер мэр киңәшчесе). Марьино районындагы 33 нче китапханәдә татарча чаралар уздыра идек. Префектура ярдәмендә ""Урам балалары"" проекты да ясадык, анда татар балалары юк иде, урыслар гына, аларга Казанга экскурсия уздырдык. Ике тапкыр мәчет өчен урын бирделәр, ләкин бу һәрвакыт бәхәсле мәсьәлә. Һаман килеп чыкмый. Аның каравы, өч төштә мәхәллә ясадым, бездә өч мәхәллә эшли. — Өч мәхәллә — бу нинди мәхәлләләр? Гаяз Ямбаев: Икесе Люблинода, берсе Авиамоторнаяда урнашкан. Ринат Борханов: ""иденче буын"", ""Әлиф"", ""Ихлас"" турында сүз. Гаяз Ямбаев: Бу — намаз ызбалары. Анда икешәр йөз кеше йөри. Ринат Борханов: Әле генә сорадым, хат Горбенкога тапшырылган(Александр Горбенко — Мәскәү мэры урынбасары)Гаяз Ямбаев: Аңарда минем йөз хат ятадыр инде. Бик күп яздык. — Гаяз әфәнде, 2010 елда сез Мәскәүнең Текстильщики бистәсендә мәчет төзелешенә каршы булучылар беләнсөйләшкән идегез. Ун елдан соң хәлләр, халык фикере үзгәрдеме? Гади халык чыннан да мәчеткә каршымы, әллә котыртучылар бармы? — Мәрхүм Лужков мәчет өчен ир бирде. Безнең күңелләр күтәрелде, миндә әле һаман Лужков хатлары саклана. Ләкин рус фашизмы килде, алар халыкны боза башлады, татарлар монда ыелып укып ятырлар, әйдәгез, протест оештырабыз, дип котырттылар, автобус тутырып тарафдарларын алып килделәр. Префект урынбасары миңа ""Гаяз, үзеңнекеләрне чакырма, тавыш-әнал булыр"", дигәч, мин чакырмадым, фашистларга каршы үзебезнекеләр бер биш кеше генә иде. Алар протест акциясе оештырды, без иңелдек. Болар ирле халык түгел, котыртучылар иде, ләкин яшь, инициативалы кешеләр, урыслар. ирле халык чыкмады да диярлек, анда күпчелек телсез-чукраклар дияргә була. Ике-өч кеше бар иде, аларның ник килүе дә билгесез, ""сезнең күзләрегез коңгырт, безгә зәңгәр күзләр кирәк"" кебек буш сүз сөйләп тордылар. Бу ыелышка префектурадан да, мэриядән дә килгәннәр иде. Игътибар итмәсәләр дә булыр иде, ләкин алар каршы якны тыңлады. —Аннан да элегрәк, 2000 нче еллар башында ""Мой двор"" дигән оешма барлыкка килде һәм мәчеткә каршылык чаралары оештыра башлады. Төрле листовкалар таратылды, имзалар ыелды, социаль челтәрләрдә ""Текстильщикида мәчет булмаячак"" дигән бит ачылды. Хәттамашина йөрешләреуздырылды һәм моңа мэрия рөхсәт бирде. Алар ""Нет мечети на Волжском бульваре"" дигән язулар белән бөтен Мәскәү буйлап хәрәкәт итте. Бу исламга каршы бик зур кампания иде. Бу мәчет урынында хәзер ни төзеделәр? —Ул тиклем зур хәрәкәт түгел иде инде ул, ничектер безне читләп узды. Ул мәчет саласы урынга чиркәү һәм башка корылмалар төзеделәр. — Мәскәү мэры Сергей Собянин мөселманнарга дүрт мәчет бик иткән, дип даими тәкрарлап килә. Әгәр Мәскәү мэрыннан мондый караш булмаса, хәлләр үзгәрер иде дип саныйсызмы? — Алар читтән килгән мөселманнарны санамыйлар. Ә ул мөселманнар Мәскәүдә яши, Мәскәүгә яраклаша. Украин, беларус, молдаваннарны православ санына кертәләр, аларга чиркәү төзү өчен альтернатив урыннар эзлиләр, ә мөселман халыклары безнең санга керми, безгә альтернатива эзләмиләр. Мэрның карашы үзгәрсә, хәлләр дә үзгәрер иде, ләкин хәтта гафу үтенүче дә юк. Без үзебезнең район өчен бик күп эшләдек, мөселманнар өчен дә, урыслар өчен дә, аралашып торабыз, сабантуйлар уздырабыз. Префектура үзе дә безгә бик күп ярдәм итә, ләкин бу мәсьәләдә(мәчет мәсьәләсе - ред. )алга китеш юк. —2018 елда ""Яңа Мәскәү"" микрорайонында мәчет салыначак, дигән иде шәһәр мэры Сергей Собянин. Аның сүзләренчә, бу урында мөселманнар өчен генә түгел, православ, яһүд һәм будда дине тарафдарларына да гыйбәдәтханә төзүгә ир бүлеп биреләчәк. План нигезендә ""Яңа Мәскәү""дә динара комплекс пәйда булачак. Бу ир Әлбир Крганов мөфтиятенә биреләчәк диелде. Мөфтиятләрнең бүленеше мәчет төзелешенә аяк чаламы? — Мэр әйтсә дә, һаман берни юк. Мин үз округым өчен генә борчылам, мөфтиятләр бүленешенә кысылмыйбыз. Мәчетләр өчен ир бирсәләр, мөфтиятләр бер-берсенә комачауламас иде инде. Барысы белән дә эшлибез, бергә эшлибез. Мин үзем Әлбир хәзрәт белән дә эшлим, сиксән яшьлегем белән дә барысы да котладылар. Мәскәү мәчетләре харитасы","""Тормышымның мәгънәсе — Мәскәүдә мәчет булдыру""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Татарстан,6201,https://www.azatliq.org/a/30990040.html,2020-12-08T11:00:24+00:00
"Әллә күҙ тейҙе, әллә ҡайғы еле? .. (Хикәйә) Маһира тәҙрә янына барып, тыштағы тауыштарға ҡолаҡ һалды. Епшек ҡар яуалыр, моғайын: тәҙрәгә ваҡ ҡына боҙсоҡтар ҡағылып, сыҡ-сыҡ иткән тауыштар ишетелә. Башҡалар, бәлки, ишетмәйҙер, әммә уның һаҡ һәм һиҙгер ишетеү һәләте һәр өндө эләктереп ала. Күҙҙәре күрмәҫ булғас, был һәләте тағы ла артҡан кеүек: кешеләрҙе аяҡ тауышынан уҡ таный, хатта кәйефе бармы, арығанмы әллә шатлыҡтан осоп-ҡунып йөрөймө – шуны ла һиҙә. Ҡатын барып газ мейесен һүндерергә итте лә ҡыҙын көтөргә булды. Ни тиһәң дә, ут менән уйнарға ярамай. Рашҡы яуғанда көн йылы – өй эсе эҫеп китер инде. Бик булмаһа, тәҙрәһен асып, елләтер. Ғүмер буйы осоп-ҡунып бейеп, ауыл сәхнәһенең күрке булған, эште емертеп башҡарған уңған ҡатынға 50 йәше тулыр-тулмаҫтан кеше көнлө булып ултырыу бик ауыр. Тик балаларын ҡайғыртмаҫ өсөн күңел төшөнкөлөгөн һиҙҙертмәҫкә тырыша. Дүрт йылда яңыса йәшәргә өйрәнде инде, тик бына уттан ҡурҡа. Әсәһе менән ағаһының вафатынан һуң. Шуға ашарына ауылдағы ике ҡыҙы алмаш-тилмәш әҙерләй. Микротулҡынлы мейестә йылытып алырға өйрәнде. Өфөлә йәшәгән килене икенсе юлы мультиварка алып ҡайтырға вәғәҙәләне әле, бәлки, уның менән үҙе лә аш-һыу йүнәтә башлар. Көн буйына телевизор йә радио тыңлап күңелен баҫа. Таныш-тоноштары ла шылтыратып, хәлен белеп тора, ауылдаштары ла килгеләй. Яңғыҙ итмәйҙәр. – Кисә һуғым һуйҙыҡ бит, шуға әҙерләнеп йөрөп, өс көн инә алманым. Бөгөн, мин әйтәм, инеп, хәлен беләйем, яңы иттән, һуғым ашынан ауыҙ иттерәйем, – ишектән күршеһе Лилиә килеп инде лә хәбәрен теҙә лә башланы. – Эй-й, Маһира, былай ултырыуың бушҡа түгел һинең. Күҙ тейгән! Бигерәк талантлы, һылыуһың бит, һоҡланмаған кеше булманы. Мең ғәләм алдында, ҙур сәхнәләрҙә йөрөп, харап булдың. Донъяның кеме юҡ, тигәндәй. Берәй муллаға барып, өшкөрөлөп ҡара, күҙҙәрең асылып китер, иншалла! Маһираның был турала уйлағаны бар ул. Ысынлап та, төҫкә бала саҡтан матур булды. Урамға сыҡһа, һәр береһе яратып, битенән үбеп, тәмлекәс биреп китер ине. Ә мәктәпкә барғас, бейергә оҫталығы асыҡланды. Башҡалар менән ансамблдә бейергә теләһә лә, ҡушманылар: Бишбармаҡ, Заһиҙә кеүек бейеүҙәр менән яңғыҙын ғына сығарҙылар. Арыш араһындағы бойҙайым! – тип яратты атаһы. Алты малай араһындағы бер бөртөк ҡыҙ ине шул. Уларҙан иркәләнеп, яҡланып ҡына үҫһә лә, эш күп эләкте. Анау сама малайға һәм бәһлеүәндәй иренә әсәһе бер үҙе ашарға әҙерләп, кейем-һалымды йыуып өлгөрмәй ине. Шуға ла Маһира 5 – 6 йәштән ҡул араһына инде. 11 йәштә күпертеп икмәк һалырға ла өйрәнде. Артист булыр! – тигән уҡытыусыларының, туғандарының өмөтөн аҡлап, Маһира Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумының бейеү бүлегенә уҡырға инде. Ә уны тамамлағас, күпме генә бейеү театрына саҡырмаһындар, үҙ ауылына эшкә ҡайтты. Талант ҡайҙа ла үҙен һиҙҙерә, тигәндәй, юғалып ҡалманы ул. Күрше ауылдарҙа ла, үҙҙәрендә лә бейеү ансамбле төҙөп ебәрҙе, мәктәптәрҙә бейеү түңәрәктәре асты. Үҙе лә конкурстарҙа еңеп, йыш ҡына Өфөгә, Стәрлетамаҡта үткән байрамдарҙа ҡатнашырға саҡырыуҙар алды. Ғашиҡ булыусылар ҙа күп ине. Әммә ул бала саҡтан оҡшатып йөрөгән ябай ауыл егете Ғәзизде һайланы. Тракторсы булып эшләһә лә, Маһираның талантының баһаһын белә ине. Теләһәң, ҡалаға йә район үҙәгенә күсәйек, – ти торғайны. Тик ҡатын ата-әсәһе, йәшләй тол ҡалған ҡәйнәһе, ауылда төпләнгән ағалары менән аралашып йәшәүҙе хуп күрҙе. Бер-бер артлы балалары тыуҙы. Ҡыҫҡаһы, Маһираның бар тормошо, йәшәйеше һоҡланғыс, матур ине. Кем белә, бәлки, көнләшеүселәр ҙә, ҡара уйлылар ҙа булғандыр. Күҙ тейгән, тип әйтеүҙәре лә хаҡтыр. Әммә күҙ нурҙарының юғалыу сәбәбен ул яҡшы белә – күҙ йәштәрен күп түкте. Ҡайғы, бәлә ишектәре бер асылмаһын икән. Тауҙан төшкән ҡар йомарламы кеүек, ҙурайғандан-ҙурая барып, юлындағы бар нәмәне тапап, юҡҡа сығарып китә икән ул. Ҡайһы саҡта Маһира: Матурлыҡ түгел, бәхет бирһәңсе, Раббым! – тип илай ине. Бала саҡтан ел-ямғыр теймәй үҫкәс, һынауҙарҙы, ҡайғыларҙы бик ауыр кисерҙе. Эскегә һалышыр мәлдәрендә ярай әле ҡәйнәһе Мөслимә булды: – Балам, һин юлдан яҙма инде. Бынау балалар менән мин нисек йәшәйем? Миңә лә еңел түгел. Сабыр итәйек. Зинһар, аҡылыңды юйма, – тине ул, килене клубтағы бер саранан һуң ҡыҙмаса ҡайтҡас. Эшен ташларға ла ирек бирмәне. – Уйнап-бейеп йөрөгөң килмәйҙер. Тик кеше араһында, эш менән бер аҙ ҡайғың онотолор. Өйгә, үҙ-үҙеңә бикләнеү ярамаҫ. Үҙ-ара һуғышып, шаярышып мәж килгән, өйҙә шау-шыу ҡуптарған алты малайға ҡарап, атаһы йыш ҡына асыуланып: Ҡырым сиреүе был балалар нимәгә кәрәккән беҙгә! – тип ороша ине. Әллә Аллаһы Тәғәлә шул һүҙен ишеттеме, ир ҡорона инер-инмәҫтән өс ағаһы бер-бер артлы вафат булды. Олоһо Фәрит 38 йәшендә юл фажиғәһендә үлде, Азатта яман шеш таптылар. Һуңлағанһығыҙ, – тине табип. Ысынлап та, дүрт айҙа юҡҡа сыҡты ла ҡуйҙы. Сәлим иһә ниндәйҙер сәбәп менән башын үҙе элмәккә тыҡты. Был ҡайғыларҙы кисерә алманылар: атаһы йөрәк сиренән малайҙары артынан китте, әсәһе бөтөнләй түшәккә ятты. Үҙенә күсереп алып ҡайтырға ниәтләгәйне лә, күршелә генә йорт һалып сыҡҡан Юлай ағаһы менән Сәймә еңгәһе ҡаршы төштө: – Оло кешене нигеҙенән айырмайыҡ. Ҡулдан килгән тиклем тәрбиәләрбеҙ, һин дә ярҙам итерһең. Ике йыл ятҡандан һуң, әсәһе тамам насарайҙы. Ана үтә, бына үтә, тип көтөп, көн аралаш Юлай менән Маһира янында йоҡлап ҡала башланы. Тик кем уйлаһын яҡын кешеһенең әжәле ауырыуҙан түгел, ә уттан булыр тип. Етмәһә, ағаһы ла бергә китеп барҙы. Төндә сыҡҡан утты шунда уҡ күреүсе булмаған, янғын һүндереүселәр килгәндә өйҙөң түбәһе ишелеп төшкәйне инде. Ҡайнағаһын ҡотҡарырға ынтылған Ғәзизде кешеләр тотоп ҡалды. Ә Маһира утты күреү менән иҫтән яҙып йығылғайны. Газ мейесе төҙөк булмаған, – тине аҙаҡ тикшереүселәр. Шунан бирле ул уттан ҡурҡып ҡалды. Ҡайғы-хәсрәт ҡатындың иңен баҫҡандан-баҫты, әммә таяныр таянысы – ире булғанда артыҡ бирешмәне. Тик уның да ғүмере ҡыҫҡа булып сыҡты: тракторы менән кәбән һөйрәтеп ҡайтып килгәндә ағасҡа төкөп, вафат булды. Күҙ менән ҡаш араһында һепертмә буран сығып, юлдан яҙғайны. Икенсе көндө, көн асылғас ҡына табып алып ҡайттылар. Быға тиклем ҡайғыла сабыр булырға тырышып, кеше алдында күҙ йәше сығармаған Маһира тәүге тапҡыр түшәлеп ятып иланы. Аят аштарын да күршеләре үткәрҙе, ҡатындың аш-һыу әҙерләү түгел, атларлыҡ та хәле  юҡ ине. Ярай буй еткереп килгән балалары донъяны өләсәләре ярҙамында үҙҙәре көттө. Ҡайғы эҙһеҙ үтмәне – Маһира ауырыуға һабышты. Дауаланырға теләге лә юҡ ине. Был юлы ла донъя күргән ҡәйнәһе үҙ һүҙен әйтте: – Ауыр икәнен аңлайым, юғалтыуҙар бигерәк күп. Әммә һин тәү сиратта балаларың өсөн йәшәргә тейешһең. Бер-бер артлы улдарын юғалтҡан ҡоҙағый ҙа, берҙән-бер баламды ерләгән мин дә йәшәргә тырыштыҡ. Һин дә тырыш. Эйе, тормош дауам итте. Балалары үҫеп, уҡырға инә торҙо. Уларға аҡса еткерәйем, тип эшләне, малын да аҫраны, хатта тамада булып, кеше күңелен асып та йөрөнө. Аҙаҡ ике ҡыҙы ауыл егеттәренә кейәүгә сыҡты, улы кәләш алып, Өфөлә төпләнде. Үҙенә лә тәҡдим яһаусылар булды, тик күңеле ятманы. Маһира, балалар хаҡына, тип йәшәп өйрәнгәйне инде. Биш йыл элек 80 йәшен тултырған ҡәйнәһе лә мәрхүмә булды. Ризамын, килен. Күпте күрҙең. Хоҙайға бер үтенесем: һиңә бала ҡайғылары бирмәһен! – тине ул бәхилләшкәндә. Күҙ нурҙарын юғалта башлауын шунан алда уҡ һиҙгәйне инде. Йоҡоһо бөтөп уянды ла, бер аҙ яҡтыра башлауын көтөп, ята бирҙе. Әжәле яҡынлауҙандыр инде, һуңғы арала төндәр буйы йоҡоһоҙлоҡтан йонсоған ҡәйнәһе бер аҙҙан тауыш бирҙе: – Килен, һыйырыңды көтөүгә һуңлатаһың бит. Күптән таң атты. Йүгереп тышҡа сыҡҡас ҡына таң яҡтыһын күрҙе. Яйлап түгел, бик тиҙ һуҡырайҙы ул. Ярай, ҡәйнәһен һуңғы юлға тәрбиәләп оҙата алды. Ә бына хәҙер үҙе ҡыҙҙары ҡулына ҡарап ҡалды. Тик килен булып төшөп, ғүмер иткән йортон ҡалдырғыһы килмәне. Килеп-китеп йөрөһәгеҙ, булды. Үҙемсә йәшәргә тырышып ҡарармын, – тигәйне. Ысынлап та, һәүетемсә генә йәшәп ята. Ауылдаштары, бигерәк тә аралашып йәшәп өйрәнгән оло быуын кешеләре ярҙамсыл. Киләләр, шылтыраталар. Бына бит, рашҡы яуа, тип тормаған, бешкән һуғым итен ауыҙ иттерергә тип, күршеһе ингән. – Эй-й, Лилиә, күҙ тейеү түгел шул был ауырыу. Ҡайғы касафаты. Кеше 40 көн ҡайғыра ла, күнә, тиҙәр. Һәр береһенә шулай илағанда ла, күпме күҙ йәшем түгелгән, уйлап ҡара. Ә ғүмер иткән ирең, бер туғандарың, ата-әсәйеңдең үлеменә 40 көн түгел, 40 айҙан һуң да күнеп булмай шул. Төндәр буйы илап сыҡҡан мәлдәр бар. Мин күргәндәрҙе башҡаларға күрһәтмәһен, – тип яуапланы ул Лилиәгә. – Шулай ҙа аңлайым, һәр кемде Алла үҙенсә һынай, шул уҡ ваҡытта ярҙамын да бирә. Бына бит, һуҡыр килеш тә йәшәргә өйрәнеп барам. Ярҙамға һине лә ебәргән. Газды бер аҙ һүндереп тор әле, өй эҫеп китмәһен.","Әллә күҙҙәр тейҙе, әллә ҡайғы еле. (Хикәйә) Гөлнур Ҡыуатова","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 1 0 0 1 1 1],11,Йәмғиәт,8418,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2026-02-01/ll-k-r-tey-e-ll-ay-y-ele-hik-y-g-lnur-yuatova-4559603,2026-02-01T13:02:00+00:00
"Рәүф Фәсхетдинов15 ноябрьдә Киров өлкәсенең Нократ Аланы мәхкәмәсе өлкә татарларының мәдәният һәм мәгърифәт итимагый оешмасы рәисе Рәүф Фәсхетдиновтыелган экстремистик дини китаплар саклаган һәм тараткан дигән хөкем карары чыгарды һәм аңа өч мең сум шртаф әзасы билгеләде. Фәсхетдинов Азатлыкка әлеге карар белән килешмәвен һәм киләсе дүшәмбе мәхкәмә карарын кулына алгач өлкә мәхкәмәсенә аппеляция мөрәәгате тапшырачагын белдерде. Үзе әйтүенчә, аның әлеге гаепләүгә нигез булган китапларны күргәне дә булмаган һәм ул аларны беркемгә дә таратмаган. Фәсхетдинов ФСБ хезмәткәре аның китап киштәсеннән алынды дип белдергән китапларның үзендә булмаганлыгын, бу гаепләүнең ялганга корылганлыгын әйтте. Ул шулай ук мәхкәмәдә ФСБ шаһитләренең, ягъни Фәсхетдиновтан тыелган китаплар алуларын белдергән кешеләрнең шәһадәтнамәләре башка шаһитләр әйткәннәргә туры килми ди. Миңа районара прокурор Сергей Муржинбаштан ук әйтеп куйды, ФСБга каршы бара алмыйм, тавыш чыгарып йөрмә инде дип, диде Фәсхетдинов. Мәхкәмәнең дә бары ФСБ шаһитләре әйткәннәрне генә игътибарга алуын да Фәсхетдинов шул ук сәбәпләр белән аңлата. Әмма ул үзенә белдерелгән бу гаепләү белән һич тә килешмәвен һәм Европа кеше хокуклары мәхкәмәсенә кадәр барып итәргә әзер булуын әйтә. Фәсхетдинов әйтүенчә, бу хәлләрдән соң район мәчетләрендә дә куркуга төшкәннәр, тыелган китаплар саклауда яки таратуда ялган гаепләү була күрмәсен дип, Коръәннән башка бер генә китап та калдырмаганнар. Мәхкәмә алдыннан Азатлык белән әңгәмәдә Фәсхетдинов бу гаепләүләр артында Киров өлкәсе татар конгрессы рәисе, өлкәдәге башка татар оешмаларын үзенәбуйсындырырга теләүче Равил Нургалиевтора дип исәпләвенбелдергән иде.",Рәүф Фәсхетдинов тыелган китаплар тарату турында хөкем карарын аппеляциягә бирәчәк,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0],4,Яңылыҡтар,1661,https://www.azatliq.org/a/30274103.html,2019-11-15T15:04:38+00:00
"""Мин татарча сөйләшәм"" чарасыфикерләрБыел 26 апрельдә ""Мин татарча сөйләшәм"" акциясе цирк бинасы каршындагы мәйданда узар дип көтелә. Бу хакта Татарстан мәдәният министры Ирада Әюповахөкүмәттә узган матбугат очрашуында белдерде. ""Мин татарча сөйләшәм"" акциясен цирк янына күчерергә телибез. Бу мәсьәләдә фикер алышабыз. Хәзер чаралар оештыруда аерым таләпләр бар. Торак йортлар янында аны оештырырга ярамый. Цирк янында мөмкинлекләр бар"", диде ул. Яңа мәйдан тамашачыларны, кунакларны ыяр дип өметләнәм, дип өстәде министр. Әюпова 26 апрельдән ""Печән базары"" цирк тамашасы күрсәтелә башлаячагын да әйтте. Ул Габдулла Тукайга багышланачак. Тамашада Казан циркы мәктәбе артистлары катнашачак. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Мин татарча сөйләшәм"" чарасын цирк янына күчермәкчеләр",['Шоу-бизнес' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,788,https://www.azatliq.org/a/32878217.html,2024-03-26T13:33:36+00:00
"Бөйөк йыраусы Абдулла Солтановтың тыуыуына 95 йыл тулыуға арналған күркәм сарала Рәсәйҙең төрлө төбәгенән 27 башҡарыусы ҡатнашты. Улар абруйлы баһалама ағзалары, республиканың билдәле шәхестәре Юлай Ғәйнетдинов, Тәнзилә Үҙәнбаева, Нәфисә Тулыбаева, Миләүшә Иҙрисова алдында «тере тауыш» менән музыкаль оҙатыуһыҙ сығыш яһаны. Улар араһынан 8 кешенең бәйгелә ҡатнашыуы баһалама ағзалары өсөн асыш булды. Хәйбулла районынан ҡәйнә менән килен – Тәнзилә менән Нәзифә Ҡыҙрасоваларҙың сығышы бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Әйткәндәй, Тәнзилә Ҡәйүм ҡыҙы иң өлкән ҡатнашыусы, уға 86 йәш. Иң йәш ҡатнашыусы Шишмә районынан Айгөл Ғәзиева 36 йәшен туйлаған.   «Халыҡ йырҙарын өйрәнеү еңел түгел. Һирәк башҡарылған «Ишбирҙе» йырын 2 йыл өйрәндем», - тине Өфөлә йәшәүсе Баймаҡ ҡыҙы Гөлсинә Йәрмәхәмәтова. Бәйгелә «тәүге» һүҙе бер нисә тапҡыр яңғыраны. Юнир Һағынбаев тәүге тапҡыр «Буранбай» йырын башҡарҙы. «Байыҡ сәсәндең дүрт йыры билдәле, шуларҙың беренсеһен үткән йыл тәүге тапҡыр башҡарҙым, быйыл икенсе йырын беренсе тапҡыр йырланым», - тине Силәбе өлкәһенән Винер Ҡәҙербаев. «Башҡорт халыҡ йыры мине үлемдән алып ҡалды. Ковид сиренән һуң тын юлдарымды тыуған моңдарыбыҙ асты», - тип эс серҙәре менән бүлеште Ейәнсура районынан Рәфис Ишмәхәммәтов. Ул ғүмере буйы көтөүсе, шофер булып эшләгән. «Атта һыбай барғанда малҡай ҡолаҡтарын ҡайсылап бара, халыҡ йырҙарын ишетһә, ҡолаҡтары шәм кеүек тора. Беҙҙең моңдарҙы хатта малҡайҙар ҙа ихлас тыңлай», - тип тә өҫтәне. Әйткәндәй, халыҡ йыраусылары араһында ниндәй һөнәр кешеләре генә юҡ – һауынсы, һатыусы, урмансы, уҡытыусы, шәфҡәт туташтары һәм башҡалар. Ләкин уларҙың барыһын да халыҡ йырына булған эскерһеҙ мөхәббәт берләштерә. Бөгөн баһалама ағзаларының күҙҙәре йыш ҡына йәшләнде. «Быйыл башҡарыусылар араһында 30-40 йәшлек йыраусыларҙың күп булыуы ҡыуаныслы күренеш», -тип белдерҙе. Халыҡ йырҙары өлкән быуын башҡарыусыларының ғына түгел, улар артынан килгән йәштәрҙең дә репертуарын биҙәй. Баһалама ағзалары йыраусыларға үҙҙәренең теләктәрен дә еткерҙе: «Тарихи йырҙарҙың текстарын боҙмағыҙ, йырлағанда артыҡ биҙәктәр ҡушмағыҙ». Икенсе турҙы уңышлы үткән 21 башҡарыусы 30 октябрҙә М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының ҙур сәхнәһендә сығыш яһау мөмкинлегенә эйә булды. «Ашҡаҙар» радиоһы хеҙмәткәрҙәре һәр башҡарыусы тураһында «Ашҡаҙар моңдаштары» исемле тапшырыуҙар циклы әҙерләй. Башҡарыусыларҙың йырҙары радио фонды өсөн яҙҙырып алынасаҡ. Әйткәндәй, «Ашҡаҙар» радиоһы ойошторған матур бәйге  халҡыбыҙҙың йөҙөк ҡашы, олуғ шәхесебеҙ Абдулла Солтановтың исемен мәңгеләштереүҙәге беренсе сара. Халыҡ йырҙарын халыҡ йырсылары аша халыҡҡа еткереү эше дауам итә!",«Ашҡаҙар моңдары» конкурсының туры үтте,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 1 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0],6,Файҙалы эштәр,2625,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2023-09-07/ash-a-ar-mo-dary-konkursyny-ii-tury-tte-3423777,2023-09-07T15:24:00+00:00
"Нарьян-Мар — Өфө маршруты буйынса осош яһаған Самолет техник етешһеҙлек арҡаһында аэропортҡа кире ҡайтырға мәжбүр була. Экипаж, ишек бикләнмәгән тигән датчик эшләй башлағандан һуң, боролорға ҡарар итә. Самолет Нарьян-Марҙа имен-аман ултырҙы, тип хәбәр итәләр Ненец автономиялы округы хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә. Онлайн -табло мәғлүмәттәре буйынса, «Рус Лайн» авиакомпанияһының 7-258 рейсы урындағы ваҡыт буйынса 14:50 сәғәттә Өфө аэропортына төшәргә тейеш була, хәҙер осоу ваҡыты 17:55 сәғәткә үҙгәртелгән. Нарьян-Мар аэропорты  авиакомпанияның рейсты башҡарыу өсөн резерв борт ебәреүе тураһында хәбәр итә.",Өфөгә осоусы самолетта ЧП,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,612,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-17/f-g-osousy-samoletta-chp-4582145,2026-02-17T16:55:00+00:00
"Ҡайһы берәүҙәр каникулға тиклем бер-ике ай ҡалғанда уҡ эш эҙләй башлаған икән. Был хаҡта Башҡортостан ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрының беренсе урынбаҫары Юрий Мельников Башинформ хәбәрсеһенә биргән интерьюһында һөйләгән. Ул малайҙарға һәм ҡыҙҙарға йәйгелеккә нисек, ҡайҙан эш табыу тураһында кәңәштәр ҙә биргән. Мин бер эш тә белмәйем. Тәжрибәм юҡ, һөнәрем юҡ. Мине кем эшкә алһын инде? – тип уйлаған балалар барҙыр. Шул арҡала баҙнатһыҙланып, теләһә лә, эш һорашып йөрөргә тәүәккәлләй алмағандар ҙа байтаҡтыр. Шиктәрегеҙҙе таратабыҙ: йәй көнө хеҙмәткәрҙәр күпләп ялға киткәндә предприятиелар, ойошмалар квалификацияһыҙ эштәргә ситтән кеше алырға әҙер тора. Башҡара торған вазифаларығыҙға тиҙ өйрәтәләр – уныһы өсөн борсолмағыҙ. Хеҙмәт министры урынбаҫары балаларға ҡулай профессияларҙы һанай: кухня эшсеһе, сувенир продукцияһы етештереүсе, сауҙа залы хеҙмәткәре, биләмәләге үҫемлектәрҙе ҡараусы, биләмәне тәртиптә тотоусы, ауыл хужалығы эштәре, социаль эшмәкәрлек, иҫтәлекле урындарҙы тәртипкә килтереү, реклама, заказдар ташыу, документтар менән эшләү, предприятиеларҙа ярҙам, ял һәм уйындар ойоштороу кеүек эштәр көтә уларҙы. Балалар шулай уҡ мәктәптәргә эшкә инә ала. Унда ихата йыйыштырыуҙа, китапханала, мәктәп ашханаһында эшләргә мөмкин. Быйыл Башҡортостандың мәшғүллек үҙәктәре 19 меңләп мәктәп уҡыусыһын эшкә урынлаштырырға әҙерләнә. Эш хаҡы хеҙмәт контракты шарттарына бәйле һәм минималь хеҙмәт хаҡы кимәленән төбәктәге уртаса эш хаҡы кимәленәсә тиклем булырға мөмкин. Эш һорап район һәм ҡалаларҙағы мәшғүллек үҙәктәренә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Улар балаларҙы эшкә урынлаштырыуға бик яуаплы ҡарай. Предприятие йә ойошманың финанс хәле, эш шарттары, эш хаҡын түләй алыуы, шулай уҡ эш урынының үҫмерҙең өйөнә алыҫ булмауы иҫәпкә алына. Шунан эш биреүсе менән ваҡытлыса эшкә алыу тураһында килешеү төҙөлә. Төҙөлгән договорҙар һәм вакансиялар тураһындағы мәғлүмәт берҙәм Работа России цифрлы платформаһына индерелә. Шунда уҡ мәктәптәр уҡыуҙан буш ваҡытҡа (йәғни каникулда ғына түгел) 14 – 18 йәшлек үҫмерҙәрҙе эшкә алыу тураһында күмәк ғариза ла бирә ала. Йәғни теләгәндәрҙе эшкә урынлаштырыу менән мәктәбегеҙ шөғөлләнә ала. Юрий Михайлович балаларҙы эшкә алыуҙа сикләүҙәр тураһында ла һөйләй. Уларҙы, мәҫәлән, иҫерткес эсемлектәр, тәмәке менән һатыу иткән урындарға, төнгө клубтарға һәм барҙарға, зарарлы, хәүефле производстволарға алыу тыйыла. Эш биреүсе йәш хеҙмәткәрҙәрҙе командировкаға ебәрә, ҡаралғандан артығын эшләтә, төнгө сменала, байрамдарҙа һәм ял көндәрендә эшләтә алмай. Эш бала өсөн хәүефһеҙ булырға, уның һаулығына һәм үҫешенә зарар килтермәҫкә тейеш. Каникулда эшләп, үҫмерҙәр киләсәккә тәжрибә туплай, ҡушылғанды ваҡытында башҡарырға, яуаплы булырға, хеҙмәттәштәр менән аралашырға өйрәнә. Коллективта низағлашыу, ығы-зығы ла булып китә – коллегалар менән уртаҡ тел табырға тура килә. Эшләгән аҡсаңды тотона белергә лә өйрәнәһең. Йәйге каникул ҙур тормошҡа ҙур тәжрибә туплау осоро була ала – теләк кенә кәрәк. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Ялың заяға үтмәһен,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0],5,Яңылыҡтар,3383,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-12/yaly-zaya-a-tm-en-4355319,2025-06-12T10:50:00+00:00
Көйөргәҙе районы Мораптал мәктәбе 9 синыф уҡыусылары ҡайнар сәләмдәр ебәрә.,"""Башланып китте уҡыуҙар. "" конкурсына",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Конкурстар,75,https://amanat.su/articles/konkurstar/2024-09-10/bashlanyp-kitte-u-yu-ar-konkursyna-3922946,2024-09-10T09:12:00+00:00
"Бөгөн республикабыҙҙың бөтә район һәм ҡалаларында махсус хәрби операция яугирҙәренә ярҙам итеү буйынса иҫ киткес ҙур эштәр алып барыла. Был изге башланғыстан Баймаҡ районы ла ситтә ҡалмай. Ошо көндәрҙә Баймаҡ районынан 34-се гуманитар ылау махсус хәрби операция зонаһына юлланды. Гуманитар ярҙам тейәгән фура Красный Луч, Донецк, Макеевка, Новоайдар йүнәлешенә юл алды. Гуманитар ярҙамды район хакимиәте башлығының иҡтисад буйынса урынбаҫары Ғәфүр Исхаҡов, Сибай ауыл биләмәһе башлығы Айнур Сибаев, Баймаҡ ҡалаһының Йылылыҡ селтәре йәмғиәте директоры Фәиз Баййегетов оҙатып барҙы. Мәрхәмәтлелек акцияһына ҡала һәм һәр ауыл халҡы ихлас ҡушылды. Уның өсөн район хакимиәте, ирекмәндәр ҙур көс һалды. Яугирҙәргә еңел автомобиль, биш мотоцикл оҙатылды. Хәрби туғанлыҡ ойошмаһының Баймаҡ бүлексәһе егеттәренең көсө менән өс мотоцикл алынды. Уларҙы ремонтлауға Баймаҡтан махсус хәрби операцияла ҡатнашҡан Сәлимйән Италмасов күп көс һалды. Шулай уҡ Темәстән Рәмил Күсәмышев һәм Иҙел Ситдыҡов та үҙҙәренең мотоциклдарын яугирҙәргә ебәрергә ҡарар иткән ине. Уларҙы Әмин ауылынан Ришат Мәүлитов ремонтланы. Яугирҙәргә тәғәйенләнгән гуманитар ярҙамда 300 килограмдан ашыу йылҡы ите, маскировкалау селтәрҙәре, генераторҙар, машиналарға тәгәрмәстәр һәм ремонтлау өсөн асҡыстар, һыу өсөн ҙур бак һауыттары, автономлы мейестәр, төҙөлөш инструменттары, блиндаж шәмдәре, һәр кем изге теләктәрен әйтеп бешергән өй ризыҡтары һәм башҡа кәрәк-яраҡтар тупланды. Урал аръяғы агросәнәғәт колледжы студенты Артем Ходаков һәм Әмин ауылынан Рәдис Зәйнуллин, шулай уҡ Ниәғәмәттән Усман Күсеев блиндаждарға мейес эшләгән ине. Темәс ауылының оҫта ҡуллы ир-уҙаманы Айҙар Сейсембин уларға ун биш торба яһаны. Һуңғы ваҡытта яугирҙәрҙең вакуумлы пакеттарҙа әҙерләнгән былау, ит фаршы менән бешкән ҡарабойҙай бутҡаһына һорау ҙур. Был тәңгәлдә Таулыҡай, Үрге Яйыҡбай, Ниғәмәт, Урғаҙа, Урал, Аҡморон, Ҡолсора, Йылым, Байыш, Ишмөхәмәт ауылдары ирекмәндәре даими ярҙам күрһәтә. Юлыҡ ауылының Барис һәм Барый Миңлебаевтар биргән йылҡы итенән яугирҙәргә йөҙгә яҡын банка ит быҡтырып оҙатылды. Шулай уҡ Ишмөхәмәт, Үрге Яйыҡбай, Урал ауылдары ҡорбан ите ебәрҙе. Ошо көндәрҙә баймаҡтарҙың гуманитар ярҙамы яугирҙәрҙең ҡулдарына тапшырылды. Уларҙың барыһы ла күрһәткән изге ғәмәл өсөн рәхмәттәрен белдерҙе. Әйткәндәй, фронтҡа гуманитар ылау оҙатыу туҡтағаны юҡ. Ирекмәндәр яугирҙәр менән даими бәйләнеш тота. Уларҙың һорауы буйынса тупланған ылау аҙнаһына ике-өс тапҡыр махсус хәрби операция биләмәһенә йөрөгән таксистар аша ебәрелә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Баймаҡтар яугирҙәргә 34 - се ылау оҙатты,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],5,Махсус хәрби операция,2596,https://bashgazet.ru/articles/care/2025-12-17/bayma-tar-yaugir-rg-34-se-ylau-o-atty-4511141,2025-12-17T13:00:00+00:00
Вас ждёт: Презентация учебных направлений. Встреча с педагогами и администрацией. Экскурсия по лицею. Ответы на вопросы от первых лиц лицея. Ссылка для регистрации:,День открытых дверей в ГБОУ РИЛИ,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,164,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2026-01-11/den-otkrytyh-dverey-v-gbou-rili-4533362,2026-01-11T21:34:00+00:00
"Салауат Юлаев исемендәге батальон яугирҙәре ""Ағиҙел""гә сәләм ебәрҙе Республикабыҙҙың Салауат Юлаев исемендәге батальоны яугирҙәренә үткән айҙа гуманитар ярҙам ебәргәндә ""Ағиҙел"" журналының бер нисә һанын да һалғайныҡ. Билдәле булыуынса, унда башҡорт егеттәре күп, шулай уҡ туғандаш халыҡтарыбыҙ ҙа телебеҙҙе аңлай. ""Ағиҙел""де яугирҙәр бик ҡыуанып ҡабул иткән. ""Егерь"", ""Муса"", ""Эльдорадо"", ""Ҡурай"", ""Бөрйән"" һәм башҡа ҡушаматлы егеттәребеҙ йылы сәләм ебәрҙе. ""Башҡорт телендә сыҡҡан бер быуатлыҡ журналыбыҙ шул ҡәҙәр ҡәҙерле бүләк булды. Беҙ уның һәр һанын ҡулдан-ҡулға йөрөтөп уҡыйбыҙ. Тыуған ерҙән ситтә милли баҫмаларҙың, туған телдең тәмен айырыуса ныҡ тояһың икән! Күңел рухи ҡиммәттәргә сарсай. ""Алла бирһә, тыуған яғыбыҙға имен-аман әйләнеп ҡайтырбыҙ, милли баҫмаларыбыҙҙы күмәкләп алдырып уҡырбыҙ"" тип һөйләшеп ҡуйҙыҡ. ""Ағиҙел""ебеҙҙе 100 йыллыҡ юбилейы менән ихлас ҡотлайбыҙ! Уға киләсәктә лә әлегеләй бай йөкмәткеле булып ҡалыуын, яңынан-яңы ижад емештәре менән ҡыуандырыуын теләйбеҙ. Ә журналдың хеҙмәткәрҙәренә, уҡыусыларына ҙур уңыштар, иҫәнлек, ғаилә бәхете насип итһен! Донъяла тыныслыҡ булһа, ""Ағиҙел""ебеҙ ҙә һил ағыр, һайыҡмаҫ"", - тип изге теләктәрен еткерҙе Салауат Юлаев исемендәге батальон яугирҙәре. Әйткәндәрегеҙ килһен, барығыҙға ла имен-һау әйләнеп ҡайтырға яҙһын, ҡәҙерле ир-егеттәребеҙ! Рәхмәт һеҙгә!",Һалдат рәхмәте,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Йәмғиәт,1325,https://agideljurn.ru/news/common_material/2023-03-15/aldat-r-hm-te-3177795,2023-03-15T11:40:00+00:00
"Семья — это то место, где мы можем быть собой, где нас принимают такими, какие мы есть. Она является опорой и оплотом в любых жизненных ситуациях. «Сверкающие звезды» — это спектакль о душевной связи между родителями и детьми, которая как яркий маяк показывает верный и надежный путь для ребенка. В семье каждый человек обретает непоколебимый внутренний стержень и крепкую основу для своих будущих деяний и жизненного пути, ведь родители хотят, чтобы их дети были здоровыми, счастливыми и уверенными в себе, а цель ребенка — пройти «дорогу», которую он выбрал с гордо поднятой головой, пронеся с собой простоту, человечность и семена любви, которые прорастут и дадут плоды в сердцах последующих поколений, ибо семья — наш корень, наша история и наше наследие. В ней мы находим свое место и свое предназначение. Вместе мы строим будущее и передаем ценности следующим поколениям. Премьера — г. Жанр: музыкальная мелодрама Возрастное ограничение: 16 Продолжительность: 1 час 40 минут с антрактом Спектакль идет с антрактом на башкирском языке. Осуществляется синхронный перевод текста на русский язык АВТОРЫ И ПОСТАНОВЩИКИ: Автор сценария — Ирада Асылбаева Режиссер-постановщик – Ильнур Лукманов, народный артист РБ Автор инсценировки – Айса Зиянбаев Художник  по свету — Эмиль Исмагулов Композитор — Ришат Рахимов",Күктә ике йондоҙом балҡығанда (Сверкающие звёзды),['Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],1,Мәҙәниәт,1311,https://tamasha-rb.ru/news/kultura/2025-12-03/k-kt-ike-yondo-om-bal-y-anda-sverkayuschie-zvyozdy-4491793,2025-12-03T15:08:00+00:00
"Радий Хәбиров сулдафикерләрБашкортстан башлыгы Радий Хәбировреспубликада Украина сугышыннан кайтучылар саны 3,1 меңгә итүен хәбәр итте. Республика башлыгы сүзләренчә, ""бу сан артачак, аларны тернәкләндерү, моның өчен кирәкле инфраструктур булдыру бурычы тора"" диде"". — Икенче юнәлеш – эшкә урнаштыру. Кайткан һәркемгә карата игътибарлы һәм сизгер булу мөһим, — дип китерә Хәбиров сүзләрен РБК Уфа. Ул шулай ук сугыштан кайтучыларны идарә эшенә әлеп итү кирәклеген әйтте — моңа кадәр андый бурычны Русия президенты Владимир Путинкуйган иде. Хәбиров сүзләренчә, республикада Русиянең Украинага басып керүендә катнашучыларга һәм аларның гаилә әгъзаларына ярдәм итүнең 54 чарасы каралган. Республика башлыгы бу юнәлештәге эшне ""бюрократиясез"", ""анлы һәм компетентлы"" рәвештә алып барырга кирәк дип саный. Соңгы өч айда сугыштан кайткан башкортстанлылар саны якынча 700 кешегә арткан. Сентябрь урталарында республика хөкүмәте вице-премьеры Руслан Хәбибов Башкортстанга хезмәттән азат ителгән 2,4 мең Русиянең Украина сугышыннан кайтуын сөйләгән иде. Күптән түгел Радий Хәбиров үзенең фәрманы белән Украина сугышына контракт төзү өчен бер тапкыр бирелә торган түләү күләмен ике тапкыр – бер миллионнан 500 мең сумга кадәр –киметте. Үзгәрешләр 2025 елның беренче декабреннән контракт төзүчеләргә кагыла. Ноябрьдә билгеле булганча, Башкортстан хакимияте 2026 елда Украинага каршы сугышта катнашучыларга һәм аларның гаиләләренә 24,5 миллиард сум бүлеп бирергә ыена. ""Коммерсантъ-Уфа"" мәгълүматларына күрә, киләсе елга республика бюджеты контракт өчен түләүләр суммасын 14,8 миллиардтан 13,6 миллиардка кадәр киметеп планлаштыра. Башкортстан Идел буе төбәкләре арасында да, гомумән, Русия буенча да Украинадагы сугышта һәлак булучылар саны буенча лидер булып кала.",Хәбиров Украина сугышыннан өч меңнән артык кеше кайтуын белдерде. Һәлак булучылар саны белән Башкортстан – лидер,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1754,https://www.azatliq.org/a/33620462.html,2025-12-11T09:16:52+00:00
"Үҙ сығышында төбәк етәксеһе республиканың идара итеү командаһының төп бурыстарын билдәләне. Уларҙы хәл итеүҙә Башҡортостан муниципалитеттары һәм ауыл биләмәләре әүҙем ҡатнаша. – Берлектәге эшебеҙҙең мөһим өлөшө – махсус хәрби операцияға ярҙам итеү. Бөгөн республика өсөн был иң өҫтөнлөклө мәсьәлә. Уны хәл итеү өс йүнәлеш буйынса алып барыла. Беренсеһе – махсус хәрби операция яугирҙарына ярҙам. Күптән түгел Башҡортостандан хәрбиҙәребеҙ өсөн 130-сы гуманитар ылау юлға сыҡты. Курск өлкәһендәге ҡатмарлы хәлгә бәйле ебәрелгән техниканың бер өлөшө хәҙер хәрби хәрәкәттәр биләмәһенән тыныс халыҡты эвакуациялау менән мәшғүл, – тине төбәк етәксеһе Радий Хәбиров. – Икенсеһе – яугирҙарҙың, шул иҫәптән һәләк булған егеттәрҙең ғаиләләренә тейешле ярҙам күрһәтеү. Был эш ҙур әһәмиәткә эйә, уға рәсми күҙлектән генә ҡарарға ярамай. Өсөнсө йүнәлеш – республиканың, уның барлыҡ муниципалитеттарының иҡтисады һәм социаль өлкәһе тотороҡлолоғон тәьмин итеү. Республика Башлығы урындағы власть органдарының иғтибары мөһим булған ауыл биләмәләрен үҫтереү үҙенсәлектәренә айырым туҡталды. – Башҡортостандың идара итеү командаһының эше ауыл биләмәләрен үҫтереүгә мөмкин тиклем ярҙам итеүгә, тәү сиратта юл төҙөлөшө өлкәһендәге мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлтелгән, – тип асыҡланы төбәк етәксеһе Радий Хәбиров. – Бынан тыш, медицина инфраструктураһын яңыртыуға байтаҡ ресурстар бүленә. Республиканың ике мең фельдшер-акушерлыҡ пунктынан 270-е яңыртылған. 2025 йылға тағы ла йөҙ заманса фельдшер-акушерлыҡ пунктын асыу планлаштырыла. Шул уҡ ваҡытта урындарҙа йыш ҡына фельдшерҙар етмәй. Уларҙы һайлап алыу һәм эшкә урынлаштырыу – муниципалитеттарҙың өҫтөнлөклө хоҡуғы. Ә республика бының өсөн кәрәкле шарттар булдырасаҡ, шул иҫәптән ауыл белгестәренә – табиптарға, фельдшерҙарға – ярҙам итеү программаларын финанслаясаҡ. Тағы бер йүнәлеш – төбәктә мәктәп биналарын капиталь ремонтлау буйынса Президент программаһын тормошҡа ашырыу. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ: 2022 – 2023 йылдарҙа был программа буйынса 140 объект яңыртылған, ә 2026 йыл аҙағына тиклем барлығы 214 уҡыу йорто бинаһын яңыртыу планлаштырыла. Бынан тыш, төбәк етәксеһе эске туризмды үҫтереүҙең мөһимлеген билдәләне. – Һәр районда ҡыҙыҡлы урындар һәм объекттар табырға мөмкин, улар республикабыҙҙан һәм илдең башҡа төбәктәренән ҡунаҡтарҙы йәлеп итәсәк. Был да муниципалитеттарҙың иҡтисадын һәм социаль өлкәһен үҫтереүҙең мөһим өлөшө, – тине республика Башлығы Радий Хәбиров. Семинар сиктәрендә төбәк етәксеһе ауыл биләмәләрен үҫтереүгә ҡағылышлы һорауҙарға яуап бирҙе. Улар иҫәбендә – юл селтәрен яңыртыу, социаль объекттарҙы ремонтлау, газлаштырыу программаһын үтәү. Ауыл биләмәләре башлыҡтарының бер нисә мәсьәләһе урындағы әһәмиәттәге юлдарҙы ремонтлауға ҡағылды. Башҡортостан Башлығы бындай проекттарҙы финанслау механизмын тәҡдим итте. – Билдәле бер суммаларҙы райондарға туранан-тура тапшырасаҡбыҙ, һәм муниципалитет башлыҡтары ауыл советтары менән берлектә ауыл биләмәләрендә ниндәй юлдарҙы ремонтлауға йүнәлтергә кәрәклеген билдәләй, – тине Башҡортостан Башлығы. Шулай уҡ ауыл советтары вәкилдәрен ял итеү өсөн балалар лагерҙары төҙөү мәсьәләләре борсой. Тәҡдимдәрҙең береһе – Урал аръяғында һауыҡтырыу учреждениеһы асыу мөмкинлеген ҡарау. Республиканың төрлө райондарында заманса балалар лагерҙары булдырыу өҫтөндә эш алып барыла, – тип билдәләне төбәк етәксеһе. – Республикала Илеш районында «Орленок» кеүек терәк лагерҙар селтәрен ойошторорға ниәтләйбеҙ. Хәйбуллала ла, инженер коммуникациялары, шулай уҡ ярашлы тәбиғәт шарттары булған урында, ошондай лагерь төҙөү варианты өҫтөндә эшләйәсәкбеҙ, – тип хәбәр итте төбәк Башлығы Радий Хәбиров. Осрашыу аҙағында Башҡортостан Башлығы, семинар йомғаҡтары буйынса ҡабул ителгән ҡарарҙар уларҙы артабан тормошҡа ашырыу өсөн йөкләмәләр рәүешендә рәсмиләштереләсәк, тип билдәләне һәм урындарҙа яуаплы эшләгәндәре өсөн ауыл биләмәләре етәкселәренә рәхмәт белдерҙе. Сығанаҡ: Глава РБ",Төбәк етәксеһе Радий Хәбиров ауыл советтары башлыҡтары менән муниципалитеттарҙы үҫтереүҙең төп мәсьәләләрен тикшерҙе,"['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 0 1 1 1 1 1 0 0 1 0 0 0],7,Яңылыҡтар,3871,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-22/t-b-k-et-kse-e-radiy-h-birov-auyl-sovettary-bashly-tary-men-n-munitsipalitettar-y-tere-e-t-p-m-s-l-l-ren-tiksher-e-3895414,2024-08-22T14:54:00+00:00
Башҡортостанда «Турист картаһы» системаһы индерелә башланы.,Башҡортостан буйлап сәйәхәт итһәгеҙ,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,59,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-13/bash-ortostan-buylap-s-y-h-t-it-ge-4505668,2025-12-13T12:35:00+00:00
"Йәшләй ире менән һалған йорттарында яңғыҙы ҡартая Нәфисә. Шулай булыр тип бер ҡасан да башына инмәне. Йорто һәр ваҡыт гөрләп торор, балалар тауышы ла бер ҡасан да тынмаҫ һымаҡ ине.  Их, ваҡытында балаларының ҡәҙерен белмәй, уларҙы күпһенде шул. Нәфисә йәшләй генә ауылдашына кейәүгә сыҡты. Нияз армиянан ҡайтҡайны, тиҙерәк өйләнеү яғын ҡайғыртты: ҡыҙ мәктәпте тамамлау менән гөрләтеп туй үткәрҙеләр. Атай йортонда ла иркәләнеп кенә үҫкән Нәфисә хәстәрле иргә эләкте, балда-майҙа йөҙгән һымаҡ йәшәп алып китте. Уның ҡарауы, Ниязы һары таңдан ҡара төнгәсә тракторынан төшмәй тир түкте. Ул ауылдың тырыш, маҡтаулы механизаторы ине. Нәфисә бер һөнәргә лә уҡымағас, өйҙә булды. Улдары Ринат тыуыу менән донъя мәшәҡәттәренә күмелде. Ике йыл да үтмәй, игеҙәк ҡыҙҙары Ләйлә менән Ләйсән донъяға ауаз  һалды. Бер балаһын саҡ ҡарап өлгөргән ҡатын  өсөн тынғыһыҙ ауыр көндәр башланды. – Өс баланы нисек ҡарап өлгөрәйем? Береһе илап туҡтауға, икенсеһе башлай. Көн буйы ашарға бешерергә, йыуырға, йыйыштырырға кәрәк. Һиңә рәхәт, иртән эшкә сығып китәһең дә юғалаһың. Тормоштоң бер йәмен күрмәйем. Һиңә кейәүгә сығып, балаға баттым. Ҡалаға китмәй, ни эшләп кенә һинең менән ҡалдым икән? – тип бер туҡтауһыҙ тормошона зарланды. Өйҙә генә мыжып ҡалманы, урамға сыҡһа ла, ауыҙында хәбәре шул булды. Минең балалар күп. Ашарға ла күп китә, кейемде лә яңыһын алып өлгөрөп булмай, һә тигәнсә туҙҙыралар. Кеше һымаҡ бер генә бала табып үҫтерәһе булған да бит, – тине. Сабыр холоҡло Нияз ҡатыны менән  бер ҡасан һүҙ көрәштермәне.  Эшенән буш ваҡытын балалары менән уҙғарырға тырышты, күңел йылылығын ғәзиздәре менән уртаҡлашты.  Бигерәк тә улар йылға буйына барырға яратты. Шунда һыу инеп, төрлө уйындар уйнап, өйҙән алып килгән тәмлекәстәр менән сәй эсеп, рәхәтләнеп ял итеп ҡайтырҙар ине. Йомшаҡ холоҡло, шаян атайҙарына балалары бигерәк тә ылыҡты. Шуға әсәйҙәренең туҡтауһыҙ мыжыуына ла иғтибар итмәнеләр. Ваҡыт тигәнең тиҙ үтә. Тиҙҙән өлкән улдары мәктәпкә китте, артынан игеҙәктәр ҙә ҙурайҙы, ләкин Нәфисәнең холҡо үҙгәрмәне. Сәбәбе бармы-юҡмы, балаларын сүкеп кенә торҙо. – Өйҙә үҙең генә тип уйлайһыңмы әллә? Бер кәстрүл былау бешерҙем. Нишләп туғандарыңа аҙ ҡалдырҙың? Атайың хәҙер эштән асығып ҡайта. Беҙҙең тамаҡ юҡ тиһеңме әллә? – тип ҡыҙып-ҡыҙып әрләне ул мәктәптән асығып ҡайтҡан улын. Ринат әсәһенең тауышын тыңлап торғоһо килмәй, урамға сығып китте. Яҙғы ташҡын мәле ине. Ул ошо күренеште күҙәтергә йылға буйына юлланды. Шул саҡ боҙға ултырып ағып  барған көсөк күҙенә ташланды. Сыйнай-сыйнай ҡайҙандыр ярҙам эҙләгән эт малайға йәл булып китте һәм, оҙаҡ уйлап тормай, эре боҙ киҫәктәренә һикерә-һикерә баҫып ул көсөккә ярҙамға ташланды. Хайуанды ярға этеп сығарып өлгөрҙө, ә үҙе ҙур боҙ аҫтында ҡалды. Йөрәк өҙгөс был ваҡиға Нәфисәнең холҡон үҙгәртте, күңеленә ҙур яра һалды. Улымды юҡҡа әрләгәнмен тип туҡтауһыҙ үҙен ашаны. Ҡыҙҙары менән күңелен баҫырға тырышһа ла, һәр бала үҙ урынында шул. Ринатын иҫенә төшөрмәгән көнө булманы. – Нишләп кенә был донъяла иң ҡәҙерлеһе балалар икәнлеген  һуңлап аңланым икән, –  тип үҙен битәрләне. Ул йылды Ләйләһе менән Ләйсәне 7-се класты тамамлағайны. Еләк бигерәк ныҡ уңғайны шул мәлдә. Матур көндәрҙең береһендә ҡыҙҙар атайҙары менән иртүк тороп еләк йыйырға китте. – Төшкә ҡайтып етербеҙ. Ҡарағайлы тауҙағы битләүҙә еләклектең иң шәп ерен ҡарап ҡайттым. Өс биҙрәне беҙ ике сәғәттә тултырабыҙ, – тигәйне ире, мотоциклға ултырып. Китеүҙәренә бер сәғәт үттеме-юҡмы, әле генә ҡояш көлөп торған күк йөҙөн болот ҡапланы, ҡойоп ямғыр яуа башланы. Йәйге ямғыр тиҙ үтер тиһәләр ҙә, оҙаҡҡа  һуҙылды. Нәфисәнең йөрәге урынынан ҡуҙғалды. Ямғыр бер аҙ баҫылыу менән, оҙон плащын кейеп Ҡарағайлы тауына йүнәлде. Ауылды үтһә лә, юлына бер кем дә тап булманы. Яйлап ҡына тауға ҡарай үрләне. Яҡын булһа ла, бормалы ла,  текә лә юл был тарафҡа. Күпме кеше мотоциклда ла, машинала ла, атта ла тәгәрәп ҡазаланды. Быларҙы иҫенә төшөргәндә Нәфисәнең йөрәге сәнсте, тыны ҡыҫылды. Бына-бына ҡаршыһына ғәзиздәре килеп сығыр тип өмөтләнде. Шул ваҡыт алыҫтараҡ  тәгәрәп ятҡан таныш биҙрә, эргәһенә һибелгән эре генә ҡып-ҡыҙыл еләктәр күҙенә салыныу менән йөрәге туҡталғандай булды. Хәле бөтөп өҫкә ҡарай йүгерҙе һәм аунап ятҡан таныш мотоциклды күрҙе, ләкин аяҡтары ҡатҡандай атламаҫ булды, һәм ул аңын юғалтты. Былай ҙа саҡ торған йөрәге был юлы биреште. Ире менән ҡыҙҙарын ерләшергә лә дауахананан ҡайта алманы. Буш, йәнһеҙ өйгә ҡайтҡыһы килмәне, йәшәүенең йәме ҡалманы. Әммә кеше бөтә ауырлыҡтарға ла түҙә. Нәфисә дингә килгәс, күңеле урынына ултырғандай булды. Көн һайын ире, балалары өсөн доғалар уҡыны, ололарҙы йыйып, Ҡөрьән аштары уҙғарҙы. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Баланы күпһенергә ярамай,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],6,Ғәләмәт бит,5227,https://henek.info/news/++-++/2025-12-04/balany-k-p-energ-yaramay-4493126,2025-12-04T11:52:00+00:00
"Башҡортостанда һуңғы тәүлектә ике ир батып үлгән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитетынан. Кисә иртән Учалы районының Оҙонғол күлендә 26 йәшлек ирҙең һыу аҫтына ҡалыуы тураһында хәбәр килде. Шул уҡ көндә Ҡалтасы районының Үрге Тиктәм ауылы янында 28 йәшлек ир батып үлгән. Һыу инеү урыны ла йыһазландырылмаған. Ярамаған ерҙә һыу инмәгеҙ! Һаҡ булығыҙ!",Ике ир һыуға батҡан,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Хәүефһеҙлек,391,https://shonkar.com/news/kh-ef-e-lek/2025-07-13/ike-ir-yu-a-bat-an-4312261,2025-07-13T15:03:00+00:00
"Мостай Кәрим-бөйөк һүҙ оҫтаһы Мостай Кәрим бушҡа көрәшкәнме, Тыуған илен, телен һаҡларға Бөгөн килеп телде тырышалар, Ергә һалып кинәт тапарға. Башҡорт илен манҡорт итәм тиеп, Албаҫтылар күпме көс һала Башҡорт халҡы һис юғалып ҡалмаҫ, Мостай шишмәһенән көс алһа. Мостай Кәрим-бөйөк һүҙ оҫтаһы, Башҡортомдоң тере шишмәһе. Тере шишмә һыуын эскән телем, Ҡоромаһын мәңге шиңмәһен! Вәсилә Әйүпова, Бөрйән районының Байназар мәктәбе уҡыусыһы, "" Аманат "" журналының йәш хәбәрсеһе.",Мостай Кәрим-бөйөк һүҙ оҫтаһы,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Ижад,473,https://amanat.su/articles/izhad-omary/2024-10-19/mostay-k-rim-b-y-k-o-ta-y-3975126,2024-10-19T16:37:00+00:00
"Рәсми Баксиков уртадафикерләрУкраина сугышында катнашып кайтучы, хәзерге вакытта Татарстан Дәүләт шурасы депутаты Рәсим Баксиков Татарстаннан Украинада сугышучылар күп, башка төбәкләр белән чагыштырганда республика беренче урында, дип белдерде. Ул моны ""Татар-Информ"" агентлыгына биргән әңгәмәсендә әйтте. — Республика кешеләре бөтен фронт буенча сибелгәнен төгәл беләм. Бу әле Татарстанда оештырылган өч батальонны - ""Алга"", ""Тимер"", ""Батыр""ны санамаганда. Алар фронттагы хәлләргә тактик яктан нык тәэсир итә, — диде Баксиков. Ул Татарстанда итештерелгән дроннар белән дә мактанды. — Алабугада итештерелгән безнең ""Герань""нәр (Иранның -136 дроннарын Русиядәге атамасы - ред. ) өч ел дәвамында украиннарны өркетеп тора, алар өстәвенә һәрвакыт яңара, яхшыра, — дип белдерде ул. телеканалы күптән түгел яңа иярче рәсемнәречыгарды. Бу - Татарстандагы ""Алабуга"" заводы фоторәсемнәре, биредә дроннар итештерелә. Журналистлар белгечләр белән сөйләшкәннән соң, завод ирлегендә кимендә тагын сигез яңа корылма барлыкка килгәнен ачыклаган. Берничәсе әле төзелә. Июль уртасында Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановреспубликадан 45 мең кеше Украинадагы сугышты катнаша яки катнашты дип белдергән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстан депутаты республиканың Украинадагы сугышка иң күп кеше ибәрүен таныды,['Татарстан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1289,https://www.azatliq.org/a/33491021.html,2025-07-31T11:56:33+00:00
"фикерләр2024 елда Русия һәм чит илләрдә Сабантуй бәйрәмнәре 399 урында узачак. Бу, 2023 ел белән чагыштырганда, 35 ыенга күбрәк. Әлеге саннарны Татарстан мәдәният министры урынбасары Дамир Натфуллин Татарстан президенты каршындагы ватандашлар эшләре шурасы утырышында белдерде. ""2024 елда Русиянең 61 төбәгендә 295 һәм чит илләрдә 104 Сабантуй бәйрәмен уздырырга ыенабыз. Моннан тыш, дүрт зур Сабантуй Мари Иле, Пермь крае, Алтай һәм Омскида узачак"", диде ул.2023 елда Сабантайлар Русиянең 54 төбәгендә 297 урында, чит илләрдә — 67 ирдә узган. Киләсе елда Алтай республикасында беренче Төрки Сабантуй узачак. Моңа кадәр Казакъстанда бәйрәм ителгән Иртыш Сабан туе бу юлы Омскида оештырылыр дип көтелә. Федераль Сабантуй Мари Илендә, Русия авыл Сабан туе — Пермь краенда үткәреләчәк. Быел сабантуйлар оештырганда, аның асыл мәгънәсенә өстенлек биреләчәк, диелгән иде. Сабантуйның 14 милли уены буенча методик басмаәзерләнде. Сабантуйның тәртибен, эчтәлеген үзгәртү буенча киңәшмәләр узган дип хәбәр ителде. Узган ел Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Саха республикасына барып, якутларның Ысыах милли бәйрәмен күреп кайтып, андагы миллилеккә хисләнеп, Сабантуйны көчәйтергә, миллиликне өстәргә кирәк дигән теләк белдерде. Үзгәрешләр узган елны ук башланды, быел исә татарның милли бәйрәмен оештыру өчен яңа такым булдырылды, эшкә яшьләр әлеп ителде. Сценарий авторы - шагыйрь Рүзәл Мөхәммәтшин, күмәк биюләрне куючы - хореограф Чулпан Закирова, режиссер - Айдар аббаров. Алар Сабантуй мәйданындагы тамаша, ""пролог"" өчен аваплы булды. ""Татар ядькәрләре"" фольклор үзәге итәкчесе Фәнзилә әүһәрова Азатлыккаәйтүенчә, тамашада татарга хас булмаган күренешләр күп булган. ""Каты бәреләсем килми, әмма күргән тамашадан йөрәгем әрни. Күп нәрсә буталган, татарга хас булмаган йолалар, ышанулар татарныкы дип тәкъдим ителде"", дип сөйләде ул. Азатлык чит илләрдә узган Сабантуйларны да яктыртып килә. 17 июньдә Сабантуйны Прагадабәйрәм иттелләр. Һәвәскәр артистлар чакырылмаган иде, татар һәм башкортлар үзләре ырлап-биеп, уйнап күңел ачты. Вена, Берлин, Мүнһен, Штутгарт шәһәрләреннән дә татарлар килде. Төркиянең Анталья шәһәрендә дә бәйрәм дәүләт ярдәменнән башкаузды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Киләсе елда Татарстан Русия һәм чит илләрдә Сабантуйлар санын арттырачак,['Шоу-бизнес' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2260,https://www.azatliq.org/a/32711170.html,2023-12-02T17:11:01+00:00
"Баймаҡ районы егеттәре Бөйөк Еңеүгә - 80 йыл,  Ватанды һаҡлаусылар йылына арнап, һуғыш хаҡында йырлап, матур һәм йөкмәткеле клип төшөргән.","Баймаҡтар, афарин!",['Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],1,Еңеү,138,https://yanshishma.com/articles/80letpobede/2025-07-23/bayma-tar-afarin-4323487,2025-07-23T13:25:00+00:00
"В выставочном комплексе Профсоюз-АРТ разместилась экспозиция юных художников и их наставников: живопись, графика, декоративно-прикладное искусство. Собраны работы разных лет. Здесь и станковые композиции выпускников школы: натюрморты, пейзажи, портреты, декоративные настенные панно. Учителя и ученики раскрыли широкий спектр тем: Великая Отечественная война, семья, любимый город, детство, культура и природа родного края, используя разнообразные техники – это и акварель, и гуашь, пастель, гравюра на картоне, масляные краски и лоскутное шитье, ручное ткачество. Получилась удивительная по насыщенности и уровню мастерства работ выставка. Увидеть работы можно в будние дни с 9.00 до 17.00 по адресу Уфа, ул. Кирова, д. 1. Вход свободный. В выставочном комплексе Профсоюз-АРТ разместилась экспозиция юных художников и их наставников: живопись, графика, декоративно-прикладное искусство. Собраны работы разных лет. Здесь и станковые композиции выпускников школы: натюрморты, пейзажи, портреты, декоративные настенные панно. Учителя и ученики раскрыли широкий спектр тем: Великая Отечественная война, семья, любимый город, детство, культура и природа родного края, используя разнообразные техники – это и акварель, и гуашь, пастель, гравюра на картоне, масляные краски и лоскутное шитье, ручное ткачество. Получилась удивительная по насыщенности и уровню мастерства работ выставка. Увидеть работы можно в будние дни с 9.00 до 17.00 по адресу Уфа, ул. Кирова, д. 1. Вход свободный.","В Уфе, в Доме профсоюзов открылась выставка «Учитель и ученик»",['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,1479,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-11-14/v-ufe-v-dome-profsoyuzov-otkrylas-vystavka-uchitel-i-uchenik-4466952,2025-11-14T10:49:00+00:00
"Ислам динен кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге мәдрәсә 1998 елда Яңа бистәгә күчеп, Ал мәчет бинасында эшли башладыАзат АхуновФәүзия Бәйрәмова",Казан мәдрәсәсенә ябылу куркынычы яный,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Татарстан,143,https://www.azatliq.org/a/24891423.html,2013-02-02T22:00:55+00:00
"В новом сезоне участников ждет 2 трека: Медиалаборатория — уникальный трек с актуальной образовательной программой и творческими заданиями, которые помогут освоить полный комплекс знаний и умений для создания, развития и продвижения своего контента в соцсетях. Спецноминации 2.0 — конкурс, который нацелен на выявление и поддержку талантливых тематических блогеров. Лучшие участники станут обладателями ценных призов и официального статуса победителей Всероссийского проекта «Топ БЛОГ». Регистрация проходит на сайте в проекте бесплатное на всех этапах. Возраст участников — 14. Топ БЛОГРоссия Страна Возможностей Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Образовательный проект «Топ БЛОГ» объявил регистрацию на 4 сезон,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,736,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-10/obrazovatelnyy-proekt-topblog-ob-yavil-registratsiyu-na-4-sezon-3842641,2024-07-10T11:47:00+00:00
"16:00 сәғәттә «Торатау» конгресс-холында «Йырҙа - батырлыҡ, бейеүҙә - ҡыйыулыҡ! "" - уникаль берлектәге программала фестиваль ҡунаҡтары алдында Өфөнөң «Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбле һәм Үҙәк хәрби округының йыр һәм бейеү ансамбле сығыш яһаясаҡ. Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының башҡа ижади коллективтарының гастролдәре Белоретта дауам итәсәк, унда а. В. Александров исемендәге йыр Һәм бейеү ансамбле, Стратегик тәғәйенләнештәге Ракета ғәскәрҙәренең «Ҡыҙыл йондоҙ» йыр һәм бейеү ансамбле һәм Ленинград хәрби округының фронт ижади бригадаһы артистары үҙҙәренең концертын бирәсәк. Шулай уҡ Өфөлә яңы музей экспозициялары эше дауам итәсәк, ә «Родина» кинотеатрында «Кадет ҡарашы» бөтә армия һәүәҫкәр ҡыҫҡа метражлы фильмдар кинофестивалендә ҡатнашыусыларҙың кинофильмдары күрһәтеләсәк. Кис Совет майҙанында «Көҙ романтикаһы» халыҡ-ара классик музыка фестивален ябыу көтә – программала З. Исмәғилевтең «Салауат» симфоник поэмаһы, А. Бородиндың «Кенәз Игорь» операһынан «Половецкие пляски» һәм С. Рахманиновтың 2-се Симфонияһының өлөшө. Концерт 18: 00 сәғәттә башлана, инеү ирекле.","""Армия мәҙәниәте көндәре"" дауам итә: фестиваль экваторы ниндәй буласаҡ",['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0],5,Иҫтәлекле көндәр,1082,https://henek.info/articles/++++/2025-08-24/armiya-m-ni-te-k-nd-re-dauam-it-festival-ekvatory-nind-y-bulasa-4359963,2025-08-24T10:10:00+00:00
"Бер эләктереп алһа, йәшәү шатлыҡтары онотола. Уның менән таныш кеше ни икәнен яҡшы белә, булдыра алғанса, тиҙерәк ҡотолорға тырыша. Унан ҡотолоп буламы? Була! Ниндәй ысулдар менән? Әйҙәгеҙ, шул хаҡта.",Бик яфалы ауырыу ул геморрой,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Сәләмәтлек,200,https://henek.info/articles/----+-+/2025-01-29/bik-yafaly-auyryu-ul-gemorroy-4101017,2025-01-29T15:00:00+00:00
"Иртәгә, 27 апрель, 11.00 сәғәттә ошо һылтанма буйынса БАШҠОРТ ТЕЛЕНӘН ХАЛЫҠ-АРА ДИКТАНТ яҙа алаһығыҙ!",ТУРА ЭФИРҘА - ДИКТАНТ!,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Яңылыҡтар,101,https://uchbash.com/news/novosti/2024-04-26/tura-efir-a-diktant-3745379,2024-04-26T22:05:51+00:00
"18 – 23 декабрҙә Өфөлә Луганск Халыҡ Республикаһынан делегация булды. Красный Луч ҡалаһындағы Стоматология ҡала поликлиникаһының баш табибы Ольга Трофименко, Луганск Халыҡ Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш штаттан тыш стоматологы, Луганск дәүләт медицина университетының терапия һәм балалар стоматологияһы кафедраһы доценты Нина Пиманова бар ине. Луганск Халыҡ Республикаһынан коллегалар балалар стоматологияһы хеҙмәтен ойштороу тәжрибәһе һәм мәсьәләләре тураһында һөйләшеү, Донъя йылмайыуы берҙәмлектәге проектты тормошҡа ашырыу өсөн килгәйне. Осрашыу барышында улар Өфөләге 3-сө Балалар стоматология поликлиникаһы базаһындағы Балалар стоматологияһы һәм ортодонтияһы үҙәгендә булды һәм поликлиника эше, һаҡсыл етештереү принциптары, маршрутлаштырыуҙы ойоштороу, балаларға ашығыс һәм планлы ярҙам  күрһәтеү менән таныштылар. Бигерәк тә стоматологияла һанлаштырыу һәм табиптың автоматлаштырылған урынын ойоштороу тураһындағы мәсьәлә тураһында ҡыҙыу фекер алышыу булды. Киләсәктә хеҙмәттәшлек итеү, Донъя йылмайыуы проектын дауам итеү, шулай уҡ Өфөләге 3-сө Балалар стоматология поликлиникаһының баш табибы, Волга буйы федераль округындағы һәм Башҡортостандағы баш штаттан тыш балалар белгесе, стоматолог Римма Ғәниева тарафынан методик ярҙам күрһәтеү тураһында һөйләштеләр. Әйткәндәй, 2022 йылда Римма Ғәниева Луганск Халыҡ Республикаһының Красный Ключ, Луганск ҡалаларына барғайны һәм балалар стоматологияһы һәм ортодонтияһы мәсьәләләре буйынса методик эш алып барғайны. Әүҙем эш алып барғаны өсөн ул Луганск Халыҡ Республикаһы Красный Ключ ҡалаһының Рәхмәт хаты менән бүләкләнгәйне. Луганск Халыҡ Республикаһынан коллегалар беренсе тапҡыр Башҡортостанда булды, Өфөнөң билдәле урындары менән танышты һәм республиканың балалар стоматологтарының уңышлы тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Луганск Халыҡ Республикаһы һәм Башҡортостан Республикаһы стоматологтары араһындағы дуҫлыҡ дауам итәсәк. Сығанаҡ, фотолар: Өфөләге 3-сө Балалар стоматология поликлиникаһы.",Луганск Халыҡ Республикаһы табиптары килде,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],6,Сәләмәтлек,1961,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2025-12-23/lugansk-haly-respublika-y-tabiptary-men-n-t-zhrib-urta-lashtylar-4518018,2025-12-23T10:45:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТаможня белгечләре китапта Русиянең, аның дәүләт оешмаларының һәм гаскәренең тискәре образы туа дип саный. Михаил Зыгарьның ""Сугыш һәм әза"" (""Война и наказание"") китабын Русиягә алып керү тыелган. Бу хакта әлеге китапны чыгаручы ""Медуза""белеп алган. ""Сугыш һәм әза"" китабында Русиянең ничек гасырлар буе Украинаны юк итеп килүе, тик моны кайбер кешеләр аркасында ахыргача эшли алмавы язылган. Таможня белгечләре китапта Русиянең, аның дәүләт оешмаларының һәм гаскәренең тискәре образы туа дип саный. Китапта ""Евразия икътисади берлегенең әгъзасы булган дәүләтләрнең сәяси яки икътисади мәнфәгатьләренә, дәүләт иминлегенә, ватандашларының сәламәтлеге һәм әхлакына зарар китерердәй мәгълүмат билгеләре бар"", диелгән экспертизада. Таможня экспертизасын 2023 елның декабрендә Эстония белән чиктә шушы китапны тартып алганнан соң ясаганнар. Бу хакта ""Медуза""га сөйләгән русияле кыз ""Сугыш һәм әза""ны әнисенә Яңа ел бүләге итеп алып кайтып килгән булган. Таможня хезмәткәрләре китапның исеме ""артык шикле"" дип, кыздан аңлатма яздырганнар, үткәрү пунктында тугыз сәгать буе тоткарлап торганнар, ахырдан китапны тартып алганнар. Шушы экспертизаны нигез итеп алып, апрель аенда Эстония белән чиктә башка бер кызга да ике беркетмә төзегәннәр, ул да Русиягә шушы китапны алып кайтып килгән булган. Аны Евразия икътисади берлегенә тыелган тауар алып керергә тырышуда һәм моңа декларация ясатмауда гаепләгәннәр. Зыгарь үзе экспертизаның бу китап Русия гаскәрен ""кимсетә"" дигән нәтиәләре белән килешә. Белгечләрнең автор Украинага бәреп керүне Русия халыклары мәнфәгатенә туры килми дип саный дигән фикерен ул ""моннан да төгәлрәк итеп әйтеп булмас иде"", ди.2022 елның октябрендә Русия хакимиятләре Зыгарьны ""ят агент"" дип игълан итте. 2024 елның апрелендә аны Мәскәү мәхкәмәсе Русия гаскәре турында ""фейклар"" тарату инаять эше нигезендә читтән торыпкулга алды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Зыгарьның ""Сугыш һәм әза"" китабын Русиягә алып керү тыелган",['Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],2,Яңылыҡтар,2005,https://www.azatliq.org/a/zigarning-sugish-ham-jaza-kitabin-rusiyaga-alip-keru-tielgan/32991145.html,2024-06-13T11:26:25+03:00
"Кисәге төндә Әбйәлил районының Яңы Балапан һәм Йәнекәй ауылдары араһында үлемесе авария осрағы теркәлә. ""Альфа"" мопедында китеп барған ун ете йәшлек үҫмер менән  ВАЗ-2114 машинаһындағы утыҙ өс йәшлек ир бәрелешә. Урында алған йәрәхәттән үҫмер ""Тиҙ ярҙам"" килгәнсе йән бирә. Йәш ирҙең ҡанында 0,293 мг. алкоголь булыуы асыҡлана. Был ваҡиғаға ярашлы, халыҡтың фекере өскә бүленде. Берәүҙәр, үҫмергә бындай техника алып биргән ата-әсәне ғәйепләй. Икенселәр, эскән килеш руль артына ултырған йәш ирҙе. Өсөнсөләр, йәш үҫмерҙе, сөнки йәй башланыу менән уларға бәйле авария осраҡтары бермә-бер артыуы күҙәтелә. Фото интернет селтәренән алынды.",Кем ғәйепле?,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хәүефһеҙлек,636,https://shonkar.com/news/kh-ef-e-lek/2025-06-13/kem-yeple-4275875,2025-06-13T21:09:00+00:00
"В России продолжается поэтапное введение ограничительных мер в отношении мессенджера. Как сообщил Роскомнадзор, этот мессенджер продолжает нарушать российское законодательство, он используется для организации и проведения террористических действий на территории страны. Ведомство рекомендует россиянам переходить на национальные сервисы. Важным шагом для обеспечения цифровой безопасности нашей страны стало создание российского мессенджера МАХ. О преимуществах и недостатках популярных интернет-сервисов в беседе с журналистом «РБ» рассказал заместитель министра цифрового развития государственного управления Республики Башкортостан Динар ШАРАФУТДИНОВ. — и — мессенджеры популярные и давно привычные. В чем же заключается опасность их использования? — Есть несколько факторов, определяющих иностранные мессенджеры как небезопасные для общения или передачи чувствительной информации. Во-первых, это несоблюдение ими федерального законодательства о персональных данных, по которому они обязаны локализовать все данные российских пользователей на серверах, расположенных в РФ. Во-вторых, по данным правоохранительных органов, злоумышленники активно используют эти мессенджеры при совершении мошеннических действий. Создание аккаунтов на этих платформах возможно на поддельные номера, иностранные -карты, без особых требований к подтверждению личности, что способствует использованию их в преступных целях. — МАХ — на сто процентов российская разработка. Он использует российские серверы и системы защиты, что снижает риск утечек данных и соответствует требованиям законодательства. По заявлениям министра цифрового развития, связи и массовых коммуникаций РФ, национальный мессенджер от по своей базовой функциональности не уступает зарубежным конкурентам. МАХ уже интегрируется с государственными сервисами, в настоящий момент приложение интегрировано с «Госключом», запущена возможность создания цифрового, создание каналов для всех авторов А, а также для государственных органов и бюджетных учреждений. Интеграция МАХ с Госуслугами и иными цифровыми сервисами предусмотрена Федеральным законом «О создании многофункционального сервиса обмена информацией и о внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации» ( 156-ФЗ от г. ). В настоящий момент некоторые функции и возможности мессенджера еще разрабатываются. Центром безопасности МАХ постоянно блокируются подозрительные аккаунты, телефонные номера, принадлежащие мошенникам, которые выдавают себя за сотрудников банков, правоохранительных органов или государственных сервисов. Проводится мониторинг и удаление вредоносных и спам-документов. В случае же мошеннических действий, осуществленных через иностранные мессенджеры, успешных расследований крайне мало, поскольку их администрации не предоставляют правоохранительным органам необходимые данные. Интерфейс МАХ разрабатывался на основе предпочтений пользователей. Все элементы проходили тестирование в рамках специально сформированной фокус-группы. В визуальном оформлении учитывался опыт других популярных цифровых сервисов. — С чем связана волна негативных слухов и страшилок, распространяемых в интернете про новый мессенджер? — Многие не заинтересованы в технологическом суверенитете России, потому и развернули информационную кампанию по дискредитации российского мессенджера. Многочисленные интернет-ресурсы, действующие в интересах противников отечественного мессенджера, распространяют ложные сведения об уязвимостях сервиса, публикуют недостоверные отзывы с низкими оценками пользователей, поднимают шум вокруг единичных случаев мошенничества с использованием мессенджера МАХ. Их задача — убедить россиян оставаться в и, где злоумышленникам удобно воровать их данные и деньги. — Среди прочего утверждается, что мессенджер будет воровать все данные с телефона и писать доносы на его владельца; что он уязвим для утечки данных и т. д. Можете ли опровергнуть такую информацию? — Действительно, противники нового мессенджера утверждают, что при установке интегрируется сразу во все функции смартфона и работает как агрессивная шпионская программа, считывая все данные, хранящиеся на телефоне. На самом деле, как и любые другие мессенджеры, запрашивает только те разрешения, которые критически важны для корректной работы приложения. Например, доступ к контактам необходим для общения, к микрофону и камере — для совершения видеозвонков, к хранилищу — для отправки файлов. И если сравнить с другими аналогичными приложениями, то окажется, что они требуют даже больше разрешений. К примеру, у — 85 разрешений, у — 71, у — 63. Россиян также пугают тем, что из-за использования открытого кода при создании значительно увеличивается угроза попадания в мессенджер стороннего ПО с последующей утечкой данных пользователей. Однако использование опенсорс-технологий — это общепринятая практика для -компаний всего мира. Так работают все технологические гиганты: как иностранные —, ,, ,, так и отечественные — Яндекс, Сбер Тех, , Госуслуги. Код проходит проверку внутренними структурами информационной безопасности, используемые библиотеки не взаимодействуют с сетью и не передают данные вовне. То есть само по себе использование опенсорс-технологий никак не связано с приватностью данных. Современная компания, которая откажется от опенсорса, не сможет быть конкурентоспособной в разработке ПО. Также есть недовольные тем, что можно зарегистрировать только на российскую или белорусскую -карту. Однако использование иностранных -карт создает критические риски применения любых мессенджеров в противоправных целях, так как существенно ограничивает возможности для противодействия со стороны компетентных органов. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Своё лучше чужого,['Дин' 'Донъя' 'Хикәйә'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1],3,Йәмғиәт,5815,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-12-16/svoyo-luchshe-chuzhogo-4510348,2025-12-16T17:10:00+00:00
"Йөҙ: Иң тәүҙә кеше йөҙөн күрәһегеҙ икән, тимәк һеҙ бар эшегеҙҙе лә бирелеп эшләйһегеҙ. Һеҙ аҡыллы, аралашыусан да, һеҙгә ҡарата иғтибар етерлек. Һеҙгә яңы дуҫтар табыуы, таныш түгел кешеләр менән әңгәмә ҡороуы бер ни тормай. Һеҙ ғүмер бер генә һәм уны лайыҡлы йәшәргә кәрәк, тигән фекерҙә. Күп кешеләр һеҙгә ҡарап илһамлана. Шулай ҙа, ҡайһы ваҡыт һеҙ йәмғиәт тарафынан тәнҡиткә дусарһығыҙ. Кеше эшенә тоғро икән, тимәкул яҡшы, тырыш кеше. Үҙегеҙ менән ғорурланығыҙ һәм сит-ят фекерҙәргә иғтибар итмәгеҙ! Ай: Күҙегеҙгә тәүҙә ай сағылһа, тимәк, һеҙ хыялланырға яратаһығыҙ. Шулай уҡ гел генә башҡалар алдында насар күренеп ҡуймайым, тип  борсолаһығыҙ. Һеҙгә берәйһенә юҡ тиеп әйтеүе лә ауыр. Һеҙ бик йомарт  һәм изге күңелле, ялағайлыҡты, ғәҙелһеҙлекте енегеҙ һөймәй. Һеҙ үҙ һүҙегеҙҙ        ә тораһығыҙ, һәр нәмәгә тоғро һәм яуаплы ҡарайһығыҙ. Һиҙемләү тойғоһо ла көслө һеҙҙә, кәрәк мәғлүмәт һеҙҙе  үҙе эҙләп таба. Барыһына ла шөкөр итегеҙ.",Һеҙ ниндәй шәхес?,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,937,https://agideljurn.ru/articles/common_material/2025-03-20/e-nind-y-sh-hes-4165634,2025-03-20T16:26:00+00:00
"Унда спорт тренажерҙары, спорт һәм балалар майҙансыҡтары урынлашасаҡ. Шулай уҡ сметала уҡ йүгереү юлы япмаларын ҡороу, трибуналар һәм яҡтыртыу ҡоролмалары ҡаралған. Инициативаның төп маҡсаты - физик культураны үҫтереү һәм ауылда спорт инфраструктураһын тәьмин итеү. Яңы майҙансыҡ урындағы халыҡҡа спорт менән шөғөлләнеү өсөн төрлө мөмкинлек, шул иҫәптән футбол, баскетбол, волейбол һәм хатта гимнастика уйындарын тәьмин итәсәк. Махсус япма һәм заманса ҡорамалдар төрлө форматтағы күнекмәләр һәм саралар өсөн хәүефһеҙ һәм уңайлы шарттар булдырасаҡ. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Ҡыҙыл шишмәлә универсаль спорт майҙансығы ҡороласаҡ,['Спорт' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,725,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-08/y-yl-shishm-l-universal-sport-may-ansy-y-orolasa-4570036,2026-02-08T08:20:00+00:00
"Название канала происходит от башкирского и татарского слова «сангат» — «искусство». Его концепция — объединение традиций и современности, а также освещение всех направлений культуры народов Башкортостана: музыки, театра, кино, хореографии и изобразительного искусства. В эфире зрители увидят трансляции спектаклей и концертов, фильмы башкирских кинематографистов, видеогиды по музеям, документальные проекты. В планах — интервью с деятелями искусства и репортажи с ключевых мероприятий. На открытии подчеркивалась важность нового ресурса для популяризации культурного наследия республики. В художественный совет канала вошли известные деятели культуры, такие как народный артист Аскар Абдразаков и председатель Союза театральных деятелей РБ Алмас Амиров. «У нас есть что показать и чем гордиться. Надеюсь, Сангат станет нашим республиканским аналогом телеканала Культура», — отметил Александр Кузьменко, член художественного совета. Представители творческого сообщества выразили уверенность, что канал станет важной площадкой для поддержки молодых талантов и освещения ярких событий культурной жизни региона.",В Уфе официально запустили новый культурный телеканал «САНГАТ»,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,1109,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-12-05/v-ufe-ofitsialno-zapustili-novyy-kulturnyy-telekanal-sangat-4495478,2025-12-05T16:35:00+00:00
"Был үрҙә һаналғандарҙың күбеһе — кәңәш ителгән ғәмәлдәр, мотлаҡ үтәлергә тейешле хөкөмдәр түгел. Шулай ҙа кем, Ҡөрьән уҡығанда, ошо яҙылғандарҙы тота, шуның, ин шәә Аллаһ, әжере арттырылыр һәм ул Ҡөрьәнде ҙурлаусыларҙан һаналыр. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",ҠӨРЬӘН УҠЫУ ӘҘӘБЕ,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Рухи үҫеш,346,https://bashkizi.ru/news/rukhi-esh/2025-09-29/r-n-u-yu-be-4406036,2025-09-29T11:22:00+00:00
"Рәссамды һәм килгән ҡунаҡтарҙы матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары министры урынбаҫары М. Ә. Ғәзизов тәбрикләне. Артабан күргәҙмәләге эштәре, ижады хаҡында Илдар Ғәниев шуларҙы һөйләне: Сәсәндәребеҙ беҙҙең көндәргә тиклем еткергән эпостарҙы киләһе быуындарға тапшырыу рәссамдарҙың да изге бурысы ул. Студент осоронда башлыса социаль темаларға мөрәжәғәт иттем. Педагогтарым К. Ғ. Ғөбәҙуллин, А. И. Байрамғолов һәм башҡаларҙың үҙ ижадтарында эпостарҙы киң яҡтыртыуына, картиналарында мөхәббәт, йәшәү һәм үлем темаларын сағылдырыуына һоҡлана инем. Пандемия осоронда Башҡорт халык ижады күп томлығынан эпостар менән таныша башланым. Бер яҡтан хәүефле, икенсе яҡтан тотош билдәһеҙлеккә сорнаған был осорҙа күптәр төп фәлсәфәүи һорауҙарға яуап эҙләгәндер. Иң тәүге уҡыған эпосым Ҡуңырбуға булды. Ҡомартҡылағы образдар байлығына, тормош асылын тәшкил итеүсе йәшәү-үлем, ғүмер, ғаилә, хеҙмәт төшөнсәләренең төплө яҡтыртылыуына таң ҡалдым. Ҡуңырбуға менән бер рәттән мине ошо күргәҙмә картиналарына илһамландырған эпостар – Заятүләк менән Һыуһылыу һәм Алпамыша. Һүҙен тамамлап, рәссам күргәҙмәләге картиналары менән яҡындан таныштырып үтте. Тамашасыларҙың һорауҙарына яуап бирҙе. Фольклорсы-ғалимә, М. Аҡмулла исемендәге премия лауреаты Розалиә Солтангәрәева үҙ сығышында: Ижад кешеләре, рәссам, яҙыусы, шағир, йырсы ғүмере буйына эпостарыбыҙҙы өйрәнергә тейеш. Был күп ҡатлы оло хеҙмәт. Эпостарыбыҙ тәүге ата-бабаларыбыҙ һынландыра башлаған һүрәттәрҙән юл ала. Мәҫәлән, Шүлгәнташ мәмерйәһендәге һүрәттәр. Мадлен һәм неолит осорондағы һүрәттәр эпостарыбыҙға барып тоташа: был һүрәттәрҙә йәшәү фәлсәфәһен аңларға ынтылыш сағыла. Халҡыбыҙҙың оҙайлы дәүер арауығында туплаған аҡылы, тормош асылын сағылдырған фәлсәфәүи ҡарашы ҡатмарлы юлдар аша беҙҙең көндәргә килеп еткән. Илдарҙың халҡыбыҙ хазинаһы булған эпостарға ихтирамлы иғтибары киләсәктә шулай уҡ сағыу, тәрән картиналарҙың нигеҙе булып ятыр тип ышанам, – тине. Осрашыу һуңында ижадҡа юлы нисек башланыуын һорап, рәссамдың әсәһе Нәйлә Ғәҙелгәрәй ҡыҙына мөрәжәғәт иттек. Балалар баҡсаһына йөрөгәнендә тәрбиәсеһе Илдарҙың ифрат оҫта итеп терпе һүрәтен төшөрөүе хаҡында әйтте. Ошо тәрбиәсеһе эргәһендә ултырып, сәғәттәр буйы һүрәт төшөрә торғайны ул. Әсәй, һүрәт төшөрөп, баҡсала ҡалып торайымсы, ти торғайны. Бер шулай художество мәктәп эргәһенән үтеп барғаныбыҙҙа ҡапыл ғына инеп, уҡыу хаҡында белешеп ҡарарға булдыҡ. Был Илдар мәктәпкә барған ғына йылы, сентябрь урталары ине. Яңы асылған мәктәптә урын юҡ тигән яуап алып сығырға торғаныбыҙҙа Наталья Тимофеевна тигән уҡытыусы килеп сыҡты. Ул, әйҙәгеҙ минең класымда урын бар тип беҙҙе алып инеп китте. Ошо уҡытыусы улымды ижад юлына әйҙәгән тәүге остазы ла. Үҙ эшен, уҡыусыларын яратҡан Наталья Тимофеевна Мәскәүгә картиналар күргәҙмәһенә лә йөрөттө уҡыусыларын. Халҡыбыҙҙың бөйөк хазинаһы, ауыҙ-тел ижадының һоҡланғыс өлгөһө булған эпостар донъяһына ысын мәғәнәһендә башкөллө инеү мөмкинлеге бар – Илдар Ғәниевтың күргәҙмәһенә рәхим итегеҙ!",Илдар Ғәниевтың күргәҙмәһе асылды,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 1 1 0],7,Яңылыҡтар,2938,https://uchbash.com/news/novosti/2025-01-17/ildar-nievty-k-rg-m-e-asyldy-4087275,2025-01-17T10:59:00+00:00
"Мөнир Ҡунафин  заман заңын нескә тойоп, шул заңды үҙ әҫәрҙәрендә оҫта сағылдырған шәхестәребеҙҙең береһе. Уның МХО яугиры Фәнис Хөсәйеновҡа арналған Бер ғүмер етмәй икән, һуғыш биләмәһенә барып ҡайтыуҙарын һүрәтләгән Ҡыҙарып сейәләр бешкән мәл ине тигән әҫәрҙәренә битараф ҡалған кеше юҡтыр. Ошоларға Уттарға буталып алмалар яуғанда, Егерме икенсе снаряд яҙмалары ҡушылып, былар барыһы ла Мәскәүҙәге АСТ нәшриәте тарафынан айырым китап булып донъя күрҙе. Баҫманың рус телендә булыуы Мөнир Сәхиулла улы ижадының Башҡортостанды ғына түгел, Рәсәйҙе, халыҡ-ара майҙанды яулауын һөйләй. Сара Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәмзил Сәлмәновтың Мөнир Ҡунафин әҫәре буйынса ҡуйылған Бер ғүмер етмәй икән спектакленән үҙе уйнаған Комбат монологын һөйләүҙән башланды. Артабан Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ебәргән ҡотлау һүҙҙәре яңғыраны. Махсус хәрби операция башланғандан алып бөтә республика яугирҙарҙы ҡеүәтләй. Быға ижади зыялылар, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ла ихлас ҡушылды. Яҙыусыларыбыҙҙың теләктәрен иҫәпкә алып, уларға МХО биләмәһенә эш сәфәрҙәре ойошторҙоҡ. Мөнир Сәхиулла улын китабы сығыуы менән ҡотлайым! Был башҡорт хәрби прозаһы һәм ғөмүмән, бөтә республиканың ижади тормошо өсөн ҙур ваҡиға! – тиелә ҡотлауҙа. Мөнир Ҡунафинды Зәйнәб Биишева исемендәге Китап нәшриәте директоры вазифаһын башҡарыусы Эльмира Хәйретдинова, Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһенең беренсе урынбаҫары Елена Арямнова, Башҡортостан Мәҙәниәт министры урынбаҫары Илнур Мөхйәнов, Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе, Башҡортостан республика ижтимағи-сәйәси гәзитенең баш мөхәррире Вәдүт Исхаҡов тәбрикләне. Әйткәндәй, Вәдүт Ғәйфулла улы Мөнир Сәхиулла улы менән МХО биләмәһенә бергә сәфәр ҡылдылар, унда уларҙы Башҡортостан Башлығы Хакимиәте етәксеһенең эске сәйәсәт буйынса беренсе урынбаҫары Азат Бадранов оҙатып йөрөнө. Бына ни ти Азат Шамил улы үҙе Мөнир Ҡунафиндың яңы китабы хаҡында: Уның Ҡыҙарып сейәләр бешкәндә, Уттарға буталыр алмалар яуғанда исемле юлъяҙмаларын уҡыйһың да, бар күренештәрҙе нескә һәм күҙ алдына килеп баҫырлыҡ итеп һүрәтләп биреүенә һоҡланаһың. Уның фекер йөрөтөүе, ҡанатлы һүҙҙәргә торошло уйҙаы береһен дә битараф ҡалдырмай. МХО-ла барған ваҡиғалар уҡыусыларҙа һәр ваҡыт бәхәс тыуҙыра, ә был юлъяҙмаларҙа күп һорауҙарға яуап табырға мөмкин. Мөнир Ҡунафин үҙенең хәл-ваҡиғаларҙы дөрөҫ һүрәтләүе менән күптәрҙең күҙен асты. Осрашыуҙа МХО яугирҙары, ветерандары ла килгәйне. Боцман, Томан кеүек яугирҙар Мөнир Ҡунафиндың ижадына ҡарата ихтирамын белдерҙе. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлсөм Бикбулатова Ҡайтығыҙ йырын башҡарҙы, ижади кисәләге һәр кемгә тәъҫораттары менән уртаҡлашырға форсат тейҙе. Ғалим-әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы, профессор Ғиниәт Ҡунафин, билдәле яҙыусы, Башҡортостан ҡыҙы журналының баш мөхәррире Миләүшә Ҡаһарманова, филолог-ғалим, сценарист Гөлсәсәк Саламатова һәм башҡалар яңы сыҡҡан баҫма, Мөнир Ҡунафиндың шәхесе, ижады уңайынан йылы һүҙҙәрен йәлләмәне. Мөнир Сәхиулла улы үҙе китаптың яҙылыу тарихы, МХО биләмәһендә йөрөгәнендә тетрәндергән хәлдәр, уға хәрби прозаға тотонорға йоғонто яһаған ваҡиғалар менән уртаҡлашты, һәммәһенә ихлас рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Һуғыш тураһында мотлаҡ һөйләргә лә, киләсәк быуынға яҙып ҡалдырырға ла кәрәк, сөнки ул – беҙҙең тарих, сөнки ул – беҙҙең хәтер. Яҡындары яу яланында һәләк булғандар ҙа, әлеге көндә уларҙы ут йотоп ут эсенән көткәндәр ҙә, алғы һыҙыҡтарҙа йөрөгән яугирҙәребеҙ үҙҙәре лә, МХО менән яңылыҡтар таҫмаһы аша ғына таныш булғандар – барыбыҙ өсөн дә берҙәй ҡәҙерле был китап.",Мин яуҙан иҫән сыҡтым.,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә']",[1 1 1 1 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],9,Яңылыҡтар,3523,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-05-21/min-yau-an-i-n-sy-tym-4245075,2025-05-21T15:45:00+00:00
"Улар араһында Хәйбулла районынан Тимур Дәүләтбаев бар. Тимур 2022 йылда хәрби хеҙмәткә алына, хәрби хәрәкәттәр биләмәһендә батырлыҡ һәм фиҙаҡәрлек күрһәтеп, ауыр яралана, был төркөм инвалидлығына һәм ике аяғын да ампутациялауға килтерә. Уның сыҙамлығы һәм ҡаһарманлығы юғары наградалар менән билдәләнә: дәрәжә ""Батырлыҡ өсөн"", ""Хәрби батырлыҡ өсөн"" һәм Генерал Шайморатов миҙалдары. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Республика Башлығы Радий Хәбиров яугирҙарға автомобиль асҡыстары тапшырҙы,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Батырҙар,773,https://yanshishma.com/articles/batyr-ar-be-e-arala-/2025-12-20/respublika-bashly-y-radiy-h-birov-yaugir-ar-a-avtomobil-as-ystary-tapshyr-y-4515900,2025-12-20T16:55:00+00:00
"Уларҙың күңелдәрен һалып, күҙ нурҙарын түгеп, ваҡыттарын сарыф итеп эшләгән ижад емештәрен магазиндарҙа күрә алмаҫһығыҙ. Ҡариҙел ауылы оҫталары үҙҙәренең ижад эштәре менән моделле китапханала таныштырҙы. Китапхана хеҙмәткәрҙәре, Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы иғлан иткән конкурста ҡатнашып, еңеү яуланы, шулай итеп,  Бөтә Рәсәй Таланттар урыны проектына ярашлы, ҡул оҫталарын бергә туплаған майҙан барлыҡҡа килде. Йыл барышында үҫмерҙәр китапханаһында халыҡ кәсептәренә, халыҡ ижадына һәм тыуған яҡты өйрәнеүгә арналған осрашыуҙар, оҫталыҡ дәрестәре һәм белем биреү саралары ойоштороу планлаштырылған, тип яҙа Ҡариҙел гәзите. ""Айыҡ ауыл"" республика бәйгеһендә ҡатнашыусы Тайҡаш ауылы ҡатын-ҡыҙҙары үҙҙәренең ижад серҙәре менән уртаҡлашты. Ауыл оҫталарының береһе, мәҙәниәт йорто методисы, милли кейемдәрҙе тергеҙеүсе белгес Лениза Муллаярова халыҡ биҙәүестәрен ҙур теләк һәм ихласлыҡ  менән эшләй, онотола башлаған милли кейемдәрҙе халыҡҡа ҡайтара, башҡорт, татар, мишәр мәҙәниәтен һәм йолаларын һаҡлауға, пропагандалауға ҙур өлөш индерә. Лениза Мәҙехәт ҡыҙы башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының күкрәксәһен (түшелдереген) эшләү буйынса оҫталыҡ дәресе үткәрҙе. Эшкә тотонор алдынан ул милли кейемдәрҙе, биҙәүестәрҙе эшләү үҙенсәлектәре тураһында һөйләне. Ауылдаштар Лениза Муллаярова һәм уның ярҙамсыһы Илүсә Карамоваға мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡлы оҫталыҡ дәресе күрһәткәндәре өсөн оло рәхмәттәрен еткерҙе. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ижад серҙәре уртаҡ булһын,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0],6,Матур үтһен ялығыҙ,1496,https://bashgazet.ru/articles/matur-t-en-yaly-y/2026-02-06/izhad-ser-re-urta-bul-yn-4568400,2026-02-06T23:10:00+00:00
"Глава Башкирии поручил оперативно разобраться с последствиями ливневого паводка. Имеется в виду личный ущерб, дороги, мосты. Хабиров поблагодарил глав районов, управленческие команды и спасателей за работу, жителей — за терпение и выдержку. В Белорецком районе за несколько дней выпало 300 месячной нормы осадков, в Учалинском районе – 370. Главы районов Зауралья, пострадавших от июльского паводка, обратились за помощью к Радию Хабирову помочь восстановить пострадавшую инфраструктуру. Глава региона поручил правительству в течение двух недель составить перечень работ и определить финансирование. Также поручено оказать материальную помощь пострадавшим семьям, особенно малообеспеченными, в индивидуальном порядке. Глава Башкирии призвал усилить духовную поддержку воинов СВО. Жители республики просят, чтобы в храмах и мечетях выделяли определенное время, когда близкие могут прийти и помолиться за здравие защитников Родины. Храмы Башкирии составят расписания молитв за военнослужащих СВО, чтобы родственники бойцов могли точно знать, когда можно прийти помолиться. На этой неделе «Поезда здоровья» приедут в Чекмагушевский, Нуримановский, Белокатайский, Куюргазинский, Фёдоровский, Балтачевский, Аскинский, Бижбулякский и Баймакский районы. С апреля медики провели 119 289 осмотров. Радий Хабиров стал наставником для участника СВО из Белорецкого района по президентской программе «Время героев». Сегодня глава вручил Орден Генерала Шаймуратова уроженцу села Узянбаш Оскару Ситдикову. Мэрия Красного Луча подарила Радию Хабирову экспонат для музея Башкавдивизии — коробку для пулеметной ленты к пулемету «Максим». Радий Хабиров дал поручение наполнить оборудованием и кадрами новое офтальмологическое отделение в Нефтекамске. «Не жадничайте»: глава региона поручил министерству ЖКХ включить в программу «Башкирские дворики» двор в райцентре Зианчуринского района. В этом году на капремонт школ Башкирии выделили 1,48 млрд рублей из федерального бюджета и 282,6 млн из бюджета РБ. Сейчас проводится комплексный ремонт и оснащение средствами обучения 31 здания школ (25 зданий двухлетнего цикла и 6 зданий однолетнего цикла). Основной объем ремонтных работ завершится до года, а полный объем работ – до 20 декабря. Башкирия подала дополнительную заявку на ремонт школ в годах, а также на двухлетний период годы. Всего в этот период планируется отремонтировать 360 зданий. Работа по поддержке участников СВО и их семей ведётся по всем направлениям одновременно. Например, бесплатно детские сады посещают 5396 детей участников СВО, 6692 учащихся с 5 по 11 классы и студенты колледжей получают бесплатное питание, 2629 детей отдохнули в детских лагерях, 4336 детей бесплатно посещают кружки, 1519 детей получили санаторно-курортное лечение. Кроме того, санатории приняли 3859 участников спецоперации и членов их семей. Башкирия входит в число семи регионов России - участников пилотного проекта по организации гериатрических кабинетов в условиях многопрофильного стационара. В 14 больницах будут открыты подобные кабинеты.",Ключевые заявления и обсуждаемые вопросы на сегодняшнем оперативном совещании в ЦУРе,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,3023,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-29/klyuchevye-zayavleniya-i-obsuzhdaemye-voprosy-na-segodnyashnem-operativnom-soveschanii-v-tsure-3866401,2024-07-29T20:25:00+00:00
"""Бер нисә йыл элек төнөн аяҡтар һыҙлап ыҙалата башланы. Ҡайһы берҙә мин уларҙы ҡайҙа тығырға, нимә эшләтергә белмәй инем. Һөҙөмтәлә – йоҡоһоҙ төн, арыу һәм ярһыу. Ә бит аяҡтар – беҙҙең организмдың төп терәге. Эҙләнә торғас, аяҡтарым өсөн дауа таптым. Тасҡа йәки биҙрәгә ике литр самаһы йылы һыу ҡойоп, кер һабыны һалып, һыу һөт кеүек ап-аҡ булғансы иҙегеҙ (хуш еҫле һабындар ярамай). Ошо ҡатнашмаға бер ус аш содаһы һәм диңгеҙ тоҙо өҫтәгеҙ һәм яҡшы итеп болғатығыҙ. Артабан сәйнүктән аяҡтарығыҙ түҙә алған тиклем эҫе һыу өҫтәгеҙ һәм ун тамсы йод тамыҙығыҙ һәм 15 минут ултырығыҙ. Артығы ярамай, юғиһә, кире процесс башланасаҡ. Аяҡтарҙы таҫтамал менән ҡоротоп, крем йәки мазь (зәйтүн майы ла мөмкин) һөртөгөҙ, табандарға массаж яһап, йөн ойоҡбаш кейеп йоҡларға ятығыҙ. Әҙер ҡатнашманы өс тапҡыр файҙаланырға мөмкин. Һәр осраҡта йылытырға һәм тағы ла ун тамсы йод өҫтәргә кәрәк. Өс тапҡырҙан һуң яңы ҡатнашма әҙерләргә. 10-12 көн эшләгәндән һуң тәнәфес яһағыҙ, кәрәк тип тапһағыҙ, ҡабатларға мөмкин. Иғтибар: кемдең ҡан тамырҙарына (варикоз, тромбофлебит) бәйле проблемалары бар, ҡатнашманы эҫетмәгеҙ, ә йылымыс итеп итеп эшләгеҙ. Мин беренсе процедуранан һуң уҡ тыныс йоҡланым, ә ун процедуранан һуң аяҡтарымдың нисек ауыртыуын оноттом. Дауалауҙы хәҙер ҡайһы берҙә ҡабатлап алам"". Иҫкәрмә: халыҡ дауалау алымдары менән ҡулланыр алдынан  табип менән кәңәшләшеү мотлаҡ! Сәләмәт булығыҙ! Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Аяҡтарымдың һыҙлауынан ҡотолдом,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Сәләмәтлек,1492,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2026-01-09/aya-tarymdy-y-lauynan-otoldom-4532296,2026-01-09T22:30:00+00:00
"Саха укучылары, Саха Мәгариф министрлыгы фотосыфикерләрСаха республикасының ""Ийэ тыл кэскилэ"" (""Туган телнең киләчәге"") хәрәкәте Русиянең мәгариф министры Сергей Кравцовка ачык хат язган. Алар Русиядә 1 сентябрьдә үз көченә кергән канун белән килешмәүләрен белдергән. Мәгарифкә кагылышлы яңа фәрман эшли башлагач, туган тел һәм әдәбият дәресләре тагын да кыскарачак. Хат авторлары урыс булмаган балалар өчен туган телләрен өйрәнү өчен атнага бер генә дәрес белән телне саклап калып булмаячак дигәнне аңлаткан. Алар атнасына кимендә туган тел өчен ике дәрес калдыруны сорый. — Ике сәгать белән дә телне саклау бик авыр, аеруча интернет мохитендә туганнар телләр юк дәрәәсендә булган заманда. Алга таба тел дәресләренең саннары киметү Русиядәге урыс булмаган халыкларының телләрен саклауга һәм үстерү эшенә зарар китерәчәк. Моннан тыш Русия Мәгариф министрлыгы чираттагы фәрман әзерли, анда ""Туган тел"" дәресе ""Русия халыклары телләре"" дигәнгә алмаштырылачак диелә. ""Туган тел"" төшенчәсе Русия халыкларының тел мирасына карата кадерле мөнәсбәтне аңлата, ""Туган тел"", ""Туган әдәбият"" дәресләренең федерал дәүләт стандартларында булуы Русиянең тел сәясәтенең мөһим казанашы. Балаларны туган телдә сөйләштерергә авыр булган заманда бу дәресне абстракт атамалы фәнгә әйләндерү мәктәпләрдә телне өйрәтү дәрәәсен киметәчәк, — диелгән хатта. Саханың тел активистлары мәктәп програмларында тел дәресләрен саны киметмәскә, ""Туган тел"", ""Туган әдәбият"" дәресләренең атамаларын ничек бар, шулай калдырырга үтенеп сораганнар. Хатны тел өчен хәрәкәтнең рәисе Вилюяна Никитинаимзалаган. Русия мәгариф министрылыгының әлеге хатка авабы юк. Русиядә","Саха активистлары тел кануны үзгәрешләренә каршылыгын белдереп, Русия мәгариф министрына хат язды",['Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1630,https://www.azatliq.org/a/33474726.html,2025-07-15T10:23:46+00:00
"Моң шишмәһе һандуғастай йырсы ла һин, Һығылма бил тал сыбыҡтай нәфис тә һин, Аллы-гөллө гөл-сәскәләй наҙлы ла һин, Эй, илһамлы, эй, хөрмәтле башҡорт теле! Күгәреп ятҡан Уралыңдай бай, йомарт һин, Серле ҡамыш ҡурайыңдай ҡарт, олпат һин, Күпте күргән сәсәнеңдәй йор, зирәк һин, Эй, һөйөклө, эй, ҡәҙерле башҡорт теле! Диңгеҙҙәргә тиңләмәйем — тәрәнһең һин, Айға-көнгә тиңләмәйем — гүзәлһең һин, Ҡаяларға тиңләмәйем — бөйөкһөң һин, Эй, хикмәтле, мәрхәмәтле башҡорт теле! Күп быуаттар һин йырланың ҡурай моңон, Күп быуаттар һин йырланың яугир юлын, Инде азат. Шат. Йырлайһың еңеү йырын, Эй, бәхетле, эй, ҡәҙерле башҡорт теле! Иң тәү миңә һин күрһәттең дуҫлыҡ юлын, Минең өсөн һин бит йәшәү, бәхет үҙең, Мәңге йәшә, эй, һөйөклө башҡорт теле, Атам теле, әсәм теле — минең телем! Зәйнәб БИИШЕВА, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы.",БАШҠОРТ ТЕЛЕ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Йәмғиәт,819,https://amanat.su/articles/common_material/2024-12-11/bash-ort-tele-4070376,2024-12-11T13:05:00+00:00
"Ғафури районының Ташбүкән ауыл биләмәһенә Түбәнге Ташбүкән, Үрге Ташбүкән һәм Ҡурғашлы ауылдары ҡарай. Ауыл биләмәһенә Илдар Моғаттар улы Ҡотов етәкселек итә. Түбәнге Ташбүкән ауылы Айыҡ ауыл республика конкурсының район этабында еңеү яуланы һәм республика кимәленә сыҡты. Шуныһы үҙенсәлекле: Түбәнге Ташбүкән ауылы хакимиәтенә ҡараған Ҡурғашлы мәктәбендә хаҡлы ялдағы осоусы Салауат Мөхәмәтйәнов тарафынан Салауат – АВИА аэроклубы асылды. Ул Ғафури районы ДОСААФ-ының бүлексәһе. Бының өсөн өс бүлмә файҙаланыуға тапшырылған. Йәш быуында илһөйәрлек тәрбиәләү, төрлө осоу аппараттары, шул иҫәптән дрондар менән таныштырыу эше яйға һалынған. Аэроклуб ике мотодельтаплан, ике урынлы самолет менән тулыланған. Үрге Ташбүкән ауылы эргәһендә 400 метр оҙонлоғондағы осоу һыҙаты барлыҡҡа килгән, ангар төҙөлгән, осоуҙарҙы ойоштороу, туристарҙы йәлеп итеү өсөн туризм базаһы булдырыу менән шөғөлләнәләр. Түбәнге Ташбүкәндәр махсус хәрби операциялағы яугирҙәренә даими ярҙам итә.  Махсус хәрби операцияла бөгөн ике кеше хеҙмәт итә: Ғәлим Ҡадир улы Ҡот Мөхәмәт һәм Айҙар Булат улы Ғилманов. Күптән түгел ауылда Хәҙрәт позывнойлы яугир менән осрашыу булды. Ул урындағы дини ойошма етәксеһе булған һәм 2023 йылдан хәрби контракт буйынса 31-се мотоуҡсылар полкында хеҙмәт итә. Ғәлим ағайға 60 йәш тулып уҙған, әммә ул Тыуған илебеҙгә лайыҡлы хеҙмәт итә. Яуҙағы ҡаһарманлығы өсөн Шайморатов миҙалы менән наградланған. Ауыл халҡы яугирҙәребеҙгә гуманитар ярҙам күрһәтеүҙә бик әүҙем. Түбәнге Ташбүкән ауылы клубында маскировка селтәрҙәрен үреү буйынса даими эш алып бара, был эшкә тәүләп ҡатнашҡан ирекмәндәр өсөн Әлиә Зөбәйҙуллина оҫталыҡ дәресе үткәрҙе. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Түбәнге Ташбүкәндән ике яугир хеҙмәт итә,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Геройҙар,1747,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2026-02-03/t-b-nge-tashb-k-nd-n-ike-yaugir-he-m-t-it-4562143,2026-02-03T11:00:00+00:00
"Это мероприятие стало данью глубокого уважения к мужеству и подвигам наших отцов, дедов и прадедов, которые сражались за освобождение мира от фашизма. Каждая картина и портрет героя несут в себе уникальную историю, рассказывая о тех, кто проявил невероятную храбрость в самые трудные времена. Идейными вдохновителями и авторами выставки стали Заслуженный работник культуры России и Башкортостана Вячеслав Александрович Стрижевский и Александр Игоревич Анисимов. На торжественном открытии присутствовала заместитель главы Администрации Демского района Уфы Людмила Петровна Моторина, которая отметила важность сохранения памяти о героическом прошлом. Вячеслав Александрович и Александр Игоревич поделились увлекательными подробностями о процессе создания выставки, погружая гостей в атмосферу творчества и патриотизма. Посетители имели возможность ознакомиться с представленными фотографиями, среди которых были снимки ветеранов, запечатлевшие их мужество и стойкость. Гостям было приятно видеть на стенах музея образы тех, кто отдал свои силы ради нашей свободы, что вызвало у всех присутствующих глубокие эмоции и воспоминания о великом подвиге нашего народа.","«Народная, священная, великая»",['Мәҙәниәт' 'Донъя' 'Хикәйә'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1],3,Яңылыҡтар,1159,https://uchbash.com/news/novosti/2025-04-25/narodnaya-svyaschennaya-velikaya-4212375,2025-04-25T09:59:00+00:00
"Мәләүез районы яугирҙарға төҙөлөш материалдарын ебәрҙе. Гумконвой таҫма артына урман, һыу өсөн кубтар, төҙөлөш материалдары, яғыулыҡ, инструменттар алып китә. Партияның оборнса министрлығы секретары вәкәләттәрен башҡарыусы, Мәләүез районы башлығы Зәбир Ғабдуллин: ""Мәләүездәр тиҙ арала алғы һыҙыҡтан ғаризалар әҙерләй һәм кәрәкле әйберҙәрен ебәрә. Яугирҙарға һәр ваҡыт ярҙам ебәрәбеҙ, егеттәр быны бик ҡәҙерләй. Үҙ сиратында яугирҙар гуманитар ярҙам өсөн рәхмәт һүҙҙәрен еткерергә тырыша. """,Мәләүездәрҙән - гуманитар ярҙам,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Махсус хәрби операция,490,https://shonkar.com/news/care/2025-06-22/m-l-ezd-r-n-gumanitar-yar-am-4286437,2025-06-22T17:24:00+00:00
"Балалар һәм интернет 4–8 йәшлектәрҙең 70 проценттан ашыуы интернетты көн дә файҙалана. 12–17 йәшлектәр араһында мессенджерҙар, социаль селтәрҙәрҙе файҙаланыу, музыка тыңлау ныҡ таралған. Рәсәйҙә үҫмерҙәр көн һайын уртаса 6,5 сәғәт ваҡытын (ял көндәре тағы ла күберәк) интернетта үткәрә. Балалар нигеҙҙә видео ҡарау, компьютер һәм мобиль уйындар уйнау, аралашыу, социаль селтәрҙәр менән мәшғүл. Иң популяр платформалар –, һәм. Видео һәм -тың да абруйы арта бара. Күптәр уйын ярата 7 миллионлап бала айына бер тапҡыр булһа ла (2024 йылдың авгусына ҡарата һандар) ваҡытын уйын ресурсарында үткәрә. Уйын менән мауыҡҡан балалар көнөнә уртаса 67 минутын геймингҡа арнай. 2024 йылдың авгусында 12–17 йәшлектәр араһында иң популяр уйын платформаһы булған. Киң функционаллы был платформа, балалар бик яратҡан кеүек үк, уҡытыуҙа, шулай уҡ мәктәптәрҙә ҡулланыла. Интернет – белем сығанағы Онлайн белем алыу балаларға киң мөмкинлектәр аса. Тикшеренеүҙә ҡатнашҡан 4–17 йәшлектәрҙең 29 проценты белем биреү сайттары, цифрлы дәреслектәр, әсбәптар, тестарҙы файҙалана, 21 проценты интернетта лекциялар һәм дәрестәр ҡарай. Өлкәнерәктәр араһында был һандар юғарыраҡ, әлбиттә. 12–17 йәшлектәрҙә – 39 һәм 32 процент. Онлайн белем алыу ТДИ менән БДИ-ға әҙерлекте кенә түгел, ә робот техникаһы, программа яҙыу, нейроселтәрҙәр һәм яһалма аң менән эш итеү кеүек инновацион йүнәлештәрҙе лә солғай. Цифрлы мөхит хәүефтәре Цифрлы мөхиттә хәүефтәр ҙә күп. Бына шуларҙың төп 10-ауһы: - интернетҡа бәйлелек- фейктар, ялған мәғлүмәттәр- шок контент- уйынға бәйлелек- кибермутлашыуҙар- вирустар, зарарлы программа тәьминәте- порнография- ЛГБТ (РФ-та экстремистик таип табылған һәм тыйылған хәрәкәт)- рәнйетеү, буллинг- хәүефле челлендждар. Тикшеренеү күрһәтеүенсә, төрлө йәш төркөмөнә ҡарап, балаларҙың 54–80 проценты цифрлы хәүефтәрҙең ҡайһы берҙәре менән осрашҡан. Бала үҫкән һайын бындай хәлдәр арта бара. Тикшеренеүселәр фекеренсә, балаларға цифрлы хәүефтәр тураһында кесерәк йәштә үк һөйләй башларға кәрәк. Күптәр хәүефкә ҡаршы тора белә Балаларҙың күбеһе цифрлы донъя хәүефтәре тураһында хәбәрҙар һәм унан һаҡлана беләләр. Нисек һаҡланыуҙары тураһындағы һорауға яуаптары: - таныш булмаған кешеләр менән аралашмайым- шәхси мәғлүмәттәремде ҡалдырмайым- шикле программаларҙы күсереп алмайым- һәм ҡуймайым- мессенджерҙарҙа телефон номерымды күрһәтмәйем- йортомдоң фотоһынвидеоһын һалмайым- торған урынымды йәшерәм һ. б. Тауышлы ярҙамсылар, чат-боттар, яһалма аң менән дуҫтар Альфа быуыны яңы технологиялар – яһалма аң, тауышлы ярҙамсылар, һәм башҡаларҙы тыумыштан иркен файҙалана. 2024 йыл аҙағына балалар һәм үҫмерҙәрҙең яртыһынан ашыуы төрлө мәсьәләләрҙе сисеү һәм хәл итеү өсөн яһалма аңды ҡулланған, шуларҙың 80 проценты чат-бот ярҙамында эш иткән. Балаларҙың һәм үҫмерҙәрҙең 80 проценттан ашыуы тауышлы ярҙамсыларҙы файҙалана, шул иҫәптән – аҡыллы колонкалар аша ла (был ҡорамалдар тикшеренеүҙә ҡатнашҡан ғаиләләрҙең 40 проценттан ашыуында бар).2014 йылдан һуң тыуғандар ҙурыраҡ балаларға ҡарағанда тауышлы ярҙамсыларҙы киңерәк файҙалана, сөнки улар тыуған мәлгә бындай колонкалар сыҡҡайны инде. Бәләкәйҙән банк карталары йөрөтәләр Хәҙерге балалар банк сервистары менән дә бәләкәйҙән таныш. Банк карталары мәктәп уҡыусыларының яртыһында бар. Картаға бәйле хәүефтәр – мутлыҡ ҡорбаны булыу, дропперлыҡҡа йәлеп ителеү. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Ҡулына смартфон тотоп тыуған балалар заманы,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,АмаNet,3721,https://amanat.su/news/amanet/2026-01-02/ulyna-smartfon-totop-tyu-an-balalar-zamany-4547708,2026-01-02T06:25:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләр2023 ел башыннан бүгенгә кадәр Украина сугышында Русия гаскәрендә катнашып әсирлеккә төшкән 13 татарстанлы кире өенә кайта алган. Бу хакта бүген Дәүләт шурасы утырышында Татарстанның Кеше хокуклары вәкаләтле вәкиле Сәрия Сабурскаябелдерде. ""Узган ел Русия саклану министрлыгы һәм федераль омбудсмен ярдәме белән әсирләрне алыштыру исемлегенә 8 якташыбызны кертеп, аларны кайтара алдык. Бүгенгә, 3 нче һәм 29 гыйнварда, тагын 5 республика кешесе өйләренә кайта алды"", диде ул.2023 елда Кеше хокуклары вәкаләтле вәкиленә сугышчыларга бәйле 2 818 мөрәәгать кергән. Бу — вакытында түләүләр булмау, яраланып кайтканнан соң медицина комиссиясендә туган сораулар, хәбәрсез югалганнарны эзләү һәм Украинада әсирлеккә төшкән хәрбиләрне алмаштыру мәсьәләләре. Моңа кадәр Сәрия Сабурская хәбәрсез югалган хәрбиләрне эзләү ""итди проблем""га әйләнде дип белдерде. Ул сугышчыларның гаиләләре мөрәәгать итүенсөйләгән иде. Әмма рәсми хәбәрсез югалганнарның санын әйтә алмады.2023 елның октябрендә ""Алга"" батальоны Бахмут янында тар-мар ителүе, ""Шайтан"" кушаматлы командир Тимур Абдрахмановның әсирлеккә алынуыхәбәр ителде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",2023 ел башыннан Украина сугышында әсирлеккә төшкән 13 татарстанлы өенә кайткан,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1227,https://www.azatliq.org/a/32820751.html,2024-02-15T09:59:09+00:00
Был хаҡта «Честный репортаж» телеграм-каналында хәбәр ителә.,Аварияла йәш депутат һәләк булған,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хәүефһеҙлек,60,https://shonkar.com/articles/kh-ef-e-lek/2025-03-29/avariyala-y-sh-deputat-l-k-bul-an-4177649,2025-03-29T13:32:41+00:00
"МубайМубай тәхәллүсе белән ырлаучы Илдар Мөбәракшинбыел беренче концертын куйды. ""Мир"" кинотеатры залында узган чарада алма төшәрлек тә урын юк иде. 200 урынга 400-600 сумлык билетлар алдан ук сатылып беткән. Хәтта урындыклар куеп өстәмә рәттә утыручылар да бар иде. 5Мубай концерты зур аншлаг белән узды""Концерт бераз экстремаль шартларда башланды. Тавыш соң куелды. Гитара идәндә ятып туңды. Үзем урамда өшедем. Бераз дулкынланам. Миңа булышырсыз дип өметләнәм"", дип башлады концертын Мубай. Ул ихлас иде. Һәр ырга диярлек гитарасын көйләп, тамашачы белән гади итеп аралашты. Башка татар ырчыларыннан аермалы буларак, Мубай концертын 4-5 сәгатькә сузып, тамашачыны алытып бетерми. Бу юлы да аның иат кичәсе 2 сәгать тирәсе барды. ""ырларын тагын тыңлыйсы килә"", диештеләр концерттан соң. Мубай иатына гашыйк булучылар аның ырларына тагын да сусап калды. Мубай белән Эльмир Низамов""Татар сәнгатен Мубай кебек шәхесләр белән дөньяга танытып була""Тере тавыш белән, төрле инструментларга кушылып ул элекке һәм яңа ырларын тамашачыга бүләк итте. Эксперимент әсәрләр буларак, Мубай беренче тапкыр композитор Эльмир Низамовбелән өч ыр башкарды. Моңа кадәр гитарага ырлаган Мубай бу юлы Низамовның фортепианода уйнаган көенә кушылды. Эльмир Низамов""Беренче тапкыр Мубайның ырларын тыңлый башлагач, уйлап куйган идем. Минем ырымны ничек башкарыр икән дип. Ул мине үзе концертка чакырды. Элекке фантазиям тормышка ашты кебек. Мин Мубайны бик яратам, хөрмәт итәм. Ул үзенә күрә бер космос. Без татар милләтен үстерергә, дөньяга танытырга телибез. Минемчә, татар сәнгатен шушындый шәхесләр белән дөньяга күрсәтеп була. Бер яктан, ул татар анлы. Икенчедән, аның тавышында кантри, блюз яңгырашлары да бар. Мондый музыка дөнья тамашачысына ошар һәм кызык булыр дип уйлыйм"", диде композитор Эльмир Низамов Азатлыкка. Мубай тамашачыга Рөстәм Яхин, Салих Сәйдәшев кебек композиторлар, халык ырларын һәм үз әсәрләрен бүләк итте. ырчы ихлас иде. Тамашачы белән татарча, ә кайвакыт урысча аралашты. Ахырдан исә ""Вологда"" дигән бер урыс ырын да башкарды. Чыннан да, Мубай иатына гашыйк булучылар арасында башка милләт вәкилләре дә шактый. Концертка да урыс телле кешеләр күп килгән иде. ""Илдарны мин 25 елдан артык беләм. Ул тулай торакта гитарада ырлап йөргәндә аңа әйткән идем: ""Илдар, синең берәр кайчан концертларың булачак. Син зур заллар ыячаксың"", дип. Ул миңа сәерсенеп караган иде. Күрәсезме, рас килде. Илдарның тавышы, аранжировкалары, халык ырлары ырлавы ошый. Татар ырларын аның башкару стилендә генә үз итәм. Алар заманча яңгырый"", дип бүлеште тамашачы Гүзәл Беловаүз хис-кичерешләрен Азатлыкка. Концерттан соң Мубай белән Азатлык хәбәрчесе сөйләште. – Бүгенге концерттан мин риза калмадым. Халыктан түгел. Тамашачы ничек ылы кабул итсә, бу юлы да шулай булды. Мин бик күнекмәгән зур аудиториядә ырларга. Күбрәк камерный аудиториядә, 40-50 кеше белән сөйләшеп, шундый мохиттә ырларга ияләнгән. Минем манерадагы ырларны нәкъ шулай башкарырга кирәк тә. Бүгенге техник хилафлыклар мине бик нык рәттән чыгара. Берәр нәрсә булса, мин коелып төшәм. Йөз тапкыр ырлап, йөз тапкыр уйнаган әйберне онытам. Сүзләр, гитарадагы аккордлар онытыла башлый. Мин аны күрсәтмәскә тырышам, әлбәттә. Әмма коелгач, коелдың инде. – Концертның беренче өлешендә яңа ырлар, эксперименталь әсәрләр күп яңгырады. Бу яңа эзләнүләрме? Мубай– Үземне иат кешесе, ырчы итеп күрсәтмәсәм дә, тамашачы булгач, алар алдында аваплылык бар. Димәк, ырларга кирәк. гәр дә ырлыйсың икән, гел бер урында утырып булмый. Һәм бик кыю кеше булмасам да, күпмедер дәрәәдә яңарып торырга кирәк дип саныйм. Гомумән, ыр ырлап йөрү төп эшем түгел. Барыбер, кешенең тормышында ыр бар икән, ул беркая да китми. Кухняда да, бәрәңге утыртканда да нәрсәдер ырлап йөрисең, бертуктаусыз нидер тыңлыйсың. Ялгыш кына ишеткән әйберләр, танышулар яңа эшкә этәрә. Тормыш бара, шуңа күрә без дә әкрен генә үзгәрәбез. Мин үзем кыю кеше түгел, экспериментларга бик ачык бармыйм. Шулай да, кайвакыт хулиганлык кылып алабыз. – Залда төрле милләт вәкилләре, урыс телле тамашачылар күп иде. Ахырдан урысча да бер ыр ырладыгыз. Алга таба урысча ырлауга күчү булмасмы? – Бәлки, сезгә бик ошамаган сүз әйтермен. Мин милләт мәсьәләсенә бик гади карыйм. Милләт эшләре үзеңдә, гаиләңдә. Татар булып туганмын икән, мин ул татарлыктан беркайчан беркая китә алмыйм. Ул минем белән. урыс телендәге ырлар? Мин аларны балачактан ишетеп үстем. Минем ырлау манерасына туры килә торган һәм үземнең күңелемә якын булган әллә никадәр ырлар бар. Шулай булгач, нишләп аларны башкармаска? Шуның өстенә тамашачыларның күбесе йә урыс телле, йәки урыс, яһуд милләтеннән. Мин ул ырларны рәхәтләнеп ырлыйм. Татар, урыска йәки башкага аермыйм. Бүген ахырдан инглиз телендә яңа ел турында ыр башкарырга уем бар иде. Әмма бу техник яктан бик авыр. Концерт коточкыч авыр шартларда үткәнгә күрә, мин ул әйберне эшләмәскә булдым. Чөнки микрофоннар да сүнде, гитаралар да ""юкка чыкты"", бер-беребезне ишетмәү дә булды. Мин көннәр буе гаиләдән, эштән аерылып, концертка әзерләнгән идем. Тик, кызганыч, без техникага бәйле кешеләр. болай минем өчен үз ырым – татар ыры. Әлбәттә, татар булгач, күбрәк татар әйберен ырлыйсың. – Соңгы елларда Татарстанда татар эстрада ырының сыйфатын яхшырту турында сүз бара. Инде өч ел рәттән Татарстан президенты кушуы белән ""Үзгәреш иле"" фестивальләре уза. Миллионлаган акча тоталар. Татар эстрада ырында берәр үзгәреш сизеләме? – Татар эстрадасында үзгәреш сизмим. Чөнки күзәтеп бармыйм. Бөтенләй белмим. – Боз сарайларын ыючы Элвин Грейны дамы? – Андый әйберне мин тыңламыйм, ул мине кызыксындырмый. – Ошаган яңа ырчылар да юкмы? – Зарина исемле ырчының бер-ике ырын хәтерлим. Күңелемә бик якын алган идем. Яхшы тавышлы кешеләр бик күп. Хәзер техник яктан тавышны дөрес иргә кую, ""модный"" тавыш ясау – физика мәсьәләсе генә. Кешене утырталар да өйрәтәләр: монда шулай, монда болай. Моңа өйрәнеп була. Бу әйберне камил итеп өйрәнгән яшьләрнең күп икәнен беләм. Чөнки күп вакытта аларны аерып та булмый. Урыс эстрадасының иң билгеле яшьләрендә нинди яхшы куелган тавыш булса, безнең яңа татар ырчыларында да шундый ук тавыш. Ләкин күңелгә тиеп, каз тәне чыгарырлык йәки елатырлык әйбер ишеткәнем юк. Татарлар, минемчә, ырларга яратучы кешеләр. Аларның тембрлары күңелсез түгел, күрәмсең, бу генетикага бәйле. Татарлар белән чагыштырганда, башка халыкларда ырлаучы кешеләр азрак. Менә бу концертка әзерләнгәндә, миңа 3-4 ыр белән танышырга туры килде. Без аны Эльмир Низамов белән ырладык. Ул ырларның берсен Эльмира Кәлимуллина, икенчесен шулай ук ниндидер конкурслардан чыккан кыз, өченчесен Динә Гариповабашкарган. Аларның бөтенесенең кырт итеп куелган тавышлары бар. Алар Беренче каналда баручы конкурста иңделәр. ырлаучылар бик күп, әле мин белмәгәннәре күпме. – Узган ел татар телен мәктәпләрдә саклап калу өчен көрәш барды. Татарларда милли үзаң көчәйде, берләшү башланды, дигән бәяне еш кына ишетергә туры килә. Сезнең үзегезгә үзгәрешләр сизеләме? – әмгыятьтә әллә ни үзгәрешләр сизмим кебек. 2000 еллар тирәсендә нинди хәлгә килеп укмашты, шушы хәлдә акрын гына сакланырга тырышыла кебек тоям. Бүгенге көндә нәрсәдер үзгәргәнен сизмим. Бәлки, минем аралашу даирәм башкадыр. Чөнки мин күп йөрмим, күп аралашмыйм, күп кеше күрмим, телевизорны бөтенләй карамыйм. Интернеттан яңалыклар карыйм икән, анда ишетми калу мөмкин булмаган яңалыкларны гына белеп яшим. Үз эшем, үз гаиләм, үз казанымда кайныйм. Шуңа күрә, бәлки, мин ул әйберләрне сизмимдер. – Киләсе концертны кайчан көтәргә? – Яз көне булачак.","Мубай: ""Татар эстрадасында үзгәреш сизмим""","['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 1 0 0],8,Мәҙәниәт,7429,https://www.azatliq.org/a/29693750.html,2019-01-06T08:20:03+00:00
"Российское общество «Знание» выступило соорганизатором просветительского проекта «Университетские смены», который состоялся на площадке Уфимского университета науки и технологий. Участниками стали старшеклассники из ЛНР и ДНР. Специальным гостем мероприятия стала Элина Сафина – лектор Общества «Знание», доцент Башкирского государственного педагогического университета имени Акмуллы. В своей лекции она рассказала о технологических стартапах и их роли в науке, бизнесе и лидерстве. Стартапы как драйвер развития Участники встречи обсудили ключевые этапы создания стартапов, их влияние на экономику и общество. Особое внимание уделили успешным кейсам. – Мы говорили о том, как стартапы могут стать движущей силой научного прогресса и бизнес-инициатив, подчеркивая важность междисциплинарного подхода и сотрудничества между учеными и предпринимателями. Также обсуждали успешные примеры российских и локальных инициатив, которые смогли трансформировать свои идеи в успешные бизнес-модели, и как они влияют на развитие технологий и создание новых рабочих мест, – отметила Элина Сафина. Лектор подчеркнула, что в условиях глобальных вызовов стартапы становятся ключевым инструментом для инноваций. Кроме того, они помогают воспитывать предпринимательскую культуру среди молодежи, а это особенно важно для экономики региона и страны в целом. «Университетские смены» – шаг в будущее Проект дает школьникам возможность погрузиться в студенческую среду, познакомиться с вузами и определиться с будущей профессией. В 2024 году к нему присоединились более 100 университетов по всей России. Мероприятие прошло в рамках проекта «Знание. Лекторий», который охватывает самые актуальные темы – от высоких технологий до. Подробнее с программой можно ознакомиться на сайте Общества «Знание». Фотографии предоставлены региональным отделением общества «Знание».","Өфөлә Донбасс уҡыусылары ҡатнашлығында ""Университет сменалары"" үтте","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 1],8,Йәмғиәт,1842,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-08-07/f-l-donbass-u-yusylary-atnashly-ynda-universitet-smenalary-tte-4341690,2025-08-07T15:31:00+00:00
"Чарада катнашучыларБолгар ислам академиясендә ""Русия мөселманнарының илаһият мирасы"" дигән беренче фәнни форум ачылды. ыенга Русия, БДБ илләре, Төркия, Мисыр, Үрдүн, Сүрия кебек илләрдән белгечләр ыелган иде. әмгысе – 400 ләп кеше, диелде. Форум 19 октябрьгә кадәр дәвам итә, ягъни атна дәвамында төрле форматта эшләячәк. Ислам илаһияте мирасын өйрәнүгә багышланса да, фәнни ыен сәяси төсмер алды. Моңа кадәр Болгарда узучы зур чараларга Татарстан итәкчелеге ашкынып йөри иде. Бу юлы беренче затларның берсе дә күренмәде. Республиканы хөкүмәт башлыгы урынбасары, Милли шура рәисе Васил Шәйхразиевтәкъдим итте. Аның каравы, мәскәүләр шактый иде. Илаһият форумына федераль хакимияттән берьюлы өч түрә килгән иде. Бу – Русия президенты аппараты, Русия фән министрлыгы һәм милләтләр эшләре федераль агентлыгы вәкилләре. Мәскәүләр десанты экстремизм, радикализм турында сөйләп, Русиядә мөселманнар арасында патриотизмны дини мирас белән күтәрергә чакырдылар. Милләтләр эшләре федераль агентлык вәкиле ислам мәгарифенә күп акчалар бүленүе һәм имамнардан нәтиә көтүен әйтте. Мөфтиятләрне ул патрнерлар дип атады. ""Ялган ислам радикализмы вирусы бар. Аннан без Русия мөселманнарының милли, дини һәм гражданлык үзбилгеләнүләре арасында капма-каршылык булуын теләмибез. Алар барысы да патриот булырга тиеш"", диде милләтләр эшләре федераль агентлыгының гомуммилли бердәмлекне ныгыту һәм милли экстремизмны булдырмау идарәсе башлыгы Абдулгамид Булатов. Камил СәмигуллинТатарстан мөселманнары диния нәзарәте шушы эшкә тугры калуын күрсәтеп, хисап бирде. Мөфти Камил Сәмигуллин Путинның ""Русиянең рухи суверенитеты"" төшенчәсенә нигезләнеп, узган ел 53 китап бастырылуын, татар мәкамен кайтарырга тырышуларын һәм ел саен зиратка йөрүләрен әйтте. ""Ел саен 2 майда Яңа бистә зиратына барабыз. Дин әһелләре генә түгел, милли зыялылар да ыела. Шиһабетдин Мәрани, Галиман Баруди, Каюм Насыйри, Әхмәтһади Максуди кебек илаһият галимнәрен искә алабыз"", диде мөфти Сәмигуллин. Русия диния нәзарәте рәисенең беренче урынбасары Дамир Мөхетдиновсүзләренчә, татар дини мирасы бик каршылыклы. әдитчелек һәм кадимчелек мәсьәләсендә төрле фикерләр ишетелә. Имамнар, мөфтиләр дин галимнәрен бүлә башлады. Дамир Мөхетдинов""Без евроислам эзләдек. Хәзер ниндидер традицион ислам эзлибез. Ләкин без һаман да нәрсә кирәклеген аңламыйбыз. 2012 елдан Владимир Путин ""үзебезнең илаһият мәктәбен торгызу"" дигән төшенчәне әйләнешкә кертте. Сүз әйтү бер, ә аңлау икенче мәсьәлә. Татар илаһият мирасы төрле каршылыклардан тора. Кемнең хаклы, кемнең ялгышканын ачык әйтеп булмый. Берәр шәхесне тәссавуф, суфичылыкка якын булганы өчен күтәрәләр, икенчесен, әйтик, Ризаэтдин Фәхретдинне сәләфичелек, ваһһабчылыкка якын булган дип төшерергә телиләр. Муса Бигиев бер фикер язган, ә башка имамнар, мөфтиләр аңарга каршы тәкъфир кылалар. Шуңа да Русия мөселманнарына бер юл табарга кирәк. Әгәр без илаһиятны торгызырга телибез икән, бөтенебезгә туры килгән бер галимне дә таба алмыйбыз. Йә мирасның барысын да укып чыгабыз, заманасына туры килгән фикерен алабыз һәм раслыйбыз. Алай булмаса, бер-береңне диннән чыгарып, тәкъфир кылып, кәфер дип атап мирасыбыз шуның белән калачак. Бер генә мисал. Мөфти хәзрәт Ризаэтдин Фәхретдиннең Ибн Тәймия турында матур китабы бар. Соңгы вакытта Кавказда, башка өмһүриятләрдә берәр галим Ибн Тәймияне искә ала икән, ул ваһһабчы, дингә каршы булучыга әйләнә. Карагыз, Риза Фәхретдин үзенең китабында аны мактап, югары дәрәәдә күрә. Йә без мирасыбызны шундый камил рәвештә торгызабыз, йә кайбер фикерләрне алып атып, ревизия ясап инкарь итәбез. Безгә хәзер үз мирасыбызны тәремә кылырга кирәк. Әйтик, бер галим турында китап бастырып, ул шундый фикердә торды, бу дөрес түгел диягә кирәк. Чөнки эволюция дигән әйбер фикердә дә бар"", ди Мөхетдинов. Анкара университеты профессоры, ислам фәннәре докторы Ибраһим Мәраштатар илаһияте әһәмиятен арттырырга кирәк дип саный. Ул әдитчелек һәм кадимчелек турында докторлык диссертациясен язган галим. Төрек белгече сүзләренчә, хәзер инкыйлабка кадәр булган хәрәкәт традицияләрен дәвам иттерергә кирәк. ""әдитчеләр дә, кадимчеләр дә Матуриди һәм Хәнәфи традициясендә булганнар. Хәзер шулай булмаса, иң начар нәрсә – сәләфичелек, радикализм күренешләре басты. Кайбер яшьләрдә атеизм, деизм дигән дини битарафлык юнәлешләре күзәтелә. Безгә акыл нигезендә эшләп, Матуриди, Хәнәфи традицияләрен татар, Төркистан төбәкләрендә үстерергә кирәк"", ди Ибраһим Мәраш. ""әдитче һәм кадимчеләрнең кайбер карашлары бер булган. Ләкин аерым сәяси һәм социаль юнәлештә каршылыкта торганнар. Әмма динне, милләтне сакларга тырышканнарын әйтәсем килә. Хәзер дә кайберәүләр бер-берсен кадимче, йә әдитче дип атый. Ислам дөньясында шундый әйберләр күзәтелә. Безгә аннан качып, ике хәрәкәтнең дә яхшы эшләрен күрсәтергә кирәк. Мәшһүр шәркыятчеләр ислам дөньясында өч кызыклы әдитчелек хәрәкәте барлыгын әйтә. Беренчесе – Һиндстан, икенчесе – Мәрани, Курсавилар юнәлеше, өченчесе – Мисыр. Госман империясендә әдитчелек дини рәвештә түгел, модерн буларак үскән. Өч мәшһүр хәрәкәтнең берсе – татар юнәлеше"", ди Мәраш. Бу фәнни ыенның әһәмияте юк дәрәәсендә, дип белдерде кайбер галимнәр. ""Дөньяга билгеле бер галим дә юк. Хәтта КФУның проректорын да китерә алмаганнар. Фәннәр академиясеннән дә бүлек мөдире генә чыгыш ясады. Бу форум үзен акламый"", диде үз исемен әйтергә теләмәгән Татарстан белгече. Наил Гарипов""Күбрәк формаль форум инде. ыенның эшен Болгарда үткәрергә кирәкми иде. Казанда оештыру отышлы. Бу кунакларга Болгарны, Ислам академиясен күрсәтеп, мактанырга бер форсат. Казанда оештырылса, күбрәк галим катнаша алыр иде. Ә монда килә алганнар гына килде, ә калганнар читтә калды"", диде Азатлыкка тарих фәннәре кандидаты Наил Гарипов. Илаһият галимнәрен әзерләүдә дә шактый проблемалар күзәтелә. Мисал өчен, Болгар ислам академиясенең беренче докторантлары зур авырлык белән диссертацияләрне яклаганы билгеле. Быелның әендә 16 шәкертнең бары алтысы гына яклау алды сынавын үтеп, көзен доктор исеменала алды. Ә калган 10 шәкертнең язмышы һаман да билгеле түгел.","Татар дини мирасы: имамнар галимнәрне бүлә, мәскәүләр патриотизмга өнди",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],7,Дин,5969,https://www.azatliq.org/a/30217958.html,2019-10-15T21:10:49+00:00
"- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы күп йылдар был белем усағына шағирҙәң исемен биреү ниәтен тормошҡа ашырыуҙа ҙур эш башҡарҙы. Башҡорт мәҙәниәтен, шиғриәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергән кешеләрҙе онотмаҫҡа тейешбеҙ, - ти Рәсәй дәүләт думаһы депутаты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының президиумы председателе Эльвира Айытҡолова. - Был маҡсаттың ҡоролтай тарафынан Башҡорт мәҙәниәте һәм мәҙәни мираҫы йылы тип иғлан ителгән йылда тормошҡа ашыуы айырыуса әһәмиәтле, сөнки Рәшит Назаров үҙенең ижады менән башҡорт әҙәбиәтен генә түгел, донъя әҙәбиәтен дә байытты. Уның шиғри һүҙе - ысын шиғриәт өлгөһө, башҡорт теленең матурлығын, рухи байлығын күрһәтә. Беҙ артабан да мәктәпкә ярҙам итәсәкбеҙ. Толбазылағы башҡорт гимназия-интернаты 1999 йылдан бирле эшләй. Әлеге ваҡытта унда 180 бала уҡый, уларҙың 51 - ауылдарҙан. - Беҙ Рәшит Назаров менән бер осорҙа шиғырҙар яҙа башланыҡ. Ул әрмелә хеҙмәт итә ине, ә мин, әрменән ҡайтып, Бөрйән районы гәзитендә эшләй башлағайным. Тап шул мәлдә беҙ уның менән хат алыша башланыҡ, был хаттарҙы әле булһа ҡәҙерләп һаҡлайым. Ул Өфө дауаханаһында ятҡан саҡта мин уның янына килә торғайным. Беҙ һәр ваҡыт дуҫтарса аралаштыҡ, фекерҙәштәр, ҡәләмдәштәр булдыҡ. Рәшит Назаровтың тормошон һәм ижадын тулыһынса шағир Риф Мифтахов өйрәнде. Тыуған яғындағы мәктәптәрҙең береһе Рәшит Назаровтың исемен йөрөтөүе - бик ҡыуаныслы хәл, - ти Рәшит Назаровтың замандашы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Хәсән Назар.",Толбазылағы башҡорт гимназияһы Рәшит Назаровтың исемен йөрөтәсәк,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 1 1 0 0 0 1 1 1 0],10,Яңылыҡтар,1430,https://agideljurn.ru/news/novosti/2022-08-16/tolbazyla-y-bash-ort-gimnaziya-y-r-shit-nazarovty-isemen-y-r-t-s-k-2911545,2022-08-16T14:47:00+00:00
"Бөгөн Башҡортостан республикаһының Яҙыусылар союзы идаралығында, , Аманат, , журналының проза өлкәһендә ижад лабораторияһы һаналған, ,Ижад ҡомары, , сәсмә әҫәрҙәр бәйгеһенең еңеүселәрен бүләкләнек. Бына улар: Элина Түләкова - Күмертау ҡалаһының Мортаза Рәхимов исемендәге 3 –сҡ Башҡорт республика гимназияһы-интернаты уҡыусыһы Нәргизә Үҙәнбаева - Баймаҡ районы Ярат урта мәктәбе уҡыусыһы Урал Хәлитов - Өфө районы Миловка мәктәбе уҡыусыһы Илзирә Вәлиева - Белорет медицина колледжы студенты Азат Камалов - Өфө ҡалаһының 161-сы лицейы уҡыусыһы Бәхтейәр Рәхматуллин - Өфө ҡалаһының Фатима Мостафина исемендәге Башҡорт гимназияһы уҡыусыһы Дим Нәбиуллин - Силәбе өлкәһе Сосновка районының Сиреүсе мәктәбе уҡыусыһы. Рания Ҡыуандыҡова- Бөрйән районы Байназар мәктәбе уҡыусыһы Самир Латыпов- Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт гимназия-интернаты уҡыусыһы Марина Сәлимова- Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Бәжекәй урта мәктәбе уҡыусыһы. Яҙыусылар союзы идаралығы рәйесе Айгиз Баймөхәмәтов үҙенең беренсе әҫәрҙәренең тап, ,Аманат, , журналында сығыуын һәм журналдың баш мөхәррире Венер Йәнбәков ағайҙың үҙе Белорет районына килеп, бала кешегә ҡанат ҡуйып, кәңәштәрен биреп ебәреүе хаҡында хәтерләне. Шағир Алмас Шаммасовтың да бала саҡ ижады тап беҙҙең, , Аманат, , журналы менән бәйле икән. Ул үҙенең сығышында ҡасандыр уның күңелендә ижадҡа һөйөү уятып, яҙған шиғырҙарын баҫтырып, ""Ҡояш"" тигән йәйге лагерь булдырып шунда ижади балаларға кәңәштәр биреп тороусы яҙыусы ағай-апайҙарға рәхмәтен белдерҙе. Шулай уҡ, журналдың бөгөнгөһөнә лә күҙ йүгертте һәм йәш ижадсылар килеүе журналда балалар ижадын үҫтерергә ҡоролған мөхит менән бәйле булыуын әйтте. Яңы ғына Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр премияһы алыусы прозаик Заһиҙа Мусина ла ҡәләмен тап балалар журналында нығытыуын белдерҙе. ,, Аманат, , журналының баш мөхәррире Сәлмән Ярмуллин сығышында барыһына ла уңыштар теләне, бүләктәр тапшырҙы һәм, ,Йәш хәбәрсе, , кенәгәһен журналыбыҙҙың актив яҙышҡан хәбәрселәренә - Урал Хәлитов, Самир Латипов һәм Әлсинә Камаловаға тапшырҙы. ,, Ижад ҡомары, , еңеүселәренә яҙыусы, Салауат Юлаев республика Дәүләт премияһы һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр премияһы лауреаты, прозаик һәм драматург Айгиз Баймөхәмәтов һәм Яҙыусылар союзы идаралғының проза секцияһы рәйесе Миләүшә Ҡаһарманова китаптарын бүләк иттеләр. Яҙыусылар Союзы бинаһында һуңғы йылдарҙа капиталь ремонт эшләнде һәм унда башҡорт әҙәбиәтенең тарихын һаҡлаған фотолар һәм экспонаттар күргәҙмәһе эшләп килә. Уҡыусылар өсөн генә түгел, республикабыҙҙың әҙәбите менән ҡыҙыҡһынған ололар өсөн дә бик әһәмиәтле осрашыу булды. Айгиз Гиззәт улына беҙҙең журнал менән берлектә балалар ижадына тамыр биреүсе ижади осрыуҙы ойоторошҡаны өсөн ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ.",Ижад бәйгеһенең еңеүселәрен бүләкләнек,"['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 1 1 0 0 0 1 1 1 1],8,Яңылыҡтар,2712,https://amanat.su/news/novosti/2025-12-22/izhad-b-yge-ene-e-e-sel-ren-b-l-kl-nek-4517353,2025-12-22T16:25:00+00:00
"1 стакан ҡайнаған һыуға 1 ҡалаҡ мелисса үләнен һалып, сәй кеүек бешерергә. Был үләндең зыяны юҡ, уны оҙайлы ваҡыт һәм сикләнмәгән күләмдә эсергә була. Маңлайға, елкәгә йәки сикәләргә сей картуф, сөгөлдөр киҫәктәрен, сирень һәм дегәнәк япрағының өҫҡы яғын ҡуйығыҙ. Бигерәк тә яҙ, йәй көнө йүтәл ауыр үтә. 2 ҡалаҡ аҡ майға 2 йомортҡа һарыһы, 1 балғалаҡ бойҙай оно, 2 балғалаҡ таҙа бал ҡушырға. Көнө буйы сәғәт һайын 1-әр балғалаҡ эсергә. Кәңәштәрҙе ҡулланыр алдынан табип менән һөйләшергә, аныҡ диагноз ҡуйырға, үләндәргә аллергия юҡлығын тикшерергә кәрәклекте онотмағыҙ. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Халыҡ дауаһы,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Сәләмәтлек,1242,https://henek.info/articles/----+-+/2025-04-09/haly-daua-y-4190181,2025-04-09T12:15:00+00:00
"По словам автора книги, он дважды побывал на зоне СВО, с ее разрывами снарядов, свистом пуль, жужжанием квадрокоптеров над головой. Во время встреч с бойцами он услышал их рассказы о боевых эпизодах и горьких судьбах. Пропустив через сердце все увиденное и услышанное, итогом этих поездок стали несколько произведений, путевые заметки и изданные книги. «СВО – жестокая, кровавая, но все же славная история во имя будущего. Как писатель, я не смог остаться в стороне от этой темы. Писать о войне нелегко, но это важно для будущих поколений. Если мы сегодня не напишем правдивую историю, в будущем чья-то злонамеренная рука может породить выдуманную», – считает Мунир Кунафин. Своим мнением о работах писателя поделился и. о. руководителя администрации главы РБ Азат Бадранов. Он отметил, что события в зоне СВО у людей оставляют вопросы, на многие из которых можно найти ответы в дорожных дневниках автора книги. «Своими правдивыми изложениями Мунир Кунафин открыл глаза многим. Читая его путевые заметки «А в садах созревала вишня. » и «Сыпались яблоки вперемешку с осколками», восхищаешься, как ему удалось тонко и реалистично все передать. Его размышления, его мысли в форме афоризмов читателя не оставят равнодушным», – подчеркнул Азат Бадранов. Фото Ильнура ЮЛБАРИСОВА.",Яҙыусы Мөнир Ҡунафин менән осрашыу үтә,['Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1],2,Мәҙәниәт,1273,https://shonkar.com/articles/culture/2025-05-19/ya-yusy-m-nir-unafin-men-n-osrashyu-t-4241725,2025-05-19T16:30:00+00:00
"Спорт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә,  Нефтекама ҡыҙы Алина Вәкилова бейеклеккә һикереү буйынса 14 - 16 йәшлек ҡыҙҙар араһында алтын миҙал яулаған. Уның һөҙөмтәһе - 170 сантметр! Тимәк спорт мастерлығына кандидат нормативын үтәне, тигән һүҙ. Афарин, Алина! Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Алина Вәкилова алтын миҙал яулаған,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Спорт,649,https://yanshishma.com/articles/sport/2025-11-26/alina-v-kilova-altyn-mi-al-yaula-an-4482572,2025-11-26T13:33:00+00:00
"Бына ошондай көләмәс йөрөй социаль селтәрҙәрҙә: капремонт проблемалары менән аптыранғас, халыҡ үҙенсә Пушкин әкиәтен бөгөнгөгә бороп, башына төшкән был бәләнән, ниһайәт, көлөп тә ҡарай, ләкин эш ырамай: республикала һәм баш ҡалабыҙҙа йылдар буйы ремонт күрмәгәнлектән, авария хәленә килеп еткән йорттарҙың күплеге бер кем өсөн дә сер түгел. Дөрөҫ, БР Хөкүмәте мәғлүмәттәре буйынса, 2014 йылдан алып барлығы 8,5 мең күп фатирлы йортта ремонт үткәрелгән, ләкин ошоға тиклем бер тапҡыр ҙа ремонт күрмәгән тағы ла 8,7 мең йорт иҫәпләнә. Шуныһы өмөтләндерә, һуңғы ваҡыт республика етәкселеге был мәсьәләгә иғтибарҙы арттырғандай тойола. Былтыр капиталь ремонт мәсьәләһе БР Хөкүмәте Премьер-министры Андрей Назаров рәйеслегендә булып үткән төбәк Хөкүмәт ултырышында (24 март, 2025 йыл) ҡаралды. ""Төп бурыс - торлаҡ фондын һаҡлау, уның ваҡытынан алда эшлектән сығыуына юл ҡуймау"", - тигәйне премьер-министр. Иҫкергән торлаҡ объекттарын һипләү-яңыртыу эштәре күп төрлө: иң тәүҙә йорттарҙың ҡыйыҡ-түбәһен, унан ары канализация системаһын яңыртыу, шулай уҡ электр энергияһы һәм газ тәьминәте сараларын, лифттарҙы алмаштырыу, йорт фасадтарын йөҙләү, йылытыу һәм башҡа эштәр талап ителә. Башҡортостан Хөкүмәтенең әлеге ултырышында капиталь ремонт буйынса йылдарға ҡыҫҡа ваҡытлы республика программаһы мәсьәләһе ҡаралғайны. Республика торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ирина Голованова һөйләүенсә, күп фатирлы йорттарҙан капремонтҡа йыйылған аҡса, ғәҙәттә, бер генә төр ремонт өсөн дә хатта етерлек булмай сыға. Ә шулай ҙа урынлы һорау тыуа: 10 йылдан ашыу халыҡтан йыйылған аҡса ни өсөн, мәҫәлән, өй ҡыйығын яңыртыу өсөн дә етмәҫкә тейеш ул? Өҫтәүенә, капремонтҡа взнос артҡандан-артып тора. Бер мәсьәлә шулай ҙа уйланырға мәжбүр итә: был взносты ошоға тиклем һаман да түләмәүселәр бар икән дә. Интернет сығанаҡтарында әле булһа ""МКД милекселәре капремонт өсөн түләргә бурыслымы, юҡмы? "" тигәнерәк фекер алышыуҙар һәм бәхәс материалдары осрап тора. Бер яҡтан, бурыслыларҙың дәғүәһе нигеҙле лә кеүек, сөнки әлеге лә баяғы ҡайһы бер йорттарҙың иллешәр йыл буйына ремонт күрмәүе йәнгә лә тейә бит. Ә бына ""алтын фонд""ҡа тупланған был взнос аҡсалары ""елгә осоп"" юҡ булмаһын өсөн милекселәр йыйылышы үткәреп, үҙҙәренең взносына махсус иҫәп асырға ла кәңәш биреүселәр бар. Шул уҡ ваҡытта юристар капремонттың теләк буйынса түләү түгеллеген, был өлкәлә бурыслыларға ҡасан да булһа яуап бирергә тура киләсәге хаҡында иҫкәртә килде. Юрағандары юш килде, тип әйтергә лә була бөгөн. Төбәк операторы бер нисек тә был мәсьәлә менән көрәшә алмағас, хәҙер капремонт өсөн бурыстарҙы түләтеүҙе банктарға һәм идарасы компанияларға тапшырмаҡсылар. Былтыр октябрҙә Дәүләт Думаһының бер төркөм депутаттары һәм сенаторҙар башланғысында ошо хаҡтағы закон проекты Торлаҡ кодексының 183-сө статьяһына индереләсәк. Бындай сара, әлбиттә, ҡасандыр бер заман яман төш булып хәтерҙә ҡалған ""коллекторҙар һуғышы""н иҫкә төшөрөп тә ҡуя. Ләкин бурыслыларға ҡарата башҡа ысул юҡ, күрәһең, сөнки, рәсми Хөкүмәт мәғлүмәттәренә ҡарағанда, капремонт буйынса бурыс күләме йылдан-йыл арта ғына бара: 2022 йылда ул 124,9 млрд һум булһа, 2023-тә - 129,5 млрд, 2024 йылда 134,2 млрд һумға барып баҫҡан! Бында йәнә лә бер мәсьәлә бар: яуыз уй менән түләмәүселәрҙән башҡа әлеге ҡиммәтселек ваҡытында матди мөмкинлеге булмау арҡаһында бурысҡа батыусылар барлығын да оноторға ярамаҫтыр. Ошоға бәйле, әгәр бурысты ҡайтарыу ысулдары ҡаты була ҡалһа, ти юристар, милексе хоҡуғын яҡлау мәсьәләһе лә килеп баҫа. Тик шулай ҙа милексенең түләү бурысы уның түләү-түләмәү теләгенән өҫтөнөрәк икәне лә билдәле. Әйткәндәй, квитанцияларҙа взнос күләменең яңылыш иҫәпләнеү осраҡтары ла байтаҡ икән. Шуның өсөн был иҫәпте төбәк операторының шәхси кабинеты аша йә Торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың дәүләт мәғлүмәт системаһына (ГИС ЖКХ) мөрәжәғәт итеп тикшертергә мөмкин, ти белгестәр. Фәүзиә ИҘЕЛБАЕВА. ""Киске Өфө"" гәзите, 6, 13 - 19 февраль 2026 йыл.","""БИК АЛТЫН ДА ТҮГЕЛМЕН. """,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1],5,Юмор,3870,https://henek.info/articles/shulay-a-bula/2026-02-16/bik-altyn-da-t-gelmen-4579408,2026-02-16T10:55:00+00:00
"Уға 91 йәш ине. Муллайән (Мулаян) Зыяитдин улы Һөйәрғолов 1934 йылдың 21 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған. 1959 йылда Рәсәй дәүләт театр сәнғәте институтын (педагогтары Борис Бибиков, Ольга Ивановна Пыжова) тамамлай. Шул уҡ йылдың 17 сентябрынан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында эшләй башлай. Амплуаһы — комик герой. Проня ролендә тәү башлап сығыш яһай (Н. Ф. Погодиндың «Третья патетическая» пьесаһы буйынса «Ильич ғүмере» — «Жизнь Ильича» спектакле; 1959). Ролдәре: Муҡай («Еҙнәкәй» — «Зятёк», Хәбибулла Ибраһимов), Сәлим («Башмағым»), Шәрифйән («Тиле йәшлек» — «Озорная молодость» Ибраһим Абдуллин), Ябағаев («Айгөл иле»), Хөснулла («Аҫылйәр» — «Возлюбленная» М. Фәйзи), Бәҙретдин («Көнләш, Америка, көнләш! » — «Завидуй, Америка, завидуй! », С. Я. Латыпов һәм Х. Г. Фәтихова), Терешко («Трибунал», Андрей Егорович Макаёнок]). Мамед «Сарсау» (1960 йыл, Одесса киностудияһы); Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986) Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1972) СССР халыҡтарының театр сәнғәте драматургияһы Бөтә Рәсәй фестивале дипломанты (Мәскәү, 1972) Мәрхүмдең ғаиләһенең, яҡындарының, коллегаларының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ. Беҙҙең МАХ каналына яҙылығыҙ:",Ҡайғылы хәбәр,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1217,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-12-13/ay-yly-h-b-r-4505749,2025-12-13T14:49:00+00:00
"Һуҡмаҡтары, никтер, аймылыш. Ҡышмы, һаман, килеп етә алмай, Көҙмө, уҙып киткән яңылыш. Әсе елдәр, уҙғынсы бисәләй, Яҙмыштарын йөрөй болартып. Миҙгелдәрҙе, кешеләрҙән күрмәк, Ҡаңғыртыуы микән, былайтып. Шыҡһыҙ көндә, йәнгә ышыҡ эҙләп, Шырлығына индем урмандың. Күңеле тулған көҙҙө шунда күрҙем. Тойҙом ҡышҡа  тоғро булғанын. Йөрәгемде сыраҡ итеп яҡтым, Асмандарға ашты яҡтыһы. Күңелдәрҙә һүрелмәһен ине, Көҙөн эҙләп, мотлаҡ, ап- ҡ ҡыштар Килер, тигән өмөт сатҡыһы. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Көҙ менән ҡыш йөрөй ҡауышалмай.,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Шиғриәт,854,https://yanshishma.com/articles/ilham-shigyrzar/2025-11-27/k-men-n-ysh-y-r-y-auyshalmay-4484239,2025-11-27T16:00:00+00:00
"Аязгол авылы мәчетендә тәфтишләрфикерләрЧиләбе өлкәсендә дини низаг чыкты. Аязгол авылы мәчетенә кулларына автомат тоткан мәхкәмә тәфтишләре килеп, имам һәм мәхәллә активистларын, аларның милкен гыйбадәтханәдән чыгартты. Моңа кадәр хакимият мәхкәмә аша мәчетне үз карамагына тартып алды, ләкин мөселманнар иман йортын бушатырга теләмәде. Бу карарны мөфти Ренат Раев итәкләгән Чиләбе мөфтияте хуплап чыкты. Мәхәллә исә Нәфигулла Әширов итәкләгән Русиянең Азия өлеше Диния нәзарәтенә буйсына. Алар хокукый юл белән көрәшәчәген әйтә. Азатлык ике мөфтият фикерен белешергә тырышты һәм белгечләр белән сөйләште. ХАЛЫК ТӨЗЕГӘН, ХАКИМИЯТ ТАРТЫП АЛГАН МӘЧЕТ26 апрельдә Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районындагы Аязгол авылы мәчетенә мәхкәмә тәфтишләре килде. Мәхәллә вәкилләре төшергәнвидеоданкүренгәнчә, кулларына автомат тоткан куәт структурасы вәкилләре мәчеткә үтеп керә һәм 90 яшьлек имамнан, мәхәллә активистларыннан гыйбадәтханәне бушатуны сорый. Мәхәллә белән тәфтишләр арасында бәхәс купса да, ахыр чиктә мөселманнар автоматлы кешеләрнең басымы астында чыгып китәргә мәбүр була. Аязгол авылында мәчет 1996 елда төзелә башлый. ирле хакимият ир кишәрлеге бүлеп бирә. Халык үз көче белән агачтан гыйбадәтханә бинасын күтәрә. 2009 елда мәхәллә дини оешманы терки. Әлеге оешма төбәкнең төп мөфтияте — Чиләбе мөфтие Ренат Раевитәкләгән Диния нәзарәтенә түгел, ә Нәфигулла Әшироврәислек иткән Русиянең Азия өлеше Диния нәзарәте карамагында төзелә. Әйтергә кирәк, Ренат Раев мөфтияте турыдан-туры Тәлгат Таетдинструктурасына буйсына. Шуннан соң мәхәллә мәчет һәм ир кишәрлеген үз исеменә рәсмиләштерү эшенә керешә. ирле түрәләр бу мәсьәләне килештермичә сузып килә һәм соңрак мәчетне үзенә үзләштереп куя. Аргаяш районы хакимиятеаңлатмасында 2018 елның февралендә мәчет хуасыз бина буларак исәпкә куелган диелә. Бер елдан бина муниципаль карамакка күчерелә. Шуннан соң ирле түрәләргә ике мөфтияттән — Әширов һәм Раев оешмаларыннан мәчетне кулланылышка тапшыруны сорап гариза керә. 2020 ел башында хакимият төзегән махсус комиссия ""мәхәллә халкы мәнфәгатен исәпкә алып"" мәчетне Ренат Раев мөфтиятенә тапшыруын игълан итә. Бу карар Русия Үзәк Диния нәзарәте рәисе Тәлгат Таетдинбелән Чиләбе өлкәсе губернаторы Алексей Текслерарасындагы килешү нигезендә кабул ителгән диелә. Шулай ук түрәләр мәхәлләнең башка адреста теркәлүен һәм мәчеткә мөнәсәбәте булмавын да әйтә. Аязгол авылы мәчетеХакимият мәчетне бушатуны сорап, Аязгол мәхәлләсенә белдерү ясый. Мөселманнар үз чиратында гыйбадәтханәдән китүдән баш тарта. Шуннан соң ирле түрәләр Чиләбе өлкәсенең арбитраж мәхкәмәсенә мөрәәгать итә. 2021 елның 29 октябрендә мәхкәмә мәчетне хакимияткә тапшыру карары чыгара. Аязгол мәхәлләсе бу карарны төрле инстанцияләрдә шикаять итеп карый, ләкин мөселманнарның фикере исәпкә алынмый. Нәтиәдә, быелның 26 апрелендә мәчеткә мәхкәмә тәфтишләре килеп мәхәлләне урамга куып чыгара. Бер яктан, бу низаг артында Нәфигулла Әширов оешмасы аша теркәлгән мәхәллә белән ирле хакимият арасында хокукый бәхәс барган кебек тоелса, икенче яктан, әлеге мәсьәләгә Тәлгать Таетдин һәм Ренат Раевның катнашы булуы күренә. Моңа кадәр ирле медиада Ренат Раев Аязгол мәчете мәхәлләсендә ""башка идеология"" хөкем сөрде, ""экстремистик әдәбият табылды"", ""халык мәчеткә йөрүдән туктады"" дигәнгаепләү такты. Азатлык Чиләбе мөфтие Ренат Раевка шалтратты, ләкин ул телефонын алмады. ""БЕЗ АДВОКАТЛАР БЕЛӘН ЭШЛИБЕЗ""Мәчеттән мәхрүм калган Нәфигулла Әширов итәкләгән Русия Азия өлеше Диния нәзарәте канаты астындагы мәхәллә хәзер хокукый юл белән кире иман йортына кайтарга тели. Бу хакта Азатлыкка Әширов сөйләде. ""Хәзер без адвокатлар белән эшлибез"", диде ул. Ул адвокат Руслан Нагиевка мөрәәгать итәчәген әйтте. Аныңча, мәчет мәхәлләсе 20 елдан артык теркәлеп эшләгән. Нәфигулла Әширов""Мәхәллә мәчетнең электр энергиясе, комуналь чыгымнарын түләп барган. Әгәр дә рәсми булмаса, аның адресы булмас иде. Ни рәвешледер бина рәсмиләштерелмәгән булып чыккан. Район депутатлары мәчетне мәхәлләгә тапшырып, канунилаштырган иде. ирле хакимият бу карар белән килешмәде һәм мәчетне мәхкәмә аша башка мөфтияткә бирде. Аларның (Ренат Раев мөфтиятенең) авылда мәхәлләсе дә, имамнары да юк. Димәк, авыл халкы мәчетне төзегән, аны карап тоткан, чыгымнарын каплаган. Без бу карарны шикаять итәчәкбез. Мәхкәмә карарында һәм беркетмәдә каршылыклар бар. Без кануни юллар белән хәл итәргә ыенабыз"", диде ул. Бүген Чиләбе өлкәсендә Русия Азия өлеше Диния нәзарәтенең 5 мәхәлләсе бар. Әширов башка авылларда мондый проблемнар булмавын әйтә. Киләчәктә ул Чиләбедә үз мөфтиятен дә төзергә ыенуын белдерә. Медиада мәчеттә ""чит кешеләр йөри"", ""эктремизм"" дигән гаепләү тагуларны Әширов инкарь итә. ""Мәчеткә теләсә-кемнең керергә хакы бар. Экстремистмы, каракмы, наркоманмы — моны ачыклау өчен махсус органнар бар. Менә алар шуны ачыклап, үзләре хәл итсен. Чит кеше — кем ул? Күрше авылдан, күрше шәһәрдән, яисә чит илдән килгән кешеме? Безнең кешене тикшерергә вәкаләт юк"", ди ул. Бу — Чиләбе Диния нәзарәтенең мәчетне тартып алып, үз йогынтысын арттырырга теләвеме, дигән сорауга ул: ""Теләсә кайсы мөфтият үз йогынтысын арттырырга тели. Без дә аны телибез. Ләкин ул табигый рәвештә булырга тиеш. Без үзебез мәхәлләләрне теркик дип соранып, көчләп эшләмибез, үзебезне пассив тотабыз. Әгәр мөрәәгать булса, мөмкинлек тудырабыз. Сарытауда безнең мәхәлләләр юк иде. Безгә мөрәәгать иттеләр. Алар ирле мөфтият белән риза түгел. Шуннан соң без ризалыкны бирдек. Ә менә мәхәлләне талау, үз ягыңа аудару, сатып алуның безгә кирәге юк"", диде Әширов. ""ХАКИМИЯТКӘ ТУГРЫЛЫК КҮРСӘТКӘН МӨФТИЯТ БЕЛӘН ЭШЛӘҮ УҢАЙЛЫ""""НЕРУССКИЙ"" каналыналып баручы, публицист Ринат Мөхәммәтовбу низаг артында хакимиятнең үтә тугрылык күрсәткән Тәлгат Таетдин һәм аңа буйсынган Ренат Раев мөфтияте белән эшләргә теләве ята дип саный. ""Бу беренче очрак кына түгел. Инде күпъеллар дәвамында төбәкләрдәге хакимият мөфтиятләр арасында каршылык чыкканда аерым бер мөфтияткә булыша башлый. Гадәттә түрәләр Тәлгат Таетдин итәкләгән Русия Үзәк Диния нәзарәтенә ярдәм итә. Раевның мөфтияте дә шул оешмага карый. Бу мөфтиятләр хакимиятнең теләсә-кайсы эшенә үтә тугрылык күрсәтә. Алар түрәләрнең теләген алдан сизеп, аны тормышка ашырырга ашыга. Бу әлеге мөфтият эшенең бер постулаты булып санала. Моны алар үзләре дә яшерми. Хакимияткә исә, мондый мөфтият белән эшләү уңайлы, чөнки бу 90 процент очракта мәчетләрдә бәйсез активлык булмаячагын, дини тормыш корылмаячагын гарантияли. Түрәләргә дә өстәмә проблем тудырылмаячак, артык эшләргә туры килмәячәк"", диде ул Азатлыкка. ""БУ МӘЧЕТНЕҢ ОМГА КӨННӘРЕНДӘ ГЕНӘ ЭШЛӘВЕНӘ КИТЕРӘЧӘК""Мөселман блогеры Рәсүл Тәүдирәковүзенең каналындабу низаг авылдагы дини тормышны сүрелдерүгә китерергә мөмкин ди. ""Хәзер хакимият мәхәлләнең мәчеткә йөри алуын вәгъда итә, ләкин алар белән Раев куйган имам идарә итәчәге әйтелә. Моны тынычландырыр өчен генә сөйлиләр. Раевның исламофоб һәм дини мөселманнарга нәфрәт саклавын белгәнгә күрә, күпмедер вакыттан соң ул мөселманнар эшчәнлегенә каршы эшләргә бурыч куячак һәм хәтта мәчет белемсез бабайның тонык нотыгы белән омга көннәрендә генә эшләячәк. Моның шулай икәнен күрер өчен районның һәм өлкәнең башка мәчетләренә кереп карау да итә"", дип язды ул. Русиядә Азатлык томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Чиләбедә дини низаг: Аязгол авылында имам һәм мәхәлләне мәчеттән куып чыгардылар,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],4,Дин,7197,https://www.azatliq.org/a/32396335.html,2023-05-04T21:00:43+00:00
"Юные любители спорта и активного образа жизни средней школы имени А. М. Алымова села Михайловка получили приятный подарок в дни проведения чемпионата России по боксу среди женщин, проходящего в столице республики. В гости к учащимся приехали энтузиасты этого мужественного и красивого вида спорта, в том числе глава администрации Уфимского района, Николай Ельников, мастер спорта России международного класса Ахмедхан Адилов, заслуженные мастера спорта России Юлия Немцова, Эдуард Абзалимов. – Когда-то после ознакомительной тренировки в школе, где учился, принял решение  заниматься в секции бокса. Надеюсь, что вы ребята, после сегодняшней встречи и занятия с выдающимися российскими спортсменами, тоже будете увлечены боксом, который развивает не только силу, но и интеллект, – рассказал на церемонии открытия председатель муниципального отделения федерации бокса Николай Ельников. Заместитель председателя Совета чемпионов Федерации бокса России Ахмедхан Адилов рассказал, что с подобными мастер-классами они объехали страну. На всех встречах не только с боксерами, но и со школьниками, студентами, обычными юношами и девушками есть люди, которые любят спорт и хотят гармонично развиваться. – Мы живем в потрясающей стране, где уважают бокс, делают его доступнее, интереснее, ближе к любителям активного образа жизни. Так что, на вопрос, стоит ли заниматься боксом, ответ очевиден: стоит! Ведь бокс не просто спорт. Это путь к познанию и развитию своих способностей, характера, что закономерно приводит к победе, сначала над собой, а потом и над соперником, – сказал Ахмедхан Джамбаилович. А познавательный урок в увлекательный мир спорта, с показом примеров, что значит, на деле быть настоящим бойцом провел заслуженный мастер спорта России, победитель чемпионата и первенства страны, обладатель звания чемпиона Европы и финалист чемпионата мира Эдуард Абзалимов. Опытный спортсмен научил ребят, как выполнять растяжки, укреплять мышцы ног и рук, не забыл рассказать о психологической подготовке. – Не должно быть страшно, когда выходишь на ринг полностью подготовленным, с сотнями тренировок и спарринг-встреч за плечами. После них появляется уверенность в своих силах, ведь в бою с противником необходимо просто повторить результаты, которых уже добился, – сообщил титулованный единоборец. Эдуард Маратович подробно ответил на многочисленные вопросы школьников, рассказал, почему решил заняться спортом. – Бокс привлек внимание из-за возможности стать сильным, ловким. Спорт помог мне не только обрести друзей, но и научил дисциплине, трудолюбию, – рассказал чемпион. Высоко оценил уровень физической подготовки учащихся сельской школы заместитель председателя Федерации бокса республики Тагир Галеев, который обратил внимание, что ребята из села всегда выгодно отличаются своей физической подготовкой, чем их сверстники из города. Он отметил целеустремленность, сильную мотивацию юных жителей сельских районов на занятия спортом, что позволяет ребятам яснее видеть перспективы после окончания школы. – Успех в дальнейшей жизни зависит не только от оценок за ОГЭ и ЕГЭ, но и дополнительных баллов за занятия спортом, поэтому ребята смогут поступать в различные учебные заведения, а затем и выстраивать трудовую жизнь, – отметил он. Заслуженного мастера спорта, восьмикратную чемпионку страны, обладательницу титулов сильнейшей в мире и в Европе, многократного серебряного и бронзового призера чемпионатов мира и континента Юлию Немцову впечатляет пропаганда бокса среди девушек. Недаром женский бокс Башкирии считается одним из сильнейших в стране. – Всегда с удовольствием смотрю выступления чемпионки Боливарианских Игр (2023), чемпионки мира и Европы среди молодежи,  многократной чемпионки России, Башкирии,  призера чемпионатов страны, Всероссийской Спартакиады, достойно представляющей республику на международных и национальных аренах Азалию Аминеву. Ее спортивные достижения лучшая пропаганда для девочек заниматься этим гармоничным видом спорта. У вас в республике есть к чему девочкам стремиться, – сказала Юлия Ивановна. В конце встречи школьники выстроились к именитым спортсменам в очередь, чтобы получить на память автографы. – Мастер-классы мотивируют не только детей, но и нас, тренеров. Ведь они будут успешны, если в них вкладывать душу и трудиться над их развитием. Известно, что обучение основывается на личном примере. Если педагоги будут им давать лучшее, ребята будут принимать только лучшее. А для этого надо нам, взрослым, верить в них, – заключил урок жизни и спорта Тагир Галеев. Ранее «Уфимские нивы» сообщали о том, что Радий Хабиров объяснил, почему Башкирия удостоилась спортивной премии. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Российские спортсмены провели мастер-класс по боксу в Уфимском районе,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Хикәйә'],[0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1],5,Спорт,4804,https://tanburz.ru/news/sport/2025-12-02/rossiyskie-sportsmeny-proveli-master-klass-po-boksu-v-ufimskom-rayone-4491712,2025-12-02T15:10:00+00:00
"""Ошо көндәрҙә ""Ете ҡыҙ"" йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Ләйсан Рабаданова, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Эльмира Юлдашева һәм Ришат Рәхимов Луганск һәм Донецк Халыҡ Республикаларында урынлашҡан хәрби берләшмәләрҙә булды. Ирекмәндәр иң тәүҙә ""Башҡортостан"" мотоуҡсылар полкының Ремонт ротаһына сәфәр ҡылды. Һалдаттар яҡташтарын ихлас ҡаршыланы, тыуған яҡтан килгән күстәнәстәрҙе шатланып ҡабул итте. Яланда ҡуйылған концерт бөтәһенең дә күңеленә хуш килде. Луганскиҙа урынлашҡан хәрби госпиталдә Башҡортостан вәкилдәрен һәр саҡ яҡты йөҙ менән ҡаршы алалар. Был юлы ла шулай булды. Унда ҡуйылған концерт яралы һалдаттарға көс, дәрт, ышаныс өҫтәне. Улар ижадсыларҙың сығышын ихлас алҡышланы, ҡушылып йырлап ултырҙы. Ирекмәндәр Светлодарск госпиталенә лә сәфәр ҡылды. Унда дауаланған яугирҙар, уларға ярҙам күрһәткән медицина белгестәре йылы осрашыу ойошторған өсөн рәхмәт белдерҙе. Нисек кенә булмаһын, ауырлыҡты йырҙар еңеләйтә бит. Ир-егеттәр Башҡортостан халҡы әҙерләгән күстәнәстәр өсөн сикһеҙ ҡыуанды. Бигерәк тә татлы сәк-сәк өсөн рәхмәт әйтеүселәр күп булды. Амвросиевка ла ""Ете ҡыҙ"" өсөн яҡшы таныш. Унда шайморатовсылар хеҙмәт итә. Волонтерҙар Рәсәй Геройы Миңлеғәли Шайморатов исемен йөрөткән хәрби берләшмәлә булып, концерт тәҡдим итте. Башҡортостан күстәнәстәрен, яугирҙар өсөн кәрәк-яраҡтар тапшырҙы. Гуманитар ылау туплауҙа күп район һәм ҡалалар ҡатнашты. Ватан һаҡсыларына ярҙам иткән һәр кемгә, айырыуса Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына, Өфөләге 194-се балалар баҡсаһына, Әбйәлил районы Рысҡужа ауылы халҡына оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. Һәр йортҡа, һәр ғаиләгә яугирҙарыбыҙҙың ҡайнар һәм һағынышлы сәләмдәрен еткерәбеҙ. Хәрбиҙәребеҙ тылдың көсөнә таяна һәм ышана. Улар фронтта Еңеү өсөн тир һәм ҡан түгә. Беҙ ҙә һынатмайыҡ! Ватан һаҡсыларына ярҙам итәйек"", - тип яҙа ""Ете ҡыҙ"" йәмәғәт ойошмаһы. Фото интернеттан алынды.","""Ете ҡыҙ""ҙың сираттағы изге эше","['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 1 0 1 0 1 0 1 1 0 0],7,Махсус хәрби операция,1862,https://shonkar.com/news/care/2025-09-30/ete-y-y-siratta-y-izge-eshe-4408650,2025-09-30T16:49:00+00:00
"Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының Бөтә Рәсәй съезына Башҡортостан, Татарстан республикаларынан, Ырымбур, Силәбе, Ҡурған, Һамар, Һарытау, Свердловск өлкәләренән, Ханты-Манси автономиялы округынан, Ҡаҙағстандан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары йыйылды. Съезды йомғаҡлау тантанаһында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡатнашты, июнь айында ""Урал батыр"" эпосы көнөн билдәләй башларға ҡарар итеүе тураһында хәбәр итте, уҡытыусыларға башҡорт телен үҫтереүгә өлөш идергәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе. Урал батыр башҡорт халыҡ эпосына һуңғы ваҡытта иғтибар артҡандан арта, съезда ла эпосты өйрәнеү, уға нигеҙләнеп тәрбиә биреү мәсъәләләренә ҙур иғтибар бүленде. Ултырышта шулай уҡ йәш педагогтар һәм буласаҡ уҡытыусыларҙы берләштергән йәйге педагогик кәңәшмә ойошторорға тәҡдим ителде. Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай  депутаты Айбулат Хажин йәш әҙиптәрҙе әҙерләү маҡсатында мәктәп уҡыусылары араһында конкурс ойоштороп, еңеүселәрен илдең төп вузы М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтына йүнәлтмә буйынса уҡырға ебәрергә кәрәк, тигән фекер еткерҙе. Радий Хәбиров был ниәтте хупланы, эште конкурс ойоштороуҙан башлайыҡ, артабан юғары уҡыу йорттары менән дә килешеү төҙөлөр, республика иҫәбенә лә уҡытып булыр, иң мөһиме йәш белгестәр кире үҙебеҙгә ҡайтһын, тип билдәләне. Ил инәһе, педагог һәм яҙыусы Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаева ""Башҡортостандың халыҡ уҡытыусыһы""  тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды.",Мәрйәм Бураҡаеваға Башҡортостандың халыҡ уҡытыусыһы исеме бирелде,"['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт']",[1 0 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0],7,Яңылыҡтар,1402,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-05-14/m-ry-m-bura-aeva-a-bash-ortostandy-haly-u-ytyusy-y-iseme-birelde-4234135,2025-05-14T11:15:00+00:00
"2025 йылда Башҡортостанда үҙмәшғүлдәр һаны 30 проценттан ашыуға артҡан һәм 343,6 мең кешегә еткән. Был хаҡта республика Башлығы Радий Хәбиров уҙғарған аҙналыҡ оператив кәңәшмәлә төбәктең эшҡыуарлыҡ һәм туризм министры Светлана Верещагина хәбәр итте. Ведомство етәксеһе билдәләүенсә, былтыр үҙмәшғүлдәрҙең килеме бер ярым тапҡырға артҡан һәм 50 миллиард һумдан ашҡан. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарының үҫеше буйынса ла Башҡортостан яҡшы динамика күрһәтә. 2025 йыл йомғаҡтары буйынса ғәмәлдәге компаниялар һәм эшҡыуарҙар һаны 6,4 процентҡа – 151 меңгә тиклем артҡан. Күрһәткестең үҫеш темптары уртаса Рәсәй кимәленән алда бара (3,7 процент). – Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары һаны буйынса Башҡортостан Волга буйы федераль округында икенсе һәм илдә туғыҙынсы урынды биләй, – тине Светлана Верещагина. – Республиканың бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ секторында 653 мең кеше мәшғүл, былтырғыға ҡарағанда 9,3 процентҡа күберәк. Юғары һөҙөмтәләр бизнес үҫешен дәртләндереү буйынса күрелгән сараларҙың, шул иҫәптән Һөҙөмтәле һәм конкурентлы иҡтисад милли проекты сиктәрендә, көнүҙәк булыуын раҫлай, тине министр. – Республикала бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү инфраструктураһы булдырылды, ул үҙ эсенә Башҡортостандың Гарантия фондын һәм Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса агентлыҡ составындағы Минең бизнесым үҙәген, Төбәк лизинг компанияһын, Башҡортостан микрокредит компанияһын ала, – тип хәбәр итте Светлана Верещагина. – 2025 йыл дауамында улар дөйөм суммаһы 2,3 миллиард һумдан ашыуға финанс ярҙамы күрһәткән. Эшҡыуарҙарға комплекслы финанс булмаған ярҙам менән Минең бизнесым үҙәге лә шөғөлләнә. Һүҙ мәғлүмәт-консультация хеҙмәттәре, белем биреү һәм акселерация программалары, эшлекле саралар хаҡында бара. 2025 йылда үҙәк бөтәһе 8 меңдән ашыу мәғлүмәт-консультация һәм профилле хеҙмәт күрһәтә. Уның офистары төбәктең 13 муниципалитетында эшләй. 2026 йылда Сибайҙа тағы ла бер офис асыу планлаштырыла. Башҡортостан Башлығы иҡтисадтың эшҡыуарлыҡ секторын үҫтереү динамикаһын юғары баһаланы һәм һөҙөмтәле эше өсөн Эшҡыуарлыҡ һәм туризм министрлығы коллективына рәхмәт белдерҙе. – Беҙҙең бизнестың ҡатмарлы заман шарттарында уңышлы үҫешеүе бик яҡшы. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары һаны арта, үҫеш меңдәрҙә үлсәнә. Был йүнәлеште иғтибар менән ҡарарға һәм эшҡыуарҙарға ярҙам итергә кәрәк, – тип билдәләне Радий Хәбиров. – Бизнес менән туранан-тура осрашыуҙарҙы ла дауам итеү бик мөһим. Эш сәфәрҙәрендә ошондай сараларҙа ҡатнашырға тырышырмын. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ҡатмарлы шарттарға ҡарамай.,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],6,Эшҡыуар,2586,https://bashgazet.ru/articles/esh-yuar/2026-01-26/atmarly-sharttar-a-aramay-4550966,2026-01-26T16:30:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрАпас районының Югары Ындырчы авылында төрмәдә утырып чыккан элекке тоткыннар һәм Русиянең Украинага каршы сугышында катнашучылар өчен ресоциализация үзәге ачарга ыеналар. Моңа каршы петиция имзалаубашланган. — Элеккеге тоткыннар белән бергә талаулар, көчләүләр һәм урлаулар башланыр дип куркабыз. Шулай ук төрмәләрдә зур проблем саналган туберкулез таралу куркынычы бар, — диелгән мөрәәгатьтә.19 гыйнварда петицияне бер меңгә якын кеше имзалаган. Апас районы башлыгы Айрат иһаншинхалыкка мөрәәгать беләнчыккан. Ул бу үзәк турында сөйләшүләрнең ""күбесе имеш-мимешләргә һәм дөрес булмаган мәгълүматка нигезләнгән"" дип язган. Район башлыгы 21 гыйнварда авылда халык ыены булачагы турында игълан иткән. ""Интертат"" язуынча, бу үзәкне ""Ярдәм"" хәйрия фонды рәисе Илдар Баязитовачаргаыена. Анда төрмәдә утырган элекке тоткыннар һәм Украина сугышында катнашкан Русия хәрбиләре ресоциализация үтәчәк дигән. Хәзер янәшәдә ""Яратель"" оешмасы зур кошчылык фабрикасы төзи. Үзәктә яшәүчеләр шунда эшләячәк. Ул алардан куркыныч янамаячак, итди контроль булачак дип ышандырган. Үзәккә каршы чыгучыларны Илдар Баязитов ""Путинның канунына каршы чыга"" дип гаепләгән. Югары Ындырчы авыл ирлеге башлыгы Фирдүс Гафиятуллинүзәк ачылышына халыкның каршы булуын раслаган. Ресоциализация үзәген Ындырчы авылының балалар бакчасын ябып ачмакчы булалар. Югары Ындырча авылына Казан ханлыгы чорында нигезсалына. Анда 250-ләп кеше яши дип санала. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Апас районында элекке тоткыннар һәм Украина сугышында катнашучылар өчен ресоциализация үзәге ачуга каршы петиция чыкты,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1535,https://www.azatliq.org/a/33281237.html,2025-01-19T19:57:49+00:00
"Өлкән быуын кешеләренең йәшәү сифатын яҡшыртыуға йүнәлтелгән «Башҡорт оҙон ғүмерлелеге» проектының төп йүнәлештәренең береһе - рациональ туҡланыуҙы пропагандалау, был оло йәштәгеләрҙең һаулығын һәм әүҙем оҙон ғүмерлелеген һаҡлауҙа мөһим роль уйнай.",Өлкәндәрҙең һаулығын ҡайғыртып,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Ғәилә,248,https://tanburz.ru/articles/-il/2025-03-27/lk-nd-r-e-auly-yn-ay-yrtyp-4175204,2025-03-27T15:00:00+00:00
"С приветственным словом к молодым предпринимателям обратился Глава Республики Башкортостан Радий Хабиров: - У России и Казахстана есть отличные возможности для сотрудничества молодых предпринимателей. Это подтверждается многолетним опытом взаимодействия и тесными отношениями между нашими странами, основанными на братстве и уважении, что поддерживается лидерами Касым-Жомартом Токаевым и Владимиром Путиным. В особенности Башкортостан имеет давние исторические и культурные связи с Казахстаном, так как веками назад кочевники способствовали формированию казахской и башкирской наций. У нас общие история, культура, традиции и язык, что делает наше сотрудничество естественным и неизбежным. Мы придаем огромное значение развитию бизнеса с Казахстаном, который сейчас переживает успешный этап. Надеюсь, ваш визит принесет новые дружеские связи, позволит глубже понять жизнь в Башкортостане и других регионах России, и станет основой для укрепления дружеских отношений между нашими странами. Желаю вам много успехов и приятных впечатлений от пребывания в Башкортостане.",Форум молодых лидеров России и Казахстана,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1067,https://uchbash.com/news/novosti/2024-11-26/forum-molodyh-liderov-rossii-i-kazahstana-4024412,2024-11-26T14:20:00+00:00
"– Скажите, когда вы впервые попали в зону СВО? – Меня мобилизовали в октябре 2022 года. – Вы начали работать с беспилотниками с самого начала? – Нет, я стал оператором БПЛА только в 2023 году. – А чем вы занимались до этого? – Держал оборону на позициях. – Удалось избежать ранений? – Нет, но я чудом выжил. Когда мы заходили в Марьинку, попали под сильный обстрел. Если бы не бросился в укрытие, меня бы уже не было. Там, где я лежал, разорвался снаряд от миномёта. Однажды ночью, прислушиваясь к небу, я услышал звук дрона. Тогда я понял, что за этим будущее. – Какие награды вы получили? – Меня наградили «Участником СВО», медалью «За храбрость» степени и Георгиевским крестом степени. – Вы сами решили стать оператором БПЛА или вас направили? – Нет, это был мой выбор. Ещё до того, как мне предложили, я смотрел видео на и пытался понять, как это работает. Потом начал собирать первые дроны из пенопласта и деревянных реек. Я мечтал летать на самолётах и проводить разведку в тылу врага. Когда моё увлечение заметили, мне предложили пройти обучение в школе БПЛА. Я согласился. – Сложно ли научиться управлять дроном? – Это зависит от модели. Если это «Мавики», то управлять ими проще. Но если это -дроны, то нужно время, чтобы привыкнуть. Я помню, как первую неделю пытался правильно держать стики на пульте. У меня сломан указательный палец, и это немного мешает. Но я не сдавался, понимая, что от меня ждут результатов. Когда я впервые управлял дроном на полигоне, поднялся сильный ветер, и меня сильно снесло. Это были невероятные эмоции, голова кружилась из-за очков. Потом я поднялся высоко в воздух и почувствовал себя птицей. – Расскажите о своих успехах в управлении дронами. – Я уничтожал технику и дома противника. – Были ли случаи, когда вы теряли дроны? – Да, такое случается. Если не знать местность, можно случайно сбить свой дрон. Поэтому картография и ориентирование очень важны. – Хватает ли вам беспилотников? – В 2023 году за каждую машину спрашивали. Я сам ездил их получать и отчитывался. Сейчас их достаточно, если бы только погода позволяла летать. – Что опаснее: сражаться в окопах или управлять дроном? – В окопах главное – правильно маскироваться и меньше находиться на свежем воздухе. Оператор БПЛА – это профессия, требующая навыков и знаний. Нужно чувствовать машину, понимать её возможности, знать, как работает радиоэлектроника и как ориентироваться на местности. Особенно сложно во время артобстрелов и работы с квадрокоптерами на оптоволокне. Противник может потратить на одного человека до 10 дронов. – БПЛА – это не для всех? – Это требует особого склада ума. Здесь не место тем, кто не готов учиться и работать. Нужен человек, которому это интересно и который сможет защитить своих товарищей. – Физическая сила тоже важна? – Да, иногда приходится таскать оборудование пешком: дроны, боекомплект и еду. Сейчас нам помогают с транспортом – мотоциклами, автомобилями и багги. – У вас есть улучшения в области беспилотников по сравнению с началом СВО? – Да, заметны значительные улучшения. Выбор моделей стал больше, а качество – лучше. – Получаете ли вы положенные выплаты вовремя? – Да, всё приходит вовремя. – Дома вас ждут жена и дети? – Да, у меня дома жена и двое детей, которые ходят в школу. К сожалению, я пропустил их первое сентября. – Вам приходит гуманитарная помощь? – Конечно, я сам общаюсь с волонтёрами и говорю им, что нужно. – Вы родом из Стерлитамака? – Да, я жил там и учился в школе 3. Передаю привет моей учительнице Лилии Егоровне! – У вас хорошие бытовые условия? – Всё зависит от того, как ты подготовишь своё убежище. Если хочешь жить в тепле и уюте, нужно позаботиться об этом. – Как часто вы бываете в отпуске? – Обычно я уезжаю в отпуск раз в год на 30 дней. – Какое у вас настроение? – Хорошее, ведь мы не можем подвести наших погибших товарищей. – Как местные жители относятся к вам? – Они приветствуют нас, особенно люди старшего поколения. Многие помогают и поддерживают. – Чем вы занимались до мобилизации? Какие у вас планы после завершения службы? – До мобилизации я работал в нефтяной отрасли. После службы хочу заниматься внедрением беспилотных технологий в нефтегазовой сфере. – Есть ли у вас время на отдых? Как вы его проводите? – Да, есть. Я отдыхаю, изучаю новые технологии и применяю их в работе. – Были ли у вас курьёзные случаи, связанные с дронами? – Да, такие случаи бывают. Но главное – всегда помнить о безопасности. – У вас есть талисманы-животные? – На одной из позиций я видел кошку. Здесь их много. – Что бы вы посоветовали молодым людям, которые хотят стать операторами БПЛА? – Изучайте технику, программы для работы с дронами, картографию и физику радиоволн. Понимание этих вещей поможет вам в работе. Главное – не сдаваться и иметь желание учиться! – Скажите, когда вы впервые попали в зону СВО? – Меня мобилизовали в октябре 2022 года. – Вы начали работать с беспилотниками с самого начала? – Нет, я стал оператором БПЛА только в 2023 году. – А чем вы занимались до этого? – Держал оборону на позициях. – Удалось избежать ранений? – Нет, но я чудом выжил. Когда мы заходили в Марьинку, попали под сильный обстрел. Если бы не бросился в укрытие, меня бы уже не было. Там, где я лежал, разорвался снаряд от миномёта. Однажды ночью, прислушиваясь к небу, я услышал звук дрона. Тогда я понял, что за этим будущее. – Какие награды вы получили? – Меня наградили «Участником СВО», медалью «За храбрость» степени и Георгиевским крестом степени. – Вы сами решили стать оператором БПЛА или вас направили? – Нет, это был мой выбор. Ещё до того, как мне предложили, я смотрел видео на и пытался понять, как это работает. Потом начал собирать первые дроны из пенопласта и деревянных реек. Я мечтал летать на самолётах и проводить разведку в тылу врага. Когда моё увлечение заметили, мне предложили пройти обучение в школе БПЛА. Я согласился. – Сложно ли научиться управлять дроном? – Это зависит от модели. Если это «Мавики», то управлять ими проще. Но если это -дроны, то нужно время, чтобы привыкнуть. Я помню, как первую неделю пытался правильно держать стики на пульте. У меня сломан указательный палец, и это немного мешает. Но я не сдавался, понимая, что от меня ждут результатов. Когда я впервые управлял дроном на полигоне, поднялся сильный ветер, и меня сильно снесло. Это были невероятные эмоции, голова кружилась из-за очков. Потом я поднялся высоко в воздух и почувствовал себя птицей. – Расскажите о своих успехах в управлении дронами. – Я уничтожал технику и дома противника. – Были ли случаи, когда вы теряли дроны? – Да, такое случается. Если не знать местность, можно случайно сбить свой дрон. Поэтому картография и ориентирование очень важны. – Хватает ли вам беспилотников? – В 2023 году за каждую машину спрашивали. Я сам ездил их получать и отчитывался. Сейчас их достаточно, если бы только погода позволяла летать. – Что опаснее: сражаться в окопах или управлять дроном? – В окопах главное – правильно маскироваться и меньше находиться на свежем воздухе. Оператор БПЛА – это профессия, требующая навыков и знаний. Нужно чувствовать машину, понимать её возможности, знать, как работает радиоэлектроника и как ориентироваться на местности. Особенно сложно во время артобстрелов и работы с квадрокоптерами на оптоволокне. Противник может потратить на одного человека до 10 дронов. – БПЛА – это не для всех? – Это требует особого склада ума. Здесь не место тем, кто не готов учиться и работать. Нужен человек, которому это интересно и который сможет защитить своих товарищей. – Физическая сила тоже важна? – Да, иногда приходится таскать оборудование пешком: дроны, боекомплект и еду. Сейчас нам помогают с транспортом – мотоциклами, автомобилями и багги. – У вас есть улучшения в области беспилотников по сравнению с началом СВО? – Да, заметны значительные улучшения. Выбор моделей стал больше, а качество – лучше. – Получаете ли вы положенные выплаты вовремя? – Да, всё приходит вовремя. – Дома вас ждут жена и дети? – Да, у меня дома жена и двое детей, которые ходят в школу. К сожалению, я пропустил их первое сентября. – Вам приходит гуманитарная помощь? – Конечно, я сам общаюсь с волонтёрами и говорю им, что нужно. – Вы родом из Стерлитамака? – Да, я жил там и учился в школе 3. Передаю привет моей учительнице Лилии Егоровне! – У вас хорошие бытовые условия? – Всё зависит от того, как ты подготовишь своё убежище. Если хочешь жить в тепле и уюте, нужно позаботиться об этом. – Как часто вы бываете в отпуске? – Обычно я уезжаю в отпуск раз в год на 30 дней. – Какое у вас настроение? – Хорошее, ведь мы не можем подвести наших погибших товарищей. – Как местные жители относятся к вам? – Они приветствуют нас, особенно люди старшего поколения. Многие помогают и поддерживают. – Чем вы занимались до мобилизации? Какие у вас планы после завершения службы? – До мобилизации я работал в нефтяной отрасли. После службы хочу заниматься внедрением беспилотных технологий в нефтегазовой сфере. – Есть ли у вас время на отдых? Как вы его проводите? – Да, есть. Я отдыхаю, изучаю новые технологии и применяю их в работе. – Были ли у вас курьёзные случаи, связанные с дронами? – Да, такие случаи бывают. Но главное – всегда помнить о безопасности. – У вас есть талисманы-животные? – На одной из позиций я видел кошку. Здесь их много. – Что бы вы посоветовали молодым людям, которые хотят стать операторами БПЛА? – Изучайте технику, программы для работы с дронами, картографию и физику радиоволн. Понимание этих вещей поможет вам в работе. Главное – не сдаваться и иметь желание учиться!",Боец с позывным «Туча» о дронах: «Ощущаю себя птицей в небе»,['Дин' 'Спорт'],[0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Махсус хәрби операция,9485,https://bashkizi.ru/articles/care/2026-02-20/boets-s-pozyvnym-tucha-o-dronah-oschuschayu-sebya-ptitsey-v-nebe-4586769,2026-02-20T13:18:00+00:00
"Даяндың тәүҙә өйләнергә уйында ла юҡ ине, ләкин әсәһе уны минең алда ҡысҡырып әрләй башлағайны, тотто ла, теләһә нимә эшләгеҙ, өйләнәм, тине. Әйтәм дә, булмышы менән шыр тиҫкәре, бигерәк тә әсәһенә шулай ныҡ ҡаты, әллә ниндәй үсе бар, тиерһең.",Ҡәйнәмә оҡшағанмын!,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,243,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-02-01/yn-m-o-sha-anmyn-4104835,2025-02-01T14:41:49+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАнда моңарчы бәхәсләр уяткан ""Казанга Тукай кайткан"" спектакле уйналачак. Билетларны бер сәгатьтә сатып алып бетергәннәр. Галиәсгар Камал исемендәге татар дәүләт академия театрының яңа бинасында беренче спектакльне 1 мартта күрсәтәчәкләр. Ул беренче тапкыр узган елны куелган Айдар әббаровның""Казанга Тукай кайткан"" тамашасы булачак. Бу хакта ""Бизнес ""хәбәр итә. Спектакльне 1 һәм 2 мартта уйнаячаклар, бәяләр бер мең сумнан 1,3 мең сумга кадәр, билетлар инде калмаган. Аларны бер сәгатьтә сатып алып бетергәннәр, дип искәртәбасма. Моңа кадәр Камал театрының яңа бинасында беренче куелган спектакль ""Башмагым"" булачак, дипхәбәр ителгән иде. Спектакльне 7 мартта ук күрсәтергә мөмкиннәр диелде. Аныңча беренче спектакль 27 март - Театр көнендә күрсәтеләчәк дигән сүзләр йөрде. Әмма ""Башмагым""ны 7-9 март көннәрендә иске бинада куячаклар.2023 елның 26 апрелендә М. әлил исемендәге опера һәм балет театрында шагыйрь Габдулла Тукайның тууына 137 ел тулуга багышланган тантана булды. Тамашаны режиссер Айдар аббаров куйды. Анда Габдулла Тукайның Казанга кайтуы, татар зыялылары белән танышуы күрсәтелә. Шагыйрь образын Камал театры артисты Эмиль Талиповбашкарды. пектакльнең өзеген Азатлыкның каналында дакараргамөмкин. Тамашада Тукай образы күнегелгән күзаллаудан аерыла. Сәхнәгә ул күзлек киеп, таушалган киемнән чыга. Совет әдәбиятында сурәтләнгәнчә таза гәүдәле итеп күрсәтелми. Шагыйрь тамашачы хозурына ябык, бераз югалып калган, борчылган һәм авыру хәлендә килеп баса. Узган ел Айдар аббаров әлеге тамашаны киңәйтеп, ""Казанга Тукай кайткан"" дигән зур спектакль әзерләде. Пьеса авторы —Резеда Гобәева.2023 елның 8 июнендә Дәүләт шурасы сессиясендә КПРФ фракциясе итәкчесе, депутат Хафиз Миргалимов Тукайдан көлгәннәр дип, Мәдәният министрлыгынтәнкыйтьләде. ""Бердәм Русия"" депутаты Азат Хамаев""Тукайны төзелеш аяк киеме кигән итеп күрсәткәннәр"", дип коммунист фикеренә кушылды. Ул парламентны аерым карар кабул итәргән чакырган иде. Ул вакытта Татарстан язучылар берлеге рәисе, депутат Ркаил Зәйдуллааббаровны яклап чыкты. ""Бу Дәүләт шурасында карала торган эш түгел инде. Без совет вакытыннан милли каһарманнарны күз алдына һәйкәл сыман китерергә өйрәнгән. Ул төрлечә булырга мөмкин. Режиссер әббаров Тукайны үзенчә күргән. Хамаев киләсе елга әзерләр дә Тукайны үзенчә күрер"", диде ул. Депутатларның әлеге тәнкыйденнән соң яшь режиссер Айдар аббаров ""Тукайны пөхтә киенгән, таза һәм тук итеп күрсәтсәм, мин режиссер буларак алдаячакмын"", дип шәрехләде. Дәүләт, депутатлар сәнгатьчеләр эшенә тыкшынырга тиешме, дигән сорау белән Азатлык белгечләр беләнсөйләшкәниде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Камал театрының яңа бинасында беренче спектакльне 1 мартта күрсәтәчәкләр,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0],7,Яңылыҡтар,2724,https://www.azatliq.org/a/kamal-teatrining-yanga-binasinda-berenche-spektaklne-1-martta-kursatachaklar/33309821.html,2025-02-10T18:01:28+03:00
"фикерләрКазанда Мәрани исемендәге Тарих институтының фәнни хезмәткәре Руслан Мәсәгутовның Татарстан һәм Башкортстанның барлыкка килү тарихы язылган китабы чыккан. Китап урыс телендә, ул "" елларда татар һәм башкорт республикалары барлыкка килүе ягыннан Көнбатыш Урал буе: өметләр һәм чынбарлык"" дип атала. ""Былтыр Уфа губернасы бетерелеп, аның ирләре Башкортстан республикасына керүгә 100 ел тулды. 1922 елның 14 июнендә кабул ителгән акт ике халык арасындагы үзара мөнәсәбәтләргә йогынты ясады. Әлеге авырткан темабыз ахыргача өйрәнелмәгән булып чыкты"", - дигән Руслан Мәсәгутов. Автор сүзләренчә, китапта ике республиканың чикләрен рәсмиләштерү тарихына зур игътибар бирелгән. Шулай ук милли республикалар төзелүнең катлаулы баруы, аларга совет сәясәтенең каршы чыгуы, Урал-Идел буе төбәгендә төрле сәяси көчләрнең хакимият өчен көрәше язылган. ""Китапны язганда бик күп чыганаклар өйрәндек. Архив документларыннан тыш, ыентыкка шул еллардагы авыр атмосфераны тоярга мөмкинлек бирүче хисаплар, замандашларның истәлекләре кертелгән. 100 ел элек рәсми кәгазьләрнең төп өлеше иске татар телендә язылган булган. Без аларны урыс теленә тәремә итеп, беренче мәртәбә киң әмәгатьчелеккә чыгарабыз"", - дигән Руслан Мәсәгутов. Автор сүзләренчә, Татарстан һәм Башкортстан автономияләрен төзү берничә елга сузыла. Татар зыялылары башта Идел-Урал штатын булдыру турында хыяллана, аннары Татар-башкорт автономиясен төзергә талпынып карый, ләкин совет хакимияте әмәгатьчелек фикерен исәпкә алмый гына ике автономия ясап куя. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстан белән Башкортстанның барлыкка килүен сурәтләгән китап чыкты,['Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0],2,Яңылыҡтар,1607,https://www.azatliq.org/a/32380188.html,2023-04-26T09:22:49+00:00
Май айының матур алмағастары сәскә атҡан саҡта булды был хәл. Өс йыл ғүмер уҙҙы. Ергә тағы матур яҙ килде. Алмағастар сәскә атты. Бөгөн иренең йыллығын үткәрҙе Назлия. Был өс йыл эсендә күп нәмә үҙгәрҙе. Тик йөрәк яраһы ғына йүнәлмәне.,Бәхетемә күҙ тейҙе,['Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],1,Әҙәбиәт,235,https://shonkar.com/news/-bi-t/2025-02-11/b-hetem-k-tey-e-4117078,2025-02-11T15:32:42+00:00
"Яшүсмерләр зарыгып көткән премьерадан башлыйк. Янә Росомаха дип уйлыйсызмы? Юк, хәзер бу каһарман үзен гади генә ""Логан"" дип атый. Моңа кадәр чыккан Росомаха фильмы шулкадәр уңышсыз чыккан ки, бу юлы продюсерлар бөтенләй башка форматтагы фильм әзерләгәннәр. Балаларны монда алып барырга киңәш ителми: күп сугышулар һәм өметсез финал. Фильм сюжеты Икс кешеләреннән азат. Ерак киләчәктә Логан һәм профессор Ксавьер явызлык белән көрәштә икесе генә кала. Алар мондый кинолар өчен гадәттәгечә бар дөньяны юк итәргә омтылган зур ширкәткә каршы чыгалар. Нигә карарга кирәк? Мөгаен, ""Караңгы рыцарь""дан соң беренче итди һәм аллюзияләргә бай каһарман турында фильм. Сәяси ишарәләр һәм культурологик өземтәләргә бай, динамик сюжет. Өстәмә сәбәп – Һью Джекман уены. ырла! Ә менә бу фильмга балалар һәм гаилә белән барырга кирәк. ""Зоотопия"" уңышы белән оста кулланып, авторлар күп тамашачыны ыя ала. Биредә дә вакыйгалар антропоморф хайваннар дөньясында бара. Ләкин, Зоотопиядән аермалы буларак, бу детектив түгел, ә ""Тавыш"" тапшыруын нык хәтерләткән музыкаль мелодрама. Өй ханымы булган дуңгыз, урамнарда ырлаучы тычкан, оялучан фил, инаятьчел гаиләдән горилла һәм башкалар – барысы да бер сәхнәдә ыела. ыр бәйгесен оештырган коала акча эшләү максатын куя, ә һәр анвар үзен күрсәтү мөмкинлеген ала. Нәтиәдә, иңел һәм матур, моңлы мюзикл килеп чыга. Нигә карарга кирәк? Ихлас, самими мультфильм. Үзегез белән гаиләне алып була, дуслар белән бару мөмкин. Иң мөһиме – музыка һәм заманча поп-мәдәнияткә битараф булмаучылар бу анимацион фильмны яратачак. Парижда бер төнРомантиклар бармы? Нәкъ сезнең өчен классик француз фильмы. Дөнья буйлап премьералар инде күптән булса да, Русиядә фильм мартта гына күрсәтелә башлый. Типик француз, театр мөдире һәм ваемсыз Луиджиның авыр максаты бар – зур премьерага зур акчалар табу. Моның өчен ул барлык көчен куярга тиеш. Нигә карарга кирәк? Төнге, романтик Париж атмосферы өчен. Һәм кабатланмас француз юморы өчен. Кыскасы, романтик күңелле кешеләр өчен менә дигән фильм. АлтынТриллер, драма, мааралар – бу фильм Кенни Уэллс исемле кайгыга бирелми торган хыялый алтын эзләүче турында. Язмышны ничек тә булса яхшы якка үзгәртү максатыннан ул үзе кебек үк уңышка ирешмәгән геолог белән Индонезия джунглиларында алтын табу юлына чыга. Нигә карарга кирәк? Уңышка ирешү юлының никадәр авыр булганын сурәтләгән филмнар һәрвакыт кешене мотивацияли. Биек йортлардагы офис сөйләшүләре һәм джунглиларда мааралар – кызыклы фильм рецепты. Диңгез янындагы МанчестерЯлкау сантехник Линың абыйсы кинәт үлгәннән соң, ул кире туган шәһәренә кайта һәм абыйсының яшүсмер улын карарга тиеш була. Туган шәһәргә кайту исә аның элекке тормышындагы трагедияне ача. Бу фильм иң яхшы сценарий өчен Оскар премиясеналды. Шулай ук төп рольне башкаручы Кейси Аффлек та иң яхшы актер булып таныла. Нигә карарга кирәк? ""Оскар"" премиясендә 4 номинация юкка гына бирелми, бу – фильм сыйфатының күрсәткече. Якыннар үлү, кайгы һәм психик көчсезләнү турында авыр, психологик драма, бу – тормыш турында тирән мәгънәле кино. Сылукай һәм албастыДиснейның классик мультфильмнарын кем яратмый? Ә аның фильмга төшкән вариантларын? Дисней ширкәтенең классик фильмнар төшерү шаукымының чираттагы мисалы – ""Сылукай һәм албасты"" фильмы. Усал һәм дорфа булганы өчен шаһзадәгә мәңгелек албасты булу ләгънәте төшә. Аннан котылу өчен албастыга игелекле булырга, яратырга өйрәнергә һәм үзенә гашыйк иттерергә кирәк була. Нигә карарга кирәк? Матур, төсле әкият. Балаларга да күрсәтеп була. Тылсым һәм матурлык дөньясына күмелергә теләгән кешеләр исә моңа һичшиксез барырга тиеш.",Март аенда кинода ниләр була?,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Мәҙәниәт,3552,https://www.azatliq.org/a/28348278.html,2017-03-05T22:03:52+00:00
"– Ер шарында күпме мосолман йәшәүен белдергән аныҡ ҡына һан юҡ. Ике миллиардтан ашыу, өс миллиард, тиеүселәр ҙә бар. Әммә эш һанда түгел, барыһы ла Аллаһы Тәғәләнең ҡөҙрәтендә. Уның бәхәсһеҙ дәлиле менән Ер йөҙөндә йәшәүселәрҙең сәстәре, күҙҙәре төрлө төҫлө итеп барлыҡҡа килтерелгән, ғөрөф-ғәҙәттәре, йәшәү рәүештәре лә һәр ҡайһыһының үҙенсә. Улар бер-береһе менән аралашып, туғанлыҡ мөнәсәбәттәрен һанлап  йәшәһен өсөн ҡәүемдәргә, ҡәбиләләргә айырылғандар. Һәр кем үҙ сығышын, ҡәүемен белергә тейеш. Төрлө булһалар ҙа, әҙәм балаларын уртаҡ дин берләштерә. Беҙҙең дә милләтебеҙгә, менталитетыбыҙға, йәшәйешебеҙгә хас булған үҙ динебеҙ бар. Ошонан ситкә тайпылмайынса барыу – иң хаҡ юл. Икенсе милләткә эйәреү үҙебеҙҙең традицияларыбыҙҙы юҡҡа сығарыуға тиң. Шуға ғөрөф-ғәҙәттәребеҙгә ярашлы дин тотоуыбыҙ – дөрөҫ ғәмәлдәрҙең береһе. Мәҫәлән, ҡайһы бер халыҡта шундай йола бар, күмәкләшеп түңәрәккә теҙелеп зекер әйтеү һәм ҡул сабып, көйләп Аллаһы Тәғәләнең исемдәрен ҡабатлау. Беҙҙең халыҡ өсөн ғәҙәти булмаған ят күренеш кеүек булһа ла, был ғәмәл дә – уларҙың үҙҙәренә генә хас дини йолаларының бер өлөшө. Шуға ла ниндәйҙер ғөрөф-ғәҙәтте ҡабул итеп, икенсеһенекен инҡар итеү – дөрөҫ түгел. Һәр милләттең үҙенеке генә тип һаналған ғәҙәттәре дингә зыян килтермәй, уны тулыландыра, байыта ғына. Аллаһы Тәғәлә һеҙгә Ҡөрьән һәм сөннәт ҡалдырам тигән, ә сөннәт – мотлаҡ булмаған, ләкин хупланған эш, тимәк, беҙҙең ғөрөф-ғәҙәттәребеҙ ҙә ошо ғәмәл эсенә инә. Уны ҡылғандар сауаплы, әммә ҡылмағаны ла гонаһлы түгел. – Мосолман ҡатын-ҡыҙының кейеме тураһында һүҙ йөрөтһәк, бәхәс тәү сиратта яулыҡ ябыныуға ҡағыла. Өләсәй, әсәйҙәр улай уранмаған, ғәрәптәрҙе ҡабатлау тигән сағыштырыуҙар башлана. Ысынлап та, башҡорт ҡыҙҙары балиғ булғанға тиклем яланбаш йөрөгән, һуңғараҡ йәш айырмаһына ҡарап, яулыҡты төрлөсә – артҡа ҡайырып та, яҙып та бәйләгән. Бөгөн хатта мәктәпкә лә бармаған ҡыҙҙарҙың башына ябынып, оҙон күлдәктә йөрөүе дин ҡушҡан мотлаҡ талапмы? – Сәс – ҡатын-ҡыҙҙың иң гүзәл, аҫыл байлығы. Был зиннәт сит ирҙәр күҙенә асылмаҫҡа, күренмәҫкә тейеш, шуға ла яулыҡ ябыныу әҙәп ҡанундарының береһе һанала. Уны нисек ябыныу мөһим түгел, ә тыйылған ерҙең шәриғәтсә ҡаплаулы булыуы шарт. Элек улай эшләмәгәндәр тип, ул замандағы мөмкинлектәрҙе әлеге менән сағыштырырға кәрәкмәй.  Бөгөн цивилизация, сауҙа үҫешкән заманда яулыҡтарҙың төрлөһө бар. Ҡасандыр  балаларҙың яулыҡта йөрөүе мәжбүри һаналмаған, тип әйтеү ҙә дөрөҫлөккә тап килмәй. Ул саҡта балаларҙы тәрбиәләү башлыса ғаилә, ауыл халҡы ҡарамағында булған. Бөгөн иһә йәш быуынға төрлө яҡлап йоғонто яһау саралары көслө. Мәктәптә, ғаиләлә бер төрлө тәрбиә алһа, зәңгәр экрандар, интернет селтәрҙәре үҙ эшен башҡара. Әгәр ҙә ата-әсәләр кесе йәштән үк балалары күңеленә дин әҙәбен һала, башҡа ябынып, ғәүрәтте ҡаплап йөрөргә өйрәтә икән – зарар юҡ. Эш яулыҡта тормай, уны нисегерәк ябыныуға ҡарамай, сәстәрен ҡаплай башлағандар икән, тимәк, тора-бара дини тәртиптәрҙе үҙләштереүгә лә сират етәсәк. Ғөмүмән, яулыҡ ябыныу тәртибе христиандарҙа ла бар. Яулыҡ ябынмаған ҡатын-ҡыҙҙы нимә эшләтәйек, тип һорағандар Апостол Павелдан. Ул: «Теләмәй икән, сәсен ҡырығыҙ, таҡыр баш йөрөргә оялһа, яулыҡ ябыныр», – тигән. – Донъяуи әхлаҡ үҙгәреп тора, шуға ла хәҙер тырнаҡ буятмаған, ҡаш эшләтеп, керпек үҫтермәгән ҡатын-ҡыҙ ҡалмағандыр ҙа, быларҙан тыш, тәнен сыбарлап татуировка эшләткән ирҙәр генә түгел, ҡатындар ҙа күбәйә. Ошондай күренештәргә ислам дине нисек ҡарай? – Ғөмүмән, беҙҙең дин электән тырнаҡ үҫтереү, самаһыҙ биҙәнеү, сәс туҙҙырып йөрөүҙе әҙәпһеҙ ҡылыҡтарға индерә. Был йәһәттән тәрбиә бала саҡтан һалына. Ә бына инде тыумыштан бирелгән тәнде үҙгәртеү, уға төрлө һүрәт яһау – тыйылған ғәмәл. Был йәһәттән кемделер мәжбүр итеп тыя алмайбыҙ, беҙҙең бурыс – аңлатыу, еткереү, ә яуапты һәр кем үҙе тота. – Буялған тырнаҡтар менән тәһәрәт дөрөҫ булмай, тиҙәр, ә шундай тырнаҡлы ҡатын-ҡыҙ көтмәгәндә мәрхүм булһа, ғөсөлө дөрөҫ булһын өсөн был буяуҙы таҙартырға кәрәкме? – Тәһәрәт алғанда һыу буяу аша тырнаҡ аҫтына инмәй, талаптарға ярашлы, йыуынғанда ҡоро ер ҡалмаҫҡа тейеш. Йәмғиәт закондары үҙгәреп торһа ла, дини ҡанундар нисек төшөрөлгән, шулай ҡала. Заман башҡа тип, унда яҙылғандарҙы үҙебеҙсә бормайбыҙ. Был осраҡта кемделер хөкөм дә итә алмайбыҙ, бары тик дөрөҫ йүнәлеш кенә бирергә мөмкин, кешенең ерҙә ҡылған бар ғәмәлдәре лә Аллаһы Тәғәләгә тапшырыла. Беҙгә бит уның тарафынан аҡыл, фекерләү һәләте бирелгән, фәһем өсөн зәғифтәр яратылған. Сағыштырып, дөрөҫ  һығымта яһау үҙебеҙҙән тора. – Диндәге ҡатын-ҡыҙ социаль төркөмдәрҙә ниндәйҙер темала аралашыуҙан, комментарий яҙыуҙан тыйылырға тейешме, әллә инде был рөхсәт ителгән ғәмәлме? – Әгәр ҙә ул ҡатын әхлаҡ ҡанундарын боҙмай кем менәндер аралаша, ғилем эстәй йә иһә кемделер ниндәйҙер яҡшы ғәмәлгә өйрәтә икән, был осраҡта ҡәтғи тыйыу юҡ. – Граждандар никахы менән йәшәүселәргә инде күнегеп тә барабыҙ. Ә бит никах – ир-менән ҡатын араһындағы хәлдәрҙе сит күҙҙән йәшереүсе шаршау, тиҙәр. Тимәк, никахһыҙ йәшәүсе парҙарҙың йә иһә осрашып йөрөүселәрҙең шәхси тормошо асыҡ ишек кеүекме? – Бөгөн күптәр никахты инҡар итә, уны дин әһелдәренең кәрәгенән тыш аҡыл өйрәтеүе, тип тә һанай һәм шуның менән ҙур гонаһ ҡыла. Никах юридик көскә эйә түгел, әммә ул мотлаҡ үтәлергә тейеш ҡанун. Был эш йәшертен башҡарылмай, исем өсөн генә уҡылған никахтар ҙа зина ҡылыуға тиң. Шуға шәриғәт закондары буйынса ир менән ҡатын булыуҙы яҡындарың менән бергәләп, барыһына ла иғлан итеп үткәреү мөһим. Мөхәммәт пәйғәмбәребеҙ ҙә «һарыҡ салып булһа ла никах мәжлесе үткәрегеҙ» тип әйтеп ҡалдырған. Физик теләктәреңде ҡәнәғәтләндереү өсөн генә никахҡа инеү ҙә ислам талаптарын боҙа. Ғаилә ҡоролғас, кешенең нәҫеле дауам ителергә тейеш. – Ҡайһы бер хәҙрәттәр, ислам динендә мода булырға тейеш түгел, тип бара. Шуға ҡарамаҫтан, дини кейемдәрҙе күрһәткән подиумдар, мода конкурстары үткәрелә. – Был турала диндә аныҡ ҡына әйтелмәгән. Тәү ҡарамаҡҡа мода һәм дин икеһе ике төшөнсә кеүек, әммә дин ҡушҡан талаптар үтәлә, әҙәп нормалары һаҡлана һәм уның ниндәйҙер файҙалы яғы бар икән, ыңғай ҡарарға ла була. – Социаль селтәрҙәрҙә «Алла бабай» тип һөйләүселәрҙе йыш ҡына тәнҡитләйҙәр, мотлаҡ Аллаһ, Аллаһы Тәғәлә тиергә кәрәк, тип шелтәләйҙәр, был ҙур гонаһмы? Мәҫәлән, беҙҙе лә, икмәк валсығын ҡойһаң, Алла бабай башыңа һуға, тип үҫтерҙеләр. – Бөгөн Алла бабай тип һөйләгән кешеләр һирәктер. Элегерәк бар кешенең дә дини ғилеме булмаған һәм ул тәрбиә ысулын үҙ кимәленән сығып биргән. Хәҙер ғилем көслө, шуға күрә был йәһәттән һәр нәмәне үҙ исеме менән атау дөрөҫ булыр. Кемдер төҙәтә икән, уның һүҙҙәренә ҡолаҡ һалыу ҡамасау булмаҫ. – Әле илебеҙҙә тынысһыҙ осор. Шул арҡала күп кенә ҡатындар ҙа махсус хәрби операцияға юллана. Мосолман ҡатын-ҡыҙының сит ирҙәр менән бергә ил һаҡлауына дин нисек ҡарай? – Тарихыбыҙ аша башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының борондан ирҙәр менән бергә яу сабыуын беләбеҙ. Шулай уҡ пәйғәмбәр ҡатындарының да ирҙәре, ағайҙары менән яуҙаштар булыуы тураһында аяттар бар. Йәғни улар медик, ярҙамсы булараҡ һуғышта ҡатнаша алған. Ҡатын-ҡыҙ дошмандан һаҡланыу маҡсатында ирҙәр менән бер рәттә алышҡан, ә инде һөжүм иткән осраҡта, көсһөҙ зат булараҡ, уларҙың барыуы мотлаҡ булмаған. Шуға махсус хәрби операцияла ҡатнашҡан ҡатындар ил саҡырыуы буйынса изге эштә йөрөй. – Яугир ҡатындарын төрлөсә телгә алалар, улар күңел асырға, социаль селтәрҙәрҙә ултырырға, иренә түләнгән аҡсаны ла үҙе ҡайтмайынса тотонорға тейеш түгел. – Динебеҙҙә христиандарҙағы кеүек ҡара кейемдә траур үткәреү ғәҙәте юҡ. Ҡайғы килгән осраҡта ла ҡысҡырып илау, тормоштан ваз кисеү тыйыла. Ҡатын-ҡыҙ өйөндә бикләнеп ултырырға тейеш түгел, тормош дауам итә, кемдер ҡунаҡҡа йә концертҡа саҡыра икән, унда барыу ҙа боҙоҡ ғәмәл һаналмай. Киреһенсә, ауыр мәлдә кеше менән аралашып, күңел бушатыу файҙа ғына. Бары сама кәрәк. Ә инде ирҙең яу яланында йөрөп алған аҡсаһы – уның тир түгеп, үҙ көсө менән тапҡан хәләл эш хаҡы. Ҡатынының был аҡсаны бәрәкәтле итеп, уртаҡ мәнфәғәт өсөн дөрөҫ тотоноуы маҡтауға ғына лайыҡ. – Бөгөн күптәр аят ашы, ифтар уҙғарғанда төшөрөлгән фотоларын интернет селтәренә һала. Комментарий ҙа төрлөсә була. Берәүҙәр ундағы кейемде, икенселәре аш-һыу өҫтәлен тикшерә, өсөнсөләре был эште күҙ буяу, маҡтаныуға һанай. – Ҡөрьән ашында иң беренсе әҙәп ҡағиҙәләре буйынса вәғәз уҡыла. Шул саҡта нисек кейенеү тураһында ла әйтелә, сөнки һәр эштең үҙ рәте бар. Беҙ бит театрға барғанда, походка сыҡҡанда йә спорт менән шөғөлләнгәндә һәр ҡайһыһына ярашлы кейенәбеҙ. Дин мәжлесенә йөрөүгә айырым гардероб тоторға кәңәш итәм. Юғиһә, түбәтәй урынына бейсболка, башлыҡ кейгән ирҙәр, асыҡ иҙеүен, беләген төрлөсә ҡаплап маташҡан ҡатындар ҙа осрай. Театрға аяғыбыҙға калуш, өҫтөбөҙгә фуфайка кейеп бармайбыҙ бит. Етеш, мул тормошта йәшәйбеҙ, шуға һәр кемдең аят ашына йөрөрлөк махсус кейеме булыуы яҡшы. Ҡағиҙәләрҙе үтәмәгәндә, фәрештәләрҙе ҡурҡытыуыбыҙ, уҡылған аяттың ҡабул ителмәүе ихтимал. Бындай мәжлестәрҙе күҙ буяу тип һанарға ярамай, бары тик диндә ауырлыҡтар булдырмай уны дөрөҫ итеп ойоштора белеү шарт. Ошондайыраҡ әңгәмә ҡороп, бөгөн күптәрҙе ҡыҙыҡһындырған, ниндәйҙер йәһәттән хатта көнүҙәк булған һорауҙарға яуап алырға тырыштыҡ. Бынан сығып, ниндәйҙер килешмәгән күренештәрҙе генә һөйләп, кемгәлер баҫым яһап, нимәгәлер мәжбүр итеп, диндә ауырлыҡтар тыуҙырырға ярамағаны ла яҡшы аңлашылғандыр. Шуға күрә дини өлкәләге тәртиптәрҙе лә: өләсәйҙәр – ҡыҙ, олатайҙар егет саҡта, тип сағыштырмай ғына фекер йөрөтөп, дөрөҫ ҡабул итеү иң дөрөҫө булыр. Эльза Мөхәмәҙиева һөйләште.","Динебеҙ мәжбүриләмәй, тәрбиәләй","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 1 0 1 1 0 0],10,Аңлатма,9350,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-09-05/dinebe-m-zhb-ril-m-y-t-rbi-l-y-4355816,2025-09-05T09:00:00+00:00
"Ниңә кәмейбеҙ? Ил юҡҡа сыҡмаһын өсөн үрсеү коэффициентына ярашлы, бер ҡатын 2,2 бала табырға тейеш, ти аналитиктар. Үкенескә ҡаршы, күп илдәрҙә был һан йылдан-йыл түбәнәйә: АҠШ-та һәм Кореяла ул икеләтә, Рәсәйҙә бер ярым тапҡырға кәмегән. Илдәге был көрсөктө туҡтатмағанда, 2046 йылға 7,7 миллион кешене юғалтыуыбыҙ ихтимал, был Санкт-Петербург һәм Ленинград өлкәһенең юҡҡа сығыуына  тиң,  тип фаразлайҙар. Тағы шуныһы: халыҡ та ҡартая. Эшкә яраҡлыларҙың аҙайыуынан пенсия түләүҙәре һәм һаулыҡ һаҡлау өсөн сығымдар арта, был иһә иҡтисадҡа көс төшөрә. Рәсәйҙең хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары Ольга Баталина белдереүенсә, бала табырлыҡ ҡатындар һаны бары 2026 йылда ғына бер аҙ күбәйергә мөмкин. Росстаттың биш йыл һайын тикшергән һуңғы мәғлүмәте буйынса, бөгөн 70 процент ҡатын — ике бала, 18,9 проценты — өс, 2,9 проценты — дүрт һәм 1,9 проценты — биш баланан артыҡ табырға уйы юҡ, әсә булырға теләмәүселәр — 2,4 процент. Тыуымды арттырыу өсөн дәүләт тарафынан күп сара күрелә. Шуға ла ун ҡатындың дүртәүһе, дәүләт ярҙамы бала табыуға этәрҙе, тип белдерә. Хәлде яйлау өсөн аборттарҙы тыйыу буйынса ла бәхәстәр ҡуйыра. Депутаттар, шәхси клиникаларҙа аборт эшләтеүҙе тыйырға кәрәктер, тигән тәҡдим индерә. Икенселәре, аборттан баш тартҡандарға аҡса түләү һәм уларҙы шифаханаға ебәреү мотлаҡ, ти. Әммә һуңғы тәҡдим депутаттарҙа скептик ҡараш тыуҙыра. «Ғәҙел Рәсәй»ҙең, күп балалы атайҙарға пенсия йәшен кәметергә, тигән тәҡдиме лә хупланмай. Федерация Советы рәйесе Валентина Матвиенконың тәҡдиме тағы ла тосораҡ: «Өсөнсө балаһы тыуғандарға фатир бирергә һәм  ишле ғаиләләрҙе һалымдан азат итергә». Рәсәй — күп милләтле ил. 2020 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙар буйынса һан яғынан урыҫтар тәүге урында — 105 миллион  579 мең 179 кеше; икенсе — татарҙар — 4 миллион 713 мең 669; өсөнсө — чечендар — 1 миллион 674 мең 854; дүртенсе — башҡорттар — 1 миллион 571 мең 879 кеше. Үлемдең тыуымдан күберәк булыуын, йәғни депопуляцияны  кәметеү өсөн Рәсәй Хөкүмәте 2006 йылдан әүҙем демографик сәйәсәт алып бара. Йәш ғаиләләргә, бала табырға теләгән ҡатындарға төрлө ярҙам күрһәтелә. Ә бит революцияға тиклем Рәсәй империяһында балалар пособиеһы бөтөнләй түләнмәгән, йән башына килем дә быуаттағы кеүек юғары булмаған, хатта татар-монгол яуы ваҡытында ла тыуым кимәле әлеге кеүек түбән төшмәгән. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ла Рәсәйҙә тыуым  бөгөнгөнән күпкә юғары булған. Рәсми мәғлүмәткә күҙ һалһаң, бай илдәрҙә балаларҙың әҙерәк, ярлыларында күберәк булыуы, шулай уҡ етеш ғаиләләрҙә лә бер-ике сабый тыуыуы иғтибарға эләгә. Ә бит быуатта аристократтар ҙа крәҫтиәндәрҙән ҡалышмай 5-7 бала тәрбиәләгән. Мәҫәлән, Александр Пушкиндың ҡатыны алты йыл эсендә дүрт бала тапҡан. Етешһеҙ генә көн иткәндәр ҙә күп бала ҡарай, ә ҡайһы бер байҙар балаһыҙ йәшәүҙе һайлай. Быға заман ҡиммәттәренең үҙгәреүе лә йоғонто яһайҙыр. Ни яҡшы? Көнбайыш модаһына эйәреп, ҡайһы бер замандаштарыбыҙҙың чайлдфриҙар хәрәкәтен хуплауы ла традицион ғәҙәттәрҙе юҡҡа сығара. Инглиз теленән тәржемә иткәндә, чайлдфри «баланан азат» тигәнде аңлата. Бала табыуҙан баш тартып бәхетле булыусылар. Улар үҙ принциптарын йәмғиәткә тағып,  башҡаларҙы ла эйәртергә тырыша. Халыҡ фекерен белешеүҙең һуңғы һөҙөмтәһе  буйынса, 30-40 йәштәге һәр бишенсе мәскәүле, Рәсәй буйынса ун бишенсе ҡатын үҙ теләге менән әсә булыуҙан баш тарта. Чайлдфриҙар, «бала — ғаиләне һаҡлаусы, ир менән ҡатынды бәйләүсе», тигән ҡараштың киреһен иҫбатларға тырыша һәм «Балалар — беҙҙең киләсәк», — тигәнде лә инҡар итә. Уларҙың интернет селтәрҙәрендә төркөмдәре, форумдары, фекерҙәштәре бар. Чайлдфри хәрәкәтен туҡтатыу, уны пропагандалауҙы тыйыу йәһәтенән 2024 йылда Рәсәй Дәүләт Думаһы закон ҡабул итте. Ил Президенты ҡул ҡуйған законда чайлдфри тигән һүҙ урынына «бала табыуҙан баш тартыу» тип әйтелә. Проект беренсе һәм икенсе уҡыуҙа ла бер тауыштан хуплана. Был турала Дәүләт Думаһы депутаты Эльвира Айытҡолова сығыш яһай. Ул балаһыҙлыҡ идеологияһын таратыусыларҙың интернет селтәрендә киң эш алып барыуын билдәләй: «Ата-әсәләренең һәр көн эштә булыуынан файҙаланып, күп балалар интернетта ултыра. Кире пропаганда алып барыу өсөн был — иң уңайлы юл. Чайлдфриҙар үҙ контенттарында ауырлы ҡатындарға насар ҡараш тыуҙырырға, балаға ҡарағанда бесәйҙең яҡшыраҡ булыуына ышандырырға тырыша. Төрлө һүрәттәр, образдар, негатив юмор файҙалана», — тип билдәләй депутат. Әйткәндәй, был закон проекты Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тарафынан  2023 йылда уҡ тәҡдим ителгән була, әммә тексты үҙгәртеү тәҡдиме менән ул кире ҡайтарыла. 2025 йылдың 1 сентябренән Рәсәйҙә чайлдфри хәрәкәте идеологияһын  хуплаған сайттарға һәм төрлө платформаларға блок ҡуйыласаҡ. Интернетта пропаганда алып барған өсөн административ эш асылыуы һәм штраф һалыныуы ихтимал. Штраф күләме граждандарға — 100-200 мең һум, шәхси эшҡыуарҙарға һәм компания етәкселәренә — 200-400 мең, бәләкәй эшҡыуарлыҡ вәкилдә-ренә — 2 миллионға тиклем, башҡа компанияларға — 1-4 миллион һум. Бизнесмендарға  эшмәкәрлектәрен 90 көнгә туҡтатыуҙары ла ихтимал. Эльза Мөхәмәҙиева Фотоколлаж: Р. Шәйхлисламов","Бала көтөргәме, бесәйме?","['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 1 1 1 0 1 1 1 0 0 0],9,Аңлатма,5018,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-09-26/bala-k-t-rg-me-bes-yme-4404039,2025-09-26T16:35:00+00:00
"Фильм 5 февралдә прокатҡа сыҡҡан. Башта ул тик Ҡаҙағстан кинотеатрҙарында ғына күрһәтелә. Фильмды артабан Урта Азия илдәре телдәренә дубляжлап прокатҡа сығарыу күҙаллана. Кино Башҡортостанда ла күрһәтеләсәк, тип белдерә китап авторы. Айгиз Баймөхәмәтовтың китабы Ҡаҙағстанда 10 тапҡыр нәшер ителә. Уның китаптарының дөйөм тиражы 100 000 дананан ашып киткән. Авторҙың әҫәре мотивтары буйынса Ҡаҙағстан театрҙарында спектаклдәр ҡуйыла килә. 2024 йылда Айгиз Баймөхәмәтов «Ҡаҙағстандың Почётлы яҙыусыһы» исемен дә алды. Шулай уҡ Башҡортостан киностудияһы төшөргән «Не оставляйте нас» фильмы прокатҡа әҙерләнә. Премьера быйыл йәйгә тиклем булыр тип көтөлә. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Кино Башҡортостанда ла күрһәтеләсәк,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1],5,Донъя,1043,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2026-02-06/kino-bash-ortostanda-la-k-r-tel-s-k-4567492,2026-02-06T13:10:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАртист белән саубуллашу 18 октябрьдә иртәнге сәгать унда Камал театрында узачак. Аны үзе әйтеп калдырганча, Яңа Татар зиратында күмәчәкләр. Кичә, 16 октябрьдә 86 яшендә Татарстанның Тукай исемендәге Дәүләт бүләге иясе, Татарстанның һәм Русиянең халык артисты Ринат Таетдиноввафат булды. Камал театры мөдире Илфир Якупов""Бизнес ""-гаәйтүенчә, ул быел кыш инсульт кичергән булган, соңгы тапкыр хастаханәгә ике үпкәсе дә ялкынсынып кергән. Артист белән саубуллашу 18 октябрьдә иртәнге сәгать унда Камал театрында узачак. Аны үзе әйтеп калдырганча, Яңа Татар зиратында күмәчәкләр. Ринат Таетдинов 1938 елның 1 гыйнварында Татарстанның Чүпрәле районы Кече Чынлы авылына туа. 1961 елда Мәскәүдә Щепкин исемендәге Югары театр училищесында ачылган татар студиясен тәмамлый һәм Татар академия театрында эшли башлый. елларда Татарстанның театр әһелләре берлеге рәисе була. Сәхнәдә 40 тан артык роль башкара. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Халык артисты Ринат Таетдинов 18 октябрьдә ирләнәчәк,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1055,https://www.azatliq.org/a/rinat-tajetdinov-18-oktyabrda-jirlanachak/33161804.html,2024-10-17T10:23:52+03:00
"Атаһының ризалығын ала Райман мәрхүм атаһы менән әсәһен яратып хәтерләй торғайны. Сәйәх бабай Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, 112-се кавалерия дивизияһында дошманға ҡаршы һуғышҡан. Ғүмер буйы Буденныйҙыҡы кеүек оҙон мыйыҡ йөрөткән. Шаян, дәртле, мөләйем ирҙең зәңгәр күҙҙәре янып торған. Шәп бейегән, ҡурайҙа оҫта уйнаған. Әсәһе Миңлебикә лә зыңғырҙап торған нескә, моңло тауышы менән «Тәфтиләү», «Әрме» һ. б. халыҡ йырҙарын йырлар булған. Иҫ белгәндән алып уларҙың моңона сорналып йәшәгән Райман: «Ата-бабам моңо йәнемә инә һөтө менән һеңде», – ти торғайны. Сәйәх бабай 87 йәшендә вафат була. Үлеренән бер аҙна элек Райман уны күрергә ҡайта. Ҡулын атаһының баш осона ҡуя ла, таҙа энергия бирергә теләй. Шул мәл, күңеле һиҙенеп: «Күп ҡалмаған. » – тип уйлай. Атаһы, уның уйын аңлағандай, моңһоу күҙҙәрен улына төбәй ҙә: «Ризалығымды бирәм, балам. Йырыңды ташлама. Эсмә. Юлың һәр саҡ асыҡ булыр», – ти. Был һүҙҙәр йырсының ҡолағында һәр ваҡыт яңғырап тора. Ауыр саҡтарҙа шул һүҙҙәрҙе иҫләһә, алдында өмөт ҡапҡалары асылып киткәндәй тойола. Райман бәләкәй сағында өй башына менеп тупраҡ ашарға ярата. Үҫкән организмға витамин етешмәгәндер инде – балсыҡлы тупраҡ, ауыҙҙа эреп, ҡаймаҡ һымаҡ бик тәмле була. Малай ҡайһы саҡ мөйөштә өйөлөп ятҡан, сепрәккә төрөлгән китаптарҙы ла аҡтара. Онотолоп, сәғәттәр буйы дини яҙмаларҙы ҡарап, аптырап ултыра. «Был китаптарға өйҙә урын юҡмы икән ни, ниңә уларҙы бында тоталар? » – тигән уй борсой малайҙы. Ул китаптарҙың ни өсөн ҡыйыҡ аҫтында һаҡланыуын олоғайғас ҡына аңлай Райман. Зат-ырыуы дини кешеләр булған уның. Илгә совет власы килеп, дин инҡар ителгәс, ислам тәғлимәттәре уларҙың йөрәгенә күскән. Йылдар үткән, дин яңы быуын кешеләренең аҡылынан юйыла башлаған. Эскелек, хакимлыҡты үҙ ҡулына алып, бәндәләрҙе аҙҙырған, юлдан яҙҙырған. Сөнки изге китаптар кеше күҙе күрмәҫтәй урындарға йәшерелгән булған. «Аллаға шөкөр, заманалар үҙгәрҙе хәҙер. Ҡараңғыла тонсоҡҡан Ҡөрьәндәребеҙ алдыбыҙға килеп ятты, юлыбыҙға яҡты нур һипте», – тигәйне Райман, ҡыуанып. Ике үлемдән ҡала Армияла Райманды матростар йә «Рома» йә «башкир» тип йөрөтә. Гармунда, ҡурайҙа һыҙҙырып уйнаған егетте йыш ҡына: «Приходи к нам, возьми свою дудку», – тип кубрикка саҡырып ала. Ҡурайҙы бигерәк яратып тыңлай улар. Бер мәл Атлантик океанда төндә төп (основоной) руль сафтан сыға. Аварийный руль дә эшләмәй башлаһа, кораблде һәләкәт көтәсәк. Етмәһә, шторм ваҡыты. Корабль командиры электриктар командиры Райманды саҡырып ала ла биш минут эсендә рулде сафҡа индерергә ҡуша. Райман, өтәләнеп, өҫкө палубаға менеп китә. Корабль хәрәкәт иткәндә унда сығырға ярамай. Шул мәл ҡараңғыла артынан нимәлер килгәнен тойоп, ҡапыл лейра (тулҡын тураусы) аҫтына ырғып төшөп ята. Шул секундта көслө, бейек тулҡын кораблгә килеп бәрелә лә, палубаны уратҡан тимер сынйырҙы өҙә. Ҡасып өлгөрмәһә, сынйыр тиклем сынйырҙы өҙгән тулҡын палубаға ырғығанда Райманды йәлпәштерә һуғыр ине. Егет тиҙ генә тора ла, люкты асып, аҫҡа төшә. Эҙләнеп, тикшереп йөрөй торғас, рулде сафтан сығарған сәбәпте таба – предохранитель янған була. Корабль командиры барыһына ишеттерерлек итеп электрик Райманға рәхмәт әйтә һәм базаға ҡайтҡас, ун тәүлек отпуск бирергә вәғәҙә итә. Ә был хәл Урта диңгеҙҙә була. Дүшәмбе – политуҡыу көнө. Барыһы ла шунда. Корабль, якорен ташлаған да, тыныс ҡына тора. Өсөнсө йыл хеҙмәт итеүселәр «годок» һанала. Улар политуҡыуға йөрөмәй, ҡасып-боҫоп диңгеҙҙә һыу инәләр. Райман да, водолаз кейемен кейеп, дуҫы Толик менән һыуға сума. Корабль аҫтындағы бер винтҡа Райман, икенсеһенә Толик тотонған да, һыу аҫты мөғжизәһен күҙәтә. Иҫ киткес матур! Әйтеп аңлатҡыһыҙ! Шул саҡ Райман яҡынлашып килгән шәүләне шәйләп ҡала. Уның һигеҙ метр самаһындағы акула икәнлеген аңлаған егет йәһәт кенә Толяға ҡарай йөҙә. Ҡулы менән ымлап, ҡасырға кәрәк, акула йота, тип аңлата. Диңгеҙ хозурлығына иҫе китеп аңшайып торған дуҫын төрткөләп, винттан ысҡындырып алғас, кем уҙарҙан йөҙөп китәләр. Кораблгә менгәс, ҡоттары осоп бер килке иҫтәрен йыя алмай ултыра улар. Уға Аллаһ көс биргән Армиянан ҡайтҡас, Райман Ишбаев үҙен эшсе сифатында ла һынап ҡарай. Екатеринбургтағы «Уралмаш» заводында слесарь, электрик булып эшләй. «Йәшлек» ансамблендә йырлап йөрөй. «Унда башҡорт-татар йәштәре бик күп ине. Халыҡ урамда, цирк артындағы майҙанда, күңел аса торғайны», – тип хәтерләгәйне ул. Йөрәгендәге моң барыбер егетте профессиональ сәнғәткә килтерә. Мәскәүҙә Союздар йортоноң Колонналар залында сығыш яһап, «Ҡолой кантон»ды йырлап, сәхнә артына сыҡһа, бер урыҫ ирекәй килеп егеттең ҡулын ҡыҫа. «Рәхмәт! Таушыңдың, йырыңдың шифаһы бар. Башым ныҡ ауыртып килгәйнем, йырыңды ишеткәндән һуң һауыҡтым», – ти. Әтек ауылында концерт ҡуйғанда Мәләүездәнг килеп халыҡты дауалап ятҡан мулла бабай ҙа Райманды: «Һинән көмөш нур сәселә, кешене дауалай алаһың», – тип аптырата. Бер мәл йырсының үҙен дауаларға теләүсе лә осрай. Филармония сәхнәһендә сығыш яһағанда Райман өсөнсө рәттә төкөрөнөп ултырған әбейҙе күреп ҡала. Ни өсөн шулай ҡыланыуын һорағас, уныһы: «Һиңә көс-ҡеүәт бирәм тип өшкөрәм, улым! » – тип яуап бирә. «Уйығыҙ, бәлки, изгелер, инәй. Әммә миңә Аллаһ Тәғәлә көс бирә. Аллаһ мине һаҡлап йөрөтә», – ти йырсы. «Башаҡ бешкән һайын башын аҫҡа эйә. Кеше рухи яҡтан үҫкән һайын кешелекле, игелекле, итәғәтле, ихлас була бара. Тәкәбберлектән, мин-минлектән ваз кисә. Дингә ылығыу, рухи камиллыҡҡа ынтылыш – кешенең иң юғары ҡаҙанышы», – тигәйне Райман миңә. «Яратып өйрәнергә кәрәк. Ярата белмәгәндәр, ғәфү итә алмағандар йөрәк сирле була. Дошманыңды кисереп, йөрәгеңде таҙартһаң, ауырыуҙан ҡотолаһың. Аллаһ Тәғәлә – үҙе Хаким. Кеше хаким була алмай. Һәр кем үҙенә ситтән күҙ һалып, үҙен-үҙе тәрбиәләргә тейеш. Артыҡ алсаҡлыҡ та һәләкәткә килтерә. Хәҙистә әйтелгәнсә, дошманың дуҫҡа әйләнергә, йә дуҫың яман дошманыңа әүерелергә мөмкин. Теләһә кемгә сер сисмәй, үҙеңде белеп, Алланан ярҙам һорап йәшәүҙән дә һәйбәте юҡ. Рухи нигеҙең булыуы мөһим. Рухи нигеҙ – ҡалҡан кеүек һине сит-ят йоғонтоларҙан һаҡлай. Ауыр саҡта бер сүрәне иҫләһәм дә еңел булып ҡала. Рәнйемәҫкә тырышам, мин рәнйегән кеше бәлә-ҡазаға осрай. Ғөмүмән, рәнйеүҙән ҡурҡырға кәрәк. Уның шауҡымы барыбер үҙеңә әйләнеп ҡайта». «Ҡасандыр яңылыш юлда йөрөп, һынауҙар, шырлыҡтар аша дөрөҫлөк юлына килеп сыҡҡан кешене ҡайһы берәүҙәр мыҫҡыл итергә ярата. Элек эсеп, донъя болғап йөрөй ине, мулла булып киткән! – тиҙәр улар. Аллаһ Тәғәләнең ҡөҙрәте киң, тәүбәгә килгәндәрҙе ғәфү итеүсән. Йәнең-тәнең менән миңә бирелһәң, ярҙамымдан айырмам, ти Аллаһ. Гонаһһыҙ бәндә юҡ. Гонаһтан арынып, Хоҙайға һыйынһа, уны күңел тыныслығы, бәхет көтә. Техникаға инструкция нисек кәрәк, кешегә лә Ҡөрьән шулай уҡ кәрәк. Ул – беҙҙең ҡотҡарыусы, кешелекте тәрбиәләүсе. Нисәмә быуын кешеһе эскелек ҡоллоғонда интегә! Араҡы ниндәй аҫыл егеттәребеҙҙең, ирҙәребеҙҙең башына етте! Эскелек упҡынына сумһаң, ҡотолоу бик ауыр. Аллаһ Тәғәләгә һыйынһаң ғына был афәтте еңеп сыға алаһың», – тип һөйләгәйне йырсы. Райман ошондай фәлсәфәүи фекерҙәре менән йомарт уртаҡлашыр ине. Һөйләшеп ултырғанда Бөрйән бөркөтөнөң күңеле бейектә, бик бейектә осҡанын аңлап була торғайны: «Исемдә күп мәғәнә ята. «Ра» – Ҡояш Аллаһы, «ман» – «мен» – ир тигәнде аңлата. Ә минең өсөн һөйөклө ҡатыным менән Камиләбикәм үҙҙәре ҡояш. Яратҡан эшем, матур ғаиләм бар, Аллаға шөкөр. Шуға ла мин көслөмөн». Инде тормоштоң йәмен белеп, тәмен татып, шатланып ҡына йәшәр мәлдә йырсының ғүмере көтмәгәндә фажиғәле рәүештә өҙөлдө. Ике үлемдән ҡотолоп ҡалған Райманды өсөнсө үлем 47 йәшендә генә алып китте. Әммә әжәл уның тәрән моңло йырҙарын алып китә алманы. Улар беҙҙең менән – бөгөн дә һоҡланып, яратып тыңлайбыҙ һәм бөйөк йырсыбыҙҙы иҫкә алабыҙ. Тәнзилә Дәүләтбирҙина, ""Тамаша"" журналы, 2-2024 й.",«Күңеле таҙа кеше генә халыҡ йырҙарын башҡара ала»,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 1 1 1 1 1 0],10,Тарих,7572,https://tamasha-rb.ru/articles/tarikh-m-sh-khes/2024-08-26/k-ele-ta-a-keshe-gen-haly-yyr-aryn-bash-ara-ala-3898796,2024-08-26T12:41:00+00:00
"Бөгөн БР Милли әҙәбиәт музейы бөйөк яҙыусы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Һәҙиә Дәүләтшинаның тыуыуына 120 йылға арналған Башҡорт әҙәбиәтенең ынйыһы күргәҙмәһен аса. Күргәҙмәлә яҙыусының шәхси әйберҙәре, китаптар, фотолар тәҡдим ителә. Сараға яҙыусыны үҙ күҙҙәре менән күргән яҙыусы Мөкәрәмә Садиҡова һәм Башҡортостандың халыҡ шағиры Гүзәл Ситдиҡова саҡырылған. Күргәҙмә Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейында асыла. Рәхим итегеҙ!",«Башҡорт әҙәбиәтенең ынйыһы»,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Арҙаҡлы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ,447,https://bashkizi.ru/news/ar-a-ly-atyn-y-aryby/2025-03-06/bash-ort-bi-tene-ynyy-y-4146851,2025-03-06T12:07:00+00:00
"Оно состоялось на площадке Геномного центра Межвузовского студенческого кампуса Евразийского научно-образовательного центра. В мероприятии приняли участие руководители министерств и ведомств региона, а также высших и средних учебных заведений Башкортостана. Они обсудили вопросы организации воспитательной работы в колледжах республики. Р. Ф. Хабиров в своём выступлении подчеркнул, что от морального климата в студенческих коллективах и нравственных установок молодёжи зависит будущее развитие Башкортостана и всей страны. – Мы понимаем огромное значение системы профессионального образования для нашей республики. Поэтому, несмотря на сложности, уделяем большое внимание прежде всего укреплению материально-технической базы учебных заведений. За счёт регионального бюджета в прошлом году мы привели в порядок 15 колледжей. Ежегодно выделяем по 500 млн рублей и на ремонт общежитий. Важно, что с этого года действует федеральная программа капитального ремонта колледжей. За два года в республике отремонтируем здания семи учреждений, – сказал руководитель региона. – При этом в условиях современных вызовов важной составляющей подготовки специалистов является их нравственно-патриотическое воспитание. И эффективность нашей совместной работы в этой части необходимо повышать. Отметим, за последние годы во всех государственных колледжах Башкортостана ввели должности советников по воспитанию. Системными стали студенческие слёты и встречи с активистами. В колледжах республики создали 99 первичных отделений «Движения первых». Для студентов и педагогов колледжей ежемесячно проводят выездные лекции в рамках просветительского проекта «Знание. Регионы». Глава Башкортостана обозначил ряд приоритетных направлений дальнейшей работы с молодёжью. В их числе – вовлечение студентов колледжей в общественную и волонтёрскую деятельность, работу строительных отрядов. – В части военно-патриотического воспитания ребят важно на системной основе выстроить общение студентов с нашими героями – участниками СВО. Их боевой опыт, ценности должны стать темой живых встреч, «уроков мужества», патриотических проектов, – отметил Р. Ф. Хабиров. Участники заседания выступили с докладами об успешных практиках нравственно-патриотического воспитания молодёжи и её вовлечения в общественную жизнь. Р. Ф. Хабиров выразил признательность руководителям колледжей за развитие таких проектов. За плодотворную добросовестную работу руководитель региона вручил директорам учебных заведений государственные награды Башкортостана – Вы готовите не просто специалистов, которые умеют работать на станках или в поле. Вы воспитываете граждан нашей страны, – резюмировал руководитель региона. – Для этого важно своевременно закладывать нравственные основы в сердца и души ребят.",Заседание Республиканского совета по среднему профобразованию,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Мәғариф,2744,https://uchbash.com/articles/professionalnoe-obrazovanie/2025-07-02/zasedanie-respublikanskogo-soveta-po-srednemu-profobrazovaniyu-4298859,2025-07-02T15:17:00+00:00
"Интертат. ру тамгасы. Өч ай ярым күренмичә торган Интертат. ру электрон газетасы кабаттан тернәкләнеп китә. Газета сынау өчен әлегә татар телендә һәм кирилицада ачыла. Дөрес Интертат электрон газетасы бераз үзгәрде. Ләкин безнең максатлар шул ук калды – татар халкы, аның язмышы, тарихы, теле, мәдәнияте турында язачакбыз. Тагын да кызыклырак язмалар, әһәмиятлерәк, мөһимрәк темалар тәкъдим итәрбез. Татарстанда һәм татарлар яшәгән төбәкләрдә булган иң мөһим вакыйгалар турында тулы мәгълүмат, халкыбыз алдында торган төп проблемалар хакында танылган милләттәшләребезнең уйланулары, актуаль әңгәмәләр көтә, - дип хәбәр итә сәхифә үзе. Сентбярь аенда Азатлык радиосы хәбәр иткән булганча: Интертат. ру соңгы тапкыр үз хәбәрләрен укучысына 10 сентябрь көнне тәкъдим иткән булган. Ә 11 сентябрьнең икенче яртысында сайт челтәрдә күренмәс булды. Баскан саен гел Сайт эшләми дигән язу гына чыкты. Әлбәттә бу хәлләр ""Интертат. ру""ны үз иткәннәрне аптырашта калдырды. Бер-ара Интертат. ру адресына кергәч автомат рәвештә Татар-информ сәхифәсе дә ачылып торды. ""Интертат. ру"" электрон газетасы кабаттан тернәкләнеп китү татар матбугаты даирәләре тарафыннан да ылы кабул ителде. Татмедиа"" ярдәме белән чыга башладык. Яңадан тернәкләндек. Шәһри Казан газетасы коллектвина да зур рәхмәт-ди газетаны чыгаручы Әлфия Миңнуллина. Ә Татмедиага бәйле булмаган, ягъни бәйсез матбугат хуалары вакыйгага ничек карый соң? Әйтик Раиф Усманов элек Интертат. ру газетасын яратып кына укымаган. Ул аннан мәкаләләр, хәбәрләр, фикерләрне алып үз газетасында куллана торган булган. Ирек мәйданы газетасын чыгаручы Раиф Усманов Пәрәвездә сәхифәләр арасында ярыш, көндәшлек булуын тели. Шулай ук ул Интернеттагы татар өлешенә хөкүмәт ярдәме бик кирәк ди. Дәүләт газеталары шактый булгач, шәхсиләр дә бар. Бер Татар-информ гына булу бик аз булыр иде. Сайтлар санын дәүләт арттырсын иде. Аннары безнең кебек шәхсиләр дә ачылыр. Халык сайталарга керә башлар. Реклама да килер, - диде ул.",Интертат. ру яңадан ачылды,['Спорт' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],2,Пәрәвез,1954,https://www.azatliq.org/a/869551.html,2008-01-01T21:52:00+00:00
"анкөй мәхкәмәсе янында, 18 декабрь, 2017 елМитинг оештыру тәртибен бозу турындагы адимнистратив эшләр Акмәчет, Алушта, Судак, анкөй һәм башка шәһәрләрдә карала. Барлыгы 70 ләп кырымтатар ялгыз пикетларга чыккан өчен хөкемгә тартыла. Әлеге хәбәр язылганда 13 кешегә мәхкәмә карары чыгарылган иде. Гаепләнелүчеләрнең барысына да унар мең сум күләмендә штраф салынды. Мәхкәмә эшләре хроникасын ""Крымская солидарность"" хәрәкәтеалып бара.14 октябрь Кырымның зур юлларына 100 гә якын кырымтатарялгыз пикетларга чыккан иде. Шулай итеп алар соңгы вакытта тоткарланган кырымтатарларга тәләктәшлек белдерделәр. ""Кырымтатарлар террорчылар түгел, безнең балаларга тимәгез, Сәяси тоткыннарга азатлык, Куәт төркемнәренең башбаштаклыгын туктатыгыз, Кырымтатарлар халкын эзәрлекләүне туктатыгыз, Кырым мөселманнары, сезнең күршеләр террорчы түгел, 1944 – сатлыклар, 2017 – террорчылар, Балаларга әтиләрен кайтарыгыз, алар террорчы түгел, Кырымтатар халкын террорлауны туктатыгыз кебек шигарләр белән чыккан кырымтатарларны тоткарлаулары билгеле булды.2014 елдан башлап кырымтатарларны террорчылык, экстремизмда гаепләүләр, урлаулар, үтерүләр, хәбәрсез югалулар, тоткарлаулар Кырымда әелеп китте. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.",Кырымтатарлар ялгыз пикетларга чыккан өчен хөкемгә тартыла,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1248,https://www.azatliq.org/a/28924625.html,2017-12-18T10:48:24+00:00
"С поздравительным адресом выступили президент АН РБ Рамазанов К. Н. , председатель исполкома Всемирного курултая (конгресса) башкир Юсупов Ю. М. , председатель Башкортостанского отделения РОС       Р. М. Валиахметов, директор Института гуманитарных и социальных наук  Р. А. Газизов, академик АН РБ Файзуллин Ф. С. , члены-корреспонденты АН РБ Кунафин Г. С. , Киекбаев М. Д. , г. н. с. и в. н. с. ИСИ АН РБ Азнабаев Б. А. , Ахметшина Г. Ф. , Бердин А. Т.  и др.   Сын юбиляра Ильгиз Рашитович Ирназаров – известный ученый биолог, генетик-иммунолог, руководитель научно-исследовательского Института ихтиобиологии и аквакультуры Польской Академии наук, поделился теплыми семейными воспоминаниями об отце. Все участники круглого стола в поздравительном приветствии подчеркивали  большой вклад Рашита Исмагиловича в социологическую науку Республики Башкортостан, высоко оценивали его как педагога-наставника, ученого исследователя в области этносоциологии, социологии духовной жизни, социологии межнациональных отношений. Круглый стол прошел в теплой и дружественной атмосфере. Участники круглого стола приняли решение продолжить экспертный обмен в рамках Всероссийской научно-практической конференции «Проблемы социального развития в условиях полиэтнического общества», посвящённой 90-летию  юбиляра, которая состоится г. в г. Уфе в здании УУНи Т. Комментарий научного  ИСИ ГБНУ АН РБ, кандидата социологических наук Юсупова И. Ф. : «Рашит Исмагилович является ярким представителем социологической школы Республики Башкортостан внесшии значительный вклад в его развитие. Его фундаментальные труды «Равенство этносов», «История социологической мысли Башкортостана» посвящены глубокому анализу фундаментальных и теоретико-прикладных проблем этносоциологии, социологии культуры, духовной жизни, межнациональных отношений, социального реформирования. Идеи и научные подходы Рашита Исмагиловича долгие годы будут актуальными среди ученых - обществоведов. »",Круглый стол о социологическом образовании,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],5,Мәғариф,1947,https://uchbash.com/articles/professionalnoe-obrazovanie/2025-09-20/kruglyy-stol-o-sotsiologicheskom-obrazovanii-4395889,2025-09-20T23:21:00+00:00
"Унда Рәсәй, Беларусь, Ҡаҙағстан, Тажикстан, Ҡырғыҙстан һәм Үзбәкстан спортсылары ҡатнаша. 100-ҙән ашыу бала һәм үҫмер спорттың өс төрөндә – аяҡ-ҡулға зәғифтәр спортында, һаңғырауҙар спортында һәм һуҡырҙар спортында – көс һынаша. Ярыштар биш дисциплинала үтә: саңғы, тау саңғыһы, сноуборд, кёрлинг һәм шахмат. Ярыштар кисә башланды, 19 декабрҙә 17 сәғәттә Спартакиаданы ябыу тантанаһы була. Сығанаҡ: Башинформ.",Өфөлә БДБ дәүләттәренең балалар инклюзив спорты Спартакиадаһы бара,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,409,https://amanat.su/news/novosti/2025-12-17/f-l-bdb-d-l-tt-rene-balalar-inklyuziv-sporty-spartakiada-y-bara-4511210,2025-12-17T13:04:00+00:00
"Башҡортостан ""Туризм һәм ҡунаҡсыллыҡ төбәктәре"" премияһының ете номинацияһында еңгән.",Тағы ла ҡыуаныслы хәбәр!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,85,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-16/ta-y-la-yuanysly-h-b-r-4509765,2025-12-16T13:29:16+00:00
"Радионан йыр ағыла. Ул күңелде моңландыра, хәтирәләрҙе яңырта, үткәндәргә алып ҡайта: Бер ҡайтмаһам, әсәй, бер ҡайтырмын, Утыңды һүндермәйсә мине көт. Һине көттөрөп тә ҡайта алмаһам, Кисер мине, әсәй, ғәфү ит. Мөғлифә әбей бәйләм бәйләп ултырған еренән туҡталып ҡалды. Шау аҡ сәсле башын күтәреп, әле нурҙары һүнеп бөтмәгән күҙҙәрен тәҙрә аша оло юлға төбәне. Бәйләмен ситкә ҡуйҙы, тубығынан тәгәрәп төшөп, һүтелеп киткән йөн йомғағына ла иғтибар итмәне. Әлеге моң, үткәндәрҙе иҫкә төшөрөп, ағылды ла ағылды. Хәтирәләр ҙә ошо йырҙың моңолай һуҙылдылар, тулҡынландырғыс минуттар булып иҫкә төштөләр һәм күптән үткән көндәргә алып ҡайттылар. .Ауыл яғынан атын саптырып берәү килә. Эҫе ҡояш нурҙары аҫтында әлһерәгән утаусылар, ҡыҙыҡһынып, ваҡыт-ваҡыт юлға күтәрелеп ҡарайҙар. – Ә-сс-әй! Мөғлифә апай, улының тауышын танып, билен турайтты. Алыҫтан уҡ «әсәй» тип ҡысҡырып килеүсе уның берҙән-бер улы Мөслим ине. – Әсәй! Мин фронтҡа китәм. Әсә, күкрәгенә ҡулдарын ҡаушырып, өнһөҙ ҡалды. Хәбәрҙе ишетеп, тирә-яҡтағылар ҙа улар эргәһенә йыйыла һалды. – Ҡасан? –тип кенә һорай алды әсәһе. – Бөгөн! Әсәй, әсәй, зинһар, илама! Бына дошмандарҙы еңербеҙ, шунан әйләнеп тә ҡайтырбыҙ. – Һине лә юғалтһам, улым, миңә ни ҡала? – Әсәй, илама. Мине лә, үҙеңде лә йәберләмә. Мине көтәләр. Бөгөн кис Стәрлелә булырға тейешбеҙ. – Шулай тиҙме? Юлыңа ла әҙерләй алманым бит, улыҡайым. – Миңә бер нәмә лә кәрәкмәй. Үҙеңде һаҡла, әсәй. Миңә ваҡыт, һау бул! Хушығыҙ! – Мөслим әсәһенең күҙ йәштәрен күрмәҫ өсөн атына һикереп менде лә ҡыуа башланы. Ерән үшәнләнеп торҙо ла ҡапыл ауылға ҡарай сапты. Иҫенә килгән әсә улының артынан йүгерҙе. – Улыҡайым! Көлсә ал юлыңа! Бына, бына! Ләкин улы туҡтаманы. Бер аҙ барғас, атын тыя биреп, боролоп ҡысҡырҙы: – Әсәй! Мин ҡайтырмын! Мине көт! Көлсәләр бешереп көт! Мөслимдән төрлө ҡағыҙҙарға яҙылған өс мөйөшлө хаттар килә торҙо. Хатта ул хеҙмәт иткән частың штабынан әсәгә улының орден тағып төшкән рәсеме менән бер фронт газетаһы килде. Һуғыш бөтөргә күп тә ҡалмаған кеүек ине, ләкин Мөслимдән хаттар ҡапыл туҡталды. Көтөп алынған еңеү таңы атты. Еңеүселәр берәм-һәрәм ауылға ҡайтты. Ләкин әсә, Олосағыл яғына ҡарап, күпме генә күҙҙәрен талдырып көтһә лә, уның Мөслиме, «әсәй», тип йүгереп килеп сыҡманы. Көндәр үтә торҙо. Улын эҙләп төрлө органдарға мөрәжәғәт итеүҙәр файҙаһыҙ булды. Мөслим хәбәрһеҙ юғалғандар исемлегендә килеш ҡала килде. Күрше ауылдан полкташы килеп Мөслимдәрҙең янған танкыһын күреүен һөйләп китте. Ләкин әсә ышанманы. Улын, ҡыш етһә, ойоҡбаштар бәйләп, йәй булһа, төрлө һыйҙар әҙерләп көттө. Айҙар, айҙарға эйәреп йылдар үтә торҙо. Әле төнәрәк Мөғлифә әбей Мөслимен төшөндә лә күрҙе. Ҡайтты уның берҙән-бере, күҙ нуры. Мөһабәт кәүҙәле, хәрби кейемдә, орден- миҙалдары сыңлап тора, ҡулында олоғара автомат. Хәс кинолағы һымаҡ. Ишеккә һыймай килеп ингәс, хатта танымай ҙа торҙо. Оҙаҡлап- иркенләп сәй генә эсә алманылар. Инде әсәһе алабарманланып тәмле-тәмле һыйҙарын сығара ғына башлағайны, тағы атыш, туптар шартлауы яңғыраны. – Әсәй, мине көтәләр, хуш бул. – Мөслим һикереп тора һалып автоматын ҡулына алды. Әсә тулҡынланып улы эргәһенә килде. – Бар, улым, –тине ул. – Дошмандарҙы тағы ла еңеп ҡайт. – Мин ҡайтырмын, әсәй! Тик төшө генә бик ҡыҫҡа булды шул. Уяныуына радионан иртәнге концерт бара ине, билдәһеҙ йырсы, йырҙы ҡабатлап, тапшырыуҙы тамамланы. Һине көттөрөп тә ҡайта алмаһам, Кисер мине, әсәй, ғәфү ит. Әсә: «Ғәфү итәм, улым, ғәфү итәм. Тик ҡайт, һуңлап булһа ла ҡайт», – тип һөйләнеп ҡуйҙы. Мөғлифә әбей тәҙрә сиртеүҙәренә һиҫкәнеп китте. Ул һаман «Мөслим улымдыр» тип өмөтләнеп, ашығып тәҙрәгә барҙы. Ләкин унда әбейҙең әхирәте Зөбәйҙә тора булып сыҡты. – Әхирәт, ни эшләп бер үҙең ултыраһың. Бөгөн байрам даһа! Кәнсәләр алдында бөтә халыҡ. Һиңә лә килергә ҡушҡандар. Бөгөн һәйкәл асалар бит, – тип һөйләнде лә юҡ булды. Мөғлифә әбей тиҙ генә кейенә һалды ла колхоз идараһы яғына ыңғайланы. Ундағы халыҡтың иге лә, сиге лә юҡ һымаҡ. Байраҡтар елберләй. Һәр береһенең ҡулында сәскә. Әсә ашығып уртағараҡ үтте һәм үҙ күҙҙәренә ышанмай ҡатып ҡалды. Майҙан уртаһында тап Мөслимгә оҡшаған мәрмәр һәйкәл тора ине. Был көндө һәр кемдең яуҙа ятып ҡалған улы, ағаһы, ире, һөйгән йәре тере иҫтәлек булып, нисә йылдар үткәс, яңынан тыуған ауылына әйләнеп ҡайтты! Әсәнең ҡолағына улының: «Әсәй, мин ҡайтырмын! » –тигән һуңғы һүҙҙәре ишетелеп ҡалғандай булды. Ул, ниҙер иҫенә төшөрөп, ҡапыл ашығып өйөнә ҡайтып китте һәм, оҙаҡ та тормай, бер төргәк тотоп яңынан күренде. Тантана дауам итте. Диктор көслө динамик аша: – Тыуған илебеҙҙең азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғо өсөн һәләк булғандарға мәңгелек дан! – тине. Байраҡтар ергә эйелде. Кешеләр сәскәләр тотоп тын ғына һәйкәлгә йүнәлделәр. Иң һуңғы булып һәйкәл янына Мөғлифә әбей килде. Ул әкрен генә һөйләнә-һөйләнә төргәгенән бер пар ойоҡбаш һәм яңы ғына бешкән көлсәләр сығарып, һаҡ ҡына һәйкәл алдына һалды. Йәштәр, бер ни аңламай, сәйерһенеп, уны күҙәттеләр, ә оло йәштәгеләр, әсә менән улдың хушлашыуына шаһит булған кешеләр, күҙ йәштәрен күрһәтмәҫ өсөн ситкә боролдолар. .Күптән түгел ауыл халҡы Мөғлифә әбейҙе һуңғы юлға оҙатты. Ул һәр көн һәйкәл алдында ултыра торған ине. Үлер алдынан саҡ ҡына аңы асылып: «Рәхмәт, кешеләр, улым менән осраштырҙығыҙ», – тип әйтеп үлгән икән. Мин көн һайын һәйкәл алдынан үтеп йөрөйөм. Һәйкәлгә етәрәк һәр ваҡыт тулҡынланам: унда һаман да Мөғлифә әбей улына ҡарап ултыра һымаҡ, һәйкәл алдында –тере сәскәләр. Ә һәйкәл бер ни өндәшмәй, тын тора. Ул көнбайышҡа ҡарап баҫҡан да сит ерҙәрҙә мәңгелек йоҡоға талған дуҫтарына өндәшә һәм ерҙәге кешеләрҙең иң ҡәҙерлеһе булған тыныслыҡты һаҡларға саҡыра. Рәлиф Кинйәбаев. Фото А. Данилов.","МИН ҠАЙТЫРМЫН, ӘСӘЙ! Хикәйә. Рәлиф Кинйәбаев.",['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 1 1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 1],7,Аңлатма,5560,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-11-28/min-aytyrmyn-s-y-hik-y-r-lif-kiny-baev-4485837,2025-11-28T15:32:00+00:00
Был спектакль юғалған өмөттәр һәм кешелек йәшәйешенең мәңгелек һорауҙары тураһында уйланырға саҡыра.,Башдрамда премьера көтөлә!,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәҙәниәт,100,https://shonkar.com/news/culture/2025-03-06/bashdramda-premiera-k-t-l-4147754,2025-03-06T18:51:50+00:00
"Она отметила, что народы Беларуси и Башкирии объединяет трепетное отношение к родине и традициям. «Вы чтите свои традиции, уважаете свои традиции, хотите их сохранить, в том числе на страницах ваших книг. Вы бережно относитесь к национальной культуре, к своему языку, к своим историческим героям. У книг нет границ», - сказала Анжела Садовская.",«У книг нет границ! »,['Дин' 'Мәҙәниәт'],[0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,344,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-05-27/u-knig-net-granits-3276924,2023-05-27T23:06:00+00:00
"Әлбиттә, бындай симптомдар һәр бер ир өсөн хас түгел, бигерәк тә беҙҙең юғары үҫешкән йәмғиәттә. Хәҙерге заман ирҙәре, ҡатындарын нисек кенә яратмаһын, әле бәйән ителгән кисерештәр кимәленә етә алмай. Шулай ҙа уларҙың күптәре өсөн ҡатындарының тәүге тапҡыр ауырға ҡалыуы, буласаҡ үҙгәрештәр тураһында хәбәр итеп, шик-шөбһәләр, яңы ҡараштар барлыҡҡа килеү, ғаиләлә роле алмашыныу менән бәйле. Һуңғы йылдарҙа ғаиләлә атай роле тураһында ҡараштар ярайһы уҡ үҙгәрә, киңәйә бирҙе. Мәҫәлән, ҡатыны бала тапҡан саҡта буласаҡ атайҙың йәнәшендә булыуы йәмғиәттә хуплау тапты. Әлегә ирҙәрҙең күбеһе быға әҙер түгел: уларҙа хатта бала табыу процесында ҡатнашыу ҡурҡыу тойғоһо уята. Ә хәҙер иһә ҡайһы бер ҡатындар бала тапҡанда ирҙәренең ҡатнашыуын мотлаҡ, тип иҫәпләй. Ҡайһы урындарҙа йәш ғаиләләрҙе бала табыуға әҙерләү курстары ойошторолоп, унда ирҙәрҙе ҡатындарына физик һәм психологик ярҙам итеү алымдарына өйрәтәләр. Ҡатын кеше тулғаҡлаған мәлдә уның ире, аҡ халат кейеп алып, акушер-табиптарға ассистент булып, хәләл ефетенә ярҙамға килә, яңы ғына тыуған сабыйын тәүләп үҙе ҡулдарына ала. Бына балаһын хирургик юл (кесарево сечение) ярҙамында тыуҙырған бер йәш әсә ниҙәр һөйләй: ""Мин бала табыуҙан бигерәк, иремдең үҙ-үҙен тотоуына иҫем китте. Хирург минең ярамды теккән арала баланы палатаға алып киттеләр, ирем дә табиптар артынан эйәрҙе. Ул ике сәғәттән генә минең яныма кире килде. Ирем сабыйҙы үҙе ҡойондорған, биләгән, һәм ул ошоноң менән шул тиклем ғорурлана, хатта мине лә бала менән нисек мөғәмәлә итергә өйрәтергә әҙер ине"". Ҡатындары бала тапҡанды күреп, ирҙәр бығаса булмаған кисерештәргә юлыға. Улар һөйләүенсә, яңы тыуған сабый шул тиклем ҡәҙерле һәм яҡын булып китә, зиһенде биләй, башҡа нәмәләр тураһында уйлап та ҡарамайһың. Күңелеңде эмоциональ күтәренкелек, ғорурлыҡ биләп, үҙеңде әллә кемдәй тояһың икән. Ҡайһы бер тикшеренеүҙәргә ҡарағанда, бындай атайҙар балаларына тиҙерәк эҫенеп китеп, артабан да улар тураһында ҡайғыртыусан була. Яңы кисерештәр уларҙа ҡатындарына ҡарата ихтирам һәм һөйөү көсөн ҡеүәтләп ебәреп, ир тоғролоғона нигеҙ була. Йәнә, йәш әсә бар иғтибарын, бар наҙын сабыйына йүнәлткәс, ҡайһы бер ирҙәр ҡатындарын үҙҙәренән ситләшкәндәй итеп күрә башлаһа, балаһы тыуғанда бер-гә булғандар араһында бындай тойғо күҙәтелмәй. Тикшеренеүҙәргә ҡарағанда, сабыйҙарын тыуыу менән ҡулдарына алған атайҙар артабан да балаһы менән йышыраҡ уйнарға, уның янында оҙағыраҡҡа ҡалырға тырыша. Был бала өсөн дә һәйбәт. Атайҙары маҡсатлы тәрбиә алып барған ғаиләләрҙә үҫкән балалар физик яҡтан да, аҡыл йәһәтенән дә алдыныраҡ була. Бер ғилми тикшеренеү күрһәтеүенсә, аталары менән йышыраҡ һәм оҙағыраҡ аралашҡан балалар социаль яҡтан әүҙем, башҡаларға ҡарата ярҙамсыл була. Ғәҙәттә, бындай ғаиләләрҙә үҙ-ара аңлашылмаусанлыҡ осраҡтары һирәгерәк булып, татыулыҡ һәм яҡшы кәйеф хөкөм һөрә. Күрәһең, бала тәрбиәләүҙә беренсе көндән үк әүҙем ҡатнаша башлаған атайҙар шәхесендә байтаҡ ҡына күркәм сифаттар пәйҙә булалыр. Атай һәм әсәйҙең сабый менән аралашыуында билдәле бер айырымлыҡтар булыуын оноторға ярамай. Әсә балаһын имеҙә-ашата, йыуындыра, биләй, йоҡлата, ә атай кеше сабый менән уйнарға ярата. Атайҙың бала менән уйнауы ла башлыса төрлө хәрәкәттәр менән бәйле: ул баланы әйләндерә-тулғандыра, тубыҡтарына ултыртып бәүелтә, өҫкә сөйөп уйната һ. б. Әсә кеше сабыйы менән һәр саҡта ла һағыраҡ була, наҙлай, яғымлы һүҙҙәр менән өндәшә. Был айырманы сабый үҙе лә бик тиҙ һиҙеп ала, күрәһең. Ай ярымлыҡ бәпес тә, үҙе менән уйнарға яратҡан атаһын күреү менән, уға тартыла башлап, ҡаштарын күтәреп-күтәреп ала: йәнәһе, мин һине күрҙем, әйҙә, мине ҡулыңа ал, уйнайыҡ! Сәңгелдәктә саҡта уҡ ата менән бала араһында яҡын эмоциональ бәйләнеш барлыҡҡа килһә, ул ғүмергә һаҡланып ҡаласаҡ. Бала үҫеп, бәлиғ булғансы, уның атаһы менән яҡын мөнәсәбәттә булыуы уға ыңғай йоғонто яһай. Бындай балалар аталары менән һәр саҡ ғорурланырға ярата, уларға оҡшарға тырышып, шундай уҡ күркәм сифаттарға эйә була. Ә атай өсөн балаһының яҡшы кеше булып үҫеп, башҡалар араһында кәм-хур булмауынан да ҙурыраҡ ҡыуаныс вә шатлыҡ юҡтыр ул. Бәҙри ӘХМӘТОВ. ""Киске Өфө"" гәзите, 29, 25 - 31 июль 2025 йыл",ҠАТЫНЫҢ БАЛА ТАПҠАНДА УНЫҢ ЯНЫНДА БУЛ!,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,4083,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-07-30/atyny-bala-tap-anda-uny-yanynda-bul-4332674,2025-07-30T20:13:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырКазан белән Түбән Кама һава аланнарында очкычларны кабул итү һәм очыртып ибәрүгә вакытлы чикләүләр кертелде. Алар дүрт сәгать үткәч, иртәнге сәгать сигездә генә гамәлдән чыгарылды. Бу быел Татарстанга ясалган өченче дрон һөүме булды.19 февральгә каршы төндә Татарстан күгендә пилотсыз очкыч бәреп төшерелгән. Бу хакта Русия саклану министрлыгының -каналындахәбәр ителә. ""Узган төндә кизүдә торган һава һөүменнән саклану чаралары өч пилотсыз очкычны тотып алып юк итте: өч пилотсыз очкыч — Брянски өлкәсендә, берсе — Татарстан өстендә һәм дүртесе — Кара диңгездә. Тула өлкәсендә дә бер пилотсыз очкыч бастырылды"", диелә хәбәрдә. Казан белән Түбән Кама һава аланнарында очкычларны кабул итү һәм очыртып ибәрүгә вакытлы чикләүләр кертелде. Алар дүрт сәгать үткәч, иртәнге сәгать сигездә генә гамәлдәнчыгарылды. Дронны бәреп төшерү нәтиәсендә имереклекләр яки корбаннар булуы хәбәр ителмәде. Быел бу Татарстанга ясалган өченче дроннар һөүме булды. Татарстанга быелгы иң беренче дронһөүме 14 гыйнварда ясалды. Шуның нәтиәсендә Казанның сыекландырылган газ саклагычындагы газ мичкәсенә ут капты. 20 гыйнварда булган һөүмдә Казан һава аланында очышлар чикләнде. Русия саклану министрлыгы өч дронны бәреп төшерүләрен иткерде. -каналлар һөүм авиация ширкәтенә ясалган булырга мөмкин, дип хәбәр итте. Казанда яшәүчеләр шәһәр хакимиятенең -каналында мэрия пилотсыз очкычлар һөүме турында вакытында кисәтмәде дипзарланды. Кешеләр дроннарны сәгать ярым-ике сәгать алданрак күреп алуларын, мэриянең соңарып хәбәр бирүен әйтте. Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановпилотсыз очкычлар һөүме турында сөйләгән чакта ""иминлекне тәэмин итү өлкәсендә республиканың эшлисе эшләре күп әле"", дип белдерде. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстан күгендә төнлә пилотсыз очкыч бәреп төшерелгән,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1750,https://www.azatliq.org/a/tatarstan-kugenda-tonla-pilotsiz-ochkich-barep-tosherelgan/33319994.html,2025-02-19T09:08:48+03:00
"Йәш ғаилә мотоцикл һатып ала. Ҡыуаныстары менән уртаҡлашыр өсөн, ир кеше ҡатынын һәм бәләкәй ҡыҙын ултыртып, күрше ауылда йәшәгән әсәһенә юллана. Белгән кеүек, әсәһе аш һалған, мунса яҡҡан. Күңелле итеп табын ҡороп, мунса инеп, бик һуң ғына ҡайтырға сығалар.","Һинең Аллаң бойорһа ла, бойормаһа ла ҡайтабыҙ",['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Ғәләмәт бит,258,https://henek.info/articles/++-++/2025-02-12/ine-alla-boyor-a-la-boyorma-a-la-aytaby-4117706,2025-02-12T11:15:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАКШ президенты Доналд Трамп Вашингтон 1 июньнән Европа Берлегеннән кертелә торган барлык тауарларга 50 процентлык ыем кертергә мөмкин дип белдерде. Ул хакта ул үзенеңсоцчелтәрендә язып чыкты. ""Аларның гаять зур сәүдә барьерлары, өстәмә бәягә салымнары, корпорацияләргә языла торган штрафлары, сәүдә чикләүләре, монетар манипуляцияләре, американ ширкәтләренә каршы ачылган мәхкәмә эшләре һәм башка әйберләр АКШ белән булган сәүдә балансының долларлык дефицитына китергән. Алар белән барган сөйләшүләребез бернигә дә китерми! "" дип язган Трамп. Аның сүзләренчә, ул тәкъдим иткән ыем АКШта Европа детальләреннән итештерелгән тауарларга кагылмаячак. Бүген Еврокомиссиянең сәүдә мәсьәләләре буенча әгъзасы Марош Шефчович АКШның сәүдә вәкиле Деймисон Грир белән телефоннан сөйләшергә тиеш. язганча, Грир Европа Берлеге АКШка ясаган сәүдә тәкъдимен кире кагарга ыена һәм бер яклы чигенүләр таләп итәргә тели. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Трамп Европа Берлегенә 50лык ыемнар белән яный,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1060,https://www.azatliq.org/a/tramp-evropa-berlegena-50-lik-jiemnar-belan-yaniy/33422372.html,2025-05-23T15:57:33+03:00
"Мәктәптә, районда, республикала үткән шиғыр бәйгеләрендә, фәнни-ғәмәли конференцияларҙа, һүрәт конкурстарында әүҙем ҡатнашып призлы урындар яулай. Мәктәптәге барлыҡ саралар ҙа унһыҙ үтмәй. Бик егәрле ҡыҙ ул Алтынай, ата-әсәһенең да алыштырғыһыҙ ярҙамсыһы. Тик яҡшы билдәләргә генә өлгәшә лә. Алтынай - Степановка ауыл китапханаһының әүҙем уҡыусыһы, шулай ук бер сараһын да ҡалдырмай ҡатнашып килә. Бар яҡлап та килгән, аҡыллы ҡыҙға был бәйгелә лә уңыштар юлдаш булһын!",Степановканың егәрле ҡыҙы,['Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0],2,Конкурстар,468,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-12-01/stepanovkany-eg-rle-y-y-4487875,2025-12-01T13:55:00+00:00
"Түбәнге Новгород өлкәһендә 65 йәшлек пенсионерканы үлтергәндәр һәм алтын биҙәүестәрен алғандар. Енәйәтсе Өфө кешеһе булып сыҡҡан. Саҡырылған полиция хеҙмәткәрҙәре был ҡатындың тәнендә яралар булыуын һәм өйөнән ювелир әйберҙәренең юғалыуын теркәгән, шунда уҡ енәйәт эше асылған. Үлтереүсене шул көндә үк тотҡандар, ул – 50 йәшлек Өфө кешеһе. Был ир бер нисә тапҡыр хөкөм ителгән булған, шул иҫәптән – кеше үлтергән өсөн. Асыҡланыуынса, был ҡатын менән ир бергә эсеп ултырған, шунан енәйәтсе уны быуып үлтергән, биҙәүестәрен һалдырып алған һәм ишекте асҡыс менән ябып сығып киткән. Әле ул һаҡ аҫтында. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Алтын алҡа өсөн үлтергән,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,708,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2026-02-20/altyn-al-a-s-n-lterg-n-4585859,2026-02-20T05:00:00+00:00
"Бөрйән районы Кейекбай ауылының йәш тикшеренеүселәре ғәҙәти булмаған программала ҡатнашты. Улар бергәләп уйнаны, эҙләнде, үҙҙәренә кескәй генә асыш, яңылыҡтар асты. Кескәйҙәр тәжрибәләре менән уртаҡлашты. Иғтибар һәм тиҙлек буйынса әүҙемлек сифаттарын күрһәттеләр. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Балалар — ауыл мәҙәниәт йортонда,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Ижади түңәрәктәрҙә,655,https://yanshishma.com/articles/izhadi-t-r-kt-r-/2026-01-26/balalar-auyl-m-ni-t-yortonda-4550612,2026-01-26T13:45:00+00:00
"Рефат ЧубаровАннексияләнгән Кырымда Русиядә экстремистик дип танылган һәм эшчәнлеге тыелган Кырымтатар мәлесе рәисе Рефат Чубаровка прокурор тугыз ел колония хөкемесорады. Чубаровка карата инаять эше ""Көч кулланып киңкүләм чуалышлар"" оештыру маддәсе нигезендәачылган иде. Сүз 2014 елның 26 февралендә булган вакыйгалар турында бара. Тикшерү комитеты Кырым автоном республикасының Югары радасы бинасы янында ""Чубаровның киңкүләм чуалышлар оештыруда турыдан-туры катнашуына дәлилләр табылды"" дип белдерә. Русия тикшерүчеләре мәгълүматынча, 2014 елның 25 февралендә Чубаров үзенең урынбасары Ахтем Чийгозга ""Югары Рада бинасы янында киңкүләм чуалышлар оештырырга һәм анда катнашкан Мәлес тарафдарлары белән итәкчелек итәргә кушкан"". Әлеге вакыйгалар Кырым аннексиясе һәм Русия контроленә кадәр булды, ләкин Чубаровны ""тәртипсезлекләр оештыру"" өчен Русия кануннары белән хөкем итәләр. Мәлес лидеры — Украина ватандашы, ул аннексиядән соң Кырымнан китте һәм Киевта яши. Аны читтән торып хөкем итәләр. Кырымның Русия контролендәге Югары мәхкәмәсе хөкем карарын 1 июньдә чыгарыр дипкөтелә. Чубаров Крым. Реалиигаинтервью биреп, гаепләү карары тормышыма йогынты ясамый диде һәм беренче чиратта чынлап та Русия төрмәләрдә утырган кырымтатарлар, этник украиннар турында уйларга чакырды. Кырым аннексиясеннән Русия мәхкәмәләре дистәләгән украин тарафлы активистларны, Русиядә террорчыл дип танылып тыелган ""Хизб-ут-Тәхрир"" оешмасында катнашуда гаепләнгән кырымтатарларны хөкем итте.2014 елның 26 февралендә Акмәчеттә Кырымның Югары Радасы бинасы янына Украинаның яңа хакимиятен тану таләбе белән биш меңгә якын кырымтатар ыелды. Алар Кырымны аннексияләүгә каршылык белдерде. Аларга каршы Акъярдан (Севастополь) махсус автобуслар белән сивил киемдә Русия хәрбиләре китерелеп, Русия яклы митинг башладылар. 27 февраль Кырым хөкүмәте, дәүләт биналары Русия тарафыннан аннексияләнде. Кырымтатар Мәлесе тыелды.2015 елның гыйнварында Русия тикшерү комитеты 26 февраль митингындагы тәртипсезлекләр турында инаять эше ачты. Ахтем Чийгоз, Али Асанов, Мустафа Дегерменджи, Эскендер Кантемиров, Талят Юнусов, Эскендер Эмирвалиев, Арсен Юнусовһәм Эскендер Небиевтоткарланды. Соңрак мәхкәмә әлеге эшне икегә бүлде, Кырымтатар Мәлесе лидерларының берсе Ахтем Чийгоз эше аерып чыгарылды.2015 елның декабрендә Талят Юнусов 3,5 елга, Эскендер Небиев ике елга шартлы рәвештә ирекләреннән мәхрүм ителде.2017 елның 11 сентябрендә Чийгоз тәртипсезлекләр оештыруда гаепләнеп, сигез ел колониягәхөкем ителде. Шул ук елның 25 октябрендә Русия хакимияте Ахтем Чийгозны иреккә чыгарды һәм Төркиягәтапшырды. Соңрак ул Киевка кайтты.2018 елның 19 июнендә Али Асанов һәм Мостафа Дегерменджи 4,5 елга, Арсен Юнусов һәм Эскендер Кантемиров 4 елга, Эскендер Эмирвалиев 3,5 елга шартлы рәвештә ирекләреннән мәхрүм ителде. Һәрберсенә өч еллык сынау вакытыбилгеләнде. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Читтән торып узган мәхкәмәдә Кырымтатар мәлесе лидерына 9 ел колония соралды,['Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,3066,https://www.azatliq.org/a/31270887.html,2021-05-24T12:34:43+00:00
"Юлыҡ ауылында ""Шоңҡар""ҙың тоғро дуҫтары йәшәй тиһәң, һис тә шаштырыу булмаҫ! Журналыбыҙға дәррәү яҙылыусы халыҡ йәшәй унда. Бына әле лә, гәзит-журналға ташлама менән яҙылыуҙың ун көнлөгөндә, улар тәүгеләрҙән булып квитанцияларын ебәрә башланылар. Ғүмер буйы Юлыҡ мәктәбендә балаларға белем биргән ветеран уҡытыусылар Рәис Абдрахманов һәм Миңзәлә Мәмәтҡолова башлап яҙылғандар. Етеп килгән һөнәри байрамығыҙ - Уҡытыусылар көнө менән һеҙҙе ҡотлап, оҙон ғүмер, ҡаҡшамаҫ һаулыҡ, ғаилә бәхете, тағы ла, беҙҙең менән оҙаҡ йылдар бергә ҡалыуығыҙҙы теләйбеҙ.",Ун көнлөктө башлап ебәрҙеләр,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,550,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-10-04/un-k-nl-kt-bashlap-eb-r-el-r-4414443,2025-10-04T14:40:00+00:00
Халыҡ-ара светофор көнө айҡанлы беҙ ҙә балалар өсөн фәһемле сара ойошторҙоҡ.,Юл ҡағиҙәләрен нығыттыҡ,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Светофор,76,https://yanshishma.com/articles/svetofor/2025-08-21/yul-a-i-l-ren-ny-ytty-4356069,2025-08-21T10:00:00+00:00
"Ә түбәндәге хәлгә мин үҙем шаһит булдым. 1976 йылда инәйем ныҡ ҡына ауырып китте. Йөрәктән йыл буйы дауаханала ятты. Һарғайып, ҡураныс ҡына булып ҡалды. Каникул ваҡытында, һыйыр һауышырға, тип, әсәйем мине уларға ебәрҙе. Матур, йылы яҙ. Бөтә халыҡ эргәтирәһен матурлай. Олоғара дебет шәл ябынған инәйем уларҙы иламһырап, эсе бошоп күҙәтеп ултырғанында: -Бабайың мине Белорет дауаханаһына алып барып ҡарай. Хәлем бөттө, үләрем, ахыры. Их, балаларым ҡала инде, - тигәйне. Мин йәшлегем менән бик төбөнә төшөп һорашып торманым. Инәйем 95 йәшкәсә йәшәп мәрхүмә булды. Бер мәл беҙгә ҡунаҡҡа килгәндә, ҡыҙыҡһынып, унан теге хәл хаҡында һорап ҡуйҙым. Ул түбәндәгеләрҙе һөйләне: - Теге мәл Белоретҡа китеп барғанда Ҡағыла автобус боҙолдо. Урыҫ белештәргә барҙыҡ. Эй тәмле генә тоҙло кәбеҫтә ашы еҫе сыға, ашағым килә, тик сусҡа ителер, тип тартынып ултырам. Әбейе сыуаш икән, ә уларҙа күрәҙәлек тә бар бит. Бабайың менән урыҫса һөйләшәләр. -Ҡатыныңа әйт, - ти икән. - Сусҡа ите түгел, йылҡы ите. Ашаһын, ашағыһы килеп ултыра. Дауаханаға алып барһаң, үлтереп, тейәп ҡайтаһың, берәй мосолман муллаһына күрһәт. Боҙом эшләгәндәр, уныһы йәнләнгән, йөрәген кимерә. Тиҙ арала күрһәт. Бабайың мине дауаханаға түгел, ә Аҙнағол муллаһына алып барҙы. Ул тоҙ өшкөрөп бирҙе һәм шуны, кеше аяғы баҫмаҫ элек таң һыуы алып, шуға ҡушып эсергә ҡушты. Йыл үткәс кенә ҡоҫҡанда ауыҙымдан май ҡуңыҙы кеүек бер нәмә килеп сыҡты. Әлдә генә мулла әсәйем эргәмдә ине. Ул боронғоса ағас көрәк менән алып, юл сатына ташлатты. Ҡайтҡанда ул доға уҡып, мин йырлап ҡайттым. Аллама рәхмәт. Шәбәйеп киттем. Шәбәйгәндер, беҙгә байрамға килеп, сәхнәлә, 100-гә етәм, тип тыпылдатып бейеп йөрөнө. Иҫ китмәле егәрле ине ул. Эшләмәгән эше ҡалманы. Бәйләү, сигеү, тегеү кеүек эштәрҙең ҡулынан килмәгәне булманы. Миңә лә иҫкәртеп ҡуйҙы: Насар йәшәһәң - кеше үсәй, матур йәшәһәң – күрә алмай. Аң бул. Шикләнгән кешең булһа, бер ҡалаҡ ҡына ризығын ситкә ҡой. Миңә лә ризыҡҡа ҡушып биргәндәр. Дөрөҫтөр. Ана бит, насар һүҙ әйтһәләр, тап-таҙа һыу ҙа ҡапҡара төҫкә инә. Аң булайыҡ, һау булайыҡ. Бер-беребеҙгә изгелекле булып йәшәйек. Г. ЗӘБИРОВА.1976 йылда инәйем ныҡ ҡына ауырып китте. Йөрәктән йыл буйы дауаханала ятты. Һарғайып, ҡураныс ҡына булып ҡалды. Каникул ваҡытында, һыйыр һауышырға, тип, әсәйем мине уларға ебәрҙе. Матур, йылы яҙ. Бөтә халыҡ эргәтирәһен матурлай. Олоғара дебет шәл ябынған инәйем уларҙы иламһырап, эсе бошоп күҙәтеп ултырғанында: -Бабайың мине Белорет дауаханаһына алып барып ҡарай. Хәлем бөттө, үләрем, ахыры. Их, балаларым ҡала инде, - тигәйне. Мин йәшлегем менән бик төбөнә төшөп һорашып торманым. Инәйем 95 йәшкәсә йәшәп мәрхүмә булды. Бер мәл беҙгә ҡунаҡҡа килгәндә, ҡыҙыҡһынып, унан теге хәл хаҡында һорап ҡуйҙым. Ул түбәндәгеләрҙе һөйләне: - Теге мәл Белоретҡа китеп барғанда Ҡағыла автобус боҙолдо. Урыҫ белештәргә барҙыҡ. Эй тәмле генә тоҙло кәбеҫтә ашы еҫе сыға, ашағым килә, тик сусҡа ителер, тип тартынып ултырам. Әбейе сыуаш икән, ә уларҙа күрәҙәлек тә бар бит. Бабайың менән урыҫса һөйләшәләр. - Сусҡа ите түгел, йылҡы ите. Ашаһын, ашағыһы килеп ултыра. Дауаханаға алып барһаң, үлтереп, тейәп ҡайтаһың, берәй мосолман муллаһына күрһәт. Боҙом эшләгәндәр, уныһы йәнләнгән, йөрәген кимерә. Тиҙ арала күрһәт. Бабайың мине дауаханаға түгел, ә Аҙнағол муллаһына алып барҙы. Ул тоҙ өшкөрөп бирҙе һәм шуны, кеше аяғы баҫмаҫ элек таң һыуы алып, шуға ҡушып эсергә ҡушты. Йыл үткәс кенә ҡоҫҡанда ауыҙымдан май ҡуңыҙы кеүек бер нәмә килеп сыҡты. Әлдә генә мулла әсәйем эргәмдә ине. Ул боронғоса ағас көрәк менән алып, юл сатына ташлатты. Ҡайтҡанда ул доға уҡып, мин йырлап ҡайттым. Аллама рәхмәт. Шәбәйеп киттем. Шәбәйгәндер, беҙгә байрамға килеп, сәхнәлә, 100-гә етәм, тип тыпылдатып бейеп йөрөнө. Иҫ китмәле егәрле ине ул. Эшләмәгән эше ҡалманы. Бәйләү, сигеү, тегеү кеүек эштәрҙең ҡулынан килмәгәне булманы. Миңә лә иҫкәртеп ҡуйҙы: Насар йәшәһәң - кеше үсәй, матур йәшәһәң – күрә алмай. Аң бул. Шикләнгән кешең булһа, бер ҡалаҡ ҡына ризығын ситкә ҡой. Миңә лә ризыҡҡа ҡушып биргәндәр. Дөрөҫтөр. Ана бит, насар һүҙ әйтһәләр, тап-таҙа һыу ҙа ҡапҡара төҫкә инә. Аң булайыҡ, һау булайыҡ. Бер-беребеҙгә изгелекле булып йәшәйек.",Боҙом эшләгәндәр…,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,4098,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-04-08/bo-om-eshl-g-nd-r-4189782,2025-04-08T20:40:00+00:00
"Коллективтың исеме ансамбль төҙөлөүгә сәбәпсе булған Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Фатима Ғәйнуллина хөрмәтенә ҡушылған. Фатима Ғәйнулла ҡыҙы 2016 йылда 80 йәшлек юбилейын ҙурлап үткәреүгә әҙерләнгән ваҡытында мәҙәниәттә эшләгәндә үҙенә бейеү түңәрәгенә йөрөүсе ҡыҙҙарҙан бейеү менән сығыш яһауҙарын һорай. Уның уҡыусылары Лилиә Уразаева, Айнабат Аҡыева, Гөлгөнә Торсонбаева, Наилә Ишкилдина, Ләйсән Ишдәүләтова, Сәлимә Баймырҙина, Гөлшат Хәсәновалар был тәҡдимде ҡушҡуллап күтәреп алалар. Заманында Рәйсә Дауытовала шөғөлләнгән Оксана Зыянгированы ла ансамблгә саҡыралар. Юбилей кисәһенә әҙерләнгәнсе ҡыҙҙар бер-береһенә, бейеү менән шөғөлләнеүгә шул тиклем өйрәнеп китә һәм ансамблде тарҡатмаҫҡа ҡарар итәләр. Һуңыраҡ уларға бейеүгә битараф булмаған ҡыҙҙар - Лиә Мөнирова, Әлмира Айҙарбәкова, Зәйтүнә Мәзинова, Айзилә Балапанова ҡушыла. Ансамбль тәүге осорҙа сәхнәгә сығарған лирик бейеү, данлыҡлы Заһиҙә, Бөрйән ҡыҙҙары, Ете ҡыҙ бейеүҙәрен Фатима Ғәйнулла ҡыҙы коллективҡа үҙе өйрәтә. Һуңынан интернеттан ҡарап, үҙҙәренә ярашлы итеп үҙгәртеп, төрлө халыҡ бейеүҙәрен өйрәнәләр. Уларҙың репертуарында башҡорт бейеүҙәренән тыш, төрөк, һинд, тажик, рус халыҡ бейеүҙәре бар. Шулай уҡ коллективҡа танылған хореографтар Рәис Низаметдинов, Азамат Кәримов бейеүҙәр ҡуйған. Фатималар үҙҙәре бигерәк тә Еңеүҙең 75 йыллығына һалынған Летчицы бейеүен яратып башҡаралар. Ҡыҙҙарҙың бейеү сәнғәтенә һөйөүе ихлас – һәр бейеүгә махсус кейем тектерергә, үҙҙәре тегеп, баш кейемдәре, селтәрҙәр, башҡа аксессуарҙар эшләп алырға ла аптырап тормайҙар. Тамашасы күңелен тап шул сағыу костюмдар, ят бейеүҙәр, оҫта башҡарыу менән яулаған улар. Ансамблдең береһенән-береһе сағыу сығыштары һәр концертҡа йәм өҫтәй. Конкурстарҙа ла һынатмайҙар – йыл һайын Й. Вәхитов иҫтәлегенә үткән бейеү конкурсында ҡатнашалар, 2020 йылда Байыҡ телевизион бейеү конкурсында лауреат, Аҡ быйма район конкурсында гран-при яулайҙар, иң ҙур ҡаҙаныштары - 2022 йылда халыҡ исеме алыуҙары. Һәр береһенең үҙ ғаиләһе, эше булыуға ҡарамай, коллектив аҙнаһына 2 тапҡыр репетицияға йыйыла. Бейеү – беҙҙең өсөн ял, сәхнәләге һәр сығыш - байрам, - ти улар. Ансамбль иҫәбендә әле ике тиҫтәнән ашыу бейеү бар. Онотмаҫ өсөн һәр береһен ҡабатлап, иҫкә төшөрөп торалар, етәкселәре Рәмзиә Мөхәмәтйәнова менән яңы бейеүҙәр өйрәнәләр. Сөнки пландары ҙур – көҙгә хәйриә концерты менән ауылдар буйлап сығыш яһарға йыйыналар. Бейеүсе ҡыҙҙар ялдарын да файҙалы итеп ойоштора белә: бергәләп Санкт-Петербург, Ҡазан ҡалаһына сәйәхәт иткәндәр, Ф. Ғәскәров ансамбленең концертына, спектаклдәргә йөрөйҙәр. Йыл һайын Ағиҙел буйлап ағыу, Мәсем тауына менеү матур йолаға әйләнгән. Кемдер ҡушыуы буйынса түгел, ә күңел талабы буйынса районда бейеү сәнғәтен күтәреүсе, күрһәтеүсе, пропагандалаусы Фатима халыҡ бейеү ансамбле ҡыҙҙары маҡтау һүҙҙәренә, һоҡланыуға лайыҡ. Бейеү сәнғәтенә һөйөүегеҙ һүрелмәһен, йөрәктәрегеҙҙә янған осҡон тағы ла сағыуыраҡ балҡып яңынан-яңы үрҙәргә әйҙәһен, Фатималар!","Бейеү - ял, һәр сығыш - байрам",['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 0 1 0 1 1 0 0],7,Мәҙәниәт,2937,https://tanburz.ru/articles/m-ni-t/2025-05-07/beye-yal-r-sy-ysh-bayram-4227673,2025-05-07T17:13:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБүген аннексияләнгән ярымутрауда кырымтатарларда тентүләр үткән. Әлегә биш кешенең тоткарлануы билгеле. Бүген, 5 февральдә аннексияләнгән Кырымда Русия куәт оешмалары вәкилләре кырымтатарларда тентүләр үткәргән һәм аларны тоткарлаган. Бу хакта""Кырым теләктәшлеге""берләшмәсе хәбәр итә. Мәгълүматны хокук яклаучы Лутфие Зудиевадараслады. Аның әйтүенчә, иртәнге сәгать дүртләр тирәсендә кырымтатарлар Эмир Куртнезиров, Абибулла Сметляев, Рустем Мустафаев, Мырзаали Таибаевһәм Бәхтияр Аблаевка тентү белән Русия федераль миинлек хезмәте (ФСБ) вәкилләре килгән. ""29 яшьлек агроном Эмир Куртнезиров —адра (Лобаново) авылыннан. 2024 елның 5 мартында ФСБ хезмәткәрләре аның әтисе —Ремзи Куртнезировның өендә тентү үткәргәннәр иде, хәзерге вакытта ул инвалидлыгы сәбәпле йорт сагында утыра.33 яшьлек Абибулла Смедляев — Борлак Тама (Новокрымское) авылыннан, дүрт балигъ булмаган бала атасы).37 яшьлек сантехник Рустем Мустафаев — Источное авылыннан, өч балигъ булмаган бала атасы. Иртәнге сәгать идедә туганнары Киров районының Кызыл терчек (Яркое Поле) авылында 44 яшьлек ашчы Мырзаали Таибаевта да тентү булуын хәбәр итте. Иртәнге сәгать тугызда активистлар бишенче тентү һәм тоткарлау турында иткерде. анкөй районының Манай (Ковыльное) авылыннан Бәхтияр Аблаев"", дип яза Зудиева. Хокук яклаучылар әйтүенчә, дүрт кырымтатарны тикшерү эшләре үткәрү өчен хәзерге вакытта Акмәчеттәге ФСБ идарәсенә алып киткәннәр. ""Алар ишекне бәреп кергән, ирем белән ишетмәдек. Иремне уятканнар, мин исә өйдәге тавышлардан уяндым. Тентү үткәрү турындагы карарны укыдылар да, тенти башладылар. Ахырдан иремне озакка алып китәчәкләрен әйттеләр. Аңа тәһарәт алып, намаз укырга рөхсәт иттеләр. Бөтен документларны ентекләп тикшерделәр, гараждагы машинаны карадылар, чорманы да тикшереп чыктылар. Ирем берни дә имзаламады, адвокат килгәч аңлатмалар бирермен диде"", дип сөйләгән Рустем Мустафаевның хатыны Шефиха. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Аннексияләнгән Кырымда куәт оешмалары вәкилләре биш кырымтатарны тоткарлаган,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,2041,https://www.azatliq.org/a/anneksiyalangan-kirimda-kuat-oeshmalari-vakillare-bish-kirimtatarni-totkarlagan/33303756.html,2025-02-05T09:55:54+03:00
"Иллюстратив фотофикерләрАннексияләнгән Кырымның Киров районы Кызыл Терчек (Яркое Поле) авылында яшәүче кырымтатарлар гаиләсенә Русиянең федераль иминлек хезмәте вәкилләре (ФСБ) тентү белән килгән. Абыйлы-энеле Джаферһәм Алим Алюстаевларны Акмәчеттәге (Симферополь) ФСБ бүлекчәсенә алып киткәннәр. Бу хакта ""Кырым теләктәшлеге""хәбәр итә. Куәт оешмасы вәкилләре номерлары булмаган өч машинада килгән, койма аша сикереп кергән, йортны чолгап алган һәм тентү уздырган, диелә. ""Өйнең астын-өскә китерделәр, бөтен шкафларны, идән асларын, чорманы карадылар, бернинди документ калдырмадылар. Телефоннарны тартып алдылар"", дип сөйләгән ""Кырым теләктәшлеге""нә Алюстаевларның туганнары. Алюстаевларның өлкәнрәге - Джафер Көктөбелдә кафеда, кечесе - Алим чәчтараш булып эшли, диелә. Тентү сәбәпләре әйтелми.30 май иртәсендә Иске Кырым шәһәрендә хокук саклау органнары кырым татары Ридван Рустемовөендә тентүүткәргән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Аннексияләнгән Кырымда кырымтатарлар гаиләсенә тентү белән ФСБ хезмәткәрләре килгән,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1007,https://www.azatliq.org/a/32467388.html,2023-06-20T10:54:19+00:00
"340 квадрат метр майҙанлы учреждение Чехов һәм Луначарский урамдары киҫешкән урында урынлашҡан. Эстә яҡты һәм уңайлы залдар булдырылған. Инеү урынында интернетҡа тоташҡан компьютерлы мәғлүмәт зонаһы урынлашҡан. Унда дәғүәселәр вакансиялар базаһын үҙаллы өйрәнә, резюме төҙөй йәки дәүләт хеҙмәттәренән электрон төрҙә файҙалана ала. Учреждениела «Работа Ю» йәштәр клубы эшләй. Унда студенттар һәм уҡыусылар өсөн һөнәри йүнәлеш биреү саралары үткәреләсәк. ""Беҙ граждандарҙың төрлө категориялары өсөн адреслы саралар үткәрәбеҙ: пенсия алды, йәш белгестәр, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр, мәктәпкәсә йәштәге балалар менән ҡатын-ҡыҙҙар. МХО ветерандары һәм уларҙың ғаилә ағзаларына айырыуса иғтибар бүләбеҙ. Туймазыла яңыртылған мәшғүллек үҙәге-ул хеҙмәт биржаһы ғына түгел, ә һәр кеше үҙенең профессиональ карьераһында ярҙам таба һәм яңы офоҡтар аса алған заманса киңлек"", - тине Илгиз Сәғитов, кадрҙар үҙәге етәксеһе.",Туймазыла яңы форматлы кадрҙар үҙәге асылды,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,921,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-05/tuymazyla-ya-y-formatly-kadr-ar-ge-asyldy-4529339,2026-01-05T09:00:00+00:00
"Грант программаһы яңы эш башлаған фермерҙарға ярҙам итеүгә йүнәлтелгән һәм Һөҙөмтәле һәм конкурентлы иҡтисад милли проекты буйынса тормошҡа ашырыла. миллипроект нацпроект национальныепроекты Башкортостан БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, Агростартап грантына 170 кеше ғариза биргән. Улар араһынан һайлап алынған 39 кеше 1,5 миллиондан алып 7 миллионға тиклем һум аҡса аласаҡ. – Республикала ауыл хужалығы төрлө яҡлап үҫешкән, бәләкәй бизнестың үҙ урыны бар. Фермерҙарға, шул иҫәптән эш башлап тороусыларға ла, мөмкинлектәр күп. Грант отоусыларға проекттарын уңышлы тормошҡа ашырыуын теләйбеҙ, – ти Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары – ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов. Фото һәм сығанаҡ –.",39 кеше Агростартап грантын отҡан,['Башҡортостан' 'Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Милли проекттар,742,https://bashkizi.ru/news/milli-proekttar/2025-06-04/39-keshe-agrostartap-grantyn-ot-an-4264405,2025-06-04T15:48:00+00:00
"Дуҫтар! ""Һәнәк"" журналы һеҙгә ҡыҙыҡлы һәм файҙалы конкурс тәҡдим итә — ""Һәнәктең иғландар таҡтаһы""! Иғтибар! Конкурстың төп шарты — хаталар! Беҙ хаталы яҙылған алтаҡталарҙы, иғландарҙы, урам-ауыл исемдәрен, юл күрһәткестәрен фотоға төшөрөүегеҙҙе һорайбыҙ. Ҡыҙыҡ, көлкөлө, сәйер йәки буталсыҡ итеп яҙылған һүҙҙәр, хата менән яҙылған топонимдар кәрәк. Ошо фотолар араһынан иң ҡыҙығын йә ҡыҙғанысын, һын ҡатырғысын йә йәлләттергесен, ғөмүмән, иң-иңен һайлап алырбыҙ. Бер нисә һөйләм исем-фамилияғыҙҙы, ҡайҙан икәнегеҙҙе яҙырға онотмағыҙ. Мәҫәлән, Йөйәк йылғаһы урынына Йөйә йылғаһы тип яҙғандар, Туҡталҡаны туҡтама тигәнде күргән кеше лә бар, Сатлы кәзәләре һатыла, Күпер аша үтмәгеҙ — төшәбеҙ тигән яҙыуҙар ҙа осрай. Нимә эшләргә? Хаталы яҙыуҙы фотоға төшөрөргә. Фотоны ошо пост аҫтына комментарий итеп ҡалдырығыҙ йәки адресына ебәрергә. Фейк биттәрҙән килгән фото ҡабул ителмәй. Һеҙҙән килгән фотолар сайтҡа ҡуйыла. Апрель аҙағында иң ҡыҙыҡ фотоһүрәттәрҙе һайлап, еңеүселәрҙе билдәләрбеҙ. Әйҙәгеҙ, башланыҡ! Фотоларҙы комментарийға беркетергә кәрәк. Иң күп тауыш йыйған ҡатнашыусыны махсус бүләк көтә. Ҡалған ике урынды биләүсене лә буш ҡалдырмаясаҡбыҙ! Тирә-яғыбыҙҙағы хаталарҙан көләйек, көлә-көлә — төҙәтәйек!","""ҺӘНӘКТЕҢ ИҒЛАНДАР ТАҠТАҺЫ"" — хаталар конкурсы башланды!",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Конкурстар,1211,https://henek.info/articles/---+--/2025-03-27/n-kte-i-landar-ta-ta-y-hatalar-konkursy-bashlandy-4174657,2025-03-27T11:25:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрМобилизацияләнеп Украинага каршы сугышырга киткән Башкортстан ир-егетләре кыска вакытлы ялга кайта. Бу хакта республиканың Дәүләт ыены депутатлары каршында чыгыш ясаганда республика башлыгы Радий Хәбировбелдерде. ""Мобилизациягә алынучыларыбыз белән һәрдаим элемтәдә торабыз. Берничә көннән мобилизацияләнгән бер меңләп егетебез гаиләләре янына республикага, кыска ялга кайтачак. Без алар белән эшләргә, аларга ярдәм итәргә тиеш"", дигән ул.21 февральдә Федераль ыенга юлламасы белән чыгыш ясаганда Русия президенты Владимир Путинсугышта катнашкан һәркемгә ярты елга бер тапкыр юлда үткән вакытны исәпкә алмый гына 14 көнлек ял бирергә кушкан иде. Быел март уртасында Украинадагы сугышка мобилизацияләнүчеләр хәрби хәрәкәтләр барган урыннан беренче мәртәбә өйләренә ялга кайта башлады. 17 мартта мобилизацияләнүчеләр төялгән автобуслар Татарстанга дакайтты. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстаннан мобилизацияләнгән бер меңләп ир-егет ялга кайтачак,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,977,https://www.azatliq.org/a/32339821.html,2023-03-29T06:41:32+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырырчы Украинаның Луһански өлкәсенә барып концерт куйган. Башкорт ырчысы ( чын исеме -Арслан Тимиров, Башкортстанда танылган ырчы Азамат Тимировның улы) Украинага барганын, Русия басып алган ирләрдә булганын хәбәр итте. Үзенең битендәурысча ""Ниһаять, мин Ватанны саклаучылар каршында чыгыш ясый алдым! "" дип язган. ""Дошманнар белән сугышкан каһарманнарны күрер өчен фронт чигенә үк барасы идем, барысы да анда барырга кыюлык тапмый. Һәм менә без монда, гармун, курайда уйнап кыю солдатлар белән халык ырларын һәм заманча ырларны башкарабыз. Кешеләрнең күзләрендә моң булуга карамастан без аларга дәрт өсти алдык. Луһански өлкәсененең Петровск шәһәрендәге М. Шәйморатов исемендәге 22 нче мәктәптә чыгыш ясау бәхете тәтеде. Бу мәктәп кайчандыр фашистлар тарафыннан кулланылган, монда кораллар саклаганнар. Башкортстан аны тәртипкә китерде, заманча мәктәптә балалар белем ала. Гаәпләндем, балалар башкорт халык биюләрен бии, башкорт мәдәнияты белән кызыксына. Сәфәр нәтиәле килеп чыкты"", дигән ул. Һәм сәфәрне оештыруда Сибайның Башкорт дәүләт драма театры мөдире Илнур Әбдерәшитовка, продюсер, эшмәкәр Илһам Үтәшевка, курайчы Салават Хәлиловка рәхмәт белдергән. Бу язманы 5 меңнән артык кеше хуплаган, шул ук вакытта бер тәүлек эчендә 200 дән артык комментар ыйган. Фикер калдыручылар арасында ырчыны тәнкыйтьләүчеләр шактый, аңардан күңел кайтулары турында язалар. ""Көтмәдем синнән"", ""Бу сугышта башкортлар Русияне яклап төркемләп үлә – кемнән яклыйлар, аңлашылмый. Русиягә беркем дә һөүм итмәде, Русия чит илгә басып керде. Ичмасам, бер юньле башкорт ырчысы барлыкка килгән дип уйлаган идем синең хакында, әмма син дә Хәбиров астына яттың. Яхшы акча түлиләрдер, әмма намус дигән төшенчә бар"", ""Күңелем кайтты, моңа кадәр сиңа теләктәшлек белдерә идем, хәзер бетте, әти-әнием сугыш начар дип тәрбияләде. Ичмасам, башкорт тарихын өйрән, укы, без гомергә суверенитетка омтылган халык булдык, патшасыз яшәгән халык. Күз яшьләрем чыкканчы гарьләндем синең өчен"" кебек сүзләр күпләп язылган. Комментарлар калдыручылар Баймак эше нигезендә сиксәнләп кешенең төрмәләрдә утыруын да искә төшергән һәм ырчыга Украинага баргансың икән, аларга ярдәм буламы дип сораганнар. ""Ә Баймакта кулга алынучылар янына концерт белән барачаксыңмы? Яки аның өчен түләмиләрме? "", ""Күрәсең, Хәбировның хуплавы башкорт халкының мәхәббәтеннән өстенрәк"". Комментар язучылар арасында ырчыны үзенә ошамаган фикерләрне сөртеп бара дип гаеп атучылар да бар. Шул ук вакытта аның Русия басып алынган Украина иренә барып ырлавын хуплап язучылар да бар. ның аккаунтына 53 меңнән артык кеше язылган.2022 елның декабрендә Башкортстан ырчысы Радик Юльякшин (Элвин Грей) да Русиядәге концертларын кичектереп, Донбасска Украинага каршы сугышучы Башкортстан хәрбиләре алдында чыгыш ясаргакиткән иде. Ул социаль челтәрләрендә концертларын күчерүен ""мин башка ирдә кирәк"" дип аңлатты. Юльякшин Донбасска Башкортстан парламенты башлыгы Константин Толкачевбелән барды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкорт ырчысы Русия басып алган Украина ирләренә барган. Аны бу гамәле өчен сатлыкан дип тәнкыйтьлиләр,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 1 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0],7,Яңылыҡтар,3076,https://www.azatliq.org/a/bashkort-jirchisi-baby-ti-rusiya-basip-algan-ukraina-jirlarena-bargan-ani-bu-gamale-ochen-satlikjan-dip-tankiytlilar-/33327374.html,2025-02-25T13:21:29+03:00
"Айырылышыуҙар була төрлө-төрлө. Ҡайһыһынан килә бесән еҫе. Ҡосаҡлашып таң ҡаршылар мәл дә, Йәйе үтә. Әрәм – йәйе эҫе. Ҡайһыһында – аэропорттың шауы, Трап терәлгән, йүгерергә ваҡыт. Һөйөү тулы ҡараш ирей бара, Кеше ағымында Ирей бара. Юғалтмаҫҡа  – Ҡарап  ҡалам ҡалҡып. Айырылышыуҙа  ҡай саҡ. Дары еҫе. Шик-шөбһәләр өрә эҫе тынын, Ҡурғаш булып елкәләрҙе баҫа, Һәм көтәһең. Илдең  тыныс таңын. Һәм  көтәһең урт-тешеңде ҡыҫып, Йырып  сығалмаҫтай төнө йөрәк тырнай. Төн  үтмәйсә әле көнө тыумай, Уныһы  бит үтмәйенсә тормай. Күпме  генә кеше ғүмеренә Аймылышҡан һағыш – тулы һандыҡ. Айырылышыуҙар  төрлө-төрлө лә ул, Осрашыуы  бер үк – үтә танһыҡ. Юл Һине миңә, Мине һиңә илткән Бер Юл һуҙылған да икәү-ара, Мәле етмәй шул Юл саҡрымдарын, Сыҙамайса, ана, һүтеп ҡара. Үҙ итмәй ул артыҡ сабырһыҙҙы, Сәбәләнгәнде лә Юл яратмай. Тыйнаҡ ҡына көтә белмәгәндең Алдарына бәхет тә тағатмай. Шуға, ҡай саҡ тойолғанда Икәү-ара юлдың өҙәреме, Мин барыбер өмөт тәҙрәһенән Һис өҙмәнем йәшле күҙҙәремде. Тәгәрәһә, эйе, тәгәрәне Ул күҙҙәрҙән ҡай саҡ тоҙло тамсы. Тик тамманы һиңә хәсрәт өҫтәп, Һуң былай ҙа хәсрәттәрең барсы. Бер кемгә лә бер ни дәлилләмәм, Ул Юл үҙе белә бар ысынын. Шуға һине миңә, мине һиңә Илтеп, бүләк итер саф тылсымын. Һине эҙләп үттем урамдарҙан Һәр юл саты һайын туҡталып. Һин инең бит матур бер сәбәбе Ҡайтыуымдың бында уҡталып. Тауға мендем, унан барыһы ла Ус төбөндә генә, ал да тот! Бәлки, сырамытып атлауыңдан Ауылыма ҡайтыр яҡты ҡот. Туғайға ла төштөм, Ағиҙелдең Бөгөлөнә торҙом күҙ атып. Йөрәк һыҙып алды иҫкә төшкәс, Аэропорттың ҡаты шау-шыуында, Һуң, ҡалғайным һине оҙатып. Һин – биҙәге, бик матур бер йәме Йәндәй күргән тыуған яғымдың. Ҡырҙарына әле ҡайтмаһаң да, Йөрәгемдә минең табылдың. Ай Ярты ғүмеренә еткән йәйҙең Эңер инде һүнгән күгендә Өп-өр яңы ҡыйырсыҡ ай тыуҙы Һәм эленде ботаҡ ситендә. Үрел дә ал! Бына ғына тора, Һуҡыр үкһеҙ төндө йыуатып. Ул айға бит һин дә ҡараш атып Уйланаһың көндө оҙатып. Уртаҡ айы, уртаҡ ҡояшы ла, Берәү икебеҙгә Етегән. Улар һымаҡ, һин дә ҡул һуҙымы, Йөрәк менән һиңә елкенһәм. Үҙем дә – ай. Ҡай саҡ һағыш тулы, Ҡай саҡ өмөтөмдән өр-яңы. Ул – ҡояштан, Ә мин һөйөүеңдән Нурға ҡойондорам донъяны. Ҡулъяулыҡ Араларға ятҡан юл таҫмаһы Һағыш булып йөрәк ураһа, Хәлем белеп берәү күҙгә бағып: «Нисек түҙәһең? » – тип һораһа, Минең әле үткән көндәрем бар, Йыуанырлыҡ, дауа табырлыҡ. Шул көндәрҙе сигеп туҡымаға Һуҙҙым юлаусыма ҡулъяулыҡ. Көтөргә, тип биргән вәғәҙә ул, Халҡым йолалары иҫемдә. Бар хикмәте уның ошондалыр, Бар тылсымы – тоғро хисемдә. Ә хис икән, уға кәртәләр юҡ. Һағышына ғына түҙерлек. Беҙҙең әле тотош киләсәк бар, Алла бирһә, тиеп һөйләрлек. Сым Яҙған икән икебеҙгә тәҡдир: Саҡрым-саҡрым. Ара алыҫ шундай. Түҙемлек тә ҡай саҡ өҙөлөрҙәй, Тартылған ул үтә нәҙек ҡылдай. Шул ҡыл аша уҙа кәрәҙ сымдар, Барып етмәй тауыш өҙөлә. Беҙҙә бөгөн төньяҡ еле иҫте, Әллә ҡайҙан етте көҙө лә. Көн һалҡынын ҡыуыр саралар бар, Мин һағынған, һин дә һағынған. Ҡолас һыймаҫ саҡрым кәртә түгел, Йөрәк менән йөрәк ялғанған. Беҙҙе тоташтыра тик кәрәҙ сым, Икәү-ара һағыш еткерә. Саҡрымдарға саҡрымдарҙы ялғап, Сымдар буйлап һөйөү йүгерә. Бик тәрән ул һиңә инселәнгән Һөйөү хистәренең даръяһы. Ә һағышы тоҙло, шул һағышты Яңғыҙ кисен ҡайҙа ҡуяһы? Бик наҙлы ул, тәүгә ғашиҡ булған Үҫмер саҡтарымдың ауазы, Йылдар үткәс, шаңдау булып ҡайтты, Уны нисек ситкә ҡыуаһы? Бик яғымлы һине яратҡандан Яратылған моңом донъяһы. Ул яңғырай йөрәк ҡыуышында, Һәм был моңдо ниңә тыяһы? Яңғыраһын! м","«Айырылышыуҙар төрлө-төрлө лә ул, Осрашыуы бер үк – үтә танһыҡ. »",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Әҙәбиәт,3424,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-01-02/ayyrylyshyu-ar-t-rl-t-rl-l-ul-osrashyuy-ber-k-t-tan-y-4071609,2025-01-02T13:05:00+00:00
"Бөрйән районының Яңы Монасип ауылында бер теремек кенә бабай йәшәй. Донъяһы бөтөн, үҙе йор һүҙле, бошонмаҫ кеше. Балалары башлы-күҙле булып үҙ донъялары менән мәж килһәләр, бабайыбыҙ ейән-ейәнсәрҙәренең килеп хәл белеп китеүҙәренә һөйөнөп, Аллаһ бирһә, 100 йәшкә тиклем йәшәргә тырышам әле, тип үҙенең хәтирәләре менән уртаҡлашты. «Үткән тормош юлын китап итеп яҙһаң, һәр беребеҙҙең әллә нисә китабы булыр ине», - тип башланы ул һүҙен.",Күргәндәре - том-том китаплыҡ,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],4,Йәмғиәт,435,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-03-13/k-rg-nd-re-tom-tom-kitaply-4156246,2025-03-13T15:33:19+00:00
"Молдовада сайлау һәм референдум узафикерләрЯкшәмбе көнне Молдовада президент сайлыйлар. Сайлау бүлекчәләре сәгать иртәнге идедә үк ачылды. Президент сайлау белән бергә Молдованың Европа берлегенә керүе турында референдум да уза. Моның өчен ил Конституциясенә үзгәрешләр кертелергә тиеш. Президент вазифасына 11 намзәт, шул исәптән хәзерге ил башлыгы Майя Сандуда дәгъва итә. Ул илнең Көнбатышны хуплау юнәлешендә баруын, аның Европа берлегенә керүен хуплый. Икенче турга илнең элеккеге баш прокуроры Александр Стояноглочыгарга мөмкин дип фаразлана. Аңа оппозициядәге Социалистик партия яклау белдерә. Фирканең лидеры, Молдованың элекке президенты Игорь Додон сайлауда катнашмады, ләкин тарафдарларын Стояноглога тавыш бирергә өндәде. Ләкин социалистлар башка бер генә партияне дә үз намзәтен якларга күндерә алмады. Додон кебек үк, Стояноглога да инаять эше ачылган, кайбер эшкә бәйле тикшерү бара, ә кайберләре инде мәхкәмәдә. Элекке президент коррупциядә һәм хыянәттә, элекке прокурор коррупциядә һәм вәкаләтләрне явызларча куллануда гаепләнә. Алар икесе дә инаять эшләренең сәясиләшкән булуын һәм президент Сандуның шәхси күрсәтмәсе нигезендә ачылуларын әйтә. Үз чиратында Санду моны кире кага. ""Безнең партия"" үзәк фиркасеннән сайлауда Бельцы шәһәренең элекке мэры Ренато Усатый катнаша. Ул инде 2020 елда президентлыкка дәгъва кылган иде. Ул вакытта Санду һәм Додоннан соң өченче урынны казанды. Сораштырулар күрсәткәнчә, Санду, Стояногло һәм Усатыйдан башкаларның икенче турга узулары икеле. Молдова хакимияте, шулай ук берничә Көнбатыш иле, шул исәптән АКШ Русиянең сайлау кампаниясенә тыкшынуы турында әйтеп килде. Аерым алганда Молдовадан читтә яшәүче, читтән торып хөкем ителгән бизнесмен Илон Шорның Русия мәнфәгатьләрен алга сөрүе әйтелә. Күптән түгел ул Русия ватандашлыгын алды. Сүз аның Русия яклы белдерүләр таратуы, шулай ук сайлаучыларга ришвәт бирүе турында да барды. Молдова хакимияте шулай ук Русия яклы көчләр сайлаудан соң тәртипсезлекләр оештырыр дип тә борчыла. Молдовадан читтә сайлау бүлекләре дөньяның 37 илендә ачылган. Аларның икесе Русиядә һәм икесе дә Мәскәүдәге Молдова илчелегендә урнашкан. Иң күп сайлау бүлекләре Италиядә ачылган - барлыгы 60, Германиядә - 26, Франциядә - 20, Британиядә - 17. АКШ һәм Романиядә барлыгы 16 сайлау бүлеге, Украинада ике. Русиядә",Молдовада президент сайлау һәм Европа берлегенә керү турында референдум үтә,['Шоу-бизнес' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2296,https://www.azatliq.org/a/33165569.html,2024-10-20T07:36:35+00:00
"Китаптар батшалығының тарихы 1836 йылдың 25 мартынан башлана. Уның фондында быуаттар буйына ғәрәп, фарсы, төрки һәм иҫке славян телдәрендә һирәк осраған ҡулъяҙмалар, шулай уҡ махсус тиренән тегелгән китаптар һаҡлана. ""Иң боронғо китап - Иоанн Дамаскиндың әҫәрҙәренән торған йыйынтыҡ. Ул 1512 йылда Парижда баҫылған. – тине китапхананың һирәк баҫмалар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге мөдире, ғалим Флүр Шәрифулла улы Сибәғәтов. 1836 йылда китапхана фондында 236 ғына баҫма булһа, 1838 йылда уларҙың һаны 494 етә. Китапханалар селтәре кескәйҙәр өсөн дә төрлө саралар ойоштора, балаларҙы йәлеп итеү өҫтөндә эшләй. Хәҙер яңы быуын китапханаларында ғаилә менән ял итеү өсөн бөтә шарттар булдырылған: интерактив таҡталар, ял итеү бүлмәләре, уйындар, төрлө тренажерҙар эшләп килә. Хатта хәҙер яһалма интеллект эшкә йәлеп ителә. Юбилей йылында Милли китапханала онлайн һәм офлайн форматта бик күп саралар көтөлә. Конкурстар, саралар теҙмәһен китапханаларҙың социаль селтәрҙәге төркөмдәрендә ҡарарға мөмкин. Ә киләһе аҙнанан  Китап бүләк итеү Бөтә Рәсәй акцияһы башланасаҡ. Үҙегеҙҙең йәшәгән ерҙәге китапханаға китаптар бүләк итә алаһығыҙ! Матур юбилейың менән, Милли китапхана! Уҡыусыларың көндән-көн артып торһон!",Башҡортостандың төп китапханаһы - илдә иң өлкәндәрҙең береһе!,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],5,Иҫтәлекле көндәр,1197,https://henek.info/articles/++++/2026-02-05/bash-ortostandy-t-p-kitaphana-y-ild-i-lk-nd-r-e-bere-e-4566381,2026-02-05T19:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Тегендә үтергәннәр, монда урлаганнар дип көннәр буе негатив чыгаруга корылган"" каналлар һәм интернет-мәйданчыклар да бар ди депутат Рөстәм Ишморатов. Башкортстан Дәүләт ыены депутаты Рөстәм Ишморатовүзе итәкчелек итә торган сивил әмгыять институтларын үстерү комитеты утырышында медиада негативның күләмен дәүләт дәрәәсендә киметү мәсьәләсен күтәргән. Бу хакта РБКиткерә. ""Бездә Конституциягә һәм кануннарга ярашлы цензура була алмавы аңлашыла анысы, әмма шул ук вакытта ""махсус хәрби операция"" үткәрү белән бәйле эчке сәяси вазгыятьне исәпкә алсаң. Аеруча яшьләрдә дөньяны позитив кабул итүне формалаштыру кирәк"", дигән ул. Ишморатов БСТ каналын мактаган, алар тискәре мәгълүматны кимрәк бирергә тырыша дигән. Ә шул ук вакытта ""тегендә үтергәннәр, монда урлаганнар дип көннәр буе негатив чыгаруга корылган"" каналлар һәм интернет-мәйданчыклар да бар ди депутат. ""Безгә дә вакыт килгәндер бәлки? Бәлки ялгышамдыр, бу цензура түгел, дәүләт сәясәте буларак. 99 проценттан да артыгы тискәре мәгълүмат булмасын дисәк? "" Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда медиада тискәре хәбәрләрнең күләмен киметергә тәкъдим итәләр,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1174,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-mediada-tiskare-habarlarneng-kulamen-kimeterga-takdim-italar/32949686.html,2024-05-16T11:02:11+03:00
"Рәсимә Ураҡсина исемендәге шиғыр конкурсы сиктәрендә шағир, тәржемәсе Сергей Янаки шиғырҙарын тәржемә иткән балалар иғтибарына: шиғырҙарығыҙҙы видеоға яҙҙырып беҙгә ебәрегеҙ. Улар интернет киңлектәрендә донъя күрә барыр. Конкурста ҡатнашҡан Бүздәк районы Хатмулла Солтанов исемендәге Кәпәй-Ҡобау дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусыһы Азалия ЙОМАҒУЖИНАНЫҢ видеояҙмаһын көтәбеҙ. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",АЗАЛИЯ ЙОМАҒУЖИНАНАН ВИДЕОЯҘМА КӨТӘБЕҘ,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],4,Конкурстар,596,https://akbuzat-rb.ru/articles/competitions/2021-10-25/azaliya-yoma-uzhinanan-videoya-ma-k-t-be-2559529,2021-07-12T17:15:00+05:00
"Яңыраҡ Ғафури районының Еҙем-Ҡаран урта мәктәбендә МХО-нан ваҡытлыса ялға ҡайтҡан яугирҙар менән осрашыу уҙған. ""Сөгөн"", ""Колхоз"" ҡушаматлы геройҙар менән уҙғарылған был сара йәш быуынға оҡшаған. Улар, бигерәк тә, яуҙағы дуҫлыҡ, илһөйәрлек темалары менән ҡыҙыҡһынғандар, яугирҙарға һорауҙар биргәндәр. Сараны Еҙем-Ҡаран мәҙәниәт йортоноң хеҙмәткәрҙәре ҡуйған концерт номерҙары биҙәгән. Фото интернеттан алынды.",Яугирҙар менән иҫтәлекле осрашыу,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Махсус хәрби операция,410,https://shonkar.com/news/care/2025-09-17/yaugir-ar-men-n-i-t-lekle-osrashyu-4392277,2025-09-17T19:04:00+00:00
"Беренсе каналда күрһәтелгән Ледниковый период тапшырыуында Өфөнән актер Артур Каспранов ҡатнаша. Сираттағы тапшырыуҙа ул фигуралы шыуыу буйынса спортсы, 18 йәшлек Софья Акатьева менән Вәсилә Фәттәхова башҡарыуындағы Тыуған яҡ йырының көйөнә бейене. Был идея - Артур Каспрановтың үҙенеке. Был хаҡта ул эфир барышында алып барыусы Алина Заһитоваға әйтте. Сығыш яһағандан һуң Артур менән Софья тренерҙарға һәм Алина Заһитоваға Башҡортостан күстәнәсен – сәк-сәк – бүләк итте. Шуныһы үҙенсәлекле: Өфөнән был татлы бүләкте Мәскәүгә егеттең ата-әсәһе алып барғайны. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ледниковый периодта яҡташыбыҙ ҡатнаша,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0],3,Әҙәбиәт,667,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2026-02-16/lednikovyy-period-ta-ya-tashyby-atnasha-4578976,2026-02-16T00:20:00+00:00
"Салауат ҡалаһының Своя химия заманса китапханаһында компьютерҙа эшләргә өйрәнеү буйынса курстар ойошторолған. Был ғәмәл Ғаиләмилли проекты (национальный проект Семья) арҡылы тормошҡа ашырыла. Өлкәндәр өсөн компьютерҙы өйрәнеү – ул аралашыу даирәһен киңәйтеү һәм йәшәү сифатын күтәреү ысулы. Йәшерәктәргә компьютер менән эшләгәндә бер ауырлыҡ та тыуҙырмаған ғәмәлдәр оло йәштәгеләргә ҡыйыныраҡ бирелә. Своя химия үҙәк ҡала модель китапханаһы хеҙмәткәрҙәре уларға компьютерҙан ҡурҡмаҫҡа, уның менән аралашырға, интернет менән дөрөҫ ҡулланырға өйрәтә. Дәрестәр бушлай үткәрелә. Заманса китапханаға килеп, компьютерҙа эшләргә өйрәнер өсөн, бары тик алдан яҙылырға ғына кәрәк. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: яңыртылған милли проекттар, РФ Президенты В. В. Путин ҡарары буйынса, былтырҙан алып тормошҡа ашырыла. Быға ҡәҙәр Мәҙәниәт милли проекты аша башҡарылған файҙалы эштәр хәҙер Ғаилә милли проекты эсендә атҡарыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Өлкәндәрҙе компьютерға өйрәтәләр,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Милли проекттар,1010,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-02-05/lk-nd-r-e-kompyuter-a-yr-t-l-r-4565386,2026-02-05T11:30:00+00:00
"Бөгөн Өфөнөң Торатау конгресс-холында Башҡортостан Хөкүмәте ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында""ғы республика законын тормошҡа ашырыу буйынса комиссияһы ултырышы үтте. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, комиссия рәйесе  Урал Килсенбаев сараны асып, быйыл комиссияның  әүҙем эшләүен, даими рәүештә ултырыштар уҙғарылыуын билдәләне. Шул уҡ ваҡытта йылдың тос уңыштары тураһында ла белдерҙе. – Һөҙөмтәләргә килгәндә, Башперевод тигән махсус ҡулланма эшләй башланы. Ниндәйҙер тексты йәки предприятие исемен тәржемәләү өсөн унда мөрәжәғәт итергә мөмкин.  Башперевод автоматлаштырылған һанлы системаның  булдырылыуы дөрөҫ итеп тәржемәләүгә юл аса, – тине ул. Шулай уҡ республикабыҙ кимәлендә Хатаһыҙ ҡала. Башҡортостан тигән чат-бот булдырылыуының да алтаҡталарҙағы хаталарҙы төҙәтеүгә булышлыҡ итеүе тураһында ла әйтте. 2026 йылда Комиссия эшенә тәҡдимдәр индереү хаҡында Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры, комиссия рәйесе урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина бәйән итте. Шул уҡ ваҡытта ул дөрөҫ итеп тәржемә ителгән алтаҡталар, урам исемдәре, башҡа атамаларҙың тәүге сиратта үҙебеҙгә, йәшәгән еребеҙгә ҡарата хөрмәт билдәһе булыуын да белдерҙе. – Дәүләт һәм туған телдәрҙе яҡлау, һаҡлау, үҫтереү, ҡурсалау - беҙҙең комиссияның төп бурыстарының береһе. Телдәр – улар кеше һымаҡ. Яратһаң, ҡараһаң, ҡурсалаһаң, улар үҫешә. Әгәр битараф булһаң,   аҡрынлап һүнәләр, хатта юғалыуҙары ихтимал. Беҙ күп телле, күп милләтле республикала йәшәйбеҙ. Һәр бер телебеҙ баһалап бөткөһөҙ ҡиммәт. Әлбиттә, ул тейешле кимәлдә өйрәнелергә, уҡытылырға, аралашыу ысулы булырға тейеш. Шуны билдәләү мөһим,  телдәрҙе өйрәнеү системаһында ата-әсә ирекле рәүештә балаларының яҙмышын һайлай. Беҙҙең республика кимәлендәге һәм урындағы комиссиялар ошо юҫыҡта маҡсатлы эш алып барырға тейеш. Мәктәп директорҙары, ата-әсәләр менән һөйләшеп, уларға телдең ҡиммәтен ныҡлап аңлатыу мөһим. Ике дәүләт телендә хаталар менән яҙылған алтаҡталарға, юлдағы күрһәткестәргә лә беҙ иғтибарһыҙ ҡалырға тейеш түгел. Сөнки алтаҡталарҙың дөрөҫ яҙылыуынан телгә, үҙеңә, тыуған ауылыңа, ҡалаңа, урамыңа хөрмәт башлана. 2026 йылда республика комиссияһының ултырышын райондарҙа үткәреү бурысы тора. Төрлө яҡлап алып барылған системалы эш мотлаҡ матбуғат сараларында ла күрһәтелергә тейеш. Ҡулда телефон, планшет булһа ла, интернет даирәһендә йәшәһәк тә, телевизор ҡараусыларыбыҙ, радио тыңлаусыларыбыҙ, гәзит-журнал уҡыусыларыбыҙ бар. Минең уйлауымса, электрон мәғлүмәт саралары тере журналды, гәзитте, тапшырыуҙарҙы ҡыҫырыҡлап сығара алмай, – тине Зөһрә Рәхмәтуллина. Сараның иң йәмле өлөшө Башҡортостандың иң грамоталы муниципаль берәмеге конкурсының еңеүселәрен тәбрикләү булды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Президиумы рәйесе, Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты Эльвира Айытҡолова быйыл февраль айында, халыҡ-ара туған телдәр көнөндә, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы һәм башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошма тарафынан беренсе тапҡыр Башҡортостандың иң грамоталы муниципаль берәмеге-2025 тигән конкурс иғлан ителеүен белдерҙе. – Конкурстың төп маҡсаты – Башҡортостандың дәүләт телдәре булараҡ, башҡорт һәм рус телдәрен популярлаштырыу, ойошма, предприятие алтаҡталарында, география объекттарында, юл күрһәткестәрендә, урам исемдәрендә һәм башҡа яҙмаларҙа хаталарҙы бөтөрөү. Конкурсҡа йомғаҡ яһағанда, Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһындағы РФ законын, Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһындағы БР законын тормошҡа ашырыу буйынса муниципаль берәмек хакимиәттәре эшенең ойоштороу сифаты билдәләнде. Шулай уҡ Хатаһыҙ ҡала. Башҡортостан һанлы ярҙамсының һәм Башперевод автоматлаштырылған мәғлүмәт системаһын ҡулланыу ҙа баһалауҙың төп критерийҙарының береһе булды, – тине ул. Беренсе дәрәжә дипломына Стәрлетамаҡ ҡала округы, 2-се дәрәжә дипломға Күмертау ҡалаһы лайыҡ булды. Өсөнсө урынға Салауат районы һәм Өфө ҡалаһының Совет районы сыҡты. – Беҙҙең районда балалар баҡсаларында, мәктәптәрҙә милли мөхит булдырыу буйынса әүҙем эш алып барыла. Район хакимиәте ҡарамағында Топонимика һәм терминология төркөмө булдырылған. Район буйынса топонимика атамаларын, башҡа алтаҡталарҙы тикшерҙек. Хаталар ҙа асыҡланды, уларҙы төҙәтеүгә өлгәштек. Бындай конкурс кәрәк, унда  урын алыуыбыҙ эшебеҙҙең һөҙөмтәһен сағылдыра, – тине Салауат районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Нәфисә Вәхитова. Хатаһыҙ алтаҡталар – беҙҙең грамоталылыҡты күрһәтә, телебеҙгә ихтирамыбыҙҙы сағылдыра. Был йәһәттән һәр беребеҙ өлгө булырға тейеш. Автор фотолары.",Телебеҙҙе үҙебеҙ күтәрәйек,"['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 0 1 1 1 1 0 0 0 1 1 1 0],8,Телгенәм - бергенәм,4590,https://bashgazet.ru/articles/telgen-m-bergen-m/2025-12-25/telebe-e-ebe-k-t-r-yek-4521243,2025-12-25T18:35:00+00:00
"Башҡортта элек-электән ир кеше, атай кеше донъя тотҡаһы булған. Ир кешенең һүҙенә өҫтөнлөк бирелгән. Ирҙе балалары ғына түгел, ҡатыны ла тыңлап, һанлап торған. Социализм осоро беҙҙә ирҙәр менән ҡатын-ҡыҙҙарҙы тигеҙләп ҡуйҙы. Ә хәҙерге глобализм инде бөтөнләйе менән йүгәнһеҙлек тәрбиәләй, милләттәрҙе милләт иткән йолаларҙы юҡҡа сығара. Ашау-эсеү, матди ҡоллоҡ, иң түбән инстинкттарҙы ҡәнәғәтләндереү өсөн генә йәшәгән рухһыҙ, хыялһыҙ, маҡсатһыҙ йәндәр идара итеүгә ҡулай бит. Һуңғы бер быуат  атайҙарҙың абруйына ҙур зарар килтерҙе. Әсәй хужа, ә атай өнһөҙ аҡса табыусы булған ғаиләләр күп.  Ғаиләһен ҡайғыртмаған, телевизор алдында диванда һуҙылып ятыуҙан башҡа һөнәре булмаған ирҙәр етерлек. Донъяға килгән балаһын уйлап тормай ғаиләһен ташлап сығып киткән атайҙар ҙа бар. Талаш-тартышта йәшәгән ғаиләләр ҙә әҙ түгел. Донъя гел ҡара төҫтән генә тормай. Ҡара һыҙатты ағы алмаштырыусан. Һыу ятҡылыҡтары үҙен-үҙе таҙартҡан кеүек кешелек йәмғиәте лә үҙен һауыҡтырыуға һәләтле.  Һуңғы йлдарҙа гел аҙғынлыҡ, рухһыҙлыҡ сәскән көнбайыш ҡиммәттәре йоғонтоһонан ҡотола башланыҡ. Ғаиләнең традицион ҡиммәттәре йәмғиәтебеҙгә кире ҡайта. Халыҡ милли ҡиммәттәрҙең ҡәҙерен аңлай, сафлыҡ эҙләп дингә ылыға. Ислам дине иң кешелекле, иң камил тәрбиә тәғлимәте хасил иткән. Мосолман донъяһының гүзәл яҡтарының береһе – ата-әсәләрҙе һәм өлкәндәрҙе ололоҡлау, хөрмәт итеү. Иманлы йәштәр ата-әсәһенең һүҙенән сыҡмай, кәңәш итешмәйенсә, фатиха алмайынса етди эштәргә тотонмай. Ислам балаларҙы тәрбиәләүҙә атайға алмаштырғыһыҙ урын бирә. Малайҙар ике йәштән башлап атаһы кеүек булырға тырыша икән.  Шулай итеп, ир балалар  бәләкәстән ирҙәрсә холоҡ-фиғел алып өйрәнә. Ә ҡыҙ балалар атаһын ҡаҡшамаҫ таяныс, яҡлаусы итеп күрә, уның сикһеҙ яратыуын тойоп үҫә, яратылып йәшәргә өйрәнә. Әсәй кеше йөрәге менән яратһа, атай аҡыл менән ярата. Һәр ваҡыт хәтерҙә һаҡлармын үҙҙәрен, Әсәйҙең күҙҙәрен, атайҙың һүҙҙәрен. Иҙрис Ғәзиев йырлаған был юлдар нәҡ шуға ишара: әсәйҙең хистәре – күҙҙәрендә, атайҙың аҡылы – һүҙҙәрендә. Әсәй тынысландыра, атай эшмәкәрлеккә, әүҙемлеккә дәртләндерә. Бала  аяғында ныҡ торған, булдыҡлы, белдекле шәхес булып үҫһен өсөн уға әсәйҙең дә, атайҙың да тәрбиәһе кәрәк. Аҡыллы әсәй балаларында атайға хөрмәт тәрбиәләй. Ирҙең һүҙен йыҡмай, унан аҡыллыраҡ, шәберәк күренәйем тип тырышмай. Табынға ултырғанда ризыҡтың мулырағын, татлырағын ире алдына ҡуя. Балаға нәҡ шундай күренештәр көслө йоғонто яһай. Атаһын һанға һуғып үҫкән балала өмөт бар. Тәүфиҡлы, иманлы атайҙар балаһын кеше итә, унда тормош ауырлыҡтарына бирешмәҫ көс, ихтыяр тәрбиәләй. Ә. НУХОВА.",Атай – донъя тотҡаһы,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Яңылыҡтар,2551,https://amanat.su/articles/novosti/2024-10-20/atay-don-ya-tot-a-y-3975724,2024-10-20T13:08:00+00:00
"Башҡортостанда ғинуар ялдары штат режимында, етди ваҡиғаларһыҙ үтте. Республика Башлығы Радий Хәбиров бөгөн Хөкүмәттең быйылғы тәүге аҙналыҡ кәңәшмәһендә ошондай баһа бирҙе. Ул бөтә байрам көндәрендә хәрби поста ҡалған һәм тәртипте тәьмин иткән ашығыс хеҙмәттәр хеҙмәткәрҙәренә рәхмәт белдерҙе. – Ҙур каникулдар һәм байрамдар осоро булды, Аллаһҡа шөкөр, беҙ уларҙы яҡшы үттек. Ниндәйҙер ҙур ғәҙәттән тыш хәлдәр булманы, министрҙар миңә даими рәүештә хәбәр итеп торҙо. Әлбиттә, янғындар ҙа, юл-транспорт ваҡиғалары ла булды, – тип билдәләне Радий Хәбиров. – Дүрт миллионлыҡ республика ял итте, балалар бөгөн мәктәпкә барҙы, беҙ үҙ бурыстарыбыҙға тотонорға әҙербеҙ. Хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренә айырым рәхмәт һүҙҙәрен әйтергә теләйем. Полицияға һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығына ҙур йөкләмә йөкмәтелде, барыһына ла рәхмәт һүҙҙәрен еткерегеҙ. Ҙур рәхмәт! Башҡортостан халҡы 2025 йылдың 31 декабренән 2026 йылдың 11 ғинуарына тиклем бөтә кәрәкле квалификациялы медицина ярҙамы алды, тип хәбәр итте республиканың һаулыҡ һаҡлау министры Айрат Рәхмәтуллин. Кешеләрҙе амбулатор дауалау 2 ғинуарҙан ойошторола. Айрат Рәхмәтуллин әйтеүенсә, был ваҡыт эсендә 6 меңдән ашыу кеше травма пункттарына мөрәжәғәт иткән, 51 меңдән ашыуы ашығыс медицина ярҙамы саҡырған. Поликлиникаларҙа табиптар 117 меңдән ашыу пациентты ҡабул иткән, шул иҫәптән 75 меңдән ашыу кеше — тар профилле белгестәргә һәм 4 меңдән ашыуы — стоматологтарҙа ҡаралған. Бынан тыш, 16 меңдән ашыу пациент диспансеризация һәм медицина тикшереүе үткән. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Барыһы ла яҡшы эшләне,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 1 0 0 1 0 0 0],6,Йәмғиәт,1625,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-12/bary-y-la-ya-shy-eshl-ne-4534613,2026-01-12T15:30:00+00:00
"Венера Мәғәлим Ҡыҙы Ғәйетова 1985 йылда  Бөтә Союз юридик ситтән тороп уҡыу институтын тамамлай. йылдарҙа  Башҡортостан республика адвокаттар коллегияһы ағзаһы була. 2002 йылда Рәсәй  Президентының  указы менән Венера Мәғәлим ҡыҙы Өфө ҡалаһының Калинин район суды судьяһы итеп тәғәйенләнә. Венера Мәғәлим ҡыҙы судьялар берләшмәһенең йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша, Бер нисә тапҡыр Башҡортостан республикаһы судьяларының квалификация коллегияһы ағзаһы итеп һайлана, унда йәмәғәт эшен уңышлы башҡара. Тиҙҙән хеҙмәт бурыстарын өлгөлө үтәгәне, суд системаһын үҫтереүгә аныҡ өлөш индергәне өсөн  уға «Суд системаһының Почетлы хеҙмәткәре»тигән маҡтаулы исем бирелә. Бер аҙҙан «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы»тигән маҡтаулы исем тапшырыла. Венера Мәғәлим ҡыҙы 25 йылдан ашыу судья вазифаһында эшләй. Профессионализм һәм закондарҙы тәрән белеүе менән  коллегаларының хөрмәтен һәм        граждандарҙың ышанысын яулай. Ул һәр ваҡыт ғәҙеллек, аҡыл һәм кешелеклелек өлгөһө булып ҡала, ҡанундың ҡатылығын һәр ҡарарҙа кешелеклелек менән берләштерә. Ошо көндәрҙә Венера Мәғәлим ҡыҙын хеҙмәттәштәре хөрмәтләп отставкаға оҙатты. Лилиә Нуриева, Өфө ҡалаһының Калинин район суды матбуғат хеҙмәткәре.",Ғүмерен ғәҙеллекте һаҡлауға бағышланы,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Йәмғиәт,1197,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2026-02-08/meren-ellekte-a-lau-a-ba-yshlany-4569449,2026-02-08T18:30:00+00:00
"Бөгөн дә Совет майҙаны гөрләп тора. Ә ""Союзмультфильм"" майҙансығында балаларҙы йәнһүрәт геройҙары ҡаршы ала.",Йәнһүрәт геройҙары балалар менән уйнай,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Донъя,108,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-06-08/y-n-r-t-geroy-ary-balalar-men-n-uynay-4269219,2025-06-08T13:21:39+00:00
Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаилә ағзалары өсөн транспорт һалымы буйынса ташлама бер йылға оҙайтылды.,Ташлама ғәмәлдә ҡала,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,123,https://bashgazet.ru/news/novosti/2025-12-10/tashlama-m-ld-ala-4501043,2025-12-10T14:30:00+00:00
"5Татарча подкастның чираттагы чыгарылышында ""Монда булган, монда калсын"" пабликлары хуасы Гөлназ Мөхәммәдиева белән социаль челтәрләрдә киңәш-табыш төркемнәре турында сөйләштек. Ир-хатын, килен-каенана темаларында киңәш бирүчеләр ничек үзгәрә, кешеләрне ниләр кызыксындыра - бу хакта безнең подкастта тыңлагыз. Подкаст турында тулырак: - Блог ачу тарихы, беренче язылучылар күрәзәче эзләп кергән. - Ир-хатын мөнәсәбәтләренә караш үзгәрүе, ""бала хакына түз"" диючеләр кими, ""үзеңне уйла"" диючеләр арта. - Төрле социаль челтәрләрдә аудиторияләр аерыламы? - Инстаграмда активлык кимү, ә Вконтактега күңел бармау- Дөньяда нинди генә вазгыять булмасын, хат темалары үзгәрми. - Мондый пабликлар психологны алыштыра аламы? - Килен-каенана темасы – бер кызып китсәләр, туктатып булмый- Өч бала, эш - Гөлназ блогка каян вакыт таба (спойлер, каенанасы белән яши). - Безнең халык үз язмышы турында язарга һәм кешенең язмышын укырга ярата дип фәлсәфәи уйланулар. - Каян үсенте алырга, Дагыстаннан ничек йорт иһазлары кайтарырга - кеше күбрәк нәрсә сорый? - Татар телендә аралашу ылысы.",Социаль челтәрләрдә киңәш-табыш пабликлары ник популяр,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,татарча подкаст,1072,https://www.azatliq.org/a/31890863.html,2022-06-09T14:02:37+00:00
"Күп балалы ғаилә көнө итеп 21 декабрь раҫланған. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы–Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев әйтмешләй, Яңы йыл байрамы менән Раштыуа алдынан тотош декабрь ғәҙәттә ғаилә усағының йылыһы менән һуғарыла. Күп балалы ғаилә көнөн булдырыу ғаиләне нығытыуға, традицион ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлауға һәм күп балалылыҡты пропагандалауға хеҙмәт итер, – ти парламентыбыҙ рәйесе. Сығанаҡ: Башинформ.",Башҡортостанда Күп балалы ғаилә көнө булдырылған,['Башҡортостан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,406,https://amanat.su/news/novosti/2025-10-30/bash-ortostanda-k-p-balaly-ail-k-n-buldyryl-an-4447470,2025-10-30T12:14:00+00:00
"Форумды әһәмиәте Форумдың әһәмиәте тураһында һөйләп, Радий Хәбиров  «Рәсәй – спорт державаһы»  илдең төп спорт форумы булыуын, унда спорт мәсьәләләре тураһында фекер алышыу, тәжрибә уртаҡлашыу мөмкинлеге булыуын билдәләне.  Ғәҙәттә, ошо Форум барышында ил Президенты Физик культура һәм спорт буйынса совет ултырышын үткәрә, унда тармаҡты үҫтереү буйынса яңы ҡарарҙар әҙерләнә. Форумдың Рәсәй Федерацияһындағы төп спорт байрамы  булыуын ошолар билдәләй, тине Башлыҡ һәм Өфөгә 170-тән ашыу Олимпия чемпионы һәм призеры килеп төшөүе лә байрамса кәйеф тыуҙырыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Спорт объекттары тураһында Республика мөһим сараны яңы спорт объекттары асып, булғандарын ремонтлап әҙерләнде.  Хәбәрсе улар тураһында һорашты. Радий Хәбиров Көрәш һарайын төп объект тип атаны. Был ҡоролмала биш зал, 18 келәм, ҡунаҡхана, медицина блогы һәм башҡалар бар. Майҙаны – 28 мең квадрат метр. «Форум да, Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Совет ултырышы ла шунда үтәсәк», – тине республика етәксеһе. Йәнә Фехтование үҙәге асылды. Был үҙәк, Радий Фәрит улы әйтеүенсә, Токиолағы Олимпия уйындарында Башҡортостандың ике спортсыһы фехтование буйынса алтын миҙал яулағас төҙөргә вәғәҙә ителгән объект. Ишкәкле слалом комплексы иһә Башҡортостанда 1980-се йылдарҙан үҫешеүсе спорт төрө өсөн төҙөлгән. Был уникаль комплекс  йыл әйләнәһенә эшләй, йылы һыу уға йылылыҡ электр станцияһынан килә. Нефтекамала ҙур физкультура-һауыҡтырыу комплексы асылырға тора. «Беҙҙең спорт объекттарының бығаса булмаған күләмдәрҙә төҙөлөүе һәм асылыуы  – спорт һәм физик культура үҫешһен, меңәрләгән малайҙар һәм ҡыҙҙар тыныс һәм яҡшы шарттарҙа спорт менән шөғөлләнә алһын өсөн, тип әйтер инем», – тине Радий Хәбиров. Форумдың бәйгеләре Хәбәрсе  Форум сиктәрендә үтәсәк спорт ярыштары тураһында һораны. Етәксе Форум сараларына 5 меңгә яҡын кеше,  30-лап илдән ҡунаҡтар килеүен белдерҙе. Спорт һәм физик культура министрҙары менән осрашыуҙар үтәсәк, бөгөнгө ҡатмарлы шарттарҙа спортты үҫтереү перспективалары ҡараласаҡ. Форум сиктәрендә үтәсәк ярыштар тураһында һөйләп, Радий Хәбиров  Фехтование үҙәгендә халыҡ-ара кимәлдәге «Салауат ҡылысы» турниры башланыуын,  кёрлинг, «Бокс төнө»,  баскетбол, көрәш ярыштарын телгә алды. 19 октябрҙә Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Физик культура һәм спорт буйынса совет ултырышы үтәсәк, унда тармаҡтың үҫешенә йомғаҡ яһаласаҡ. Шул уҡ 19 октябрҙә Йәйәү йөрөү көнө үткәреләсәк, унда 25 меңләп кеше ҡатнаша. Башҡортостандар ниндәй спорт төрҙәренә өҫтөнлөк бирә? «Беҙ хоккейҙы бик яратабыҙ, – тине Радий Фәрит улы. –  Яратҡан командабыҙ «Салауат Юлаев» менән ғорурланабыҙ һәм уның өсөн һәр саҡ «көйәбеҙ». Футбол менән дә хәл насар түгел – уңыштар ҙа, юғалтыуҙар ҙа бар. Волейбол клубы һәм дөйөм алғанда волейбол, баскетбол бик яҡшы үҫешә. Көрәш төрҙәрен яратабыҙ – был традицион һәм боронғо спорт төрө, сөнки беҙҙә спорттың милли төрө булған көрәш тә бар. Шуға күрә грек-рим, ирекле көрәш төрҙәрен, самбо, дзюдоны үҫтерәбеҙ. Грэпплинг буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы Джефф Монсон күнекмәләр алып бара. Бокс буйынса тәүге Рәсәй, Европа чемпиондары барлыҡҡа килде. Фехтование тураһында әйттем инде. Еңел атлетика яҡшы үҫешә – унда дисциплина төрҙәре байтаҡ, һәм һәр береһендә билдәле уңыштар бар. Шуға күрә малайҙар һәм ҡыҙҙарҙың бөйөк спортсы булып китеүе мотлаҡ та түгелдер, бәлки. Дөрөҫ, уныһы ла яҡшы. Иң мөһиме – улар ныҡ, көслө һәм сәләмәт булһын. Спорт һәм физик культураның асылы тап шул инде». Сығанаҡ",Радий ХӘБИРОВ: «Меңәрләгән малай һәм ҡыҙҙар спорт менән шөғөлләнә алһын өсөн төҙ,"['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 1 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0],7,Яңылыҡтар,3427,https://amanat.su/articles/novosti/2024-10-17/radiy-h-birov-me-rl-g-n-malay-m-y-ar-sport-men-n-sh-ll-n-al-yn-s-n-t-3971753,2024-10-17T19:37:00+00:00
"Алимә СәләхетдиноваАлимә ханым үзе Казанда туып үскән, 1 нче татар гимназиясендә укыган. Казан университетының тарих бүлегендә укыды, шуннан соң гаиләсе белән башта Словакия, соңрак Канадага күченде. Канадада ул тик утырмыйча, балалар өчен махсус татар дәресләрен булдырды. әй көнне исә ул Монреальдә Сәләт аланын оештырырга әзерләнә. Балаларны тәрбияләү һәм Канадагы татар тормышы турында сөйләшеп алдык. – Алимә ханым, сезнең туган телгә мәхәббәт, шундый актив эшчәнлек кайдан барлыкка килде? – Мин үзем Казанда үссәм дә, кызганычка, рус мохитендә тәрбияләндем. Татар гимназиясенә кергәндә мин 20 ләп татар сүзен генә белә идем. Андагы укытучылар, мөгалимнәр миңа татар телен сеңдерә алдылар, телгә мәхәббәт уяттылар. Шуннан соң Казан дәүләт университетының тарих бүлегенә укырга кердем һәм дусларым киңәше белән Сәләт аланына бардым. Шунда татар теле дөньясына чумдым, телемне үстердем, милли аңымны арттырдым. Сәләттә хәләл ефетем белән таныштым, кияүгә чыктым. Балаларым туганчы, күп татар китабын укыдым. Һәм шул миңа киләчәктә нык ярдәм итте. Башкаларга туган телнең әһәмиятен, аның матурлыгын, халыкның асылын аңлатканда бу ыелган белемнәр бик кирәк. Үзең тарихыбызны, бөек шәхесләребезне белмәсәң, башкаларга тел турында сөйләү – буш эш. Улым тугач, аның белән бары тик татарча сөйләштем. Авыр булды, чөнки, барыбер, рус мохитендә үстем, моның тәэсире бар. Шулай да гаиләмдә, балам белән татарча сөйләшәм дип тырыштым. Алимә Сәләхетдинова– Казанда Сабыйлар үзәген дә ачуда катнашкансыз. .– Беренче улым Йосыф белән шулай татарча гына аралашып, аның белән кече яшьтә үсеш курсларына махсус йөри башладык. Шунда русча давайте покаркаем как вороны кебек биремнәр биргәндә, улым миңа аптырап карап, әни, ни бу? дип сорый иде. Миңа бөтен дәресләрне тәремә итәргә туры килде. Шунда аптырадым: ничек инде Казанда, татарның башкаласында балаларның үсеше өчен бернинди махсус дәресләр, оешкан үзәк юк? Шулай итеп, мин татар балалар үзәге белән хыялланып йөри башладым. Башта өйдә татарча оештырылган дәресләрдән башланган бу хыял чынга ашты. Якын дустым Ләйсән Галәвиева белән Сабыйлар балалар үзәген оештырдык. Анда заманча кызыклы балаларны үстерү, тәрбияләү методикаларын татарча кертеп карадык. Балаларга татарча ырлар, уеннар әзерләдек. Үзем анда ярты елга якын укытучы, методист булып эшләдем, бишектән үстерү програмын әзерләдем. Бу юнәлеш хәзер үсә, моңа бик шатланам. – Канадага ничек күчендегез? – Иремнең эше белән без башта Словакиягә күчендек, соңрак 2015 елда Канадада яши башладык. Чит илдә балаларга аралашырлык яшьтәшләрен табу авыр, әлбәттә. Гомумән, мондый нәрсә күзәттем: балаларга үз туган телендә сөйләшә торган яшьтәш кирәк. Әти-әнисе, башка олылар да татарча сөйләшсә дә, бала белән татарча аралашкан яшьтәше, дусты булганда гына ул татарча иркен һәм теләп сөйләшә башлый. Словакиядә татарларны табу авыр булды, бер башкорт гаиләсе белән генә дуслаша алдык. Канадада исә зур татар әмгыяте бар, ләкин балаларымның татарча аралашырлык яшьтәшләре юк шул. Квебекта исә француз телен көчле куялар, балаларны өйдә дә, кичен дә французча сөйләшергә өндиләр. Мин исә өемдә бары тик татарча аралашу таләбен куям. Балалар башка телләрдә эндәшсәләр, ишетмим дигән булам. Әйдә, татарча кабатлап кара әле дип әйтәм. Ике улым, Йосыф белән Салих һәм кызым Зифаны шулай итеп тәрбиялим. – Канадада барлыгы күпме татар яши? Балалар күпме, татарча сөйләшә беләләрме? Инкыйлабка кадәр күчкән татарлар белән сокланам мин. Башта Кытайга, аннан АКШ, Канадага күчкән татарлар чиста татарча аралаша, аларның балалары, оныклары да татарча белә-сөйләшә. Нурия апа Кудеки мисалын гына караганда, ул кытайча, русча, инглизчә, французча белә, татарча да иркен аралаша. Кайвакыт татарлар теге юк, бу юк, дип зарланалар, ләкин Нурия апа мисалын караганда, аның бөтенләй берни юк иде, шуңа карамастан телен саклап калган. Бу татарлар Казанга караганда да татарча яхшырак сөйләшә. Канадада якынча 60 лап татар гаиләсе бар, алар арасында 20 ләп гаилә актив татар тормышында катнаша, ярдәм итә. Монреаль татарлары оешмасы быел бик актив мастер-класслар оештырды, егетләр өчен беренче татар хокей матчын да үткәрделәр. Гомумән, Канадада татарлар күбрәк, ләкин барысы да килми, үзләрен белдерми. Һәм соңгы арада күченгән татарлар арасында татарлык белән кызыксынмаган, телләрен белмәгән һәм тартылмаган кешеләр аз түгел шул. – Балалар белән татарча аралашу ничек бара? Сабыйлар-Монреаль шул максаттан тудымы? – Кызганычка, монда күп татар кешесе балаларын ирле рус мәктәбенә бирергә тырыша, монда белем яхшы диләр. Шимбә көнне бөтенесе балаларын рус мәктәбенә йөртә. Шулай итеп бер генә мөмкинчелегебез калды – якшәмбе көнне очрашып, дәресләр оештырырга. Һәм шулай итеп, узган елның сентябреннән мин Сабыйлар-Монреальүзәген оештырдым. Дәресләр түләүле иде, тик аның акчасы бары тик аренданы каплауга гына китә иде, акча эшләү максаты юк иде. Сабыйлар-Монреаль дәресләренә йөрүче балалар һәм аларның әти-әниләреДәресләргә даими рәвештә 6-7 бала йөрде, алар белән шөгыльләндем. Аларны элек кулланган методикалар белән укыттым, ырлар ырладык, бармак уеннарын уйнадым, телгә мәхәббәт уятырга тырыштык. Шулай ук әлеге дәресләргә яңа методикалар да өстәргә кирәк булды, чөнки ул татар телен белмәгән, татар телен чит тел буларак өйрәнгән балалар булды. Дәресләр нәтиәле булган, мәсәлән, дәресләргә йөргән Майа исемле кыз бөтенләй татарча белмәгән хәлдә килеп, хәзер татарча кыска авап әйтә ала. Бик кызганыч, ләкин мартта дәресләрне туктатырга мәбүр булдым, үзем көллияткә укырга кердем, ул да якшәмбе көненә туры килде. Хәзер бу балалар өчен борчылам, инде сентябрьдән дәресләрне янә башларга телим, ниятлим. – Быел Монреальда Сәләт аланын да оештырасыз. Ул ничек оештырылачак? Узган ел Канада татарларының Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов белән очрашуы узды. Шунда мин безнең ирле тәрибә белән таныштырдым, Канадагы төрле кызыклы фикерләрне сөйләдем. Һәм безнең сөйләшүдән Канадада Сәләт аланын оештыру фикере туды. Без монда үз балаларыбызны ыябыз, сез Татарстаннан ибәрәсез дип сөйләштек. Татарстан балалары инглизчә өйрәнәчәк, Канада, АКШтан ыелган татар балалары татарча аралашачак. Оештыру эшләре тәмамлана диярлек. Август аенда оештырырга ыенабыз. Лагерьдә татар теле лабораториясе булачак, татарча сөйләштерү, татар мохитен оештыру нияте. Аланны һәм мәктәпкәчә, һәм мәктәп балалары өчен әзерлибез, хәтта әти-әниләргә аерым програм уйлыйбыз. – Татарстан ягыннан финанс ярдәм булдымы? Татарстан әйдаманнар, укытучылар, програм чыгымнарын, шулай ук Казаннан килгән балалар чыгымнарын каплый. Чит ил татарлары исә үз балаларының чыгымнарын үзләре каплаячак. – Квебекта тел сәясәте ничек алып барыла? Икетелле төбәк буларак, Татарстан белән охшашмы? Без Канадага килгәндә, иңелчә генә инглизчә аралашырбыз дип уйлаган идек. Ләкин инде шактый вакыт узуга шуны аңлыйм: монда француз телен белмичә яшәү бик авыр. Хәзер мин француз телен өйрәнәм. Монда француз телен белмичә эш табу нык кыен, аның өчен зур белгеч булырга кирәк. Биредә инглиз телле мәктәпкә бару мөмкинлеге юк диярлек, бары тик аерым искәрмәләр очрагында инглиз телендә укырга мөмкин. Ә мигрантлар исә французча белем алырга мәбүр. Француз телен белмичә, биредә яшәү мөмкин түгел. Французлаштыру сәясәте көчле бара, моның белән махсус мәгариф департаменты шөгыльләнә. ирле инглиз теллеләрдә бераз нәрсәгә бу француз теле дигән караш бар, моның белән Татарстанга бераз охшашлыклар бар. Ләкин мин үзем французларда горурлык хисен тоям, үз телләрен саклыйлар һәм үстерәләр. Шунысын да әйтим, француз телен үстерү шаукымы башлангач, Квебек икътисады нык төште, югалту кичерде. Аңа карамастан, канунны курыкмый кабул иттеләр, хәзер икътисад әкренләп үсә бара, үз хәленә кайта бара. – Моннан чыгып, шундый сорау: сезнеңчә, татар телен глобаль яктан үстерү өчен ниләр кирәк? Хәтерлим, бер ун ел элек радиодан яңалык ишеттем: фитнес, сәламәт яшәү рәвешен рекламлыйбыз диләр. Мин аптырадым, моны ничек популярлаштырып була дим, яшьләр эчә-тарта бит. Вакыт узды, чыннан да фитнеслар белән шөгыльләнә торган кешеләр нык арты. Минемчә, тел очрагында да шулай. Аны мөмкин кадәр популярлаштырырга, таратырга, танытырга кирәк. Татар теленә ихтыя булдыру кирәк. Кешеләрнең татарча аралашу өчен сәбәп, мотивация тудырырга кирәк. Бу юнәлештә мин Мин татарча сөйләшәм кебек чараларны бик хуплыйм. Татар телен ""модалы"" итәргә кирәк.","""Балаларымны ""әйдә, татарча кабатлап кара әле"" дип тәрбиялим""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 1 1 1 0 0 1 0 1 0 0],8,Татарстан,8265,https://www.azatliq.org/a/28426305.html,2017-04-14T21:05:46+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырӘмма эшкуарлыкта эшләүчеләрнең уртача кереме 35 мең сум тирәсе генә.2024 елның 9 аенда Казанда уртача хезмәт хакы 89,3 мең сумга иткән. Бу узган елдан 21 процентка (инфляцияне исәпкә алганда — 12 процентка) күбрәк. Әлеге саннарны бүген Казан башкарма хакимиятенең итәкче урынбасары Илдар Шакиров мэрия киңәшмәсендә китерде. Хезмәт хаклары өлкәләргә карап бер-берсеннән шактый аерыла. Иң күбе финанс тармакта эшләүчеләр ала — аена уртача хезмәт хакы 121,5 мең сум. Ай-ти һәм фән өлкәсендә — 121,1 мең сум, медицина һәм социаль хезмәт күрсәтүдә — 77,2 мең сум, мәгарифтә — 64,5 мең сум тәшкил итә. Кече һәм урта эшмәкәрлектә эшләүче хезмәткәрләрнең уртача хезмәт хакы исә бары 35,4 мең сум гына булган. Бу Казандагы уртача хезмәт хакыннан 2,5 тапкырга азрак. Казан хезмәт хакы күләме буенча Мәскәү, Петербур, Екатеринбур һәм Красноярскидан соң бишенче урында бара. Шул ук вакытта Казанның барлык тармакларына да эшчеләр итми. Моны шәһәр мэры Илсур Метшин проблем дипатады. Иң зур кытлык — сәнәгать тармагында күзәтелә.1 октябрьгә булган саннарга караганда, Казанда 1 304 эшсез теркәлгән. Шул ук вакытта 15 меңгә якын вакансия бар. Татарстанда Украина сугышында Русия гаскәренә корал итештерүче хәрби заводларда эшче көчләргәкытлык зур. Бу хәрби оешмаларның сугыш өчен туктаусыз эшләвенә бәйле. Сугыш шартларында соңгы ике елда Русиядә, шул исәптән Татарстанда һәм Башкортстанда яңа урта сыйныф оешты. Бу — Украина сугышында катнашучылар һәм хәрби заводларда, келәтләрдә эшләүчеләр һәм белгечләр. Аларның 200 мең сумлык айлык кереме Русиядә уртача айлык хезмәт хакыннан ике тапкырга күбрәк. Аларның керемнәре менеджерлардан, банк хезмәткәрләреннәнартып китте. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Казанда хезмәт хакы 90 мең сумга якынлашкан,['Татарстан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1725,https://www.azatliq.org/a/kazanda-hezmat-haki-90-meng-sumga-yakinlashkan/33214959.html,2024-11-25T13:31:15+03:00
"Конференциядә Русиянең төрле мәхкәмәләрендә ислам китапларын яклау белән шөгыльләнүче адвокатлар Равил Тугушев, Руслан Нәгыев, Марат Ашимов, Сарытау өлкәсе мөфтие Мөкатдәс Бибарсов, Ульян өлкәсе мөфтие Мөхәммәд Байбиков, Мәскәү мөфтие, Мәскәү әмигъ мәчете имам-хатыйбы Илдар Әләүтдинов, шулай ук Пенза, Мордовия, Киров, Әстерхан өлкәләреннән дин әһелләре дә катнашты. Адвокат Марат Ашимов Азатлыкка сөйләгәнчә, утырышта сүз нигездә Лаеш мәхкәмәсе карары турында барган. Узган елның декабрь башында бу мәхкәмә өч китапны – Габдерахман әс-Сәгыйдинең Коръән тәфсирен, ""Сәхих әл-Бохари"", ""Бүлүк әл-Мәрам"" ыентыкларын экстремист диптаныган иде. Адвокат ислам әдәбияты тыелуда халыкның битараф булуы гаепле дип сөйләде. Аның сүзләренчә, мөселманнарның, дин вәкилләре һәм әмәгать эшлеклеләренең тик торуы, бер гамәл кылырга да тырышмавы шундый хәлләргә китерә. Марат Ашимов""Беркем дә бу эшкә игътибар итми, беркем борчылмый. Чынлыкта безнең китапларыбызны мәхкәмәләрдә адвокатлар гына яклый, 3-6 адвокат нидер эшләргә маташа, тик дин әһелләре тарафыннан ярдәм, теләктәшлек бик аз. Без еш кына мәхкәмәләрдә ишетәбез – менә сез бу әдәбиятны яклап йөрисез, ә мөфтиләр үз якларыннан бер яклау сүзе дә әйтми, шулай булгач, бәлки чыннан да бу әдәбият начардыр, аны беркем дә якламагач? "" ди адвокат. ""Шулай пассив була торгач, тыюлар ислам тәгълиматының нигезе булган Коръән һәм хәдисләргә кадәр килеп итте"", ди Марат Ашимов. ""Хәтта Бохариның сәхих (дөреслегендә шик булмаган) хәдисләрен дә тыя башладылар. Коръәнне генә тыясылары калды, ләкин тыя алмыйлар, чөнки канун бар. Ләкин Изге Китапның тәфсирләрен һәм сәхих хәдисләрне тыюга кадәр килеп иттеләр. Болар бит безнең динебездә төп чыганаклар. Хәлләр начар һәм без үзебез моңа килеп иттек, үзебезнең пассив булуыбыз гаепле"", дип борчылып сөйләде адвокат. Конференциягә ыелучылар Лаеш мәхкәмәсе карары турында әмгыятьтә шау-шу күтәрергә кирәк дигән уртак фикергә килгән. Чарада катнашкан һәркем бу Лаеш мәхкәмәсе карарын Югары мәхкәмәгә шикаять итсен, шул рәвешле мәгълүмати дулкын тусын дигән карарга киленгән. Ашимов сүзләренчә, китапларны тыю турында чыгарылган мәхкәмә карарын теләгән һәр мөселман шикаять итә ала, чөнки ул теләсә-кайсы мөселманның хокукларына кагыла. ""Элегрәк мондый практика кулланган бар иде. Краснодар мәхкәмәсендә Равил Тугушев Эльмир Кулиевкитапларын яклаганда булды ул. Аннары Көньяк-Сахалинскида мәхкәмә узды. Анда да адвокатлар һәм гади мөселманнар шикаять итте"", дип искә ала адвокат. Ашимов сүзләренчә, мондый гамәлләр билгеле бер нәтиәләргә китерә, чөнки мәхкәмә дә, әсәрләргә анализ ясаучылар да теге яки бу эшнең халыкта, әмгыятьтә билгеле бер итимагый канәгатьсезлек китереп тудыруын күрә. Сарытау өлкәсе мөфтие Мөкатдәс Бибарсов, ""бу темаларны омга намазларында күтәрергә кирәк, шулай ук ислам китаплары тыелуы турында төбәкләрдәге диния назәрәтләре чыгара торган газетлар, сайтларда язарга кирәк"", дип тәкъдим итте. Лаеш мәхкәмәсе карарын 9 декабрьда чыгарды, 10 гыйнварда аны шикаять итү вакыты тәмамланды. Конференция нәтиәсендә дистәләгән адвокат һәм әмәгать эшлеклесе бу карарга каршы Татарстан Югары мәхкәмәсенәшикаять итте. Алар арасында адвокатлар, юристлар да, гади мөселманнар да бар иде. Адвокатлар Руслан Нәгыев, Равил Тугушев, Марат Ашимов, Мансур Усманов, Татарстан, Мордовия республикалары, Пенза, Ульян, Сарытау, Самар өлкәсе мөселманнарыннан шикаятьләр ибәрелгән. Мөселманнар һәм мөселман оешмалары исламның классик китаплары булып торган һәм шул ук вакытта ислам фикеренең һәйкәлләре булган әлеге китапларны нигезсез рәвештә тыюны туктатуны таләп итәләр. Моннан тыш, ислам бизнесы Халыкара берлеге президенты Марат Кабаевта ислам әдәбиятын мәхкәмәләр белән тыюга каршы чыкты. Ул да Татарстан Югары мәхкәмәсенә шикаять итте. Марат Кабаев Лаеш мәхкәмәсе чыгарган карар нигезсез дип саный, ул ислам бизнесы берлеге әгъзаларының хокуклары һәм бурычларына кагыла дип белдерә. Русия Мөфтиләр шурасы рәисе, мөфти Равил Гайнетдинда дини китапларны яклап берничә шикаять юллаган. Атап әйткәндә, ул Самар мәхкәмәсе караган эшкә шикаять йөзеннән Русия Югары мәхкәмәсенә кассация шикаяте имзалаган, шулай ук Лаеш мәхкәмәсе карарына да аппеляция шикаяте юллаган.2020 елның августында Самар шәһәре Красноглински районы мәхкәмәсе Коръән тәфсирләрен – гарәпчәдән Эльмир Кулиевтәремәсендә Абд ар-Рахман әс-Саади аңлатмалары белән бирелгән ""Облегчение от Великодушного и Милостивого"" (1 нче һәм 3 нче томнар) китапларын экстремист дип таныган иде. 2021 елның гыйнварында Самар өлкә мәхкәмәсе район мәхкәмәсенең карарынгамәлдә калдырды. Бу мәхкәмәләрдә Равил Гайнетдин вәкиле буларак адвокат Равил Тугушев катнашкан. Тыелган китаплар мәсьәләсе күтәрелгән конференциядән соң адвокат үзенең битендә болай дип белдерде: ""Конференция барышында исламның төп китаплары булган хезмәтләрне тыю белән бәйле күп кенә сораулар күтәрелде. Мөселманнар үз эченә йомылып ятмаска, хакимият органнары һәм итимагый оешмалар белән күбрәк аралашырга тиеш дигән фикерләр яңгырады. Без, Русия мөселманнары, безнең уртак Ватаныбызның башкалар кебек үк кануннарны төгәл үтәүче ватандашлары. Соңгы 20-30 ел эчендә начар ниятле медиалар тарафыннан көчләп тагылган стереотипларны имерергә күптән вакыт. Без үзебезнең Конституция биргән хокукларыбызны якларга әзербез, ләкин моны катгый рәвештә Русия Федерациясенең гамәлдәге кануннары кысаларында гына эшләргә чакырабыз. """"Шикаять итү – бу беренче адым, аны 10 гыйнварга кадәр биреп өлгерергә кирәк иде. Максатыбыз исә – бу темага мөмкин кадәр күп кешенең игътибарын әлеп итү. Шикаять биргәннән соң безнең алга таба ниндидер гамәлләр кылыр өчен ике ай вакытыбыз булачак. Без бу теманы итимагый өлкәдә күтәрәчәкбез. Адвокатлар һәм мөфтиләр генә түгел, бөтенебезгә дә активлыкны арттырырга кирәк. Бу мәсьәләне ислам кабул ителүнең 1100 еллыгын бәйрәм итү кысаларында да күтәрергә кирәк. Безгә ""монда ислам дине күптәннән, бу китаплар – безнең тарихи китапларыбыз, ә китапларны тыю процессы дәүләтнең дә, хакимиятнең дә башка илләр алдында абруена, имиджына зыян китерә"" ди Марат Ашимов. Адвокат сүзләренчә, бу китапларга экспертиза профессионал булмаган кешеләр тарафыннан ясала, ә еш кына алар әлеге китаплар экстремист дип танылсын дип тырышучылар да булып чыга. Марат Ашимов Азатлыкка әйткәнчә, адвокатлар һәм дин әһелләре шундый ук очрашуны тагын бер тапкыр уздырырга ниятлиләр. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","""Дини китапларны тыю мәсьәләсен исламның 1100 еллыгында күтәрү кирәк""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 1 0 1 0 1 1 0 1 1 0],9,Дин,6524,https://www.azatliq.org/a/31657944.html,2022-01-17T11:34:44+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырСәбәпләре әйтелми. Ул Иннополис башлыгы итеп 2016 елда билгеләнгән иде. Иннополист чатында Руслан Шаһалиеввазифасыннан китүенигълан итте. Аны эштән ибәрү карарын бүген, 18 июньдә Иннополис депутатлары шурасы утырышында кабул итәчәкләр. Нигә китүе әйтелми. Иннополисны ул 2016 елдан бирле итәкләде. Иннополис - Татарстанның Югары Ослан районындагы шәһәр, Казанның иярчен-шәһәре, аның агломерациясенә керә. Бу шәһәрдә Иннополис университеты һәм ""Иннополис"" махсус икътисади зонасы бар. Мәскәү янындагы Сколково үзәге һәм Новосибирскиның Кольцовосы белән беррәттән Русиядәге өч фәнни шәһәрнең берсе булып тора. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстандагы Иннополис шәһәре мэры Руслан Шаһалиев вазифасыннан китүен белдерде,['Мәғариф' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,766,https://www.azatliq.org/a/tatarstanning-innopolisi-meri-ruslan-shagaliev-vazifasinnan-kituen-iglan-itte-/32997763.html,2024-06-18T12:58:19+03:00
"Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, республика юлдарында юл-транспорт ваҡиғалары көн һайын булып тора. Кисә Белорет - Миәс - Учалы автомобиль юлының 104-се саҡрымында ""Киа Соренто""ның 45 йәшлек водителе 51 йәшлек водитель идара иткән ""Хово"" йөк автомобиле менән бәрелешкән. Юл-транспорт ваҡиғаһы һөҙөмтәһендә еңел автомобиль водителе көслө бәрелеүҙән ваҡиға урынында уҡ йән биргән. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Водитель ваҡиға урынында һәләк булған,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,472,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2026-01-16/voditel-va-i-a-urynynda-l-k-bul-an-4540269,2026-01-16T18:15:00+00:00
"– Ялда бушһыңмы? — Дүшәмбе эш көнө ике туған апайымдың шылтыратыуынан башланып китте. – Өйөмдө йыуып, таҙалап алырға ине. Эштә йөрөп, һаман ҡул теймәй, — тием мин. – Шәмбе еҙнәңдең юбилейы бит, һине лә саҡырабыҙ. Кухняла кәрәгең дә тейер. Өлгөрә алмайым. Кеше алдында оятҡа ҡалғы килмәй. Беҙгә бер көн алдан килеп йоҡларһың. Илап ятҡан балаң, ҡыҙғанып ултырған ирең юҡ. Эй, шул отказ һуға белмәүемде әйтеп бирәйем! Ризалаштым, ҡайҙа бараһың инде? Трубканы һалыуым булды, кабинетҡа етәксем инде. – Приказ килде, уҡытырға бер хеҙмәткәрҙе ебәрергә кәрәк, — тине ул, һаулыҡ алғас. — Йәш кеше һин барырһың. Өфөлә үтә, ике көн була. Иртәгә таңда юлға сығаһың. – Мин иртәгә Фәлән ауылына командировкаға барам бит. – Эйе шул! — Етәксем маңлайына һуғып ҡуйҙы ла, ҡаштары төйөлөп, уйланып китте. Шунан: – Фәлән ауылға бөгөн бар, — тип ҡарарын әйтте. – Нисек бөгөн? ! Өлгөрмәйем бит! Юлға ғына ике сәғәт китә. – Ярай, нисауа! Һин бит әле йәш, ас ирең өйҙә көтмәй, балаң-малың юҡ, яйлап йөрөп ҡайт. — Барыһы хәл ителде тигәндәй, кабинеттан һыҙҙырта һалды. Шулай, аҙнаның өс көнө юлда үтте. Кесе йома көндө иҫәнәй-иҫәнәй кабинетыма килеп индем. Йоҡо баҫмаҫтан алда тип эшкә тотондом. Инде ең һыҙғанып эшләй башлағайным, ике туған апай шылтырата: – Иртәгә эштән һуң тура беҙгә килергә онотма! – Ярай-ярай, апай, — тип трубканы һалам тигәйнем, ул дауам итә: – Шуны әйтәм тип итәм: бөгөн ҡайнымдар килә. Һиндә ҡунырҙар. Яңғыҙ тораһың, ҡарттарға бер кем ҡамасауламаҫ. Беҙҙә, үҙең беләң, өс бала, урын да юҡ. Әҙерләнеп кенә тор инде, алтыла килеп етәләр. Әттәгенәһе! Ул ҡәйнәләрен кем икәнен дә белмәйем, миңә ебәргәнсе. Юҡ тип әйтеп өлгөрмәнем. Ә алтыла килә торған кешеләр дүрттә эшемә килеп ингәс, ултыра төштөм. Йома эшкә нисек барып еткәнемде иҫләмәйем. Баш гөжләп тора. Кис буйына әбей-бабайға тамаҡ йүнәттем, аҙаҡ хәбәрҙәрен тыңлап ултырҙым. Етмәһә, таң менән тороп, мине лә уяттылар. Ә эштә коллегалар шат йылмайып ҡаршы алды. Шунда уҡ кабинеттарына индереп, сәй яһанылар. Бушҡа түгел икән. – Беҙҙең Фәлән Фәләнович киләһе аҙнанан пенсияға сыға. Бына һиңә йыйылған аҡса. Берәй бүләк ал. Мин балалар менән магазиндар буйлап йөрөй алмайым, — тине береһе. – Минең ир, икенсе иргә бүләк һайларға киттем тиһәм, өйгә индермәҫ ул, — тине икенсеһе. – Эйе шул! Ғаилә менән бер нәмә эшләп булмай. Шуға һин кейәүгә сығам тип ҡабаланма, иректә йөрөп ҡал, — тип өсөнсөһө йомғаҡлап ҡуйҙы. Ярай, былай ҙа еҙнәгә берәй нәмә ҡарарға кәрәк. Эштән һуң магазиндар буйлап йөрөнөм. Йома кис, шәмбе аяҡ өҫтөндә үтте. Саҡырылған ҡунаҡ булһам да, өҫтәл артында ултырыу эләкмәне. Миңә һеңлем, аш һалыш, тәрилкәләрҙе йыйып алыш, сәй яһаш, өҫтәлде рәтләш, ә башҡа ҡунаҡтарға ултырығыҙ, йәш кеше бар бит тигән әмерҙәр яуып ҡына торҙо. Ҡунаҡтан һуң, һауыт-һабаны төнгө өстә йыуып бөтһәм дә, ҡайтырға булдым. Урын етмәй тиһәләр ҙә, ҡайныһы менән ҡәйнәһе залда хырылдап йоҡлай, тимәк, өйөмдә миңә иркенлек. – Өйҙә күстәнәс көтөп ултырған балаларың юҡ, һиңә һалып тормайым, — тине апайым оҙатҡанда. Яуапҡа өндәшеп торманым. Бары тик: Эй Алла! Ҡасан ғына кейәүгә сығам да, бала табам да ял итәм инде? – тип уйлап ҡуйҙым. Заһиҙә МУСИНА.","Ғаиләң юҡ, балаң юҡ.",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Йәмғиәт,3091,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-10-18/ail-yu-bala-yu-3973780,2024-10-18T15:32:00+00:00
"""Бугенге Удмуртиядә ислам"" конференциясеУдмуртия мөфтияте оешуга – 20 ел. Әлеге датага багышлап, Ижауда ""Бугенге Удмуртиядә ислам"" дип аталган конференция узды. Аны республика башлыгы һәм хакимият администрациясе, Русия фәннәр академиясенең Урал бүлегенең Удмурт тарихы, теле һәм әдәбияты институты, Удмуртия мөфтияте белән берлектә уздырды. Конференциядә Фаиз хәзрәт Мөхәммәтшин чыгыш ясыйУдмуртия мөселманнарының диния нәзарәте илдә халык үз иреген билгеләү юнәлешен алгач барлыкка килде, 1994 елның әендә республиканың юстиция министрлыгында теркәлде. Удмуртия мөфтие итеп Габдулла хәзрәт Мөхәммәтшин сайланды. 2008 елда Габдулла хәзрәтне, гарәп илләрендә дини белем алып кайткан улы Фаиз хәзрәт алыштырды. Удмуртиядә мөфтият оешу мәхәлләләр белән эш алып баруга мөмкинлек бирде. Хакимият бинасында узган ыенда ике дистә ел дәвамында Удмуртиядә мөфтият тарафыннан бихисап эшләр башкарылуы билгеләп үтелде. Аеруча республикада милли һәм конфессиональ дуслыкны, халыкара тотрыклылыкны саклап калуда мөфтиятнең роле зур булуы әйтелде. Ижауның ""Иман нуры"" мәчетендә дин сабакларыБу елларда мөселманнарның дини белем алуга омтылышы үсүен, бу уңайдан төбәкләрдә мәчетләр төзелүен, алар каршында мәдрәсәләр ачылуын билгеләделәр. Шулай ук якшәмбе мәктәпләрендә дин сабагын алучылар саны артуы, аеруча, яшьләрнең дингә тартылуы сизелә, дип басым ясады Удмуртия башлыгы идарәсенең эчке сәяси идарәсе итәкчесе урынбасары Сергей Ильинский. Удмуртия башлыгы Александр Соловьевның мөфтиятнең 20 еллыгы уңаеннан котлау сүзләрендә республика мөселманнарының традицион исламны таратуда тарихи эстафетаны дәвам итүләре билгеләнде. ""Коръәндә берләшегез диелгән. Бу сүзләр мөфтиятнең девизы булды, барлык башкарган гамәлләрендә сүз белән эш бербөтен булып алып барыла"", дип басым ясалган иде котлауда. Дин әһелләренең регионда татулык, динара дуслык булдыруда ролен билгеләп, Фаиз хәзрәт Мөхәммәтшин, Нәгыйм Каюмов, Нәфис Ихсанов, Илмир Касимовка республика башлыгының рәхмәт хатлары тапшырылды. ""Бүгенге авыр һәм төрле фиркаләр барлыкка килгән заманда дәүләтне саклау, тынычлыкны булдыру, бер-береңне аңлап, кирәк икән ярдәм итеп яшәү – бабаларыбыздан калган амәнәт"", дип башлады бераз соңрак әңгәмәне Удмуртия мөселманнары мөфтие Фаиз хәзрәт Мөхәммәтшин. Мөселманнарның башка милләтләр белән дустанә мөнәсәт һәм дәүләт органнары белән ныклы элемтә булдыруы күп башлангычларда ярдәм итте. Мөселманнарның ихтыяларын канәгатьләндерүдә ул мәчет төзелеше яисә мәңгелек йорт өчен урын алуда һәм башка дини гамәлләрен тормышка ашыруда бердәмлек юл ачты. Үткән гасырның туксанынчы еллары башында ук мөселманнар өчен күңелләрне сөендергән вакыйгаларның берсе – Ижау шәһәренең Азина урамындагы иске мәчетнеярымайлы манарабизәде. Ижауда мөселманнар саны арту сәбәпле, гыйбадәт кылучылар инде иске мәчеткә сыймый башлагач, 1996 елда шушында яңа иман йорты төзелде. ""Аны тиз арада гамәлгә кертүдә мөселманнар да, хакимият оешмалары да, башка милләт вәкилләре дә зур ярдәм күрсәтте"", диде Фаиз хәзрәт. Удмуртиянең Кизнәр авылы мәчетеБүген Удмуртия мөфтияте каршында рәсми рәвештә эшләп килүче 20 мәчет, 4 гыйбадәт йорты һәм ике гыйбадәт бүлмәсе исәпләнә. Совет чорында, елларда республикада барлыгы сигез мәхәллә генә булган. Удмуртиядә ислам диненең киң колач әеп, ачык, курыкмыйча эш итүе үткән гасырның туксанынчы елларында башланды. Нәкъ шушы елларда төбәкләрдә борынгы гыйбадәт йортлары мөселманнарга кире кайтарылды, яңалары төзелә башланды. Бу уңайдан Алнаш районы Татар Тоймабаш авылы, Глазов районы Тат Пары авылы мәчетләрен мисал итеп китерергә мөмкин. Шул ук вакытта иман йортлары бер-бер артлы республиканың төрле төбәкләрендә барлыкка килде. Болар Камбарка районы Кама поселыгы, Кияс районы Тауамал авылында, Балезино районы Әхмәди авылларында иске мәчетне сүтеп аның урынына яңасын салдылар. Кистемдәге яңа (с) һәм иске (у) мәчетБалезино районы Кистем һәм Падера авылларында тарихи мәчетләрне дә саклап калдылар, аның янында яңа гыйбадәт биналары төзелде. Сюмси районы Килмәздә, Кизнерда, Можгада мәчетләр салдылар, Сарапул шәһәрендә хәтта ике мәчет калкып чыкты, Ижауда тагын ике мәчет төзелде. Аларның берсе ""Иман нуры"" мәчете инде рәсми ачылып, анда дин кардәшләребез гыйбадәт кыла, дин сабагын ала. Шәһәрнең үзәгендәге мәчетнең ачылуын дин кардәшләребез түземсезлек белән көтә. ""Иман нуры"" мәчете""Әмма мәчетләр мөселманнар өчен гыйбадәт кылу урыны гына түгел, ул белем алу, балаларны тәрбия кылу, узара аралашу өчен дә бик мөһим урынга әверелде. Хәтта гасырда Ижау шәһәре төзелешенә килеп урнашкан мөселманнарга, мәчетнең яшәү өчен кирәкле булуын аңлап, завод хисабына гыйбадәтбина салганнар. Имамга заводтан хәтта хезмәт хакы да түләнгән. Бу – Русиядә булган хәл түгел. Төрле төбәкләрдә мәчетләр төзү өчен урын авырлык белән бирелсә, Удмуртиядә бик ансат эшләнгән"", диде Фаиз хәзрәт. Бүген дә иман йортлары төзелешендә катнашучылар күп. Глазовта әлегә кадәр мәчет юк иде. Милләттәшләребез һәм дин кардәшләребез ярдәмендә төзелеш дәвам ителә. Ижау шәһәренең үзәгендә дә гыйбадәт йортын бастыруда иганәчеләрнең өлеше бихисап. Кистемдә, Паюрада, Әхмәди авылларында да мәчетләр салуда ярдәм итүчеләр күп булды. Мөфтият тә мәхәлләләргә мөмкин кадәр ярдәм итә. Воткински мәчете имамы Мөхәммәтнур хәзрәт Аширов сүзләренчә, шәһәр мәчетен төзекләндерүдә мөфтият төзелеш материаллары белән тәэмин иткән. Әле күптән түгел мәчеткә газ кертүдә дә мөфтият ярдәм иткән. ""Бүген дә мөселманнар әмгыятьтә үрнәк булып, тормыш итәргә тиеш. Эштә дә, гаиләдә дә, кәсептә дә гаделлекне сакларга кирәк. Болар үз чиратында динне үстерүгә тагын бер адым булачак. Төрле агымнарга кушылмаска, ата-бабаларыбыз юлын дәвам итәргә ышаныч бирәчәк"", дигән фикердә мөфтият. Мөфтият 20 ел дәвамында дини белем һәм тәрбия бирүдә күп эшләр башкарды. Иң мөһиме, динне үстерүгә генә түгел, телебезне саклап калуга да зур өлеш кертте. Мәчетләр каршында оештырылган мәдрәсәләрдә балалар да, өлкәннәр дә дин кануннары белән беррәттән гореф-гадәтләребезне, йолаларыбызны, адәп кагыйдәләрен дә үзләштерде. Балалар һәм өлкәннәр өчен мәчет каршында беренче дин сабаклары 1980-нче еллар азагында оештырыла. Беренче укучылар төркеменә бары тик 15 кеше генә йөрсә, алга таба инде аларның саны 300-гә итә. Дин дәресләрендә укучылар да, балалар да ислам нигезләрен, гарәп телен өйрәнә. Иң мөһиме, туган телебездә аралашуны максат итеп куялар, йолаларыбыз, гореф-гадәтләребезне дә өйрәтүне, әхләк кагыйдәләренә дә игътибар юнәлтәләр. Соңгы елларда октябрь аеннан башлап майга кадәр мәчетләрдә якшәмбе көннәрендә йөзләгән мөселман сабакка йөри. Ул гына да түгел, мөселман гаиләләреннән сабыйлар мәчет янында төзелгән 97 нче мәктәпнең өченче уку корпусында укыйлар. Әлегә бирегә башлангыч сыйныф балалары гына йөрсә, киләчәктә урта белемне шушында алу мөмкинлеген кайгырталар мөфтияттә. ""Әлеге проектны бик вакытлы башлаганбыз"", дип сөенечен иткерде мөфти. Ижауның әмиг мәчетендәге бер бәйгедә иңүчеләрне котлауДөрес, әлеге мәчет якшәмбе көннәрендә һәм атнасына берничә сәгать татар теле дәресләрендә генә балаларны туган телендә камил сөйләшергә өйрәтә алмый. ""Якшәмбе мәктәпләрендә, омга намазларында вәгазьне рус телендә сөйләргә туры килә. Мин бабайлардан еш кына кызыксынам, оныкларыгыз белән нинди телдә сөйләшәсез дип. Рус телендә дип авап бирәләр күбесе. Бар нәрсә дә гаиләдән килә. Шуңа да, кайбер ата-аналар татар теле дәресләре хисабына инглиз телен кертергә дигәч, мин моңа каршы чыктым. Польша, Литва татарлары телләрен белмиләр. Хәзер үкенәләр. Без дә шул көнгә калмасак иде"", диде Фаиз хәзрәт. Ижауның әмиг мәчетендә спорт залыБалалар һәм яшьләрнең сәламәтлеге турында да кайгырталар мәхәлләләрдә. Ижауда әмигъ мәчете янында балалар өченспортзал ачылды. Анда инде хәзер үк уннан артык төркем төрле спорт секцияләренә йөри. Воткински мәчете имамы Мөхәммәтнур хәзрәт Ашрапов, Можга мәчете имамы Габдрәшит хәзрәт Газизуллиннар да балалар һәм яшьләргә бу уңайдан күп игътибар бирүләрен иткерде. Алар белән ярышлар уздыралар, үзләре дә шул ярышларда катнашалар. Берничә ел элек Воткински һәм Можга мәчетләренә йөрүчеләр шәһәрләрдә очрашып футбол уйнаганнар. Яшьләр мәчетләргә тартыла. Ике дистә ел дәвамында бихисап егет-кызларыбыз күңеленә иман сеңдерелде, алар динебезгә нигезләнеп гаилә кора, балалар тәрбияли. Бу эшне республиканың барлык мәхәлләләрендә алып баралар. Ижауның әмиг мәчетендә балаларБалаларга дини һәм әхлаки тәрбия бирүдә мәчетләрдә оештырылган бәйгеләр зур урын алып тора. Мөселман гаиләләреннән малай-кызлар Коръән укуда осталыгын, дин нигезләрен ни дәрәәдә узләштерүләрен республикакүләм һәм русиякүләмбәйгеләрдәдәлилләде. әй айларында төбәкләрдәге мәхәлләләрдән дә яшьтәшләре белән бергә ыелып, белем өстәде, ял итте. Туксанынчы еллар уртасында бераз дин нигезләрен өйрәнгән балаларны динебез, гарәп теле белән кызыксындыру ниятеннән Коръән укулары, бәйгеләре оештырыла башланды. әйге, кышкы каникулларда да балалар өчен ял төркемнәре оештыру гадәткә керде. Биредә дә балаларга аралашу, уйнау өчен дә, сабакларда үткәннәрне кабатлау өчен дә шартлар тудырыла. Балалардан тыш өлкән яшьтәге дин кардәшләребезгә дә ярдәм итү мөфтиятнең планында. Зәкәт һәм Хәйрия фондлары мохталарга ярдәм итә. Дини бәйрәмнәрдә гарипләр йортында бәйрәм оештыру белән генә чикләнми милләттәшләребез. Мохталарга, авыруларга, картлар йортларында торучыларга даими ярдәм итеп тора. Дистә еллап дин әһелләре республиканың эчке эшләр министрлыгы белән килешү нигезендә нәтиәле эшли. Полиция хезмәткәрләренә мөселманнарның тормыш кагыйдәләрен аңлату – каршылыкларны читләтеп үтәргә мөмкинлек бирә. Республиканың наркотикларга каршы көрәш идарәсе белән дә килешү – яшьләрне тискәре күренешләрдән саклау өчен зур бер алым. Килешүләр нигезендә инаять кылучылар белән дә аралашу мөмкинлеге туды. Хәтта тимер чыбык белән уратып алынган, башка кешеләргә керү тыелган булса да, колонияләрдә ике мәчет булдырылды, анда дин дәресләре алып барыла. ""Дөрес, башкарган эшләр күп булса да, әле башка итешмәгән якларыбыз бар. Аларны киләчәктә дин әһелләре, әмәгать, милли оешмалар, хакимият оешмалары белән бергә башкарып чыгарга ниятебез"", диде Фаиз хәзрәт.",Удмуртия мөселманнары диния идарәсенә 20 ел,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0],6,Татарстан,9984,https://www.azatliq.org/a/26741082.html,2014-12-18T11:12:21+00:00
"Ҡөръәндәге ""Йософ"" сүрәһендә Яҡуп бәйғәмбәрҙең улы Йософ тураһында бәйән ителә. Ҡол Ғәлиҙең Йософ һәм Зөләйха ҡиссаһын да башҡорт халҡы яратып уҡыған. Бына ниндәй ҙур тарих ята икән уның исемендә! Әле 107-се лицейҙың 3-сө синыфында бишле билдәләренә генә уҡыған Йософ Зарипов бәләкәйҙән үҙенең исемен яратып, ғорурланып үҫә. Беҙҙең мәктәптә башҡорт телен белеү буйынса миңә еткән уҡыусы юҡ әлегә! – тип ғорурлана гуманитар фәндәрҙе яратҡан Йософ. Апаһы Алина кеүек инглиз телен дә бөтөн камиллығында белергә теләй. Испан телен дә өйрәнә Йософ. Урыҫ һәм инглиз телдәре буйынса олимпиадаларҙа ла әүҙем ҡатнаша, бик уңышлы һөҙөмтәләр яулай. Гел алдынғы булырға ынтылыуы, һәр эште үҙе төҙөгән план буйынса эшләүе бик яҡшы һөҙөмтәләргә килтерә икән. Өфө ҡалаһының 8-се музыка мәктәбенең баян синыфында ла уҡый өлгөр егет. Бында ла тик бишле билдәләренә генә өлгәшә. Йыш ҡына мәктәп, район, республика конкурстарында ҡатнаша, алдынғы урындарға лайыҡ була. Сығыш яһарға төрлө ерҙәрҙә йөрөргә ярата. Бик күп билдәле шәхестәр менән танышыуына сикһеҙ ҡыуана. Йософҡа Илеш районында үткән виртуоз баянсы, мультиинструменталист Айнур Фәтиховтың иҫтәлегенә арналған конкурс бик тә оҡшаған. Конкурсҡа килгән һәр бер баланың күңелен үҫтереп, яҡшы һүҙ әйтеп, бүләктәр биреп ҡайтаралар. Йософҡа иң оҡшағаны Айнур Фәтиховтың ата-әсәһе, Башҡортостандың халыҡ артисы, билдәле баянсы Хәлит Фәтихов, Башҡортостандың халыҡ артисы Лилиә Фәтихова, туғандары, талантлы музыканттар, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары, игеҙәктәр Алмас һәм Айҙар Юнысовтар менән танышыуына бик тә шат була. Октябрьский ҡалаһында үткән баянсылар конкурсында Рәсәй композиторы, музыкант, баянсы Айҙар Сәлиховты тыңлап, рухланып ҡайта. Ғөмүмән, виртуоз баянсыларҙың уйнағанын тыңларға ярата. Уҡытыусыһы Ләйсән Хәйрисламова ныҡ талапсан. Инструментта уйнарға ғына өйрәтмәй, музыканы тойорға, яратырға ла өйрәтә. Тиҙҙән Йософ Һамар ҡалаһында үтәсәк Виват, Баян исемле Халыҡ-ара конкурста ҡатнашасаҡ. Юмор яратҡан егет мәктәп командаһының Мыжыма КВН командаһында ихлас сығыш яһай. Мәҙәктәрҙе лә үҙҙәре уйлап сығара. Команда яңыраҡ финалда 3-сө урын алған. Күп үҫмер малайҙарҙыҡы кеүек, Йософтың да иң яратҡан уйыны – футбол! Хыялы ла киләсәктә футболсы булыу. Футбол яңылыҡтары, уңыштары тураһында үҙенең телеграм каналында уртаҡлаша. Туғандары, таныштары Йософты футбол буйынса торғаны бер энциклопедия тип атай. Ағаһы Вилдан менән матч ҡарарға йөрөйҙәр. Өфөлә һәм икенсе ҡалаларҙа үткән матчтарҙы ла ситтә ҡалдырмайҙар. Йософтың тағы ла бер ыңғай яғы бар – белемгә ынтылыусан. Донъя картаһын, илдәрҙе өйрәнә. Үҙ иленең патриоты. Әммә Йософ Башҡортостанды ныҡ ярата, киләсәктә үҙ иленә файҙа килтергеһе килә. Йософҡа киләсәктә изге уйҙарының тормошҡа ашыуын теләйбеҙ!",Йософ ҡиссаһы,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 0 1 0 1 1 0 1 1 0 0],7,Беҙҙең журнал тышында,2719,https://amanat.su/articles/be-e-zhurnal-tyshynda/2025-06-11/yosof-issa-y-4274015,2025-06-11T13:36:00+00:00
"Хикәйә Ҡаланың төп урамынан ҙур булмаған ҡупшы сит ил машинаһы елдерә. Руль артындағы Сәлимә исемле йәш ҡыҙ юлға төбәлеп кенә ултырмай: туҡтауһыҙ телефондан һөйләшә, смс-тарҙы уҡый һәм уларға яуап яҙа, помадаһын сығарып, иренен буяп ала, сумкаһында бутана. Байрамса биҙәлгән ҡала урамдары ла уның иғтибарынан ситтә ҡалмай. Дөрөҫ, урамда машиналар ҙа күп түгел, йәйәүлеләр ҙә һирәк күҙгә ташлана. Яңы йыл етеүен белдереп, куранттар һуғыуына ике сәғәт кенә ҡалды шул. Халыҡтың күпселеге инде байрам итә, ә Сәлимә. әле яңы психологиянан имтихан тапшырып ҡайтып килә. Әллә ниндәй ҡорт саҡты был фәнде уҡытҡан ханымды: беренсе тапҡырҙан һынауҙы үтә алмаған биш студентты 31 декабрь кисенә саҡырҙы бит. Ошонан да ҙурыраҡ яза булыуы мөмкинме һуң? Әлбиттә, илленән үтһә лә ғаиләһе, балаһы булмаған ханымды өйөндә көтөп ултырыусы кеше лә юҡтыр. Ә йәштәрҙең күпме планы емерелде? Былай барһа, психолог ханымдың яҙмышын ҡабатлауыңды көт тә тор. Ана, Сәлимәгә лә кәрт һалыусы бер апай, быйыл буласаҡ тормош иптәшеңде осратырһың, тип юрағайны. Күңеле булһын бының, тип алдаған, буғай. Донъяны онотоп ғашиҡ булыу һәм һуш китерлек матур туй күлдәге кейеү яҙманымы икән уға? Ҡыҙ ирекһеҙҙән пассажир ултырғысында ятҡан китапҡа күҙ һалды.  «Кейәүгә нисек сығырға? » тигән китапты уға иң яҡын әхирәте бүләк иткәйне. Дөрөҫ, әхирәте «Кәзә тәкәһенән  нисек ҡотолорға? » тип аталған йәнә бер китап алырға тәҡдим иткәйне. Йәнәһе, ирең иртәме-һуңмы барыбер ялҡытасаҡ, шуға күрә был ваҡиғаға әҙер булырға кәрәк. Тик ҡыҙ бер юлы ике китапты яҡындағы бер-ике ай эсендә уҡып сыға алмаҫ ине. Ул йәш, матур һәм йәшәп ҡалырға ашыға. Ә кәзә тәкәһенән ҡотолоу юлын ғына үҙе лә белер. Башта принцты табырға кәрәк! Ҡапыл кеҫә телефоны шылтыраны. Сәлимә тормозға баҫты. Их, атаһының – ә ул юрист һәм утыҙ йыл машина йөрөтә – руль артында телефондан һөйләшмә – тип ҡат-ҡат тылҡыуын онотто шул! Тап ошо мәлдә төп урам буйлап күпте күргән иҫке «Жигули»ҙа елдергән  Тимур дуҫына байрамды бергә ҡаршыларға ашыға ине. Егет ситтән тороп университетта уҡый, көноҙоно заказ биреүселәргә аҙыҡ-түлек ташый. Дуҫы, һуңлама, өҫтәл әҙер, ҡыҙҙар менән таныштырырмын, тигәс, эше тамамланыу менән шул яҡҡа йүнәлде. Тик бына юлы бигерәк тайғаҡ, һаҡ булырға кәрәк. Бынан бер ай элек кенә уның машинаһын ГАИ автомобиле «ҡыуып еткәйне». Закон һағындағылар енәйәтселек менән көрәш хаҡында шул тиклем ныҡ уйланған, буғай, хатта уның багажнигын «гармун»ға әйлән-дергәндәрен дә аңғармай ҡалдылар. Үҙҙәре Тимурҙың ҡотон алды, йәнәһе, мөһим эшкә ашыҡҡан тәртип һаҡсыларының махсус машинаһына юл бирмәгәс, хәҙер ғүмер буйы йәйәү йөрөйәсәк. Үҙҙәре мигалкаһыҙ килгән-дәрен иҫкә лә алманы. Шаңҡып ҡалған Тимур улар менән бәхәсләшеп торманы, «тай бынан» тигән команда ишеткәс, ике әйттермәне. Байтаҡ бурысҡа батып, машинаһын йүнәттерҙе, әммә оло юлдан шөрләүе күңелендә ҡалды. Ә бит былтыр ғына уны «Тиҙ ярҙам» машинаһы бәреп йыҡҡайны. Үҙе ҡолағына наушник тығып музыка тыңлап килгәс, транспортты абайламаны, ҡабырғаларын һындырып, ай буйы дауаханала ятты. Хәҙер дуҫы шаярта, фатирыңда янғын һүндереүселәрҙең ут сығараһы ҡалды, ти. Ә, бына тап үҙе шылтырата. Тимур бер секундҡа ҡарашын юлдан алып, алғы ултырғыста ятҡан телефонды ҡолағына терәне. Шул уҡ мәлдә алдағы ҡыҙыл машинаның багажнигы ҡапыл яҡынайыуын күреп, тормозға баҫты. Тик тайғаҡ юлда бының файҙаһы булманы. Бах! Удар ныҡ булды. Ике водитель дә шаңҡып, байтаҡ ваҡыт урындарында ҡалды. Авария шаһиты булған бер нисә кеше иһә, ошондай киң, машиналар әҙ, тып-тыныс урында ла төкөшөп булыуына таң ҡалып, баш сайҡап торҙо. Инспектор Хапов телевизорҙан яңылыҡтар ҡарай ине. Был ғәҙәте йәш сағынан килә. Ошо телевизор арҡаһында ғына ул тормоштоң яҡшыра барыуын белә бит. Баҡһаң, йыл һайын күберәк йорттар төҙөйҙәр, ит-һөт етештерәләр, халыҡ етеш тормошҡа ҡыуана. Ҡыҙыҡ, ә бына уның ғаиләһендә киреһенсә – йылдың-йылы аҡса кәмей генә бара. Әүәлерәк, көнө-төнө юлда тороп, иҫеректәрҙе, машинала осоп йөрөргә яратыусыларҙы аулаған саҡта аҡсаһын бер ҙә һанаманы. Дөрөҫ, ҡатыны ул мәлдәрҙә лә ризаһыҙлығын белдерә ине – йәнәһе, өйгә йоҡҡаны юҡ, йоҡларға, формаһын үтекләргә генә ҡайта, имеш. Ә хәҙер нәмә? Бөтә ерҙә камера, халыҡ та иҫ киткес һаранға әүерелде. Инспектор Хапов әүәл Яңы йылды ыҫланған тауыҡһыҙ йәки ҡаҙһыҙ ҡаршы алһамы? Ҡурҡыныс төштә лә быны күҙ алдына баҫтырып булмаҫ ине. Ә бына быйылғы табында винегрет һәм бәрәңге менән алданырға тура килә. Телефон шылтыраны. Уны ашығыс рәүештә эшкә саҡыралар, аварияларҙы теркәргә кеше етмәй икән. Хапов эстән генә һүгенеп ҡуйҙы. Яңы йылға тиклем сәғәт ярым ғына ҡалған бит әле. Ҡатынының һуҡраныуын тыңламаҫ өсөн йәһәт кенә кейенде лә урамға ашыҡты, «Тойота»һының моторын ҡабыҙҙы. Ергә Яңы йыл килде. Төн уртаһы булыуға ҡарамаҫтан, ГАИ хеҙмәте урынлашҡан бинала  эш туҡтамай. Тимур стеналағы сәғәткә күҙ һалды. Авария булыуға инде өс сәғәттән ашыу ваҡыт үтте, һаман ошонан сығып китә алмай, нишләптер, уны һаман саҡыр-майҙар. Аптырап, кабинет ишеген үҙе шаҡырға булды. – Рөхсәт итегеҙ? – Көтөгөҙ, тип әйтелде бит һеҙгә. Зыян күреүсе менән бергә инерһегеҙ. – Ул бит «Тиҙ ярҙам» саҡырып дауаханаға китте! – Дә-ә, егет, хәлең бер ҙә көнләшерлек түгел, – инспектор башын сайҡап ҡуйҙы. – Зыян күреүсенең һаулығы ҡаҡшамаһын, тип телә. Әгәр мейеһе һелкенһә йәки берәй ере имгәнһә, һеҙгә енәйәт яуаплылығы һәм аҡсалата штраф янай. Хәҙер кешеләр бик тартынып тормай, миллионлап аҡса һорай. — Рәхмәт, инспектор, һеҙ тыныс-ландыра беләһегеҙ. Тап шул мәлдә ишек асылды һәм Сәлимә килеп инде. — Гражданка, тимәк, һеҙҙең бер ниндәй дәғүәгеҙ юҡ һәм егетте судҡа бирмәйәсәкһегеҙ? — инспектор Хапов һаман ныҡышыуын белде. — Һеҙ дөрөҫ ишеттегеҙ! — Сәлимә, уға аптырап текәлгән инспектор менән бөтөнләй һушы киткән Тимурға иғтибар ҙа итмәй, үҙ уйҙарына бирелде. Атаһын тыңлап, дауаханаға барыуына ул шунда уҡ үкенгәйне инде. Үҙенә бер нәмә лә булманы, машина-һының бер фары ватылды ла багажнигы аҙ ғына сыйылды. Шулар өсөн кеше яҙмышын боҙорғамы? Бай принц булһа  бер хәл, оҙон буйлы, ҡараштары янып торһа ла, машинаһына ҡарағанда ғәҙәти, ярлы студентҡа оҡшаған. Ә бит ул үҙен лайыҡлы тотто. Борғоланманы ла, аҡланманы ла, шундуҡ ғәфү үтенде, ғәйебен таныны, машинаһын йүнәтергә ярҙамын тәҡдим итте.  Әлбиттә, Сәлимә атаһының кәңәшен тотоп, дауаханала бер нисә сәғәт булды, тейешле справкалар юлланы. Тик был ҡағыҙҙарҙың кәрәге теймәйәсәген үҙе лә аңлай ине. Нишләптер, авария сәбәпсеһенә күңелендә бер ниндәй ҙә асыу ҡалмағайны. Киреһенсә, йөрә-гендә ниндәйҙер йылы хис уянды, әйтерһең. Ҡатын-ҡыҙ тойомлауы менән был осрашыуҙың һуңғыһы түгеллеген һиҙҙе кеүек. Юлыма осрарға тейеш принц ошолор, бәлки? ! – ҡыҙыҡ ҡына хис-тойғо ялмап алды ҡыҙҙың күңелен.  Ә ниңә, принц һәр ваҡыт бай булырға, ыҫпай күренергә тейешме ни, бәлки, ул ярлы студент сүрәтендә киләлер? ! — Инспектор, Һеҙгә ҙур рәхмәт! — Тимур машинаһына табан атлаған Хаповты туҡтатты. — Рәхмәт иҫертмәй шул! — инспектор көлөмһөрәп ҡуйҙы. — Ыҫланған ҡаҙ ҙа түгел, уны байрам табынына ҡуйып булмай! — Тороп тороғоҙ! — Тимур елкәһен тырнап алды ла машинаһынан пакет һөйрәп сығарҙы. — Ыҫланған ҡаҙ бар бит минең! Дуҫыма алып китеп бара инем! Алығыҙ, иптәш инспектор, ихластан бирәм! Әллә ни арала урамдар байрам ҡаршылаған халыҡ менән тулды. Боҙ майҙансыҡтарында иһә һабантуймы ни: балалар тауҙарҙан шыуа, йәштәр шаярыша, ҡыуыша, өлкәндәр һалмаҡ ҡына әңгәмәләшеп атлай. Тап шул мәлдә ГАИ бинаһы янынан өс автомашина ла бер үк мәлдә тигәндәй урындарынан ҡуҙғалды. Ҡыҙыҡ, Яңы йылды мул табын артында, иң яҡын туғандар һәм дуҫтар менән ҡаршыламаһалар ҙа, водителдәрҙең өсөһө лә матур кәйефтә ине. Бер  аҙҙан «Тойота» яҡындағы урамға боролдо, ә ике машина, таҡтырылған кеүек, эйәртенешеп барыуын дауам итте, бер аҙҙан инде күҙҙән дә юғалдылар. Яңы йыл менән бергә егет менән ҡыҙ тормошона ҙур үҙгәрештәр килде, буғай.",Мажаралы Яңы йыл,"['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 0 0 1 1 1 1 0 0 0 1 1 1],8,Әҙәбиәт,7690,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-01-01/mazharaly-ya-y-yyl-4071617,2025-01-01T14:10:00+00:00
"Ауылдашым Рәмзил ағай – үтә мәрәкәсел, шаян ир-егет. Элегерәк уның ҙур хәйлә ҡороп, вузға уҡырға инеүе үҙе ни тора. Шулай бер саҡ ул Өфөгә, тарих факультетына һынау тоторға барырға була. Тәүге имтиханды ҡабул иткән уҡытыусыларҙың күптәренең урыҫ, берәүһе генә башҡорт икәнлеген белешә коридорҙа. Инеп билет алғас, үҙенең башҡорт телендә һөйләйәсәген белдерә. Уҡытыусылар риза була. Ә уның билетында Персия менән Төркиә араһындағы һуғыш хаҡында һөйләргә ҡушылған икән. Абитуриент билдәле ваҡытта «әҙерләнеп», бик ышаныслы ҡиәфәттә уҡытыусыларҙың ҡаршыһына килеп ултыра. Һәм ҡыҙып-ҡыҙып һуғыш хаҡында һөйләй ҙә башлай: – Алла бойорһа, Турция, ошо ҡабул итеү имтиханын, Персия, имен-аман тапшырып сыҡһам, Турцию, һеҙҙе, хөрмәтле ағай, в Персию, Өфөнөң иң затлы ресторанына индереп, Турция, елле генә итеп бер һыйлар инем. Валлаһи әйтәм, Персия. Мин үҙем ауылдан ул, Персию, шуның өсөн саҡырып, һыйлап, Турция, итен, һөтөн, майын күпләп тейәп тә килер инем. Ярай, ағай, һөйләштек, инде эш һеҙҙән ҡала. И в конце-концов победила Турция! – тип яуабын ослап ҡуя абитуриент. Бер ниндәй тотлоғоуһыҙ, ышаныслы итеп һөйләгән абитуриент башҡа профессорҙарға оҡшап ҡала һәм уны ҡабул итәләр. Үҙ сиратында Рәмзил ағай үҙенә ярҙам иткәнен яҡшылап һыйлай, күстәнәсен дә тейәп килә. Иң мөһиме – ул уҡырға инә! Роза ӘҘЕҺӘМОВА. Баймаҡ районы. Сығанаҡ:",Хәйләһеҙ донъя – файҙаһыҙ,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],5,Төрлө,1332,https://henek.info/news/+++-/2025-12-02/h-yl-e-don-ya-fay-a-y-4489525,2025-12-02T09:36:00+00:00
"1. Бауыр, ашҡаҙан-эсәк тракты ауырыуҙарынан, угри, һытҡынан 1 аш ҡалағы кипкән үләнгә 200 мл эҫе һыу ҡойоп, эмалле кәструлгә ултырталар. Ҡапҡасын ябып, һыу боҫонда 30 мин бешерәләр. Унан 3 ҡат марля менән һөҙөп, 200 мл ҡайнар һыу өҫтәйҙәр. Әҙер дауаны көнөнә 3 тапҡыр ашарҙан 20 минут алда берәр аш ҡалағы эсергә кәрәк. 2. Гптиттан. 30 г онталған шайтан таяғы орлоғона 500 мл һыу ҡойоп, һүрән утҡа ултыртығыҙ. Һыуҙың яртыһы ҡайнап бөткәс, уттан алып 10 минут төнәтегеҙ. Иртәнге 8-ҙән киске 8-гә тиклем сәғәт һайын 1-әр аш ҡалағы төнәтмәне эсегеҙ. Дауаланыу курсы ошолай: 21 көн төнәтмәне эсәһең һәм 2 аҙна ял итәң. Унан йәнә 21 көн эсергә кәрәк булыр. 3. Организмдан токсиндарҙы сығарыу өсөн үләнде тамыры менән алалар. 2 аш ҡалағы онталған үләнде ярты литр ҡайнар һыу менән төнгөлөккә төнәтергә ҡуялар. Әҙер төнәтмәне стакандың 34 өлөшөнә ҡойоп, көнөнә 3 тапҡыр эсергә. — Ағыуланғанда көнөнә 3-5 тапҡыр 1-әр аш ҡалағы эсергә. Аралары тигеҙ булырлыҡ итеп һанап сығарығыҙ. Дауаланыу курсы: имптмдары сығып бөткәнсе. — Химитпия ваҡытында: көнөнә 4 тапҡыр 1-әр дт ҡалағы эсергә кәңәш ителә. Шулай уҡ ҡабул итеү ваҡыты арауыҡтары тигеҙ булһын. Дауаланыу курсы: терапия үткәргән ваҡыт. Аҙаҡ йәнә 20-25 көн дауамында шулай уҡ көнөнә 4 тапҡыр, тик 1-әр балғалаҡ. 4. Шайтан таяғы орлоғонан сәй. 1 балғалаҡ орлоҡҡа 250 мл ҡайнап ултырған һыуҙы ҡойоп, 10-20 мин төнәтәләр ҙә һөҙөп алалар. Иртәнсәк ас ҡарынға 1 сынаяҡ эсергә. Шулай уҡ төшкөһөн ашарҙан ярты сәғәт алда һәм кис йоҡлар алдынан. Ошолай иткәндм ашты үҙләштереү ваҡыты яҡшыра, бауыр таҙара, кәйеф күтәрелә. Һау-сәләмәт булығыҙ! Халыҡ медицинаһы реңепттарын ҡулланыр алдынан табип менән кәңәшләшегеҙ.",Бар ауырыуға дауа булыр үлән,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",1650,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2024-08-06/bar-auyryu-a-daua-bulyr-l-n-3874270,2024-08-06T07:48:00+00:00
"Ирем дә эшенән сығып, Себергә китте, вахта ысулы менән йөрөй башланы. Бер йылдан ирем бик ныҡ үҙгәрҙе. Миңә аҡса бирмәй башланы, барыбер өйҙә ултыраһың, һиңә матур булыу кәрәкмәй тине. Аҙаҡ белеүемсә, ул әсәһенең фатирын һатҡан, иҫке машинаһын өр-яңыһына алыштырған. Тик ул машинала ул хәҙер мине лә, баланы ла түгел, ә үҙенең һөйәркәһен йөрөтә, уны ҡарай. Хатта уны йылы яҡҡа алып барып, диңгеҙ буйында ял итеп тә ҡайтҡандар икән. Шул ваҡытта минең өсөн донъяның аҫты-өҫкә әйләнде. Нишләп ул ғаиләһенә хыянат итте икән? Мин нимәне дөрөҫ эшләмәнем? Мин айырылышыуға ғариза бирҙем, ә ул бергә йәшәгән саҡтағы бөтә мөлкәтте лә бүлеп алам, минең һөйәркәм ауырлы, тип белдерҙе. Ә ауырыу әсәһен минең ирем Өфөгә, апаһына ебәрергә ҡарар иткән. Ҡыҙҙар! Минең кеүек иҫәр булмағыҙ. Бөтә нәмәне лә үҙ өҫтөгөҙгә алмағыҙ, үҙегеҙҙе яратығыҙ. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.","Үҙегеҙҙең ҡәҙерегеҙҙе белегеҙ, ҡыҙҙар! Булған хәл.",['Башҡортостан' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0],4,Ҡатын-ҡыҙ,946,https://bashkizi.ru/articles/a-byl-atyn-y/2025-10-01/ege-e-erege-e-belege-y-ar-bul-an-h-l-4410109,2025-10-01T15:28:00+00:00
"Был эсемлекте бер ай дауамында эсһәгеҙ, ҡан тамырҙарығыҙ таҙарыр, ҡан баҫымығыҙ көйләнер һәм хәтерегеҙ яҡшырыр.",Файҙалы эсемлек,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Сәләмәтлек,111,https://yanshishma.com/articles/auly-y-bayly-y/2025-05-01/fay-aly-esemlek-4221243,2025-05-01T16:25:00+00:00
"Кесе Ватан – Рәсәйҙең көсө Бөтә Рәсәй  муниципаль форумының Сәнәғәтле муниципалитет маршрутында ҡатнашыусыларҙа Республикаға идара итеү үҙәге айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу тыҙырҙы. Башҡортостандың Республика идара итеү үҙәге – уникаль комплекс. Халыҡ менән бәйләнешкә комплекслы ҡараш булдырылыуы һоҡландырҙы. Бөтә йүнәлештәр буйынса ла етди эшләнеш үткәрелеүе һиҙелеп тора. Селтәр компаниялары менән хеҙмәттәшлек яйға һалынған. Был иһә ҙур төбәктең һыу һәм йылылыҡ тәьминәте, ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар менән бәйле бөтә мәсьәләләрен хәл итеү мөмкинлеге бирә. Был шарттарҙың Башҡортостан халҡының йәшәү сифатын яҡшыраҡ һәм уңайлыраҡ итеүенә шикләнмәйем, – тине Ульяновск өлкәһенең Чердаклин районы хакимиәте башлығы Юрий Нестеров. Форумдың төбәктәргә арналған көнөндә унда ҡатнашыусылар Башҡортостандың бер нисә муниципалитетында ла булды. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Был Үҙәктең эшенә барыһы ла һоҡланды,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Йәмғиәт,940,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-29/byl-kte-eshen-bary-y-la-o-landy-4557425,2026-01-29T09:35:00+00:00
"Мансур әләлетдиновфикерләр29 ел дәвамында ""Мәрани"" мәчетендә имам-хатыйб булып хезмәт иткән Мансур әләлетдиноввазифасыннан китә. Бу хакта ""БИЗНЕС "" үз чыганакларына сылтаныпхәбәр итә. Рәсми төстә имамлыктан ул үз теләге белән китә диелә. Шул ук вакытта медиа чыганаклары төп сәбәпне Татарстан итәкчелегенең Мансур әлалетдиновка карата ризасызлыгы белән бәйли. Аерым алганда, бу карар артында Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановторуы ихтимал диелә. Мансур әләлетдиновны эштән алу карары 29 августта Рөстәм Миңнеханов һәм Миңтимер Шәймиевитәкчелегендә делегациянең ""Мәрани"" мәчетен төзекләндерүдән соң карарга килгәннән соң туган булуы ихтимал, итәкчелек гыйбадәтханәдә башкарылган эштән канәгать калмаган, дип яза медиа. Бу очрашуда Рөстәм Миңнеханов әләлетдиновка карата ""алыштыргысыз кешеләр юк"" дип шелтә дә белдергән, янәсе. Мансур әләлетдинов үзе бу хәбәрне расламаган. Аның эштән алынуына Татарстан мөфтияте әзер булмаган. Хәзерге вакытта алар аңа башка вазифа әзерли диелә. Шулай да Мансур әләлетдинов урынын кем алачагы билгеле түгел. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Медиа: Мансур әләлетдинов ""Мәрани"" мәчетеннән китә",['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],6,Яңылыҡтар,1142,https://www.azatliq.org/a/33116940.html,2024-09-12T06:08:31+00:00
"Шарттарға ярашлы, белгестәр дәүләт һәм муниципаль мәҙәниәт учреждениеларында эшләргә һәм һөнәри белемле булырға, йә иһә мәҙәниәт өлкәһендә өҫтәмә белем биреү учреждениеларында (балалар сәнғәт мәктәптәрендә, балалар музыка мәктәптәрендә, балалар һынлы сәнғәт мәктәптәрендә, балалар хореография мәктәптәрендә) уҡытырға тейеш. Аҡсаға 2021 йылдан ауыл еренә йәки 50 меңгә тиклем кеше йәшәгән ҡалаға эшкә килгән 35 йәшкә тиклемге белгестәр дәғүә итергә мөмкин. Маҡсатлы түләү белгестәрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙы, шулай уҡ шәхси автотранспорт һатып алыуҙы күҙ уңында тота. Конкурсҡа ғаризалар республиканың Мәҙәниәт министрлығында 6 ноябрҙән 13-нә тиклем ҡабул ителә. Шарттарға ярашлы, белгестәр дәүләт һәм муниципаль мәҙәниәт учреждениеларында эшләргә һәм һөнәри белемле булырға, йә иһә мәҙәниәт өлкәһендә өҫтәмә белем биреү учреждениеларында (балалар сәнғәт мәктәптәрендә, балалар музыка мәктәптәрендә, балалар һынлы сәнғәт мәктәптәрендә, балалар хореография мәктәптәрендә) уҡытырға тейеш. Аҡсаға 2021 йылдан ауыл еренә йәки 50 меңгә тиклем кеше йәшәгән ҡалаға эшкә килгән 35 йәшкә тиклемге белгестәр дәғүә итергә мөмкин. Маҡсатлы түләү белгестәрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙы, шулай уҡ шәхси автотранспорт һатып алыуҙы күҙ уңында тота. Конкурсҡа ғаризалар республиканың Мәҙәниәт министрлығында 6 ноябрҙән 13-нә тиклем ҡабул ителә.",Республикала ауыл мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәрен һайлап алыу конкурсы иғлан ителде,['Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1333,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-10-31/respublikala-auyl-m-ni-t-he-m-tk-r-ren-aylap-alyu-konkursy-i-lan-itelde-3991631,2024-10-31T17:28:00+00:00
"Чарада катнашучыларфикерләрУзган атнада, 24-26 сентябрьдә Швеция башкаласы Стокһольмдә ""Пост-Русиянең азат халыклары"" форумы узган. 17 нче тапкыр оештырылучы чара ""Балтыйк, Арктика, Төньяк илләр, Интермариум һәм Пост-Русия: Мәскәү империясенә каршы саклану һәм хезмәттәшлек"" дигән темага үткән. Ул ике көн дәвам иткән. Чарада Швеция сәясәтчеләре, илчелек хезмәткәрләре, галимнәр булган. Шулай ук Польшаның элекке тышкы эшләр министры, Европа парламентының элекке депутаты Анна Фотыга, Украина югары радасы депутаты һәм асаба халыклар белән эшләү вакытлы махсус комиссиясе рәисе урынбасары Ярослав Юрчишин, ""Пан-Европа"" халыкара берлек вице-президенты Вальбург Габсбург Дугласһәм башкалар катнашкан. Татарлардан биредә яңа оешып килүче Татарстан мөстәкыйльлек комитеты итәкчесе Аида Габдрахмановавәкиллек иткән. Ул шулай ук оештыручыларның берсе булган. Габдрахманова сүзләренчә, мондый форумнар татарларны, аларның проблемнарын таныту өчен мөһим, чөнки татарлар турында Швециядә белүчеләр аз. Швеция итәкчеләре арасында республикаларның Русиядән аерылу омтылышларын сепаратизм дип санаучылар да бар. Бик азлар бу темадан хәбәрдар. ""Шуңа барысын да аңлаттым. Татарстан Русиядән азат ителеп, аерым дәүләт буларак оешырга тиеш, дидем. Демократик ил төзергә теләгәнне күрсәтерергә тырыштым. Мине ишеттеләр. Татарстан турында сөйләшү бу юлы күп булды. Республика турында күп яңалык ишетүләрен әйттеләр. Швеция парламентарийларының игътибары зур булды. Сүзләр игътибарга алынды"", ди Габдрахманова. Форум Эстон йортында узган. Әлеге йортка нигез салучылар арасында татарлар да булган дип сөйләгәннәр. Чарада катнашучыларЧара кысаларында Януш Бугайскимөхәррирлегендә басылган ""Ирекле милләтләр, яңа дәүләтләр: Русия колониализмының финал этабы"" дигән антологияне тәкъдим ителгән. Анда өч ел дәвамында форумда катнашкан спикерларларның чыгышлары бирелгән. Шулай ук Псков республикасы бәйсезлеге өчен көрәшүче Артем Тарасов, ирекле Ингерманландия бәйсезлеге өчен Миля Лаусчыгыш ясаган. Моннан тыш ирекле Удмуртия, Ичкерия вәкилләре булган. Башкортстан активистлар бу юлы катнашмаган. Форумның оештыручылары аны төрле ирдә уздрырырга тырыша, чөнки үз бәйсезлекләре өчен көрәшүчеләргә төрле илләрдә фикерләрен иткерү мөһим. Күп вакытта форум узган илләрнең парламентларында да очрашулар була. Форумда катнашучылар Русиядәге асаба халыкларының бәйсез, яшәргә хокукы барлыгын аңлата. ""Пост-Русиянең ирекле халыклары"" форумы Польшада теркәлгән. Форум сайтында әйтелгәнчә, хәрәкәтнең төп максты - ""Русияне структур яктан үзгәртү һәм төзәтү"". Аның әгъзалары ""Путиннан соңгы бәйсез дәүләтләрнең күчеш хакимиятләрен һәм хөкүмәтләрен булдыру алымнарын карый"".2023 елның мартында Русиядә ""Пост-Русиянең ирекле халыклары форумы"" дип аталган хәрәкәт ""теләнмәгән"" оешма дип танылды. 2024 елның ноябрендә ул террорчылар исемлегенә кертелде. Русия прокуратурасы ""Пост-Русиянең ирекле халыклары форумы""на керүче бүлекчәләр ""чит илдә яшеренеп ятучы милләтче-сепаратистик хәрәкәтләр"" Русияне аерым дәүләтләргә бүлүне максат итеп куя диде. Баш прокуратура фикеренчә, Форумның эшчәнлеге ""Русия Федерациясе конституцион корылышы нигезләренә һәм иминлегенә куркыныч тудыра"", ә аның утырышларында ""этнофетнәчел хәрәкәтләр лидерлары һәм чит ил спикерлары чыгыш ясый, аларда Русиягә каршы рух нык чагыла"". Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Швециядә ""Пост-Русиянең азат халыклары"" форумы узган: ""Татарстан турында күпләр белми""",['Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Донъя,3367,https://www.azatliq.org/a/33543298.html,2025-09-29T05:56:40+00:00
"Бөгөн ""Башҡортостан Республикаһы"" нәшриәт йортонда Башҡортостан республикаһы Эске эштәр министрлығы урынбаҫары, эске хеҙмәт генерал-майоры Евгений Полтавецтың журналистар менән ВКС аша осрашыуы үтте. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, радио-телевидение, гәзит-журналдар һәм Интернет аша мутлашыусыларҙың эшмәкәрлеге хаҡында еткереп торған киҫәтеүҙәрҙе халыҡ ишетмәй. Был бәлә уларға бер ҡасан да ҡағылмаясаҡ, тип уйлай. Ләкин килтерелгән һандар арта ғына бара, тине генерал-майор.",Мутлашыусыларҙың тоҙағына эләкмәгеҙ!,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,463,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-01/mutlashyusylar-y-to-a-yna-el-km-ge-3831018,2024-07-01T20:10:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырСугышка колонияләрдән китүчеләр башка хәрбиләргә караганда ешрак үтерә һәм хатын-кызларга карата инаятьләрне ешрак кыла, дип искәртелә. Украинадагы сугыштан кайткан Русия хәрбиләре 2,5 ел эчендә 460 тан артык кешене үтергән һәм имгәткән. Бу ""Вёрстка""тикшеренүендәәйтелә. Бу кешеләрнең кимендә 242 се – үлгән, калганнары авыр әрәхәтләр алган, дип исәпләп чыгарган басма медиадагы хәбәрләргә һәм мәхкәмәләрнең эш кәгазьләренә нигезләнеп. Басма бары тик шикләнелүчеләрнең яки гаепләнүчеләрнең Украинадагы сугышта катнашкан булуы дәлилләнгән очракларны гына исәпкә алган. Барлыгы 426 хәрби инаятьләр кылган, шуларның 246 сы – элекке тоткыннар, колониядән сугышка киткәннәр. Корбаннарга китергән иң киң таралган инаять – ""сәламәтлеккә аңлы рәвештә, гомер өчен куркыныч тудырырдай авыр зарар китерү"". Украинадагы сугыштан кайтучылар шушындый кимендә 220 инаять кылган. Аларда 64 кеше үлгән, 158 е итди яраланган. Күпчелек инаятьләрне көнкүреш сәбәпләр аркасында яки исерткеч эчемлекләр эчкәндә кылганнар. ""Вёрстка"" хисапларына күрә, элекке тоткыннар башка хәрбиләргә караганда ешрак үтерә һәм хатын-кызларга карата инаятьләрне ешрак кыла. Басма искәртүенчә, Украинадагы сугыштан кайтучыларга күп очракта ""махсус хәрби операциядә"" катнашкан өчен, хөкем карарларын йомшарталар. ""Вёрстка"" 292 хөкем карарын анализлаган. Хөкемдарлар гаепләнүчеләрнең бары тик 15 процентына гына сугышта катнашкан өчен йомшаграк карар бирмәгән. Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Медиа: Русия хәрбиләре Украинадагы сугыштан кайткач, 2,5 ел эчендә кимендә 242 кешене үтергән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1579,https://www.azatliq.org/a/media-rusiya-harbilare-ukrainadagi-sugishtan-kaytkach-2-5-el-echenda-242-keshene-utergan/33135790.html,2024-09-26T11:23:30+03:00
"В этом году было подано более 50 000 заявок от педагогов со всей России. Самому молодому участнику – 19 лет, а самому опытному – 77 лет. Среди участников из Башкортостана – Миляуша Ванюшова, учитель начальных классов школы 18 г. Уфы. – Я была очным участником Форума классных руководителей в 2021 и 2023 году. Рада, что в этом году вновь стану частью масштабного мероприятия. Жду от форума встреч и обмена опытом с коллегами из разных уголков России, много полезной информации, креативных идей, – поделилась Миляуша Ильдаровна. Наибольшую активность среди регионов проявили Санкт-Петербург, Саратовская и Новосибирская области. Участники прошли отборочные этапы – анкетирование, тестирование по направлениям «История педагогики», «Основы педагогики» и «Оценка компетенций», а также записали видеовизитку на тему «Моя воспитательная практика». Зарегистрироваться на онлайн-участие в форуме можно по ссылке: Сергей Кравцов, министр просвещения России, отметил, что Всероссийский форум классных руководителей успел стать масштабным событием федерального уровня – площадкой для обмена лучшими практиками, обсуждения актуальных вопросов в сфере образования и укрепления профессионального сообщества. – Роль учителя крайне важна, так как педагоги не только передают знания, но и помогают формировать личность, закладывая основы ценностей и мировоззрения учащихся. Важно, что за время проведения форума многие инициативы участников были воплощены в жизнь. Такой открытый диалог и обмен мнениями помогают принимать верные решения на благо страны и подрастающего поколения, – сказал Сергей Кравцов. Мероприятие организовано Министерством просвещения России по поручению президента России Владимира Путина. Организационную поддержку форуму оказывает Фонд Гуманитарных Проектов. Стратегический партнер – АНО «Диалог Регионы». Автор - Арина Алекперова.",19 учителей из Башкортостана станут участниками Форума классных руководителей,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,1840,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-08-19/19-uchiteley-iz-bashkortostana-stanut-uchastnikami-v-foruma-klassnyh-rukovoditeley-4354136,2025-08-19T14:57:00+00:00
"– Фестиваль миңә ныҡ тәьҫир итте. Аттарҙың күплегенә аптыраным да, һоҡландым да. Башҡорт далаларының киңлеге, әлбиттә, ошондай ҙур байрам ойошторорға мөмкинлек бирә. Яҡуттар өсөн дә ат – изге хайуан. Беҙҙә йылҡысылыҡ киң таралған, мал һаны йылдан-йыл арта. Йылҡысылыҡ буйынса күп мәктәптәр асыла, уҡыу унда ете йәштән алып барыла. Күп кенә ауыл биләмәләрендә һыбай йөрөргә өйрәтеү менән шөғөлләнәләр. - тине Ольга ханым. – Беҙҙең республика Башлығы тарафынан булдырылған Йылҡысы көнөн билдәләү яҡшы йолаға әүерелгән. Унда шулай уҡ төрлө ярыштар, ат сабыштары үтә. Әммә ""Башҡорт аты"" үҙенең масштабы менән минең иҫемде китерҙе. – Фестиваль миңә ныҡ тәьҫир итте. Аттарҙың күплегенә аптыраным да, һоҡландым да. Башҡорт далаларының киңлеге, әлбиттә, ошондай ҙур байрам ойошторорға мөмкинлек бирә. Яҡуттар өсөн дә ат – изге хайуан. Беҙҙә йылҡысылыҡ киң таралған, мал һаны йылдан-йыл арта. Йылҡысылыҡ буйынса күп мәктәптәр асыла, уҡыу унда ете йәштән алып барыла. Күп кенә ауыл биләмәләрендә һыбай йөрөргә өйрәтеү менән шөғөлләнәләр. - тине Ольга ханым. – Беҙҙең республика Башлығы тарафынан булдырылған Йылҡысы көнөн билдәләү яҡшы йолаға әүерелгән. Унда шулай уҡ төрлө ярыштар, ат сабыштары үтә. Әммә ""Башҡорт аты"" үҙенең масштабы менән минең иҫемде китерҙе.",Яҡутстанда ла Йылҡысы көнөн билдәләйбеҙ,['Мәғариф' 'Спорт' 'Мәҙәниәт' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Йәмғиәт,1253,https://amanat.su/news/common_material/2024-08-22/ya-utstanda-la-yyl-ysy-k-n-n-bild-l-ybe-3895927,2024-08-22T23:07:00+00:00
"Жюри эштәрҙең юғары кимәлдә булыуын, башҡарыу  формаларының төрлөлөгөн һәм балалар ижады аша тапшырылған тойғоларҙың тәрәнлеген  билдәләне. Бөтә ҡатнашыусыларға сертификат тапшырылды, еңеүселәр һәм лауреаттар дипломдар һәм иҫтәлекле бүләктәр менән бүләкләнде. Иң яҡшы эштәрҙең ҡайһы берҙәре МХО-ға ебәреләсәк, башҡалары Республика Хәрби Дан музейы һәм 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейы коллекцияларында лайыҡлы урын аласаҡ. Ойоштороусылар конкурста ҡатнашыусыларға рәхмәт белдерҙе: – Бер йыл элек был конкурсты башлағанда балаларҙың бындай юғары оҫталыҡ кимәле күрһәтерен көтмәгәйнек. Эштәрҙең байтағы Патриот  паркында, Евразия күсмә цивилизациялар музейында урын алды, бер өлөшө Салют сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы реабилитациялау үҙәгенә тапшырылды.  Балаларға ихлас рәхмәттәребеҙҙе еткерәбеҙ. Шулай уҡ ата-әсәләргә, педагогтарға, художество етәкселәренә бик ҙур рәхмәт. Тантана дуҫтарса, йылы мөхиттә үтте. Ватанға һөйөү, тарихҡа ихтирам нәҡ ошондай мәлдәрҙә – балаларҙың ихласлығы, ижады һәм  тыуған ере өсөн ғорурлығы аша тыуа ла инде.","""Башҡорт аты"" конкурсы еңеүселәре асыҡланды",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1073,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-07/bash-ort-aty-konkursy-e-e-sel-re-asy-landy-4268854,2025-06-07T19:57:00+00:00
"Радий Хабиров выступит с Посланием перед парламентом республики 30 января. «Это значимое событие для всего депутатского корпуса, — заявил председатель Госсобрания региона Константин Толкачев. — В Послании Глава региона обозначит стратегические ориентиры развития на следующий год, выделит наиболее важные задачи и ответит на ключевые вызовы, стоящие перед органами власти всех уровней. Содержание Послания ляжет в основу законотворческой работы парламента в 2026 году и будет служить руководством при подготовке новых законодательных инициатив». В современной экономической и политической обстановке законодательная и исполнительная власть республики сохраняют плотное взаимодействие, подчеркнул Толкачев. Такое сотрудничество позволяет гибко реагировать на изменения внешней конъюнктуры, внедрять решения руководителя региона и правительства через отлаженные правовые инструменты, а также оперативно адаптироваться к новым реалиям, поддерживая устойчивое развитие экономики и социальной жизни Башкортостана. Традиционно Послание Главы республики привлекает большое внимание общественности, поскольку в нем освещаются наиболее острые и актуальные вопросы жизни региона: от динамики экономики и повышения уровня жизни граждан до сохранения экологического баланса и культурного достояния. Как ранее сообщал Башинформ, в своем очередном Послании Радий Хабиров обозначит основные векторы развития Башкортостана и приоритеты дальнейшей работы. «Открою небольшой секрет, в Послании в том числе я затрону работу с искусственным интеллектом и нейросетями, которые сейчас активно внедряются во все сферы жизни», – рассказал Глава региона.",Радий Хабиров обратится с Посланием к Госсобранию Башкирии 30 января,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1],6,Аңлатма,1629,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2026-01-27/radiy-habirov-obratitsya-s-poslaniem-k-gossobraniyu-bashkirii-30-yanvarya-4551877,2026-01-27T11:52:00+00:00
"Мәрани мәчетеРамазан ае быел 27 май башлана. Бу карарны Татарстан мөселманнары диния нәзарәте пленумы чыгарды. Башкортстан, Идел буе, Урал төбәге, Себер, Төньяк Кавказ һәм Русиянең башка төбәкләрендә дә ураза шул ук көнне башлана. Яңа ай тууын һәм Рамазан ае башлануын раслап 26 май мәчетләрдә беренче тәрәвих намазы укыла. Рамазан аенда ураза тоту диндарлар өчен бурыч санала. Ураза ""тыелу"" дигәнне аңлата. Мөселманнар таң атудан алып кояш баеганчыга кадәр ашау-эчүдән һәм уразаны бозучы башка гамәлләрдән тыелып тора. Быелгы сәдака күләме дә расланган. Татарстан казыйлары фидияне 200 сум, фитра сәдәкасын 100 сум дип тәкъдим итә. Ә менә нисап күләме 198 мең сум дип билгеләнгән. Рамазан аеның тәмамлануы Ураза гаете итеп билгеләнә. Быел ул 25 июньгә туры килә. Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Ураза һәм Корбан бәйрәме көннәрен билгәләгән фәрманга кул куйды. Ураза бәйрәме 25 июнь булса, Корбан бәйрәме быел 1 сентябрь билгеләнә.",27 май мөселманнар Рамазан аена керә,['Дин' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Дин,938,https://www.azatliq.org/a/28504793.html,2017-05-24T22:07:39+00:00
"Бөгөн таңғы 4-тә Өфөнөң Юғары вольтлы урамында Дэу Нексиа  автомобиле ағасҡа бәрелгән. Руль артында колледж уҡыусыһы булған. Ул ауыр йәрәхәттәр менән дауаханаға оҙатылған. Өс көн элек Стәрлетамаҡта ВАЗ-2107 аварияға осрағайны. УАЗ Патриот менән бәрелешеп, ВАЗ-дың 17 йәшлек водителе урынында уҡ һәләк булғайны, ә 16 йәшлек пассажиры ауыр йәрәхәттәр менән дауаханаға оҙатылғайны. Йүнләп машина йөрөтә белмәгән үҫмерҙәрҙең таныҡлыҡһыҙ руль артына ултырыуы  арҡаһында һәләкәт осраҡтары бик йышайып китте. Башинформ таҫмаһынан. ДАИ видеояҙмаһы һәм фотоһы.",Руль артындағы үҫмерҙәр һәләкәттәргә тарый,['Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,551,https://amanat.su/news/novosti/2025-10-27/rul-artynda-y-mer-r-l-k-tt-rg-taryy-4442621,2025-10-27T13:40:00+00:00
"– Нәзифә Жәүәт ҡыҙы, һеҙҙең донъяны яратыуығыҙ, күңел нескәлеге, шул уҡ мәлдә эске ныҡлыҡ һоҡландыра. Тормош һынауҙарын нисек еңдегеҙ? – Ғүмер – иң матур бүләктәрҙең береһе, тик маңлайыңа ниндәй ғәмәл дәфтәре яҙылғанын берәү ҙә белмәй. Яҙмышыңдағы һәр ваҡиға, бәхет тә, бәхетһеҙлек тә – Аллаһ Тәғәләнән һынауҙыр. Иң ауыр мәлдәремдә ижадым, туғандарым, дуҫтарым һәм тамашасым ҡотҡарҙы. Йырҙарымды кешеләрҙең яратыуы, уларға кәрәклегем упҡынға уйылғанда сөңгөлдәрҙән тартып алды. Тормош иптәшем Ғабдрахманды юғалтҡанда ла, бөртөк ҡыҙым Гүзәлем менән хушлашҡанда ла миңә йәшәү көсөн тик улар бирҙе. Асылда, мин – тормошта баҫалҡы кеше, ә сәхнәлә иһә, киреһенсә, саҡматаштай саямын. Ун ете генә йәшемдә Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының ишектәрен астым, әлегәсә уға һәм халҡыма тоғро хеҙмәт итәм. Яҙмышыма исемдәре йыр сәнғәте йылъяҙмаһына алтын хәрефтәр менән яҙылған иҫ киткес талантлы, бөйөк шәхестәр менән эшләү, ижад итеү бәхете тейҙе. Ә ҡәйнәм әйтмешләй, мирға берәүҙең һөйөклөһө булыу бәхеттең иң юғары тәхете ине. (Улы Ғабдрахманды, ғорурланып, мирға берәү бит ул, ти торғайны). Шул уҡ мәлдә рухи ныҡлыҡ, тормошҡа һөйөү, эске мәҙәнилек ҡәҙерле атай-әсәйемдән һәм тыуып үҫкән тәбиғәтемдән киләлер. Эшһөйәрлектең аҫыл өлгөһө – ғүмерҙәрен колхоз эшенә арнаған атайым Жәүәт Абдулла улы менән әсәйем Хәбирә Фәхрислам ҡыҙы ерҙәге фәрештәләрем булһа, тыуған ерем – Учалы районының Ахун ауылы – йәннәттең үҙе. Фиҙакәрлеге өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ булған әсәйем бик моңло ине, көмөш шишмәләй сылтырауыҡ тауышы һаман ҡолаҡта сыңлағандай. Һуғым мәжлестәрендә, табындарҙа уның һәр ҡунаҡҡа тәғәйен тапҡыр, шаян таҡмаҡтары ла булды. Бәхеттең түп-түңәрәк мәле – улар иҫән ваҡыттар. Беҙ ауылдан ете саҡрым алыҫлыҡта ятҡан һарыҡсылыҡ утарында йәшәнек. Был – ғүмеремдең иң матур миҙгеле. Башланғыс синыфтарҙы шунда уҡыным, һигеҙенсене бөткәндә атай-әсәйемдәр Ахунға күсеп ҡайтты. Ҡырҙа саф һауала, урман ҡосағында эшсе ағайҙар көн дә тиерлек өҙҙөрөп гармун уйнай, беҙ ҡушылып йырлайбыҙ. Бигерәк тә Сәлимйән ағайҙың ауылыбыҙҙың гимнына әйләнгән Ахун ауылы көйөн уйнауын һәм йырлауын мәңге онотаһы түгел. Минең дә йырға булған тәүге хис шул хуш еҫле аҡландағы кис ултырыуҙарҙан, ауылдаштарымдың моңло күңеленән яралғандыр. Йыш ҡына ялан эшселәренә: тракторсыларға, комбайнсыларға, бесәнселәргә арнап, агитбригадалар менән концерттар ҡуя инек. Сихри тәбиғәт ҡосағында, тере тауышҡа бай моң даръяһында йәшәүем – киләсәгемде йыр сәнғәтенә бәйләүсе тәүге һуҡмаҡ, тәүге күпер ул. – Һеҙ – ҡәйнәгеҙ менән оҙаҡ йылдар бергә йәшәп, уны һуңғы юлға оҙатыусы ла. – Ҡәйнәм – ҡатын-ҡыҙ яҙмышының ысын ҡаһарманлыҡ өлгөһө. Тормош уны күпме һынаһа ла, һындыра алмаған, күңел төшкәндә, йәшәүҙән төңөлгән мәлдәремдә уның ныҡлығына, йәшәү көсөнә һоҡлана инем. Намыҫсан, сәмсел, ғорур тәбиғәтле ҡәйнәм, ире яу яланында ятып ҡалғас, берҙән-бер балаһын кеше итеүгә бөтә көсөн һала, ныҡлы булмышы уға ҡала мөхитендә улына дөрөҫ тәрбиә бирергә ярҙам итә. Яҙа ла, уҡый ҙа, ҡултамға ла ҡуя белмәгән ошо ябай ҡатын – мотоуҙыш буйынса алты тапҡыр Донъя чемпионы Ғабдрахман Ҡадиров исемле легенданы тәрбиәләүсе. Мәле менән үҙ һүҙле, ҡырыҫ холоҡло Ғасимә Мөхәмәтгәрәй ҡыҙынан мин күп нәмәгә өйрәндем, ысын тормош мәктәбе үттем. Аш-һыуға оҫталығы, егәрлелеге, донъя көтөүгә таһыллығы, таҙалыҡ-бөхтәлеге һоҡландырғыс ине уның. – Бәләкәйҙән генә ҡулығыҙҙа ҡалған ейәнегеҙ менән ейәнсәрегеҙ үҫте инде. Улар хаҡында һөйләгеҙ әле? – Төҫ-башҡа ла, спортҡа булған ынтылышы менән дә Ғабдрахман олатаһына оҡшаған ейәнем Данилға – 20 йәш. Бала сағынан матай ене ҡағылған ейәнебеҙ ҡаяға үрмәләү менән дә ныҡлап шөғөлләнде. Донъяны тик үҙенсә ҡабул иткән, шәхси фекере, ҡарашы булған ҡайнар йөрәкле ир-егет булып үҫеп килә. Физкультура колледжын тамамлап, әлеге мәлдә шул йүнәлештә юғары уҡыу йортонда белем ала. Ейәнсәрем Лиза иһә ҡатын-ҡыҙҙарға ғына хас булғанса йомшағыраҡ, хислерәк тәбиғәтле. Унда, Әмировтар затына оҡшап, артислыҡ сифаттары көслө, ләкин тәбиғи оялсанлығы, иплелеге бар. Урта махсус музыка мәктәбенең фортепиано класын бөттө, бөгөн музыка йүнәлешле педагогия колледжының 2-се курсында уҡып йөрөй. Әйткәндәй, бала сағынан минең шәхси тамашаларымдың биҙәге булған ейәнсәрем 13 апрелдә лә юбилей концертымда Чайковский әҫәрҙәрен уйнаясаҡ. Тормошта ниндәй генә юл һайлаһалар ҙа, ғаилә ҡороп, балалар үҫтереп, бәхетле йәшәү насип итһен, тип теләйем күҙ нурҙарыма. Шул мәлдәрҙе күрә алһам, ерҙәге иң бәхетле кеше булыр инем. Башҡортостан ҡыҙы 4-се һан, 2024 й. Айзилә Мортаева","Әгәр ҙә юлымда ҡайғылар булмаһа, йәшәүҙең ҡәҙерен белер инеме һуң минең йәнем","['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 0 1 0 1 1 0 1 1 0 1],9,Ҡатын-ҡыҙ,4470,https://bashkizi.ru/articles/a-byl-atyn-y/2025-10-23/g-r-yulymda-ay-ylar-bulma-a-y-sh-e-eren-beler-ineme-u-mine-y-nei-4438688,2025-10-23T16:01:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШул ук вакытта Башкортстанның явым-төшем күп булган Бөрән, Салават, Баймак, Көергәзе, Кыйгы районнарында авыл кешеләренең печән әзерли алмавына борчу белдерәләр. Аларга акчалата ярдәм бирү ниятләнә. Башкортстанда туфракның чамадан тыш дымлануы аркасында гадәттән тыш хәл кертелергә мөмкин. Бу хакта Башкортстан авыл хуалыгы министры Илшат Фәйзрахмановбелдерде, дип яза""Башинформ"". Министр әйтүенчә, урып-ыю эшләре әле ике атна элек үк башланырга тиеш булган, тик моңа көчле яңгырлар комачау итә. ""Республика буйлап карасак явым-төшем өч айлык норма күләмендә булды. Кайбер районнарда — алты айлык. 15 августка кадәр һава торышынды яхшы якка үзгәреш әллә ни юк"", дигән Фәйзрахманов һәм туфракның чамадан тыш дымлануы белән бәйле бөтен Башкортстанда гадәттән тыш хәл кертү турында документ әзерләүләрен әйткән. Шул ук вакытта Башкортстанның явым-төшем күп булган Бөрән, Салават, Баймак, Көергәзе, Кыйгы районнарында авыл кешеләренең печән әзерли алмавынаборчу белдерәләр. Башкортстан башлыгы Радий Хәбироваларга ярдәм итәргә кирәк, кышка печән әзерли алмагач, авыл кешесе терлеген бетерергә мәбүр булачак, ди. Башкортстан башлыгы кушуы белән ике атна эчендә авыл кешеләренә печән сатып алырга ничә сум кирәк булачагын ачыклап, бу ярдәмне бирү әмәле билгеләнәчәк диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда коеп яуган яңгырлар аркасында гадәттән тыш хәл кертмәкчеләр,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1425,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-koep-yaugan-yanggirlar-arkasinda-gadattan-tish-hal-kertmakchelar/33066006.html,2024-08-05T12:06:24+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Видеоларны ""бары тик куәт оешмалары вәкилләре белән мәхкәмә генә соратып ала ала"", дип ышандыра хастаханә итәкчесе. Уфаның 21 нче хастаханәсендә дәваланучы хатын-кыз социаль челтәрләрдә гинеколог бүлмәсеннән видео чыгарган. Ул хатын-кызлар табибка күренү өчен утыра торган кәнәфигә таба видеокамера юнәлтелгән дип күрсәтә. Видео авторы әйтүенчә, табиб янына керер алдыннан, хастаханә хезмәткәрләре аңа башта видеога төшерүгә ризалык бирүе турында документ имзаларга тәкъдим иткән. Тик аңа камералар коридорда гына бар дип әйткән булганнар. Бу хакта ВКонтакте социаль челтәрендәге ""Уфа Башкортостан"" төркемехәбәр итә. Бу хәбәргә фикер калдыручы хатын кызлар әлеге видеолар халыкка таралырга мөмкин дип борчу белдергән. Хастаханәнең баш табибы Радик Надирголовәлеге хәбәрне ""дөреслеккә туры килми торган мәгълүмат""дип атаган. Аның әйтүенчә, камераларны иминлек өчен куйганнар, алар хөкүмәтнең ""Сәламәтлекне саклау министрлыгы объектларын террорчылыкка каршы саклау таләпләрен раслау турындагы"" карарына ярашлы итеп куелган. Надирголов әйтүенчә, камера шундый итеп урнаштырылган ки: табиб авыруны караган чакта камера ул урынны төшерә алмый, ә видеоларны ""бары тик куәт оешмалары вәкилләре белән мәхкәмә генә соратып ала ала"". Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Уфада гинеколог бүлмәсенә видеокамера куюга зарланалар. итәкчелек моны ""террорчылыкка каршы чара"" дип аңлата",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1383,https://www.azatliq.org/a/ufada-hatin-kizlar-ginekolog-bulmasena-videokamera-kuyularina-zarlana-jitakchelek-moni-terrorchilikka-karshi-chara-dip-anglata/33093046.html,2024-08-26T17:02:56+03:00
"Мәчеттә тәрәзәне ватып кереп сәдака акчаларын урлаганнар17 февральгә каршы төндә Саранскида билгесез кешеләр Мордовия республика мөселманнары төбәк диния идарәсенә караган ""Ускудар"" мәчетенә кереп сәдака акчаларын урлаганнар. Әлеге мәчет күптән түгел экстремист китаплар сатуда гаепләнеп штрафка тартылган мөфти Зәки Айзатуллингакарый. Айзатуллин 2000 елдан бирле дини идарәне итәкләп килә, хәзер хакимият аны урыныннан алып яңа мөфти куярга тели. Идарә юристы Алсу Мякушевабу мәчет тәрәзәсен ватып мәчеткә үтеп керүләрне дә провокация булуы ихтимал дип саный. ""Беренче булып мәчет тәрәзәсен ватып керүләрен мәчет каравылчысы Рәфкать абый күргән. Иртән килеп караса тәрәзә ватылган, сәдака әрәсен каерып ачып сәдака акчаларын алганнар. Шуннан безгә шалтыратты. Без килдек һәм бу хәлне күреп полицияне чакырттык. Алар ярты көн тикшерделәр, аннары инде без мәчетне ыештырдык. Бу ниндидер наркоманнар яки караклар эше дип уйламыйбыз. Провокация дип саныйбыз. Шау-шу күтәрербез һәм үзебез үк моннан зыян күрербез дип уйлганнардыр, чөнки бик профессиональ эшләнгән. Һөүм итүчеләр видеокамералар эшләмәгәнне белгәннәр булып чыга"", ди ул. ""Ускудар"" мәчетеМякушева сүзләренчә, элегрәк Мордовия ФСБсы мәчет эчендә һәм тышында бер айлык хәтере саклана торган видеокүзәтү булдыруны таләп иткән. Мәчеткә йөрүче картлар, башка ярдәм итүчеләр акча ыеп 100 мең сумнан артыкка видеокамера алганнар. 2020 елның 7 июлендә мөфти Зәки Айзатуллинга бәйле тентү уздырганда ФСБ аның хәтер дискын ала һәм әле дә кайтармый. ""Алар бит андагы бер айлык мәгълүматны флешкага гына да яздырып ала алалар иде, әмма алай эшләргә теләмәделәр. Видеокамера эшләмәүне мәчет итәкчелеге һәм ФСБ хезмәткәрләре генә белде. Бу мәчеткә үтеп керүче инаятьчеләр инде камера булмауны белгәннәр, чөнки эшләрен бик иркен алып барганнар. Тәрәзәне ватып керүче караклар гөлне бәреп кенә төшерерләр иде, әмма алар аны тәртипле генә читкә идәнгә алып яткырганнар, чөнки туфрагы коелмаган. Наркоман яки исерек алай эшләми бит инде. Тәрәзә калдыкларына да киселергә мөмкиннәр, әмма андый эзләр дә күренми. Без моны элегрәк авылларда имамнарны яңа мөфти өчен тавыш бирергәчакырыпйөрүчеләрнең берсе ФСБ хезмәткәре Андрей Стрельниковэше дип уйлыйбыз, чөнки ул июльдән бирле Зәки хәзрәткә басым ясап килә"", ди идарә юристы. Алсу Мякушева видеокамераларны эшләтү өчен дискны кайтаруны сорап аны тентү вакытында алып киткән ФСБ тикшерүчесе Александр Старкингада мөрәәгать иткән. Мөфти дә тентү вакытында алынган әйберләрне сорап язган, әмма файдасы булмаган. ""Канун нигезендә алар аны безгә бер айда кайтарырга тиешләр иде. Июльдә алдылар, димәк августта инде кайтарырлар дип көттек. Октябрьдә Зәки хәзрәт Старкинга мөрәәгать итеп алган әйберләрне кайтаруны сорады. Әмма бернинди авап булмады. Мөрәәгатькә дә бер айда авап бирергә тиешләр бит. Канунны боздылар дип прокуратурага мөрәәгать итә ала идек, әмма итмәдек. Менә бу урлаулардан соң Старкинга шалтыратып тагын бер кат дискны кайтаруны сорадым, әмма ул аны башка инаять эше нигезендә кирәк булуын әйтте. Аны кайтарырга ыенмый да"", ди Мякушева. Тикшерүченең башка инаять эше дигәне, шул ук 7 июльдә Саранскидагы ""Ускудар"" мәчетенә йөрүче берничә мөселманның тоткарлануы. Шуларның берсе – мөфтинең туганының улы Айса Айзатуллин. Аларны Русиядә тыелган ""Тәблигый әмәгать"" (""Таблии Джамаат"") вәкилләре булуда гаеплиләр. ""Ул егетләр белемле мөселманнар, имам булып эшли иделәр. Менә хәзер мәхкәмә карарын көтәләр. 7 июльдә, аларны тоткарлаган көнне Стрельников рухи басым ясаган. Зәки хәзрәткә каршы аңлатмалар бирмәсәң, сине ябачакбыз, анда сине көчләячәкләр дип куркыткан. Ә аның ике кечкенә баласы, хатыны бар, әбисе авыру. Ул инде мәбүри алар биргән кәгазьгә имза куйган. ""Әгәр кеше үтердем"" дип кул куйдыртсалар, аны да имзаларга риза идем, ди. Ягъни аларга каты басым булган. Шуңа бу инаять эше беткәч кенә, Зәки хәзрәт дискны кайтаруны сорап мәхкәмәгә мөрәәгать итә алачак һәм бары шуннан соң гына аны кайтарулары ихтимал, диделәр. Ә районнан аваплы оешмалар иминлек паспорты эшләргә сорыйлар. Аны эшләү өчен бина тулысынча видеокамера белән тәэмин ителгән булырга тиеш. Кыскасы, үзләре таләп итәләр, үзләре шуңа каршы баралар. Ә яңаны сатып алу финанс яктан хәлебездән килми"", диде Мякушева. Мордовия юстиция министрлыгы 28 июльгә кадәр яңа мөфтине сайлауны таләп итеп хат ибәргән, чөнки экстремистлыкта гаепләнгән кешегә дини оешманы итәкләү ярамый. Айзатуллин экстремист әдәбият таратуда гаепле дип танылды. Мәчет ишегалдында аерым торган мөфти офисында өстәл астында биш китап табылды. Шуларның берсе – Мөхәммәд Йосыф Кәндехләвинең ""Сайланма хәдисләр"" китабы. 2017 елның апрелендә Уфаның Киров районы мәхкәмәсе карары белән бу китап экстремист дип танылган иде. Ләкин Зәки Айзатуллин мәхкәмәдә моңа аңлатма бирде. Ул китапның 2012 елда сатып алынган булуын, ягъни аны экстремист дип таныганга кадәр, Казанда рәсми рәвештә сатып алынганлыгын әйтте. Шул вакыттан бирле китап шунда яткан, аны искә алучы да булмаган. Шуңа да карамастан мөфтият 100 мең сумга, ә мөфти үзе ике мең сум күләмендә штрафка тартылды. Аппеляция карарны үз көчендә калдырды һәм ул гамәлгә керде. Алсу Мякушева фикеренчә, болар барысыда Айзатулинны урыннан алып аның урынына Рафаэль Манюровныкую өчен эшләнә. ""Халык сөйләвенчә, Манюров бу вазифага вакытлыча гына киләм дип аңлаткан. Аннары мөфтият Фәһим Шәфиевка тапшырылачак икән. Мордовиядә бөтен мәчетләрнең бер генә хуасы калачак, аларны мәчет дип түгел, ә мәдәни үзәк дип атаячаклар. Мәдәни үзәкләргә федераль казнадан акча каралган. Әмма хөкүмәт мәдәни үзәк дип калдыргач аның манараларын төшерүне дә таләп итә ала. Шуңа Мордовия мөселманнары 1937 еллар кайта күрмәсен дип борчыла. Бездән дә киңәш сорап мөрәәгать итәләр"", ди ул. Диния идарә юристы хәзер кассация мәхкәмәсе карарын көтә. Әгәр анда иңә алмасалар Конституция мәхкәмәсенә мөрәәгать итәргә ыена. ""Экстремистик китапны күпләп таратуга аңлатма сорап мөрәәгать итәчәкбез. Шуннан Русия Югары мәхкәмәсе һәм Европа кеше хокуклары мәхкәмәсе генә кала"", диде ул. Шул ук вакытта дини идарәгә 28 июльгә кадәр яңа мөфти сайланмаса Юстиция министрлыгы административ эш ачуны таләп итәргә мөмкин. ""Мин бернинди могизалар көтмим, чөнки Юстиция министрлыгы безгә каршы эшли торган оешма. Мөфти Тәлгат Таетдиноешмасыннан чыгарга теләгәндә дә моны күрдек. Без бит аерым хосусый мөфтият булырга тиеш идек, ә министрлык безгә каршы барды, шуңа без хәзер аерым да түгел, бергә дә түгел. Таетдин белән бернинди эш алып бармыйбыз, әмма юридик яктан алар структурасында саналабыз. Мәчетне дә, Айзатулинны да тынычлыкта калдырмыйлар. Үсешкә ирек бирмиләр. Пычрак атып халыкны котырталар. ""Столица"" тапшыруы гел мөфтине пычраткан тапшырулар чыгарып килә. Хәтта Зәки хәзрәт мөфтилектән киткән дип уйлаучылар да бар. ""Надежда"" үзәгенә ярдәмМөфти эшен дәвам итә. омга намазлары укыла. Ике метр ара калдырып укыйлар, коронавируска каршы башка таләпләр дә үтәлә. Пандемиягә кадәр Мордовиянең күп ерак районнарына барып балалар йортларына ярдәм итеп килдек. Пандемия эшебезне туктатты. Бер ел бара алмадык. Хәзер инде балаларны күрә алмасак та, әйберләрне итәкчеләр аркылы бирергә булдык. Аяк киемнәре илттек. ""Надежда"" балалар йорты итәкчеләре берәр нәрсә кирәк булса үзләре безгә чыга. Хәйрияне киңәйтергә уйлыйбыз. Картлар йортларына да булышачакбыз. Ветераннар белән дә эшлибез. Әфганчыларны искә алу көнендә ветераннар мәчеткә ыелып, һәлак булган дусларына догалар укыды. Авылда карт имамнар урынына яшьләрне Казанда укытып кайтару турында сүзләр алып барабыз"" дип сөйләде Мякушева. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",ФСБ Мордовия мәчетен видеокүзәтүсез калдыргач аннан сәдака акчасы урланган,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 1 1 0 1 0 1 0 0 1 0],7,Дин,7695,https://www.azatliq.org/a/31116091.html,2021-02-22T21:06:24+00:00
"Кем бушлай парковкаға хаҡлы? Ташлама менән Башҡортостанда даими йәшәгән һәм түбәндәге Рәсәй граждандары файҙалана ала: - Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары; - хәрби хәрәкәттәр ветерандары; -, , төркөм инвалидтары; - инвалид балаларҙың законлы вәкилдәре; - милкендә автомобиль булған осраҡта – күп балалы ғаиләләге ата-әсәнең береһе (опекунпопечитель); - электромобиль хужалары. Кәрәкле документтарҙың тулы исемлеген Башҡортостандағы Күп функциялы үҙәктең бәйләнеш үҙәгендә асыҡлай алаһығыҙ: ,. Инвалидтарҙың транспортында «Инвалид» тигән билдә ҡуйылырға тейеш. Бының өсөн Күп функциялы үҙәк офисында йәки «Госуслуги» порталында (.2 ) «Социаль өлкәләге берҙәм үҙәкләштерелгән һанлы платформа»ға транспорт тураһында мәғлүмәт индерергә кәрәк. АңлатабыҙБашҡортостан",Башҡортостанда түләүле парковка менән кемдәр бушлай файҙаланырға хоҡуҡлы?,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],3,Йәмғиәт,757,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-06-17/bash-ortostanda-t-l-le-parkovka-men-n-kemd-r-bushlay-fay-alanyr-a-ho-u-ly-4279853,2025-06-17T17:40:00+00:00
"В Межвузовском кампусе состоялся Совет ректоров вузов республики под председательством ректора БГМУ Минздрава России, академика РАН, профессора Валентина Павлова.",В Межвузовском Кампусе прошел Совет ректоров вузов Башкортостана,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,162,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2024-12-17/v-mezhvuzovskom-kampuse-proshel-sovet-rektorov-vuzov-bashkortostana-4070311,2024-12-17T22:00:00+00:00
В период празднования 80-летия со Дня Победы в Великой Отечественной войне президент России Владимир Путин объявил о прекращении всех боевых действий на СВО со стороны российских войск.,Путин объявил о перемирии в дни 80-летия Победы,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Еңеү,185,https://tanburz.ru/news/pobeda-80/2025-04-28/putin-ob-yavil-o-peremirii-v-dni-80-letiya-pobedy-4216723,2025-04-28T19:00:00+00:00
"фикерләрВакыт тиз оча, әле күптән түгел генә Азатлык татар телен өйрәнүчеләр өчен махсус проект эшләтеп ибәргән иде. Бүген инде ""Әйдә! "" тел өйрәнү проектына 5 ел тула. ""Әйдә! ""ны булдыру теләге Азатлык редакциясендә 2017 ел көзеннән соң, Татарстанда татар теле мотлак укытылу туктаганнан соң барлыкка килде. Мәктәпләрдә тел өйрәнү мөмкинлекләре кимесә, онлайн проектлар артырга тиеш, теләгән кешегә телне интернеттан үзләштерү форсатларын булдырырга кирәк, дип карар кылынды. Биш ел эшебез шуны күрсәтте – татар теленә ихтыя зур, аның белән төрле милләт, төрле яшь, енес, төрле ил кешеләре кызыксына, өйрәнергә тели. Мотивация төрле булса да, максат бер – татарча аңлый башларга, иркен сөйләшергә, аралашырга. Биш елда Азатлыкның ""Әйдә! "" проекты күпсанлы курслар һәм материаллар әзерләде: татар телен башлангыч һәм дәвам итүчеләр өчен өйрәнү онлайн-курсы, видеодәресләр, аудиокурс, адаптацияләнгән әдәби әсәрләр, тестлар, татар ырлары белән дәресләр һәм башка төрле курслар. Уңышыбызның күрсәткече – социаль челтәрләрдә дистәләрчә мең язылучы, сайтта язмаларны йөзләрчә мең тапкыр укулар. Әмма, әлбәттә, безнең өчен иң мөһим бәя – укучыларыбызның сүзләре. Узган елны без татар телен ""Әйдә! "" ярдәмендә укыткан һәм укыган кешеләр беләнсөйләшкән идек. Быел без үзенең онлайн татар мәктәбен булдырган Алимә Сәлахәтдиновафикерләрен сораштык. ""Әйдә! яшьләргә кызыклы булган форматта эшли""Алимә Сәлахетдинова, "" "" онлайн татар мәктәбе итәкчесе, Аризона университетында татар теле курсы укытучысы— ""Әйдә! "" проектын мин аның эшли башлавыннан бирле карап һәм кулланып барам. Грамматика видеолары кызык, кыска видеодәресләрне дә бик яратам. Алимә Сәләхетдинова"" "" онлайн мәктәпне эшләткәч, үзем һәм укытучыларым бер проблемга юлыктык: татар теле дәреслекләре чын контекстка туры килми, алар укучылар дөньясы белән кисешми кебек. Ә ""Әйдә! ""дагы темалар сайланышы һәрвакыт актуаль, укучыларга да кызыклы. Яңа ел итә икән, ""Әйдә! ""да бу темага материаллар чыга, әй итү белән әй турында тестлар, дәресләр чыга, бу бик урынлы. Һәр материалда сүзлекчә, теге яки бу темага сүзлек запасы булуы бик айлы. Татар телен укытканда бу бик кирәкле материал. Әдәби әсәрләрне күп кулланабыз, аудио булулары да мөһим, моның өчен аерым рәхмәт әйтәсем килә. Булат Шәйми катнашында төшерелгән видеоларны да бик яратабыз, балалар да аларны кызыксынып карый. Бүгенге көндә балалар, яшьләр ""клиплы аң"" белән яши, алар мәгълүматны бик тиз һәм бер фото рәвешендә алырга күнеккән, интернетта үскән буын бит алар. ""Әйдә! "" нәкъ шул форматта эшли, шуңа күрә яшьләр арасында бу бик популяр да. Грамматиканы визуаль күрсәтеп аңлата алуыгыз да бик кирәкле эш. Гомумән, юмор, шаяртулар белән эш итүегез бик уңышлы. Үзем күзәткәнемчә, нәкъ мондый видеолар, рәсемнәр төрле чатларда, социаль челтәрләрдә яхшы тарала. Үзебез күбрәк Америка, Канада балаларына татар телен укытабыз, аларга да татарча нәкъ шундый контент кирәк. Глобализация вакытында мондый онлайн контентның булуы бик мөһим, күбрәк булса иде ул. ""Әйдә! "" материалларын мин Аризона университетында татар телен укытканда да кулландым. Диалоглар, аудиолар ул яктан нык ярдәм итә. Теләкләргә килгәндә, татар телен өйрәнү юнәлешендә зур бер ихтыя бар: татар телен инглиз теле аша өйрәнү. ""Әйдә! "" да материал аңлатканда кайчак инглиз телен дә куллана алса, кулланылышы тагын да артыр иде, дип уйлыйм. Чит илдә яшәүче татарлар, Америка, Канада, Европада татар телен өйрәнүчеләр һәм камилләштерүчеләр бу очракта күп файда күрер иде, — дип сөйләде Алимә Сәлахетдинова Азатлыкка. ""Сез Татарстан рәсми органнары эшләмәгән эшне эшләдегез""""Әйдә! "" туган көне алдыннан без укучыларга мөрәәгать итеп, алардан безнең проект турында фикерләрне, тәкъдимнәрне сорадык. Иң кызыклы авапларнысезгә дә тәкъдим итәбез (исемнәрне -дагы кулланучылар исемнәре белән бирәбез, кайбер шәрехләр кыскартылган): Кристи: — ""Әйдә! "" проектына безнең өчен тырышканы өчен зур рәхмәт. Сез безгә шулкадәр матур булган татар телен өйрәнергә ярдәм итәсез. -та сезнең видеодәресләрне карарга бик яратам. Күбрәк аудиолар чыгарсагыз, яхшы булыр иде, татар ырлары, мәдәният турында материаллар да кызыклы булыр. Эшегезне дәвам итегез, без моны бик кадерлибез. Алина Таёкина: — Сезнең проектыгыз – бу юнәлештә иң яхшыларның берсе, бәлки, иң яхшысы! Кызганычка, минем гаиләмдә тел югалган. Әнием татар, ул православ динен кабул итте һәм үз милләтеннән баш тартта. Әби һәм аның туганнары татарча сөйләделәр, ләкин безне беркайчан да өйрәтмәделәр. Ә миңа үземә татар мәдәнияте һәрвакыт бик кызыклы булды. Яшь барган саен миңа тамырларымнан аерылу авыррак була барды. Узган елны мин татар телен өйрәнү карарын кабул иттем. Яртылаш кына татар булсам да, үземне татар дип атый алам дип саныйм. Татар кызы – горур яңгырый, мин бу сүзләрдә үземне күрәм. Татар теленең яшәвен һәм чәчәк атуын телим, ассимиляция, урыслаштыру, глобализация сәбәпле юкка чыкмавын телим. Мин аны өйрәнәчәкмен һәм балаларыма да өйрәтәчәкмен. Сезнең проектыгыз миңа татар телен өйрәнергә бик ярдәм итә. Мин башлангыч дәрәәдә, видеоларыгыз бик булыша. Грамматика видеолары бик файдалы. Заманча эшләвегез дә бик ошый, сездә төрле матур форматлар бар, сез мәгълүматны аңлашылган телдә аңлатасыз. Теләкләрдән: грамматика турында озынрак видеолар кирәк. Сез минем өчен татар теле матурлыгын ачтыгыз, югалтканны кайтарырга мөмкинлек бирдегез, зур рәхмәт! Тимур Гыйлданов: — Сез Татарстан рәсми органнары эшләмәгән эшне эшләдегез. :— Иң шәп проект, ул телнең нинди заманча була алуын күрсәтә. Сез телне саклау өчен бик мөһим эш эшлисез, ул бик тиз югала. Урыслаштыру бик көчле, моны аңлау да кыен. Мин тирә-якта балалар татарча белми, ата-аналары телне белсә дә. Барысын да әрлим, телне өйрәнсеннәр, ялкауланмасыннар. Күбрәк аудиоматериаллар телим. Хезмәтегез өчен зур рәхмәт! исемле кулланучы: — Мин татарча яхшы беләм, чеп-чи татармын. Ләкин бу проектыгызны мин кызыксынып карыйм, чөнки татарлар көнкүрештә кулланмаган, шуның аркасында онытылып барган сүзләрне дә сездә табып, сөйләмгә кертеп ибәрергә була, хайван, кош, балык, үсемлек исемнәренең татарча атамалары күбесе күптән кулланылмый бит инде, ни аяныч. Һәм татар телен өйрәнәселәре килүчеләр булуы шулай ук мине бик шатландыра. Өйрәтүчеләргә дә, өйрәнүчеләргә дә зур рәхмәт, саваплы эш. Кайбер башка рубрикалар: Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз","""Рәсми Татарстан эшләмәгән эшне эшлисез"". Азатлыкның ""Әйдә! "" проектына 5 ел",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 0 1 0 0 1 1 0 1 0 0],6,Татарстан,6307,https://www.azatliq.org/a/32279139.html,2023-02-20T21:00:00+00:00
"БР Милли китапханаһының Үҫмерҙәр уҡыу үҙәгендәге Башҡорт теленең тарихы – 1920–1940 йылғы дәреслектәрҙә тигән китап күргәҙмәһе 30 декабргә тиклем эшләйәсәк. МЕГА сауҙа үҙәгендә күңелле саралар үтә. Мостай Кәрим исемендәге Милли Йәштәр театры Зөһрә Бураҡаеваның Аҡмулла пьесаһы буйынса спектакль күрһәтә. Башҡортостан киностудияһы башҡорт мәҙәниәтенә, тарихына бағышланған онлайн документаль фильмдар тәҡдим итә. БР Халыҡтар дуҫлығы йорто Башҡорт теленә арналған ҡыҫҡа видеороликтар серияһын башлай. Республика район һәм ҡалаларында Башҡорт теле көнөнә арналған викториналар, конкурстар, оҫталыҡ дәрестәре, халыҡ ижады программалары гөрләп үтә. Сығанаҡ: Башинформ.",14 декабрь – Башҡорт теле көнө һәм Мифтахетдин Аҡмулланың тыуған көнө,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],6,Яңылыҡтар,663,https://amanat.su/news/novosti/2025-12-14/14-dekabr-bash-ort-tele-k-n-m-miftahetdin-a-mullany-tyu-an-k-n-4506342,2025-12-14T14:13:00+00:00
"Кефе портында шартлауфикерләр""Астра"" телеграм-каналы үз чыганакларына сылтаныпязуынча, аннексияләнгән Кырымның Кефе (Феодосия) портында 26 ноябрьдә Украина кораллы көчләре һөүменә эләккән ""Новочеркасск"" десант корабында 33 диңгезче хәбәрсез югалган. Канал мәгълүматынча, 26 декабрьгә каршы төндә һөүм вакытында корабта 77 диңгезче булган. Хәбәрсез югалганнардан башка 19 диңгезче яраланган. Әлеге саннар рәсми расланмады. Һөүм вакытында ""Новочеркасск""та диңгезчеләр булуы турында ""Агентство"" басмасы дахәбәр итте. Корабтагы боеприпаслар шартлый башлаганчы алар чыгып өлгергәнме, анысы билгесез. Экипаж штатында барлыгы 98 кеше. Русия саклану министрлыгы диңгезчеләр арасында корбаннар турындагы сорауга авап бирми. Аннексияләнгән Кырым башлыгы Сергей Аксеновгади кешеләр арасында бер һәлак булучы һәм дүрт яраланучы бар дип белдерде.26 декабрьгә каршы төндә Кефе портында берничә көчле шартлау булды. Украина ракетлары ""Новочеркасск"" зур десант корабына һөүм итте. Интернетта чыккан фотоларга караганда, корабтан берни калмаганлыгы күренә. Моны корабта шартлаткыч маддәләр детонациясе белән аңлатырга мөмкин. Украина кораллы көчләре ракетлары кулланган диелә. Русия саклану министрлыгы ""Новочеркасск"" ""Украина кораллы көчләре һөүме нәтиәсендә зыян күрде"", дип белдерде.2022 елның 24 мартында әлеге кораб оккупацияләнгән Бердянски портына һөүмдә зыян күргән иде. Кырым хакимиятләре ул вакытта өч диңгезчене ирләү турында белдерде. Кефе - аннексияләнгән Кырым ярымутравының көньяк-көнчыгышында урнашкан. Акъярга украин һөүмнәреннән соң аның портына Кара диңгез флоты корабларының бер өлеше китерелгән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Рәсми булмаган мәгълүматларга караганда, ""Новочеркасск"" корабында 33 диңгезче хәбәрсез югалган",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1701,https://www.azatliq.org/a/32749382.html,2023-12-27T12:40:08+00:00
"Республика һәм халыҡ-ара йыр конкурстары лауреаты, Баймаҡ таланты Динар Ғөбәйҙуллиндың үҙ тамашасыһы бар. 3 март ул үҙенең шәхсән концерт программаһы менән сығыш яһаясаҡ. Концертта йырсының ижадташ дуҫтары, филармония артистары ҡатнашасаҡ.",Моңло йырҙарын бүләк итәсәк,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,239,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-07/mo-lo-yyr-aryn-b-l-k-it-s-k-4568547,2026-02-07T10:00:00+00:00
"Мин үҙем шиғыр яҙам, шуғалыр ҙа, тәү сиратта йырҙы һүҙҙәре өсөн яратам, мәғәнәле һүҙҙәр күңелгә үтә, моңландыра, уйландыра. Мәғәнәһеҙ һүҙҙәр йырҙы йырта, күңелде китә. Бында тәү сиратта йырҙың һүҙҙәрен яҙған шағирға, икенсе сиратта көй яҙғанда һүҙҙәренә иғтибар итмәгән композиторға үпкә белдерергә кәрәктер. Шағир, рифмаға тура килтерәм типме, ҡолаҡҡа ятмаҫ һүҙҙәр яҙа. Мәҫәлән: ""Зөлфиә, кейәүгә сыҡ миңә тиҙерәк, тыуыр игеҙәк"", - тип йырлайҙар. Ниндәй әҙәпһеҙлек, мәғәнәһеҙлек! Тағы бер йырҙы алайыҡ: ""Һин тип ҡайынды ҡосҡанмын, мин уны һин тип торам"", имеш. Лаяҡыл иҫерек ир ҙә йығылмаҫ өсөн ҡайынды ҡосҡанда үҙ йәрен ҡайын менән бутамаҫ. Ҡайһы бер шағирҙар, мәңгелеккә тыуған һымаҡ, йырға яҙылған шиғырҙарында әйләнгән һайын ""мәңгелеккә һөйәм, мәңгелеккә килдем"" кеүек һүҙҙәрҙе ҡуллана. Бер кем дә мәңгелек түгел. ""Мәңгелек"" һүҙен ""ғүмерлек"" һүҙе менән алыштырғанда күңелгә ятышлы булыр ине. Бер саҡ үҙебеҙҙең мәҙәниәт йортонда бер ҡыҙ әсәһен юбилейы менән ҡотлап, ""Мең йәшә, әсәй, мең йәшә"" тип йырлап, үҙенсә ҙурланы. Әсәһе мең йәшкә етер ҙә, ҡыҙы уны күрә алыр микән? Шағир кеше нимә уйлап яҙған ул һүҙҙәрҙе, ""йөҙ йәшә, әсәй, йөҙ йәшә"" тип яҙып булмай инеме, йөҙ йәшкә етеүсе әсәйҙәр бар бит. Хәҙер күп йырсылар сәхнәлә йырҙы башлап ебәрә лә, дауамын тамашасылар йырлауын һорап, микрофонды залға төбәй. Тамашасы аҡса түләп йыр йырларға түгел, йыр тыңларға килә бит. Үҙе йырларға ул мәжлестә ултырмай ҙаһа. Күп йырсылар концерттарға флешка менән йөрөргә кәлепләнде, ә ысын музыканттар сәхнә биҙәр ине бит. — Законопроект призван обеспечить право потребителя на получение достоверной информации о зрелищно-развлекательных услугах и повысить качество таких услуг, — сообщил председатель Государственного собрания Константин Толкачев. — К сожалению, сегодня мы нередко сталкиваемся с ситуацией, когда исполнители и творческие коллективы поют «под фанеру» даже перед многотысячной аудиторией. Зритель, покупая  билет на концерт, не знает, что вместо живого выступления его ждет «суррогатный продукт». Его права не защищены. Мы предлагаем закрепить понятие «плюсовая фонограмма» и установить обязанность исполнителей и организаторов информировать потребителей об использовании в выступлении фонограмм либо об исполнении под «живой звук». Также законопроектом закрепляется право потребителей в случае отсутствия информирования возвращать деньги за билет. Субъекты Российской Федерации предлагается наделить правом устанавливать на своих территориях порядок использования фонограмм и информирования потребителей. — Современный звук на концертных площадках — сложная система, — сказал Константин Толкачев. — На выступлениях могут использоваться отдельные фрагменты композиции с серьезной студийной обработкой голоса, со спецэффектами, которые делают музыкальное произведение более выразительным. Но если исполнитель выступает под «плюсовую фонограмму», у зрителя возникают справедливые вопросы. В отдельных случаях исполнение под «плюс» оправдано, например, особенностями концертной площадки, погодными условиями. Такое возможно, но организаторы мероприятия должны поставить зрителя в известность, чтобы он понимал, за что платит деньги. Считаю, что принятие закона положительно скажется на качестве проводимых концертов. Подготовке законопроекта предшествовали длительные консультации с представителями творческих коллективов, министерства культуры, депутатами федерального парламента, общественниками и экспертами. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",ЙЫРҘЫ ЙЫРТАЛАР КҮҢЕЛДЕ КИТӘЛӘР,"['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 1 1 0 1 0 1 0 0 1 1 0],8,Яңылыҡтар,3574,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-05-17/yyr-y-yyrtalar-k-elde-kit-l-r-3772353,2024-05-17T18:24:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУрта гасырдагы татарларны искә алганда, алар кыргый, вәхши баскынчы, канэчкеч сугышчы итеп тасвирлана. Мондый шаблон Русиядә дә, Европада да бар. Бу караш үзгәрә аламы? Даланың үз цивилизациясе булуы, Алтын Урданың дөньяны үзгәртүе турында тарихчы Юлай Шамилоглы белән сөйләштек. Ел башында басмасында ""Монгол урдалары: алар нәкъ безнең кебек"" (: ) дигән мәкалә чыкты. Анда Алтын Урда дәүләте турында сүз бара һәм аның нинди империя булуына бәя бирелә. Мәкаләдә Европаның берничә галиме, тикшерүченең эшләре телгә алына һәм урта гасырда зур территорияне биләгән Алтын Урда дәүләтенә карата мөнәсәбәт үзгәрде яки үзгәрергә тиеш дигән фикер иткерелә. Алтын Урда Русьне баскынлыкта тотучы түгел, ә аңа үсеш алырга ирек биргән дәүләт дип карарга тәкъдим ителә. Калыпка салынган шаблоннардан арынып, татар-монголларны кыргый һәм вәхши халык дип санау урынына аларны зур империя төзүче, уникаль дала цивилизациясен коручы итеп күзалларга чакыра. Бу мәкалә никадәр игътибарга лаек һәм чыннан да Европада да, Русиядә дә ""татар-монгол игосы"" дип телгә алынган, берничә гасыр дөньяны тетрәтеп торган Алтын Урдага, аның кешеләренә карата мөнәсәбәт үзгәргәнме? Татарларны вәхши һәм кыргый сугышчылар, баскынчылар дип телгә алу бетәчәкме? Без бу хакта Алтын Урда чорын өйрәнгән галим, тарихчы, тюркология белгече Юлай Шамилоглыбелән сөйләштек. — Юлай әфәнде, мәкаләсен укыганнан соң күңелгә ылы керә. Алтын Урданы алга киткән цивилизация булган дип телгә алырга тәкъдим ителә. Сез укыдыгызмы ул мәкаләне, ни диярсез? — Укыдым һәм бер сенсация дә күрмәдем. Мин — галим кеше һәм бу мәкаләдә кемнәр телгә алынган, автор нинди китапларга таянганын карадым. Кызаганыч, берсе дә профессиональ тарихчы түгел яки минем өчен дәрәәле галимнәр түгел. Кайберләренең китапларын укыдым. Мәсәлән, Николас Мортон ( ), Мари Фавро ( ), Кеннет Харл ( ) китапларын беләм. Мортон — чынында журналист. Кемдер Үзәк Азия, кемдер Якын Көнчыгыш турында яза. Харл, мәсәлән, Бату, Бәркә турында берничә тапкыр искә ала, әмма гасырдагы мәдәнияте, андагы тормыш турында язмый. Фавроның ""Орда"" китабы монгол теленә тәремә ителде. Ул тарихчы, галимә, әмма бу китабы күп сораулар тудыра. Алтын Урдада нинди тел булган — аның турында ләм-мим, китабында бер тапкыр гына, ялгыш кына булса дататарсүзе телгә алынмый. Татар юк, булмаган төсле. Алтын Урданың татарга бернинди дә кагылышы юк булып чыга. Мин 1980 нче елларда Алтын Урданы өйрәнә башладым, аның мәдәниятен, нинди әдәби әсәрләр барлыка килүен өйрәндем, Алтын Урдада чыккан чир — ваба турында яздым, менә болар берсе дә сенсация итеп кабул ителмәде. Ә фантазияләргә, хикәяләргә таянган мәкалә чыкса, кызык, тик андагы авторлар нәрсәгә, нинди чыганакларга таяналар — сораулар тумый. Европада Алтын Урдага, аның халкына, тарихына карата мөнәсәбәт үзгәрдеме, юкмы дигән мәсьәлә совет чорында, хәзерге Русиядә яшәүчеләр өчен мөһим. Аңлыйм моны. Монгол, татар тарихын караңгы итеп тасвирлау бар иде. Дала кыргыйлары дип шәрехләү, аңлату, Карамазиннар чорыннан ук килә. Совет чорында Алтын Урданы өйрәнү ясак иде, аны Болгар цивилизациясен өйрәнү белән алмаштырырга тырыштылар. Элеккеге стереотиплар, шаблоннар калды. Нинди булган Алтын Урда, аның халкы нинди булган? Даланың үзгә цивилазациясе булган дигән карашка ирешү өчен Русиядә тәнкыйтьле фикерләү гамәлгә керергә тиеш, урыс историяграфиясе фәненә караш үзгәрергә тиеш. — Европа галимнәре кыргый татар урынына цивилизацияле кеше дип каравы да мөһим бит. Гомумән, соңгы елларда Алтын Урданы өйрәнүгә караш үзгәрдеме? Өйрәнүчеләр бармы? Арттымы алар, әллә кимедеме? — Европада концептуаль караш үзгәрде дип әйтеп булмый. Әйе, мәкаләсен уку кызык, күңелле, әмма Европадагы галимнәр Алтын Урданы башка караш белән өйрәнә башлый дигән юнәлешне күрмим. Шулай да Евпропада күптән түгел Алтын Урда археологиясе, мәдәнияте турында конференция узды. Аз гына булса да кызыксыну бар, әмма өр-яңа тенденцияләр күренми, яңа ысуллар, яңа карашлар юк. Әлегә таптану бар. Америкага килгәндә, бу тарих белән шөгыльләнүчеләр күп түгел. Урыс тарихын өйрәнүче тарихчылар бар иде, аларга алмашка килүчеләрне күрмим. Мәктәп, университетларда Алтын Урда чорын ничек аңлаталар — белмим. 1980 нче елларда Джордж Вернадски китабы кулланыла иде, ул ислам чыганакларын тәремә иткән, фарсы телендә чыганакларны да өйрәнгән. Минемчә, Амеркада да, Европада да әле дә урыс тарихчыларына таяну бар, Алтын Урданы артык белмиләр. Кемдер белә, кемдер яңача укытадыр. Чынында мин хәбәрдар түгел. — Кызыксыну аз булу нәрсә белән аңлатыла? — Америкада һуманитар фәннәргә кызыксыну кими. Кешеләр популяр фәннәрне укырга тырыша. Тарих читтә кала. Европада да хәлләр куанычлы түгел, университетларда Урта Азия, Көнчыгыш, Европа, Русияне тикшерүче аерым мәркәзләр булса алга китеш булыр иде. Бонн университетында бу мәктәп көчле иде. Хәзер татар-монгол тарихын өйрәнүчеләр аз. Азия, Көнчыгыш өйрәнелә ул, күбрәк гасыр, буддизм, Тибет кызык. Алтын Урда чоры тикшерелми кала. Төркия тарихын язган бер китап укыдым. Алтын Урдага кагылышлы бер бүлек тә бар иде. Казакъстанда 7 томлы тарих китабы чыга, аның икенче томы Алтын Урдага багышлана. Кемнәрнең хезмәтләре кулланылачак — белеп бетермим. Шулай да миннән дә мәкаләләр дә сорадылар, әмма минем карашлар белән аларныкы туры килмәскә мөмкин. — Европа галимнәре Алтын Урда дигәндә Монголия ди. Алтын Урда мирасы дигәндә дә монголлар күбрәк телгә алына дигән хис кала. Татарларны белмиләр, Татартанны исәпкә алмау нәрсәгә бәйле? — Алтын Урда кемнеке дигән сорау бар. Бу мәсьәләдә бары тик татарлар белән казакълар гына тартыша. Алар бәхәсләшә. Әйе, чынннан да, шул ук Фавро китабында да монголлар дөньяны ничек үзгәрткән дигән сораулар куя, анда татарлар берничек тә искә алынмый. Дөресен әйтергә кирәк, татарларны белмиләр. Шаккаттам, ни өчен галимнәр моны искә алмый. Кем бу чорны өйрәнә, татар сүзенә килеп төртелә. Татар-монголлар дип искә алына барлык чыганакларда. — Татарстан белән Казакъстан арасында Алтын Урда мирасын бүлешү бара дидегез. Тарихның бу чорын фән буларак өйрәнү, популярлаштыру кайда яхшырак куелган, чагыштыра аласызмы? — Ике ирдә дә хәлләр, вазгыять, шартлар төрле. Алар бер-берсеннән аерыла. Казакъстанда Алтын Урда турында сөйләшү күп, бу әһәмиятле юнәлеш икәнен аңлыйлар, ләкин институциональ оешмалар барлыкка килеп бетмәгән. Бер институт ачылды, бюджеты нинди — ачык мәгълүмат юк. Аның башында аксылык Сабитов, ул — сәясәтче, активист, тарих, генетика өлкәсендә фәнни хезмәтләре бар. Беренче чыганаклар белән эш итүче галимнәргә кытлык. Татарстанда исә тарихчылар көчле, алар турындан-туры чыганаклар белән бик сыйфатлы эшли белә. Профессионал тарихчылар бар. Археология мәктәбе көчле, алар Алтын Урда чоры белән дә уңышлы эшли. Казанда ""Золотоордынское обозрение"" дип исемләгән халыкара журнал чыга. Бу бик абруйлы фәнни басма. Татарстанда галимнәр күбрәк үзләре тырыша дигән хис кала, дәүләтнең әллә ни зур ярдәме сизелми. Югыйсә зур конферецияләр дә уздырып булыр иде. Татарстанда Алтын Урданы популярлаштыру да ишетелми. Беләме аның турында халык? Империя башында торучы ханнарны атый аламы? Чыңгызхан урамы, һәйкәле бармы? —Татарстан белән Казакъстан арасында Алтын Урда нигезендә бердәмлек була аламы? — Олыс үчи дәүләте зур. Ул Казакъстаннан башланып Дунай ярларына кадәр иткән. Алтын Урда Казакъстанныкы да түгел, Татарстанныкы да түгел. Ул — уртак дәүләт. Әле Ак Урда, Күк Урда, Боз Урда дигән ирләр чынында булганмы, әйе икән, кайда булган алар? Менә шулар ачыкланырга, өйрәнелергә тиеш. Төрле чыганаклар төрлечә әйтә. Төркиләрнең Алтын Урдага дәгъвалары булуы табигый, аны татарлар да, казакълар да, үзбәкләр дә безнеке, ди. Мин бу мәсьәләдә бүлгеләнүгә каршымын. Бердәм булып өйрәник. — Алтын Урда империясе дөньяны үзгәрткән, диләр. Нинди яңалык алып килгән Алтын Урда шул ук Европага? — Галимнәр Чыңгызханны Азия белән Европаны берләштергән дип саный. Мондый адымга беренче булып татар дәүләте ирешә. Алтын Урдада сәүдә системы камилләштерелгән. Кытайдан Европагада тауарлар сатылган һәм киресенчә. Әлеге караш белән ""Нәрсәсе бар аның! ?"" дип уйларга мөмкин. Әмма бу — урта гасыр, коммуникацияләр юк диярлек, кешеләр бер-берсен белми. Алтын Урданың экспорт-импорт системы дә ике кытгайны берләштерә. Европага нинди ачышлар алып килгән — әйтә алмыйм. Тәэсире булганмы? Күп коллар белән алыш-биреш булган икән, кеше аркылы да бит мәдәнияткә тәэсире була. Әмма бу өйрәнелергә тиеш. — Алтын Урда вакытында 20 дән артык шәһәр төзелгән дигән фикер дә бар. Кыргыйлар идарә иткән дәүләттә шәһәрләр барлыкка килми бит. — Сәүдә чәчәк ата икән, шәһәрләр дә барлыкка килә. Болар бер-берсенә бәйле. Русия империясендәге хакимият структуралары алар барысы да Алтын Урданыкы. Мәскәү кенәзлеге үзе уйлап чыгармаган, оешканны тоткан да кулланган. — Русия тарихчыларының Алтын Урдага карата мөнәсәбәте үзгәрдеме? — Мин аларны күп укыймыйм хәзер, чөнки яңалык юк. Мәрхүм Вадим Тревпаловяңача карарга тырышты тарихка, яңача фикерләү үрнәген күрсәтте. Иске стереотиплар белән эш итүчеләр шактый әле дә. Иске калыпка салынган тарих белән эш итүе рәхәт, иңел бит, күпләр шул ерылган юл белән бара да бара. Ә алар күзлегендә Алтын Урда урысларны бастырып торган, салым белән буган дәүләт буларак кала бирә. — Тагын бер күзәтү. Русия Украинага сугыш башлагач, Украина ягыннан Русияне ""ордынцы"", ""Новая кровавая орда"" дип тасвирлау еш ишетелә. Мондый тасвирлауны медиа кешеләре дә, сәясәтчеләр дә куллана. гасырда моны ишетү сәер булып тора. — Наданлык инде бу. Аптырыйсы юк. Русия историяграфиясендә көчле шаблоннар калды. Украина да вакытында Русия, Совет Берлегендә чыккан китаплардан укыды, белем алды. Галимнәр дә шул мәктәпне узган. Һич качып булмас кебек бу шаблоннардан. Тарихны яңадан язарга кирәк булачак. Украиннар да совет мирасы белән агуланган, аннан арыну өчен вакыт кирәк. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","""Алтын Урда турында беләме халык? Чыңгызхан һәйкәле Казанда бармы? ""","['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 0 1 1 1 0 1 0 1 1 0],8,Әңгәмә,9830,https://www.azatliq.org/a/altin-urda-kazanda-chingizhan-haykale/32775498.html,2024-01-20T00:00:55+03:00
"Ошо көндәрҙә Мәскәүҙәге «АСТ» нәшриәтендә башҡорт журналисы Мөнир Ҡунафиндың «СВО: мин алыштан тере сыҡтым. » китабы донъя күрҙе һәм уның презентацияһы ""КИТАП"" нәшриәтенең кибетендә үтте. Әйткәндәй, тәүге көндө үк бар китаптар һатып алынған, ә уҡыусылар тағы ла өҫтәмә экземплярҙар килеүен көтөүен белдергән. Китаптың презентацияһына авторҙың дуҫтары, коллегалары, туғандары хуплап килде, сара бик йәнле үтте. Әлбиттә, беҙ республикабыҙҙың хәрби корреспонденттары менән ғорурланабыҙ. Мөнир Ҡунафиндың таланты федераль кимәлдә лә билдәле. Китаптары Мәскәүҙә һатыла. «СВО: мин алыштан тере ҡалдым. » китабы — ябай ваҡиғалар хроникаһы ғына түгел, ә һуғыш аша үтеп, изгелеккә һәм ғәҙеллеккә ышанысын һаҡлап ҡалған кешенең ысын хистәре лә. Авторҙың әйтеүенсә: «Һуғыш тамамланыр, ә тарих ҡалыр».","""Һуғыш тураһында яҙыу ауыр, әммә кәрәк""",['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],5,Файҙалы эштәр,789,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-05-22/u-ysh-tura-ynda-ya-yu-auyr-mm-k-r-k-4246563,2025-05-22T15:16:00+00:00
"Мәктәптә уҡыған һәр бала бишле билдәһенә ҡыуана, ата-әсәһе лә уның уңыштарына һөйөнә. Барыбыҙ ҙа бишле билдәһен уҡыусының тырышыуы, уңыштары өсөн иң ҙур баһа тип ҡабул итәбеҙ. Ә ысынында иһә, 5 һаны менән Аллаһ беҙгә лә ҙур аҡыл, дәрес биргән!",5 һанының ҙур сере,['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,243,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-01-27/5-anyny-ur-sere-4098231,2025-01-27T14:39:38+00:00
"«Оҙайлы һәм әүҙем тормош» милли проекты аша Балаҡатай районының Ҡарлыхан ауылында заманса табип амбулаторияһы асылды, тип хәбәр иттеләр республиканың һаулыҡ һаҡлау министрлығынан.",Ҡарлыхандар амбулаториялы булды,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,179,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-01/arlyhandar-ambulatoriyaly-buldy-4529280,2026-01-01T09:00:00+00:00
"Ауылда бер эскәнерәк апай була торғайны (ауыр тупрағы еңел булһын). Йыл һайын тигәндәй бала таба. Шуны ҡарауыллап, көсләп учетҡа ҡуйып, эсермәҫкә тырышып, яңы тыуған балаларын терелтеп алырға маташып ҡыяла торғайны әсәй. Ҡустылар менән тиҫтер балалары ҡуша имеп беҙҙә лә торғоланы. Аҙыраҡ теремекләндереп, вес йыйҙырып биргәндер инде. Үлмәһендәр тигәндер. Ҡыҫҡаһы, шул апай ҙа ҡартайған, әсәйем инде күптән пенсияла саҡта, бер йәй, көтөү килгәнен көтөп эскәмйәлә ултырһаҡ, теге апай һуҡмыш ҡына булып үтеп бара. Үҙе һаман әсәйемде кәзәкләп килә: --Әлтә (Аэлита)! Биримин буғаным бит әпәт. Нишәп мине ҡарамайың? --Бумаһа кәрәк! – ти әсәйем. Эскән кешене күрһә с пол оборота көйә лә китә торғайны бит инде. --Биримин бисәләрҙе какпалужны ҡарамай тип үргә жалытсы итәм, ушти аны. --Итмәһәң кәрәк. Хәҙер миңә үре ни ҙә, түбәне ни. Теге апай быны ҡыҙҙыра алыуына күңеле булып кеткелдәп көлә-көлә үтеп китә. Ә миңә биримин тигән һүҙ бик оҡшап ҡалып, лаҡап итеп алдым. Хәҙер затта ҡатын-ҡыҙҙар үҙ-ара шулай һөйләшәбеҙ: биримин булған ти, бириминһыңмы әллә, шул килен биримин икән, Аллаға шөкөр.",Бириминһыңмы әллә.,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,1087,https://henek.info/articles/shulay-a-bula/2025-07-23/birimin-y-my-ll-4323654,2025-07-23T14:50:00+00:00
"Нефтекама ҡалаһында эшҡыуар Денис Латипов балалар өсөн Столяркино тигән оҫтахана асҡан. Бында 4 йәштән 14 йәшкә тиклемге балалар, шулай уҡ өлкәндәр ҙә ағас менән эш итергә өйрәнә. Берәүҙәр кәштә, ултрырғыс яһай, икенселәр арбалет, уҡ-һаҙаҡ юна, компьютер уйындарынан үҙҙәренең яратҡан персонаждарын оҫталап алыусылар ҙа бар. Оҫтахана өсөн станоктар мәсьәләһен Денис Латипов бәләкәй бизнес өсөн бирелә торған субсидия иҫәбенә хәл иткән. Йәнә ул йәш энергетиктар курсы ла асҡан. Денис  үҙе – нергетика йүнәлешендә юғары белемле кеше. Балалар электр схемалары йыя, яҡтыртҡыстар эшләй.  Эшҡыуар Йәш сантехник курсы ла асырға ниәт итә. Бына шулай Нефтекамала балалар донъя көткәндә кәрәк булырҙай шөғөлдәргә өйрәнеп үҫә. Ҡайһы берҙәре оҫтаханала алған белемдәрен  киләсәктә, бәлки,  профессияһына ла әйләндерер. Сығанаҡ: Башинформ.",Балалар һөнәрҙәргә өйрәнә,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 0],6,Оҫтахана,826,https://amanat.su/articles/o-takhana/2025-03-12/balalar-n-r-rg-yr-n-4154263,2025-03-12T11:31:00+00:00
"Уны әҙерләү өсөн ни бары өс әйбер – һарымһаҡ, бал һәм алма һеркәһе (яблочный уксус) генә кәрәк. Был ҡатнашма борон-борондан билдәле булған, күп кенә ауырыуҙар менән көрәштә көслө ҡорал булып тора, астма, гипертония, түлһеҙлек, енси көсһөҙлөк, хатта ракка ҡаршы ла ҡулланғандар. Эсемлектең тәьҫире иммунитетты нығытыу һәм организмдағы насар холестерин кимәлен кәметеү менән бәйле. Уны ике аҙна ҡулланғандан һуң хәл яҡшыра. Шулай итеп, бер сынаяҡ алма һеркәһе, бер сынаяҡ бал, 10 тырнаҡ һарымһаҡ алығыҙ. Һарымһаҡты таҙартҡас, уртаға бүлегеҙ. Унан алма һеркәһе һәм бал менән бутап, яҡшы итеп ябылған банкаға һалығыҙ. Эсемлекте һыуытҡыста һаҡларға кәрәк. Нисек ҡулланырға? Ас ҡарынға ике аш ҡалағы эсергә кәңәш ителә, артынан бер нисә йотом һыу йәки сәй эсергә мөмкин, әммә 15-20 минут самаһы ашарға ярамай. Шифалы эсемлектең файҙаһы бишенсе көнөнә һиҙелә башлай. Хәлһеҙлек, баш ауыртыуы бөтә, ашҡаҙан эшмәкәрлеге яҡшыра. Анемия, йоҡоһоҙлоҡ, астеник синдром осраҡтарында бына тигән дауа! – тип яҙҙы Гүзәл Яҡупова. Бына ниндәй осраҡтарға килешә был мөғжизәле эсемлек: - киҫкен респиратор сирҙәр (ОРЗ), вируслы инфекция, киҙеү эҙемтәләре; - быуындарға бәйле ауыртыныуҙар булғанда; - юғары ҡан баҫымы; - юғары холестерин; - организмда матдәләр алмашыныуы боҙолоу; - атеросклероз; - түлһеҙлек; - организмдың тиҙ арыуы, хроник арыу; - стресс. Төнәтмә бөйөр сирҙәре, гастрит, панкреатит осраҡтарында ярамай. Йөклө һәм бала имеҙгән әсәләргә лә сикләү ҡағыла. Шулай уҡ берәй компонентҡа, мәҫәлән, балға, аллергия булған осраҡта ла ярамай. Дауаланыуҙы башлар алдынан табип менән кәңәшләшегеҙ. Сәләмәт булығыҙ!",Уны тылсымлы эсемлек тиҙәр,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",1596,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2025-02-11/uny-tylsymly-esemlek-ti-r-4117402,2025-02-11T17:33:00+00:00
"Архив фотосыБу хакта мөфтиятнең сайтындахәбәр ителә. ""Бәйге яшь буынны укытуда һәм тәрбияләүдә, татар телен, әдәбиятын һәм мәдәниятен саклап калу һәм өйрәнүдә укытучыларның казанышларын хуплап, аларны кызыксындыру өчен оештырыла"", диелә. иңүчеләрне 2018 елда хага юллама көтә. Бәйгенең мәбүри шартлары булып белгечлеге буенча кимендә 10 ел хезмәт стажы һәм көндәлек тормышта ислам дине нигезләренә таянып яшәү рәвеше, шулай ук, мәхрәме булуы тора. Мәхрәм (хатын-кызларны озата баручы ир-ат заты) хага үз хисабына барачак. Ислам дине нигезләре буенча белемнәр конкурста тест форматында тикшереләчәк. Бәйгедә 30 иңүче билгеләнәчәк дип белдерелә. Конкурста катнашырга теләүчеләр гаризаларын 2018 елның 20 маена кадәр мөфтияткә тапшыра ала. Татар телен мәктәпләрдән кысрыклап чыгару башланганнан соң, Татарстан мөселманнарының Диния нәзарәте телне саклау мәсьәләсендә активлашты. Мәчетләрдә вәгазьләрне татарча уку артты, мөфтият бушлай татар теле курсларыоештырды, татар теленә өйрәтүче каналы булдырды.",Татарстан мөфтияте татар теле укытучылары бәйгесендә иңүчегә хага юллама бүләк итәчәк,['Дин' 'Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1000,https://www.azatliq.org/a/29231757.html,2018-05-17T08:22:56+00:00
"Ҡатының йөрөй тигәндә ышанманым. Сөнки беҙҙең барыһы ла һәйбәт, ике балабыҙ бар. Себерҙә эшләп ике ҡатлы йорт һатып алдым, машинаны ике йыл һайын алмаштырам. Унда күберәк ҡатын йөрөй, сөнки мин эштә. Ә өйҙә эшләр өсөн әрһеҙ Нивам бар. Дуҫымдың ҡустыһы. . кафеһында йәш ҡатындар менән танышыуын, унан шуларҙың береһенең йортонда уянып китеүен һөйләгән. Бер нәмә лә иҫләмәйем. Но янда ятҡан бисә матур булғас, тынысландым. Иҙәндә асыҡ ултырған шарапты алып һемерҙем дә, теге ҡатынды ҡыҙыҡ күреп фотоға төшөрөп алдым, тип дуҫҡа күрһәткән. Дуҫ шунда уҡ таныған. Минең ҡатынды ла, беҙҙең бүлмәне лә. Ошо ҙур карауатты йоҡо бүлмәһенә дуҫым индерешеп йөрөгәйне. Мин ҡайтҡас вис һөйләп бирҙе, фотоларҙы күрһәтте. барма себергә, һин, братан, унда үлә яҙып эшләйһең, ә ҡатының! .. Һөйләштек ҡатын менән. Унан алда туғандарҙың ҡатындың йөрөгәне тураһында иҫкәртеүҙәре вис ысын булған. Айрылырға уйлаһаң, айырылайыҡ. Тик донъяны икегә бүләбеҙ. Ҡыҙҙарҙың береһе һинең менән, береһе минең менән ҡалыр тине. Үлтергем килһә лә, тыйылдым көскә. Сөнки бер һуҡһам, үлтерә һуғырмын тип ҡурҡтым. Нисек мин ҡыҙҙарымды бүләйем? 12 йәштәге өлкән ҡыҙым барыһын да аңлай. Атай, ташлама беҙҙе, тип илай. Ә ҡатын минең барыһын да белеүемде һәм скандал сығармауымды уйнашлыҡҡа рөхсәт тип ҡабул итте шикелле. Хәҙер әйтеп тә тормай сығып китеп юғала таңға тиклем. Тиҙҙән себергә китергә тағы. Айырылып китергәме икән? Д. Сығанаҡ:","Балаларҙы бүлешәбеҙ, тине ҡатын",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Йәмғиәт,1398,https://henek.info/news/common_material/2025-11-21/balalar-y-b-lesh-be-tine-atyn-4477100,2025-11-21T15:04:00+00:00
"Төркия президенты Рәәп Тайип Эрдоган (с) һәм Русия президенты Владимир Путин 20 саммитында. Анталья, 15 ноябрь 2015""Революцияне булдырмас өчен безгә иңү китергән бәләкәй генә сугыш кирәк"", дигән 1904 елда Русиянең эчке эшләр министры Вячеслав Плеве. Илнең эчке проблемнарын чишү өчен бүгенге заман сәясәтчеләре һаман да шушы алымны куллана. Плеве күңеле сораган иңү китергән бәләкәй генә сугыш хурлыклы иңелү белән тәмалана, әмма Плеве хурлыклы солых килешүен күрми кала - аның гомеренә 1904 елның әендә террорист ыргыткан бомба нокта куя. Бүгенге Төркия кичәге Русияне хәтерләтә. Төркиянең дә эчке сәясәте мактанырлык түгел – Эрдоган хакимият вертикале кертергә тырыша, әмма халыкның зур бер катламы моңа каршы чыга, аерым регионнарда сепаратизм күзәтелә, президент фиркасенең рейтингы түбән тәгәри. еллардагы Русия диярсең. Ул вакытта хакимият вертикалендә чатнаган эзләр пәйда булды, халык Сазлык мәйданына чыгып Путинны куа башлады, Мәскәү Кавказны, Себер Мәскәүне ашатырга теләми. Сочидагы Олимпиада да, пенсионерларга, бюджеттагыларга бирелгән тиеннәр дә, телевизордан көн-төн мактаулар да Путинның да, Бердәм Русия фиркасенең дә түбәнгә тәгәрәгән рейтингны күтәрергә сәләтле түгел. Шундый шартларда ""иңү китергән бәләкәй сугыш"" – сәясәтчеләр өчен алыштыргысыз дәва чарасы. Әгәр халыкны прәннек белән дә, камчы белән дә тыңлата алмыйсың икән, аның түбән инстинктларында уйнап, тышкы дошманга каршы берләштерергә кирәк. Украинадагы вазгыятьне Русия итәкчелеге бик оста гына үз файдасына борды: Безнекеләрне кыйныйлар! Безнекеләрне кыйнаганда карак, сатлык һәм гарык иттергән хакимият вәкилләренә каршы сүз әйтү хыянәт булып санала – ничек инде ул, ил куркыныч алдында булганда түрәләргә каршы сүз әйтәсең? иңү китергән бәләкәй сугыш – Кырымны империячел рухлы Русия халкы күктән төшкән майлы кала дип кабул итте. Ул Кырымнан үзенә бер генә микъдар булса да файда килмәсә дә, куанычлар эчкә сыймый – без бит мичтәге арыш сугучы макакайларның кирәкләрен бирдек! Кырымны алудан сиңа конкрет ни файда? дигән сорауга кырымбезнекеләр бер авап бирергә өйрәнде – файда гел акча белән генә исәпләнми, бу геополитика, белдеңме! Ә геополитика уңай булсын өчен без санкцияләр китергән казаларга гына түзәргә дә әзер. Инде менә шул кешеләр дөнья күчереп Төркияне сүгәләр, гаәпсенәләр – бер хәрби очкычны бәреп төшерү Төркиягә бернинди файда да китерми, ә зыян миллиардлаган доллар булырга мөмкин. Буза куптарган кешеләргә үз сүзләре белән авап кайтарасы килә. Төркиянең адымнарына бәя биргәндә, үзебездән чыгып уйлап нәтиә ясагыз. Әйе, хәрби очкычны бәреп төшерү Төркиягә икътисади файда китерми. Ә Кырымны алу Русиягә икътисади файда китердеме? Әйе, Төркия ул очкычны бәреп төшерми дә кала ала иде. Әмма бәреп төшерде, чөнки - геополитика. Ә бит Русия дә Кырымны алмыйча кала ала иде. Әмма алды – геополитика. Төркия очкычны бәреп төшерергә алдан әзерләнгән – видеооператорлар, фотографлар әзер торганнар. Ә бит Кырымның да алыначагы Янукович президент кәнәфиеннән баш тартканчы ук әзерләнгәне соңыннан билгеле булды. Кырымны кайтарган өчен медалендә 20 февраль датасы тора, ә Янукович үз кәнәфиеннән 22 февральдә колак какты. Русия Украинаның бер өлешен үзенеке, ялгыш кына бәйсез дәүләткә әйләнгән дип санаса, Төркия дә шул рәвешчә үк Сүрияне үзенеке итеп саный. Кырым, Донбасс элек Русиянеке булганмы? Сүрия дә әле йөз ел элек кенә Госманлы империясенеке иде. Русия Кырым, Донбасста үз халкы яши дип санаса, Төркия дә Сүриядә яшәүче төрки халыкларны үзенеке дип саный һәм алар яшәгән ирләрне бомбага тотуны тыныч кына карап утыра алмаячагын белдерә. Дөрес, халыкны реаль яклауга килгәндә Русия дә, Төркия дә үз ирендәге хәлләргә бармак аша гына карый, бу ирдә кардәш халыклар яшәве сәясәтчеләргә үз проблемнарын хәл итү өчен генә кирәк. Русларны яклыйбыз дигән шигар белән Донбасста башланган сугышта меңләгән рус кешесе һәлак булды. Төркия дә Сүриядәге төрки халыкларны чынлап торып исән калдырырга теләсә, чикләрен ачып, аларны үзенә кабул итә алыр иде. Әмма Төркия өчен аларның Сүриядә яшәве кулайрак – анда төрки халыклар булмаса, кемнедер яклыйбыз дип тавыш чыгарып булмаячак бит. Русия Кырымны алуы аркасында миллиардлаган сумнан колак кагачак, дигән иде икътисадчылар 2014 елда. Төркиянең бу адымы миллиардлаган чыгымга китерәчәк, ди икътисадчылар бүген. Әмма иңү китергән бәләкәй сугыш алымын кулланучылар төкерә ул миллиардларга. Хакимият кулдан ычкына монда, аңлыйсызмы, хакимият кулдан ычкына икән ул миллиардлар барыбер синеке булмаячак. Шуңа да китсә китсен акчалары - хакимият дилбегәсе Путин белән Эрдоган кулында калсын. Халык күрсә күрсен казасын. Анысында эш юк. Халык белән шул халыкка лаек хакимият идарә итә дигән канун яши. 2014 елның язында гаять куркыныч тенденция барлыкка килде. Халык теленә сугыш риторикасы үтеп керде. Халыкның сугыш теләве шулкадәр көчле иде ки, кайбер сайтлар үз форумнарын ябарга мәбүр булдылар. Әмма тагын шундый канун да бар – халык сугыш тели икән, ул сугыш чынбарлыкка аша. Бу очракта барысы да хакимияттән тора – ул сугыш риторикасын басамы, барысын да үз агымына саламы, әллә халыктагы сугыш теләгенә юл куямы. 2014 елның язында барлыкка килгән хәрби риторика Донбасстагы сугышны алып килде. Инде менә тагын хәрби риторика пәйда булды. Интернетта сугышка өндәп яткан кешеләрне мыскыл итеп диван сугышчылары дип атыйлар анысы, әмма бер нәрсәне онытырга ярамый – бу күрсәткеч. Бу ил халкының зур бер катламы сугыш таләп итә дигән сүз. Бу тискәре энергия кая да булса тишеп чыгарга мөмкин. Бер иңү китергән бәләкәй сугыштан исергән халык тагын да иңү китергән сугыш сорый. Бик куркыныч хәл. Чөнки сугыш таләп итеп яшәгән илнең киләчәге һәрвакытта да хурлыклы тәмамлана. Русия очкычын бәреп төшерү турында чыгыш ясаган Төркия премьеры Давутоглу чыгышын депутатлар алкышларга күмделәр. Аңлавымча, Төркия халкы арасында да Русия очкычын бәреп төшерүне иңү китергән бәләкәй сугыш буларак кабул итүчеләр күп - бу иңү илнең сәяси лидерларына күктән йолдызлар төшерә. Икътисади сугыш китерәчәк казалар турында уйлаучы юк. Русиядә эшләүче төрек бизнесменнарына, эшчеләргә карата нинди мөнәсәбәт булыр – монысы да кызык түгел түрәләргә. Русия халкына диңгез аръягындагы Кырым әкиятен бүләк иткән кебек Төркия халкына зәңгәр күктән янып төшүче очкыч канлы чынбарлыгын бүләк итттеләр. Шушы имне йоткан халык сугыш эйфориясе белән исерә һәм уртак дошман алдында Эрдоган тирәсендә берләшә икән, димәк, максат ирешелгән дигән сүз. Бу вазгыятьтә иң авыры – Русия татарларына. Төркия – кардәш республика, ә Русия – безнең ил. аныңнымы, тәнеңнеме сайлыйсың дигән юллар чатында калды татар тагын бер тапкыр. Татарстан тулы төрек бизнесменнары, эшчеләре, Татарстан-Төркия мөнәсәбәтләре әле берничә ай элек кенә хезмәттәшлек үрнәге итеп китерелә иде. Төркиянең чит илләргә инвестициясенең ун проценты Татарстанга туры килә – бу Татарстанга килгән чит ил акчаларының дүрттән бере дигән сүз (биш елга ике миллиард доллар). Кастамону, Хәят, Колуман һәм башка оешмаларда йөзләгән кеше эшли. Әле планлаштырган инвестицион проектлар да бик күп. Туризм – үзара мөнәсәбәтләрнең бер кечкенә генә өлеше. Кырым татарларына карата мөнәсәбәт Казан татарлары арасында низаг нигезенә әйләнсә, хәзер Төркиягә мөнәсәбәт кешеләрне безнеке-сезнекенә аеру чарасы буларак хезмәт итәчәк. Һәм иң кызганычы – кайсы гына юлны сайласак та, татар гаепле булып калачак һәм оттырачак. Чөнки ни Рәәбе, ни Владимиры безнеке түгел. ""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра","""иңү китергән бәләкәй сугыш"" ни белән бетәр?",['Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 1 1 0 0 1 1 1 0 1 0 0],7,Комментарийҙар,7397,https://www.azatliq.org/a/27389308.html,2015-11-26T10:34:56+00:00
"Баҡтиһәң, ирҙең балыҡҡа барам тигәне беренсе ҡатыны менән сит илгә барыуы булған. Ҡәйнәм әсәйемә: Ҡыҙыңды йәлләйем, әлбиттә. Тик улыма тиңдәше кәрәк, ә үҙенән күпкә йәш, бер йүнле эше булмаған, бала таба алмаған ҡыҙың кәрәк түгел, тип шылтыратҡас, ҡәҙерле кешем ныҡлы, ҡаты ғына итеп яуап та бирмәгән.",Әсәй булырға тигән ҡыуанысым юҡҡа сыҡты,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йөрәк,301,https://shonkar.com/articles/y-r-k-sere/2025-02-14/s-y-bulyr-a-tig-n-yuanysym-yu-a-sy-ty-4122116,2025-02-14T13:25:08+00:00
"Эчкен авылы янгыннан соңфикерләрЯнгыннан күпчелек йорты янып беткән Курган өлкәсендәге Эчкен (Юлдус) авылын кабат торгызырга ыеналар. Курган хакимияте зыян күрүчеләргә 10 мең сум акча биргән. Авыл халкы Татарстанга өмет баглый. Алар йортларны төзү генә түгел, теплица яисә кошчылык хуалыгы булдыруны сорый. Май азагында Татарстан белән Курган хакимияте арасында очрашу узачак.8 майга каршы төндә Курган өлкәсендәге урман янгыннары 800 дән артык кеше яшәүче Эчкен (Юлдус) татар авылына да килеп итеп, авылның яртысыннан күбрәгеянды. Барлыгы 360 йортның януы әйтелде. Фаигадә 7 кешенең гомере өзелгән. ""Татар-информ"" мәгълүмат агентлыгы Эчкен авылы активистлары һәм Дөнья татар конгрессы вәкилләре белән 15 май матбугат очрашуы уздырды. Алар авылны торгызуда килеп чыккан проблемнар хакында сөйләде. Эчкен авылы имам-хатыйбы Әхмәдулла Хәбибуллинавылны торгызу белән беррәттән анда халыкны эш урыннары белән тәэмин итәргә кирәк булачак ди. Ул Казанга килеп Татарстан хакимияте итәкчелеге һәм эшмәкәрләр белән очрашырга ыенуын белдерде. ""Курган хөкүмәте безгә норматив нигезендә ярдәм итә. Авылда кайбер өлкән кешеләр өйләрен балалары исеменә яздырган иде. Балалары исә шәһәрдә тора. Шуңа да аларга бернинди компенсация булмый. Бу категорияләр хакында сөйләшергә, аларга Татарстаннан бер булышлык күрсәтергә кирәк. Без эшләргә әзер. Бизнес әмәгатьчелек белән сөйләшергә телибез. Бәлки кызыксыну булыр һәм авылда зур теплица хуалыгы ясарлар. Кеше авылдан китмәсен, эш булсын. Бәлки тулы хәләл продукциясе булдыра торган кошчылык фабрикасы ачаргадыр. Шул хакта Татарстан хөкүмәте һәм бизнес әмәгатьчелек белән сөйләшәсе килә иде"", диде ул. Янгын язгы-кыр эшләренә дә зыян китергән. Әхмәдулла Хәбибуллин — үзе дә фермер. ""Келәтләрдәге барлык орлыклар янды. Кайбер техника да янды. Ярдәм итүчеләр дә бар. Миңа 30 тонна элиталы бодай бирәбез диделәр. Районда да ярдәм итәргә вәгъдә иттеләр. Фермер Ринат Сәфәровның келәте янды. Аңа 30 тонна бодай китерергә тиешләр"", диде ул. Моннан тыш, авылны торгызу белән аның тарихын да кабат язарга кирәк булачак. ""Безнең тарихыбыз тирән. 2012 елда Фәүзия Бәйрәмова белән 1000 данәдә китап бастырдык. Аның 20 данәсе авылда калган иде. Ул да китапханә белән янып бетте. Беренче ният — авылны торгызу. Икенчесе — тарих китапларын яңадан язу. Безнең бик күп өстәмә материаллар бар. Без моны конгресс белән бергә эшләрбез дип уйлыйм"", ди ул. Дөнья татар конгрессы итәкчесе Данис Шакировсүзләренә караганда, бүген һуманитар ярдәм түгел, авылны торгызу мәсьәләсе күтәрелә. ""Бу авылда лидерлар бар, татар оешмалары эшләп килә. Алар авыл халкы белән берләшеп, авылны торгызачаклар. Ул авыл бетмәячәк, сүнмәячәк. Мәчет манаралары ничек сакланып калган кебек бу авылны да татар халкы белән торгызачакбыз"", диде ул. Татарстан хөкүмәтеннән ярдәм булу-булмавы турында сүз булмады. Ул әлегә 2 млннан артык сум ыюлуын һәм йөк машинасы белән 20 тонналыкһуманитар ярдәмибәрелүен әйтте. 22 майда Татарстан кабат йөк машинасы юллаячак. Шакиров сүзләренчә, хәзер төзелеш материаллары, иһазлар, эш кораллары туплана. Дәүләттән нинди ярдәм булачагы әлегә билгеле түгел. Хәзер янгыннан зыян күргән авыл халкының бер өлеше аерым проблемнарга юлыккан, ди Дөнья татар конгрессы итәкчесенең беренче урынбасары Марс Тукаев. ""Икенче көнгә Курган хөкүмәте янгыннан зыян күрүче гаиләләргә 10 мең сум акча өләште. Әлбәттә, хөкүмәттән ярдәм булыр. Безнең делегация барган көнне өлкә губернаторы авылга килде һәм булышырга вәгъдә итте. Әмма проблемнар да шактый: кайбер йортлар дәүләт реестрында теркәлмәгән, кайбер кешеләрнең теркәлү урыны шәһәрдә яисә башка урыннарда. Бу кешеләр белән бәйле проблем бар. Аны хәл итү өчен бергәләп эшләячәкбез"", диде ул. Бүген Эчкен халкының төп өлеше авыл мәктәбендә яшәргә мәбүр. Аларга документларын торгызу өчен компьютер, принтер, сканерлар итми. Һуманитар ярдәм кысаларында әлеге иһазлар сатып алынган. Моннан тыш, кер юу машиналары, савыт-саба машиналары, алга таба эссе көннәрдән сакланыр өчен кондиционерлар ибәрелгән. Янгыннан соң авылда булган журналист Рәмис Латыйповхәзер иң кирәкле ярдәм — торак йорт төзү ди. ""Аларның барысы да торак йорт кирәк дип әйтә, чөнки суыткыч, электр плитәсе китерсәң дә, аны куярга урын юк. Кемдер кеше почмагында тора, 36 кеше мәктәпнең коридорында яши"", диде ул. Моңа кадәр Курган хакимиятенең авылга бары 50 мең сум бүлгәнебилгеле булды. Язучы, әмәгать эшлеклесе Фәүзия Бәйрәмоваәйтүенчә, Курган шактый фәкырь төбәк һәм андагы итәкчелектән әллә ни өмет итеп булмый. Марс Тукаев сүзләренә караганда, 24 майда Эчкен авылына Милли Шура рәисе Васил Шәйхразиевбарачак. 25 майда ул Курган өлкәсе губернаторы Вадим Шумковбелән очрашачак. Анда Татарстан һәм Курган хөкүмәтләре тарафыннан ярдәм чаралары хакында фикер алышачаклар.2021 елда Омски өлкәсендәге Каракүл авылы сәгать ярым эчендә яртылаш янып беткән иде. Ул вакытта Каракүлдә янгыннан соң авыл кешеләренә ярдәм ыю оештырылды, Татарстан һәм Омски хөкүмәте дә читтә калмады. әй эчендә яңадан йортларныкүтәрделәр. Каракүл халкына бу авылдан кайчандыр күченеп киткән татарларның Төркиядә яшәүче оныклары да 200 мең сумга якын акча ыеп бирде. Ярдәм ыюны оештыручылар әйтүенчә, бу эштә бөтен татар итимагый оешмалары, аларның итәкчеләре һәм Каракүл кешеләренең бу хәленә битараф булмаган кешеләр актив катнашкан. Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановавылга 3 млн сум акча бүлеп бирде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Авыл белән бергә тарихы да янды"". Эчкен авылын кем торгызыр?","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 1 0],9,Татарстан,5405,https://www.azatliq.org/a/32412747.html,2023-05-15T21:00:09+00:00
"Загребта ИКЕА кибете хорват телендә сәламлиКазанда эшләүче ИКЕА татар телендәге мәгълүмат урнаштыруны кирәк дип тапмый. Кибеткә юлыгыз төшсә, игътибар итегез әле шуңа: татар телендә бер генә язу да юк. Сез ничектер, ә мин аңа шаккатам. Республикада ике дәүләт теле һәм канун нигезендә сатып алучылар өчен барлык мәгълүмат бертигез ике телдә язылырга тиеш. Башка кибетләрдә шулай бит. Менә шуларны искә төшереп хат язылды. Аны чит илдәге итәгатьлелек белән укыдылар, игътибар белән бу турыда дәгъваларны, тәкъдимнәрне кабул иттеләр. Казандагы сәүдә үзәгендә: Безгә һәр сатып алучының фикере мөһим һәм кадерле, ИКЕА яхшы якка үзгәрергә тели, бу эштә сезнең булышуыгыз безгә әһәмиятле дигән сүзләр белән хатны теркәп, мөһер сугып, рәсми авап көтегез дип озаттылар. авап үзен озак көттермәде. Сатып алучылар белән элемтә бүлеге менеджеры Юлия Соколованың хатында болай диелгән: Әлеге вакытта ИКЕА кибете Русия Федерациясе кануннарына нигезләнеп эш итә. Алар Русиядә, шул исәптән Татарстанда да үз көчендә. Сатып алучыларның хокуклары турында дигән канунның 18 маддәсенең 15 нче пунктында сәүдә кагыйдәсе, сатучы, тауар, аның итештерүе турында мәгълүмат урыс телендә языла, Русия Федерациясенең субъектлары, Русия халыклары телләрен өстәмә куллану сатучы карамагында дип язылган. Татарстан – күп милләтле республика, без биредә яшәүче һәр халыкның телен, мәдәниятен ихтирам итәбез. Бөтен халыкларның телләрендә мәгълүматны бирү техник яктан оештыру авыр булганлыктан, кибет эшендә Русиянең дәүләт теле булган урыс телен кулланырга карар иттек. Киләчәктә сезнең тәкъдимнәрне исәпкә алырга тырышырбыз. Мин дә барлык халыкларны яратам, аларны ихтирам итәм, әмма минем хатта сүз республикадагы барлык халыкларның телләре турында түгел, ә Дәүләт телләре турындагы канун турында бара, ә анда акка кара белән татар һәм урыс телләре бертигез дип язылган. Видео: Казан ИКЕАсы татарча белми 5Казан ИКЕАсы татарча белмиКазанда башка чит ил сәүдә челтәрләре дә уңышлы эшли, мәсәлән, Метро, Ашан, һәм башкалар. Аларның барысында да мәгълүмат бертигез ике телдә языла. Алар белән бу турыда берничә тапкыр сөйләшкән булды, барысы да Татарстанда ике теллелек, канун нигезендә без мәгълүматны ике телдә биререгә тиеш, – дип авап кайтарганнар иде. Ике телдә хатасыз язар, бу эшне башкарыр өчен махсус белгечләр яллаган. Дөрес, Метрода хаталы элмә такталар бар, берничә ел элек алар аны төзәтергә вәгъдә иткән иде. Әмма үзебезнең республиканың Бәхетле, Эдельвейслары белән чагыштырганда, алар Татарстанда яшәүчеләрнең күпчелеген тәшкил иткән татарларның телен исәпкә алып эшли. Соңгыларында икмәк белән сөт дигән сүзләрдән башка татар телендә бернинди дә мәгълүмат юк. Хәер, Казандагы кибет башлыклары мине аңламаса, бу кибеткә нигез салган Ингвар Кампрад аңлар дигән уй бар. Алар кайбер шәхесләрдән аермалы, мультикультур, демократия шартларында яши, канунның өстенлеген белә һәм аңа буйсына. Аларда да берничә дәүләт теле булган илләр бар, болар аз санлы халык дип тормыйлар, канунда теркәлгән халыкларның барысының да телләре исәпкә алына, дәүләт тарафыннан саклана, калган ватандашлары да моңа бик игътибарлылар. Ингвар Кампрад исеменә хатЭзли торгач, адресын таптым мин аның. Казан фоторәсемнәре белән бергә конвертка инглиз, швед, татар телләрендә язылган хат салдым. Башкалабыздагы ИКЕА турындагы хәлләрне бәян итеп, чыгу юлларын бергә эзләргә тәкъдим итеп, сәламәтлек, озын гомер теләп сәлам юлладым. Шәт, барып иткәндер. Укыгандыр, Казан сурәтләрен карагандыр, бәлки, суыткычына ук ябыштырып куйгандыр. Ингвар Кампрад бу турыда үз сүзен әйтер дип уйлыйм. Европаның күп илләрендә берничә дәүләт теле һәм берсе дә ул канун чиген узарга базмый. Курка. Әлегә авабын көтәм. Тагын Мәскәү урнашкан ИКЕАның төп офисыннан да рәсми авап көтәм. Русиядәге ИКЕА ике төрле стандартлар белән эш итә булып чыкты. Башкортстанның башкаласы Уфада да ИКЕА эшли. Әмма Татарстаннан аермалы, биредә швед компаниясе Башкортстандагы дәүләт телләре турындагы канунга нигезләнеп сәүдә итә булып чыкты. Нәрсә бу: ялгышлыкмы, әллә ике төрле стандарт белән эш итүме? Ник бер республикада телләргә караш уңай, икенчесендә тискәре? Икеа татар теленә читкә этәрә булып чыгамы? Игнор нәрсәгә бәйле? Мәскәүдәге ИКЕА офисында бу турыда беләләр. Шалтыраттым, аңлаттым, хат язуымны үтенделәр. Иренмәдем, яздым. Рәхмәт сезгә, бу турыда авап бирербез, – дип вәгъдә иттеләр. Көтәм. Фотогалерея: Уфадагы ИКЕА кибетендә язулар ике телдәУфадагы ИКЕА кибетендә язулар ике телдәУфадагы ИКЕА бертигез ике телдә мәгълүмат бирүе аларның кеременә зыян китергән дип уйламыйм, шуңа күрә Казандагы ИКЕА эш алымында ике телне куллануы сатуга комачауламавына иманым камил. Киресенчә, үзләренә күрә девидентлар булыр иде. Демократик республикада яшиләр икән, үзләре дә демократик мөнәсәбәтләр яклы икән, исбатлап күрсәтсеннәр. Ни дисәң дә, татарга таба бер адым ясасалар, татар рәхмәт төшкерләре, дип аларга таба биш адым ясап, керемнәрен арттырачак. ИКЕАда йөргән чакта элмә такталарындагы барлык сүз диярлек татарчага тәремә ителә. Йөгерек тел белән тәремә ителсә, шундый күңелле булыр иде ИКЕА урыс телендә тәмле итеп кызык итеп язарга ярата, менә татарча да шәп кенә килеп чыга ул. ""Ятып кара, бу бик уңайлы карават"", ""Мин - уңайлы урындык. Мине йортына алып кайт"", ""Йомшак кәнәфигә утырып ял ит"", ""Фатирыгызга нур өстәрмен"" дип язылса, теге-яки бу тауарны сатып алмый түзеп буламы? Миңа калса, Казандагы әлеге ялгышлык урындагы түрәләр аркасында чыккан. ИКЕАның хатасы булмаган ул. Безнең пешмәгән түрәләр чит ил сәүдәгәрләренә биредә икетеллелек турындагы канун булганын аңлатырга кирәк дип тапмаган. Үзләренә тел кирәкмәгәнгә башкалар да аны кирәксенми дип уйлый бит ул. Ә миңа, минем тирәдәге күпсанлы татар телле дуслар, танышларыма да бу мөһим. Миңа үз телемдә сөйләгән сатучылар, тауарлары турында аңлатманы татарча язулары, татарча аудиоигъланнар белән эш итүләре кирәк. Бу – минем, Татарстан ватандашы буларак, гап-гади хокукым. Аны бозмауларын телим.",ИКЕА татар телен санламый,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан'],[0 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Комментарийҙар,5893,https://www.azatliq.org/a/26577957.html,2014-09-11T19:45:00+00:00
"Китап байрам сиктәрендә Рәсәй яҙыусыһы, журналист, фотограф, сценарист һәм продюсер Олег Рой менән осрашыу уҙҙы. Магнитогорск ҡалаһында тыуып үҫкән шәхес, Башҡортостанды, бигерәк тә, Әбйәлил районын тыуған яҡтарым һанайым, һағынып ҡайтам, тип белдерҙе. Яҙыусы карьераһын Олег Рой Швейцарияла башлай. Оҙаҡ ваҡыт был илдә эшләй һәм ижад итә. Уның китаптары күп европа телдәренә тәржемә ителеп, бестселлер булып киткән Рәсәй уҡыусылары өсөн был осрашыу ҙур байрам булды.","Олег Рой: ""Башҡортостанды, бигерәк тә, Әбйәлил районын тыуған яҡтарым һанайым, һағынып ҡайтам. """,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Яңылыҡтар,467,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-05-24/oleg-roy-bash-ortostandy-biger-k-t-by-lil-rayonyn-tyu-an-ya-tarym-anayym-a-ynyp-aytam-3782748,2024-05-24T19:16:00+00:00
"Садри Максуди (уртада)1917 елның 22 июлендә (яңача 4 август) Русиядәге төрки-татар мөселманнарының милли-мәдәни мохтарияте игълан ителү белән берәттән, Русия мөселманнары хәрәкәте лидерларыннан берсе булган Садри Максудиитәкчелегендә мохтариятнең нигезен булдыру максатыннан комиссия дә корыла. Тарихчы, галим Надир Дәүләтнең ""Милләт белән совет арасында"" исемлекитабындаязылганча, комиссия бераз соңрак Уфага күчерелә. Анда ул иде мең яугирдән торган гаскәр тарафыннан тантаналы рәвештә каршы алына. Иң беренче эш итеп комиссия сайлау кагыйдәләрен билгели. Шуннан соң сайланган мохтарият һәйәте рәисе урынына шулай ук сайлау юлы белән Садри Максуди куела. Профессор Айдар Хәбетдинов сүзләренчә, милли-мәдәни мохтариятне игълан иткәндә иң зур рольне Садри Максуди алып тора. – Айдар әфәнде, милли-мәдәни мохтарият итәкчесе булып сайланган Садри Максуди иң нык нәрсәне тормышка ашырырга тели? – Садри Максудинең формуласы – Русиядәге төрки-мөселманнарны берләштерүдән гыйбәрәт була. Русиядә ул вакытта мөселманнар халыкның якынча 15ын тәшкил итә. Кызганыч, Русия мөселманнарының бердәмлеге барып чыкмый һәм хәзерге вакыттагы кебек төрле процесслар башлана. – Сезнеңчә, Максуди милләтнең киләчәген ничек күзаллый? – Садри Максуди, үз парламенты, хөкүмәте булмаса, милләтнең киләчәгенең булмаячагын, аның таркалачагын бик яхшы аңлый һәм ул: ""Бердәм һәм бүленмәс милләт яисә милләтнең үлеме"" дигән шигардән чыгып эш йөртә. – Милли-мәдәни мохтариятнең идарә урыны итеп Казан түгел, ә Уфа буларак игълан ителә. Моның билгеле сәбәпләре бармы? Әйе, милли-мәдәни мохтарият Казанда игълан ителсә дә, аның идарә урыны итеп Уфа шәһәре билгеләнә. Чөнки Казан губернасында ул вакытта 30 кына татар яши, ә Уфа губернасында исә мөселманнар 50 тан артык була. Айдар ХәбетдиновИкенчедән, ул вакытта Казан транспорт ягыннан начар вазгыятьтә санала. Уфадан исә тимер юлы транзиты һәм су транспорты алга киткән була. Өченчедән Уфа диния нәзарәте урнашкан мәркәз булганга күрә кеше анда барырга ияләшкән була. – Айдар әфәнде милли-мәдәни мохтарият ни өчен бик кыска гомерле була? – Моның төп сәбәбе – большевикларның үз территориясендә кызыл диктатураны оештыруы һәм әлеге диктатураның үзенә буйсынмаган кешеләргә каршы көрәш башлатуында тора. – Милли-мәдәни мохтариятнең төп максаты нидән гыйбәрәт була? – Милли-мәдәни мохтариятнең сәяси максаты булмый. Аның максаты –татар милләтен алдынгы дәрәәгә күтәрү һәм милләтнең бердәмлеген саклау була. – Мохтарият куйган үз максатларына ирешә алганмы? – Милли мәдәни мохтарият сәяси яктан үз максатларына ирешә алмады. Чөнки мохтариятнең максаты – федератив Русиядә парламент өмһүриятен кору иде. – Бу көннәрдә милли-мәдәни мохтариятнең корылуына 100 ел тулса да, бу вакыйга Татарстан хөкүмәте тарафыннан әлләни телгә алынмый. Моның ничек аңларга? – Чөнки хәзерге Татарстан республикасы турыдан-туры милли-мәдәни мохтарият белән бәйле түгел. Шуңа күрә дә мохтарият корылуга 100 ел тулу вакыйгасы Татарстанда әлләни телгә алынмый. Татарстан өмһөрияте – туфраклы мохтарият, ә без сөйләшкәне милли-мәдәни мохтарият була. Минемчә, бу хөрмәттән зур юбилейлар уздырырга кирәкми, әмма яшьләргә нәрсәнең нәрсә икәнен аңлатырга кирәк. 5Казанда Садри Максудины искә алдыларМилли-мәдәни мохтарият корылуга 100 ел тулган көннәрдә, 23 июльдә бу мохтариятнең беренче итәкчесе, сәясәтче һәм галим Садри Максуди тууына 139 ел тулды. Бу уңайдан ""Азатлык"" татар яшьләре берлеге активистлары һәм Максуди эшчәнлеге белән таныш казанлылар 23 июль кичендә Казанның ""Истанбул"" паркында Садри Максуди һәйкәленә чәчәкләр салып галим, сәясәтче Садри Максудине искә алды. Максуди шушы ук көнне төрек милләтчеләре тарафыннан Истанбулның Зинирликую зиратындагы кабере янында да догалар укып искә алынды.","""Садри Максуди бердәм һәм бүленмәс милләт шигареннән чыгып эш йөрткән""",['Дин' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],5,Тарих,3696,https://www.azatliq.org/a/28637652.html,2017-07-26T21:55:43+00:00
"Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы Именджанова Камилла: ""Рәсем дәресендә"".",Рәсем дәресендә,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",130,https://amanat.su/articles/k-men-n-ash-ara-y/2024-10-10/r-sem-d-resend-3962516,2024-10-10T08:24:00+00:00
"""Аллаһ каршында һәр кеше тигез""Истанбул мәчетләре хатын-кызлар һәм ир-атлар өчен бертигез шартлар тудырырга тиеш",Төркиядә мөслимәләр мәчеттә намаз уку хокукы өчен көрәшә,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Төркиә,112,https://www.azatliq.org/a/24460075.html,2012-01-23T09:31:37+00:00
"Әсә: -баш мейеһе эргәһендәге ядро һәм дофамин системаһы кеүек участкалары эшләй башлай, ә был рәхәтлек, бүләк һәм мотивация үҙәктәрен әүҙемләштерә; -көслө эмоциональ, һаҡланыу реакциялары уяна; -мөхәббәт гормоны бүленеп сыға, ул стресты кәметә, бала менән бәйләнеште нығыта. Бала: -йөрәге тыныслана, тәне ял итә; -стресс гормоны кимәле түбәнәйә; -ул: ""Мин хәүефһеҙлектә. Мине яраталар тип уйлай. Тап ошо мәлдә балала ышаныс, яҡынлыҡ, яратыу уяна. Ошо мәлдә әсә кешелә үҙенең иң ҡәҙерлеһен һаҡлау тойғоһо көсәйә, ә  баланың мейеһе был сигналды тыныс ҡабул итә: Мин хәүефһеҙлектә. Мине яраталар тигән хис-тойғо көсәйә. Ошо үбеүҙән, ҡағылыуҙан, йылылыҡтан икеһе лә бер һүҙһеҙ үҙгәрә. Был мөхәббәт нейробиологияһы. МӨХӘББӘТ-ул мөғжизә. Балағыҙҙы йышыраҡ ҡосаҡлағыҙ һәм үбегеҙ, әсәләр.",Әсә үбеүе - фән күҙлегенән,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,780,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-11-20/s-be-e-f-n-k-legen-n-4475709,2025-11-20T17:19:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЯсалма интеллектка нигезләнгән яңа хезмәткә берничә бирем биреп, аның татарча сөйләмне никадәр дөрес аңлавын һәм видеоларын татарчага никадәр сыйфатлы тәремә итүен тикшереп карадык. Узган атна Татар телендә текстны тавышка һәм тавышны текстка әйләндерә алган хезмәтэшли башлады. Бу хакта Татарстан фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институтыхәбәр итте, бу – институт башкарган проект. дип аталган бу проект өч өлештән тора: Татарстан дигитал үсеш, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә министры Айрат Хәйруллинсүзләренчә, бу инструментларны татар телен өйрәнү өчен дә кулланып булачак. Якын киләчәктә аларны мәктәпләрдә кулланырга телиләр. Бу хезмәтне шулай ук колл-үзәкләрдә кешеләр белән татарча аралашу өчен кулланып булачак диелә. Хәзерге вакытта "" "" бета-тест, ягъни сынау рәвешендә эшли. Азатлык хезмәтне сынап карап, аның функционалын укучыларына тәкъдим итеп карады һәм уңай йә итешсез якларын барлады. Беренче чиратта, без хезмәтнең сөйләмне никадәр дөрес аңлап, аны текстка ничек әйләндергәне белән кызыксындык. Сайт махсус төймәгә басып, микрофонга сөйләгәнне текстка әйләндерү мөмкинлеген бирә. Алдан яздырылган аудионы йөкләп, аны текстка әйләндерү мөмкинлеге әлегә каралмаган. Сынау өчен без сайтка берничә кыска текст укыдык. Беренче итеп, Габдулла Тукайның ""Туган тел"" шигырен яңгыраттык. Хезмәт аны ничек ишетеп язганын сез түбәндәге рәсемнән күрә аласыз: Күргәнебезчә, ясалма интеллект шигырьне тулысынча отып калды. Бары тик [й] хәрефе генә әлегә [и] хәрефе белән алыштырыла. Шулай ук укыганда паузалар ясалса, хезмәт аларны әлегә танымый булып чыкты: текст тоташ килеш, өмләләргә бүленмичә һәм тыныш билгеләрсез бирелә. Биремне бераз катлауландырып, Азатлык Әйдә! проектында яңа чыккан""Кара йөзләр""әсәре башын укып карады. Нәтиә түбәндәгечә: Шуннан соң тагын да катлаулырак бирем бирик дип, без Азатлыкта күптән түгел чыкканбер мәкаләдәнөзек укыдык: Үзегез күргәнегезчә, хезмәт сөйләмне текстка шактый оста рәвештә әйләндерә. Югарыда әйтелгән ике әйбердән тыш, башка сораулар тумады. Дөрес, тану дәрәәсе сөйләмгә, аның сыйфатына, укучының интонациясе, сүзләрне йотмыйча әйтә алуына да бәйле була ала, болар барысы да нәтиәгә тәэсир итәргә мөмкин. Хезмәтнең тагын бер башкара алган эше – татарча язылган текстны укып бирү. Уку өчен ике тавыш тәкъдим ителә: Алмаз (ир тавышы) һәм Алсу (хатын-кыз тавышы). Әлегә функционалда зур булмаган күләмдәге текстны махсус тәрәзәгә язу мөмкинлеге бар. Зуррак күләмдәге текстны хезмәт әлегә кабул итми, шулай ук берәр сайт йә файлны ачтырып, аны укыту мөмкинлеге әлегә каралмаган. Азатлык бу функционалны да сынап карады. Ясалма интеллект без биргән текстларны шактый яхшы дәрәәдә укыды, аерым бер урыннарда гына вак хилафлыклар булса да, урыны белән хәтта уку интонациясе дә чын кешенекенә охшаган. Без сынап караган берничә өзекне карап узыйк. Беренче итеп, без хезмәтенә""Ай былбылым""ыры текстын укып бирергә тәкъдим иттек. Алсу тавышы белән ул аны болай укыды: Шуннан соң без биремне бераз катлауландырып, Әйдә! проекты әзерләгән""Ай өстендә Зөһрә кыз""әсәренең башын укып бирергә сорадык. Бу юлы Алмаз тавышын сайладык: Тагын да авыррак текст укып карасын дип, без хезмәтенә Азатлык мәкаләсен тәкъдим итеп карарга булдык. Күзебез тарихчы Юлай Шамиоглы белән яңа чыкканәңгәмәгә, дөресрәге, ул язманың керешенә төште. Тыңлап алыгыз: Үзегез күрүегезчә, ясалма интеллектка әлегә исемнәр, атамаларны әйтү авыррак бирелә, кайбер татар сүзләре дә кыенлык тудыра (мисал өчен, ""тарихчы"" сүзендәге басым). Шулай да, сөйләмнең күпчелеге яхшы аңлашыла, субъектив карашка хәтта матур булып та яңгырый. "" "" хезмәтенең тагын бер функционалы – видеоларын татарчага тәремә итеп яңгырату. Иң кызыгы, бу функционал урыс телле генә түгел, инглиз телле видеолар белән дә эшли. Ләкин тәремә сыйфаты никадәр яхшы? Бу хезмәттән файдалану өчен, кулланучыга кечкенә ""эш"" эшләп алырга кирәк: махсус файлны компьютерга йөкләп, аны браузерга әсбаб (расширение) итеп урнаштыру. Шуннан соң аны браузер көйләүләрендә кабызгач, -тагы һәр видеода ""Тәремә итү"" дигән төймә барлыкка килә. Шуңа баскач, якынча бер минуттан видео татарчага тәремә ителә. Башта без Әйдә! проектының бер минутлык кыска видеосын татарча карарга булдык. Кайбер грамматик үзенчәлекләре булу сәбәпле, ясалма интеллект ул урыннарны отып ала алмады, шулай ук тиз сөйләмгә дә өлгерә алмады: Биремне бераз катлауландырыйк: "". Реалии""да чыккан подкастның бер өлешен татарча тыңлап карыйк. Ясалма интеллект сәяси төшенчәләрне татарча матур итеп әйтә алырмы? Хезмәт урыс теленнән генә түгел, инглиз теленнән дә тәремә итәргә сәләтле. Ахырда без инглизчәдән татарчага тәремә сыйфатын тикшереп карарга булдык. Моның өчен Стив Джобсның танылган Стэнфорд чыгышын сайладык: Бу мисаллардан күренгәнчә, иң авыр биремне уртача дәрәәдә башкара. Бер яктан, әйтелгән сүзләрне ул татарчага яхшы тәремә итә, ләкин контекст һәм мәгънәгә әлегә игътибар итеп бетерми. Ничек кенә булмасын, видеоларны хәзер реаль вакытта татарча карый алу мөмкинлеге татар теле үсешенә чыннан да зур перспективалар ача. Шулай ук, текстны сөйләмгә әйләндерү һәм, киресенчә, сөйләмне текстка әйләндерү хезмәтләре күптән көтелгән һәм төрле тармакта куллану потенциалы булган хезмәтләр булып тора. Татарстан фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты соңгы берничә ел дәвамында заманча нейорочелтәрләр нигезендә сөйләм телен анализлау һәм синтезлау системнарын ясау белән шөгыльләнә. Мондый системнарны эшләүдә төп мәсьәлә — зур күләмдә сөйләм мәгълүмат базасын (датасет) булдыру. Институт белгечләре мәгълүматына күрә, хәзерге вакытта 500 сәгатьтән артык күләмдә беренче татар сөйләм мәгълүмат базасы әзерләнгән, анда төрле яшь, енес, диалекттагы меңнән артык уникаль спикерның төрле шартларда яздырылган тавышлары тупланган. Шушы уникаль датасет ярдәмендә хезмәтенең -версиясе тәкъдим ителгән. Алга таба шушы хезмәтләрне үстерү һәм камилләштерү планлаштырыла. Сөйләм интерфейсы күп кенә башка проектларда нигез булыр дип көтелә: әйтик, тавышлы тәреман (Татсофт тәремә хезмәтен тавышлы итү), татар һәм рус телләрендә чыгышларны синхрон тәремә итү, татар телендә әйтелеш тренажеры, татар телендә заманча әдәби портал (татар телендә аудиокитаплар ясау мөмкинлеге), тавышны башка телләргә клонлау системы, телевидение тапшыруларын субтитрлау, татар телендә аудио хәбәрләрне һәм аудио файлларны текстка әйләндерү кебек хезмәтләр. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",хезмәте тәкъдим ителде. Ясалма интеллект ничек эшли?,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0],6,Мәғариф,6444,https://www.azatliq.org/a/tatar-speech-azatliq-sinaw/32785469.html,2024-01-22T14:51:13+03:00
"Олимпиадаларҙа йыл да ҡатнашып торам. Башҡорт теле буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһының ҡала этабында еңеүсе, призёр булғаным да бар. Төбәк этабына синыфтан ғына үтеп була. Быйыл да башҡорт теленән олимпиадала ҡатнашырға булдым. Мәктәп этабын уңышлы үткәс, ҡала буйынса бәйгелә һынау тоттом. Унда урын алыуым ҡыуаныслы ваҡиға булды. Киләһе – төбәк-ара этап ғинуар айында ине. Ул Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһында үтте. Был белем усағында беренсе тапҡыр булдым. Иртәнсәктән мәктәп гөрләп торҙо. Урамдан халыҡ ағыла ла ағыла. Ҡатнашыусылар, ысынлап та, бик күп ине. Төрлө тарафтан – республика район-ҡалаларынан да, күрше өлкәләрҙән дә килгәндәр. Теркәлеү үткәс, линейка булды. Аҙаҡ кабинеттар буйлап таралыштыҡ. Бына олимпиада ла башланып китте. Тәүге этап – викторина һорауҙарына яуап биреү. Эштәр артыҡ ауыр булмаһа ла, ҡайһы берҙәре уйланырға мәжбүр итте. Ҡыҫҡа тәнәфестән һуң икенсе этапҡа саҡырҙылар. Ҡатнашыусыларҙы бер нисә төркөмгә бүлеп, ярым түңәрәк итеп ултырттылар. Ойоштороусы тексты ике тапҡыр уҡып сыҡты, иғтибар менән тыңларға, бөтәһен дә хәтерҙә ҡалдырып барырға ҡушты. Һорауҙар әҙерләнгән ине. Ҡул күтәреп, яуап биреп торорға кәрәк. Был этап сослоҡ, иғтибарлылыҡты талап итә, сөнки нисә һорауға яуап биргәнһең – шунса плюс ҡуйып баралар. Мине ҡатнашыусыларҙың башҡорт телендә иркен һөйләшеүҙәре һоҡландырҙы. Һынауҙы үткәс, төшкө аш ваҡытын иғлан иттеләр. Беҙҙе ашханаға ебәрҙеләр. Ошо мәлдә күптән күрмәгән таныштарымды осраттым, яңылары менән дә аралаштым. Яҡты, матур гимназия буйлап йөрөп сыҡтым. Өсөнсө – һуңғы этапта текст өҫтөндә эшләнек. Һорауҙар артыҡ ауыр тойолманы. Бәйгеселәрҙең күбеһе тиерлек тиҙ арала ҡәнәғәт йөҙ менән аудиториянан сығып та китте. Мин дә тотҡарланманым. Олимпиада һөҙөмтәләрен кискеһен иғлан итәләр икән. Көтөп йөрөнөм. Ниһайәт, сайтҡа һөҙөмтәләрҙе һалдылар. Ҡараһам, тәүге унау исемлегенә инеп, призёр булғанмын икән! Бүләкләү тантанаһы икенсе көнөнә Балалар филармонияһында үтте. Байрамға төрлө ҡунаҡтар саҡырылған ине. Ҡотлауҙар матур концерт номерҙары менән үрелеп барҙы. Еңеүселәргә диплом һәм бүләк тапшырҙылар. Был йыл минең өсөн уңышлы башланды. Алтынай АҠМАНОВА, йәш хәбәрсе. Өфө ҡалаһы, Фатима Мостафина исемендәге 20 се башҡорт гимназияһы. Фотола: Алтынай башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡытыусыһы Лилиә Ғилметдин ҡыҙы Бикбаева менән.",Йылым матур башланды,"['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 0 1 0 1 1 0 1 0 1 0],8,Хаттар,2325,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2026-02-05/yylym-matur-bashlandy-4567002,2026-02-05T21:58:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырКанун 2025 елның 1 апреленнән гамәлгә керә. Бүген, 11 декабрьдә, Русия Думасы чит ил ватандашларының балаларын урысча белмәгән килеш мәктәпкә укырга алуны тыя торганканун өлгесеникенче һәм өченче укылышларда кабул итте. Бу канун өлгесен кабул итүне хуплап 409 депутат тавыш биргән, бер депутат каршы чыккан. Яңа канунга ярашлы, мәктәпкә укырга кергәнче балалар башта тест узарга тиеш. Аның ярдәмендә баланың телне белүе ""белем алу өчен итәрлек""ме икәнен ачыклаячаклар. Тест уздыру кагыйдәләрен Русия мәгариф министрлыгы билгеләячәк. Тест узу бушлай булачак дип ышандыралар. Моннан тыш, мәктәпкә укырга кергәнче мигрантларның балалары Русиядә канунлы яшиме икәнен тикшерәчәкләр. Канун 2025 елның 1 апреленнән гамәлгә керә. Элегрәк Дума рәисе Вячеслав Володин эчке эшләр министрлыгы һәм мәграиф министрлыгы белешмәләренә таянып, узган уку елында Русиядә 200 меңнән артык мигрант баласы укыган, дип белдергән иде. Аларның ""белем бирү програмын үзләштерүендә, яшьтәшләре һәм мөгаллимнәр белән аралашуында авырлыклар туа"", диде ул. Быел Русия мәктәпләренә һәм балалар бакчаларына бер сыйныфка һәм бер төркемгә урысча начар белән торган өчтән дә артык мигрант балаларын алмаскатәкъдим иттеләр. Русия мәгариф министрлыгы төбәкләргә шундый киңәшләр ибәргән иде. ""Урыс телен начар белсәләр"", ул чакта мондый балаларны укыту — ""сәламәтлек ягыннан мөмкинлекләре чикле булган балаларны"" укыткан кебек үк, иңел эш түгел, дип чагыштыра министрлык. ""Шуңа күрә бер сыйныфта (төркемдә) урыс телен начар белгән өчтән дә артык бала булмавына омтылырга кирәк"", дип киңәш ителә. Элегрәк Русия думасында мигрантларның балаларын мәктәпләрдә һәм бакчаларда түләүле укытуга күчерергә тәкъдим иттеләр. Мондый тәкъдимне депутат Ярослав Ниловясады. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Русия думасы мигрант балаларын урыс телен белмәгән килеш мәктәпкә алуны тыю турында канун кабул итте,['Дин' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1789,https://www.azatliq.org/a/rusiya-dumasi-migrant-balalarin-uris-telen-belmagan-kilesh-maktapka-aluni-tiyu-turinda-kanun-kabul-itte/33235985.html,2024-12-11T14:14:25+03:00
"Телефон шылтыраны. Урында ятҡан Хаят көс-хәл менән башын күтәрҙе. Кемгә нимә кәрәк тағы? – Һаумыһығыҙ, Һаулығығыҙ нисек? – тине яғымлы тауыш теге баштан. – Яҡшынан түгел, урында саҡ ятам. Кем шылтырата әле? – Мин шылтыратам, ирегеҙҙең танышы, йәғни әхирәте. Ул шылтыратып хәлегеҙҙе белергә ҡушты. – Нимә тиһегеҙ? Ирем шылтыратып хәл белергә ҡушты? Минең температура бар, етмәһә, ҡан баҫымы юғары. Һәм һеҙ, иремдең әхирәте, миңә шылтыратып, мине тамам сафтан сығарырға итәһегеҙме? – Юҡ-юҡ, мин һеҙҙең ирегеҙ менән ҡырҡ йыллап танышмын, бер балалар баҡсаһына йөрөнөк. Хатта көршәктәребеҙ бергә ултыра торғайны. – Көршәктәрегеҙ бергә ултыра торғайны? ! Иремдең миңә был хаҡта һөйләгәнен хәтерләмәйем. Бәлки, һеҙ мине кем менәндер бутайһығыҙҙыр? – Улай тип уйламайым. Ирегеҙ әйтте, һеҙҙе сирләп ята, тине. Хәл белешергә, ярҙам итергә ҡушты. – Әхирәте, тинегеҙ, исемемегеҙ нисек һуң? – Быныһы мөһим түгел. Мин ғаиләле, ирҙә булған ҡатынмын. Ир менән ҡатын мөнәсәбәттәренә ҡыҫылырға яратмайым. – Ә нисә тапҡыр ғаиләле булдығыҙ һуң? – Дөрөҫөн әйткәндә, ике тапҡыр. Беренсе ирем эсте, икенсеһендә үҙем саҡ ҡына төшөргөләнем. Әйткәндәй, һеҙҙең ирегеҙ бик хәстәрлекле кеше. Юғиһә, һеҙҙе ҡайғыртып миңә шылтыратмаҫ ине. Апушығыҙҙы әйтәм. – Апуш? ! Ғабдулланы Апуш тип йөрөтәһегеҙме? Дөрөҫөн әйтегеҙ, һеҙҙең арала нимә булды? Юғиһә, һеҙ мине тамам үлтерҙегеҙ. Әйтегеҙ, нимә булды һеҙҙең арала? – Юҡ, бер нәмә лә булманы. – Нисек булмаһын, һеҙ үҙегеҙ әйттегеҙ, көршәктәрегеҙ бергә ултырған. – Ҡырҡ йыл элек булғанды кем хәтерләй инде хәҙер. Беләһегеҙме, хәҙер һөйләүе лә күңелле. Көршәктә ултырғанда беҙ шаярып ыштандарыбыҙҙы алыштырып кейә торғайныҡ. – Ужас! Ыштандарығыҙҙы алыштырып кейә торғайнығыҙ? ! Йә Хоҙай, күрәһеләрем бар икән! Тимәк, ике йыл элек Яңы йыл корпоративынан ирем кейеп ҡайтҡан зәңгәр борсаҡлы ыштан һеҙҙеке ине? – Мин һеҙгә ике йыл элек, тип әйтмәнем, ҡырҡ йыл элек, тинем. – Айырмаһын күрмәйем, һеҙ бит үҙегеҙ әйттегеҙ, ыштандарыбыҙҙы алыштырып уйнай торғайныҡ тип. Ә беләһегеҙме, мин һеҙҙең ыштанығыҙҙы нимә эшләттем. Мин уның менән унитаз таҙартам. – Яҡшы булған, бер эшкә яраған бит. Әле температурағыҙ күпме, ҡан баҫымы нисек? – Һеҙ шылтыратҡанға тиклем һәйбәт кенә ине, һеҙҙең ҡот осҡос дәлилдәрегеҙҙән һуң һыуына башланым, ҡан баҫымы ла түбәнәйҙе. Үҙемде үлеп барған һымаҡ итеп тоям. – Юҡ, ҡабаланмағыҙ, әле мин һеҙгә барыһын да һөйләп бөтмәнем. Апушты әйтәм, ул бик иғтибарлы һәм хәстәрлекле ир икән. – Әллә һеҙ уның һөйәркәһеме? Әле ҡайҙа икәнен беләһегеҙме? Күңелем һиҙә, ул һеҙҙең эргәгеҙҙә ята һымаҡ. – Ҡайҙа ятһын, ул командировкала ла инде. – Ә һеҙ уның командировкала икәнен ҡайҙан беләһегеҙ? Үҙе әйттеме? – Әлбиттә, үҙе әйтте. Мин һуңыраҡ ҡайтам, ҡатыным сирләп тора, һүҙ менән булһа ла ярҙам итегеҙ әле, тине. – Рәхмәт, ярҙам иттегеҙ инде. Арыуланып килә инем, эштән сығарып һалдығыҙ. Температурам 37, 2 ине, хәҙер 36-ға төштө. – Нисек төштө? Иптәшегеҙ температурағыҙ 40 тигәйне. Туҡтағыҙ әле, был ниндәй телефон, -ме? – Юҡ, . – Ғәфү итегеҙ, мин бит хаталанғанмын. – Эй, ошо телефонды, саҡ ҡына аңшайһаң, икенсе һандарҙы йыя ла ҡуя. – Мин дә шулай уйлайым. Р. ҒәлимовТелефон шылтыраны. Урында ятҡан Хаят көс-хәл менән башын күтәрҙе. Кемгә нимә кәрәк тағы? – Һаумыһығыҙ, Һаулығығыҙ нисек? – тине яғымлы тауыш теге баштан. – Яҡшынан түгел, урында саҡ ятам. Кем шылтырата әле? – Мин шылтыратам, ирегеҙҙең танышы, йәғни әхирәте. Ул шылтыратып хәлегеҙҙе белергә ҡушты. – Нимә тиһегеҙ? Ирем шылтыратып хәл белергә ҡушты? Минең температура бар, етмәһә, ҡан баҫымы юғары. Һәм һеҙ, иремдең әхирәте, миңә шылтыратып, мине тамам сафтан сығарырға итәһегеҙме? – Юҡ-юҡ, мин һеҙҙең ирегеҙ менән ҡырҡ йыллап танышмын, бер балалар баҡсаһына йөрөнөк. Хатта көршәктәребеҙ бергә ултыра торғайны. – Көршәктәрегеҙ бергә ултыра торғайны? ! Иремдең миңә был хаҡта һөйләгәнен хәтерләмәйем. Бәлки, һеҙ мине кем менәндер бутайһығыҙҙыр? – Улай тип уйламайым. Ирегеҙ әйтте, һеҙҙе сирләп ята, тине. Хәл белешергә, ярҙам итергә ҡушты. – Быныһы мөһим түгел. Мин ғаиләле, ирҙә булған ҡатынмын. Ир менән ҡатын мөнәсәбәттәренә ҡыҫылырға яратмайым. – Дөрөҫөн әйткәндә, ике тапҡыр. Беренсе ирем эсте, икенсеһендә үҙем саҡ ҡына төшөргөләнем. Әйткәндәй, һеҙҙең ирегеҙ бик хәстәрлекле кеше. Юғиһә, һеҙҙе ҡайғыртып миңә шылтыратмаҫ ине. Апушығыҙҙы әйтәм. – Апуш? ! Ғабдулланы Апуш тип йөрөтәһегеҙме? Дөрөҫөн әйтегеҙ, һеҙҙең арала нимә булды? Юғиһә, һеҙ мине тамам үлтерҙегеҙ. Әйтегеҙ, нимә булды һеҙҙең арала? – Нисек булмаһын, һеҙ үҙегеҙ әйттегеҙ, көршәктәрегеҙ бергә ултырған. – Ҡырҡ йыл элек булғанды кем хәтерләй инде хәҙер. Беләһегеҙме, хәҙер һөйләүе лә күңелле. Көршәктә ултырғанда беҙ шаярып ыштандарыбыҙҙы алыштырып кейә торғайныҡ. – Ужас! Ыштандарығыҙҙы алыштырып кейә торғайнығыҙ? ! Йә Хоҙай, күрәһеләрем бар икән! Тимәк, ике йыл элек Яңы йыл корпоративынан ирем кейеп ҡайтҡан зәңгәр борсаҡлы ыштан һеҙҙеке ине? – Мин һеҙгә ике йыл элек, тип әйтмәнем, ҡырҡ йыл элек, тинем. – Айырмаһын күрмәйем, һеҙ бит үҙегеҙ әйттегеҙ, ыштандарыбыҙҙы алыштырып уйнай торғайныҡ тип. Ә беләһегеҙме, мин һеҙҙең ыштанығыҙҙы нимә эшләттем. Мин уның менән унитаз таҙартам. – Яҡшы булған, бер эшкә яраған бит. Әле температурағыҙ күпме, ҡан баҫымы нисек? – Һеҙ шылтыратҡанға тиклем һәйбәт кенә ине, һеҙҙең ҡот осҡос дәлилдәрегеҙҙән һуң һыуына башланым, ҡан баҫымы ла түбәнәйҙе. Үҙемде үлеп барған һымаҡ итеп тоям. – Юҡ, ҡабаланмағыҙ, әле мин һеҙгә барыһын да һөйләп бөтмәнем. Апушты әйтәм, ул бик иғтибарлы һәм хәстәрлекле ир икән. – Әллә һеҙ уның һөйәркәһеме? Әле ҡайҙа икәнен беләһегеҙме? Күңелем һиҙә, ул һеҙҙең эргәгеҙҙә ята һымаҡ. – Ә һеҙ уның командировкала икәнен ҡайҙан беләһегеҙ? Үҙе әйттеме? – Әлбиттә, үҙе әйтте. Мин һуңыраҡ ҡайтам, ҡатыным сирләп тора, һүҙ менән булһа ла ярҙам итегеҙ әле, тине. – Рәхмәт, ярҙам иттегеҙ инде. Арыуланып килә инем, эштән сығарып һалдығыҙ. Температурам 37, 2 ине, хәҙер 36-ға төштө. – Нисек төштө? Иптәшегеҙ температурағыҙ 40 тигәйне. Туҡтағыҙ әле, был ниндәй телефон, -ме? – Эй, ошо телефонды, саҡ ҡына аңшайһаң, икенсе һандарҙы йыя ла ҡуя.","Ғәфү итегеҙ, мин - ирегеҙҙең әхирәте.",['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Юмор,5956,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2025-10-22/f-itege-min-irege-e-hir-te-4436760,2025-10-22T14:15:00+00:00
"Бер көн шулай кис сәй эсергә генә ултырғайныҡ, улым менән килен килеп инделәр. Беҙ йәшәгән яҡҡа ниндәйҙер йомош менән килгәндәр ҙә ҡабалан ғына беҙгә һуғылып сығырға булғандар. Маҡтап ҡына йөрөйһөгөҙ, тигән булып, ҡыуанып киткән кеше булып, әйҙәгеҙ ҙә әйҙәгеҙ, тигән булып, әйҙүкләп уларҙы сәй эсергә ултырта һалдыҡ. «Тигән булып» тигәнгә аптырамағыҙ. Уның әтнәкәһе шунда – ейән бигерәк өтөк. Кемгә генә тартҡандыр, белмәйем. Килгән һайын эш боҙмайынса ҡайтмай. Ҡурҡып-өркөп торола унан. Әле ул биш йәше менән бара. Ә уның һеңлеһенә быйыл көҙ өс йәш тула. Ул, киленгә оҡшап, тыныс. Әле лә ейәнсәр ипле генә һаулыҡ һорашты. Йүгереп барып өләсәһен ҡосаҡлап, үҙен яраттырып алды. Ә ейән кейемдәрен шарт-шорт систе лә иҙәнгә нисек етте шулай ташлап та ебәрҙе. Ултырғысҡа менеп барышлай, уның түшәген әллә ҡайҙа осороп ебәрҙе. Ҡара әле, ошо ен ботағы (атаһы ишетеп ҡалмаһын берүк) әллә ҡайһы арала минең телефонды эләктереп алған! Телефонды әйтәм, уны миңә яңыраҡ ҡына тыуған көнөмә балалар бүләк иткәйне. Бик текә телефон, тип ҡыуандырҙылар. Миңә ней уның артыҡ текәлеге кәрәкмәй. Һөйләшһәм – булған, тигәндәй. Ейәнде әйтәм, эй ҡараны минең телефонды, эй ҡараны. Күренеп тора, оҡшай уға текә телефон. Тегеләй тулғандырҙы уны, былай әйләндерҙе. Төшөрөп кенә ебәрмәһен, тип мин ултырам ҡот осоп, оса-ҡунып. Шунан ейән миңә табан боролдо ла ошолай өндәште. - Олатай, әй, олатай! Үлһәң, был телефон кемгә була! Бындай һорауҙан беҙ бер мәлгә тын ҡалдыҡ. Ә шулай ҙа кемдер көлгән һымаҡ булды. Өләсәһенә ҡарайым. Юҡ, ул көлмәй. Көлөмһөрәп кенә ултыра. Киленгә ҡарайым. Ул да көлмәй. Нишләптер битен йәшергән дә, ҡыҙына борола биреп, уға сәй эсерергә маташа. Улыма ҡарайым. Ул да көлмәй. Ул нишләптер өҫтәлгә түгел, ә тәҙрәгә ҡарап ултыра. Унда нимә күрҙе икән? Ә шулай ҙа кем көлә? Шунан аңлап ҡалдым. Баҡтиһәң, гәзит уҡыусы көлөп ултыра икән! Ярай, ярай, көлөгөҙ. Килер бер көн, һеҙгә лә бирерҙәр ошондай һорауҙы. Шул мәлдә һеҙҙең дә һис тә көлкөгөҙ килмәҫ. Ә былай минең эй асыу килде инде ейәнгә. Шуға мин уға асыулы тауыш менән ҡырҡа ғына яуап бирҙем: - Һиңә! Ейән ҡыуанысынан ырғып китеп, ултырғысына тороп уҡ баҫты. - Оһо-о-о! Шунан миңә табан боролдо. - Ысынмы-ы-ы, олатай! Шатлығы эсенә һыймаған бала ултырғыстан иҙәнгә кинәт һикереп төштө лә, аяғы ергә теймәй, атаһына табан йүгерҙе. - Атай, әй, атай! Олатай үлһә, уның телефоны миңә була! Шунан тыпырлап йүгереп барып, әсәһенә был ҡыуаныслы хәбәрҙе еткерә һалды. - Әсәй, әй, әсәй! Олатайға кәпис килһә, телефоны миңә ҡала! Шунан өҫтәлде урап өләсәһенә табан йүгерҙе. - Өләсәй, әй, өләсәй, ишеттеңме олатай әйткәнен. Үлһә, телефоны миңә була! Ейән кире минең эргәгә йүгереп килде. Килде лә һикереп тигәндәй ултырғысҡа менеп баҫты. Һәм, сабырһыҙланып, миңә ошондай һорау бирҙе: - Олатай, әй, олатай! Ә һин ҡасан үләң? Уның тәүге һорауына асыу әле һүрелеп бөтмәгән. Хәҙер йәнә килеп тағы үлтергес һорау. Шуға мин ейәнгә ҡоро ғына яуап бирәм: - Хәҙер үләм! Тора биргәс, өҫтәп ҡуям: - Сәйҙе генә эсеп бөтәм дә! Хәҙер ейәндең ҡыуанысы эсенә һыймай. Хатта ул мине ҡабаландыра башланы. - Йә, олатай, аңшайып ултырма. Тиҙерәк сәйеңде эсә һал! Минең кәйеф тамам төштө. Күптән һыуынып бөткән сәйҙе анан-бынан шөрпөлдәттем дә диванға барып ауҙым. Һәм күҙҙәремде йомдом. Ейәнде әйтәм, бигерәк өтөк инде. Хәҙер ул атаһын ҡабаландыра башланы. - Атай, әй, атай, барып ҡарап кил әле. Үлмәнеме икән? Атаһы йыбанманы. Мине килеп ҡараны ла ауыр тын алып ҡуйҙы. - Үлгән! Ә үҙе минең ҡолаҡҡа шыбырлай. - Атай, телефоныңды аҙаҡ алып килермен, йәме. Шулай инде, мәйтәм, һәр кемгә үҙ балаһы ҡәҙерле. Бына әле үҙ улым үҙ улының күңеле булһын тип үҙ атаһын үлтереп тора! Берәү әйтмешләй, ыстырам инде. Ә теге ен ботағы өйҙө осороп алып бара. - Үлгә-ә-ән! Олатай үлгә-ә-ән! Телефон минеке-е-е! Ур-ра! Улым менән килен ашыҡ-бошоҡ сәй эстеләр ҙә ҡайтырға юлландылар. Уларҙы мин оҙатырға сыҡманым. Сөнки миңә хәҙер тю-тю килгән. «Үлгән кеше» атлап йөрөмәй бит инде.  Ейәндең, ярай әле, ингәнбеҙ, ярай әле, ингәнбеҙ, тигән шатлыҡлы тауышын тыңлай-тыңлай диванда ятып ҡалдым. Өләсәләре балаларҙы тышҡа сығып оҙатып ҡалды. Гөрөлдәп машина ҡуҙғалып киткәнен, аҙаҡ шығырлап өй ишеге асылып-ябылғанын тыңлап бер килке үлеп яттым әле диванда. Өйгә килеп ингәс, ҡатын миңә бер аҙ һуҡранған тауыш менән әйтеп ҡуйҙы: - Бала менән бала булмаһаң да булыр ине! Бына һиңә - мә, тип уйлап ҡуям. Ә шулай ҙа ҡатын менән килешә һалам. - Эйе шул. Телефон өләсәйеңә була, тип әйтергә кәрәк булған миңә! Ята биргәс, уфтанып ҡуям. - Иртәгә үләм, тип әйтһәм ней булған! Телефон янда ҡала ине. Әбей миңә бер килке баш сайҡап, нимә тип әйтергә белмәй торҙо. - Ятма һуҙылып, телеңә һалышып, бер диван булып. Тор сәй эсергә! Әле икәүләп кенә тәмләп кенә сәй эсеп ултырабыҙ. Ә мин ошолай уйлап ултырам. Мәйтәм, бала саҡ үҙенең ябайлығы, эскерһеҙлеге менән матур шул. Беҙ, өлкәндәр, тура һорауға ниңәлер тура яуап бирмәйбеҙ. Өйрөлтәбеҙ, сөйрөлтәбеҙ, болғайбыҙ, болғатабыҙ, ҡыҫҡаһы, ҡыйыш атып, тура тигеҙергә тырышабыҙ. Әллә оло саҡ ҡыйыш-мыйыш яуаптары менән матур микән? ! Был һөйләүсене Әғләм Шәрипов тыңлап торҙо.",Текә телефон кемгә ҡала?,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,5006,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-02/tek-telefon-kemg-ala-4490092,2025-12-02T14:10:00+00:00
"Ике дәүләт тә Иран тирәһендәге һәм тотош төбәктәге көсөргәнешлектең тиҙ арала кәмеүе яҡлы, килеп тыуған проблемаларҙы сәйәси-дипломатик саралар менән генә хәл итеү яҡлы. Һөйләшеүҙә Рәсәй-Иран стратегик партнерлығын артабан нығытыуға һәм төрлө өлкәләрҙә берлектәге иҡтисади проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуға ике яҡлы ҡараш раҫланды.",Путин Мәсғүд Пезешкиан менән телефондан һөйләште,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,326,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-18/putin-m-s-d-pezeshkian-men-n-telefondan-yl-shte-4541421,2026-01-18T09:25:00+00:00
"Беҙҙең ғаилә, туған-тыумаса Мөжәүир хәҙрәтте белеп, күҙ күрешеп йәшәне, уны сикһеҙ ихтирам итте. Атайым, әсәйем, күрше-тирә, килгән таныштар гел уның мөғжизә-кирәмәттәрен һөйләп табынырҙай була, хайран ҡала ине, - тип башланы һүҙен Нәзифә апай. Атайым, Ибраһимов Саттар Әҙелмырҙа улы, Сибайҙың Рудник поселогы силовая станцияһында (электр биреүсе сығанаҡ) оҙаҡ йылдар кочегар булып эшләне. Тырыш хеҙмәте өсөн Ленин ордены менән наградланды. Әсәйем Орҡоя, 8 бала әсәһе, тәрбиәле, ипле, кешелекле, ярҙамсыл ҡатын булды. Атайымдың хәҙрәт менән дуҫ икәнен белгәнлектән, уға күренергә теләүселәр, таныш-белештәр беҙгә килә торғайны. Ғәбделсаттар, тиҙ генә атыңды ексе әле, беҙҙе Манһырға алып бар, әллә нимә булды, баштан сыҙамайым, - тиҙәр, йәки, башҡа төрлө рәнйеүҙең исемен атайҙар. Йомшаҡ күңелле, кеше йәнле атайым көн тимәй, төн тимәй алып китә. Бер ваҡыт кесе һеңлебеҙ Ғәлиәнең битенә шешек сыҡты. Битенең ныҡлап боҙолоп китеүенән ҡурҡҡан атайым атын йәһәтләп егеп Манһырға юлланды. Табип, ғәҙәтенсә, уларҙың килерен алдан белеп көтөп торған, һәйбәтләп тоҙ өшкөрөп биргән. - Борсолмағыҙ, йүнәлер, иншалла, - тип оҙатып ҡалған. Манһырҙы сығып Фәйзуллаға ла етеп өлгөрмәйҙәр, шеш башта һурыға, бер аҙҙан яра бөтөнләй уңала. Был хәлгә хәҙрәттең өшкөрөү һәләте тураһында күпте белгән атайым хатта хайран ҡала. Ә бер-ике көндән биттәге шешектең эҙе лә ҡалмай. Иҫемдә, атайым менән әсәйем ингән берәүгә Ғәлиә менән булған хәлде һөйләп: - Хәҙрәтте беҙгә Аллаһы Тәғәлә үҙе ебәргән ул! - тип ҡыуанырҙар ине. Нәзифә апайҙың хәтирәләре байтаҡ булып сыҡты. Бына тағы бер ҡыҙыҡлыһы. - Бер апай тейешлебеҙҙең ире эсергә, ҡатын-ҡыҙ менән шаярырға яратты. Апайым: Хәҙрәт олатай мөхәббәтле итеүгә тоҙ өшкөрөп бирә икән, "" - тигәнде ишетеп, нисек кәрәк еҙнәмде юхалап, Манһырға алып китә. Яртылыҡ юлда тоҙ алмауҙары иҫенә төшә. Боролоп инеп Кәрешкә ауылынан тоҙ алып сығалар, еҙнәм ике ярты ла һалып ала. Хәҙрәт быларҙы мәрәкәләп ҡаршылай: - Сибайҙа тоҙ менән араҡы бөттөмө әллә? Кәрешкәнән килеп алдығыҙ түгелме? - ти. Күңел асырға яратҡан еҙнәмә тағы төрттөрә: - Теге саҡта, ураҙа ваҡытында, Урғаҙы буйында ни эшләп йөрөгәйнең әле, ҡустым? Еҙнәм, ысынлап та, әшнәләре менән ураҙа ваҡытында Урғаҙы буйында эске табыны ҡорорға булалар. Уңарсы булмай, көслө ел сығып китеп, артынса ҡойоп ямғыр яуа башлай. Быларҙа араҡы ҡайғыһы китә. Тиҙ генә машиналарына тейәләләр ҙә ҡайтырға булалар. Йөҙ метр ҙа бармайҙар ямғыр туҡтай. Былар йәнә төшә - йәнә ямғыр ҡоя башлай. Еҙнәмдәр эштең ниҙә икәнен аҙак ҡына аңлап алалар ҙа тиҙерәк һыпыртыу яғын ҡарайҙар. Әле шулар иҫенә төшкәс, еҙнәмдең тәне эҫеле-һыуыҡлы булып китә, оялмайынса килеүенә үкенә. Тағы берәй ҡырын эшен һөйләп ҡатыны алдында ҡыйын хәлгә ҡалдырып ҡуймаһа ярар ине, тип тартына. - Ҡурҡма, ҡурҡма, сереңде сисмәм, - тип һаман уны мәрәкәләй хәҙрәт. - Тик шуны бел, бәйеле аҙмай, ир- атҡа бәлә килмәй, шашҡын хистәрҙе ауыҙлыҡламай донъя көтөп булмай. ,, Ҡайҙан бөтәһен белеп тора? ,, - тип хайран ҡала еҙнәм. Бына улар өшкөрөлөп, тоҙ өшкөртөп алып, Урғаҙының аръяғында ҡалған машинаһы яғына йүнәлә. Еҙнәмдең ишекте асырға тип тотҡаға үрелеүе була, унда эленеп торған теп-тере йыланды күреп, ҡото оса. Ишекте икенсе яғынан асырға итә, унда ла йылан аҫылынып тора. Инде ни эшләргә тигәндәй, артына боролһа, ҡапҡа төбөндә хәҙрәт рәхәтләнеп көлөп тора, ти. - Кабиналағы теге ике шешәң ике ҡара йыланға әүрелгән бит, әйтәгүр. Инде ни ҡылырһың икән, шәп ир? Йыландарҙы кире индереп һалырһыңмы, әллә анау һаҙға шыуышһындармы? - ти икән. Ҡото осҡан еҙнәм шешәләрен сумкаһынан алып бырғай ҙа был хикмәтле ерҙән тиҙерәк ҡасырға ашыға. Еҙнәгә им-том бик тә килешә: эсеүен дә, һулға йөрөүен дә ҡуйып, өлгөлө ғаилә башлығы булып китә. Мөжәүир хәҙрәт тураһында бик күп белгән Нәзифә Ибраһим ҡыҙы үҙе менән булған  бер ғәжәп хәлде һөйләп, йәнә һушты алды. - 1963 йылдар, миңә 31 йәштәр тирәһе, - тип башланы ул хәтирәһен. - Аяғымдың баш бармағы шешеп китте. Дауаханаға барғайным, бармағыңды ҡыркырға кәрәк, тинеләр. Их, Мөжәүир хәҙрәткә күренгәндә? Барыбер яйын табып йүнәлтер ине, тим. Тик мине унда кем генә алып барһын? Атайым күптән гүр эйәһе. Автобус менән Фәйзулла ауылына тиклем барып төшөп ҡалыр инем, аръяғына ете-һигеҙ саҡрым йәйәү атларға. Ауыртҡан аяҡ менән был мөмкин түгел. Көнө-төнө, их, ҡайһылайтып ҡына хәҙрәт олатайға барырға, тип уйлап йөрөй торғас, бер көнө төш күрәм. Имеш, олатай ап-аҡтан ғына кейенгән дә урындыҡта минең ауыртҡан аяҡты өшкөрөп ултыра. Ап-асыҡ күрәм, имеш, шешкән бармаҡтың эсенән ике ҡарыш оҙонлоғондай йылан сығып китте. Өндәге кеүек олатайҙың тауышын асыҡ итеп ишетәм: Йоҡоңдан тороуға бармағың төҙәлер, иншалла, -ти ул. - Мин уянып киттем дә тора һалып аяғыма ҡарайым: бармаҡтағы шеш уңала яҙған, һыҙлауы баҫылған. Аяғыма туфли кейеп урам буйлап китеп барам, ә шатлығым эсемә һыймай. Бөтә донъяны яңғыратып һөрән һалғы килә: - Рәхмәт, хәҙрәт олатай! Мең-мең йәшә! һинең һымаҡ кеше донъяла бүтән юҡ!",Мөжәүир хәҙрәт. Лира Яҡшыбаева. Хәтирәләр. Хәҙрәтте беҙгә Аллаһ үҙе ебәргән,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Әҙәбиәт,4863,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-07-31/m-zh-ir-h-r-t-lira-ya-shybaeva-h-tir-l-r-h-r-tte-be-g-alla-e-eb-rg-n-4333532,2025-07-31T12:54:00+00:00
"Трактор үҙ эшен белеп башҡарҙы. Ана-ҡойолам, бына тәгәрәйем, тип саҡ эленеп торған мал һарайы, тауыҡ ояһы иҫке таҡта өйөмөнә әйләнде. Шул арала бызылдығы сығып бензопила сирен ҡыуаҡтарын, ҡарт муйылды бысып ырғытты. Артынса трактор килеп, ҡыуаҡлыҡтарҙың төбө-тамырын аҡтарып та ырғытты. Көрһөнөргә хәле етте әле Иҫке йорттоң. Һандуғастар күптән ҡунып һайрамаһа ла, ел иҫкән һайын ҡоштарҙың элек йырлағаны иҫкә төшә ине. Яҙ еткәнен, миҙгелдәр алмашынғанын шул баҡсаға ҡарап белә ине өй, ә бына хәҙер… Эй, хәҙерме инде миҙгелдәр алмашыныуын күҙәтеү. Тиҙҙән, ана, үҙе лә өйөлөп ятҡан иҫке һарай менән тауыҡ кетәге янына барып ауыр. Тракторҙың эшләгәнен күҙәтергә килгән кеше йортҡа оҙаҡ ҡарап торҙо. Яҡын килеп бүрәнәләрҙе тотҡоланы, тоноҡлана төшкән тәҙрәгә ынтылып, өйҙөң эсен ҡарамаҡ булды. Оялды өй, олоғайһа ла, ҡорғандарын ташламағанына ҡыуанды. – Шәп әле был бүрәнәләр, уҫаҡ булһа ла, – Кеше, бүрәнәләрҙе тотҡолап, йәнә өйҙө уратып сыҡты. «Ә кәк же! » – тип ҡысҡырыр ине Иҫке йорт, әгәр хәле булһа, һалдат һымаҡ үрә баҫып һынын тура ҡатырыр ине. Юҡ шул, хәлгенәһе самалы икәнен белә үҙе лә. Ә бар ине бит һуң шәп саҡтары, их! …Ауылда йорт һалырға йыйыналар икән, тигән хәбәрҙе урманға һайыҫҡан килтерҙе. Шул-шул көндө ағас йығырға киләләр, тип теүәлләне турғайҙар. Хәбәрҙе ишеткәс, урман геү итте. Бәләкәйҙән ҡарт ағастарҙан, олоноңдо тура тот, утын түгел, өй булырһың, тигәнде ишетеп үҫкән йәш уҫаҡтар былай ҙа шәмдәй төҙ һындарын тағы ла турайтыбыраҡ тороп баҫты. Имәндәр күкрәктәрен кирә биреберәк алға уҡ сығып теҙелде, йәнәһе, тәүҙә беҙҙе һайлайҙар барыбер. Йорт бураһы булыу урман ағасы өсөн иң ҙур мәртәбә һанала – өй йылыһын һаҡлаусы булаһың бит. Шуға ла йөк-йөк булып тейәлгән төп-төҙ бүрәнәләр араһында иң шәп, иң сәләмәт ағастар ғына. Ах, йәшлектең бер ҡатлылығы! Үҫкән саҡта йорт булырмын тип хыялланғанда, бер үк урманда ҡырҡылған ағастан буралған өйҙәрҙең төрлө булыуы ике ятып бер төшөңә лә инмәй икән. Кешеләргә өй йылыһы бирәм, тип кенә уйлайһың, ә ул йылының буралған бураның шәплегенән дә түгел, хатта утынға тип ҡырҡылып, мейестә янған ағастан да тормауын һуңынан аңлайһың икән. Был йылыны кешеләр үҙҙәре булдыра икән ул. Мөрйәләре төтөн борҡоп торһа ла, өшөп-күшегеп торған тиңдәш күршеләрен күп күрҙе иҫке йорт. Әзмәүерҙең тәгәрмәсе аҫтында иң беренсе улар тапалды. Ә уның өйө йылы булды. Хужаларҙың балалары ҡышын-йәйен ялан-аяҡ тыпыр-тыпыр йүгереште. Уларҙың хатта яратҡан уйыны була торғайны. Алғы өйҙөң түрбашында ултырған ҙур мейескә арҡаларын терәп баҫалар ҙа, иң өлкәне «Марш! » тип ҡысҡырыуға төпкө өйҙөң түрендә ултырған көҙгөгә табан йүгерәләр. Шул ваҡытта иҫке йорт үҙен стадион майҙанылай ҙур, иркен итеп тоя ине. Төп яҡта мәңге ҡулынан йөн йомғағы менән энә төшөрмәй бәйләм бәйләп ултырған әбей, балалары артыҡ геүләшә башлаһа, һис асыуһыҙ ғына: – Себә! Ошоларҙы, – тип тыйған була. Балалар йүгереүҙән туҡтаһа, улар артынан сабып уйнаған ваҡ бәрәстәр кимерсәк мөгөҙҙәре менән эткеләй-төркөләй башлай. Тегеләре иҙәнгә тубыҡланып ултырып, тәкүш-бәрәстәр менән һөҙөшә башлай. Ҡулындағы бәйләмен ситкә һалып ҡуйып, балаларының бәрәстәр менән төкөшкәнен ҡарап, кеткелдәп көлгән әбейгә өй ҙә ҡушыла. Эй-й! .. Булған бит заманалар, уның йылыһы кешеләргә генә түгел, малға ла кәрәк сағы… Хәҙер, ана, ихатаһы ер менән тигеҙләнде, үҙен дә һүтеп ташламаҡ итәләр… Ҡасан тәүге тапҡыр биреште икән? Ил һаҡларға тип оҙатҡан баланың бер төркөм хәрбиҙәр оҙатыуында көплө машинала ҡайтыуынан һуңдыр. Ул бала бит өйҙөң нигеҙен һаҡлар өмөтө ине! Бәрәстәр менән төкөшөп уйнар йәштән яңы ғыны сыҡҡан бала нисек ҡулына ҡорал алһын, ти! .. Оҙатып килгән хәрбиҙәр хушлашыу залпы биргәндә тәҙрә өлгөләре сыңланы, ватылманы. Тәҙрәләре селпәрәмә килмәһә лә, өйҙөң эстән ҡайһылыр таяуы ҡоланы, ә тыштан ул шул уҡ бейек ҡыйыҡлы ғорур һынлы йорт булып ҡалды. Был бейеклек тә сүкте бер мәл. Ауыр сирҙән Хужа түшәккә ятҡас булды ул хәл. Ҡапыл, ҡыйығы ауыр ҡарҙан ишелгәндәй булды. Урманда үҙ ҡулдары менән һылап-һыйпап һайлап, шул ҡулдары менән ҡәҙерләп бура итеп күтәргән, бейек бүрек кеүек итеп ҡыйыҡ кейҙереп ултырҡан, донъяға йылы яҡтылыҡ бөркөп торорлоҡ тәҙрәләр уйған Хужа бит ул. Тыны менән дауаларҙай булды. Һәр иртән Хужаһының ауыр күҙ ҡабаҡтарын асып өрлөктәге сәңгелдәк сөйөнә ҡарауын көттө. Ә бер кисте Хужабикәһенең ҡулдары уның күҙҙәрен йомдорҙо. Балалар ҡайтып йөрөнө. Ейәндәргә лә үҙенең йылыһынан өлөш сығарҙы өй. Әлбиттә, улары бәрәстәр менән һөҙөшмәне, ул ваҡытҡа бәрәстәр йортта ғына түгел, мал һарайында ла уйнамай ине. Бер мөйөштә мәңге бәйләм бәйләп ултырған ҡарт әбей ҙә юҡ күптән. Өйҙөң стадион майҙанылай киң иҙәне лә тарайған кеүек, етмәһә, баҫҡан һайын, һыҙланғандай, шығырлай башланы. Шулай ҙа, урындыҡ аҫтында ултырған инә ҡаҙҙың ҡанат аҫтында бипылдашып морон төрткән бәпкәләрҙе күҙәтергә яратты ейәндәр. Уларға ла бер әүрәтер уйыны булған икән өйҙөң. Хужабикәһе оҙаҡ һаҡланы өй йылыһын, үҙе һымаҡ сүгә төшкән мейесенән йылы икмәген өҙмәне, тәҙрә ҡорғандарын ҡарҙай аҡ итеп тотто. Ул иҫән саҡта тәҙрәләргә ҡояш нуры ҡунып уйнар ине. Иҙәндәге балаҫта ҡояш йылыһына иҙерәп бесәй ятыр, ҡулына бәйләм тотоп мөйөштә ултырырға яратҡан Хужабикә кемгәлер шул тиклем оҡшай башлар, иҫке йорт иҫенә генә төшөрә алмаҫ. Ҡыйыҡҡа түшәлгән тупраҡ йоҡарһа, өйҙөң дә хәтере лә насарая икән ул. Өйҙөң хәтере нимә, бына балаларҙың хәтере насарайһа ҡыйын. Хужабикәнең артынан ҙур ҡапҡа ябылып ҡалғас, йорт эсе бушаны. Ул элеп киткән ҡорғандарҙы тамсы ла һелкетмәй оло юлдан күҙен алмай көтә башланы. Балалар ҡайтып йөрөнө ул, ейәндәр ҙә. Ә бына бүләләрҙе… Улар бит урындыҡ аҫтындағы инә ҡаҙ менән дә танышып өлгөрмәне. …Ауыҙын ҙур итеп асҡан ялмауыҙҙай, юғары күтәргән һоҫҡоһон өйҙөң ҡыйығына терәй яҙып килеп ултырҙы тағы баяғы трактор. Хужаһының әмерен көтөп ер тырнап торған януарҙай, бер-ике үкереп алды ла, туҡтаны. Өй тертләмәне лә, тәҙрәләре лә сыңламаны, бөтөнләй битарафлыҡ ялмап алғайны инде. Һуңғы йылдарҙа был техниканың тауышына ла өйрәнеп бөткәйне. Ауылға һуңғы арала ситтән күсеп килеүселәр артты. Ҡалаға үтә яҡын да түгел, әммә ҙур йылға буйында ултырыуы, етмәһә юл, газ, һыу, интернет кеүек уңайлыҡтар булыуы ауылға яңы кешеләрҙе тартты. Күсеп килә торҙолар, иҫке өйҙәрҙе һүтеп яңы нигеҙ ҡора торҙолар. Иҫке йорттоң күпселек тиңдәштәре һүтелеп бөттө, улар урынына тәккәбер генә кирбес өйҙәр ҡалҡа торҙо. Ерҙең яңы хужаһы телефондан кемгәлер шылтыратып нимәлер белешкәнен, кем менәндер кәңәшләшкәнен тыңламаны ла. Бары өҙөк-йыртыҡ һүҙҙәр генә ишетелеп ҡалды: – Күп балалы… яңғыҙы үҫтерә…этләнә…газ үтмәгән… Иҫке йортто бульдозер менән эттермәнеләр. Яңы хужа әмере буйынса, өйҙө һүттеләр, бер айырым йөккә тейәп, ауыл йәштәре айырым урам булып ултырған Йәштәр тыҡрығына илтеп, бер ихатаға алып барып ауҙарҙылар. Ҡырпаҡ ҡар яуған ергә бушатылған иҫке йорт бүрәнәләренең кинәт танһыҡ таныш еҫтән башы әйләнде. Яландай киң ихатаның ҡап уртаһында бейек ҡыйыҡлы яңы өйҙән килә ине шул тиклем татлы, башты әйләндергес еҫ. Таныны иҫке йорт, таныны! Яңы йорттоң ҡолас етмәҫтәй шартлап торған бүрәнәләр уның тыуған урманынан ине. Иҫке йортто дөбөр-шатыр ишек алдына бушатҡандарын, гөж-гөж итеп бүкәндәргә бысҡандарын, унан шартлатып утын итеп ярып өйөп ҡуйғандарын Яңы йорттоң ҡарҙай ап-аҡ ҡорғандарын күтәреп, өс бәләкәй бала менән яңғыҙ донъя йөгө тартыуҙан йонсоп һурығып ябығып бөткән ҡатын күҙәтте. Кискә Яңы йорттоң мейесенән туп-тура булып төтөн күтәрелде. Береһенән-береһе бәләкәй өс бала йәмләнеп киткән өйҙө яландай киң күреп йүгереште, шашты. Башына аҡ яулыҡ бәйләгән яңғыҙ ҡатын түрбашта ҡамыр менән булышты, аҡса эшләйем тип Себер сығып киткән ире ғәйеп булғаны бирле тәүге тапҡыр йөҙөнә йылмайыу ҡунды. Мейес алдында, эй, уралды, эй, тулғанды, болғауысы менән ҡуҙҙарҙы төрткөләне. Тәүге тапҡыр утын һанамай яғыуы ине уның. Хужаһыҙ ҡалғаны бирле күшегеп, йылына алмай бер булған Яңы йорт та ирәйеп китте. «Бирешмә, – тине уға мейестә сарт та сорт янған Иҫке өй. – Һинең бурыс өй йылыһын һаҡлау. Шуға тоғро ҡала белһәң, мин һиңә ярҙам итермен» Бәхетле ине иҫке йорт. Йәшлек йүләрлеге менән утынлыҡ ағас булыуҙы хурлыҡ һанай, ә бына бөгөн үҙе ут ялҡындарын дәртле бейетә-бейетә төтөн булып күккә аша. Ағас ҡорто менән тишкеләнеп, ел-дауылға бирешеп ҡолап, бер кемгә лә кәрәге теймәй сереп ятмай бит. Яна, осҡон булып күккә аша. Ана, баҙлап янған ҡуҙҙарын алға тартып хужабикә балаларға майҙа бәлеш ҡыҙҙырып бешереп бирә, улары табанан төшкән береһен эләктереп алырға ғына тора. Мейес башында әсе икмәк ҡабарырға йыйына. Йылыға иҙерәгән аҡ бесәй иҙәнгә үк төшөп һуҙылып ятып алды. Яңы йорт тамам йылынды. Утын сүрәтендә лә өй йылыһы бүләк итә алыуы бәхетле итә ине Иҫке йортто.",ИҪКЕ ЙОРТ ЙЫЛЫҺЫ. Хикәйә. Гөлсимә ИШТАНОВА,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 1],6,Хикәйә,8509,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2022-11-23/i-ke-yort-yyly-y-hik-y-g-lsim-ishtanova-3042520,2022-11-23T14:43:00+00:00
"""Бер ханым күп ашауынан нимә эшләргә белмәүен яҙғайны. Иң тәүҙә иламаҫҡа. Мин дә шулай ныҡ күп ашай инем. Төнөн тороп та. Шуға һыуытҡысҡа тәүҙә майонезлы салаттар ҡуя башланым. Колбаса, икмәк урынына шуны ашай инем. Ас ҡарынға ябай һыу эсһәң, күңел болғана ине. Шуға баллы һыу эстем. Ике аҙнанан төнөн уянмай башланым. Иртәнсәк ашағы килмәгәс, кофе ғына эсә башланым. Әкренләп киске ашта икмәкте әҙәйттем, унан кис уны ашамай башланым. Унан ҡамыр аштары, тәм-том ашаманым. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",27 килограмға ябыҡтым,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Сәләмәтлек,581,https://bashgazet.ru/news/s-l-m-t-bulayy/2026-01-07/27-kilogram-a-yaby-tym-4530392,2026-01-07T02:00:00+00:00
"Табиптар белдереүенсә, иммун системаһы аҡһымды күп ҡуллана. Иммунитет һәр сиргә лайыҡлы яуап бирә алһын өсөн, организм бер нисә миллиард яңы күҙәнәк һәм аҡһым эшләп сығарып тора. Беҙ ни тиклем дөрөҫ туҡланабыҙ, ризығыбыҙ витаминдарға ни тиклем бай – организмға ла иммунитетты һаҡлауы шул тиклем еңелерәк. Ҡыҫҡаһы, өҫтәлегеҙҙә аҡһымға бай аҙыҡтар – ит, һөт ризыҡтары һәм емеш-еләк, йәшелсә күберәк булһын. Һарымһаҡ, һуған, йәшел тәмләткестәр, брокколи кәбеҫтәһе, кишер, сәй, имбирь – быларҙың барыһы ла иммунитетты нығытырға мөмкинлек бирә. Етмәһә, һарымһаҡ, һуған һәм имбирь тәбиғи антисептик иҫәпләнә. Әгәр ҙә фатирығыҙҙағы һауа таҙараҡ булһын тиһәгеҙ, ароматерапияға мөрәжәғәт итегеҙ. Сәй, бөтнөк, эвкалипт, кипарис майҙары һауалағы вирустарҙы бөтөрә. Тәнде сыныҡтырыу ҙа беҙҙе сәләмәт итә. Һыу менән ҡойоноу миҙгел сирҙәренә ҡаршы торорға булышлыҡ итә. Кәйеф гел күтәренке булырға тейеш, шул саҡта бер сир ҙә йоҡмаясаҡ. Шуға ла, сәләмәт булам, тиһәгеҙ, яҡшы кәйефтә булығыҙ. ФАЙҘАЛЫ КӘҢӘШТӘР",Мең дә бер кәңәш,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",994,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2024-09-03/me-d-ber-k-sh-3909134,2024-09-03T11:49:00+00:00
"Татар бистәсеТомски шәһәрендә Татар бистәсендә күпкатлы йортлар салмауны сорап петициячыкты. Имза ыючылар Томски өлкәсенең мәдәни мирас объектларын саклау комитетыннан канунсыз эш алып баруны туктатуны сорый. Петицияне Ирина Комароваоештырган. Мөрәәгатьтә язылганча, Томскиның татар бистәсендә урнашкан Кызыл мәчете янында (Трифонов урамы, 18 нче йорт) өч күпфатирлы йорт төзергә мөмкиннәр. Төзелеш мәсьәләсен өлкә түрәләре әмәгатьчелек алдында күтәрергә теләми диелә. Моны татар бистәсен юкка чыгару белән тиңлиләр. ""Томски өлкәсен губернаторы каршындагы шәһәр төзелеше шурасы дин әһелләре, әмәгатьчелек, Татар бистәсендә яшәүчеләр катнашында төзелеш мәсьәләсен күтәрергә теләми. Томски өлкәсенең мәдәни мирас объектларын саклау комитеты рәисе Елена Перетягинага шәһәр халкы мөрәәгатен инкарь итте"", диелә петициядә. Томскидагы төбәкне өйрәнүчеләр хәрәкәте вәкиле Әнвәр Мөдәрисов Азатлыкка әйтүенчә, Кызыл мәчет шәһәрнең татар бистәсендә урнашкан. Ул елларда төзелгән. Совет хакимияте килгәч анда складлар, хәтта аракы заводы булган. Элек мәчеткә аның тирәсендәге ирләр дә караган. Аерым алганда мәдрәсә, якындагы йортлар, парк, совет чорында ликер заводына әйләндерелгән корпуслар. 90 нчы елларда мәчетне мөселманнарга кайтарганда бу мәсьәлә килеп баса. Әнвәр Мөдәрисов""Мөселманнардан Татар бистәсендә урнашкан мәчетне генә яки якындагы аңа караган ирләрне дә аласызмы дип сорадылар. Ул аракы заводы булган биналарны бит финанс яктан тотарга кирәк иде, шуңа мөселманнар аннан баш тартырга булдылар, чөнки аларны тотарга акча булмады. Шуңа бу ирләрне шәһәр хакимиятенә бирделәр. Шәһәр хакимияте дә аны тоту чыгымлы икәнен аңлап аукционга чыгарды. Ул ирләрне ""Вектор"" төзелеш ширкәте башлыгы Вячеслав Черноскутовсатып алды. Менә хәзер шунда йортлар салмакчылар"", ди Әнвәр Мөдәрисов. Аның әйтүенчә, Томскидагы татар бистәсе – Русия шәһәрләрендә сакланган иң зур татар бистәсе һәм аны ничек бар, шулай саклау кирәк. ""Хәтта Казанда да татар бистәсе берничә әяүле урамга кайтып калды, күп тарихи биналарны юк иттеләр. Бездә исә татар бистәсе зурлыгы белән тулы бер микрорайонны тәшкил итә. Территория ягыннан Татарстандагы Зөя шәһәренең яртысы дип әйтеп була. Аның дәүләт тарафыннан сакланган мәдәни мирас объекты статусы бар. Димәк, ирле кануннар нигезендә, бу бистәдә күпкатлы биналар төзергә ярамый, кечкенә бер йә ике катлы йортлар гына төзеп була. Шәһәр идарәсе бу ирләрне сатуга чыгарганда, анда зур төзелеш алып барырга ярамаганын белгән. Бу ирне сатып алган Черноскутов та бу турыда яхшы белгән. Шуңа карамастан, анда торак йортлар төзелеше планлаштырыла. Алда әйтеп үткән шул ук Перетягина төзелешне раслаган. Гәрчә, алай эшләргә тиеш булмаса да"", ди Мөдәрисов. Татар бистәсендәге бер йортирле татарларның күпчелеге бу мәсьәләгә битараф. ""Татар бистәсендә бит татарлар яшәми. Күп татарлар аның әһәмиятен аңлап бетерми. Алар көндәлек мәшәкатьләре белән яши. Татар автономиясе дә ул төзүче ширкәтне яхшы күрше булачак дип саный. Мин моның белән килешмим. Кемнәрдер инде Черноскутов белән сөйләшеп, күрше булгач, аны мәчет хисабына ярдәм итүе турында килешкәннәр. Мәчет имамына да, күрәсең, шуңа күрә петициягә кушылырга, бу проблемны күтәрергә уңайлы түгел. Ул итимагый пулат вәкиле булса да, дәшми тора. Минемчә, хәзер бу мәсьәләне күтәрмәсәң, вакыт узу белән тарихи бистә дип тормаслар төрле юллар белән зур төзелешкә рөхсәт алырлар. Томскидагы татар бистәсе – татар шәһәр мәдәниятенең иң ачык мисалларының берсе. Совет чорында безгә озак кына ""сездә авыл мәдәнияте, татарлар авылда гына саклана"" дигән фикер сеңдерергә тырышканнар. Томскидагы татар бистәсенең мисалы моның киресен дәлилли. Шәһәрдә мещаннар, сәүдәгәрләр булган, шәһәр әмәгатьчелеге яшәп килгән"", ди Мөдәрисов. Аның әйтүенчә, Черноскутовтан бу ирләрне хәзер беркем дә тартып ала алмый, ул аларны аукционнан кануни нигездә сатып алган. Шул ук вакытта ул анда әлегә зур төзелеш алып бара алмый, ләкин киләчәктә нәрсә буласын беркем дә белми. ""Шәһәр хакимияте аңа акчаны кире кайтарып, бу ирләрне шәһәр милкенә кайтаруы нык шикле, шәһәрнең үзендә акча юк. Эшкуарның ирне сатып алып, аны үз файдасына кулланмавы да бик шикле, аның үз планнары бар бит. Бу ирне әмәгатьчелеккә, шәһәргә калдыруын да күз алдына китерү мөмкин түгел. Бу әлегә булган вазгыять. Татар бистәсенең махсус мәдәни мирас статусы алуыннан соң төзелгән беренче объект түгел бит инде. Горький урамында яңа төзелгән кунакханә тора, аерым йортлар да төзелгән. Үзенчә юлны табалар һәм төзиләр. Мәхкәмә аша, төрле хокуктан тыш ысуллар табып эшлиләр. Алар мәхкәмәдән дә курыкмый. Кирәк булганда, хокукларны үз ягына ничек борып булганын да аңлыйлар, беләләр. Татар бистәсендә коммерцияле төзелеш алып барырга теләүчеләр бик күп. Ә чынбарлыкта анда бары тик төзекләндерү һәм казага каршы эшләр генә алып барылырга тиеш. Безнең татарларның да акчалы проектлар белән кызыксынуы бар, әмма төзелеш алып барырга ярамау сәбәпле алар аны тормышка ашыра алмый"", ди Мөдәрисов. Ул Татар бистәсе чикләрен билгеләүдә дә күп сораулар булуын әйтә. Электән татарлар яшәгән ирләр киңрәк булган дигән фикер йөри. Мисал өчен, 1930 елга кадәр эшләгән татар педагогик техникумы анда кермәгән. Анда бөтен Себергә татар теле укытучылары әзерләнгән. Шулай ук Ак мәчет тә читтә калган. ""Элегрәк Татар бистәсе ЮНЕСКОга кермәкче иде, әмма күп яңа заманча биналар төзелү сәбәпле бу тормышка ашмады. Шәһәр итәкчелегенә бистәнең бу исемлеккә керүе һич кенә дә кирәк түгел. Анда кешеләр яши. Кайберләре инде каза хәлендәге йортлар, әмма араларында яхшы сакланганнары да бар"", ди Мөдәрисов. Узган ел Томски татарлары тарихи йортны торгызуга Казаннан акча дасораган иде. Ләкин Казан акча бирелмәгән. ""30 еллык милли хәрәкәт дәверендә Татарстан Томски татар мәдәнияте үзәгенә бары ике миллион сум бирде. Шуның белән шул. Башкасы барысы да милли хәрәкәт вәкилләре акчасына эшләнде"", ди Әнвәр Мөдәрисов. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Томскидагы тарихи татар бистәсендә күпкатлы йортлар төзергә мөмкиннәр: татарлар әлегә дәшми,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,6042,https://www.azatliq.org/a/31619562.html,2021-12-21T21:00:27+00:00
"Шукри Сейтумер йортында тентү, Бакчасарай, Мумине Салиева— Бүген Кырымда төрмәгә утыртылганнарның 177 баласы әтисез үсә, шулардан 25 е уздырган стресс нәтиәсендә авыр диагнозлы балалар. Бу ел март аенда узган тоткарлаулар нәтиәсендә тагын 19 бала сәяси тоткыннар балалары исемлегенә өстәлде, тагын ике бала әтиләре кулга алынганнан соң туды. Балаларда психик яктан үзгәрешләрне һәркөн күзәтәбез һәм бу мөһим мәсьәләне омбудсменнарга һәм балаларның хокукларын яклаучы төрле халыкара оешмаларга күзәтергә кирәк. Бу тирән кануни инкыйраз хакында сөйләүче, кешелеккә каршы, эзәрлекләүләрнең максатларын яшергән коточкыч статистика. Русиянең инаять кодексы гаделлекне торгызу, зыянны юк итү хакында сөйләгәндә, без бөтенләй башка нәрсә күрәбез. Кырымтатарларны сәяси яктан эзәрлекләү һәм репрессияләр тарихы бүгенге чорда да күп нәрсәне күрсәтә. Шуның өчен кырымтатарлар үзләренең бүгенге хәлен аларның үзбилгеләнүенә һөүм дипбәяли. Лиля Гемеджи— Ел ахырында нәтиәләрне билгеләү гадәте бар. Статистика шуны күрсәтә. Соңгы елда кырымтатарларга каршы кимендә 10 инаять эше ачылды. Кемгәдер бу зур булмаган сан булып күренер, ләкин монда сүз сөргенне, дискриминация, эзәрлекләүне башыннан кичергәннәр хакында бара. Террорчылык, хакимиятне имерү нияте кебек инаять эшләренә быел инаять хакында хәбәр итмәү өчен административ эшләр, һәм соңгы яңалык — имамнарга каршы ачылган эшләр өстәлде. Аларны үз диндәшләре арасында канунсыз миссионерлыкта гаепли башладылар. Моны кемдер нонсенс дип кабул итәр, ләкин бу — чынбарлык. Кырым мөфтияте тарафыннан контроль ителмәгән мәчеттә дини чаралар үткәрелә икән, бу мәчеткә прокурор тикшерүенә һәм юстиция министрлыгы күзәтүенә алына. Әгәр син мөселман һәм славян исемле булсаң, сине каләмгә алалар. Мәчеттә дини мәсьәләләрдә фикер алышасыз икән, сезне яшерен язып алалар һәм террорчы итеп билгелиләр, мәхкәмәдә катнашу хокукын кулланып тыңлаучы буларак катнашасыз икән, сез, әлбәттә, террорчыларга ярдәм итүче буласыз. Үзегезнең фикерегезне ялгыз пикетка чыгып белдерәсез икән, сезгә административ беркетмә төзелә, моннан курыкмыйча активлыгыңны дәвам итәсең икән, төрле чаралар алдыннан өеңә килеп синең белән профилактик сөйләшү үткәрәләр һәм бу очракта син Мәлес, Хизб ут-Тәхрир, батальонга теләктәшлек белдерәсеңме, йә актив гражданлык позиция күрсәтәсеңме — бу бер кемне дә кызыксындырмый. Эмиль Курбединов— Соңгы ел дәвамында Кырымда безнең халкыбызны эзәрлекләүләр, активистларга мәхкәмәләр, акылга сыймаган зур мөддәтләргә иректән мәхрүм итүләр, террорчылыкта гаепләп тоткарлаулар дәвам итте. Бу ел имамнарга каршы ачылган административ эшләр күбәйде. Ички (Совет) районында хәтта бер мәчетне кәгазьдә спортзалга күчерделер. Бу хакта БМОның соңгы хисабында хәбәр ителгән иде. Сәяси тоткыннарның хатыннарын, әниләрен ирләренә, улларына, якыннарына теләктәшлек белдергән өчен административ беркетмәләр төзеп аваплылыкка тарта башладылар. Әлбәттә бу сәяси сәбәптән, милли, дини нигезгә корылган яшерелмәгән эзәрлекләүләр дәвамында Русия, аның махсус хезмәтләре безнең милләттәшләребезне урлаганнарны, Решат Аметовны үтергәннәрне табу, Ренат Параламовны, башкаларны кыйнаганнарны, ялган экспертизаларны оештырганнарны, адвокатларга басым ясаганнарны әзалау өчен бернәрсә эшләмәде. Бүген хөкем ителгәннәрне Кырымнан мәбүри ерак регионнарга ибәрәләр. Моны Кырым, туганнары, адвокатлар, хокук яклаучылар белән элемтәне өзү өчен эшлиләр, ләкин без моны күзәтәбез һәм 2-3 мең чакрым еракта булсак, та аларны онытмабыз. Бүген хөкем ителгән кырымтатарларның зур өлеше Башкортстандагы төзәтү колонияләрендә утыра һәм анда иң кискен вазгыять, аннан иң күп шикаятьләр килә. Мин мөмкинлеге булганнарга Башкортстан итәкчелегенә, куәт хезмәтләренә игътибар әлеп итәргә чакырам. Башкортстан — Русиянең бер өлеше, ләкин аның рәсми делегацияләре Европага йөри. Анда безнең сәяси тоткыннарыбыз, Женева конвенциясенең 4 нче маддәсен үтәү хакында аларга искәртегез. Бернәрсәгә карамастан мәхкәмәләр янында халкыбыз ыелып үз фикерен белдерә, без бер сәгатьтә мең кеше ыя алабыз, ләкин фальсификацияләр, тентүләр вакытында куәт төркемнәренең тыелган китапларны ""табуы"", инаять эшләре тактикасы үзгәрмәде. Шукри Сейтумер йортында тентү, Бакчасарай, — 2020 елның март аенда өч йортта тентү үткәрелеп террорчы оешмада катнашуда шикләнелгән ике улым Сеитумерһәм Осман Сеитумеровны һәм аларның абыйсы Рустем Сеитмеметовнытоткарладылар. Аларның дәү әтисе Мустафа мулланыһәм Бакчасарайның тагын дүрт мулласын 1938 елда дини сәбәптән ирекләреннән мәхрүм иткән иделәр. Хәзер инде аның оныкларын Тахталы мәчетенә йөргән өчен дини сәбәптән тоткарладылар. Шул мәчеттән ук аларның дәү әтисен НКВД мәгарәләренә алып китеп, Кырымны Төркиягә кушу гамәлләрендә гаепләгән иделәр. Минем балаларымны террорчы оешмага катнашы булуда һәм хакимиятне имерү омтылышында гаеплиләр. Бу вакыйгалар очраклы түгелдер дип уйлыйм. НКВДның бер гаиләдән берничә кешене эзәрлекләү гамәлләре бүгенге заманда да кулланыла. — Берничә елдан бирле кырымтатарлага каршы басым һәм гаделсезлек дәвам итә. Бу ел да чыгарма булмады. Мәскәү куйган Кырым башлыгы Сергей Аксёнов""кемгә ошамый икән, Кырымнан китергә мөмкин"" дигән иде. Ноябрь аенда Ростовка мәхкәмәгә барган кырымтатарларны Кырым күперендә полиция туктатып ибәрмәгәннән соң, Аксёнов полициягә рәхмәтен белдереп, тоткарланганнарны террорчыларның теләктәшләре дип бәяләгән иде. Хакимияттә утырган түрә беркемне дә кимсетергә тиеш түгел. Без хакимият бинасы каршына чыгып аның гафу үтенүен таләп иттек, тик ул чыкмады. Без Кырымга китәр өчен түгел, яшәргә кайттык, безнең тамырларыбыз монда, ә кемгәдер безнең туган иребездә яшәвебез ошамый икән, үзләре китсен, аларны монда тотарга ыенмыйбыз. Халкыбызга басым туктамый, ләкин безнең бер-беребезне яклауны, ярдәмләшүне ниндидер карантин белән чикләү мөмкин түгел. Монда ""террорчылар"" итеп күрсәтелгәннәр хакында сөйләмичә булмый. Гражданлык позициябезгә таянып, без турыдан-туры репрессияләр хакында сөйли алабыз. Халкыбызның мондый яклавы белән без иңүгә дучарбыз. Мәхкәмәләр һәм эзәрлекләүләрнең ахыры юк, димәк, безнең көрәшебез дәвам итә. Шуны да әйтергә кирәк, Русиядә ялгыз пикетлар уздыру тәртибен кырыслатыргаыеналар. Димәк, бу канун кабул ителсә, киләсе елда үз позицияңне, карашыңны бәян итү тагын да авыр булачак.","""2020 ел кырымтатарларны эзәрлекләү елы булды""",['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0],5,Йыл йомғаҡтары,6202,https://www.azatliq.org/a/31007699.html,2020-12-18T13:08:33+00:00
"Улар күсмә халыҡтарҙың бай тарихы һәм мәҙәниәтенән рухланып, үҙҙәренең ижади күреү һәләтен һәм боронғо йолаларҙы нисек аңлауҙарын сағылдырған әҫәрҙәр ижад итте. Турахан кәшәнәһе янында үткән симпозиумды асыу тантанаһында ҡатнашыусыларҙың ижади диалогы һәм берҙәмлеге символына әүерелгән коллектив кейеҙ панно эшләнеше менән билдәләнде. Башҡортостан Республикаһы Милли музейы, Р. Ғ. Кузеев исемендәге этнологик тикшеренеүҙәр институтының Археология һәм этнография музейы, М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы, ""Шүлгәнташ"" тарихи-мәҙәни музей комплексы кеүек республиканың әйҙәүсе мәҙәни учреждениеларына сәфәр ҡылыу, ҡатнашыусыларға Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәтенә сумырға, төбәктең бай мираҫынан илһам алырға мөмкинлек бирҙе. Шихандарға сәйәхәт, Торатауға менеү, палеолит осоро һүрәттәре менән билдәле Шүлгәнташ мәмерйәһенә барыу – былар барыһы ла ижади процестың айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнде һәм рәссамдарға боронғо тарихи дәүерҙәргә сумырға, тәбиғәт ҡомартҡылары менән бәйләнешкә инергә булышлыҡ итте. Экспозиция рәссамдар ҡулланған жанрҙар, стиль һәм техникалар төрлөлөгөн күрһәтә. Традицион кейеҙ баҫыу техникаһынан заманса техника һәм материалдарға, символик һүрәттәрҙән абстракт композицияларға тиклем – күргәҙмә рәссамдар араһындағы ижади диалогты һәм уларҙың күсмә халыҡтар мәҙәниәтен тәрән аңлауын сағылдыра. Ул тамашасыны халыҡ йолалары һәм ғөрөф-ғәҙәттәре донъяһына мауыҡтырғыс сәйәхәткә саҡыра, Евразия зауыҡтары тарихы һәм мәҙәниәте менән булған тәрән бәйләнеште аңлап, сәнғәткә яңы күҙлектән бағырға тәҡдим итә. ""Торатау"" конгресс-холында урынлашҡан күргәҙмәлә  төрлө милләт оҫталарының эштәрен ҡарарға, илһам алырға мөмкин. Алакунов Айып - Ҡырғыҙстан, Бабазаде Эльдар- Әзербайжан Герель Сугар - Монголия, Жосжанов Бауыржан - Ҡаҙағстан Зияханов Хуршид - Үзбәкстан Усмонов Далерджо, - Таджикстан, Хани Фарамарз - Иран, Шаравдорж Сухбат - Монголия һәм   Рәсәйҙән Исмәғилов Флүр, Кипко Татьяна, Мостафина Гүзәл, Мөхәмәтйәрова Гүзәл, Аргунова Мира, Репникова Екатерина, Ғилманова Ләйсәндең эштәре урын алған.",Күсмә мәҙәниәттәр донъяһы күргәҙмәһе,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1],5,Яңылыҡтар,2043,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-11-21/k-sm-m-ni-tt-r-don-ya-y-k-rg-m-e-4019104,2024-11-21T22:19:00+00:00
"Онлайн-интенсивтың өс бүлегендә 7–8-се, 9-сы һәм 10–11-се синыф уҡыусылары ҡатнаша. Унда үткән йылдар олимпиадалары заданиелары тикшереү ҙә планлаштырыла. Сарала ҡатнашыусылар белемдәрен ныҡлы байытасаҡ һәм олимпиада мәсьәләләрен сисеү тәжрибәһен туплаясаҡ. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Олимпиада мәсьәләләрен сисергә өйрәтәләр,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,688,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-26/olimpiada-m-s-l-l-ren-siserg-yr-t-l-r-3946253,2024-09-26T15:16:00+00:00
"""Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы"" республика йәмәғәт ойошмаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай бинаһында Башҡортостан Журналистарының съезын ойошторҙо. Уның эшендә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев, Рәсәй Журналистар Союзы рәйесе Владимир Соловьев һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты. Радий Хәбиров Вәдүт Исхаҡовтың ҡайтанан республикабыҙҙың Журналистар союзы рәйесе итеп тәғәйенләүе менән ҡотланы, уңыштар теләне һәм былай тине: – Башҡортостан Журналистар союзы – абруйлы ойошмаларҙың береһе. Рәсәй кимәлендә үҙенең урыны бар, һәр ваҡыт алдынғы булып ҡала. Журналистарҙы оборонаның беренсе линияһында тороусылар тиергә лә мөмкин. Бөгөн мәғлүмәти һуғыш барғанда журналистарҙың эше һәр йәһәттән дә маҡтауға лайыҡ. Радий Фәрит улы махсус хәрби операция тураһында һөйләне, һуғышта ҡатнашҡан һалдаттарға журналистарҙың тос ярҙамын айырым билдәләне. Радий Хәбиров ""Хәрби журналист"" танытмаһын махсус хәрби операция биләмәһендә булып, ундағы хәл-торошто үҙ күҙҙәре менән күргән һәм дөрөҫ хәбәрҙе халыҡҡа еткергән Азат Саҙрыевҡа, Илдар Юлдыбаевҡа, Айнур Кәбировҡа, Ильяс Батыргәрәевкә, Гүзәл Хәмитоваға, Эдуард Ҡусҡарбәковҡа, Вәдүт Исхаҡовҡа, оператор Булат Саҙрыевҡа һәм водитель Иван Шабринға тапшырҙы. Бынан тыш, республика етәксеһе ҡулынан күптәр дәүләт наградаларын алып ҡыуанды. Рәсәй Журналистар союзы рәйесе Владимир Соловьев республикабыҙҙың Журналистар союзының эшенә юғары баһа бирҙе. Владимир Геннадьевич билдәләүенсә, республикабыҙҙағы ойошма илебеҙҙә иң яҡшыларҙан иҫәпләнә. Рәсәйҙә беренсе тапҡыр ""Хәрби журналист"" танытмаһы тап Башҡортостанда журналистарға бирелә. Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе Вәдүт Исхаҡов биш йыллыҡ эшенә йомғаҡ яһаны, киләсәккә маҡсаттар билдәләне. – Башҡортостан Журналистар союзы Рәсәйҙә һөҙөмтәле эшләүсе тәүге өсәү исемлегендә, – тине Вәдүт Ғәйфулла улы. – Өлкәндәргә алмаш үҫә. Съезға тиккә генә йәш хәбәрселәрҙе саҡырманыҡ. Был тәңгәлдә ""Аҡбуҙат"" журналының баш мөхәррире Лариса Абдуллинаның күп эштәр башҡарған – ""Мин – Шәһитсе"" тигән мәктәп уңышлы эшләй. Иң мөһиме - Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың журналистарға ҙур ярҙамын тоябыҙ. Вәдүт Исхаҡов махсус хәрби операциялағы һалдаттарҙың батырлығын һәм ҡаһарманлығын һыҙыҡ өҫтөнә алды, Ризван Хажиев исемендәге йәмәғәт премияһын Рәүеф Шаһиевҡа, Рәзилә Рыҫҡужинаға һәм Венер Исхаҡовҡа тапшырҙы.",Вәдүт Исхаҡов тағы ла Башҡортостан журналистар союзы рәйесе итеп һайланды,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Йәмғиәт,2353,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-12-09/v-d-t-isha-ov-ta-y-la-bash-ortostan-zhurnalistar-soyuzy-r-yese-itep-aylandy-4499556,2025-12-09T14:09:00+00:00
"Перед началом мероприятия председатель Айгиз Баймухаметов провел для участников экскурсию и рассказал историю здания. Оно возведено купцами Поликарповыми в конце века. С 1917 года здесь жили педагоги и ученые пединститута. Среди них был выдающийся языковед Закир Шакиров, отец будущего первого секретаря обкома партии Мидхата Шакирова. Мидхат Шакиров всегда заботился о сохранении данного здания, не допустил сноса при планах строительства многоэтажки на его месте. А в 1982 году именно по решению первого секретаря обкома КПСС Мидхата Шакирова историческое здание было передано Союзу писателей. С тех пор там никогда не делался ремонт. По просьбе Союза писателей в соответствии с поручением главы республики Радия Хабирова в прошлом году помещение было полностью обновлено. А рядом с ним разбили сквер «Уфимские липы». - Это название выбрано не случайно. Именно здесь родились два неофициальных гимна города Уфы. Председателем Союза писателей в свое время был Назар Наджми, который является автором песни «Өфө йүкәләре», а в соседнем доме жила Рагида Янбулатова, написавшая стихотворение «Гүзәл Өфөм, баш ҡалам», которое также является неофициальным гимном нашей столицы, - рассказал Айгиз Баймухаметов. За очень короткое время этот сквер превратился в популярное место. В теплые дни здесь собираются писатели, а уфимские молодожены приезжают для свадебных фотосессий. Круглый стол, посвященный темам межнационального единства, патриотизма и силы слова вел Айгиз Баймухаметов. Он отметил, что Союз писателей республики является одной из образцовых творческих организаций России. Это неоднократно отмечали на уровне руководства Союза писателей страны. Здесь большая заслуга и руководства нашей республики. Его слова подтвердила директор издательства «Китап» имени Зайнаб Биишевой Эльмира Хайритдинова. Писательскому сообществу и сохранению книгопечатания в нашей республике уделяется особое внимание. Ежегодно за счет регионального бюджета издается около 100 наименований художественных книг на языках народов Республики Башкортостан. Продажи книг издательства в этом году увеличились на 44 процента по сравнению с прошлым годом, а магазин «Китап», который открылся в центре Уфы, стал площадкой для творческих и презентационных мероприятий, отметила Эльмира Хайретдинова. Светлана Чураева, председатель объединения русскоязычных писателей Союза писателей Республики Башкортостан, рассказала о том, что у нас уделяется огромное внимание художественному переводу. Только в этом году вышло пять книг писателей Башкортостана на русском языке. Пристальное внимание и поддержка писательскому сообществу региона отражается и в признании: присваиваются почетные звания Народный писатель Республики Башкортостан и Народный поэт Республики Башкортостан. В этом году высокой награды удостоились Мунир Кунафин и Лариса Абдуллина. - Помню слова Тамары Ганеевой. Когда она поздравляла меня с наградой, сказала, что из-за здоровья так и не смогла ни разу выступить перед публикой как народный поэт. Таланты нужно ценить вовремя. Радует, что это начинают понимать, говорила она. Мы живем в очень сложное время. Время нас не балует. Но нас - писателей - окружают любовью и заботой наша республика, наш народ. Сегодня я хочу выразить огромную благодарность за то, что уделяют огромное внимание писательскому сообществу, - сказала в своем выступлении Лариса Абдуллина. Участников круглого стола также приветствовал Вадут Исхаков, председатель Союза журналистов республики и поздравил всех с открытием обновленного здания. - Обычно итоги подводят перед Новым годом. Но для многих жителей республики, особенно творческой интеллигенции, 11 октября - особая дата. В этот день мы вспоминаем прежние достижения, анализируем настоящее и оцениваем будущее. Спасибо нашим творческим союзам за организацию мероприятия, - сказала в своем выступлении директор Издательского дома «Республика Башкортостан» Зульфия Рахматуллина. - Отрадно, что в последние годы государство уделяет особое внимание писателям и журналистам. Это важно, ведь они сохраняют духовность нации. Внимание к их труду говорит о признании их вклада в развитие общества. - Мы не создаем самолеты или поезда, не строим дороги и не производим товары, приносящие экономическую выгоду. Но мы занимаемся самым важным – воспитываем человека. Понимание этого сегодня особенно важно, – отметил ученый и писатель Гиният Кунафин в интервью после круглого стола. Флюр Галимов, народный писатель Башкортостана, подчеркнул, что наши предки сделали важный шаг еще в веке, объединившись с Россией. Он отметил, что уже много веков мы живем вместе в составе великого государства, и это единство - наша сила, наше настоящее и наше будущее. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",«Берҙәмлектә – көс»,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1],6,Иҫтәлекле көндәр,5331,https://henek.info/articles/++++/2025-10-10/ber-mlekt-k-s-4422656,2025-10-10T14:10:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырГаепләнүченең исемен яшергәннәр. Башкортстанда ""теләнмәгән оешманы"" финанслау турында инаять эше ачылган (инаять кодексының 284.1 маддәсе, 2 өлеше). Эшне 2 сентябрьдә Благовар районара мәхкәмәсетеркәгән. Бу хакта ""ОВД-Инфо""яза. Гаепләнүченең исеме яшерелгән. Бу — Русиядә ""теләнмәгән"" дип табылган оешманың эшчәнлеген финанслау яки аңа акча ыю турындагы маддә нигезендә ачылган дүртенче инаять эше, дип искәртә ""ОВД-Инфо"". Июль башында шушы ук маддә нигезендә Башкортстанда яшәүче Альбина Мәгъдиевага да инаять эше ачылган булган. Аны нәрсә өчен эзәрлекләүләре әйтелми. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Башкортстанда ""теләнмәгән оешманы"" финанслау турында инаять эше ачылган",['Дин' 'Иҡтисад'],[0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,728,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-telanmagan-oeshmani-finanslau-turinda-jinayat-eshe-achilgan/33104046.html,2024-09-03T12:52:16+03:00
"– Ҡурайсы ла ине Йәнмырҙа ҡарт, Уйнай ғына түгел, өҙҙөрә! Ҡыҙ-ҡырҡынды бейетәйем, тиһә, Әйтерһең дә, аҡҡош йөҙҙөрә. Һай, ҡурайым, һине уйнағанда, Өҙөлә генә яҙа үҙәгем, Эсекәйем тулы моңдарыңаҮҙәккәйем, нисек түҙәһең? – тип яҙған ине Гөлнур апай Яҡупова ҡарт олатайым хаҡында. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Ғафури районының Сәйетбаба ауылында йәшәгән ҡарт олатайымдың атаһы Сәйфулланың өс улы ла һуғышҡа китә. Олатайым Йәнмырҙа менән Тайып бабайым – 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында, ә Әхәт бабайым һауа десанты ғәскәрендә хеҙмәт итә. Өсөһө лә ҡурайсы, бейеүсе була, сөнки уларҙың аталары ла ауылда бик оҫта ҡурайсы булып таныла. Әрмегә тиклем Тайып бабайым Сәйетбаба урта мәктәбендә хәрби әҙерлек дәрестәрен алып бара, Әхәт бабайым иһә башланғыс синыфтарҙа уҡыта. Ҡарт олатайым колхозда эшләй. Сәйфулла ҡарт үҙе ғүмере буйы ҡортсолоҡ менән шөғөлләнгән. Башҡорт кавалерия дивизияһында ҡарт олатайым Йәнмырҙа –отделение командиры, ә Тайып бабайым миномет расчеты командиры була. Яу яланында Тайып бабайым батырҙарса һәләк була. Әхәт бабайым һуғыштан ҡаты яраланып ҡайтып, яраларынан төҙәлә алмай үлеп китә. Йәнмырҙа ҡарт олатайым ете йәшендә ҡурайҙа көй сығара башлай. Ат йәнле кеше лә була олатайым, шуның өсөн Шайморатов һәр ваҡыт аттарын ышанып, олатайыма тәрбиәләргә лә ҡушҡан. Аттарҙың телен Йәнмырҙа ғына аңлай ул, тип шаяртып та ала торған булған. Ҡыйыу һуғышсы разведкаларға күп йөрөй, мөһим заданиелар үтәй. Дәһшәтле һуғыш юлдарын иҫән-һау үтеп, фашистар ояһы Берлиндан әйләнеп ҡайта. Һуғышта буш ваҡытында бик күп хаттар яҙған, шиғырҙар сығарған, ҡурай тартып, бейеп иптәштәренең күңелен дә асҡан ул. Шиғырҙары һаҡланып ҡалған. Ҡара ғына урманды үткән саҡтаЕрәнсәккәй атым өркә бит. Егет кенә булып үҫеп еткәс, Йәш ғүмерем һуғышта үтә бит (30 ғинуар 1943 йыл). Ғыж-ғыж ҡурай тартайым; Утта янмаҫ улың барҙаАуыл йыуасаһын тәмләп, Еңеү теләп көтөп торһон, Ҡайғырмаһын әсәйем (17 октябрь 1942 йыл). Ҡарт олатайым һуғыштан 1945 йылдың 9 майында ҡайта. Яугир ике Батырлыҡ өсөн миҙалы, ордендар менән бүләкләнә. Яуҙан иҫән-һау ҡайтҡас бар көсөн, дәрт-дарманын туған колхозына арымай-талмай эшләүгә бирә. Туғай ауылынан Мәғүҙә тигән ҡыҙҙы кәләш итеп ала. Ун бер бала тәрбиәләп үҫтерәләр. Оҫта балтасы ла була, ауылда бик күп бина уның ҡулы менән төҙөлгән. Олоғайғас та ике ир саҡ күтәргән бүрәнәне еңел генә итеп яурынына һалыр булған. Ғәйрәтле ир-уҙаман Йәнмырҙа олатай ғүмер буйы яратҡан ҡурайынан айырылмай. Ауыл клубына үҙешмәкәр түңәрәккә йөрөй. Ауылдың, райондың мәҙәни тормошонда әүҙем ҡатнаша. 1960 йылда Сәйетбабаның үҙешмәкәр артистары баш ҡалабыҙ Өфөлә гөрләтеп сығыш яһай. Уларҙы телевидениеға төшөрәләр. Унда Йәнмырҙа олатай һәм уның ике туған ҡустыһы Сәхиулла бабайҙың ҡурай менән сығыштары иң сағыу номер була. Уҡытыусы-ветеран Ханнан Закир улы Байбулдин Табын гәзитендә Рухтары йәшәй ҡурайҙа мәҡәләһендә олатайым хаҡында былай тип яҙа: Үҙенә генә хас яҡты ҡараштарын бөркөтөп, күҙҙәрен ҡыҫыбыраҡ, мыҡты төйөрөм кәүҙәһен баһадирҙарса тотоп, алпан-толпан айыра баҫып сәхнәгә килеп сығыуҙары, еҙ ҡурайы сатнатып, ярылып китерҙәй итеп ажар менән өрөп алыр ҙа ҡурайсыларға хас ҡомар менән башҡорттоң Һанаҡаһын уйнар ине, һуңынан һәр саҡ бейеү көйҙәренә теҙмә башҡарыр, күкрәк тауышы өҙләү менән тамамлар ине. Халыҡ был сихри моң әсирлегенән айырыла алмай ҙа ҡала, үҙенең яратҡан Шайморатов генералын йырлап та ебәрә. Сәхнәнән сыҡҡанда һәр ваҡыт Перовский маршын уйнап, тәүҙә сәхнәгә нисек килеп ингән, шул рәүештә сығып китер ине. Ҡарт олатайым хаҡында күршеләре бына нимә ти: Беҙ ул ваҡытта бәләкәй генә малайҙар инек. Әтәс ҡойоһоноң тау битенә сығып ултыр ине Йәнмырҙа бабай. (Уларҙың өйө ошо ҡойо эргәһендә генә, әле ул йорттоң нигеҙендә беҙ йәшәйбеҙ. ) Үҙе менән фронт йылдарында төшкән фотоларын да алып сығыр ине. Беҙгә фотоларҙың һәр береһен күрһәтеп, һәр бер иптәше тураһында ҙур кинәнес менән һөйләй торғайны. Бына быныһы Курскиҙы алғас төшкән фото, бына быныһын Берлинда төштөк һ. б. Ҡурай тартып, таҡмаҡ әйтеп, беҙҙе бейетеп ҡайтарып ебәрер ине. Тағы шуныһы ныҡ хәтерҙә ҡалған: ҡурайын онотоп ҡалдырһа, бармаҡ менән, йә булмаһа эргәһендә ятҡан берәй ағас менән булһа ла уйнап көй сығарыр ине. Һай, оҫта ине үҙе (Илдус ағай Иҙрисов). Зәкир ағай Ишмырҙин: Ҡарт олатайың бик егәрле булды, йыуан-йыуан бүрәнәләрҙе һә тигәнсе күтәреп алып китер ине, балта оҫтаһы ла булды, ауылда бик күп йорттар уның оҫта ҡулы менән төҙөлдө. Бригадала бергә эшләнек. Музыкаға булған һәләтен әйтеп тә тормайым инде, сәхнәне дер һелкетте ул, ҡурайын да уйнаны, өҙҙөрөп бейене лә, моңло итеп йырланы ла. Баҫҡан ерендә ут сығарып торҙо. Әле ундай кешеләр бик һирәк. Ҡурайын ул һуғышта ла ташламаған. Үҙе тураһында бик һөйләргә яратманы, ә иптәштәрен маҡтай торғайны. Ҡыҫҡаһы, Йәнмырҙа ағай йәштәргә өлгө алырлыҡ кеше булды. Олатайым 1989 йылдың сентябрендә яҡты донъя менән хушлаша. Әммә беҙ уны бер ҡасан да онотмайбыҙ! Ҡарт олатайым тураһында яҙғанда мин бик күп китаптар аҡтарҙым, китапханала һәм Сәйетбаба башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгендә булдым, ауылдың оло быуын кешеләре, бер урамда йәшәгән күршеләре менән һөйләштем. Һәм олатайымдың шундай һәләтле, тырыш, уңған, егәрле, кешелекле, ярҙамсыл булыуына һоҡландым да, ғорурландым да. Музейҙа Башҡортостан гәзитенә тап булдым: нисәнсе йылда сыҡҡаны билдәһеҙ, күптән сыҡҡан гәзит, тип төҫмөрләргә була, сөнки бит оҙаҡ йылдар һаҡланыуҙан һарғайып бөткән ине. Ошо бер бит тотошлайы менән Сәлимовтарға арналған. Ҡарт олатайымдың фронттан яҙған хаттары, шиғырҙары урын алған. Был хаттарҙан күпме йылылыҡ бөркөлә! Әле лә ҡарт олатайым тере һымаҡ күҙ алдына килеп баҫа. Әйҙәгеҙ, бер нисәүһенә генә туҡталып китәйек әле. Ҡәҙерле атай, әсәй, өләсәйем, энем һәм һеңлеләрем! Һеҙҙе ҡайтып күрергә зар-интизар булып йөрөүсе Йәнмырҙанан һеҙҙең бөтәгеҙгә лә сәләм. Беҙ әле Сталинград фронтына китеп барабыҙ. Тайыпты күргәнем юҡ. Хаты ла килмәй. Был хатты юлда ғына яҙҙым. Барып урынлашҡас, адреслап хат яҙырмын. Йәнмырҙа, 21 ноябрь 1942 йыл. Атай, әсәй! Гел фронтта ут эсендә ил ҡурсалап йөрөүсе улығыҙ Йәнмырҙанан һеҙгә, туғандарыма, ағай, энеләргә, колхозсыларға, колхозсы ҡатын-ҡыҙҙарға сикһеҙ күп сәләм. Тайып менән Мәһәҙиев та күп сәләм тапшыра. Атай, беҙ Курск өлкәһендә йәшәйбеҙ. Ҡоторонған дошманға аяу юҡ. Дауыллы ут менән хөрмәтләп ҡаршы алдыҡ. Илдән хат бик һирәк килә, һеҙҙең хәлдәрегеҙ менән таныш түгелбеҙ. Беҙ бында таныш-белештәрҙән Мәһәҙиев, Туғай ауылы Сәмиғулла, Шакир, йәнә Ҡауарҙынан ике иптәш менән йөрөйбөҙ, иҫәндәрбеҙ. Әле бында арыш бик шәп үҫкән. Әммә тапалып әрәм була. Сәйетбаба ағай ҡайтҡан икән. Унда тағы ниндәй яңылыҡтар бар? Шуларҙы хатҡа айырып яҙығыҙ. Иҫән булайыҡ, бергә уҡырбыҙ, һаулыҡ биреп, дошманды еңеп ҡайтһаҡ ине. Иҫәнлек белдереп, Йәнмырҙа. 19 июль 1942 йыл. Ҡәҙерле атайым һәм әсәйем! Һеҙгә, туғандарыма, мине һораусыларҙың бөтәһенә лә сәләм. Мин һау-сәләмәтмен. Дошманды туҡмай-туҡмай алға барыуҙы дауам итәбеҙ. Ауылға кемдәр ҡайтты, кемдәр китте? Әхәттән хат киләме? Мин үҙем яҙғайным, яуап булманы. 1942 йылда ике тапҡыр наградланғайным. Күптән түгел йәнә наградаға яҙҙылар. Әлегә береһен дә алғаным юҡ әле. Хушығыҙ. Сәләм менән Йәнмырҙа. 7 октябрь 1944 йыл. Был хаттарҙа ҡарт олатайымдың йөрәк йылыһы һаҡлана. Тыуған илен, ата-әсәһен, туғандарын, ауылдаштарын өҙөлөп яратыуы, һағыныуы ярылып ята. Беҙҙең өсөн һәр хаты ҡәҙерле. Бер ҡарт олатайымдың яҙмышында ғына һуғыштың ниндәй эҙҙәр ҡалдырыуын белдем. Ә ер йөҙөндә күпме бала – атайһыҙ, күпме әсә – улһыҙ, күпме ҡатын ирһеҙ ҡалған. Күҙ алдымдан иҫәпһеҙ-һанһыҙ һандар йүгерҙе. Күҙ алдым ҡараңғыланып китте, үҙемде упҡынға осҡан кеүек хис иттем. Был һуғыш илебеҙгә күпме ҡайғы-хәсрәт, күпме күҙ йәше килтергән, күпме сабыйҙы етем ҡалдырып, бәхеттән мәхрүм иткән. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Ватанға булған мөхәббәт, тыныс, бәхетле киләсәккә ышаныс барыһынан да көслө булып, Бөйөк Еңеүгә алып килгән. Беҙ, бөгөнгө заман балалары, бәхетле тормошта йәшәйбеҙ, яҡты мәктәптәрҙә уҡыйбыҙ, яратҡан эшебеҙ менән шөғөлләнәбеҙ. Ер йөҙөндә һуғыштар ҡабатланмаһын, артабан да тыныс, мул тормошта йәшәргә яҙһын беҙгә. Жәлил Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбенең Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.","Батыр көрәшсе, ҡурайсы, бейеүсе","['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 0 1 1 0 1 0 1 1 1 0],8,Еңеү,8420,https://yanshishma.com/articles/pobeda-80/2025-08-06/batyr-k-r-shse-uraysy-beye-se-4340204,2025-08-06T15:31:00+05:00
"Салауат Юлаев һәйкәле аҫтында үткән быуаттан мөрәжәғәт яҙылыуы хаҡында яҙғайныҡ. Ирмәк тигән кеше вафат булған. Ә бына өсөнсө кеше - Азамат тураһында мәғлүмәт юҡ. Әхәт (Әхмәт) Мырҙағәле улының тормош юлы тураһында: .Һуғышҡа тиклемге 1940 йыл. Шахтер Йәнбәков Мырҙағәли һәм хужабикә Мөбинәнең күп балалы ғаиләһендә 1940 йылдың 8 сентябрендә улдары Әхмәт тыуа. Уға 2 йәш булғанда, атаһын һуғышҡа саҡыралар. Башта Алкино, һуңынан Новгород өлкәһенең Демянский ҡаҙанлығы тип аталған ерҙә була, унда Совет яугирҙары Ленинградҡа юлды азат итә. Немецтар көнбайыштан, ғәскәрҙәребеҙ көнсығыштан килгәнлектән, иҫән ҡалыу мөмкинлеге булмай. 1942 йылда Мырҙағәли батырҙарса һәләк була. Мөбинә биш балаһы менән яңғыҙы ҡала. Иң өлкән Хәләфкә 17 йәш була, педагогия техникумы студенты уҡыуын ташлап, шахтерлыҡҡа китә. Тап ул бәләкәй ҡустыларын һәм һеңлеһен ас үлемдән ҡотҡара. Аслыҡ һәм һыуыҡ бәләкәй Әхмәтте сыныҡтыра. Тәүге 4 класты тыуған ауылында уҡый, һуңынан 7 һәм 25 км алыҫлыҡта ятҡан күрше ауылдарға уҡырға йөрөргә тура килә. Мәктәптән һуң геологоразведка экспедицияһында быраулау мастеры ярҙамсыһы булып эшләй. Совет Армияһы сафында 3 йылдан ашыу тайгала, отпускыһыҙ һәм эштән бушатыуһыҙ ракета ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Өлгөлө хеҙмәте өсөн частың байрағы янында фотоға төшөрөлә һәм 1-се сираттан алда демобилизациялана. Запастағы офицер. Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында уҡый. ГПТУ-ла уҡыу-производство эштәре буйынса директор урынбаҫары, һуңынан 2-се урта мәктәптә хәрби-патриотик тәрбиә буйынса директор урынбаҫары булып эшләй, Ырымбургазпром системаһында бүлек начальнигы булып эшләй. Һәр ваҡыт йәмәғәт эше менән шөғөлләнә: партия ойошмаһы секретары, профком рәйесе була. Ғүмер буйы спорт менән шөғөлләнә, 2 марафон йүгерә, Өфөлә һәм Мәскәүҙә, саңғы ярыштарында ҡатнаша. Музыканы бик ярата, гармунда уйнай һәм йырлай. Бер байрам да, бер тантана ла уның ҡатнашлығынан тыш үтмәй. Компанияның йәне булла. Барыһы ла белә: әгәр байрамда Әхмәт булһа, тимәк, ул шәп үтәсәк. 1971 йылда Бикбова Зөбәржәт Вәлиевнаға өйләнә, ул бөтә ғүмерен эре сәнәғәт предприятиеларында баш бухгалтер булып эшләй. 1972 йылда Ырымбур ҡалаһына күсеп киләләр. Ҡыҙы Әлфиә менән улдары Рөстәмде тәрбиәләп үҫтерҙеләр. Әлеге ваҡытта хаҡлы ялда. Исмәғилев Ирмәк Кинйәбулат улы ( - йй. ). Мәктәптән һуң Магнитогорск төҙөлөш училищеһында уҡый. Тимер конструкциялар слесарь-монтажсыһы һөнәрен ала. Һуңынан Шул уҡ вазифала «Уралдомнаремонт» төҙөлөш идаралығында эшләй. Комиссариаттың Магнитогорск бүлексәһе биргән хәрби билетта ДОСААФ-тың «пилот, спортсы-планерист»һөнәре буйынса әҙерлек үтеүе тураһында яҙма бар. 1960 йылдың 28 октябрендә запасҡа алына. Өфө педагогия училищеһының художество-график бүлеген тамамлағандан Һуң Баймаҡҡа ҡайта. Унда район мәҙәниәт йортоноң художество оҫтаханаһында өлкән рәссам булып эшләй. Ирмәк Исмәғилев Баймаҡ ҡалаһының муниципаль бюджет өҫтәмә белем биреү учреждениеһында художество бүлеген булдырыуҙа мөһим роль уйнай. Уның төп ижады - Салауат Юлаев ғәскәрҙәрен һүрәтләгән картина. Яҡынса ике-өс метр ҙурлыҡтағы полотно, моғайын, башҡорт милли геройының тыуыуына 250 йыл тулыу айҡанлы эшләнгәндер. Республика райондарында ошо бөйөк кешегә арналған фольклор байрамдары үтте. Сара барышында картинаны Баймаҡ районының Таулыҡай ауылына ебәргәндәр, әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул юғалған. Ирмәк Кинйәбулат улы матур һәм изгелекле була. Ул һәр ваҡыт ярҙамға мохтаж булғандарға ярҙам итә. Был сифат уның өҫтөнлөгө була, әммә ҡайһы берҙә уға ҡаршы борола. Уның дуҫтары һәм таныштары күп була, һәм ул ябай халыҡтан алып уны хөрмәт иткән юғары дәрәжәле кешеләргә тиклем төрлө кешеләр менән уртаҡ тел таба белә. Ирмәк Исмәғилев «Буранбай», «Сәлимәкәй» и «Уйыл» кеүек оҙон башҡорт халыҡ йырҙарын бик яҡшы башҡарған. Ҡатыны Зәйнәп менән башҡорт эстрада йырҙарын да матур башҡарғандар. С йылдарҙа ул Өфөлә йәшәгән һәм эшләгән. 2008 йылда вафат булған. Ирмәк Исмәғилев тураһында мәғлүмәттәр Гөлшат Исмғилева хәтирәләренән яҙып алынған. Материал һәм фото Бәйләнештә сайтындағы Бәхетнамә төркөмөнән.",Салауат Юлаев һәйкәле төбөндә мөрәжәғәт яҙып ҡалдырғандарҙың береһе иҫән,"['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 1 1 1 1 0 1 0 0 0],7,Аңлатма,3994,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-11-10/salauat-yulaev-yk-le-t-b-nd-m-r-zh-t-ya-yp-aldyr-andar-y-bere-e-i-n-4459848,2025-11-10T13:19:00+00:00
"В этом рассказе раскрывается и удовольствие, и радость ребенка, который, забыв все на свете, катался с горки. Мы вместе с главным героем переживаем первое чувство вины и первое чувство ответственности. Фатих Хөсни – классик татарской литературы, умевший говорить и писать о сложном просто и по-человечески. ""Нерассказанная история"" звучит как устный рассказ автора, наполнен интонациями живой татарской речи. Хусни помогает нам почувствовать и язык, и немножко понять как жили татары, чему они радовались и как общались между собой. 5Сөйләнмәгән хикәя (Фатих Хөсни)Бу хәл минембалалык дустымдруг детства Биктимербашыннан узган бер хәлодин случай, произошедший с нимбулганга һәм ул тарихны кешегә сөйләргә Биктимерризалыксогласиебирмәгәнгә, хәзергә чаклы мин моны беркемгә дә сөйләми йөрдем. Дөрес, аны сөйләргә теләптелем кычытканязык чесался, хотел рассказатьминутлар миндә аз булмадылар, ләкин, ничә әйтсәң дә бер сүз, без Биктимер белән бик дус идек шул. Хәзер инде Биктимер үсте, чабатачылапотник Әхми малаесипкеллевеснушчатый Биктимердән хәзер ул инженер Биктимергә әйләнде. Минем фикеремчә, әллә кайчан булып узган бер тарихны кешеләргә сөйләп бирүем өчен, ул миңаүпкәләмәстерне обидится. Тагын шулчаклысы да бар: Биктимер минемилбәзәкветрянный, лекгомысленныйбулуымны, лыгырдаргаболтать, трепатьсябик яратуымны яхшы белә. Шуларны искә алып, ул мине гафу итсен, сөйлим дә бирәм. Моннанбайтакмного, изрядноеллар элек, революциягә чаклы ук, Биктимернең әтисе Әхми абзый ул вакыттагыначар гадәтдурная привычкабуенча ""Чабатачы Әхми"" яисә ""Төккүнмәсскупой Әхми"" дип йөртелә торган чакта, көннәрнең берсендә, Биктимернең әнисе Маһруйиңгиважное родственное слово, жена старшего брата мужа, то есть сноха по отношению к младшим в семьекоймакблиныпешерергә уйлый. — Тукта әле, безнең авыз да коймак ашап карасын бер, — дип, үзенә-үзе сөйләнеп алаприговаривает про себяул һәм, шулай итеп, коймагынабашопараясап куя. Коймак бик яхшы булыпәчискисает, кабаравздувается, бер сүз белән әйткәндә, ""менә авызга керәм… менә керәм"" дип, чымырдап тора башлыйначинает пузыриться. Шуннан соң Маһруй иңги коймакны пешерү нияте белән мич ягып ибәрә. Шуннан соң ул, әлеге безнең Маһруй иңгиебез, табаларсковородкиэзли башлый. Ләкин аңа чаклы коймак-фәлән белән эш итәргә бер дә туры килмәгәнлектән, аларның табалары булмый. — Их! — ди Маһруй иңги. —Ярлылыкныңбедностьмин күреп иткермәгән берпочмагыугол, крайбар икән әле монда, — дип, тирән генәкөрсенеп куятяжело вздыхает. Ләкин, нәрсә генә булмасын, башлаган эшеннән кире кайтырга һич кенә дә уйламый. Мич башындакыштыр-кыштыршуршатькилепчабата киндерәсенремешок лаптяялгап маташканпытаться привязатькечкенә Биктимергә кычкыра: — Һәй, Биктимер, кара әле, хәзер үкчат амалиларгачат – перекресток, тут: семья Жамали, которые живут на перекресткейөгер, әни таба сораган иде, табагызны биреп торыгыз әле, диген. Яшереп булмый, Биктимернең сүз тыңлый торган гадәтекече-кечкенәдәнс малых летбар иде. Андый шатлыклы көнне, әйтик, коймак пешерелә торган көнне, аның ул гадәте бигрәк тәкөчәеп киткәнусиливался, күрәсең. Анасы әйтү белән, Биктимер, чабата киндерәләрен дә бәйләп тормыйча, мич башыннан атылып төшә һәм, искебишмәтекороткая стёганая верхняя одеждабелән иске бүреген тиз генә эләктереп, ишектән чыга башлый. Ләкин ул чыгып өлгерми, Маһруй иңги, аны туктатып, тагын бер кат бикныклап тукыйстрого отчитывает: — Аягың тигән иргә тисен, тимәгән иргә тимәсен, югыйсәкамырым ташыйтесто вот-вот убежит, хәзер үк кайт. Ишеттеңме? — Ишеттем, — ди Биктимер. Тагын бер кат ""Ишеттеңме? "" дип сорый Маһруй иңги, тагын бер кат ""Ишеттем"" дип авап кайтара Биктимер. — Ишетсәң шул, бер ирдә дә тукталып торма, йөгереп бар да йөгереп кайт, — дип, өченче кат Биктимернеңисенә төшерәнапоминаетанасы. Биктимер тәмам чыгып киткәч, капка төбенә килеп иткәч, Маһруй иңги аны тагын туктата: — Ай Аллам, болай гына булмас. Син, Биктимер, барганда да, кайтканда да авыз эченнән ""әнинең камыры кабара, әнинең камыры кабарау мамы поднимается тесто"" дипкабатлапповторяябар. Ишеттеңме мине, малай? — Ишеттем инде, — ди Биктимер һәм шул минуттан башлап ул ""әнинең камыры кабара""ны кабатларга да тотына. Чат амалиларга барып иткәнче кабатлап бара. Чат амалиларныңишек төпләрендәвозле двери, у порогадә шуны кабатлап тора. Хәер, аңа чат амалиларда озак торырга туры килми. Табалары буш булганлыктансковородки не заняты, тегеләр зур бер табаны Биктимергә тоттырып ибәрәләр. Кайтырга чыга Биктимер. Үзе йөгерә, үзе һаман ""әнинең камыры кабара""ны авыз эченнән кабатлап кайта. Күрәсез, бөтенесе ал да гөлвсе хорошо, все замечательнобулып, коймак дигәнең авызга үзе шуып керергә тораблины сами в рот лезут. Шулай итеп, безнең Биктимеребез авыз эченнән әлеге дә баягы ""әнинең камыры кабара""ны кабатлап, ә куллары белән зур табаныкочаклапобниматькайтып килгәндә, бәхеткәме, бәхетсезлеккәме каршыто ли к счастью, то ли к несчастью, аның юлы Чишмә тавына килеп чыга. Ә тауда су сибеп катырганкөзгедәй шугалаккаток словно зеркалобула. Шугалакта бала-чагаларшау-гөрс шумом, гамомкилепчана шуып уйныйлариграют, скатываясь на санках. Бу чаналы малайлар Биктимернең иптәшләре булмасалар да, аларның кычкыра-кычкыра чана шуулары Биктимернекызыктыру өчен итә калаэтого вполне хватает, чтобы заинтересовать. ""Эх… минем дә чанам булса иде! "" – дип, эчке янустрастное желаниебелән уйлап куя Биктимер. Ләкин аңа карап, Биктимернең чанасы булмый. Ә чанасы булмауга карап, Биктимер шулай укиңелергә һич тә уйламыйне думает сдаваться. Балаларча кызыгудетское любопытствобелән кызыгып, озаклап карап тора ул. Бу минутта аныңзур соры күзләре гаәеп матур ут белән тулган булаларего серые большие глаза загорелись необыкновенно прекрасным огоньком. Бу минутта аның кечкенәйөрәге күкрәген бәреп тышка чыгарга теләгәндәй тыпырчынасердце бешено колотилось, будто хотело выскочить наружу. Ләкин ""аның күзләре матур"" дип, аңа берәү дә үз чанасын китереп тоттырмый. Чаналы малайларгасер бирәсе килмәгәнне желая подать виду Биктимер, аны-моны уйлап тормый, кулындагы табасын куя да, шуңа утырып, шугалак буенча тау астына шуып төшеп китә. Тел белән сөйләп, каләм белән язып бетерә алмаслык бәхет эчендә күмелеп кала Биктимер. Тагын менә, тагын төшә, тагын менә, тагын төшә. Бөтен нәрсәне, шул өмләдән ашауны да, шул өмләдән ""әнинең камыры кабара""ны да онытып, шуып уйный башлый ул. Биктимернең табасы чаналардан уздырып, үзенә бер тавыш беләнзыңгылдап шуамчится, издавая звонкий звук. Бу нәрсә башка малайларныңкүзләрен яндыраслепит, будоражит взгляд. Малайлар, чаналарын ташлап, Биктимергәкызыгып карапсмотреть с любопытствомтора башлыйлар. Моны күргәч, Биктимер, шатлыгыннан канатланыпокрыленный от радости, ырлый-ырлый берүзе генә шуарга тотына… А-а-а…моны тыныч кына сөйләп тә булмыйэто невозможно спокойно рассказывать, моның рәхәте ничек булгандыр дисез сез! Бер сүз белән әйткәндә, Биктимернең куллары канатларга әйләнәләр. Чабатачы Әхми малае сипкелле Биктимер, әкиятләрдә сөйләнә торган канатлы кешегә әверелеп, иртәдән кичкә чаклыбәхет томанытуман счастьяэчендә очып йөри. Бервакытны, әйтик, канатлары киредән кулга әйләнгәч, әйтик, бәхет томаны бераз тарала төшкәччуть рассеялся туман счастьяһәм Биктимер инде оча торган малай түгел, ә иске бүрекле Биктимер булып калгач, ул, айныпотрезветь, күзләрен ачып ибәрә. Бу вакытта индекояш баепнаступление заката, күктә беренче йолдызлар күренә башлаган була. Биктимер, әнисен күз алдына китереп, ""әнинең камыры кабара"" дипкуркынып пышылдап куясо страхом прошептал. Ә бераздан соң инде, бозланып каткан итәкләрен шыгырдатыпскрипя застывшими от льда подолами, табасын кочаклаган көйгә, әкрен генә атлап, өйгә кайтып керә. Биктимер ишектә күренү белән, әнкәсе Маһруй иңги: — Сине, эт куучыны, кайсы баштан кыйный башлыйм икән мин! — дип, сырлы бәләкрезная палкакүтәреп, аның өстенә килә. Тик Маһруй иңги өлгерми кала. Биктимернең әтисе Әхми абзый килә дә Маһруй иңгинең кулыннан сырлы бәләкне тартып ала. Ала да үзе Маһруй иңгинең күзләренә туры итеп бераз карап тора, аннары әйтә: — Тукта, кечкенә генә малайнынужанужда, бедностьда, син дә кыйнасаң, ул аннары кая китә! Моннан соң ул Биктимерне үзенә табарак тартып китерә дә чишендерә, бүрегенчөйгәгвоздь, крючок, бишмәтен мич кырына элеп куя. Боларның барысыннан да соң, шулай ук туры һәмшелтәлес упрекомитеп, Биктимернең күзләренә карап тора. — Ә сиңа анаң сүзен тыңларга кирәк, малай актыгымальчишка, — дип, авыр гына итеп әйтеп куя ул соңыннан. Биктимернең миңа сөйләвенә караганда, башкача ул һичбер вакытта да анасыныңсүзен аяк астына салып таптамаганне переступал слово мамы, не попирал. Ә инде кайбер кешеләрне коймак мәсьәләсе кызыксындыра икән, рәхим итсеннәр! Биктимернең әнкәсе Маһруй иңги коймакны хәзер әледән-әле пешерә. Маһруй иңгинеяманлар хәлем юкнет дурных мыслей о ней, нет причин ее ругать, кунакчыллыгыгостеприимствобар, рәхәтләндереп сыйлап ибәрер үзләрен. Шулай да, Биктимер дустым, балачагыбызның кызыклы һәм ачы бер истәлеген болай ярлы итеп сөйләвем өчен, син мине ачуланма индене ругай меня, не обижайся на меня. Әйдә! готовил и другие произведения авторства Фатиха Хусни. Можете прочитать и прослушать их здесь: Если у вас есть предложения по текстам, то Вы всегда можете оставить их по адресу: Заходите нанаш сайт, каждый день вы найдете что-то новое и интересное! Также подписывайтесь на наши соцсети: мы есть в-е, -е, и Тиктоке. Скоро – больше! До встречи, сау булыгыз!",Сөйләнмәгән хикәя (Нерасказанная история) — Фатих Хөсни,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1],4,читаем на татарском,9274,https://www.azatliq.org/a/33622433.html,2025-12-27T07:45:55+00:00
"Ринат ЗакировДөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисе Ринат Закиров күптән түгел Азатлык хәбәрчесенең соравына авап биреп, үзенең рәислек кәнәфиендә дүртенче мәртәбә утырырга ниятләвенәишарә ясады. Әлбәттә, 70 яше тулып килгән Бердәм Русия фиркасе әгъзасы Ринат Закировның бу кәнәфидән һич кенә дә арт санын күтәрергә теләмәвен аңларга була. Татар конгрессы рәисе булганда Татарстан Дәүләт шурасы депутаты булып та йөрисең, шәхси бизнесың да чәчкә ата (әйтик, күпсанлы чаралар үткәргәндә күпсанлы татар әһелләрен үзеңнең зур рестораннарыңда зур файда күреп сыйларга була), дәүләт акчасы исәбенә төрле илләрдә йөри аласың, югары президиумнарда иң зур түрәләр белән янәшә утырасың, төрле төбәкләрдә үткәрелгән Сабантуйларда катнашып, андагы түрәләр адресына матур-матур дуслык тостлары әйтә аласың. Гомумән, мондый рәислек Татарстандагы номенклатур богема сафларына басарга һәм әлбәттә инде шәхси тормышыңны югары номенклатура дәрәәсендә тотарга мөмкинлек бирә. Әмма Дөнья татар конгрессы (аның уставына ярашлы рәвештә) бер татарның гына түгел, ә бар татар милләтенең иминлеген-үсешен тәэмин итү өчен булдырылган. Сер түгел, Ринат Закиров татар конгрессын итәкләгән 15 ел эчендә, 90 нчы еллар башында ирек илләре исә башлаганда төрле шәһәрләрдә ачылган татар мәктәпләре ябылып бетеп бара, татар авылларындагы мәктәпләрне укыту процессын оптимальләштерү дигән федераль канун аша юкка чыгарылды дияргә була. Бу афәтне туктату өчен ниләр кылды соң Закиров конгрессы? Чаң кагамы? Ә иң мөһиме – телне саклау-үстерү програмы кабул ителдеме? Ишетелгәне юк. Дөрес, 2012 елны үткән Дөнья татар конгрессының корылтаенда Закиров командасы ашык-пошык әтмәләгән ""Татар халкының этник үзенчәлекләрен саклап калу концепциясе"" дигән язмакабул ителде. Әмма ул документны социаль челтәрләрдәге фикер алышуларда шунда ук ""Фольклор ыю концепциясе"" дип атадылар. Ачы теллеләр әйтүенчә, бу документ тумышыннан ук татар милләтен саклау-яклау програмы буларак түгел, ә китаплар булдыру, фольклор әсәрләрен ыю, төрле төбәкләргә экспедицияләр оештыру, фото һәм рәсем күргәзмәләре үткәрү, төбәкләрдә төрле түгәрәкләрне эшләтеп ибәрү програмы рәвешендә уйланылган булган. Һәм инде табигый рәвештә закировчыларның бу нәрсәсе татар милләтен үстерүгә түгел, саклауга да бернинди ярдәм күрсәтмәде, күрсәтә дә алмый иде. Чөнки анда татар милләтенең реаль яртысы – Башкортстандагы татарны саклау, яклау, үстерү турында берни дә каралмаган иде. Бу концепция кысаларында тагын элеккечә: курган татары, фин татары, Ерак Көнчыгыш татары дип санаганда өтер аша Башкортстан татары дип кенә искә алу каралган иде. Ни өчен Башкортстандагы татарларны саклауга аерым игътибар бирелергә тиеш иде? авап гап-гади: чөнки фәкать Татарстанга терәлеп торган Башкортстанда миллионнан артык татар укмашып яши һәм нәкъ шушы ике республикада гына татар милләтенең исән калу, үсү мөмкинлеге бар. Калган барлык төбәкләрдә татарның этник потенциалы исән калырлык дәрәәдә түгел. Икенчедән – нәкъ Башкортстанда татарны рухи кысу, аның этник потенциалын юкка чыгарырга маташу ике яклап алып барыла. Мәскәүнең урыслаштыру сәясәтенә хакимияттәге башкорт элитасының татарны башкортлаштырырга маташуы өстәлә.2002 елгы анисәп барышында гына да татар милләте Башкортстанда 300 меңнән артык вәкилен югалтты. Юк, алар кырылмады, каядыр китеп бармады – башкорт милләтенә күчерелде. Әмма Ринат Закировны һәм аның иярченнәрен бу һич кенә дә борчымый дияргә була. Шул ук Закиров кайсы гына төбәктә йөрми – әмма Башкортстанга аяк басуны кирәк дип тапмый.2016 елның әендә Уфада Дөнья татар конгрессы башкарма комитетының күчмә утырышы үткәрелергә тиеш иде. Бернинди аңлатмасыз ул үткәрелмәде. Ринат Закиров һәм Мортаза Рәхимов (у)Хәер, Ринат Закиров бер тапкыр – 2009 елның 14 октябрендә Башкортстандагы татар оешмалары итәкчеләренә әйтмичә генә Уфага килеп Башкортстан татарын рухи кысу сәясәтен үткәрүче Башкортстан президенты Мортаза Рәхимов белән очрашты. Һәм нәрсә – бу очрашуда Ринат Закиров Башкортстан татарлары проблемнарын күтәргәнме? Юк, киресенчә дигәндәй. Менә ул очрашу турында Башкортстанның рәсми агентлыгы Башинформ нәрсә дип язып чыкты: ""Ринат Закиров Башкортстанда яшәүче татарларны саклау чаралары үткәргәне өчен Мортаза Рәхимовка рәхмәт белдерде. ""Күрше Башкортстанда татарлар үз телләрен өйрәнә алсын, мәдәниятен сакласын, балаларына татар халкының йолалары һәм традицияләренә ярашлы рәвештә тәрбия бирә алсын өчен барлык шартлар да тудырылганын күрәбез. Һәм болар безне шатландыра"", диде Дөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисе"". Сәяси телдән кеше теленә тәремә иткәндә моны Башкортстан татарын сату дияргә була, татар милләтенең реаль яртысын сату дияргә була. Закировлы унбиш ел эчендә үткәрелгән Дөнья татар конгрессы корылтайларының берсендә генә дә Башкортстан милли хәрәкәте вәкилләренә сүз бирелмәде. Аның урынына татар учагы сүнеп барган Төркия, Кытай, Австралия, Азәрбайан, Казакъстан, Екатеринбур, Төмән, Чиләбе, Ульян, Оренбур, Сарытау кебек ирдән килгән делегатларга сәхнәгә чыгып конгрессны һәм аның итәкчелеген мактарга тулы мөмкинлек тудырылды. Гомумән, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты дигән берләшмә үткән унбиш ел эчендә татарны саклау, үстерү турында хәстәрлек күрәсе урынга теге яисә бу төбәккә барып, урындагы түрәләр белән кочаклашып, тостлар әйтешеп, юкка чыгып барган милләттәшләре өчен концертлар куеп, Сабантуйлар оештырып кына йөрде дияргә кала. Мондый шартларда әгәр инде Татарстан итәкчелеге тагын Ринат Закировны рәис итеп сайлый икән, киләчәктә дә төрле төбәкләрдә яшәүче татарларны саклау сәясәте алып бару урынына, аларны ырлап-биеп, Сабантуйлар оештырып зияратка озату белән шөгыльләнә икән, бу конгресс башына Ринат Закировны гына түгел, шайтанны да куярга була. Һәрхәлдә Башкортстандагы татар милли оешмалары күптән инде Дөнья татар конгрессы башкарма комитетыннан өметләрен өзгән. ""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра",Ринат Закировның татарны кайгыртмаган кәнәфидән китәсе килми,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 0 1 1 0],11,Комментарийҙар,5857,https://www.azatliq.org/a/28491287.html,2017-05-18T12:32:02+00:00
"Международный геологический чемпионат ""Гео Вызов"" в Башкирии подходит к концу, собрав под своим крылом около 300 участников из 38 команд! Республика стала местом встречи для 22 команд из разных уголков России и 16 команд из-за рубежа – от Узбекистана и Казахстана до Египта и ЮАР. ""Гео Вызов"" - это не просто соревнования, это шанс для будущих геологов раскрыть свой талант, найти работу мечты и завести полезные знакомства. Максим Гончаров, студент Уфимского нефтяного технического университета, на соревнованиях по кристаллографии занял третье место. ""Участвую, чтобы в будущем найти работу в лучших компаниях, – говорит Максим. – К сожалению, не со всеми участниками удалось пообщаться из-за языкового барьера, но с ребятами из республики Беларусь отлично поговорили. Может, еще встретимся на каком-нибудь международном форуме! "" Иностранные гости полюбили Башкирию, и возвращаются сюда вновь! Эмнет Дередже из Эфиопии, будущий гидрогеолог, уже второй год приезжает на ""Гео Вызов"". Больше всего, по ее словам, ее впечатляют культура и обычаи Башкортостана, а также возможность получить много практического опыта. ""Подружились с волонтерами, и даже после чемпионата общаемся с переводчиками и другими участниками из африканских стран! "", – рассказывает Эмнет, которая после экскурсии в Учалинский район влюбилась в башкирскую кухню. ""У вас очень вкусный чак-чак. После мастер-класса в Учалах, думаю сама смогу дома чак-чак приготовить и угостить своих! "" Мы также пообщались с Айым Жиенхановой, студенткой 4 курса Восточно-Казахстанского технического университета им. Д. Серикбаева. ""Чтобы попасть в сборную, нам пришлось пройти жесткий отбор! – делится Айым. – Нужно было быть активными во всем и показывать отличные результаты в учебе. Приехала на ""Гео Вызов"", чтобы посмотреть на будущее, узнать, какие предприятия могут предложить стажировку, и оценить свои шансы стать лучшим специалистом. В нашем университете в основном только теория, а здесь почти 10 дней практики - это для геолога дорогого стоит! Масштаб просто огромный! Меня впечатлили горы, и Уфа такой чистый и современный город! И озеро Калкан запомню надолго. Казахи и башкиры – у нас много общего, было интересно понаблюдать за этим. И еще, у нас курут всегда кислый, а тут мы попробовали сладкий курут с ягодами - очень необычный и вкусный! "". А участники из Монголии признались, что за возможность общаться с коллегами из разных стран и расширять кругозор они отдали бы многое! Мурадымовское ущелье также оставило неизгладимые впечатления. ""У нас тоже природа красивая, но сейчас мы можем только учиться и учиться, чтобы не потерять возможность бесплатного обучения, – поделился один из участников. – Если оценки не высшего уровня, то о бюджетном месте можно забыть. Поэтому мы, бюджетники, должны учиться идеально. И стипендии у нас нет. Так что, цените бесплатное обучение в вузах"", отметили гости. Представительница Гайаны Элизабет Агиекум, которая пишет диссертацию об известняках, увезет с собой на родину частичку горы Торатау! ""Я так счастлива, что смогла лично прикоснуться к истории! Гора Торатау, сложенная биогермными известняками, несет в себе богатую информацию о древнем море, что делает её особенно ценной для исследователей, – поделилась Элизабет. – Теперь я точно напишу диссертацию на высший балл! "" Волонтеры-переводчики, многие из которых работают на чемпионате не первый год, отмечают, что ""Гео Вызов"" – это колоссальный опыт. ""Мы переводим сложные технические термины, – рассказывает студентка третьего курса БГПУ Виктория Ерофеева. – И на днях поймала себя на мысли, что хочу стать переводчиком узкой направленности и специализироваться в техническом переводе, и ""Гео Вызов"" – отличная практика! "". А еще волонтеры признались, что чемпионат не только способствует профессиональному росту и налаживанию контактов, но и часто становится местом зарождения романтических отношений, которые, возможно, перерастут в нечто большее! А еще волонтеры признались, что чемпионат не только способствует профессиональному росту и налаживанию контактов, но и часто становится местом зарождения романтических отношений, которые, возможно, перерастут в нечто большее!","""Гео Вызов"" завершается, а уезжать не хочется!",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Хикәйә'],[0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1],6,Йәмғиәт,4144,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-09-17/geovyzov-zavershaetsya-a-uezzhat-ne-hochetsya-4392144,2025-09-17T18:30:00+00:00
"Башҡортостанда водителдәргә ҡытлыҡ күҙәтелә, тип белдерҙе «Башинформ» агентлығында уҙған матбуғат конференцияһында республиканың ғаилә, хеҙмәт, халыҡты социаль яҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Ленара Иванова. Республикала, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, 2 мең водитель етмәй. Шул уҡ ваҡытта мәшғүллек үҙәктәрендә ошондай һөнәргә эйә 230 кеше иҫәптә тора. «Өфөлә хәл тағы ла киҫкенерәк, сөнки 800 водитель вакансияһы бар, билдәле бер категориялы 33 кенә водитель эшһеҙ», – тип өҫтәне Ленара Иванова. Сығанаҡ: «Башинформ».",Республикала водителдәр етешмәй,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,519,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2024-12-19/respublikala-voditeld-r-eteshm-y-4058806,2024-12-19T09:22:00+00:00
"Бөгөнгө көнгә республикала ҡалдыҡтар йыйыу урындарының 99,7 проценты йыһазландырылған, контейнерҙарҙың 98,7 проценты ҡуйылған. Республика Башлығы раҫлаған ""юл картаһы""на ярашлы, быйыл өҫтәмә рәүештә 100-ҙән ашыу ҡалдыҡтар йыйыу урыны булдырыу, 178 майҙансыҡты реконструкциялау һәм 983 контейнер һатып алыу планлаштырыла, шул иҫәптән 653 контейнерҙы элек ҡуйылғандарҙы алмаштырыу өсөн. Элекке кеүек үк тирә-яҡ мөхиткә кире йоғонто яһаусы объекттар булараҡ санкцияланмаған сүплектәрҙе бөтөрөү өҫтөнлөклө бурыс булып ҡала. 2026 йылда ҡалған 14 санкцияланмаған сүплекте бөтөрөү буйынса саралар күрергә кәрәк.2026 йылдың 1-се ярты йыллығында Үрге Тәтешле ауылында сүплекте бөтөрөү буйынса эштәрҙе башҡарыусы подрядсыны һайлап алыу өсөн аукцион үткәреү планлаштырыла. Сираттағыһы - Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылындағы сүплек. Республика бюджетында план осорона 280 миллион һум күләмендә финанслау ҡаралған. Бынан тыш, 2026 йылға ҡуйылған бурыстар иҫәбендә - Баймаҡ районында ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар полигонының беренсе сиратын сәнәғәт файҙаланыуына тапшырыу, Ишембай районы биләмәһендәге комплекслы объектты реконструкциялауҙы тамамлау һәм органик ҡалдыҡтарҙы компостирлау, -яғыулыҡ һәм икенсел сеймал етештереү буйынса участкаларҙы файҙаланыуға тапшырыу. Шулай уҡ Өфөлә ""Аки Текс"" текстиль туҡымалары, изделиелары һәм материалдары етештереү өҫтөнлөклө инвестиция проектын тормошҡа ашырыу планлаштырыла. Туҡыма ҡалдыҡтарын һәм икенсел сеймалды регенерацияланған сүс итеп эшкәртеү һәм утилләштереү, дөйөм суммаһы 60 миллион һумлыҡ геологик өйрәнеү, киң таралған файҙалы ҡаҙылмаларҙы разведкалау һәм сығарыу маҡсатында ер аҫты менән файҙаланыу хоҡуғына 20 аукцион үткәреү, биологик төрлөлөк һәм республика әһәмиәтендәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре торошо мониторингын комплекслы тәьмин итеү, шулай уҡ уларҙы айырыуса һаҡлау буйынса сараларҙы һөҙөмтәле тормошҡа ашырыу. Һунарсылыҡ ресурстарын һаҡлау, тергеҙеү һәм рациональ файҙаланыу маҡсатында 2026 йылдың 1 кварталында йылдарға һунарсылыҡ хужалығын үҫтереү концепцияһында ҡаралған саралар планы раҫлана. Ташҡынды иҫкәртеү һәм ауыл биләмәләрен һәм ауыл хужалығы ерҙәрен һыу баҫыуҙан һаҡлау мөһим бурыс булып тора. Һаҡмар һыуһаҡлағысының гидротехник ҡоролмаларын капиталь ремонтлауҙы 2026 йылда тамамлауға 125 миллион һум күләмендә финанслау лимиты ҡаралған, эштәрҙе тамамлау ваҡыты - 2026 йылдың октябре. Йомағужа гидроузелын этаплап капиталь ремонтлау сиктәрендә ағымдағы йылда алып килеүсе каналдың уң ауышлығын ремонтлау, якорь һәм понтондарҙы ремонтлау эштәре планлаштырылған. Финанслауҙың дөйөм күләме 45 миллион һум тәшкил итәсәк. Егән йылғаһы үҙәнен таҙартыу буйынса эштәрҙе лә тамамлау планлаштырыла, бының өсөн 21 миллион һум күләмендә аҡса бүленгән. Күрһәтелгән сараларҙы тормошҡа ашырыу тораҡ пункттарҙы һәм әйләнешкә индерелгән ерҙәрҙе һыу баҫыу хәүефен кәметәсәк, һыу объекттарының бысраныуын булдырмаясаҡ, төбәктең биологик төрлөлөгөн һаҡлап ҡаласаҡ, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы халҡының хәүефһеҙлек кимәлен һәм йәшәү сифатын арттырасаҡ. Мәсьәләләрҙе тикшереүҙе тамамлап, Андрей Назаров Ауыл хужалығы министрлығына ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәренең 2026 йылда яҙғы баҫыу эштәрен үткәреү өсөн льготалы ҡыҫҡа сроклы кредиттар программаһында ҡатнашыуын тәьмин итергә ҡушты. Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығына һунарсылыҡ килешеүҙәренә, шул иҫәптән һунарсылыҡ инфраструктураһы объекттарын булдырыу өлөшөнә аудит үткәрергә ҡушылды. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Көн ҡаҙағында - экологик именлек,['Башҡортостан' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,3603,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-21/k-n-a-a-ynda-ekologik-imenlek-4545566,2026-01-21T16:34:00+00:00
"уртаклашуртаклашбастыр корпорациясенә караган мессенджеры вәкилләре Русия хакимиятләренең илдә мессенджерга керү мөмкинлеген тулысынча томаларга омтылуы турында белдерде. Бу хәбәр 12 февральгә каршы төндә ның рәсми аккаунтында чыкты. Моңа кадәр ""На связи"" проекты Русиядә популяр булган берничә сайтны тикшереп, аларның 13 енең, шул исәптән ның да, ""суверен Рунет"" турындагы канун кысаларында төзелгән Милли домен исемнәре системыннан (НСДИ) мәгълүматлары бетерелүен хәбәр иткән иде. ""Бүген Русия хакимиятләре кешеләрне дәүләт карамагындагы, күзләүдән сакланмаган әсбапка күчәргә мәбүр итү максатыннан ны тулысынча томаларга омтылды"", — диелә мессенджерның челтәрендәге аккаунтында (биредә, күрәсең, Русия хакимиятләре актив рәвештә алга сөргән мессенджеры күздә тотыла). ""100 миллионнан артык кулланучыны шәхси һәм имин аралашу хокукыннан мәхрүм итеп изоляцияләү омтылышы — артка чигенү адымы. Бу Русиядә кешеләрнең иминлеген киметүгә генә китерә ала"", — дип белдерә вәкилләре һәм кулланучылар элемтәдә кала алсын өчен мөмкин булганның барысын да эшләүләрен белдерә. Милли домен исемнәре системасыннан ""Настоящее Время"", Свобода, ,, , һәм браузеры сайтлары турындагы мәгълүматлар да бетерелгән. Әлеге ресурсларга сыз турыдан-туры керергә тырышканда, челтәр иһазлары сайт адресларын -адрес белән бәйли алмый һәм хата чыгара. Димәк, аларга керү яки томалауларны урап узу өчен башка кораллар ярдәмендә генә мөмкин. Русия хакимиятләреннән яки НСДИ вәкилләреннән әлегә рәсми аңлатмалар булмады. Пәнешәмбе көнне Кремль сүзчесе Дмитрий Песковны блоклау карары Русия кануннарын үтәргә теләмәү сәбәпле гамәлгә ашырылуын белдерде. Ул мессенджерын ""чит ил мессенджерларына кулай альтернатива"" дип атады. Украинадагы сугыш башланганнан соң ширкәте Русия хакимиятләре тарафыннан экстремист оешма дип танылды, социаль челтәренә керү томаланды. Көндәлек тормышта дистәләрчә миллион кеше кулланган ка бу чаралар озак вакыт кагылмады. Әмма узган ел хакимиятләр, аерым алганда видеошалтыратуларга, чикләүләр кертә башлады. Соңгы көннәрдә Русиядә киң кулланылган тагын бер мессенджер — эшенә карата өстәмә чикләүләр кулланыла башлады. Аны тулысынча томалаутурында сүз әлегә бармый, әмма Роскомнадзор аның ""акрынаюын"" көчәйтте. Бу платформада эшләүче, шул исәптән сугыш яклы блогерлар арасында да тискәре реакция тудырды. Хакимиятләр һәм башка мессенджерлар кануннарны үтәргә тиеш дип белдерә. Ширәкт вәкилләре исә, очрагындагы кебек үк, Русия хакимиятләре кулланучыларны дәүләт мессенджерына күчәргә мәбүр итү максатын куя дип саный. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашбастыр",Русия хакимиятләре -ны тулысынча томалый башлаган,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2636,https://www.azatliq.org/a/whatsapp-vlasti-rf-pytayutsya-polnostjyu-zablokirovatj-messendzher/33675993.html,2026-02-12T13:53:59+03:00
"Илебеҙҙә иң күренеклеһе - Урал тауҙары. Улар төньяҡтан көньяҡҡа табан бөтә ил аша һуҙылған. Элек Уралды Рус еренең таш билбауы тип йөрөткәндәр, сөнки ул илдең Европа өлөшөн Азия өлөшөнән айырып тора. Урал тауҙары бейек түгел. Ләкин ул элек-электән сығарылған ҡаҙылма байлыҡтары менән данлыҡлы. Бигерәк тә ғәжәп матур малахит һәм ҡиммәтле аҫылташ – зөбәржәт билдәле. Ирәмәл – Көньяҡ Уралдың иң матур тауы. Бейеклеге буйынса икенсе урында тора. Уның бейеклеге – 1582 метр. Беренсе урында – Ямантау – 1640 метр. Ирәмәл – элек-электән изге тау йәки ырымлы тау тип йөрөтөлгән. Ирәмәлгә менеп етһәң, бар арыу-талыуҙарың юҡҡа сыға. Уны кешегә көс биреүсе имле тау тип һанағандар. Яҡын-тирәлә йәшәүсе кешеләр хатта Ер кендеге тип уйлағандар уның тураһында. Ҡайһы бер ғалимдар Ирәмәл һүҙенең килеп сығышын боронғо төрки һүҙе эмэл – эйәр һүҙе менән бәйләй. Сөнки Ирәмәлдең ике түбәһе бар: Ҙур һәм Бәләкәй Ирәмәл уртаһындағы артылыш, ысынлап та, эйәргә оҡшаған. Ирәмәл – иҫ киткес тау ул. Унда һауа торошо 20 минут һайын үҙгәрергә мөмкин. Әле генә ҡояш ҡарап торһа, көтмәгәндә ҡар яуа башлай, буран сыға. Йәй буйы тиерлек түбәләрендә ҡар ята. Ә ундағы матурлыҡ! Тел менән генә тасуирлап бөтөү мөмкин түгел. Үҙ күҙҙәрең менән күрергә кәрәк. Ирәмәлдән бик күп шишмәләр ағып сыға. Ағиҙел йылғаһы ла шунан башлана. Ирәмәлдең түбәһендә эдельвейс сәскәһе үҫә. Уны батырлыҡ билдәһе тип йөрөтәләр. Ирәмәлдә алтын тамыр тигән бик һирәк осрай торған дарыу үләне үҫә. Боронғолар алтын тамыр атмыш төрлө сиргә дауа тип иҫәпләгән. Үкенескә ҡаршы, Ирәмәл алтын тамырына юғалыу ҡурҡынысы янай. Беҙ уны һаҡларға тейешбеҙ. Башҡорт Википедияһы Фото: асыҡ сығанаҡтарҙан Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",ИРӘМӘЛ ТАУЫ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0],4,Тәбиғәт ҡомартҡыһы,1862,https://akbuzat-rb.ru/articles/t-bi-t-omart-y-y/2022-07-06/ir-m-l-tauy-2865011,2022-07-06T16:00:00+05:00
"Председатель Союза журналистов России Владимир Соловьев, комментируя «Башинформу» итоги премии Главы Башкортостана в области журналистики «Достоверность. Ответственность. Мужество» за 2025 год, отметил передовой опыт взаимодействия руководства республики и средств массовой информации. «Часто бываю в Уфе, я присутствовал в тот момент, когда Радий Фаритович Хабиров объявил о создании этой премии и о том, какие будут номинации. Недавно я вновь был в Уфе на съезде Союза журналистов Башкортостана, где присутствовал Глава республики. Выступая, я сказал Радию Фаритовичу большое спасибо от журналистской общественности за правильное отношение к средствам массовой информации, к журналистам. Потому что Башкортостан во многом впереди всей страны по таким взаимоотношениям руководства республики и СМИ. Существует и развивается большое количество и печатных СМИ, и не только для взрослых, но и для детей и молодежи. Работают телеканалы, очень талантливые журналисты, все активно ездят на фронт, делают массу интересных репортажей, участвуют в конкурсах. Наше отделение Союза журналистов всегда в двадцатке лучших — этим можно гордиться, — сказал Владимир Соловьев. — Впервые на съезде Союза журналистов Башкортостана были вручены девять удостоверений военкоров. Возможно, по стране пойдёт эта инициатива. И, конечно, такая премия, как Достоверность. Ответственность. Мужество, показатель того, каким образом и журналистское сообщество себя проявляет, и какое отношение к нему показывает руководство республики». Ранее в Уфе Радий Хабиров вручил премии Главы Башкортостана в области журналистики «Достоверность. Ответственность. Мужество» за 2025 год. Глава республики подчеркнул, что конкурс учрежден для того, чтобы мотивировать журналистов на новые высоты, и поздравил с победой новую двадцатку лауреатов. В номинации «Достоверность» одним из лауреатов премии стал главный редактор информационного агентства «Башинформ», автор и ведущий проекта «Честно говоря», который выходит на телеканале БСТ, Руслан Шарафутдинов. В этой же номинации лауреатом стал главный редактор газеты «Уфимская неделя» Станислав Шахов. В номинации «Ответственность» диплом лауреата из рук Главы Башкортостана получила специальный корреспондент ИА «Башинформ» Ксения Калинина. Заместитель главного редактора «Общественной электронной газеты» ИА «Башинформ» Снежана Латыпова также стала лауреатом премии в номинации «Мужество». Ксения Калинина. Председатель Союза журналистов России Владимир Соловьев, комментируя «Башинформу» итоги премии Главы Башкортостана в области журналистики «Достоверность. Ответственность. Мужество» за 2025 год, отметил передовой опыт взаимодействия руководства республики и средств массовой информации. «Часто бываю в Уфе, я присутствовал в тот момент, когда Радий Фаритович Хабиров объявил о создании этой премии и о том, какие будут номинации. Недавно я вновь был в Уфе на съезде Союза журналистов Башкортостана, где присутствовал Глава республики. Выступая, я сказал Радию Фаритовичу большое спасибо от журналистской общественности за правильное отношение к средствам массовой информации, к журналистам. Потому что Башкортостан во многом впереди всей страны по таким взаимоотношениям руководства республики и СМИ. Существует и развивается большое количество и печатных СМИ, и не только для взрослых, но и для детей и молодежи. Работают телеканалы, очень талантливые журналисты, все активно ездят на фронт, делают массу интересных репортажей, участвуют в конкурсах. Наше отделение Союза журналистов всегда в двадцатке лучших — этим можно гордиться, — сказал Владимир Соловьев. — Впервые на съезде Союза журналистов Башкортостана были вручены девять удостоверений военкоров. Возможно, по стране пойдёт эта инициатива. И, конечно, такая премия, как Достоверность. Ответственность. Мужество, показатель того, каким образом и журналистское сообщество себя проявляет, и какое отношение к нему показывает руководство республики». Ранее в Уфе Радий Хабиров вручил премии Главы Башкортостана в области журналистики «Достоверность. Ответственность. Мужество» за 2025 год. Глава республики подчеркнул, что конкурс учрежден для того, чтобы мотивировать журналистов на новые высоты, и поздравил с победой новую двадцатку лауреатов. В номинации «Достоверность» одним из лауреатов премии стал главный редактор информационного агентства «Башинформ», автор и ведущий проекта «Честно говоря», который выходит на телеканале БСТ, Руслан Шарафутдинов. В этой же номинации лауреатом стал главный редактор газеты «Уфимская неделя» Станислав Шахов. В номинации «Ответственность» диплом лауреата из рук Главы Башкортостана получила специальный корреспондент ИА «Башинформ» Ксения Калинина. Заместитель главного редактора «Общественной электронной газеты» ИА «Башинформ» Снежана Латыпова также стала лауреатом премии в номинации «Мужество».",Владимир Соловьев отметил опыт взаимодействия власти Башкирии и СМИ,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,4818,https://henek.info/articles/novosti/2025-12-18/vladimir-soloviev-otmetil-opyt-vzaimodeystviya-vlasti-bashkirii-i-smi-4512310,2025-12-18T10:55:00+00:00
"Республикала Һөт кухняһы Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров башланғысы буйынса 2019 йылдан алып эшләп килә. Был программа сиктәрендә һөт продукциялары ауырлы ҡатындарға, имеҙеүсе әсәләргә, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән һәм махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың ғаиләләренән булған өс йәшкә тиклемге балаларға, шулай уҡ опекаға алынғандарға бушлай ҡаралған. Һөт кухняһын уҙған йылда республикала 27 904 кеше алған. Шул иҫәптән, 486 ауырлы ҡатын,  621 имеҙеүсе әсә, 3 йәшкә тиклемге 25 616 бала һәм махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың 1181 ғаилә ағзаһы.",Һөт кухняһы – сифатлы ризыҡ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Социаль өлкә,559,https://tanburz.ru/articles/sotsial-lk/2025-03-21/t-kuhnya-y-sifatly-rizy-4167672,2025-03-21T17:00:00+00:00
"Тәтешлелә республикала билдәле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе, ғалим, дин әһеле, Ирәкте ырыуы вәкиле Ғәли Соҡоройҙоң тыуыуына 200 йыл тулыуға  арналған саралар уҙҙы. Ғәли Соҡорой 1826 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйөҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы) Иҫке Соҡор ауылында тыуған. Шаҡтай бай һәм күп яҡлы әҙәби мираҫ ҡалдырған. Беҙҙең көндәргә ундан артыҡ баҫма китабы һәм бер нисә тиҫтә кулъяҙма әҫәре килеп еткән. Ғ. Соҡоройҙоң ижад позицияһы, нигеҙҙә, Урта Азияның дини-мистик йүнәлештәге поэзияһы йоғонтаһонда формалашһа ла, әҫәрҙәрендә демократик идеялар һәм донъяуи мотивтар ҙа юҡ түгел. Мәҫәлән, шиғриәтенең төп жанрҙарынан булған мәдхиәләрендә һәм мәрҫиәләрендә әҙип, теге йәки был шәхестең биографияһын һәм эшмәкәрлеген һүрәтләп, тормоштоң конкрет, йәнле картиналарын тыуҙыра. Сарала Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты, Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе  Айгиз Баймөхәмәтов, Башҡортостандың халыҡ шағиры Лариса Абдуллина ҡатнашты.","""Беҙ урман башҡорто булабыҙ.",['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1],7,Мәҙәниәт,964,https://shonkar.com/articles/culture/2026-01-08/be-urman-bash-orto-bulaby-4531489,2026-01-08T17:25:00+00:00
"Олег Ханов фикерләрОренбурда Башкортстанның халык артисты Олег Ханов вафат булган. Аңа 72 яшь иде. Артист үлеме турында 30 сентябрдә республика мәдәният министры Әминә Шәфыйковахәбәр итте. Олег Ханов 1951 елның 11 августында Башкортстанның Архангел районы Көзге авылында туган. 1973 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаган. Башта Гафури театрында эшләгәде, аннары режиссер Рифкать Исрафиловбелән Оренбур театрында иат итте, 2009 елдан Салават шәһәренең дәүләт башкорт драма театрында режиссер булып эшләде.2012-219 елларда елдан Мәит Гафури исемендәге башкорт дәүләт драма театры сәнгать итәкчесе булды. Аның итәкчелегендә театр берничә тапкыр ""Алтын битлек"" кебек мәртәбәле бүләккә дәгъва итте. 2016 елда ""Кара йөзләр"" спектакле костюм рәссамы эше өчен ""Алтын битлек""кә ия булды. Олег Ханов 2019 елда Казан гастрольләре алдыннан Азатлыкка актерлык эше күңелгә иң якыны дипсөйләгән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанның халык артисты Олег Ханов вафат,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,990,https://www.azatliq.org/a/33545157.html,2025-09-30T14:06:33+00:00
".7-се кластарҙа уҡып йөрөй инем. Бөтә мәктәп менән ниндәйҙер концертҡа әҙерләнә башланыҡ. Беҙҙең класс малайҙарынан вокаль ансамбле төҙөргә булдылар. Йыр һайланыҡ та өйрәнә башланыҡ. Йырлайбыҙ, йырлайбыҙ, килеп сыҡмаған һымаҡ. Шул ваҡыт класҡа директор килеп инде лә беҙҙе тыңлай башланы. Йырлап бөткәс, ул: - Тәк, кемегеҙҙер йырҙы боҙа. Хәҙер кем икәнен беләбеҙ. Тәк, Булат, һин йырламай ғына ситкәрәк китеп тор әле. Йә, хәҙер йырлағыҙ инде, - тине. Йырлай башланыҡ.",Тәрбиә биреү ҡоралы менән һаҡ булығыҙ.,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Мәғариф,467,https://tanburz.ru/articles/m-arif/2025-04-15/t-rbi-bire-oraly-men-n-a-buly-y-4198367,2025-04-15T10:30:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләр34 яшьлек Рамил(исеме үзгәртелде) Украина сугышына Башкортстаннан мобилизацияләнгән. Быел апрель аенда ике атналык ялга кайткан булган. Кире киткәч, ягъни 19 апрельдә контузияләнгән. Дүрт көн элемтәгә чыкмагач, туганнары андагы дусларыннан сораша башлаган һәм алар аркылы туганының һоспитальдә булуын белгән. Бу хакта Азатлыкка Рамилнең туганы Лилия(исеме үзгәртелде)сөйләде. — Тиз генә ыенып без 25 апрельдә юлга чыгарга булдык. Мин һәм Рамилнең хатыны рульдә алмаш-тилмәш бардык. 26 сы анда булдык. Тагын безгә бертуган апам да кушылды. — Юлда туктаттылармы, военкоматтан берәр документ алып киттегезме? — Әйе, юлда туктаталар, тикшерәләр, барысын да карыйлар. Безнең махсус документлар юк иде. Чиктә туктаткач туганыбызның контузиясе турында аңлаттык. Башкортстаннан икәнне әйткәч, ""башкортстаннар енле алар(көлә), үтегез"" дип үткәрделәр, алай сүз әйтмәделәр. Ә менә кире чыкканда таможняда дүрт сәгать тордык. Миллеровода хәрби таможня бар, без аннан түгел, ә гади халык йөри торганнан чыктык. Менә анда инәсеннән ебенә кадәр сораштырдылар. Дүрт сәгать тикшерделәр, чөнки анда СВОга (Русия хакимияте сугышны ""махсус хәрби операция"" дип атый - ред. ) эләккән кешеләрне бик кайтарырга тырышмыйлар. Яралы булуга да карамыйлар, чөнки кешеләр итми. Без барыр алдыннан Русия саклану министрлыгын, хәрби прокуратураны сораштырып дер селкетеп бетердек. Контузия алган энекәшкә ике атна отпуск дип әйткәннәр иде. Без анда биш көн дәвамында шул отпускка рөхсәт кәгазен көттек. Кулга алгач ук, ягъни беренче майда кайтырга кузгалдык. — Сез биш көн буе Русиядән киткән хәрбиләр янында яшәдегезме? — Әйе. Луһански өлкәсе Кременнойда. Без шул егетләр ял итә торган йортларда яшәдек. Анда Башкортстаннан Благовещенскидан, Бөредән, Нефтекамадан, Иглиннан егетләрне күрдек. Шулай ук Татарстан һәм Самар егетләре дә бар иде. Биш көн булдык, ичмасам, бераз өй ыештырып, ашарга пешереп, токмач кисеп, бәлеш салып, егетләргә бераз ял итәргә бирдек. — ""Ял йорты"" дидегез. — Егетләр алты көн позициядә (алгы сафта) булалар да, аннары бер тәүлеккә ялга, юынырга шул ял йортына кайталар. — Алар ул фатирны, йортны үз акчаларына яллыймы яки аларга түлиләрме? —Юк, беркем дә түләми. ""Кайнар нокта"" булгач ирле халык торган ирләрен ташлап калдыра да китә, чөнки һәрдаим бомбалыйлар. Калган бердәнбер тыныч халык – инде беркая да китә алмаган әбиләр. Менә минем энекәш торган йорт – чегән бароны корган йорт. Ул үзе аларга торырга рөхсәт биргән. Барысы да шулай яши. —Димәк, андагы мобилизацияләнүчеләр бөтенесе төрле кешеләрнең йортларында яшиме? —Әлбәттә, төрле йортларда. Энекәш торган йортта алар 36 малай. Әйткәнемчә, атнасына алты көн окопта яталар да, иденче көнне иртән ял итәргә кайталар. — Алты көн алар анда нишлиләр? — Окопта позиция тоталар инде, нибары шул. Бомбалар төшә, ядрәләр очып килә. — Сез анда вакытта мобилизацияләнүчеләр арасында һәлак булучылар булдымы? — Булды, ничек булмасын? Без булганда егетләр позицияләрендә ядрәләр төшеп үлде. Башкортстаннан мин белгән кадәре ике егет үлде, калганнары шул Татарстан, Самар, Сарытау, Волгоградтан иделәр. Без торган йортка кадәр диярлек ядрәләр төште. — Мәетләрне, яралыларны ничек алып чыгалар? — Атышлар бит бертуктаусыз түгел. Әзрәк туктаган арада яралыларны алып чыгалар, беренче һоспитальгә илтәләр, авыр яралыларны икенче һәм өченче һоспитальгә илтәләр. Анда беренче һоспитальдә эшләргә кеше аз, шуңа мин анда эшкә бармакчы идем. Әмма туганнарым рөхсәт итмәде. —Сезнең махсус белемегез бармы? — Махсус белем юк, мин үз гомеремдә өч инсульт, ике инфаркт кичердем, кечкенәдән, 13 яшьтән үземә кан тамырына уколлар куя беләм, беренче ярдәм күрсәтә беләм. Шуңа һоспитальдә ихтыяри булып эшкә барырмын дигән идем, туганнар ибәрми. Анда эшләргә кеше юк. Егетләргә беренче ярдәм күрсәтү юк, шуңа кеше күп үлә. — Табиблар итмиме? — Табибларны икенче һәм өченче һоспитальгә ибәрәләр. Ә иң кайнар нокталарга якын беренче һоспитальгә эшләргә кеше бармый. Шуңа кеше кан югалтудан күп үлә. Беренче ярдәм күрсәтерлек кеше юк. Мин инде ихтыяри буларак барырга теләк белдергән идем, хәрби комиссариаттан махсус белемсез килеш барырга дип рөхсәт биргәннәр иде. Военкоматтан миңа шалтыратканда сеңлем монда булды. Ул ишетте дә, бөтен туганнарым ыелып килеп иттеләр дә бармаска куштылар. Дөресен әйткәндә, мин анда баштан ук калырга дип барган идем. Әмма мине рөхсәтсез, махсус медицина әзерлексез, саклану министрлыгы белән килешү булмаган килеш калырга рөхсәт итмәделәр, яшәгән урыныгызга кайтып, рәсми урнашып килегез, диделәр. Ә монда туганнар ибәрмәде. Егетләр бит анда яклаусыз. Үзләрен бик лаеклы тоталар, әмма күзләрендә курку. — Анда яшәгән ирле халыкта та куркудыр. Анда яшәгәндә авылда калган Украина әбиләре белән күрештегезме? Аларның Русия солдатларына мөнәсәбәте нинди? —Безнекеләргә мөгамәлә начар дип әйтмим. Аларның өметтән башка берниләре юк. Әмма алар куркуда. Көчле куркуда. Безгә якын ирле-хатынлы яшиләр иде, тавыклары бар, безнең егетләргә йомыркалар бирәләр, булдыра алган кадәр ярдәм итәргә тырышалар. Бернинди начарлыклар эшләмиләр. Безнең егетләр сугыш туктауга ышанычны гына арттыралар, диләр. Йортлары сакланган кешеләр әйләнеп кайта. Аларның башка барыр ире юк. Әлеге дә баягы гади халык интегә. Алар да безнең Башкорстандагы, Татарстандагы кебек тиенен тиенгә иткереп яшәгән кешеләр. Мин анда кешеләр начар димәс идем. Безнекеләр бит украиннарга каршы түгел, НАТОга каршы сугыша. Мобилизацияләнгән егетләр шулкадәр кызганыч. Барысы да яшьләр. 40 яшьтән өлкәнрәкләр юк. Мин алар хакына дип барыр идем, туганнарым ибәрми. Үзем бәләкәйдән гаделлек өчен көрәштем, патриот мин. — Энегез ике атна ялда булып китте, дидегез. Китәсе килеп киттеме? — Кыю рәвештә китте ул. ""Бармыйм"", дигәне булмады. Әмма бу контузия аның йөрәгенә ут салды, курку калды. Берни була калса, шунда ук паника башлана. — Паникасы нидән сизелә? — Берәр катырак кискен тавыш булса идәнгә ята, тирә-ягына карана, үзен кая куярга белми. Әз генә, әкрен генә эндәшеп, кочаклап тынычландырсаң, өйдә икәнен аңлап, тынычлана. — Контузиядән соң дәвалау булдымы? — Юк, бернинди дәвалау булмады. Тегендә дә дәваламадылар. Өч көн аңсыз ятты, аңына килеп бер тәүлек торгач, һоспитальдән чыгарып ибәрделәр. Яңадан баш авыртуына түзалмый баргач, алмадылар. Аның башы туктаусыз авырта. Танавыннан кан килә. Уфага кайткач, аңа йокларга бердәнбер психотроп матдә – фенозепам бирделәр, ансыз гомумән йокламый. Өч көн йөри торгач, мондагы военкомат безгә һоспитальгә юллама язып бирергә булды инде. Анысы да Русия саклану министрлыгына шалтыратып, монда Уфадагы хәрби прокуратурага язып, Мәскәүдәге хәрби прокуратурага шалтыратып, дер селкеткәннән соң Самар хәрби һоспиталенә кәгазь бирәчәкләрен әйттеләр. — Ник нәкъ Самар һоспитале? — Мобилизацияләнгәннәрне Петербур, Самар, Мәскәү кабул итә. Безгә шулар арасыннан сайларга тәкъдим иттеләр. Без иң якынын сайладык инде. —Акчаларын түлиләрме? Дәвалау һәм юл чыгымнарын түләделәрме? — Берни дә түләмиләр. Энекәшне алыр өчен барып кайтуга бензинга гына 17 мең сум бетте, тегендә биш көн ашап яттык – анда, әлбәттә, азык-төлек кыйбат, мондагыдан ике тапкыр кыйбатрак. Без кулга илле меңләп акча алган идек, шуның ничәдер сумы гына калды. — Ә башка вакытта Русия саклану министрлыгы вәгъдә иткән хезмәт хакларын вакытында алып бардымы? — Айныкын аена алып барды. Отпускка кайтканнан бирле бер акчасы да күчмәгән әле. Ягъни, отпуск акчасы да, бер ай хезмәт хакы да юк. — Аны һоспитальдән соң тагын ибәрәчәкләрме, бу хакта әйтмәделәрме? —Белмим инде, хәрби һоспитальдә ни әйтерләр. Ә болай контузия белән бер-ике егетне беләбез, аларны ибәрмәделәр. Үзе ""бармыйм"", ди инде. Соңрак Лилия энесен Самарга түгел, ә Оренбур хастаханәсенә ибәрәчәкләрен әйтте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Уфа хатыны Украинага барып контузияле туганын сугыштан алып кайткан,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Сугыш,7727,https://www.azatliq.org/a/32407627.html,2023-05-29T21:00:51+00:00
"Атайым менән әсәйемә рәхмәт! Беҙҙең ялыбыҙ файҙалы, мауыҡтырғыс булһын өсөн тырыштылар. Ҡалаға шыршы ҡарарға барҙыҡ. Иҫтәлеккә фотоға төштөк. Күңел булғансы конькиҙа ла шыуҙыҡ. Талбазы ауылындағы боҙ майҙансығына ғаилә менән шыуырға йөрөнөк. Ишек алдында ҡар бабайын яһаныҡ. Саф һауала ғаилә менән бергәләп уйнаныҡ. Бына ошоноң өсөн дә ҡыш миҙгелен яратам мин. ИБӘТУЛЛИНА Рената, Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се синыф уҡыусыһы. Ренатаның фотолары Күҙ менән ҡаш араһында конкурсында ҡатнаша.",Ҡышты яратам,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",534,https://amanat.su/news/k-men-n-ash-ara-y/2025-02-04/yshty-yaratam-4108486,2025-02-04T22:18:00+00:00
"18 апрелдә яңы сингл сығарыу планлаштырыла, ә йәйгә күптән көтөлгән дебют альбомы сығасаҡ. МТС Лейбл үҙ өҫтөнә клиптарҙы продюсерлау, буласаҡ синглдарға релиздар эшләү һәм альбомды таратып ебәреүҙе аласаҡ. « » өсөн был - ижадтарының яңы этабы һәм Бөтә Рәсәй кимәленә сығыу.",« » хәҙер МТС Лейблы ҡанаты аҫтында,['Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,273,https://bashkizi.ru/news/yondo-lo-ya-yly-tar/2025-04-15/ay-yola-h-er-mts-leybl-anaty-a-tynda-4199799,2025-04-15T21:24:00+00:00
"Өфөнөң Торатау конгресс-холында  барған Халыҡ-ара бизнес аҙналығы эшен дауам итә, бөгөн унда, төрлө секцияларҙан тыш, пленар ултырыш та үткәрелде.",Эшҡыуарҙың төп бурысы – стратег булыу,['Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0],4,Иҡтисад,146,https://bashgazet.ru/articles/i-tisad/2025-12-05/esh-yuar-y-t-p-burysy-strateg-bulyu-4495284,2025-12-05T15:14:29+00:00
"2024 йылдың 21 февралендә - Халыҡ-ара туған тел көнөндә - Өфө күп профилле һөнәрселек колледжында Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай ижадына арналған асыҡ дәрес күрһәтелде. Уны колледждың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, филология фәндәре кандидаты Ф. Б. Санъяров үткәрҙе. Дәрестә студенттарҙың әүҙем ҡатнашыуы ҡыуандарҙы.",Халыҡ-ара туған тел көнөндә,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],5,Яңылыҡтар,335,https://uchbash.com/news/novosti/2024-02-22/haly-ara-tu-an-tel-k-n-nd-3653896,2024-02-22T10:05:34+00:00
"Дон һәм Волга буйлап фронт 850 километрға һуҙыла. Дошман ғәскәрҙәре Сталинградтың ҙур өлөшөн ҡулына төшөрә. Әммә ни тиклем тырышһалар ҙа, совет һалдаттары фашистарҙы Волга аша сығармай.1942 йылдың ноябрендә Сталинградта совет ғәскәрҙәре контрһөжүмгә күсә. Был операция Уран тип атала. Ул 2 февралдә Ҡыҙыл Армияның тулы еңеүе менән тамамлана. Сталинград алышы Бөйөк Ватан һуғышы ағышын тамырынан үҙгәртә: Германия союздаштарының уға ышанысы ҡаҡшай. Немец һалдаттарының рухы һына. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",2 февраль – Сталинград алышында еңеү яулаған көн,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Еңеү,909,https://amanat.su/news/pobeda-80/2025-02-02/2-fevral-stalingrad-alyshynda-e-e-yaula-an-k-n-4105287,2025-02-02T12:37:00+00:00
"Өфөлә дүртенсе тапҡыр Атайсал – Ватан көсө республика форумы үтте. Ҙур сара тотош республиканан һәм унан ситтә йәшәгән меңгә яҡын кешене йыйҙы. Уларҙы бер нәмә берләштерә – тыуған еренә ярҙам итеү теләге. Республикала Атайсал проекты 2021 йылда Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың инициативаһы буйынса башланғайны. Ошо ваҡыт эсендә унда 7500-ҙән ашыу кеше ҡатнашҡан, 31 меңдән күберәк проект тормошҡа ашырылған. Уларҙың дөйөм суммаһы – 1 миллиард 750 миллион һумдан ашыу. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров белдереүенсә, проект артабан үҫешә һәм үҙенең форматын киңәйтә. Махсус хәрби операция башланғас, Атайсал проекты ла үҙгәрҙе. Хәҙер ул бәләкәй ватанына ярҙам иткән кешеләрҙе генә түгел, ә яугирҙарға һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам итеүселәрҙе лә берләштерә. Атайсал проектында тормошҡа ашырылған изге эштәр исемлеге бик ҙур: 950-гә яҡын балалар майҙансыҡтары һәм спорт майҙансыҡтары йыһазландырылған, 500-ҙән ашыу мәсет һәм сиркәү төҙөлгән һәм ремонтланған. Меңгә яҡын ҡәберлек, 2000-дән ашыу һәйкәл һәм обелиск тәртипкә килтерелгән. Йөҙҙәрсә саҡрым юл ремонтланған.  900-ҙән ашыу шишмә төҙөкләндерелгән. 15 меңдән ашыу мөһим сара үткәрелгән. Атайсал проектында ҡатнашыусы изге күңелле райондаштарыбыҙҙың береһе, Иҫке Монасип ауылының ветерандар советы рәйесе Рәжәп Ҡунафин да Ватанды һаҡлаған яҡташтарыбыҙға ярҙам итеүҙән ситтә ҡалмаған. Ул улы Заһит менән бергә махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы ир-егеттәргә УАЗ автомашинаһы тапшырған. Әйткәндәй, машина әле лә сафта. Даими рәүештә матди ярҙам да күрһәтә. Изге эшкә өлөш индереүгә ауылдаштарын да йәлеп итә алған Рәжәп Мостафа улы. Ауылының һәүәҫкәр артистары менән бер нисә ауылда хәйриә концерттары ойошторғандар. Ауылы өсөн янып-көйгән депутат уның тирә-яғын тәртиптә тотоу өсөн ҙур көс һала. Күптән түгел зыяратты, ауылдың үр яғын тәртипкә килтереү, Хисам ҡотоғо янын таҙалау, кәртәләү маҡсатынан өмәләр ойошторған. Эшкә дәррәү ҡушылған ауылдаштары, туғандары әле лә ауылдың эргә-тирәһен тәртиптә тоторға тырыша. Тыуған еребеҙ таҙа, тирә-яғыбыҙ йәмле булһын өсөн һәр кем тырышлыҡ күрһәтергә тейеш. Киләсәк быуынға ҡаласаҡ ерҙәрҙе һаҡлау йәһәтенән башҡалар ҙа өлгө алып, изге эшкә ҡушылһындар ине, тигән изге теләктәрен белдерә Рәжәп Мостафа улы.",Еребеҙҙе йәмләп йәшәйек,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 0 1 1 1 0 1 0 0 0],9,Атайсал,2209,https://tanburz.ru/news/ataisal/2025-05-21/erebe-e-y-ml-p-y-sh-yek-4245388,2025-05-21T17:45:00+00:00
"(Исемен дә үҙгәртмәйенсә яҙам, таныһа ла иҫем китмәй. ) Был ҡатын яҙғанса, беренсе кластан башлап мәктәпте тамамлағансы беҙ ҙә бер парта артында ултырҙык. Ата-әсәйҙәр ғаилә дуҫтары инеләр, бөтә байрамдарҙы бергә уҙғарҙыҡ. Гөлиә менән йыш ҡына бер-беребеҙҙә  ҡуна ҡала инек. Тышҡы ҡиәфәт менән дә беҙ бер-беребеҙгә бик оҡшаган, шуға күрә йыш ҡына: «Һеҙ туғандар түгелме? » – тип һорайҙар ине. Әммә мин уны гел үҙемдән сибәрерәк тип һанай инем. Беҙ бергә булғанда, егеттәр миңә түгел, күберәк уға иғтибар итәләр ине. Хәҙер аңлайым инде, эш сибәрлектә генә булмаған, ул егеттәрҙе нисек үҙенә ҡарата белгән. Быны белеп, махсус эшләгәнме, юҡмы, уныһын әйтә алмайым. Мәктәпте тамамлағас, мин юғары уҡыу йортона уҡырға керҙем, ә ул: «Уҡыуҙан туйҙым, миңә тиҙерәк булһын, шәфҡәт туташына ғына уҡыйым», – тине. Тик беҙҙең юлдар барыбер айырылманы. Аҙнаға бер булһа ла осраша инек. Ирек менән беҙ стройотрядта таныштыҡ. Әгәр ул ваҡытта Гөлиә беҙҙең менән булһа, ул Иректе барыбер үҙенә ҡаратыр, миңә бирмәҫ ине. Быны хәҙер уйлайым. Сөнки көҙөн уларҙы таныштырғанда ул миңә: «Шундай шәп егетте эләктергәнһең, мин дә бындай егеттән баш тартмаҫ инем», – тине. Тимәк, ул Иреккә шул ваҡытта уҡ күҙ төшөргән булҡан. Ә мин, йүләр, быларҙың береһенә лә иғтибар итмәгәнмен. Ирек менән беҙ шул йылды Яңы йыл байрамында инде өйләнештек. Гөлиә туйҙа, әлбиттә, бар ине. Бер тәнәфескә сыҡҡас, минең фатаны ябынып, Ирек менән фотоға ла төштө әле ул. «Беҙ икәү нисек күренәбеҙ икән? » – тигән булып. Барыбыҙ ҙа уны мәҙәккә һанап, көлдөк кенә. Дуҫ булғас, ул беҙгә, әлбиттә, гел ҡунаҡҡа килеп йөрөй ине. Ҡуна ҡалған саҡтары ла байтаҡ булды. Ирем алдында уның бик ҡыҫҡа халаттан йөрөүе күңелемә оҡшап бөтмәй ине, әлбиттә. Һәр ваҡыт үҙенекен алып килеп кейеп йөрөй ине. Асылып та китә, халат аҫтары ла матур ғына күренеп ҡуя. Ә эске кейемгә ул бер ҡасан да аҡса йәлләмәне – гел иң яҡшыһын, матурын, селтәрлеһен алды. «Ирек алдында бындай ҡыҫҡанан йөрөмә инде», – тип әйтә алманым шул. Ә беҙ ул саҡта йорт төҙөйбөҙ, һәр тинебеҙ иҫәптә. Ҡайҙа ул миңә уныҡы кеүек матур эске кейемдәр алыу? Йәшермәйем, халатына ла бик ҡыҙыға инем, «Ирек янында шулай йөрөргә ине», – тип. Ир-аттың матурлыҡҡа ҡыҙығыуын барыбыҙ ҙа белә инде. Мин бик оҙак балаға уҙа алманым. Алты йыл көттөм! Ул саҡта ниҙәр кисергәнемде үҙем генә беләм. Уныһы башҡа тарих әле уның. Ситкә китеп, уныһын һөйләмәйем. Ниһәйәт, әсәй булаһымды белдем! Шулай тура килде, был хаҡта Иректән дә алда Гөлиәгә әйттем. Шатлығыңды яҡын дуҫ ҡыҙың менән уртаҡлашыу тәбиғи бит инде. Ул да был яңылыҡҡа һөйөндө. Һәр хәлдә миңә шулай тойолдо. «Һиңә булышам», – тип, беҙгә лә йышараҡ килә башланы. Беренсе айҙарҙы бик ауыр кисерҙем шул: аш-һыуға бөтөнләй яҡын килә алманым. Бер еҫте лә күтәрмәнем. Аҙнаға әллә нисә тапҡыр килеп Гөлиә ашарға бешереп китә. Ике аҙнаға сохранениеға һалып торҙолар – ул саҡта ла Гөлиә беҙгә барып иремә ашарға бешереп йөрөне. Мин уға бик рәхмәтле инем. Ирек үҙе хатта йомортҡа ла  ҡыҙҙҙыра белмәй. Күңелемдән шуға күрә Гөлиәгә бик рәхмәтле инем. Ирем ас түгел бит, йәнәһе! Мин үҙем бөтөнләй эсйәйем. Ә Гөлиә ҡыҙыл вино асып, шуны аҙ-аҙ ғына эсеп, оҙаҡ итеп кис ултырырға ярата ине. Ауырым ете айлыҡ ине ул саҡта. Беҙ инде ике ҡатлы яңы өйөбөҙгә күсенгән инек. Мин ул көндө тәҙрәләр йыуҙым, бик арыным. Гөлиәнең алдан әйтмәйенсә генә килеп кереүенә ҡыуандым да әле. «Кискә ашҡа берәй нимә бешер инде, зинһар», – тим. Ул: «Ирек ярата», – тип балыҡҡа тотондо. Үҙе менән тағы вино ла алып килгән. «Бер пациент ҡалдырҙы, бик яҡшыға оҡшаған, Ирек менән тәмләп ҡарарбыҙ», – ти. Ашағас-эскәс, бер аҙ һөйләшеп ултырҙыҡ та: «Ята торам әле, арыным», – тип йоҡо бүлмәбеҙгә кереп киттем. Гөлиә менән Ирек табын янында ҡалдылар. «Беҙҙең әле ярты шешә башланмаған, иреңде юғалтма», – тип көлдө Гөлиә. «Ярай», – тип тыныс ҡына кереп яттым. Һуңғы ваҡытта былай икәү ултырып ҡалыуҙары беренсе тапҡыр ғына түгел ине инде. Бер ҙә шикләнмәнем шул. Уянғанда төнгө сәғәт бер ине. Телефонымды алып ҡараным, шуға яҡшы хәтерләйем. Иректең урыны буш. Бөтөнләй ятмаған да, юрғаны мин ҡуйғанса –  йәйелмәгән. Әкрен генә тороп сыҡтым. «Һаман ултыралармы икән? » – тим. Кухняла ут һүнгән. Өй тып-тын. Башта аптырап ҡалдым. Һуңынан өҫкө ҡаттан тауыш килгәндәй булды – кемдер тыйылып ҡына көлә. Кем булһын, Гөлиә инде!  Әкрен генә баҫып өҫкә мендем. Хатта бүлмә ишеген дә япмағандар! Утты ла һүндермәгәндәр! Иң ҡыҙған саҡтары ине – минең ҡарап торғанды һиҙеүсе булманы. Бүлдермәнем. Мин ул төндө керпеккә-керпек ҡаҡманым. Төнө буйы: «Ни эшләргә? Алға табан нисек йәшәргә? » – тигән һорауға яуап эҙләнем. Иртән иремде эшкә оҙатырға торманым, хәлем юҡ, тинем. Ишетеп яттым, улар Гөлиә менән икәү сығып киттеләр. Һуңынан торҙом да, мин дә әйберҙәремде йыйҙым. Иреккә оҙон ғына хат яҙып өҫтәлгә ҡуйҙым да, мин дә бөтөнләйгә тип йортобоҙҙан сығып киттем. Кинолағы кеүек. «Мине эҙләмә», – тинем. Ул эҙләмәне лә. Теләмәгәндер, теләһә, табыр ине. Улымды яңғыз үҫтерәм. Атаһының уны бер тапҡыр ҙа күргәне юҡ! Алиментҡа биргән инем, уныһын түләй. Нисек үҙ балаһына бер күҙ төшөрөргә теләмәй, аңламайым. Гөлиә менән улар, әлбиттә, бергә булманылар. Шул көндән һуң Гөлиәнең дә минең менән аралашҡаны юҡ – Ирек минең белгәнде әйткәндер. Мин үҙем уның менән аңлашманым. Кәрәк тип һанаманым. Ғүмер буйы әйтәһе һүҙҙәрҙе күңелдә йөрөткәнсе бер осрашып битенә бәреп әйтәһе булған да бит. Был хәлдән һуң беҙҙең ата-әсәйҙәр ҙә аралашмайҙар. Гөлиәнең кейәүгә сыҡҡанын, ике бала үҫтергәнен беләм. Ире етәксе урында эшләй, бик иркен йәшәйҙәр, Гөлиәнең һүҙенән сыҡмай тиҙәр. Ундайҙар ирҙе ҡулда тота белә инде. Мин был осраҡта үҙемде күберәк ғәйепле һанайым. Үҙ ҡулдарым менән иремде уға бирҙем. Бына был хатты яҙыусы ҡатын да минең хатаны ҡабатлап маташа. Дуҫ ҡыҙының иренә күҙ төшөрөүе ярылып ята, ә ул һаман да «буғай» ти. Тупһаңдан үткәрмә һин уны, ҡыҙғанма. Кәңәшемде тыңла. Һинең үҙеңде берәү ҙә ҡыҙғанырға йыйынмый ана. Зөһрә булам мин. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Яңғыҙ дуҫ ҡыҙҙарҙы тупһанан да уҙғармаҫҡа кәрәк.,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0],4,Йәмғиәт,5987,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-03-09/ya-y-du-y-ar-y-tup-anan-da-u-arma-a-k-r-k-3674386,2024-03-09T11:18:00+00:00
"Башҡортостан республикаһы фәндәр академияһы"" дәүләт ғилми учреждениеһының Стратегик тикшеренеүҙәр институты, Алишер Навои исемендәге Ташкент дәүләт үзбәк теле һәм әҙәбиәте университеты,  Көнбайыш Ҡаҙағстан инноватив технология университеты, Т. Эрматов исемендәге Бишкәк музыка-педагогия институты ғалимдарҙы һәм ғилми хеҙмәткәрҙәрҙе 2026 йылдың 10 февралендә, Өфөлә үтәсәк ""Евразияның күп мәҙәниәтле киңлегендә халыҡ ижады: барлыҡҡа килеүенән алып бөгөнгө көнгә тиклем"" тип исемләнгән халыҡ-ара түңәрәк өҫтәлгә саҡыра. Ул  абруйлы фольклорсы һәм ғалимә Фәнүзә Айытбай ҡыҙы Нәҙершинаның 90 йәшлек юбилейына һәм Халыҡ-ара туған тел көнөнә арнала. Конференция хәҙерге фольклористиканың мәҙәниәт-ара бәйләнештәр контексында милли йолаларҙы һаҡлау, ауыҙ-тел ижады мираҫын анализлау буйынса яңы методика, эпик мираҫты үҙгәртеп ҡороу, күп мәҙәниәтле мөхиттә фольклор традицияларын яңыртыу кеүек мөһим йүнәлештәрҙе үҙ эсенә ала. Ҡатнашыусылар рус, инглиз, башҡорт һәм башҡа төрки телдәрҙә эштәр менән сығыш яһай аласаҡ. Заявканы электрон адресына ебәрергә, ә коллектив монографияла хеҙмәт баҫтырыу өсөн эштәрҙе  2026 йылдың 10 февраленә тиклем тапшырырға кәрәк.",Фольклористарҙы түңәрәк өҫтәл көтә,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],6,Башҡортостан,1153,https://bashgazet.ru/news/bash-ort-donya-y/2026-02-04/folkloristar-y-t-r-k-t-l-k-t-4564169,2026-02-04T14:30:00+00:00
РФ дәүләт учреждениелары һәм йәмәғәт хеҙмәтләндереү хеҙмәткәрҙәренең профсоюз ойошмаһының Бөрйән районы территориаль ойошмаһының отчет-һайлау конференцияһы үтте.,Ойошманың яңы рәйесе һайланды,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,161,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2024-12-19/oyoshmany-ya-y-r-yese-aylandy-4059625,2024-12-19T14:50:00+00:00
Ете ай инде яратҡан актерыбыҙҙың мәңгелек донъяға киткәненә. Әммә уның тураһында иҫтәлектәр кешеләр күңелендә һаман йәшәй. Быныһы - 60 йыл элек булған хәлдәр.,"""Фидан Ғафаров мөхәббәтен күрергә килгәйне. """,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,158,https://bashgazet.ru/news/y-m-i-t/2025-12-06/fidan-afarov-m-h-bb-ten-k-rerg-kilg-yne-4496471,2025-12-06T19:50:00+00:00
"Мәрхүмдең ғаиләһенең, яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ.",Ҡайғылы хәбәр еткерәбеҙ: яҙыусы Иршат Теләүембәтов вафат булған,['Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],1,Яңылыҡтар,61,https://shonkar.com/news/novosti/2025-03-15/ay-yly-h-b-r-etker-be-ya-yusy-irshat-tel-emb-tov-vafat-bul-an-4158423,2025-03-15T20:06:12+00:00
"Әбделмәмбәт ауылында матур спорт байрамы - Ҡыпсаҡ саңғы юлы - 2025 район-ара саңғы ярыштары уҙҙы. Унда Өфө, Сибай ҡалаларынан, Баймаҡ, Әбйәлил, Шаран райондарынан бөтәһе 100-ҙән ашыу саңғысы ҡатнашты. Ярыштар Ҡыпсаҡ хәйриә фондының Бәхет сере: саңғы, саф һауа һәм дуҫтар! проекты сиктәрендә ойошторолдо. Был проект Башҡортостан Республикаһы Башлығы гранттары фонды ярҙамында тормошҡа ашырыла.",Саңғы ярышы – ҡыпсаҡтарға ҙур байрам,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Спорт,392,https://tanburz.ru/articles/sport/2025-03-20/sa-y-yaryshy-ypsa-tar-a-ur-bayram-4493128,2025-03-20T16:25:00+00:00
"Әйткәндәй, бер айҙан ансамблдең тәүге концерты көтөлә. Музыканттар ҙур программаны октябрҙә, Республика көнөндә тәҡдим итергә ниәтләй. ""Был коллективты ҙур уңыш һәм танылыу көтөрөнә ышанам. Алға табан барабыҙ, үткәнебеҙҙе һаҡлайбыҙ, тамырҙарыбыҙға бирешмәйбеҙ"", - тип яҙа социаль селтәрҙә Радий Хәбиров.",Башҡортостан дәүләт ҡурайсылар ансамбленән беренсе клип-премьера!,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Башҡортостан'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,303,https://uchbash.com/news/novosti/2024-09-10/bash-ortostan-d-l-t-uraysylar-ansamblen-n-berense-klip-premiera-3923771,2024-09-10T15:20:00+00:00
"Алдаҡсылар Өфөләге 84 йәшлек ҡатындың ярты миллион һумдан ашыу аҡсаһын урламаҡсы була. Ҡорбанын улар бер нисә көн буйы эшкәртә. Һөҙөмтәлә ҡатын һаҡлыҡҡа йыйған аҡсаһын алып бирергә тип, банкка юллана. Тик банк хеҙмәткәренә уның 600 мең һум ятҡан һаҡлам иҫәбен ябырға теләүе сәйер тойола һәм полиция саҡырта. Тәртип һаҡсылары өлкән йәштәге ҡатынды иҫкәртеп, мутлашыусыларҙың әле киң таралған алдау ысулдары хаҡында һөйләйҙәр. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Банк хеҙмәткәре уяу булып сыға,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,533,https://bashgazet.ru/news/kh-ef-e-lek/2026-01-17/bank-he-m-tk-re-uyau-bulyp-sy-a-4540723,2026-01-17T17:00:00+00:00
"В мероприятии приняли участие около 70 человек, обучающихся в МГУ, МГИМО, ВШЭ, МГТУ им. Баумана, РАНХи ГС и других вузах. — Ваши энергия, знания и стремление к развитию — это самый ценный капитал Башкортостана, залог его будущего процветания. Мы видим в вас будущих специалистов высокого уровня, ученых, предпринимателей и общественных деятелей. Ваша малая родина формирует комфортные условия для вашего возвращения и реализации самых амбициозных проектов, — отметил спикер парламента. — Для дальнейшего поступательного развития республики нужны активные, амбициозные кадры. Квалифицированные специалисты, желающие жить и работать во благо родной республики, всегда найдут у нас поддержку и реальные возможности для карьерного роста. Он подробно рассказал о социально-экономическом развитии региона, сделав акцент на возможностях для молодежи: работе Молодежной общественной палаты и Молодежного правительства, региональных грантах для стартапов, развитии межвузовского кампуса и научно-образовательного центра мирового уровня. Студенты задали вопросы о трудоустройстве и стажировках в органах государственной власти региона, механизмах поддержки молодых специалистов и ученых, а также о развитии различных отраслей экономики республики. Константин Толкачев вручил награды отличившимся студентам за успехи в учебе, научную и общественную деятельность. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Константин Толкачёв встретился со студентами — уроженцами Башкирии,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1],7,Йәмғиәт,1529,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-12-16/konstantin-tolkachyov-vstretilsya-so-studentami-urozhentsami-bashkirii-4509043,2025-12-16T09:18:00+00:00
"Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ярҙамында асылған «Китап» нәшриәтенең Өфөләге яңы магазины башҡорт мәҙәниәтенең мөһим үҙәгенә әүерелде. Хөкүмәттең оператив кәңәшмәһендә республиканың матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Максим Ульчев белдереүенсә, магазин яҙыусыларҙы, нәшриәтселәрҙе һәм уҡыусыларҙы берләштерә. Рәсәйҙең милли китап нәшриәте лидеры «Китап» нәшриәте бөтә стандарттарға тап килгән китаптарҙы арзан хаҡҡа сығара һәм 2024 йылда 16 награда ала. Төп маҡсат-республика халҡын сифатлы милли әҙәбиәт менән тәьмин итеү. Өфөнөң тарихи үҙәгендә, «Башпотребсоюз» бинаһында урынлашҡан «Китап» магазины сауҙа залын ғына түгел, ә әҙәби саралар: күргәҙмәләр, презентациялар, автограф-сессиялар һәм авторҙар менән осрашыуҙар үткәреү өсөн заманса майҙансыҡты ла үҙ эсенә ала. Бер йылда бында 80-дән ашыу сара үткән. Башҡорт китаптары Рәсәйҙә лә, сит илдәрҙә лә популярлыҡ менән файҙалана. Ләйлә Аралбаева. Фото: »Башинформ"".",Өфөлә «Китап» магазины милли мәҙәниәт үҙәгенә әүерелде,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 1 1 0],6,Мәҙәниәт,942,https://shonkar.com/news/culture/2025-05-12/f-l-kitap-magaziny-milli-m-ni-t-gen-erelde-4231541,2025-05-12T16:50:00+00:00
". Хәтеремдә, өйгә ҡунаҡтар килһә, апайым улар алдында йә йырлай, йә шиғыр һөйләй, ә ағайым баянда уйнап күрһәтә, ә миңә төпкө бүлмәлә ултырып торорға ҡушыла ине. Уларға һоҡланалар, вәт, һәләтле балалар үҫеп килә, афарин, тип маҡтайҙар, бындай ваҡытта мин дә туғандарым менән ғорурланам. Ҡайһы бер ҡунаҡтарҙың мин ултырған бүлмәгә башын тығып, ҡыҙыҡһыныусан күҙ ташлап китеүҙәре лә онотолмай. Клубҡа килгән концерттарға ла миңә йөрөргә рөхсәт ителмәй, ана һин телевизорҙан ҡара, ти торғайнылар. Минең дә ""тере"" артистарҙы күргем килеүе береһен дә борсомағандыр, күрәһең. Күңелгә ҡаралығы менән уйылып ҡалған бындай хәлдәрҙе һөйләһәң күп инде. Шуларҙың тағы береһе - мәктәпкә уҡырға төшкәс, беренсеме, икенсеме класта, әсәйҙәр байрамына концерт әҙерләүебеҙ, мине бейеүгә ҡушмаһалар ҙа, шиғыр биреп тасуири ятларға ҡушыуҙары, тиҙерәк әсәйемә шәплегемде күрһәтергә теләп, ҡанатланып, байрамды ҙур түҙемһеҙлек менән көтөп алыуым. Һәм, ниһайәт, тулҡынландырғыс мәл етеп, мәктәп сәхнәһен үтәгән бәләкәй генә ҡалҡыу урынға сығып баҫыуым. Халыҡ алдында юғалып ҡалмаҫ өсөн дә, донъялағы иң яҡын кешемде шатландырайым тип тә, ""Әсәйҙәрегеҙгә ҡарап, матур итеп ҡысҡырып һөйләгеҙ"" тип уҡытыусы өйрәткәнсә, ҡәҙерлемде табып, күҙҙәренә текләүем. Миңә көс өҫтәр, күңел күтәрер ҡараш урынына уңайһыҙланған, миңә лә, кешеләргә лә ҡарамаҫҡа тырышҡан ғәзиземде күреп, шиғырымдың һүҙҙәрен иҫкә төшөрә алмай оҙаҡ торғандан һуң (бәлки, оҙаҡ та булмағандыр), ғәрләнеп кире сығып китеүем. Ошо ваҡиғанан һуң бүтән концерт-маҙарға ҡыҫылам тип уйламаным да. Балалығым менән тәүҙә ""мине береһе лә яратмай"" тип уйлаһам, үҫә килә ҡайғымдың тәрәнерәк икәне башыма барып етте: минән ғәрләнәләр! Сәбәбе - төҫ-ҡиәфәтем менән дә, уҡыуым менән дә улар теләгәнсә бала булмағанмын шул. Тыумыштан күҙем ҡылый, бер аяғым икенсеһенән күпкә ҡыҫҡараҡ минең. Мәктәптә лә, урамда ла, хатта яратҡан апайым менән ағайымдан да иң йыш ишеткән һүҙҙәр: ҡылый шайтан, сатан, бәрей, албаҫты. Был донъяға килеүем өсөн ғәрләнеп, үҙ-үҙемә йомолоуым ҡасандан башланғандыр, тик шуны әйтә алам: иҫ белгәнемдән бер яҡын дуҫым да юҡ ине. Әсәйем миңә йә йәлләп, йә үртәлеп ҡараһа, атайым өсөн буш урын кеүек булдым. Башланғыс кластар уҡытыусыһы ғына мине бүтәндәрҙән айырмай ҡараны, күңел үҫтерерлек һүҙҙәрҙе иң беренсе унан ишеткәнмендер. Уның кәңәше буйынса, һигеҙҙе бөткәс, библиотека техникумына уҡырға индем. Ҙур ҡала тормошона әҙерлекһеҙ үҙен яратмаған ҡыҙ баланы өгөтләп уҡырға ебәргәне өсөн уҡытыусыма көн дә рәхмәт уҡыйым. Ятаҡта Света исемле рус ҡыҙы менән йәшәргә тура килде миңә. Тәүге көндән үк күнегелгән кәмһетелеүгә әҙер инем. Тик Света бер ваҡытта ла етешһеҙлектәремдән көлмәне, түбәнһетмәне, киреһенсә, унан байтаҡ файҙалы нәмәгә өйрәндем. Кейенергә, биҙәнеп-төҙәнергә, шулай уҡ ҡыҫҡараҡ аяҡ табаны аҫтына ҡалын олтораҡ һалып, ҡәҙимгесә атлап булыуын аңлатҡан тәүге кеше лә ул булды. Әсәйем-атайым, ауылдағы медсестра шуны ла белмәнеме икән тип хәҙер аптырайым. Светаның атаһының да шундай уҡ хәл булған, был етешһеҙлеген оҫта йәшергәндер инде, хатта әсәһе бик оҙаҡ йылдар иренең аяғының ҡыҫҡалығын белмәй йөрөгән имеш. Училищела уҡыған йылдарым үҙемде нисек бар шулай ҡабул итергә кәрәклеген төшөндөргән йылдар булды тиһәм дә арттырыу булмаҫ. Кәмһетеүсе, минең өсөн оялыусы булмағас, үҙем дә асыла төштөм, кешеләр менән тиң-тигеҙ һөйләшергә өйрәндем. Техникумды тамамлағас, күрше ауыл библиотекаһына эшкә тәғәйенләнеләр. Шунда уҡ үҙем кеүегерәк егеткә (ул да инвалид) кейәүгә сыҡтым. Бик уңышлы тип уйлайым, сөнки ирем дә, уның ата-әсәһе лә ипле, изге күңелле, иғтибарлы кешеләр. Ҡәйнәм менән ҡайнымдың ""балам"" тип кенә өндәшеп, арҡанан яратып алыуҙарынан тәүҙә күҙгә йәш килә ине. Яманлыҡҡа тиҙ күнгән кеүек яҡшылыҡҡа ла тиҙ өйрәнә икән кеше - ғүмер буйы иркәләнеп йәшәгән кешеләй тоям хәҙер үҙемде. Был ғаиләгә эләкмәһәм, туғандар араһында ошондай ҙа йылы, яҡын мөнәсәбәт була икәнлеген белмәҫ тә инем, моғайын. Әлеге көндә ғаилә тормошо серҙәре, аш-һыу яраштырыу тураһында нимә беләм - барыһына ла матур аҡ йөҙлө, ғорур ҡиәфәтле ҡәйнәмә бурыслымын. Бындай өләсәй менән олатай барҙа ике баламдың - малай менән ҡыҙымдың - бәхетле, күңелдәре бөтөн булып үҫеүенә лә шикләнмәйем. Һынманым, әрәмтамаҡ, имгәк булып ултырманым, яҡшы кешене осратып, бәхетемде таптым һәм тышҡы етешһеҙлектәрем генә мине бүтәндәрҙән кәм итә алмай икәнлеген аңланым - был берәүҙең ""Уйламағайным мин һине шулай донъя көтә алыр тип"" тигән һүҙҙәренә яуабым булыр"".",Бала сағымды иҫләргә яратмайым.,['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,4391,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-03-28/bala-sa-ymdy-i-l-rg-yaratmayym-4176851,2025-03-28T15:18:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБашкортстанның Учалы районында яшәүче 29 яшьлек егетне диверсия кылуда шикләнәләр, ул Чиләбедә тоткарланган. Бу хакта ""Коммерсантъ""хәбәр итә. Тикшерү фаразынча, егет Чиләбенең Миасс шәһәрендәге Көньяк-Урал тимер юлында реле айланмасы урнаштырылган шкафларны яндырган һәм моны Украина мәнфәгатьләрендә эшләгән булырга мөмкин.6 июньдә Хребет-Сыростан станцияләре арасында шундый дүрт шкаф яндырылган, бу юлчы ташучы берничә поездның тоткарлануына китергән диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстан кешесен Чиләбедә диверсия кылуда шикләнеп  тоткарлаганнар,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,582,https://www.azatliq.org/a/32452150.html,2023-06-09T13:10:55+00:00
"Ағай-эне татыу булһа, менергә ат етә; Килендәштәр татыу булһа, ашарға аш етә. Ай айламай ат маҡтама, йыл йылламай килен маҡтама. Айһыҙ төндә ҡыҙ күҙләмәйҙәр, болғансыҡ һыуҙа балыҡ эҙләмәйҙәр. Аҡса алһаң, һанап ал, ҡатын алһаң, һынап ал. Аҡыллы ҡатын - хазина. Аҡыллы ҡатын өс көнлөгөн алдан уйлар, аҡыллы ир өс йыллығын алдан уйлар. Алйот ирҙән аҡыллы ҡатын артыҡ. Алыҫтан ут алма, яҡындан ҡыҙ алма. Апһын ағарып алдыма сыҡмаһын, ҡарайып артымдан ҡалмаһын. Ат алһаң, арба кәрәк, ҡатын алһаң, бары ла кәрәк. Ат алһаң - ауылың менән, ҡыҙ алһаң - ырыуың менән кәңәшләш. Атайһыҙға ҡыҙ бирмә, инәйһеҙҙән ҡыҙ алма. Аттың - юрғаһын, бисәнең уңғанын ал. Ашыҡҡан ҡыҙ кейәүгә барһа ла мантымаҫ. Бай бисәһе - бей бисәһе. Байҙың ҡыҙы урынлы. Байҙың ҡыҙы - яҙғы тай, ярлы ҡыҙы - йомарланған май. Белемле ҡыҙ - бирнәле ҡыҙ. Бикәләр түр өсөн талашыр. Бизмән менән гер бергә, Ҡатын менән ир бергә. Бисәң матур булһа, байың үсле була. Бишек бауы билеңдә, имсәк һөтө иренеңдә. Буянған ҡыҙҙан оялған ҡыҙ матур. Егет булһа батыр булһын, ҡыҙ булһа матур булһын. Еңгә - ҡәйнеш бисәһе. Еткән ҡыҙ кейәүҙән ҡурҡмаҫ. Иҙел даны менән боҙ китә, атай даны менән ҡыҙ китә. Ике ҡатын алғандың вайраны бар, Ике һыйыр һауғандың айраны бар. Ил терәге - ир, ир терәге - бисә. Иләктә һыу тормаҫ, Ҡатын-ҡыҙҙа һүҙ тормаҫ. Ипһеҙ ҡыҙ йәрһеҙ ҡалыр. Ир аҡыллы булһа, ҡатын күндәм була. Ир йәше - ике утыҙ, ҡатын йәше - бер утыҙ. Ире өмә әйткән, ҡатыны баланға киткән. Иреңдән айырылғансы, күкрәгеңдәге йәнеңдән айырыл. Ирҙе ир иткән дә, хур иткән дә - ҡатын, Ҡатынды мунса ташы иткән дә, йөҙөк ҡашы иткән дә - ир. Ирҙән ҡайтҡан яуҙан ҡаты. Килен килбәтле булһын, теле ширбәтле булһын. Ҡатын артынан мал килер, ҡыҙ артынан дан килер. Ҡатын ғәйрәтле булһа, ир ғибрәтле булыр Ҡатын теләһә, ишәктән ир яһар, теләһә, ирҙән ишәк яһар. Ҡатын тота белмәгән көң (ҡол) иткән, ебәк тота белмәгән йөн иткән. Ҡатын һәлкәү булһа, ир ялҡау булыр. Ҡатындың теле уҙһа - иренең ҡулы уҙа Ҡатынмын тигән ҡатында ат башындай алтын ятыр Ҡатынынан айырылғандың ҡанаты ҡайырылған Ҡатын уңғаны иргә яраған, ир уңғаны илгә яраған. Ҡатын аҙһа ир башына, түрә аҙһа — ил башына. Ҡырҡта булһа ла ҡыҙ булһын. Ҡыҫыр ҡатындан бала таптырма. Ҡыҙ аҡсаһы - тоҙ аҡсаһы. Ҡыҙ байлығы - күркәм холоҡ, ир байлығы - тәүәккәл. Ҡыҙ баланың бирнәһен етеһенән йыйһаң - етмәй торор, алтыһынан йыйһаң - артып ҡалыр. Ҡыҙ егеткә ҡушыла - ебәк булып ишелә. Ҡыҙ кемгә бармаҫ ине, егет кемде алмаҫ ине ҡалым малы булмаһа. Ҡыҙ күңелендә — балалы бишек, ир күңелендә — эйәрле ат. Ҡыҙ - ҡыйғыр тамаҡ. Ҡыҙ оҙатҡан яланғас ҡалыр, килен алған түренә урын һалыр. Ҡыҙыл телем тыйманым, ҡыҙым өйөнә һыйманым. Ҡыҙҙың кемлеге кемәйенән (әхирәтенән) билгеле. Ҡыҙыңды үҙеңдән түбәнерәккә бир, киленде үҙеңдән юғарыраҡтан ал. Ҡыҙыңа тиң кейәү килһә, ҡалым алма, тиген (бушлай) бир. Төшкән ереңә таш булып бат. Уңған ҡатын ҡар өҫтөндә ҡаҙан ҡайнатыр. Хәйерһеҙ ҡатын ир бөлдөрөр, хәйерһеҙ түрә ил бөлдөрөр. Һуҡыр булһа ла ҡыҙ яҡшы. Әсәйҙе яҡшы күрһәткән - алдындағы балаһы. Яҡшы килен яҙ килер, яман килен көҙ килер. Яҡшы ҡатын юҡтан ғына юрған һырыр, яман ҡатын яңғыҙ юрғаңды һуйҙырыр. Интернет селтәренән Таңһылыу Баймырҙина йыйҙы. Әхмәт Лотфуллин картинаһы.",ҠАТЫН-ҠЫҘҘАРҒА ҠАҒЫЛЫШЛЫ МӘҠӘЛДӘР ҺӘМ ӘЙТЕМДӘР.,['Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,3149,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-09-28/atyn-y-ar-a-a-ylyshly-m-ld-r-m-ytemd-r-3948775,2024-09-28T18:16:00+00:00
"""Отряд Таганок"" фильмыннан кадрДүшәмбе Казанда Татарстан киносы көннәре башланды. Бу чара ""кечкенә фестиваль"" рәвешендә үтәчәк. Бу турыда ""Татаркино"" оешмасы итәкчесе Миләүшә Айтуганова хәбәр итте. Татарстан киносы көннәре Казанның ""Мир"" кинотеатрында 24-30 августта уза. Програмга мөселман киносы фестиваленең ""Милли конкурс"" номинациясенә кергән фильмнар тупланган. Татарстан киносы көннәрендә кино йолдызлары өчен ""кызыл келәм"", премьералар, иади очрашулар да булачак дип сөйләде Айтуганова. Ул быелгы Казан халыкара мөселман киносы фестиваленең техник режимда узачагын һәм тамашачылар өчен ябык булачагын искәртте. Татарстан киносы көннәрен фестиваль рәвешендә уздыру тамашачы өчен дә, республика кинематографистлары өчен дә бүләк булачак диде ""Татаркино"" итәкчесе. Чара Татарстанда төшерелгән ""Сөмбел"" фильмының премьерасы белән ачылачак. Режиссерлар Рәшит Маликовһәм Рамил Фазлыевбу фильмны Зифа Кадыйрованың ""Сагынырсың – мин булмам"" китабы нигезендә төшергән. Фильм Татарстанда һәм Үзбәкстанда төшерелгән. Фестиваль Башкортстанның халык шагыйре Мостай Кәримнең ""Өч таган"" әсәре нигезендә иат ителгән ""Таганок отряды"" исемле фильм белән ябыла. Шушы ук көннәрдә – 27 августта Казанда Мостай Кәримгә һәйкәл ачу тантанасы да көтелә. Һәйкәл Оренбур тракты һәм Даурская урамнары киселешендә куелган. Һәйкәлне ачу тантанасы ТАССР оешуның 100 еллыгы кысаларында уза, чарага Башкортстан итәкчесе Радий Хәбировкилер дип көтелә. Татарстан киносы көннәре програмында шулай ук ""Апанай мәчете – Казанның йөзек кашы"" (""Апанаевская мечеть – жемчужина Казани""), ""Бушлык"" (""Пустота""), ""Ана"" (""Мать""), ""Бер фотосурәт тарихы"" (""История одной фотографии""), ""Фәнис иһаншин. Сәхнә артында сөйләшү"" (""Фанис Зиганшин. Разговор за сценой""), ""Бардым, бардым да күрдем"" (""Шла, шла и увидела"") фильмнары һәм Илшат Рәхимбайның ""Әпипә"" музыкаль комедиясе дә бар.","Татарстан киносы көннәрендә Мостай Кәримнең ""Өч таган"" әсәренә нигезләнгән фильм күрсәтәчәкләр",['Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1839,https://www.azatliq.org/a/30800070.html,2020-08-24T13:07:57+00:00
Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығы теплица комплекстары селтәрен киңәйтә,Заманса теплица комплексын төҙөйәсәктәр,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Милли проекттар,80,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2025-12-11/zamansa-teplitsa-kompleksyn-t-y-s-kt-r-4502127,2025-12-11T08:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМоны. порталының баш мөхәррире Эмиль Мостафаев илнең Дигиталь үсеш һәм транспорт министрлыгыннан таләп иткәч эшләгәннәр. Мостафаев сүзләренчә, әлеге телеканал Азәрбайанга каршы юнәлдерелгән ялган һәм провокацион мәгълүмат тарата. ""Царьград"" 2015 елда Русиядәге православ олигарх Константин Малофеев тарафыннан ачылган иде. 2020 елда әлеге каналны экспортка кагылышлы кануннарны бозганы өчен блоклады. Русия Украинага каршы сугыш башлаганнан соң, АКШ, Европа Берлеге, Британия һәм Канада бу телеканалга каршы чикләүләр кертте. 2023 елда ""Царьград"" телеканалын экстремизм пропагандасы өчен Казакъстан да блоклаган иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Азәрбайанда ""Царьград"" телеканалының сайты блокланган",['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,775,https://www.azatliq.org/a/azarbayjanda-tsargrad-telekanalining-sayti-bloklangan/33424353.html,2025-05-26T12:28:41+03:00
"Һорамайым бер кемдән мин ярҙам, Ҡалһам да ташҡында бер ярҙа. Етемлек өйрәтте тормошта Донъяны тик үҙең ҡормошҡа. Бурысҡа алһам да бик һирәк, Биш итеп ҡайтарам бәхилләп. Мохтажға бирәм бар булғанын, Аяҡҡа тап килә юрғаным. Ышанмайым дошман һүҙенә, Тура ҡарайым ялған күҙенә. Юҡтан бар булмаҫын беләмен, Тик хәләл ризығын ейәмен. Донъяның алдағы әүрәтмәй, Әҙәмдәр ни генә өйрәтмәй. Ҡолағым ишеткән бар моңдо, Ят моңдо йөрәгем көйләтмәй. Ҡурҡма, һорама, ышанма –Был һүҙҙәр әйләнде доғаға. Намыҫың ҡушҡанса йәшәһәң, Самалар тап килер самаға. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","Ҡурҡма, һорама, ышанма",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Шиғриәт,1210,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-06-16/ur-ma-orama-yshanma-4277717,2025-06-16T15:25:00+00:00
"""Татар кызы"" бәйгесе КазандаБыел Үзбәкстанда узарга тиешле ""Татар кызы"" халыкара бәйгесенең финалы икенче елга күчерелде. Бәйрәм 29 октябрь көнне Ташкентта үтәргә тиеш иде, ләкин коронавирус таралу сәбәпле 16 октябрьдә Үзбәкстанда локдаун игълан ителде. Моның турында Азатлыкка бәйгенең башкарма мөдире Гүзәлия Гыйниятуллинасөйләде. Оештыручылар Үзбәкстан хөкүмәтеннән хат алган. ""Үзбәкстанда эпидемиология торышының кискенләшүен исәпкә алып, Ташкентта узарга тиешле халыкара ""Татар кызы"" бәйгесенең финалын, эпидемиология хәленең яхшыруына бәйле рәвештә 2022 елның беренче яртыеллыгына күчерергә тәкъдим итәбез"" диелгән Үзбәкстан рәсмиләре хатында. Бу хатны Үзбәкстан хөкүмәтенең милләтара мөнәсәбәтләр һәм чит илләр белән дустанә элемтәләр комитеты рәисе Рөстәмбәк Корбановимзалаган. Халыкара ""Татар кызы-2021"" бәйгесенең финалы Ташкент шәһәренең ""Туркистон"" сәнгать сарае сәхнәсендә узарга тиеш иде. Иң гүзәл һәм сәләтле татар кызы исеме өчен 14 кыз ярышыр дип көтелде. Финалга кадәр кызлар бер атна дәвамында Казанда вокал, хореография, нәфис сүз буенча остазлар белән дәресләр алыр, Татарстанның танылган хатын-кызлары белән очрашыр дип ниятләнде. Бу чаралар да быел булмый кала. ""Дүшәмбедән бәйгегә әзерләнү башланырга тиеш иде, ләкин бөтен чаралардан баш тартырга, билетларны кире тапшырырга туры килде"" дип сөйләде Гүзәлия. ""Татар кызы"" бәйгесе өч этапта узды. Беренчесе елларда Рәсәй төбәкләрендә һәм чит илләрдә үтте. 2021 елның 25-31 август көннәрендә исә Татарстан башкаласында ярымфинал оештырылды. 40 төбәктән килгән 32 кыз белем, зирәклек һәм иат бәйгеләрендә ярышты. Алар шулай ук лекцияләр тыңлап, белемнәрен арттырды, ""Печән базары"" фестивалендә катнашты, Борынгы Болгар шәһәренә сәяхәт кылды.2019 елда иңүче исемен Үзбкстанда туып-үскән татар кызы — Лилия Камилова лаек булды, шуңа күрә быелгы финал Ташкентта узарга тиеш иде. ""Татар кызы"" бәйгесенә 2011 елда Чиләбе шәһәрендә нигез салына. Аның авторы һәм илһамчысы – Чиләбе өлкәсе татар конгрессы рәисе Лена Колесникова. Беренче елны бәйгедә Чиләбе өлкәсе кызлары гына катнашкан. 2012 елда бәйгенең ярымфиналы Казанда уза. Проект Дөнья татар конгрессы тарафыннан хуплана. 2015 елда бәйге халыкара статуска ия була. Быел аны Татарстан мәдәният министрлыгы ярдәме белән Дөнья татар конгрессы оештыра. иңүче кызга бәйгенең күчмә таы һәм автомобиле тапшырыла. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","Үзбәкстанда коронавирус чикләүләре сәбәпле ""Татар кызы"" финалы киләсе елга күчерелә",['Спорт' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2571,https://www.azatliq.org/a/31513114.html,2021-10-16T13:01:12+00:00
"Курган мәчетеРусия төбәкләрендәге мәчетләргә күбрәк Урта Азия, Төньяк Кавказ вәкилләре йөрсә дә, идарә, химаячеләр шурасы татарлар кулында кала дипсөйләгәниде Дөнья татар конгрессы рәисенең элекке беренче урынбасары, хәзер Татарстанның Петербурдагы вәкиле Ренат Вәлиуллин. Инде менә татарларны идарәдән дә әкрен генә читләштерә башладылар. Шундый хәл хәзер Курган шәһәрендә күзәтелә. Әле күптән түгел генә анда сентябрьдә имам итеп билгеләнгән Али Якуповның өендәтентү, янауларбулып ул кире Урта Әләзән авылына кайтып китәргә мәбүр булса, хәзер имамны билгеләгән Курган мөселман оешмасы рәисе Рафаил Галиуллинны вазифасыннан читләштереп, аның урынына башка кешене куйганнар. Бу хакта аның үзе белән сөйләштек. – Үзегезнең мәхәллә рәислегеннән алынуыгызны кайдан белдегез? – 9 май бәйрәменә кадәр юстиция идарәсеннән шундый хәбәр килде. Минем урынга таик милләтеннән булган Зиедали Мизробовны сайлап куеп, алар оешманы яңадан теркәгән. Рафаил ГалиуллинНоябрьдә инициатив төркем, анда казакълар һәм тагын кемнәрдер ыелып, ниндидер мәгънәсез ыен уздырып протокол төзегәннәр. Шул ыелыш нәтиәсендә мәхәлләнең башлыгын алмаштыру турында кәгазьләрне теркәү өчен юстиция идарәсенә биргәннәр. Башта, күрәсең, узмаган, әмма 28 апрельдә идарә ул оешманы теркәгән. Устав нигезендә бөтен ыелышлар да идарә рәисе катнашында узарга тиеш. Ягъни, минем катнашымда була инде. Мин юстиция идарәсеннән аларның ул мөрәәгатьләрен карамауларын сораган идем. Уздырган ыелышлары кануни түгел дигән документларны идарәгә тапшырдым, шуңа да карамастан алар минем мөрәәгатьләрне искә алмадылар. – Сезне рәислектән алу нәрсә белән бәйле дип саныйсыз? – Узган елның 9 сентябрендә Мизробовны имамлыктан азат итеп, аның урынына Урта Әләзәннән Али Якупов дигән Коръән хафизны чакырттым. Мизробов урыныннан китүдән баш тартты. Шуннан казакълар, чеченнарны үз ягына аудара башлады. ""Имеш татарлар килеп монда бөтен ирләрне үзләштергән"" дигән сүзләр ишетелгәләде. Бик хәйләкәр кеше. Заманында бездә Коръән укый белә торган кешеләр юк иде, шуңа Мизробовны имам итеп куйдык. Тора-бара ул инде шомарды. Аннары имам бит кешеләр белән очраша, аралаша. Үзенә кирәген сөйли. Шуннан ватандашлык алырга булыштык. Инде 15 ел имам булып торды. Менә хәзер инде шундый юлларга бара башлады. – Сезнең оешма мөфти Нәфигулла Аширов диния идарәсенә карый. Аширов нәрсә ди? – Аларга үз мәхәлләләрен генә саклап калу кирәк, рәиснең Галиуллин яки Мизробов булуы аңа әллә ни мөһим түгел. Аның өчен берни үзгәрми. Шулай килеп чыга инде. –Тиздән Казанда татар имамнары ыеныузачак. Анда катнашмыйсызмы? – Катнашам. – Бу мәсьәләне күтәрергә ыенасызмы? – Карарбыз инде. Ничек килеп чыгар. Яңгыратырга тырышырбыз инде. Ничек кабул итәрләр бит. Мондагы татарлар белән дә очрашып сөйләшербез. Безнең монда татар оешмасы итәкчесе итеп яңа яшь кеше сайланды – Марат Юнусов – бик акыллы егет. Без инде барысы да кануни булсын дип бернинди провокацияләргә бармадык. – Курганда татарлар күп бит. Мәчет-мәхәллә итәкчеләрен яклый алырлык татарлар юк мени? – Мондый хәлләр Русиядә күзәтелә бит инде. Урта Азия, Төньяк Кавказдан килгәннән соң татарлар инде мәчеткә йөрми башлый. Менә Мәскәүдә дә иске мәчет булганда татарлар йөри иде, аннары инде Урта Азиядән килүчеләр, кавказлар кереп тулды. Имамнан да күп әйбер тора. Безнең Мизробов ирле татарлар йөрмәсен өчен зур тырышлык куйды. Бик яхшы татар егетләре дә йөрмәс булдылар. Алар намазларын өйдә укый, мәчеткә йөрми. – Курган шәһәрендә бер генә мәчетме? – Әйе. Шәһәребез зур түгел. Яңа төзелгән мәчет инде дүрт ел эшләп килә.",Курганда татарларны мәчет-мәхәллә итәкчелегеннән читләштерделәр,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Татарстан,3505,https://www.azatliq.org/a/27728089.html,2016-05-11T13:00:42+00:00
"Пленар ултырышта ҡатнашыусыларҙы Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров, РФ хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Антон Котяков (онлайн) һәм Яңы проекттарҙы таратыу буйынса стратегик инициативалар агентлығының генераль директоры Светлана Чупшева сәләмләне. Рәсәй оборона министры урынбаҫары–статс-секретарь, Рәсәй «Ватанды һаҡлаусылар» дәүләт фонды рәйесе Анна Цивилева (Мәскәү), Рәсәй сәнәғәт һәм сауҙа министры урынбаҫары Екатерина Приезжева, Рәсәй Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығының Инвалидтар эштәре буйынса департаменты директоры Дмитрий Лигомина,  ""Сәнғәт, фән һәм спорт"" хәйриә фондының «Айырым ҡараш» программаһы етәксеһе Владимир Плехов  сығыш яһаны. Артабан Милли инклюзив договорҙарға ҡул ҡуйылды, наградлау тантанаһы булды. Пленар ултырыш башланыр алдынан Радий Хәбиров, Анна Цивилева һәм Светлана Чупшева ирекмәндәрҙең күргәҙмәһен ҡараны. Башҡортостандың ышаныслы тылы һәм Үҙебеҙҙекеләр өсөн тегәбеҙ һәм бәйләйбеҙ. Башҡортостан тигән ирекмәнлек хәрәкәттәре вәкилдәре үҙҙәре етештергән әйберҙәрҙең өлгөләрен ҡуйған, Стәрлебаш, Ҡырмыҫҡалы, Иглин райондары ирекмәндәре ҡунаҡтарға махсус хәрби операция зонаһындағы яугирҙәребеҙгә ҡулдан килгән тиклем гуманитар ярҙам күрһәтеүҙәре тураһында һөйләне. Ирекмәндәр МХО яугирҙәренә флис кейем-һалым, кәпәстәр, снудтар, толстовкалар, эске термо кейем, маскхалаттар һәм башҡа нәмәләр тегеп оҙата. Госпиталдәргә үҙҙәре теккән, эшләгән мендәрҙәр, түшәк йәймәләре, дауаланып  ятыусыларға эске кейем, ыштан, футболка, пижама-маҙар ебәрәләр. Ҡунаҡтар һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн техник ҡорамалдар етештереүсе предприятиелар  экспозицияларын да ҡараны. 50-нән ашыу предприятие һәм компания реабилитация сараларын, ҡорамалдарын ҡуйған. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты, Рәсәйҙең Инвалидтар спорт союзы президенты Флүр Нурлығаянов быйыл йәй МХО ветерандары командаһының Янғантау геопаркында «Туриада — Йүрүҙән-2024»  инвалидтарҙың  Бөтә Рәсәй туризм фестивалендә ҡатнашыуы тураһында һөйләне. Был команда – Ватан һаҡсылары фонды филиалы тарафынан ойошторолған тәүге команда. Флүр Нурлығаянов елкәнле катамаранды күрһәтте. Катамаран инвалидтарға тәғәйенләп эшләнгән, уның менән елкәнле регаталар ҙа үткәреп була, ти Нурлығаянов. Оборона министры урынбаҫары билдәләүенсә, бындай спорт саралары яуҙа йәрәхәт алған МХО ветерандарын ҡәҙимге тормошҡа яраҡлаштырыу өсөн бик мөһим, ә республика тәжрибәһен федераль күләмдә ҡулланырға була. Сығанаҡ",Форум кешеләрҙе һәм мөмкинлектәрҙе берләштерә,"['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 1 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0],7,Яңылыҡтар,2408,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-24/forum-keshel-r-e-m-m-mkinlekt-r-e-berl-shter-3982856,2024-10-24T20:52:00+00:00
"– Нәркәс, балаларға ваҡыт бүлеп, уларҙы йырларға өйрәтеү, бәйгеләргә әҙерләү теләге барыһында ла тыумайҙыр. Һеҙҙең был ынтылыш ҡайҙан юл ала? – Мин үҙем бала саҡтан Инйәр ҡасабаһында балалар йыр ансамбленә йөрөнөм, вокалға һөйөү һәм ноталарҙы өйрәнеү минең күңелемдә шул осорҙа ҡабынды тип әйтә алам. Әсәйем мәрхүмә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булды. Беҙҙең мәктәптә иң беренселәрҙән булып ул үҙе, башҡорт костюмдары тектереп, балаларға башҡортса йырҙар өйрәтә башланы. Үҙе мандолинала уйнай, үҙе йырлай ине. Мин шул мөхиттә үҫтем, бәлки шуғалыр уҡытыу һәләтем бар. – Һеҙ күберәген үҫмер балалар менән эшләйһегеҙ, сағыштыра алаһығыҙҙыр: хәҙерге балалар менән һеҙҙең бала саҡтағы үҫмерҙәр араһында айырма бармы? – Минеңсә, ҙур айырма юҡ. Хәҙерге балалар араһында ла башҡорт эстрадаһын яратҡан, йыр-моңға битараф булмағандар күп. Хәҙер төрлө милли проекттар ауыл балаларына ла үҙҙәрен асырға, таланттарын үҫтерергә мөмкинлектәр тыуҙыра. Интернет заманы булыуы ла ыңғай йоғонто яһай. Теләге булған бала дәрестәрҙе онлайн ала ала. Үкенескә ҡаршы, ҡайһы саҡта шундай талантлы балаларҙы ла сәнғәткә ылыҡтырып булмай. Йырҙарҙың һүҙҙәрен ятламай, дәрескә илке-һалҡы йөрөп, үҙҙәренең һәләттәрен юғалтҡандар ҙа бар. Ялҡау булмаҫҡа кәрәк. — Бала саҡтан йырсы булырға хыялландығыҙмы? Эйе, бала сағымдан киләсәгемде ижад, музыка менән бәйләргә хыяллана инем. Тик ниңәлер был хаҡта хатта әсәйемә лә өндәшмәнем. Сәнғәт буйынса уҡырға теләгем бар икәнен дә бер кем белмәне. Шундай мәлем булдымы икән, әле аңлата алмайым, әммә мин ысынлап та йырсы булырға теләүемде барыһынан да йәшерҙем. Өйҙә бер үҙем булғанда ғына йырлай торғайным. Бер мәл ауылым клубында Ҡорбан байрамы булды. Мин шул сарала мөнәжәт йырланым. Унда хатта әсәйем дә аптырап ҡалды. Улар минең йырлағанымды ишеткәндәре лә юҡ ине. Бала саҡта мин оялсан, йомоҡ кеше булдым шул. Әсәйем менән атайым бик хупламаһа ла, ныҡышып, артабан Өфө сәнғәт институтының хор һәм дирижер бүлегенә уҡырға керҙем. Үҙем йырҙар яҙа башланым. Айрат Ҡобағошовҡа, Нур Дауытовҡа йырҙарымды күрһәттем һәм улар мине хупланы, дәртләндерҙе. Үҙемдә ныҡ эшләнем, төрлө яҡлап үҫергә тырыштым. Уҡытыусыларымдан ныҡ уңдым. Дирижерлыҡҡа Лира Фәтихова, ә вокал буйынса Зәйтүнә Мөхәмәҙиева уҡытты. Миңә шул мәлдәрҙә көслө музыканттар менән эшләү бәхете лә тейҙе. Улар мине йырҙы дөрөҫ яҙырға өйрәтте. Рөстәм Әбдиев, Руслан Ниғмәтов, Альберт Ғәббәсов кеүек таланттар нисек йырларға, хатта ауыҙымды нисек итеп асырға ла өйрәтте. Кәрәк ерендә маҡтап, кәрәк ерендә кәңәш биреп, ярҙам иттеләр. Ғөмүмән, ижад кешеһенә, уларҙы маҡтап, дәртләндереп, ҡанат ҡуйып ебәрерҙәй кешеләр кәрәк. Бер йылы һүҙ ишеттермәй, тик тәнҡитләп, баланы ғына түгел, хатта оло кешене лә һындырырға була. – Ысынлап та шулай, балаларҙың уңыштарын ғына түгел, тырышлыҡтарын күрә белер кәрәк, ти шул психологтар. Һеҙ ғаиләлә үҙегеҙҙең балаларға ижади мөхит тыуҙырҙығыҙмы? – Минең өс балам да музыка мөхитендә үҫте. Йырҙар ижад иткәндә Ильясыма хатта кәңәш һорап мөрәжәғәт итәм. Илһам менән Мәликә лә музыканы тойоп йәшәй. Хатта ҡайһы саҡ радионан, телевизорҙан тапшырылған йырҙарҙың хаталарын тотоп алалар. Иляс улым гитарала уйнап йырлай. Дәрүиш хан төркөмөнөң бөтә йырҙарын да белә. Тимур Ямаловтың ижадына битараф түгел. Ҡош юлы балалар проектында ҡатнашып, икенсе урын алды. – Беҙҙең журналды уҡыусыларға нимәләр теләр инегеҙ? – Заман башҡа — заң башҡа, тигән булабыҙ. Хәҙер белем кәрәкмәй, хәҙер аҡса эшләү мөһимерәк тип, юғары уҡыу йортона уҡырға кереүҙе инҡар итеүселәр ҙә булыуы бар. Әммә һеҙгә кәңәшем шул: гел уҡығыҙ, белемле булырға тырышығыҙ, ""Аманат""ты уҡығыҙ. Төрлө яҡтан үҙенең һәләттәрен үҫтергән балаға был тормошта үҙен табыуы ла еңелерәк була. Зилә Ғәлләмова. ""Аманат"" журналынан.",Йырсы булырға теләүемде барыһынан да йәшерҙем.,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],6,Мәҙәниәт,3681,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-11-30/yyrsy-bulyr-a-tel-emde-bary-ynan-da-y-sher-em-4486881,2025-11-30T10:02:00+00:00
"Төркиядә суфый дәрвишләре биюе, архив фотосыСоңгы вакытта элек мөселманнар арасында бернинди тарткалаш булмаган, хәзер төрле агымнар аркасында, өлкәннәр белән яшьләр, бер мәхәллә белән икенче мәхәллә бер-берсен аңламый дип зарлану артты. 21-25 ноябрь Казанда оештырылган ""Мәхәллә 2.3"" мөселман лидеры мәктәбендә исламдагы төркемнәр, аерым алганда суфыйчылык, фундаментализм (сәләфи, ваһһабичылык) һәм традицион ислам турында сүз барды. Дин белгече Мөхәммәт Сәләхетдинчыгышында 70-80 нче елларда суфыйлар, сәләфиләр кебек бүленеш һич булмаганын әйтте. ""Дин кардәшеңне күргәч, шатлана, кочаклаша идең. Төрле юнәлешләргә бүленү бездә 90 нчы еллар башында барлыкка килде"", ди ул. ""Мәхәллә 2.3"" чарасыКоръән тәфсирен язучы, галим Илмир Кулиев Русия исламында фундаментализм юнәлеше 90 нчы еллар уртасында, Совет берлеге таркалу, ""тимер пәрдә"" имерелү аркасында барлыкка килә дип саный. Аның фикеренчә, моңа Русиягә чит ил дини әһелләре килү һәм шәкертләрнең чит илгә укырга китү сәбәпче булган. Кулиев белдергәнчә, фундаментализм яки сәләфиләр юнәлешенә рәсми караш сәяси вазгыятькә бәйле. ""Согуд Гарәбстаны патшасы Сәлман бин Габделазиз әл-Согуди Русиягәкилгәч, сәләфилеккә караш үзгәрде. Ягъни биредә итимагый-сәяси аспект та үз ролен уйный"", ди Кулиев. Дин белгече белдергәнчә, Дагыстанда ваһһабиларны кысрыклап чыгару өчен соңгы елларда суфыйлар хәрәкәтен махсус үстергәннәр, аларга административ һәм сәяси ресурс биргәннәр. Элегрәк ""Звезда Поволжья"" газеты баш мөхәррире Рәшит Әхмәтов Татарстан мөфтие Камил Сәмигулинныда суфыйдигән иде. ""Суфыйлар рухи камиллеккә ирешү белән шөгыльләнә. Сәләфиләр – барлык дини аспектларны туп-туры мәгънәдә кабул итүчеләр. Ләкин бу хәрәкәтләр барысы да сәяси вазгыятькә бәйле"", ди Кулиев. Мөхәммәт Сәләхетдин сүзләренчә, бүгенге көндә мөселманнарны төркемнәргә бүлүдән читләшергә кирәк, аның урынына дини белемне арттыру зарур. Үрнәккә ул Босния мөселманнарын китерде. Галим билгеләгәнчә, әлеге Европа илендә мөселманнар күп түгел, ләкин дини белем дәрәәсе югары булганга, төркемнәр һәм хәрәкәтләр арасында низаглар юк. Суфыйчылыкка тукталып, дин эшлеклесе Габдеррауф Забировсоңгы вакытта фәнни әмәгатьчелек тарафыннан суфый идеологиясенә игътибар арта, аны Төркия, көнбатыш илләрендә ентекләп өйрәнәләр дип әйтте. Ул тарихи яктан суфыйчылыкның Идел Болгарстанында, Алтын Урда һәм Казан, Әстерхан, Кырым, Касыйм, Себер ханлыкларында киң әелгәнен һәм әһәмияткә ия булганын ассызыклап үтте. ""Суфыйчылык мөселманнарны берләштерә торган, шулай ук милли көрәшкә, азатлык хәрәкәтләренә рухландыра торган фактор ролен дә уйнаган. 1552 елда Явыз Иван Казанны яулаганда, рус гаскәре кирмән диварын имереп кергәч үз халкын якларга иң элек Кол Шәриф хәзрәтләре баскан"", ди Забиров аның суфый булуын ассызыклап. Тарихчы Айдар Хәйретдиновисә аның сүзләре белән тулысынча килешеп бетмичә Казан явында Явыз Иван ягына чыккан татар-мөселманнар арасында да суфыйлар булуын искә төшерде. Чара модераторы Орһан амалның""Татарстанда хәзер суфыйлар бармы? "" дигән соравына тарихчы: ""Бүгенге көндә Татарстанда актив суфый шәехләр яки тарикатьләр турында мәгълүмат юк"" дип авап бирде. Забиров исә Татарстанда тарикатьләр, төрле шәехләрнең мөритләре булуын әйтә, ләкин социаль институт буларак эшләмәвен билгели. Бүгенге көндә Татарстанда рәсми дини итәкчелек мөселманнарның игътибарын традицион исламга юнәлтергә тырыша. Адвокат Тәүфикъ Василовэлегрәк Азатлыкка традицион ислам ул диннән тайпылган сектадигән иде. Форумда Орһан әмал белдергәнчә, бу терминны аңлауда авырлыклар бар, ләкин киң мәгънәдә ул ирле гореф-гадәтләрне исәпкә алган ислам моделе буларак кабул ителә. ""Мөселманнар өчен традиция – ул иң элек Мөхәммәд пәйгамбәр традициясе"", дип ассызыклады үз чыгышында дин белгече Рөстәм Нургалиев. Аның сүзләренчә, дин галимнәре гореф-гадәтләрнең шаригать кысаларында каралуына каршы түгел, әгәр дә ул гореф-гадәтләр үзләре шаригатькә, аятьләргә, хәдисләргә каршы килмәсәләр. Мисал өчен, Нургалиев, кеше вафат булгач өчесе, идесе, кырыгын үткәрү йолаларына кагылып узды. Кайберәүләрнең ""бу йолалар исламга каршы килә"" дип әйтүенә карамастан, белгеч сүзләренчә, алар халыкка файдага гына. ""Бу күптән күрмәгән туганнарны бергә ыеп, аларга ислам турында вәгазь сөйләү өчен бер дигән ысул"", ди ул. Аның сүзләренчә, гореф-гадәтләр төрле төбәк һәм халыкларның дини тормышына төрлечә чагыла. Мәсәлән, төрекләр дә, татарлар да хәнәфи мәзһәбендә булса да, беренчеләре ат итен ашамый, икенчеләре аны яратып куллана. Дин белгече Әхмәт Ярлыкаповүз чыгышында билгеләгәнчә, традицион ислам термины ""традицион булмаганнарны"" билгеләү һәм бүлү өчен дә кулланыла. Бу очракта еш кына ""традицион булмаганнар"" ""начар"" һәм ""дөрес түгел"" төсмеренә ия булып кала. Аның сүзләренчә, һәр төбәктә традицион булмаган исламга төрле дини төркемнәр һәм хәрәкәтләр кертелергә мөмкин. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.","Исламда ""дөрес"" һәм ""дөрес түгел"" агымнар",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 1 1 0 1 0 0],7,Дин,4837,https://www.azatliq.org/a/28874698.html,2017-11-24T12:00:44+00:00
"Каждый второй из проектов-победителей посвящен одной из сфер национальных проектов технологического лидерства. Возможности для самореализации в сфере технологического предпринимательства сегодня доступны каждому студенту, независимо от направления подготовки, отметил вице-премьер Дмитрий Чернышенко. Руководитель Госкомитета по науке и высшему образованию Башкортостана Светлана Мустафина подчеркнула: - Успешное участие в конкурсе стартапов студентов нашей республики – еще один результат системной работы руководства региона в области науки, поддержки талантливой молодежи. А создание в регионе Межвузовского кампуса способствует не только развитию университетов как драйверов науки, но и в целом технологическому суверенитету страны. Пять студентов Акмуллинского университета, выигравшие конкурс, планируют защищать выпускные квалификационные работы в формате стартапа. Тематика работ широкая – биотехнологии, новые материалы и химические технологии, медицина и технологии здоровьесбережения, креативные индустрии. Валерий Каримов, студент 4 курса Института физики, математики, цифровых и нанотехнологий, представил проект по разработке тонкопленочных электроактивных элементов для биомедицинских приложений на основе новых материалов. Студент 2 курса Института филологического образования и межкультурных коммуникаций Владислав Алексашин предложил проект мобильного приложения для запуска и развития речи. Стартап студентки 4 курса естественно-географического факультета Алины Торовиной – об использовании диатомовых водорослей как ростостимуляторов пасленовых растений. Студентка 4 курса факультета психологии Валерия Бойко планирует создать цифровую платформу для психодиагностики и мониторинга психоэмоционального состояния пользователя. Третьекурсник факультета психологии Иван Савостьянов хочет создать мобильное приложение для оказания психотерапевтической помощи. - Среди педагогических вузов, подведомственных Министерству просвещения России, наибольшее число выигранных проектов у БГПУ имени М. Акмуллы и Пермского государственного гуманитарно-педагогического университета, - отметила проректор по научно-исследовательской работе Светлана Гареева. Платформа университетского технологического предпринимательства запущена Минобрнауки России в 2022 году и входит в федеральный проект «Технологии» нацпроекта «Эффективная и конкурентная экономика». Справочно. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. К 2030 году в стране должно появиться созвездие из 25 кампусов. Работу по данному направлению ведет Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. В настоящее время при поддержке национального проекта «Молодежь и дети» проектируются и строятся 24 таких студгородка. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Башкортостан стал одним из пилотных регионов России, где реализуется федеральный проект по созданию сети современных кампусов. Первая очередь Межвузовского студенческого кампуса Евразийского научно-образовательного центра в Уфе была открыта в феврале 2024 года. молодежьидети нацпроектмолодежьидети",Пять миллионов рублей на поддержку студенческих стартапов получил вуз-резидент,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 1 1 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0],7,Йәмғиәт,3092,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-09-08/pyat-millionov-rubley-na-podderzhku-studencheskih-startapov-poluchil-vuz-rezident-4379003,2025-09-08T14:16:00+00:00
"""Яугирҙар менән осрашҡан ваҡыттағы хис-тойғоно бер нәмә лә алмаштыра алмай - дуҫтарса ҡосаҡлашыуҙы, күҙҙәрҙәге ихлас ҡыуанысты, ябай рәхмәт һүҙҙәрен. Алғы һыҙыҡтағы аралашыуҙың һәр минуты айырым бер энергия менән һуғарыла - бында барыһы ла дөрөҫ, асыҡ, ысын. Беҙ егеттәргә үҙҙәре һораған бөтә нәмәне тапшырҙыҡ. Автомобилдәр бигерәк тә шатландырҙы - фронтта техника хәрби бурысты үтәүҙе ҡулайлаштыра һәм егеттәргә йылдамыраҡ булырға булышлыҡ итә. Беҙҙең хәстәрлегебеҙ аныҡ ярҙам килтереүен күреү яҡшы. Егеттәргә лә тылдың ышаныслы булыуын белеү мөһим"", - тип яҙған Саҡмағош районы хакимиәте башлығы сәхифәһендә һәм, әлбиттә, район халҡына ярҙамдары өсөн рәхмәт белдергән. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Яугирҙарға - гуманитар ярҙам,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Махсус хәрби операция,848,https://ye102.ru/articles/care/2026-02-01/yaugir-ar-a-gumanitar-yar-am-4559815,2026-02-01T19:55:00+00:00
"Райондашыбыҙ, махсус хәрби операция яугирының ғаиләһендә ҡыуаныслы яңылыҡ – улдарына иш булып ҡыҙҙары тыуған! Сабыйға ныҡлы һаулыҡ, бәхетле оҙон ғүмер, атаһын, әсәһен, ағаһын ҡыуандырып, ҡолонсаҡтай иркәләп үҫергә насип булһын!",Яугир ҡыҙын үҙе ҡаршылаған!,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Ватан,227,https://tanburz.ru/articles/vatan-a-ynda/2025-02-17/yaugir-y-yn-e-arshyla-an-4124219,2025-02-17T08:30:00+00:00
"Казан халыкара мөселман киносы фестивале, архив фотосы25-30 апрель Казанда Татарстан киносы атналыгы уза. ""Мир"" кинотеатрында ""Күктау"", ""Күзалла"", ""121"", ""Фәридә"", ""Корбан-роман"", ""Капкалар"", ""Хәлимә"" һәм башка кинофильмнар күрсәтелә. 28 апрель көнне дүрт ел дәвамында иат ителгән ""Мулла"" фильмы премьерасы була. Соңгы елларда Русия кинематографиясе алга китеш ясады. Прокатка чыгарылган фильмнар аншлаг белән уза, керемен дә умырып ала. Дәүләт тә акчасын кызганмый, рус провослав чиркәве дә заказ биреп кино төшерә, хосусый киностудияләр, телевидение сериаллары экранга чыга тора. Тарихи вакыйгалар, чорларны тасвирлаган, тарихи шәхесләр турында библиографик фильмнарны да иат итү бер эзгә салынган. Сергей Есенин, Михаил Довлатов, ""Оттепель"", Иван Бунин әсәрләре нигезендә төшерелгән фильмнарны искә алу да итә. Шул ук вакытта, ""Орда"" нәфис фильмы, ""Алтын Урда"" сериалының дөньяга чыгуы, белгечләр фикеренчә, татар тарихын, бу чор тарихын бозып күрсәтү булды. Бу хәлгә каршы торып, тарихи фильмнарны төшерер өчен бүген Татарстанның теләге дә, куәте дә сизелми. Вакытында ""Зөләйха"", ""Дилемма"" кинофильмын иат иткән режиссер Рамил Төхвәтуллин Мәхмүт Галәүнең ""Мөһаирләр"" әсәрен экранлаштыру нияте турында сөйләгән иде. Хәзер ул-бу ишетелми. Халыкның рухын күтәрә торган, башка милләтләргә кызык булган сыйфатлы фильмнар төшерелсен өчен бәлки Татарстан президенты каршында фонд, йә булмаса милли киноның үсешен тәэмин итә торган аерым дәүләт програмы кирәктер? Азатлык сорауны ""Татаркино"" берләшмәсе мөдире Миләүшә Айтугановага юллады. Миләүшә АйтугановаМиләүшә ханым сүзләренчә, бу кирәк, әмма милли түгел, ә гомум Татарстан кинематография үсеше өчен аерым програм турында сүз алып барыла. Татарстан аны кабул итсә, киноиндустрия өчен елына бюджеттан якынча 150 млн сум акча бүленергә мөмкин. Татарстан хөкүмәтендә бу хакта беләләр, әмма әлегә берни дә хәл ителмәгән. ""Татарстанда мәдәният үсеше дигән күләмле дәүләт програмы бар. Аның бер өлеше Татарстан кинематографиясе үсешенә кагыла. Ләкин быелга кадәр ул аз күләмдә финансланды. Без аны көчәйтү, күбрәк финанслау юнәлешендә эшне узган елда ук башладык. Әлеге програм эчендә Татарстан кинематографиясе дигән аерым кечерәк програм булачак. Әлегә ул Татарстан хөкүмәтенең төрле дәрәәдәге министрлыклары, идарәләр тарафыннан экспертиза уза. Бу хакта Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов хәбәрдар, яңа документ әзерләнүен ул хуплады. Тиздән Татарстан премьер-министрыннан президентка хат китәчәк. Бу програмга ниләр керәчәк? Беренчедән, милли классиканы кино итеп чыгару ниятләнә. Ел саен ике-өч әсәрне кино буларак төшерергә тиешбез. Бу эш инде башланды. Татарстанның дәүләт һәм башка телләр үсеше програмы нигезендә ""Ак чәчәкләр"", ""Тапшырылмаган хатлар"" кинофильмнары барлыкка килде. Алга таба Әмирхан Еники, Гаяз Исхакый, Фатих Әмирхан әсәрләрен сайлап алып, кино төшерү нияте бар. Програмның икенче өлеше республиканың муниципаль кинотеатрларын сафка бастыруга багышлана. Өченче өлеше – үзебезнең репертуарны булдыру. Безнең зур проблем бар. Казанда, муниципаль кинотеатрларда Татарстанда иат ителгән кинолар белән үтеп керә алмыйбыз. Барлык кинотеатрларлар федераль челтәр кысаларында эшли. Коммерцияле оешмалар, дистрибьютерлар кинотеатрларны кинофильмнар белән тәэмин итү белән шөгыльләнә. Кинотеатрлар исә федераль ""Кино"" фондыннан акча ала, алар ремонт та ясый, урындыклар да урнаштыра, тавыш та куя. Шулай булгач, бу фонд кинотеатрларның алар төзегән репертуар нигезендә эшләвен таләп итә. Бу – бизнес. ""Байгал"", ""Мулла"", ""Кире"", ""Су анасы"" кинолары төшерелде. Үз кинотеатрларыбызда күрсәтү зур проблемга әверелә. Прокатка чыгарабыз икән, ыелган акчаның 60 проценты Мәскәү эшмәкәрләре кесәсенә китә. Бер кинотеатрга да нигә Татарстанда ясалган киноны күрсәтмисез дип дәгъва белдерә алмыйбыз. Без исә аерым бизнес корырга телибез. Үзебезнең кинотеатрлар челтәрен булдырып, республика күләмендәге кинопремьералар белән прокатка чыгарга ниятлибез. Бердәм репертуарны булдырырга, Һолливуд, Русия киноларын күрсәтергә телибез. Билгеле, премьера киноларын сатып алыр өчен акча кирәк. Башта авыррак булыр, әмма соңыннан чыгымнар капланыр, үзебездә дә автор хокукларын сатып алырга куәтебез булыр дип ышанам"", дип сөйләде Айтуганова. Татарстан киноматографиясе үсеше програмы елга тәгаенләнгән. Республика итәкчеләреннән уңай караш булса, ул 5 елга да озайтылырга мөмкин. Елына планлаштырылган 150 млн сум бюджетына Казан мөселман кинофестивален оештырып уздыру да керә. ""Татаркино"" вәкилләре зур акча түгел, әмма бу кадәр бүленеп бирелгән акча белән дә күпне эшләп була дигән фикердә. Бу программ күләмле булса да, биредә республиканың үзенең белгечләрен әзерләү, укыту керми. Түрәләр Казан Мәдәният һәм сәнгать институтында аерым зур факультет бар дисә дә, кино төшерәм дип диючеләрнең чиратка басканы күренми. Бүген Татарстанда сыйфатлы кинофильмнар төшерүче яшь режиссер, сценарий язучылар да әллә ни күп түгел. ""Бу мәсьәлә програмга кермәгән, чөнки ул республика күләмендә эшләр өчен тәгаенләнгән. Федераль институтлар, уку йортлары бар. Мәсәлән, ВГИКка ел саен Татарстан өчен биш бюджет урыны бирелә, әмма безнең кызлар-егетләр анда керә алмый. Авырлык белән башкарыла бу эш. Бары тик соңгы вакытта анда оператор Юрий Данилов кергәнен генә әйтеп була. Петербурның Кино һәм телевидение институтына да керү мөмкинлеге бар. Абитуриентлар аларның таләпләренә туры гына килергә тиеш. Башкортстаннан Айнур Әскәров шунда укыды, Якутия режиссерлары шунда белем ала. Әлегә безнекеләр анда укымый. Бу остаханәләр системына бәйле дип уйлыйм, остаз ничек һәм кемне сайлый, шулар керә"", дип аңлатты Айтуганова. Милли кино төшереп аның чыгымнарын каплап буламы? Рамил Фазлыевтөшергән һәм анда төп рольне уйнаган ""Мулла"" фильмының премьерасы көтелә. Киноның продюсеры, композиторы Марат Әхмәтшинбюджетының күпме икәнен әйтмәде. Әмма иат коллективы чыгымнар капланмаса да, аның тамашачының күңеленә үтеп керүенә ышана. Татарстанда халык татар киносы юк дип зарлана, әмма акча түләп керергә теләми. Бу кинофестивальләрдә бик ачык күренә. Бушлай дисәң, аншлаг, кешеләр этеш-төртеш аркылы залга үтеп кереп идәндә утырып карарга да риза. Фильмнар прокатка чыгуын чыгар, ләкин кинога акча түләп килерләрме? ""Ак чәчәкләр"" кинофильмын район, шәһәр, авылларда күрсәтү нияте белән район итәкчеләре белән сөйләшкәндә бер ирдә кинога билет бәясен 10 сум куярга тәкъдим иттеләр. Гафу итегез, әмма олы юллардагы бәдрәфкә дә 15 сум түләп керәләр бит. Кызганыч, милли проектка шундый караш. Безнең халыкны кинога акча түләп керергә өйрәтүгә күпме вакыт узар икән – белмим. Уникаль төрек кинофильмнарын күрсәттек, билет бәясе 100 сум тора иде, әмма ярты зал да тулмады. Татар киносы бушлай күрсәтелмәячәк. Нинди генә хезмәт булмасын, ул түләнергә тиеш, диде Миләүшә Айтуганова. Драматург, сценарист Мансур Гыйләевяхшы сыйфатлы кинолар булса, халык түләп керәчәк, дигән фикердә. Мансур Гыйләев""Моның традициягә әверелүе кирәк. Менә Камал, Тинчурин театрлары бар. Халык спектакльләргә акчасын түләп керә, һәр кич аншлаг, билетлар алдан бетә. Татарның театрга йөрү гадәте бар. Чит төбәкләрдән кунаклар килә икән, аларны театрга алып баралар. Авылда да, шәһәрдә дә шул ук хәл. сум дип тормыйлар, сатып алалар. Халык яхшы кинофильмнарга йөрергә өйрәнер дип уйлыйм"", ди Гыйләев. ""Мулла"" фильмының продюсеры, композиторы Марат Әхмәтшин Татарстан яки татар дөньясы белән чикләнү хата дип саный. Аудиторияне, базарны киңәйтергә кирәк, ди ул. ""Безнең базар бәләкәй, аудиория киң түгел. Әмма без – зур санлы төрки халкының бер өлеше. Үзбәк, төрек, казакъларның менталитетлары, тормышка карашлары бер. ""Мулла"" кинофильмы да төрки дөньяга якын, алар аны аңлаячак, кабул итәчәк.23-25 май Бишкәктә ""Мулла"" киносы күрсәтеләчәк. Анда Татарстан киносы атнасы булачак. Аннары Казакъстанда 1-6 июльдә Татарстан кинофильмнары күрсәтеләчәк. Үзбәкстан белән Төркиягә дә барырга ниятлибез, әлегә аларның төгәл даталары юк"", ди Әхмәтшин.","""Татарстанның кино бизнесын корырга телибез""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 0],9,Мәҙәниәт,7841,https://www.azatliq.org/a/29187633.html,2018-04-27T21:04:54+00:00
"Әсәйемдең исеме Розалия. Ул гимназияла башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләй. Мин әсәйемде байрам менән ҡотлайым. Уға бер ваҡытта ла сирләмәһен, атайым менән гел бергә бәхетле булһындар тип теләйем. Әсәйемде бик яратам. Йәлилов Данис, Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы. Минең Әсәйем Аманат 2024",Әсәйемдең исеме Розалия,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,354,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-24/s-yemde-iseme-rozaliya-4021928,2024-11-24T20:54:00+00:00
"Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрында Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев һәм Халыҡтар дуҫлығы ордендары кавалеры, Өфөнөң почетлы гражданы Фидан Ғафаров менән хушлашыу сараһы үтте. Күренекле артистың яҡындары, коллегалары һәм ижадын һөйөүселәр уның хөрмәтләп иҫкә алырға йыйылды. Улар сиратлап табут эргәһенә килеп сәскәләр һалды. Залда Фидан Ғафаровтың йырҙары яңғыраны. Матәм сараһында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров та ҡатнашты. Ул Фидан Ғафаровҡа «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орденын тапшырҙы. Республика етәксеһе бүләкләү тураһында указға артист иҫән сағында уҡ ҡул ҡуйылғанын билдәләне. Радий Хәбиров награданы уның улы Азамат Ғафаровҡа тапшырҙы. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, халҡыбыҙҙың яратҡан шәхесен Дүртөйлө районында хәләл ефете янында ерләйҙәр. Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВ фотолары.","Бәхил бул, легенда.",['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0],5,Мәҙәниәт,843,https://shonkar.com/news/culture/2025-04-29/b-hil-bul-legenda-4217992,2025-04-29T12:38:00+00:00
"Русия илчелеге каршында Украина сугышына каршы чарафикерләрХәзерге вакытта Кыргызстанда, төрле мәгълүматларга караганда, 27 меңнән 40 меңгә кадәр татар яши. Аларның күбесе Бишкәк, Ош, Таш-Күмер, Күк-Янгак, Кара-Балта, Карасу, Кызыл Кыя, Сулюкта, Талас, Такманда тора. Русиядә мобилизация башлангач, күпме татарның илгә килүе билгеле түгел. Кыргызстан чиген узган русияләр турында да төрле саннар әйтелә. Мисал өчен чик хезмәте 2022 елның тугыз аенда 479 меңрусиялекилде дисә, Дигиталь үсеш министры - 192 меңдиде. Аларның күпчелеге Кыргызстаннан башка илләргә киткәне әйтелә. Кыргызстанда ярты ел проблемсыз яшәп була. Бер ай бернинди теркәлүсез генә яшисең, теркәлгәннән соң, тагын алты айга калырга мөмкин. Чаллының 24 нче мәктәбендә укыткан, 1 сентябрьдә эшеннән алынган Раушан Вәлиуллинда гаиләсе белән Кыргызстанда. Аның сүзләренчә, урамнарда, сәүдә үзәкләрендә шактый русиялене күрергә мөмкин. Аның әйтүенчә, кыргыз теле татар теленә охшаш һәм ул тугандаш халык белән бары татар телендә генә сөйләшә. Хәзерге вакытта Бишкәктә ""Туган тел"" татар-башкорт милли-мәдәни үзәге эшли, 1991 елда Ош шәһәрендә ""Илкәем"" татар-башкорт милли үзәге ачыла, Токмак шәһәрендә ""Идел"" татар мәдәни үзәге эшләп килә. ""Туган тел"" үзәгенең итәкчесе Гөлсинә Үлмәскуловаоешманы инде 35 ел итәкли. Ул 2022 елда килгән татарларга эш яки торак мәсьәләсендә ярдәм иттек ди. — Үзебезнең ансамблебез, хорыбыз, балалар бию ансамбле бар, үзәктә аксакаллар шурасы, ""Ак калфак"" хатын-кызлар берләшмәсе, яшьләр берлеге эшли. Дәүләт радиоканалында атнага бер татар телендә ""Туган тел"" тапшыруыбыз чыга. Үзебезнең тәрбия-белем үзәге бар, Татарстан итәкчелеге безгә – иһазлар, хөкүмәт бина бирде. Анда Каюм Насыйри исемендәге татар сыйныфы эшли, укучыларыбыз озайтылган көн дәресләрендә шөгыльләнәләр, робототехникага өйрәнәләр. Кыргызстанда татарларны бик ихтирам итәләр. Монда беренче мәктәпләр татар мәктәпләре була, татар әлифбасы белән укыйлар. Беренче килгән муллалар, сәүдәгәрләр – татарлар, шахта эшендә беренче – татарлар, күн эшкәртүдә – татарлар. Язучы Чыңгыз Айтматовның бабасы Хәмзә байлар да шул сәүдәгәрләрдән булган. Бишкәктә үзәк мәчетне татарлар салган, анда гарәп имласы белән татар мәчете дип язылган. Татарларга монда элек-электән яхшы караш. Безнең итәкчеләрнең гәүдәсе кыргыз булса, башы – татар, диләр, алар башлы, эшчән дип санала. Татарларга монда һәр ирдә ишек ачык. Шуңа күрә 2022 елда килгән татарлар эш яки торак мәсьәләсе белән мөрәәгать итсә, барысына да ярдәм иттек. Кыргызстанга килүче татарлар арасында Чуашстан, Оренбур, Себердән килүчеләр бар, табигый, Татарстаннан килүчеләр күбрәк. Менә иде егетне Каракол (Иссык Күл) эшмәкәрләре янына ибәрдек, аларга фатир һәм эш биреп, алар хәзергә шунда яшәп торалар. Минем үземнең өемдә дә торучылар булды. Кыргызлар арасында да килүчеләргә начар караучы юк. Гаиләләре белән килүчеләр дә бар. Алар да безнең әмгыятькә килә, аралаша. Алар ""без монда килеп, үзебезне чын татар итеп хис итәбез, Татарстанда торып, татар икәнебезне белмәгәнбез"", диләр"", ди Үлмәскулова. Бишкәктә яшәүче татар кызы Диана Такутдиновататарларның монда күченү тарихы бик киң дип әйтә. Ул бу хакта фәнни эш язган. ""Кайбер нәселләр монда күптәннән яши. Кытайдан качучылар, Русиядән качучылар булган. Кыргызларның безгә мөнәсәбәте һәрвакыт яхшы булды. Дөресен әйткәндә, кыргызлар татар кызларын кияүгә алырга яраткан, чөнки, беренчедән, дин уртак, икенчедән, телләр бик охшаш булмаса да, ике төрки телдә аңлашуы авыр түгел, өченчедән, татар кызлары гаилә анлы, матур була. Чыңгыз Айтматовның әнисе дә, элекке президент Алмазбек Атамбаеның хатыны Рәйсә апа да бик акыллы, укымышлы ханым, аларда зәвык хисе бар, алар бик пөхтә. Моны ишеткәннәремнән, күргәннәремнән чыгып әйтә алам. Өстәп шуны да әйтәсем килә: татарлар монда аерым укмашып яшәми. Безне ниндидер итимагый оешмалар яки сабантуй кебек бәйрәмнәр берләштерә. Ниндидер татар исемен йөрткән урамнар да юк. Шул Муса әлил урамы бар, татар кешесе төзегән мәчет бар, күптән түгел Гәрәев исемендә ботаник бакча ачылды. Ягъни татарларга бәйле урыннар күп, әмма нәкъ менә татарлар гына ыелып яшәгән мәхәлләләр юк. Иссык Күл өлкәсендәге Караколда татарлар гына яшәүче берничә урам бар. Татарларның бик зур өлеше Бишкәктә яши, төбәкләрдә бик аз калды"", ди Такутдинова. Аның әйтүенчә, татарлар арасында мөһаирлекнең кире дулкыны 1991 елда, Совет берлеге таркалып, Кыргызстан бәйсезлек алгач башлана. 2005 елда – икенче дулкыны була. ""Ягъни Кыргызстанда ниндидер инкыйлаб узган саен, урыс һәм татар әмәгатьчелегенең бер өлеше тарихи ватанына кайтып китә — кем Татарстанга, кем Башкортстанга. Шәхсән минем татар әмгыятендә танышкан дус кызларымның барысы да яки ул якларга кияүгә чыкты, яки Казанга эшләргә китеп, шунда яшәргә калды. Шуңа күрә хәзер Кыргызстанда татарлар саны кимеп килә. Рәсми саннар үзгәрмәде, интернетта шул ук саннар атала, әмма фактта алар кимрәк. Соңгы вакыйгалар аркасында Татарстан татарлары Кыргызстанга кабат килә башлады. Безнең диаспорага гына 5-6 егет килде, бу әле мин үзем очратып, чакырган кешеләр генә. Хәзер Бишкәккә килгән татарларны әмгыятькә әлеп итәргә, булышырга тырышабыз. Туганлык хисе арта. Аларның да читләшмичә әмгыять тормышында актив катнашырга тырышуы сөендерә"", ди Такутдинова.2022 елда Чаллыдан Кыргызстанга күченгән Каюмовлар гаиләсе шундыйлардан. Рузанна Каюмоваһәрвакыт Төркиягә китү турында уйланган, әмма язмыш аларны Кыргызстанга китергән. — Ел дәвамында иремә чит илләрдән эшкә кагылышлы берничә тәкъдим килде. Аларның берсе Бишкәктән иде. Безгә иң ошаганы шул булды. Ирем Бишкәк ширкәтендә эшли, мин бала белән декретта утырам һәм шул ук вакытта өйдән торып эшлим. Кыргызстанда яхшы. Әлбәттә, тормыш дәрәәсе түбәнрәк, социаль катламнарга аерылу сизелә, моны ничек аңлатырга да белмим. Монда искиткеч табигать, балалар бакчалары системы күпкә яхшырак, һәм халыкның үз иленә карата гаять зур мәхәббәте күзгә ташлана. Кешеләр кунакчыл. Алар сиңа урамда елмаялар, безнең нинди телдә сөйләшүебез белән кызыксыналар, баланың туган телендә сөйләшүенә сокланалар. Әлбәттә, чит ил кешесе буларак файдаланырга теләүчеләр дә юк түгел. 1500 долларга арендага фатир төртүчеләр дә бар, кибеттә чиратта басып торганда сине читтән килүче буларак бераз кимсетүчеләр дә очрый. Безгә ничектер 700 сумга йөзем саттылар. Мин ялгыш санадылар дип уйладым, ә миңа ""безнең өчен (читтән килгәннәр өчен) йөзем кыйммәтрәк тора"" диделәр. Бу хәзер көлке, ә ул вакытта, әлбәттә, күңелсез булды. Уртак тарихлы һәм нигездә бер диндәге кешеләр була торып, үзеңне ничек шулай кешелексез тотып була алуына ышана алмадым. Сентябрьдә һәм октябрьдә русияләр килгәч, күбрәк файда алу өчен арендаланган фатирлардан ирле халыкны куып чыгарулар да булды. Бик аяныч хәл. Төрле кешеләр бар, шулай да күпчелеге игелекле. Мондагы татар диаспорасы оешмасы - бер өмет утравы. Киләбез, алар белән аралашабыз. Мондагы татарлар 3-4 телне яхшы белә һәм үз балаларын да өйрәтә. Барысы да бик ярдәмчел һәм игелекле, якты һәм талантлы. Шушы кешеләр аркасында без Кыргызстанны яраттык һәм үзебезне таныш мохиттә кебек тоябыз. Бу мохит – йөрәктә"", ди ул.2022 елның 24 февралендә Русия Украинага каршы сугыш башлаганнан соң, илдән күпләп кеше китә башлады. Төркия, Грузия, Әрмәнстан, Казакъстан кебек илләргә нигездә бәйсез журналистлар, активистлар, оппозициядәге сәясәтчеләр, белгечләре һәм башкалар китеп барды. Кемдер карашлары өчен эзәрлекләнүдән курыкты, кемдер эше күчүе аркасында чит илгә китте. Эмиграциянең икенче дулкыны көзен башланды. 21 сентябрьдә Русия президенты Владимир Путин илдә ""өлешчә"" мобилизация игълан итте. Шул ук көнне Русиянең күрше илләре белән чигендә күп чакрымнарга сузылган чиратлар барлыкка килде. мәгълүматына күрә, 21 сентябрьдән соң Русиядән ким дигәндә 700 мең кеше киткән, 1 миллион саны да әйтелде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Мөһаирлектә оешучы яңа татар дөньясы. Кыргызстан мисалы,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],6,Татарстан,7797,https://www.azatliq.org/a/32229118.html,2023-01-23T21:00:25+00:00
"Жителей Ишимбая с праздником поздравил Глава Башкортостана Р. Ф. Хабиров. «Хөрмәтле Ишембай халҡы, ҡәҙерле яҡташтар! Хөрмәтле ҡунаҡтар! Уважаемые ишимбайцы, дорогие земляки! Уважаемые гости! Мы все сегодня, с особенным чувством души собрались на площади первооткрывателей башкирской нефти. В судьбе каждого ишимбайца она занимает особое место. Это дань уважения нашим предшественникам, которые в очень сложных условиях обеспечили индустриальное развитие республики и тогда еще Советского Союза. Когда мы были совсем юными, мы здесь играли, назначали встречи, всегда проводили самые главные городские мероприятия. Сегодня на этой площади собрались наши дорогие ветераны. Я с огромным уважением и любовью хочу поблагодарить их за труд, за то, что они нам передали трудовую эстафету и создали все богатства, которыми мы располагаем. На площади находятся и те, кто сегодня работает, созидает, двигает и динамично развивает Ишимбай. Спасибо вам за ваш труд. Сегодня на этой площади очень много молодежи, которые с верой, надеждой смотрят в свое будущее и будущее родного города. А еще на этой площади собрались родные и близкие наших парней, которые защищают нашу страну на специальной военный операции. Вместе с нами находятся мамы наших парней, которые погибли, защищая нас. Спасибо вам большое, мы всегда будем помнить о ваших сыновьях», - сказал Р. Ф. Хабиров. Руководитель республики отметил, что за последние годы Ишимбай заметно преобразился. «Мы преобразили улицу Ленина, Губкина, парк Матросова, и сегодня мы после ремонта открываем любимую нашу площадь. И в душе у каждого из нас самое лучшее чувство. Потому что, несмотря ни на какие трудности, наш родной Башкортостан, наш любимый Ишимбай, развивается. И будет самым красивым городом в нашей дорогой и красивой республике. Я хочу сказать слова уважения компании «Башнефть» и руководству «Роснефти». В 1932-м году наша земля дала первую нефть. И очень долго являлась опорой нефтяной отрасли нашей страны. «Башнефть» всегда с нами. Спасибо нашей родной, башкирской нефтяной компании. Позвольте мне, уважаемые ишимбайцы, поздравить вас с днем рождения нашего города, пожелать успехов, мира и добра вашим домам. Байрам менән, ҡәҙерле Ишембай халҡы», - сказал Р. Ф. Хабиров. Он также передал ордена Мужества родным погибших участников СВО и вручил государственные награды Башкортостана ветеранам и труженикам города. Справка: Монумент первооткрывателям башкирской нефти – выдающийся памятник монументального искусства. Главный символ города Ишимбая и всей нефтедобывающей промышленности Башкирии. Площадь, на которой установлен монумент, с 1967 по 2005 годы носила название площадь 50-летия Октября. Двенадцатиметровая гранитная фигура геолога, установлена в 1969 году. Идею министра нефтяной промышленности В. Д. Шашина воплотили в жизнь скульпторы Тамара Нечаева и Борис Фузеев. Архитектор памятника – Лев Хихлуха. Сама площадь Первооткрывателей башкирской нефти является центральной и главной площадью города Ишимбай, находясь на пересечении проспекта Ленина и улицы Губкина. Рядом с площадью находится здание администрации района. На площади проводят городские мероприятия, сельскохозяйственные ярмарки, бал выпускников. На новогодние праздники сооружают ледовый городок. Это излюбленное место отдыха горожан, место для прогулок семей с детьми, молодежи, которые катаются на роликах, скейтах, велосипедах. Город Ишимбай – один из индустриальных центров юга Башкортостана, первый флагман нефтедобывающей промышленности республики. Именно у деревни Ишимбаево, из которой позже вырос город Ишимбай, 16 мая 1932 года началась промышленная добыча башкирской нефти. В целом за последние пять лет в Ишимбайском районе при поддержке «Башнефти» реализован ряд значимых социальных проектов. Среди них – реконструкция участковой больницы в селе Петровское, ремонт детской поликлиники и средней школы 3 Ишимбае. Кроме того, башкирские нефтяники на постоянной основе помогают ремонтировать водопроводные сети в селах района, высаживают саженцы, благоустраивают родники. За последние пять лет башкирские нефтяники профинансировали строительство и реконструкцию более 300 социально значимых объектов Башкортостана.",В Ишимбае открылась обновленная площадь Первооткрывателей башкирской нефти,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,4155,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-26/v-ishimbae-otkrylas-obnovlennaya-ploschad-pervootkryvateley-bashkirskoy-nefti-3898890,2024-08-26T13:33:00+00:00
"уртаклашуртаклашбастыр""Татнет йолдызлары"" бәйгесен оештыручы, ""Татар интернеты"" исемле китап авторы Айнур Сибгатуллин үзенең яңа әсәрен тәкъдим итте. Ул ""Ислам интернеты"" дип атала. Рус телендә. уртаклашуртаклашбастыр","Яңа китап: ""Ислам интернеты""",['Дин' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0],3,Пәрәвез,217,https://www.azatliq.org/a/islamic_internet/2225892.html,2010-11-22T06:03:00+03:00
"Башҡортостанда тәүлек эсендә «Айыҡ водитель» операцияһы сиктәрендә автомобиль менән эскән килеш идара итеүсе 30 водитель тотолған. Ике автоледи  руль артына ҡабаттан иҫерек килеш ултырған. Республиканың баш автоинспекторы Владимир Севастьянов хәбәр итеүенсә, уларға  енәйәти яуаплылыҡ янай. Бынан тыш, «Баланы әрәм итмә, эләктер! »  социаль кампания сиктәрендә уҙған көндә 47 балаларҙы йөрөтөү ҡағиҙәһен боҙоу осрағы теркәлгән. «Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, эскән килеш машина менән идара итеүсе  автомобилистар һаны ял көндәрендә арта.  Юл йөрөү ҡағиҙәләрен боҙоуға юл ҡуймау һәм иҫеректәр арҡаһында аварияларҙы булдырмау маҡсатында Башҡортостан Республикаһының дәүләт автоинспекцияһы хеҙмәткәрҙәре көсәйтелгән режимда эшләй», – тине Владимир Севастьянов. Ул Башҡортостан халҡына иҫерек водителдәр тураһында (  телефон һандары буйынса БР Эске эштәр министрлығының «Ышаныс телефонына» йәки дәүләт автоинспекцияһының чат-ботына  02. хәбәр итеүҙе һорап мөрәжәғәт итте. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Юлда 30 водитель тотолған,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1133,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-21/yulda-30-voditel-totol-an-4587949,2026-02-21T17:30:00+00:00
"Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Казанны басып алучылар һәйкәлен карый, 2024 елның октябрефикерләрӘле архитектура карарлары булмаса да, Татарстанда 1552 елда Казанны яклап һәлак булган Явыз Иван яклы сугышчыларның гыйбадәтханә-һәйкәлен 2025 елның августында төзекләндереп бетерергә ниятлиләр. ""Әлегә үзебез өчен генә схемалы итеп сызгаладык, әмма бу эскиз проекты түгел. Архитектура карарлары юк әле"", дип сөйләгән журналистларга Татарстанның мәдәни мирас объектларын саклау комитеты рәисе Иван Гущин. Аның әйтүенчә, хәзер әяүлеләр күперен, причалны, автобуслар кую өчен мәйданчыкны көйләү мәсьәләләре карала. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казанны басып алучылар һәйкәлен 2025 елда төзекләндереп бетермәкчеләр,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,713,https://www.azatliq.org/a/33177836.html,2024-10-29T14:59:32+00:00
"11 декабря в книжном магазине «Китап» впервые в рамках проекта «По Читатели книг» читателей ждет целый день живого звука, разговоров о книгах и невероятной атмосферы. В этот день вы сможете услышать и увидеть выступления звезд башкирской и татарской музыки, которые поделятся не только своим творчеством, но и литературными предпочтениями. Вас ждут живые выступления и душевные беседы с: Ильшат Абдуллин (Солист группы «Буреляр» ) Лиана Хабибуллина Рустам Гизатуллин Ринат Зарипов (солитс группы Дервиш-хан) Ильяс Батыргареев Что вас ждет? Концерты в уютной атмосфере книжного магазина. Разговоры о книгах: музыканты расскажут, какие произведения повлияли на них и их творчество. Автограф-сессии и фото с любимыми артистами. Специальные скидки на книги в день мероприятия. Беспроигрышная лотерея при покупке от 500 руб. Это будет день, когда истории из книг переплетутся с мелодиями, а кумиры станут ближе. Отмечайте дату в календаре и готовьтесь погрузиться в мир музыки и литературы!","""Китап"" үҙ уҡыусылары өсөн байрам концерты әҙерләй",['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 0 0 0 1 0 0 1 1 0 1 1 0],6,Мәҙәниәт,985,https://shonkar.com/news/culture/2025-12-01/kitap-u-yusylary-s-n-bayram-kontserty-erl-y-4489211,2025-12-01T20:25:00+00:00
"Их, апай, белмәйһең шул һеңлеңдең ниндәй ғазаптар эсендә йәшәгәнен. Белһәң дә аңламаҫһың. Ғәйепләрһең, көнләшерһең.",""" Яратам, өҙөлөп яратам мин һине, еҙнәкәйем! """,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәҙәниәт,115,https://shonkar.com/articles/culture/2025-02-06/yaratam-l-p-yaratam-min-ine-e-n-k-yem-4110191,2025-02-06T09:10:00+00:00
"Кырымда шартлаулар, 2023 елның 25 августыфикерләр25 августка каршы төндә Русия басып алган Кырым һәм Акъярга дроннар һөүм итте. Бу хакта ирле телеграм-каналлар яза. Алар очып узган дроннар тавышы ишетелгән видеолар да чыгара. Русия саклану министрлыгы төнлә ярымутрау өстендә 42 Украина дроны бәреп төшерелгән дип белдерә. Дроннар һәдәфләренә ирешмәде, диеләоешмада. Русия басып алган Акъяр губернаторы Михаил Развожаевсүзләренчә, берничә дрон Херсонес борыны районында, диңгез өстендә бәреп төшерелгән. Моннан тыш Русия саклану министрлыгы төнлә Калуга өлкәсе һавасында Украина ракетын бәреп төшерүенбелдерә. Кайбер телеграм-каналлар язуынча, ракет Шайковка хәрби һава аланы районында бәреп төшерелгән. Анда Украинага һөүмнәрдә катнашкан 52 нче бомбардировка авиация полкы урнашкан диелә. Әлеге хәбәрләрне бәйсез раслап булмый. Украина рәсмиләре Кырымга һәм Калуга өлкәсенә һөүмнәрне танымады һәм әлегә бу хакта фикер белдермәде. Моңарчы Украина һәрвакыт хәрби объектларны легитим һәдәф дип атап килде. Төнлә бу һөүмнәр аркасында Мәскәүнең Внуково, Домодедово, Шереметьево һәм Жуковский һава аланнары ябылган булган. Ярты сәгатьтән соң һава аланнары эшен торгызды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Төнлә Кырым һәм Акъярга дистәләгән дрон һөүм итте,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1263,https://www.azatliq.org/a/32564235.html,2023-08-25T06:20:28+00:00
"Гүзәл Сәғитова   хәрби хеҙмәткә тиклем Иглин районы Рәсмәкәй ауылында фельдшер-акушерлыҡ пункты мөдире була. 2024 йылдың октябрендә РФ Оборона министрлығы менән  килешеү төҙөй  һәм Көньяҡ хәрби округында мотоуҡыслар батальонында Шумахер  позывнойы менән  хеҙмәт итә башлай. «Шумахер» медицина ярҙамы күрһәтеп кенә ҡалмай, хәрбиҙәрҙе тактик медицина серҙәренә лә өйрәтә.  Үҙенә ышанып тапшырылған автомобиль руле артында яралы хәрбиҙәрҙе консультацияға, госпиталгә һәм медицина тикшереүе үткәреүгә йөрөтә. «Ата-әсәйҙәргә  әйтеп тормай килешеү төҙөнөм.  Ҡыҙым аңланы һәм ярҙам итте – минең ситтә тороп ҡала алмауымды белде.   Иң ауыры яралыларҙы күреү булды, әммә еңеүгә ышаныс  һәм беҙҙең унда кәрәклегебеҙҙе аңлау ярҙам итте.   Йәл, йәш арҡаһында килешеүҙе туҡтатырға тура килде, дауам итергә теләк бар ине – ти Гүзәл Сәғитова. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Башҡортостан табибы хәрби хәрәкәт ветераны статусын алды,['Башҡортостан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1005,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-20/bash-ortostan-tabiby-h-rbi-h-r-k-t-veterany-statusyn-aldy-4587140,2026-02-20T16:00:00+00:00
"Ғиләжетдинов Тажетдин Баһауетдин улы ( йыл — йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры. Майор (2000). Советтар Союзы Геройы (1945).",Советтар Союзы Геройы Т. Б. Ғиләжетдиновтың тыуыуына 100 йыл,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,156,https://uchbash.com/news/novosti/2024-05-02/sovettar-soyuzy-geroyy-t-b-il-zhetdinovty-tyuyuyna-100-yyl-3749876,2024-05-02T10:19:53+00:00
"Ислам Мажор ҡушаматлы яратҡан атын йәш ярымдан үҫтерә. Былтыр финанс ҡыйынлыҡтары арҡаһында уны һатып ебәрергә мәжбүр була. Ләкин хайуан бер йылдан һуң ул кире ҡайтҡан. Яҙ йәйләүгә сығыу менән ат яңы хужаларынан ҡасып, 2 көн эсендә 10 саҡрым араны үтә. Был хәлдән һуң Ислам 300 мең һум табып, Мажорҙы кире һатып алған. Ҡайсағында хайуандарҙың булған кешеләргә мөхәббәтенә һәм туғрылығына хайран ҡалырлыҡ. Фото һәм сығанаҡ: Телеграм-каналы видеоһына скриншот.",Хайуандың кешегә тоғро булыуына хайран ҡалырһың,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Ғәләмәт бит,458,https://henek.info/articles/++-++/2025-05-07/hayuandy-kesheg-to-ro-bulyuyna-hayran-alyr-y-4223218,2025-05-07T18:25:00+00:00
"Был тылсымлы байрам айҡанлы балалар өсөн бик күп саралар әҙерләнә. Ә төп шыршы байрамы 25 декабрҙә ""Башҡортостан"" концерт залында буласаҡ. Был турала мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова хәбәр итте. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Төп шыршы байрамы ҡасан буласаҡ?,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],3,Донъя,585,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-11-26/t-p-shyrshy-bayramy-asan-bulasa-4482549,2025-11-26T13:05:00+00:00
"Куштау""Активлыкның кисәк көчәеп китүенә хакимиятнең ватандашлардан яшерен рәвештә, республика әмәгатьчелеге фикеренә колак салмыйча, Куштау шиханын эшкәртү өчен рөхсәт бирүе турында медиада чыккан мәгълүматлар сәбәп булды. Башта шиханнар язмышы күбрәк башкорт әмәгатьчелеген борчыган булса, хәзер инде ул республикадагы күпмилләтле халыкның үз ватанына хокукы өчен демократик көрәш символына әверелде. Нәкъ менә ватан өчен, чөнки Куштау шиханы эшкәртелгән очракта Башкортстанның күпмилләтле халкы үзенең кече ватанының бер өлешен югалта, диелә Азатлык берлеге утырышында кабул ителгән мөрәәгатьтә. Яшьләр оешмасы матур тауның булмаячагына, якын тирәдәге ирләрнең һәм су ресурсларының пычраначагына, ә Куштау урынында элек эшкәртелгән Шахтау урынын хәтерләтүче тагын бер ай кратеры гына калачагына борчылу белдерә. Башкортстан ватандашларына берни эләкмәячәк, ә барлык керемне бу ресурсларны билгесез юллар белән алуга ирешкән эре бизнес үзенә алачак ди Азатлык берлеге. Оешма шулай ук республиканың элекке башлыгы, Башкорт сода ширкәте лоббиена каршы торган Рөстәм Хәмитов чорында кагылгысыз сакланган шиханнарның итәкчелеккә Радий Хәбиров куелгач иңел генә чималга ибәрелүенә игътибар юнәлтә. Радий Хәбиров Башкортстан башлыгы итеп куелганда аны яклаучылар мактаган каты кул һәм аның лобби мөмкинлекләре кайда? Аның билгеләнүен Салават Юлаев һәйкәле янында ыелып хурлыклы рәвештә бәйрәм иткән кешеләр кайда? Нигә алар үзләренең кумиры тауны эшкәртүгә рөхсәтнең әле август башында ук, ягъни нәкъ төбәк башлыгын сайлау алдыннан бирелгәнлеген әмәгатьчелектән яшерүе ачыкланганда берни дәшми? , диелә белдерүдә. Азатлык берлеге сода ширкәте өчен чималны Урал тауларына якынрак, элекке хакимият тәкъдим иткән башка урыннан алу яхшырак булыр иде дигән фикердә, чөнки Куштауны эшкәртү проблемны берничә дистә елга гына чишә, ә аннан соң тагын чимал бетәчәк. Куштауны эшкәртүгә алыну озакка сузылган икътисади стратегия түгел, ә хәзер үк һәм теләсә нинди хакка акча эшләү максты диелә.17 октябрьдә ""Башкорт"" итимагый оешмасы да Куштау шиханын саклап калуны таләп итеп белдерүчыгарды. Шулай ук башкорт активистлары шиханны яклауны сорап, Һолливуд актеры, экология проблемнары белән шөгыльләнүче проектлары белән бәйле Леонардо Ди Каприогамөрәәгать итте.8 августта ""Приволжснедра"" оешмасы Башкорт сода ширкәте белән бәйле Чимал ширкәте оешмасына Куштау ирлегендә файдалы казылмалар эзләү һәм чыгаруга лицензия биргән. Бу хакта киң әмәгатьчелеккә берничә атна элек кенәбилгеле булды. Лицензиягә ярашлы, Чимал ширкәте Куштауда эшләрен 2039 елның 10 августына кадәр дәвам итә ала. Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан Куштау ирлегендә эзләү эшләре башкаруга рөхсәтне ""Чимал ширкәте"" 2017 елда алган булган.2018 ел ахырында ул чакта Башкортстан башлыгы вазифасын башкаручы булган Радий Хәбиров Куштау шиханын ""Башкорт сода ширкәте""нә чимал буларак эшкәртергә бирү турындакилешкән иде. Моңа кадәр сода ширкәте Торатау шиханы өченкөрәшеп килде, ләкин ул республиканың кагылгысыз табигать һәйкәле булганга һәм әмәгатьчелекяклавыбелән сакланып калган иде. Куштауны сода ширкәтенә бирүне компромисс дип бәяләделәр. Ләкин каршылыклар моның белән тынмады, әмәгатьчелек бу шиханны да саклап калырга тели.","""Азатлык"" берлеге Куштауны яклаучыларга кушыла",['Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,3192,https://www.azatliq.org/a/30240784.html,2019-10-28T16:08:03+00:00
"Кырымны аннексияләүче Русия хәрбиләреб Төркия Кырым аннексиясен танымый, Украина суверенитетын һәм бербөтенлеген яклый. Русиянең Кырымны аннексияләвенә 8 ел тулу алдыннан Төркия тышкы эшләр министрлыгы шундый белдерү чыгарды. ""Русия Украинаныкы булган автоном Кырым республикасын 2014 елның 16 мартында канунсыз референдумнан соң аннексияләде. Халыкара кануннарны ачыктан-ачык бозу булган бу гамәлне Төркия һәм халыкара әмәгатьчелек танымый"", диелә анда. Төркия тышкы эшләр министрлыгы Кырымдагы, аерым алганда кырымтатарлар белән бәйле, хәлләрне игътибар белән күзәтеп барачагын белдерә. Кичә Кырымда Мәскәүдән билгеләнгән мәхкәмә ""Кеше хокуклары Кырым төркеме"" координаторы Абдурешит Джеппаровны 15 тәүлеккә сак астына алу карары чыгарды һәм ул сак астынаалынды. Аны интернетта наци символикасын пропагандалаучы видео чыгаруда гаепләделәр. Джеппаров аның пропаганда түгел, ә аңлату булганын әйткән һәм ""максаты — наци символикасын күрсәтү түгел иде"", дигән. Кырым референдумы 2014 елның 16 мартында уздырыла. Тавышка ике сорау куела: Рәсми нәтиәләргә күрә, тавыш бирүдә сайлаучыларның 83,10 катнашкан. Шуларның 96,77 беренче вариантны (Русиягә кушылу) сайлаган. Икенче вариант (Украинада калу) өчен 2,51 тавыш биргән. Референдум халыкаракануннарны бозып үткәрелә. Дөнья илләрнең күбесе аның нәтиәләрен танымый. Русия референдум нәтиәләренә таянып Кырымның Мәскәү тарафлы итәкчеләре белән Кырымның Русиягә кушылуы турында килешү имзалый. Русия Кырымны 2014 елда канунсыз референдум нәтиәләре нигезендә аннексияләде. Тавыш бирү Украина кануннарына каршы килеп һәм Кырымны Русия хәрбиләре үз кулына алгач уздырылды. Киев һәм Көнбатыш илләре моны халыкара хокук нормаларын бозу дип саный. Мәскәү Кырымны Русиягә кушуны ""тарихи гаделлекне торгызу"" дип атый. Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Төркия Кырымның Русиянеке булмавын һәм кырымтатарлар язмышын күзәтеп барачагын тагын бер кат белдерде,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1853,https://www.azatliq.org/a/31757818.html,2022-03-17T12:36:27+00:00
"фикерләрТатарстан балаларының беренче төркеме аннексияләнгән Кырым аланнарына әйге ялга киткән. Чиратта тагын берничә төркемне ибәрәчәкләр. Бу хакта ""Татмедиа"" -каналы яза. Беренче төркемдә Татарстанның төрле район-шәһәрләреннән 560 бала бар, аларның 400 е – Краснодар краена, 160 ы Кырымга киткән. Ярымутрауда балаларны ""Сатера"" (Алуштада) һәм ""Сәләт – Ак Барс"" аланнарына (Форос, Ялта) урнаштырачаклар. Быел ""Сәләт"" үзәге аннексияләнгән Кырымда аланнар санын дүрткә арттырачагынәйткән иде. Быел Татарстанның Русия тарафыннан анексияләнгән Кырымда балалар өчен әйге аланнары эшләячәге хәбәр ителде. Республика хакимияте, Украинаның контрһөүм башларга ыенуы, шул исәптән Кырымны кире кайтаруы турында хәбәр итүенә карамастан, аланнар эшен туктатырга ыенмый. Татарстан вице-премьеры Ләйлә Фазлыевабалаларга ял итү өчен ""тулысынча иминлек чаралары белән тәэмин ителгән инфраструктура булдырылган""диде. Быел Татарстан Кара диңгез буена 5,3 мең баланы ял итәргә ибәрергә ниятли. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстан балаларын аннексияләнгән Кырымга ялга ибәргәннәр,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1072,https://www.azatliq.org/a/32446663.html,2023-06-06T08:07:40+00:00
"В связи с чем будут включены оконечные средства оповещения – это сирены, громкоговорители, световые табло, панели и другие устройства, которые устанавливаются в местах массового пребывания людей для информирования населения о чрезвычайных ситуациях. Кроме того, для населения будут использованы такие сигналы оповещения, как «Внимание всем! », а также информация в виде аудио-, аудиовизуального, текстового сообщения: «Проводится проверка готовности системы оповещения населения! Просьба сохранять спокойствие! ». Мероприятие проводится в соответствии с постановлением правительства Российской Федерации от 17 мая 2023 года 769 «О порядке создания, реконструкции и поддержания в состоянии постоянной готовности к использованию систем оповещения населения». Инфографика Госкомитета по ЧС. В связи с чем будут включены оконечные средства оповещения – это сирены, громкоговорители, световые табло, панели и другие устройства, которые устанавливаются в местах массового пребывания людей для информирования населения о чрезвычайных ситуациях. Кроме того, для населения будут использованы такие сигналы оповещения, как «Внимание всем! », а также информация в виде аудио-, аудиовизуального, текстового сообщения: «Проводится проверка готовности системы оповещения населения! Просьба сохранять спокойствие! ». Мероприятие проводится в соответствии с постановлением правительства Российской Федерации от 17 мая 2023 года 769 «О порядке создания, реконструкции и поддержания в состоянии постоянной готовности к использованию систем оповещения населения». Инфографика Госкомитета по ЧС.",В Башкирии пройдёт проверка региональной системы оповещения населения,['Дин' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Хәүефһеҙлек,1575,https://tanburz.ru/news/h-uefhez-lek/2025-09-23/v-bashkirii-proydyot-proverka-regionalnoy-sistemy-opovescheniya-naseleniya-4398151,2025-09-23T09:50:00+00:00
"Русия паспортыРусия думасы депутатларына һәм сенаторларга Русиядә интернетка кергәндә паспорт белән мәбүри теркәлү узу тәртибе кертү турында фикер алышу тәкъдим ителде. Әлеге тәкъдимне кертүче - эшмәкәрләрнең ""Аванти"" бизнес-ватанпәвәрлекне үстерү берлеге президенты Рахман Янсуков. Думаның мәгълүмәти сәясәт, мәгълүмәти технологияләр һәм элемтә комитеты рәисе урынбасары Андрей Синцовбу идеяне хуплаган һәм утырышларның берсендә бу турыда фикер алышу кирәклеген әйткән дипяза ТАСС. Янсуков мөрәәгатендә язылганча, Русиядә интернетка керергә теләгән һәркем мәбүри рәвештә электрон паспорт белән теркәлү узарга тиеш. Балигъ булмаганнарны аларның әти-әниләре документлары белән теркәргә кирәк диелә. Шул рәвешле теркәлү кешенең интернетта һәр адымын күзәтеп барырга, канун бозучы гамәлләрен булдырмау өчен алдан ук чаралар күрергә, ә андый гамәл булганда – гаеплене тиз арада табарга мөмкинлек бирә дип саный Янсуков. Бу чара шулай ук балаларны интернетның начар тәэсиреннән яклаячак ди ул. ""Тәкъдим ителгән үзгәрешләр интернетта канунсыз гамәлләрне булдырмауның ныклы нигезе булып, илдә сәяси вазгыятьне какшатуга юнәлтелгән котыртуларга юл куймаска мөмкинлек бирер"", дип язган Янсуков. Русия президенты сүзчесе Дмитрий Песковәлеге тәкъдимгә Кремьнең мөнәсәбәтен белдереп, бу цензурага һәм кеше хокукларын бозуга китерәчәкдиде. Быел августтан Русиядә электрон акча янчыкларын аноним рәвештә тулыландырутыелды. Аноним электрон янчыклар тотучылар аларны банк хисабы ярдәмендә генә тулыландыра ала. Элек электрон акча янчыкларын документларны күрсәтми генә түләү терминаллары аша һәм мобиль операторлар офисларында тулыландыру мөмкинлеге бар иде.",Русиядә интернетка паспорт белән керү тәртибе тәкъдим ителә,['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 1 0 1 1 1 0 0 0 0 0],7,Яңылыҡтар,1642,https://www.azatliq.org/a/30265850.html,2019-11-12T08:34:45+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМоңа Русия ягында әсир тотылучы украин хәрбиләренә рәхимсез мөнәсәбәт очраклары артуы сәбәпче диелә. Украина ягында әсир итеп тотылучы русияләр бүтән өйләренә шалтырата алмаячак. Бу хакта Украинаның Дәүләт телемарафонында Югары раданың кеше хокуклары вәкаләтле вәкиле Дмитрий Лубинецхәбәр итте. Лубинец әйтүенчә, Русия ягында әсир тотылучы украин хәрбиләренә рәхимсез мөнәсәбәт очраклары арткан, шуңа шундый карарга килгәннәр. Шул ук вакытта ул русияләр өйләренә хат яза ала, моны Женеваның әсирләргә мөнәсәбәт конвенциясе таләп итә, дигән. Элегрәк әсир төшкән украин хәрбиләренең туганнары Русия хәрбиләренә өйләренә шалтыратуны тыюны сорап петиция чыгарды, чөнки Русия үзенә әсир итеп алганнарга мондый хокук бирми, диелде. Ул кирәкле күләмдә тавышлар ыйды. Тик Украина хөкүмәт йорты бу петицияне кире какты. Украина премьер-министры Денис Шмыгальшалтырату мөмкинлеге бирү мөһим, бу русияләр әсир төшүдән курыкмасын өчен кирәк, дип белдерде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Русия әсирләренә Украинадан өйләренә шалтыратуны тыйганнар,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1102,https://www.azatliq.org/a/rusiya-asirlarena-ukrainadan-oylarena-shaltiratuni-tiygannar-/33112776.html,2024-09-09T11:02:40+03:00
"Шунан Октябрь проспектына тиклем атлайбыҙ, нисектер әллә ни арытмай ҙа ине. Ҡала Советы туҡталышын үткәндә трибуналағы юлбашсыларҙың орандарын хуплап ура ҡысҡырабыҙ. Уныһы ла күңелле осорҙоң бер күңелле мәле булып иҫтә ҡалған: бөтә тауышҡа ҡысҡыраһың, бик мәрәкә. Ҡаҡшамаҫ, бер ҡасан да юғалмаҫ булып тойолған бөйөк держава күҙ асып йомған арала юҡҡа сыҡты. 7 ноябрь хәҙер календарҙарҙа Октябрь революцияһы көнө тип билдәләнә. Әммә ул байрам халыҡтың хәтерендә матур йәшлек йә күңелле баласаҡ булып һаман һаҡлана. Ә. НУХОВА. Фотолар: Валерий ШАХОВ, 1981 йыл.",,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,558,https://henek.info/articles/common_material/2025-11-03/-4451525,2025-11-03T10:45:00+00:00
Башҡортостан программистары һынатмай. Бөйөк Новгород ҡалаһында Юғары технологиялар чемпионаты үтте. Бер майҙансыҡта Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән һәм сит илдәрҙән килгән студенттар илебеҙҙә импортты алмаштырыуҙы яйға һалырға ярҙам итәсәк асыштарын тәҡдим итте. Һәләтле йәштәрҙе берләштергән турнирҙа Туймазы дәүләт юридик колледжының «Мәғлүмәт системалары һәм программалау» йүнәлеше студенттары лайыҡлы сығыш яһаған.,Башҡортостан студенттары юғары технологиялар чемпионатында бронза яуланы,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,414,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-26/bash-ortostan-studenttary-yu-ary-tehnologiyalar-chempionatynda-bronza-yaulany-3945955,2024-09-26T12:37:00+00:00
"Фәрит Гыйбатдинов Фәрит Гыйбатдиновбүген иртән Чабаксарның клиник үзәгендә ан бирде. Үпкә ялкынсынуы белән ул 23 июньдә хастаханәгә салынды. Бу хакта үзенең битендә язып чыкты, тикшерү үпкәләргә зарар китерүен хәбәр итте. Савыгып чыгу өмете дә бар иде, әмма соңгы көннәрдә аның хәле начарайды. Хастаханәдә яткан килеш йөрәк өянәге дә кичергән ул. Туганнары Азатлыкка мәрхүмнең үлем кәгазендә ике яклы пневмония дип язылганын әйтте. Кызы Рәзинә Янбаеваәйтүенчә, табиблар коронавируска ике тест ясаган, икесе дә тискәре нәтиә биргән. Әмма алар тестка ышанмый, тест -19 вирусының булу-булмавын 100 процент күрсәтми дигән табиблар. Рәсми коронавирус диагнозы булмагач, Фәрит Гыйбатдиновның әсәден туганнарына тоткарлаусыз биргәннәр. ""Әтине туганнар, кардәшләр шул ук хастаханәнең моргында юдылар, кәфенләделәр. Әтинең әсаде өйгә кайтты, хушлаштык та аннары өйлә намазыннан соң әтине куйдылар. еназа намазы зиратта укылды. Хатын-кызларны кертмиләр бездә, килүче ирләр барысы да битлектән иде. Безнең өчен ул гаилә дип өзелеп торучы, олы йөрәкле әти иде. Оныкларын бик яратты. Ышанасы да килми. Әлегә әтине дәвалаган табиб белән дә сөйләшмәдек. Нечкәлекләрен белмибез"", дип сөйләде Рәзинә Азатлыкка. Фәрит Гыйбатдинов Урмай зиратында ирләндеФәрит Гыйбатдинов әмәгать эшлеклесе, сәнгать кешесе буларак күп кеше белән аралаша, аны да күпләр белә иде. Азатлык аның белән бергә эшләгән, төрле проектларны тормышка ашырган шәхесләр белән сөйләште, мәрхүм белән бәйле хәтирәләренең уртаклашуын сорады. Журналист Гамирә Гаделшина Фәрит Гыйбатдиновбелән гаилә дуслары булган. Төрле фестивальләрне бергә оештырдык, уздырдык дип сөйләде ул Азатлыкка. Алар соңгы тапкыр ул хастаханәдә ятканда аралашкан. — Бу — барлык татар халкы өчен зур югалту, чөнки үз халкына һәм аның идеалларына тугрылыклы булган кешеләрне бармак белән генә санарлык. Фәрит белән мин күптән таныш, якыннан аралашу 2007 елда башланды. Ул вакытта Чуашстанда гаделсез, зур шау-шулар белән татар мәктәбе мөдирен эштән алганда Фәрит мөдирне якларга дип журналистларны чакырды. Ул үзе татар газеты мөхәррире иде. Мин ""Республика Татарстан"" газеты журналисты буларак бардым. Шуннан бирле без Фәрит белән гел аралашып тордык. Аннары мин ""Алтын мәйдан"" дигән мәдәни-агарту проектын булдырдым. Фәрит аны яклап чыкты һәм без еллар дәвамында аның белән шушы проектны үстереп килдек. Без әле нинди кешеләрнең китүен тулысынча аңлап бетерә алмыйбыз. Фәритне беркем алмаштыра алмастыр. Гәрчә алыштыргысыз кеше юк дип әйтергә яраталар, бу дөрес түгел. Милли хәрәкәттә булган, үз халкының абруен күтәрергә тырышкан, яшьләрне дөрес тәрбияләгән шәхесләрне алыштыру авыр. Ул бит Урмайдагы балаларга милли тәрбия бирергә тырышты. Урмайдагы яшьләрне күрегез әле сез, барысы да милли анлы кызлар-егетләр! Бик авыр. Минем йөрәгемнең бер өлешен өзеп алдылар диярсең. Соңгы тапкыр мин аның белән ул хастаханәдә ятканда языштым. ""Бик авыр"" дип әйтте. ""Фәрит, син бик кирәк, терел"" дип әйттем. Әмма болай тәмамланыр дип башка да китермәдем. Ничек кенә әйтмәсеннәр, төбәкләрдә татар әмгыяте абруе һәрвакыт аерым шәхескә бәйле була. Аның тирәсендә команда туплана. Шуңа Чуашстан татарлары, Урмайда нәрсәләр булачагын күзаллау авыр. Фәрит еллар дәвамында булдырганны югалтмыйча дәвам итәрлек кеше табылсын иде. Фәрит Гыйбатдинов Шыгырданда концертта, 2014 елФольклор белгече, галимә Фәнзилә әүһәрова Фәрит Гыйбатдинов Чуашстанда яшәүче татарларның фольклорын саклап кына түгел, аны популяр итә алды дип искә ала. — Мин Урмайда булганым бар. Ул үзе бер дөнья, ул шул дөньяның зур күчәре. Урмай ятим булып калгандыр Фәритсез. Чын мәгънәсендә авылын, табигатен, милләтен яраткан искиткеч милләтпәрвәр кеше иде ул. Бик ачык кеше, күңелендә булганын әйтә белде. Аның фольклоры – Урмайның табигате, ыры, биюе, әбиләре. Чуашстан татарларының үзенчәлекләре бар. Бәрмә уен кораллары барлык халыкларга хас универсаль күренеш, әмма бездә барабаннар югалып беткәнче үк ул аларны сәхнәгә менгереп калдырды. ""Мишәр"" ансамбле, ""Урмай-Зәлидә"", "" Мәдхия"" фестивальләрен әйтәсеңме, ниләр генә эшләмәде ул! Ул дини дә, халыкчан да. Ислам дине белән халыкның мәдәнияте синтезында иде ул, мәрхүмкәем. ""Түгәрәк уен"" фестивалендә ул беренче тапкыр Төмәндә килеп кушылды һәм һәрвакыт безнең белән булды. Ул гаәеп кызыклы идеяләр кешесе иде. Хыяллары белән янып кына калмый иде, үзенә хас осталык, дәрт, аны-тәне белән тормышка ашыра иде. Урмай халкының Фәрит Гыйбатдиновка булган мөнәсәбәте, хөрмәте дә сокландыргыч иде. Зур фестивальләр уза, анда кунакханә юк, бөтен ирдән килгән кешеләрне Урмай халкы кунак итә иде. Һәр гаилә үзенә алган кунагын тәрбияли. Шуны оештыруның башында Фәрит Гыйбатдинов торды. Фән белән дә кызыксынды. Безнең фәнни-гамәли конференцияләр белән танышып, материалларын алып торды. Системга салу, бер тәртипкә китерү – аның шундый фәнни куәте дә бар иде. Халыкка бирелгән искиткеч кешеләр була, ул да менә халыкка бирелгән бүләк иде. Рухы шат булсын! Ул башлап ибәргән эшләр дәвам итәр дип ышанасы килә. Фәрит Гыйбатдинов салган рух та саклансын иде. ""Мишәр"" ансамблен булдырып, Чуашстанда яшәүче гаәеп үзенчәлекле этник төркембезгә хас фольклор мирасын, ырын, биюен, ор сүзен, инструменталь байлыгын сәхнәгә менгереп, сулыш өрде дип әйтә алам. Урыны әннәттә булсын! Фәрит Гыйбатдинов (у) Чуашстндагы бер конференциядә, 2018 елЧуашстаннан эшмәкәр, әмәгать эшлеклесе Рәшит Сәнәповбу хәбәргә һаман ышанып булмый дип сөйләде. Ул татар өчен яшәде ди Сәнәпов мәрхүм турында. — Ике сүз белән генә аны бәяләп булмый. Беренчедән, ул татар анлы, чын татар кешесе булып яшәде. Бөтен гомерен татар халкына, аның мәдәниятенә багышлады. Үзен кызганмады, рәхәт, иңел юллар эзләмәде, татар халкының бүгенгесе һәм киләчәге өчен тырышты. Үзе өчен яшәмәде, йөрәге башка төбәктәге милләттәшләребез өчен дә типте. Күп илләрдә йөрде, мәдәниятебезне танытты. Аның казанышлары әйтеп бетергесез. Кемдер үзе өчен яши, ә ул татар өчен яшәде. Чуашстан татарлары, мин дә шаккатып утырабыз. Бу шулкадәр кинәт булды, терелер дип уйладык. Йөгереп йөргән ир-ат бүген бар, иртәгә юк. Бу коронавирус безнең барыбызны да харап итеп бетерде, нинди шәп кеше китеп барды арабыздан. Үзем дә үпкә ялкынсынуы белән 21 көн Казан хастаханәсендә ятып чыктым. Теләсә кемгә алмаш куеп була, ләкин ул Фәрит Гыйбатдинов булмый. Ул дәвамчылар калдыру юнәлешендә күп эшләде. Яшьләр арасында да, олыраклар арасында да алмаш бар. Ләкин бу инде башка кеше була. Чын милләтпәрвәр Фәрит Гыйбатдиновның чоры шуның белән тәмамлана. Фәрит Гыйбатдинов (улда) татар мәхәлләсенә багышланган түгәрәк өстәлдә, 2011 елырчы Нурзадә Вәлиуллина Фәрит Гыйбатдинов бүген билгеле татар ырчыларны сәхнәгә алып чыкты дип рәхмәт белән искә ала. — Фәрит абый белән мин 2004 елда ""Урмай моңы"" фестиваленә баргач танышкан идем. Аны белмәгән татар кешесе, ырчысы юктыр – ул күп кенә ырчыларга трамплин биргән, канатлар куйган кеше. ""Урмай моңы""нда катнашып, лауреат исемен алган, дипломант булган ырчылар безнең татар сәхнәсендә бик күп. Ниндидер якын кешене югалткан кебек булды бүген. Ул һәрвакытта ачык йөзле, елмаеп кына торды. Кешенең дәрәәсенә карап сөйләшмәде, бөтенесе белән дә бертигез ягымлы булды. Ул бик татар анлы кеше булды. Балалары да нәкъ әтиләре кебек милли анлылар. Әле күптән түгел генә, шушы самоизоляция вакытында язышкан идек. ""Мишәр"" фольклор ансамбле концертларына барырга исәп бар дип язган идем. Ул, Аллаһ бирсә, карантиннар, чирләр бетсен дә, килерсең дип әйткән. Ул бит -та гел язып торды, менә чирләп киттем, менә дүртенче көн китте дип хәлен белгертеп торды. ""Фәрит абый, исән-сау терелеп чыгарга язсын! "" дип язып куйган идем. Һәм терелер төсле иде. Язмаган икән. Ульян өлкәсе татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе Рәмис Сафин Фәрит Гыйбатдинов белән абыйлы-энеле кебек аралашканын сөйләде. — Без Фәрит белән күршеләр генә түгел, туганнар шикелле идек. 2000 нче еллар башында олы яшьтәгеләр пенсиягә китә башлагач, без милли хәрәкәткә бер шундый буын булып килеп кердек. Ульяннан – мин, Чуашстаннан – Фәрит. Без шулкадәр дус идек, абыйлы-энеле кебек. Һәр чараны киңәшләшеп эшләдек. Шуннан соң өч ел элек уртак проект уйлап таптык – Ульян өлкәсендә Чуашстан татарлары мәдәнияте көннәрен уздырдык. Аннары без үзебезнең иат коллективлары белән аларга бардык. Аңа һәрвакыт сокланып, ак көнләшү белән карый идем – ул шулкадәр зур эш башкара! Татар фольклорын берәмтекләп ыйды. Ул бит Чуашстан татарлары фольклоры гына түгел, Ульян, Мордовия, Нижгар мишәрләрнең дә фольклорын ыеп сәхнәгә мендерде. Аның Идел буе мишәр татарларының фольклоры дигән китап чыгару хыялы бар иде. Ул милли хәрәкәтне үзенең шәхси файдасына кулланмады. Яшерен-батырын түгел, милли хәрәкәттә, татар итимагый оешмаларында күбесе – эшкуарлар. Алар милли хәрәкәткә шәхси бизнесын уйлап килә. Үз эшен кайгыртып, итәкчелеккә якынрак булырга тырыша. Ә Фәрит андый түгел иде. Абыемны югалттым кебек. Фәритне үткән заманда сөйләү дә авыр. Иң матур вакытында китеп барды – балалары, оныклары дип сөенә иде. Ульян өлкәсендә дә коронавирустан авыручылар күп, дуслар, танышлар арасында да бар. Шуңа күрә рәсми статистикага ышанасым да килми. Тегеннән-моннан хәбәрләр килеп кенә тора: тегесе авырган, монысын алып киткәннәр, тегенең температурасы күтәрелгән. Һәм менә үлеп тә китәләр бит. Урыны әннәттә булсын Фәритнең!","""Фәрит Гыйбатдинов авылын, табигатен, милләтен яраткан милләтпәрвәр иде""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 1 0 0 1 1 1 0 1 1 0],9,Татарстан,9155,https://www.azatliq.org/a/30711613.html,2020-07-07T09:37:02+00:00
"Бөтәһе 12-15 йәшлек 120 бала ҡатнашты. Бында Бөтә Рәсәй уҡыусылар олимпиадаһы еңеүселәре һәм призёрҙары, халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй конкурстарында һәм фестивалдәрендә ҡатнашыусылар, башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада төбәк-ара полилингваль олимпиада еңеүселәре һәм призерҙары башҡа предмет олимпиадалары йыйылғайны. Бында уҡыусылар тел мөхитенә сумды, республиканың төрлө мөйөштәренән һәләтле тиҫтерҙәре менән танышты. Ошо биш көн эсендә бик күп мәғлүмәттәргә эйә булды. Һәр көн иһә билдәләнгән дә ине: урыҫ, башҡорт, инглиз, туған телдәр һәм дуҫлыҡ көнө. Шулай уҡ осрашыуҙарға ла бик бай булды.  Максим Анатольевич Беляев тиҫтерҙәрең менән аралашырға, нисек уртаҡ тел табырға өйрәтте. 2-се СМАРТ полилингваль мәктәбенең урыҫ теле уҡытыусыһы Ләйсән Таһир ҡыҙы Низамова урыҫ теле буйынса «Белем утрауы» квесы бик мауыҡтырғыс үтте. Яҙыусы, тәржемәсе Светлана Рөстәм ҡыҙы Чураева әҫәрҙәренең яҙылыу тарихын бәйән итте. Уҡыусыларға ижад серҙәрен өйрәтте. Шулай уҡ билдәле яҙыусы Юрий Анатольевич Татаренко текстың мөһим өлөшөн аңларға, әҙәби китаптар уҡырға кәңәш бирҙе. «Тыуған яҡты яҡшы белеүселәр» турнирында уҡыусылар белемдәрен һәм команда менән эшләү белеү һәләттәрен күрһәтте. Был көндө илһөйәр һәм телһөйәр уҡыусылар «Әлләсе» уйынын уйнаны, әҙәбиәт, тарих, мәҙәниәт буйынса белемдәрен иҫкә төшөрҙө. Тел байлығын, хәтер һәм зирәклек талап иткән мауыҡтырғыс уйында уҡыусылар ал бирмәне. «Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбле оркестрының артисы Мирас Үҙәнбаев һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, Мостай Кәрим исемендәге Башҡорт дәүләт йәштәр драма театры актёры, режиссёр Лоҡманов Илнур Флүр улы балаларға аҡтерлыҡ, музыкаль инструменттарҙа уйнау оҫталығы буйынса оҫталыҡ дәрестәре ойошторҙо. Билдәле йырсы Илгиз Абдрахмановтың күңелле йырҙарын бергә йырлап кинәнде. Өфө фән һәм технологиялар студенты Аджит Даршан «Минең мауыҡтырғыс илем» тип үҙенең  Һиндостан иленә сәйәхәт яһаны. Бай йөкмәткеле полилингваль слёт бар ҡатнашыусыларға рух байлығы, дәрт-сәм, юғары кәйеф бүләк итте.",Мауыҡтырғыс һәм үҙенсәлекле полилингваль слёт,"['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә']",[1 1 0 0 0 1 0 1 0 1 1 1 1 1],9,Краеведение,2004,https://uchbash.com/articles/kraevedenie/2025-10-31/mauy-tyr-ys-m-ens-lekle-polilingval-slyot-4449978,2025-10-31T23:14:00+00:00
"Салауат Таһир Күсимов исемендәге гимназияның «А» синыфында белем ала. Ул киләсәктә компьютер буйынса белгес булырға теләй. – Спорт һинең уҡыуыңа ҡамасауламаймы? – тип ҡыҙыҡһынам. – Яҡшы итеп уҡыу иң алғы планда, ә спорт иһә ялҡаулыҡты еңергә өйрәтә. Ваҡытты дөрөҫ бүлә белһәң, бар ергә лә өлгөрөргә була. Кескәй малайҙарҙы ла спорт менән дуҫ булырға саҡырам. Беҙ, башҡорттар, көсһөҙҙәргә ярҙам итергә, бер-беребеҙгә терәк булырға тейешбеҙ, – ти ул. Спортҡа Салауатты ағаһы Динир Әмирйәнов ылыҡтыра. Ул да йүгерергә, хоккей уйнарға ярата. Уҡытыусылары, тәртипле, аҡыллы, гел ярҙам итергә әҙер генә тора, тип маҡтай үҙен. Ул 2024 йылда Орёл ҡалаһында бөтә каратэ буйынса Рәсәй беренселегендә Башҡортостан йыйылма командаһы составында уңышлы сығыш яһап, Рәсәй чемпионы булды. Әле яңыраҡ Сыуашстандың Новочебоксарск ҡалаһында каратэ буйынса донъя беренселеге үтте. Турнирҙа 29 илдән 3700 спортсы ҡатнашты. Ундағы ярышта Салауат яуланы һәм спорт мастерлығына кандидат имтиханын да уңышлы тапшырҙы. Спорт һөйөүсе тырыш егеткә тағы ла ҙурыраҡ уңыштар юлдаш булһын!",Рәсәй чемпионы ла икән үҙе!,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт'],[0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0],5,"Көслөләр, ҡыйыуҙар, етеҙҙәр",1057,https://yanshishma.com/articles/k-sl-l-r-yyyu-ar-ete-r/2025-11-14/r-s-y-chempiony-la-ik-n-e-4467527,2025-11-14T14:28:00+00:00
"Белем усағы «Хеҙмәт – барыһына ла баш» гранттар проектында ҡатнашҡайны. Унда еңеп сыҡҡас, аҡса бүленеп, ата-әсәләр ҙә финанс ярҙамы күрһәткәс, кабинетта ҙур эш башҡарылды. Яңы теген машинкалары ҡуйылды, улар өсөн йәтеш кенә өҫтәлдәр килтерелде. Ҡыҙҙарға бешерергә өйрәнеү өсөн кухня гарнитуры урынлаштырылды, ә малайҙарға станоктар алынды. Әле бөтә ҡорамал ҡуйылып бөттө. Сираттағы хеҙмәт дәресендә бер төркөм ҡыҙҙар ҡоймаҡ бешерҙе, ә икенселәре яугирҙарға маска текте. Хәҙер бүлмәлә бөтә шарттар бар, тип ҡыуана улар. Уҡытыусылары Алевтина Климкина ла ҡәнәғәт. Балаларға бында артабан да рәхәтләнеп белем алырға яҙһын. Автор фотолары.",Хеҙмәт – барыһына ла баш,['Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,635,https://yanshishma.com/articles/yanyliktar/2025-11-18/he-m-t-bary-yna-la-bash-4471361,2025-11-18T10:48:00+00:00
"Как рассказала местная жительница Салима, на фестиваль она приехали с семьей. «Ведь «Башкорт аты» стал для нас семейным праздником. Были здесь и в прошлом году, и в позапрошлом. Посещение фестиваля уже стало для нас своеобразной традицией. Ожидаем, конечно, хорошей погоды и отличного мероприятия. Судя по программе, в этом году будет много нового», – поделилась она ожиданиями. А вот Салават Абсалямов приехал на фестиваль в качестве участника. «Интересно будет посмотреть «Ылак» (традиционные конноспортивные состязания – авт. ). В этом году, говорят, ожидается много спортсменов. Особенно мне интересна команда из Казахстана. В прошлом году они показали себя с сильной стороны. Было бы интересно увидеть их выступление и в этом году. Возможно, что-то и для себя взять», – отмечает он. Программа фестиваля, действительно, насыщена мероприятиями. Только сегодня, в первый день фестиваля, состоятся Гран-при по древнетюркскому боевому искусству «Ҡара ҡаплан», республиканские турниры по спортивной борьбе грэпплинг среди юношей и борьбе на поясах среди мужчин и женщин, международный фестиваль по башкирскому многоборью «Бәйге», открытый республиканский турнир «Ирәндек мәргәне» по стрельбе и многое другое. Как сообщают организаторы, в фестивале«Башкорт аты»примут участие около 10 тысяч гостей из России и зарубежья. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Баймакском районе стартовал Международный фестиваль «Башкорт аты»,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Хикәйә'],[0 1 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 0 1],6,Файҙалы эштәр,1441,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-08-15/v-baymakskom-rayone-startoval-iii-mezhdunarodnyy-festival-bashkort-aty-3887385,2024-08-15T19:40:00+00:00
"Татарстан парламенты утырышы, архив фотосыфикерләр16 июльдә Татарстан депутатлары әйге ялга таралыр алдыннан сессиягә ыелды. Көн тәртибендә — Мәскәүнең туган телләргә карата чираттагы репрессив адымы, ""Мәгариф турында""гы канунга үзгәрешләр кертелү мәсьәләсе. Мәскәү бу үзгәрешләрне гамәлгә ашыра калса, Татарстанда татар теле дәресләре тагын да кыскара — ул атнасына нибары бер сәгать кенә укытылачак. Депутатлар бу хәлгә шәрран ярып каршы кычкырмаса да, бу — милләтләр өчен фаига, дип аңлатты. ыелышта кемнәр нәрсә диде? Татарстан үз фикерен яклый алачакмы? Русия 2017 елдан бирле туган телләргә басым ясап килә. Мәкальдәгечә, бармакны гына тешлим дип, кулны умырып өзәләр. Бу очракта кулсыз түгел, телсез калу куркынычы турында сүз бара — урыс булмаган халыкларның телсез калуы. Мәскәү телне тыюны мәкерле кануннар, фәрманнар аша башкара. Федераль үзәк телләрне өйрәнүгә каршылык юк, дип кабатлый. Әмма чынлыкта, туган телләрне укытуны чикләүче, аларны читкә этәрүче кануннар бер-бер артлы кабул ителә. 2017 елдан соң прокуратура ярдәмендә мәктәпләргә ""телне канунсыз укытасыз"" дип басым ясалганнан соң, тел дәресләре кыскарды. Формаль рәвештә, һәркем туган телен өйрәнә ала, дип әйтелсә дә, урыс булмаган халыкларны гариза яздыру аша тезләндерделәр.2017 елдан бирле Татарстанда да, Башкортстанда да туган телне сайлаучылар саны кимүен күрәбез. Мәктәпләрдә татар теле турыпочмаклы калып кебек кысылды —үләр-үлмәс хәлдә калды. Әмма Мәскәү моңа да күпсенде. Русия Мәгариф министрлыгының чираттагы ""күчтәнәче"" — 1 сентябрьдән гамәлгә керәчәк яңа фәрман. Аңа күрә мәктәпләрдә туган телне өйрәнү өчен атнасына бары тик бер генә сәгать калдырыла. Бу фәрманның куркынычы турында кисәтүләр булды, аңлатмалар бирелде. Әмма милли мәгариф мәсьәләсен күтәрү сәясәткә әйләнгән заманда Мәскәүнең бу адымнарына каршы тора алырлык көчләр — институтлар да, хәрәкәтләр дә, шәхесләр дә — юк ителде. Шулай да Татарстан хакимияте бу фәрман белән килешмичә, мәсьәләне Дәүләт Шурасы сессиясенә чыгарырга мөмкинлек тапты. ""Русия халыклары телләре турында"" канунына төзәтмәләр кертелүгә карата Татарстан Язучылар берлеге рәисе, депутат Ркаил Зәйдуллачигенә барган саен телсез калабыз, диде. Ул татарлар басым барганын тоймый башлады дигән фикерен иткерде. Соңгы анисәптәге саннарны да искә төшерде. ""Милли компонентларны алып ташлау 2004 елдан ук башланды. Шуннан соң урыс теленнән кала барлык телләрне юкка чыгару сәясәте алып барыла. Моның артында кемнәр тора — белмим, ләкин бу эш соңгы елларда гына башланмаган. Бу — гасырлар дәвамында алып барылган сәясәт. Без кайчакта басымны сизми башладык, әмма чигенә-чигенә телебез югала. Соңгы халык санын алуда 600 мең татар үз теленнән баш тартканы ачыкланды. Бу — бик кискен сан. Милли үзаң өчен куркыныч сигнал"", диде ул. Татарстан халыклары Ассамблеясе шурасы башкарма комитеты итәкчесе, депутат Ренат Вәлиуллин Русиядә ""туган тел"" төшенчәсен ""Русия халыкларының теле"" дип үзгәртүне Конституциягә каршы гамәл дип атады: ""Русиядә 155 тән артык тел кулланыла. Әгәр без кешеләргә үз телен туган тел дип санарга мөмкинлек бирмәсәк, Конституциянең 68 нче маддәсен — туган телне өйрәнү хокукын гарантияли торган маддәсен — бозабыз. Моңа өстәп, төбәкләргә ике көн эчендә фикер бирү таләбе куела — бу ни өчен кирәк? Кануннар Конституция принципларына туры килергә һәм телләрнең тигезлеген тәэмин итәргә тиеш. Мондый мәсьәләләр киң әмәгатьчелек катнашында тикшерелергә тиеш. ""Татарстан Журналистлар берлеге рәисе, депутат Илшат Әминовтуган телгә аерылган ике сәгать белән дә телне өйрәнү авыр, ул бер сәгатькә калынса, телне ничек өйрәтергә соң дигән сорау куйды. Ул чыгышын Тукайның ""Яшьләр"" шигырен дә укыды. ""Туган телгә бүленгән ике сәгать тә итми. Бер сәгатькә калса, балаларга телне ничек өйрәтергә? Башлангыч сыйныфларда ике сәгать тә аз, ә атнага бер сәгать эчендә нәрсә эшләп була? ! Туган телгә шундый караш булганда, ул ничек сакланыр? Бу мәсьәләдә депутатлар актив булырга тиеш. Кирәк икән, Конституцион мәхкәмәгә дә мөрәәгать итәргә кирәк — халыкның телне өйрәнү хокукын яклау өчен"". Татарстан мәгариф һәм фән министры Илсур Һадиуллинисә тел һәлакәт алдында дип әйтмәсә дә, бу мәсьәлә буенча Мәскәүгә мөрәәгать юллаганнарын әйтте: ""Стратегия кабул ителгән, карар чыгарылган. Үзгәрешләр 2025 елның 1 сентябрендә көченә керәчәк. Без бу юнәлешне өйрәнәбез. Республиканың милли мәктәпләре өчен хәзерге уку планнарын саклауны сорап, Русия Мәгариф министрлыгына хат юлладык"", — диде министр. Аның сүзләренчә, 1 һәм 2 нче уку планнарында туган тел дәресләре каралмаган, бу планнарны республика кулланмый. Ә 3, 4 һәм 5 нче планнарда сәгатьләр кими. Дәүләт Шурасы рәисе Фәрит Мөхәммәтшинисә болай диде: ""Федераль дәрәәдә кабул ителә торган яңа карарлар безне борчый. Документны кулга алгач, аны ентекләп өйрәнәчәкбез. Күптелле Русия — безнең байлыгыбыз. Бу сораулар игътибарга лаек. Республика бу уңайдан үз сүзен әйтми калмас. ""Мәсьәлә күтәрелде, борчылу ноталары яңгырады. Әмма сессия вакытында Мәскәүгә аерым мөрәәгать кабул ителүе турында сүз булмады. Хәзер сорау туа: Мәскәү белән сөйләшү кабинетлар артында гына каламы, әллә ачыктан-ачык әмәгатьчелек белән берлектә дәвам итәрме? Һәм иң мөһиме — Татарстан мәктәпләрдә туган телгә бүленгән сәгатьләрне саклап кала алачакмы? Русиядә",Татарстан депутатлары уянды. Аларны ишетерләрме?,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Татарстан,5208,https://www.azatliq.org/a/33476909.html,2025-07-18T06:13:19+00:00
"«Беҙҙең Башҡортостан — ул күп быуатлыҡ тарих, үҙенсәлекле мәҙәниәт, уникаль тәбиғәт. Был көслө сәнәғәт һәм ауыл хужалығы. Фән һәм инновациялар. Даими алға барыу һәм күберәккә ынтылыу. Әммә иң ҙур хазинабыҙ — ул бында йәшәгән халыҡ. Ҡыйыу геройҙар, ябай эшселәр, талантлы рәссамдар, шағирҙар, артистар, спортсылар, ғалимдар. Барлыҡ республика халҡына — уңыштар, һаулыҡ, бәхет, муллыҡ! Республика көнө менән, ҡәҙерле дуҫтар! Тыуған көнөң менән, ҡәҙерле Башҡортостаным! » — тиелә республика Башлығының ҡотлауында. «Беҙҙең Башҡортостан — ул күп быуатлыҡ тарих, үҙенсәлекле мәҙәниәт, уникаль тәбиғәт. Был көслө сәнәғәт һәм ауыл хужалығы. Фән һәм инновациялар. Даими алға барыу һәм күберәккә ынтылыу. Әммә иң ҙур хазинабыҙ — ул бында йәшәгән халыҡ. Ҡыйыу геройҙар, ябай эшселәр, талантлы рәссамдар, шағирҙар, артистар, спортсылар, ғалимдар. Барлыҡ республика халҡына — уңыштар, һаулыҡ, бәхет, муллыҡ! Республика көнө менән, ҡәҙерле дуҫтар! Тыуған көнөң менән, ҡәҙерле Башҡортостаным! » — тиелә республика Башлығының ҡотлауында.",Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡотланы,"['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 0 1 1 1 0 1 0 1 0],7,Яңылыҡтар,1021,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-10-11/bash-ortostan-bashly-y-radiy-h-birov-otlany-4441787,2025-10-11T21:25:00+00:00
"Залда сәғәттәрҙән башҡа ҡомартҡылар ҙа бар, хатта ул 1930 йылғы потефонды ла йүнәтеп алған. Егетте боронғо сәғәттәрҙе йүнәтергә икенсе ҡалаларға ла саҡыралар. Бер ҙур иҫке сәғәтте тулыһынса тергеҙер өсөн кәмендә 3-4 ай ваҡыт китә икән. Мин бәләкәй саҡтан өйҙәге боҙоҡ сәғәттәрҙе йүнәтә инем. Тора-бара туғандар, дуҫтарым олатай-өләсәләренең иҫке сәғәттәрен килтерә башланы. Шулай итеп, ярайһы ғына коллекция йыйылды. Әлбиттә, иҫке йорттарҙан да табып килтереүселәр бар. Мин кешеләрҙән уларҙы һатып та алам, сөнки әҙерәк аҡсам да бар, сәғәттәрҙе йүнәткән өсөн миңә түләйҙәр, — ти ул. Сәғәттәр батшалылығының көндән-көн киңәйеүен теләйек!","Сәғәттәр ""батшаһы"".",['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,636,https://amanat.su/news/common_material/2026-01-17/s-tt-r-batsha-y-4547817,2026-01-17T14:45:00+00:00
"Редкие книги – веков расскажут о 330-летней истории Андреевского флага — от замысла Петра до современных подвигов флота. Легендарные сражения, великие экспедиции, Главный военно-морской парад и традиция Победы — всё это в одном месте. Адрес: г. Уфа, ул. Свердлова, 88 Запись на экскурсии: Культура РБ Музей Альбанова Дни Армейской Культуры Патриотическое Воспитание",В столице Башкирии – выставка о символе морской мощи России,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,365,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-08-21/v-stolitse-bashkirii-vystavka-o-simvole-morskoy-moschi-rossii-4356891,2025-08-21T15:40:00+00:00
Изге йома көнөндә теләгән матур теләктәребеҙ ҡабул булһын.,Изге йома көнө менән!,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Дин,58,https://yanshishma.com/articles/iman-bar-a-khla-bar-/2025-04-18/izge-yoma-k-n-men-n-4203445,2025-04-18T09:38:11+00:00
"Донецкига һөүм, 2024 елның 11 маефикерләрКремль контролендәге медиа оккупацияләнгән Донецкига 11 майда Украина кораллы көчләренең һөүме турында хәбәр итте. РИА Новости мәгълүматынча һөүм Ленин районында булган, бу вакытта биредә ""ДНР""ның 10 еллыгына багышланган автоузыш әзерләнгән. ресторанына комплексыннан атканнар диелә. ""ДНР""ның Мәскәү куйган башлыгы Денис Пушилинөч кешенең һәлак булуы турына белдерде. басмасы биш кеше үлгән, алты кеше яраланган дип яза. Бу мәгълүматларны бәйсез раслау юк. ""ЛНР""ның Русия куйган башлыгы Леонид Пасечник 10 майда Ровеньки шәһәрендә нефть базасында янгын турында белдерде. ""ЛНР"" сәламәтлек саклау министрлыгы дүрт кешенең үлеме турында хәбәр итте. 11 кеше, шул исәптән бер үсмер яраланган диелде. Пасечник янгын өчен Украина кораллы көчләре гаепле, алар ракетлары кулланган диде. Әлеге ракетлар 300 километрга кадәр оча ала. Бу мәгълүматны да бәйсез раслау юк. Украина ягы һөүмнәргә аңлатма бирмәде.2022 елның 24 февралендә Русия Украинага бәреп керде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Донецкига һөүм нәтиәсендә һәлак булучылар һәм яралылар бар,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1089,https://www.azatliq.org/a/32942314.html,2024-05-11T13:44:07+00:00
"Түләүҙең күләме ғәмәлдәге хәлгә бәйле: - әгәр ғаилә 7 йәшкә тиклемге баланы алһа — 32 718, 02 һум (район коэффициентын иҫәпкә алып); - әгәр 7 йәштән өлкән бала йәки инвалид йәки ике һәм унан күберәк бала (туғандар) булһа, ул саҡта дәүмәл күпкә юғарыраҡ — һәр балаға 249 992,3 һум. Пособие алыу өсөн ғаризаны баланы ғаиләгә ҡабул иткәндән (уллыҡҡа алыу, опека булдырыу, баланы ғаиләгә ҡабул итеү тураһында килешеү төҙөү) һуң алты айҙа РФ Социаль фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһенең теләгән бер клиент хеҙмәтендә ((.8 ), Күп функциялы үҙәктә йәки Дәүләт хеҙмәттәре аша онлайн бирергә мөмкин. Ҡарар 10 эш көнөндә ҡабул ителә. Түләү — ҡарар ҡабул ителгәндән һуң 5 эш көнөнән һуң килә. Түләүҙәр буйынса өҫтәмә мәғлүмәт кәрәк булһа, телефоны буйынса Социаль фондтың Берҙәм элемтә үҙәгенә шылтыратығыҙ. . Уллыҡҡа алыу мәсьәләләре буйынса белешмә кәрәк булһа, йәшәгән урынығыҙ буйынса опека һәм попечителлек органдарына мөрәжәғәт итергә мөмкин (. ). Улар уллыҡҡа алыуҙы рәсмиләштереү менән шөғөлләнә һәм уллыҡҡа алыусы була алаһығыҙмы-юҡмы тигән һығымта бирә. АңлатабыҙБашҡортостан",Тәрбиәгә бала алһағыҙ.,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1080,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-14/t-rbi-g-bala-al-a-y-4577453,2026-02-14T09:00:00+00:00
"Һуңғы йылдарҙа кешелек шул тиклем үҙгәрҙе. Бөтә бәхетте матди байлыҡта күрәләр. Шуға ла элекке кеүек күршеләр менән ҡатышып, ҡунаҡҡа йөрөшөү, эркелеп бергә киноларға барыу, кис ултырыу һәм башҡалары юҡ. Күпселек өйгә бикләнде. Йомошо төшһә генә туғанына шылтырата, күршеһенә инә. Ярышып-ярышып өй һала, машина алмаштыра, хатта аҡсалылары операциялар ярҙамында йөҙ-ҡиәфәтен үҙгәртә. Әммә нисек кенә бай, һылыу булмаһын, ул БӘХЕТте таба алмай. Юҡ, бөтә фәҡирҙәр ҙә бәхетле, ә байҙар бәхетһеҙ тигәнде аңлатмай был. Бары тик шуны әйтергә теләйбеҙ: бәхет матди донъяға бәйле түгел. Бәхет ул һинең аңында, күңелеңдә! Сибай ҡалаһында йәшәүсе эшҡыуар, психогенетика, психология, социология менән ҡыҙыҡһыныусы, дини китаптарҙы өйрәнеүсе Айбулат Уразбахтин йыш ҡына халыҡты йыйып семинарҙар үткәрә. Бер мәл ул «Үҙ тормошоң менән идара итеүҙең «серле» ҡанундары» тигән темаға семинар үткәргәйне. —Йән—ул мәңгелек. Беҙҙең йән беҙҙең кәүҙә менән идара итә. Уйҙарҙың яҡты, ғәмәлдәрҙең изге булыуы, тормоштоң асылын аңлау кешене бәхетле итә. Үҙегеҙҙә яман уйҙар, үпкә-асыуҙар йөрөтмәгеҙ. Ул һеҙҙе ауырыу итә. Бер нәмә лә тормошта юҡҡа сыҡмай. Кире хис-тойғолар, йәғни кешенең энергияһы йыһанға китә һәм кире килеп үҙеңә ҡайта. «Ни өсөн мине яратмайҙар? Ни өсөн миңә бындай ауыр тормош? » тигән кеүек һәр төрлө уйҙар биреп мыжымағыҙ. Тормошобоҙ «акция—реакция» кеүек. Йәғни һеҙ кемгәлер насарлыҡ эшләнегеҙ—был һеҙҙең акция, ҡасан булһа ла уға яуап аласаҡһығыҙ—был реакция. Уны бумеранг тип тә әйтәбеҙ. Шул уҡ ваҡытта акцияһыҙ реакция булыуы ихтимал. Йәғни тәүҙә реакция. Һеҙ тормоштан, кешеләрҙән, эшегеҙҙән, балағыҙҙан, ирегеҙҙән, ҡатынығыҙҙан ҡәнәғәт түгел, мыжыйһығыҙ, көйәһегеҙ. Ошоға аҙаҡ акция «иғлан ителә», йәғни ауырыйһығыҙ, айырылаһығыҙ, балағыҙ тыңламай, эштән ҡыуылаһығыҙ һ. б. Уны карма тип тә атайҙар. «Карма»ның башҡортсаһы ла бар: ҡарамаҡ. Ата-бабалар йыш ҡына «Барыһы ла беҙҙең ҡарамаҡта» ти. Карма—ҡарамаҡ. Тимәк, ни сәсәбеҙ—шуны урабыҙ. Шулай уҡ барығыҙ ҙа «йога» тигәнде ишеткәнегеҙ барҙыр. Ул юғары көс менән бәйләнешкә инеү. Уның да бит башҡортсаһы бар: йоға. Яман уйҙар уйлаһаң—яманы, яҡшы уйҙар уялаһаң яҡшыһы йоға. Үҙегеҙ менән идара итергә өйрәнегеҙ, дөрөҫ йәшәгеҙ, кәйефегеҙҙе үҙегеҙ көйләгеҙ. Һеҙҙең бәхет нимәгәлер, кемгәлер бәйле булырға тейеш түгел. Балаларҙы ла дөрөҫ тәрбиәләр кәрәк. Бөгөн кеше шул тиклем гаджеттарға бәйләнгән, хатта өйҙә «тере» һөйләшеү ҙә юҡ. Шунлыҡтан бала йәнһүрәт, видео менән тәрбиәләнә, үҙ телен дә белмәй. Беҙ уларҙы 18 йәшкә тиклем тәрбиәләргә, үҫтерергә, аяҡҡа баҫтырырға һәм аҙаҡ ебәрергә тейеш. Был темаға айырым һөйләшергә була. Дөрөҫ туҡланыу ҙа мөһим. Ғөмүмән, тормошто дөрөҫ аңлап, дөрөҫ йәшәгәндә бәхетле булыу бик еңел. Бының өсөн АҢды дөрөҫ юҫыҡҡа ебәрергә кәрәк, —ти Айбулат Уразбахтин. Семинарға килеүселәр бик күп һорау бирҙе. Мәҫәлән, Асия Солтан ҡыҙы: «Әгәр беҙҙең уйҙар шул тиклем көслө икән, әйҙәгеҙ күмәкләшеп йыһанға һуғыштың туҡтауын һорап ялбарайыҡ. Дөрөҫ буламы? »—тип һораны. —Доғалар уҡыуҙы инҡар итмәйем. Беҙҙең һәр ҡылығыбыҙ Аллаһ менән, юғары көс менән бәйле. Тик унан һорар алдынан һин уның менән бәйләнеш булдырырға тейеш. Ябай ғына сағыштырыу: бына мин әле бында торам. Ҡәйнәмә шылтыратам: «Ҡәйнәм, хәҙер семинарҙан һуң һиңә киләм, сәй ҡуйығыҙ», —тиһәм, ул сәй ҡуямы? Әлбиттә, ҡуя. Ә мин урамға сығып урамда үтеп барыусы берәй ҡатынға: «Сәй ҡуй әле, мин хәҙер һиңә ҡунаҡҡа киләм», —тиһәм, ул мине әрләп китәсәк, алйотҡа ҡараған һымаҡ ҡараясаҡ. Шуға Юғары көстән нимәлер һорар өсөн һеҙгә уның менән бәйләнеш булдырыу зарур. Бының өсөн үҙгәрергә кәрәк. Ғөмүмән, бөгөн кешелеккә үҙгәрер кәрәк. Яҡшы яҡҡа. Аңды үҫтереү мөһим. Бөгөн күп нәмәне дөрөҫ аңламайбыҙ, дөрөҫ йәшәмәйбеҙ, тормош асылын аңламайбыҙ, мөнәсәбәттәр дөрөҫ түгел, —тине Айбулат Алик улы. Сибай ҡалаһында йәшәүсе эшҡыуар, психогенетика, психология, социология менән ҡыҙыҡһыныусы, дини китаптарҙы өйрәнеүсе Айбулат Уразбахтин йыш ҡына халыҡты йыйып семинарҙар үткәрә. Бер мәл ул «Үҙ тормошоң менән идара итеүҙең «серле» ҡанундары» тигән темаға семинар үткәргәйне. —Йән—ул мәңгелек. Беҙҙең йән беҙҙең кәүҙә менән идара итә. Уйҙарҙың яҡты, ғәмәлдәрҙең изге булыуы, тормоштоң асылын аңлау кешене бәхетле итә. Үҙегеҙҙә яман уйҙар, үпкә-асыуҙар йөрөтмәгеҙ. Ул һеҙҙе ауырыу итә. Бер нәмә лә тормошта юҡҡа сыҡмай. Кире хис-тойғолар, йәғни кешенең энергияһы йыһанға китә һәм кире килеп үҙеңә ҡайта. «Ни өсөн мине яратмайҙар? Ни өсөн миңә бындай ауыр тормош? » тигән кеүек һәр төрлө уйҙар биреп мыжымағыҙ. Тормошобоҙ «акция—реакция» кеүек. Йәғни һеҙ кемгәлер насарлыҡ эшләнегеҙ—был һеҙҙең акция, ҡасан булһа ла уға яуап аласаҡһығыҙ—был реакция. Уны бумеранг тип тә әйтәбеҙ. Шул уҡ ваҡытта акцияһыҙ реакция булыуы ихтимал. Йәғни тәүҙә реакция. Һеҙ тормоштан, кешеләрҙән, эшегеҙҙән, балағыҙҙан, ирегеҙҙән, ҡатынығыҙҙан ҡәнәғәт түгел, мыжыйһығыҙ, көйәһегеҙ. Ошоға аҙаҡ акция «иғлан ителә», йәғни ауырыйһығыҙ, айырылаһығыҙ, балағыҙ тыңламай, эштән ҡыуылаһығыҙ һ. б. Уны карма тип тә атайҙар. «Карма»ның башҡортсаһы ла бар: ҡарамаҡ. Ата-бабалар йыш ҡына «Барыһы ла беҙҙең ҡарамаҡта» ти. Карма—ҡарамаҡ. Тимәк, ни сәсәбеҙ—шуны урабыҙ. Шулай уҡ барығыҙ ҙа «йога» тигәнде ишеткәнегеҙ барҙыр. Ул юғары көс менән бәйләнешкә инеү. Уның да бит башҡортсаһы бар: йоға. Яман уйҙар уйлаһаң—яманы, яҡшы уйҙар уялаһаң яҡшыһы йоға. Үҙегеҙ менән идара итергә өйрәнегеҙ, дөрөҫ йәшәгеҙ, кәйефегеҙҙе үҙегеҙ көйләгеҙ. Һеҙҙең бәхет нимәгәлер, кемгәлер бәйле булырға тейеш түгел. Балаларҙы ла дөрөҫ тәрбиәләр кәрәк. Бөгөн кеше шул тиклем гаджеттарға бәйләнгән, хатта өйҙә «тере» һөйләшеү ҙә юҡ. Шунлыҡтан бала йәнһүрәт, видео менән тәрбиәләнә, үҙ телен дә белмәй. Беҙ уларҙы 18 йәшкә тиклем тәрбиәләргә, үҫтерергә, аяҡҡа баҫтырырға һәм аҙаҡ ебәрергә тейеш. Был темаға айырым һөйләшергә була. Дөрөҫ туҡланыу ҙа мөһим. Ғөмүмән, тормошто дөрөҫ аңлап, дөрөҫ йәшәгәндә бәхетле булыу бик еңел. Бының өсөн АҢды дөрөҫ юҫыҡҡа ебәрергә кәрәк, —ти Айбулат Уразбахтин. Семинарға килеүселәр бик күп һорау бирҙе. Мәҫәлән, Асия Солтан ҡыҙы: «Әгәр беҙҙең уйҙар шул тиклем көслө икән, әйҙәгеҙ күмәкләшеп йыһанға һуғыштың туҡтауын һорап ялбарайыҡ. Дөрөҫ буламы? »—тип һораны. —Доғалар уҡыуҙы инҡар итмәйем. Беҙҙең һәр ҡылығыбыҙ Аллаһ менән, юғары көс менән бәйле. Тик унан һорар алдынан һин уның менән бәйләнеш булдырырға тейеш. Ябай ғына сағыштырыу: бына мин әле бында торам. Ҡәйнәмә шылтыратам: «Ҡәйнәм, хәҙер семинарҙан һуң һиңә киләм, сәй ҡуйығыҙ», —тиһәм, ул сәй ҡуямы? Әлбиттә, ҡуя. Ә мин урамға сығып урамда үтеп барыусы берәй ҡатынға: «Сәй ҡуй әле, мин хәҙер һиңә ҡунаҡҡа киләм», —тиһәм, ул мине әрләп китәсәк, алйотҡа ҡараған һымаҡ ҡараясаҡ. Шуға Юғары көстән нимәлер һорар өсөн һеҙгә уның менән бәйләнеш булдырыу зарур. Бының өсөн үҙгәрергә кәрәк. Ғөмүмән, бөгөн кешелеккә үҙгәрер кәрәк. Яҡшы яҡҡа. Аңды үҫтереү мөһим. Бөгөн күп нәмәне дөрөҫ аңламайбыҙ, дөрөҫ йәшәмәйбеҙ, тормош асылын аңламайбыҙ, мөнәсәбәттәр дөрөҫ түгел, —тине Айбулат Алик улы.",Бәхет ҡайҙа?,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 0 0 1 1 1 0],10,Йәмғиәт,6838,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-07-19/b-het-ay-a-3854218,2024-07-19T00:50:00+00:00
"Бөтә фәндәрҙән дә «бишле»гә генә уҡый. Шулай ҙа иң яратҡан дәресе – математика. Шахмат түңәрәгендә шөғөлләнә. «Тамыр» йыр ансамблендә йырлауына дүрт йыл инде. Йырлай, матур бейей, шиғырҙы оҫта һөйләй ул. Район, ҡала конкурстарында ҡатнашып, урындар ала. Яңыраҡ «Илһам» ҡала бәйгеһендә Кәтибә Кинйәбулатованың «Таҡмаҡсы ҡыҙ» шиғырын һөйләп еңеүсе булған. Ҡумыҙҙа ла уйнап, бейеп, бик матур итеп, килештереп сығыш яһаған. Һәләтле кеше бөтә яҡлап та һәләтле була, тиҙәр бит. Был һүҙҙәр Мәҙинәгә лә ҡағылған кеүек. Тырыш, өлгөр, ҡыҙыҡһыныусан, сағыу тауышлы ҡыҙ гимназия сараларында һәр саҡ бик әүҙем ҡатнаша. Йәйге көндөҙгө лагерҙа йөрөгәндә, Гүзәллек бәйгеһендә лә Гран-при алған. Ҡумыҙы, хайраны һәр ваҡыт бергә. Тағы бер үҙенсәлеге бар уның сығыштарының: гел үҙе эшләгән милли биҙәүестәрҙе тағып сыға сәхнәгә. Сәсмәүер, хәситә, ҡаптырма… Әсәнән күргән тун бескән, тиҙәр. Мәҙинәнең сәнғәткә, ҡул эштәренә һөйөүе әсәһенән киләлер. Ләйсән Ишмырҙа ҡыҙы һөнәре буйынса башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, ҡумыҙ буйынса республика, Рәсәй, халыҡ-ара конкурстар лауреаты. Балаларҙы ла ҡумыҙҙа уйнарға өйрәтә, төрлө йолаларыбыҙҙы, байрамдарға ҡарата инсценировкалар сәхнәләштерәләр. Мәҙинә лә әсәһе алып барған «Аҡйондоҙ» ижад студияһында шөғөлләнә. «Фольклор сәнғәте» һәм «Илһам» ҡул эштәре түңәрәктәрен берләштерә ул. Балалар башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының боронғо биҙәүестәрен эшләй. Милли биҙәктәр һалып, уйынсыҡтар ҙа яһайҙар. Мәҫәлән, башҡорт бесәйен эшләгәндәр. Ҡул эше, әлбиттә, оҫталыҡ, түҙемлек, тырышлыҡ талап итә. Ә һөҙөмтәһен күреү күңелгә айырым бер кинәнес, шатлыҡ өҫтәй. Етәкселәре Ләйсән Юлбирҙина биҙәүестәр яһағанда уларҙың тарихы, нимәгә кәрәклеге тураһында ла тәфсирләп һөйләй. – Хатта түшелдеректең төҙөлөшө лә ныҡлы уйлап эшләнгән икән. Һәр биҙәүес – үҙе бер тарих. Бер дәрестә фетрҙан сәс өсөн резинкалы сулпылар эшләнек. Сулпылар өсөн мәрйендәр, тәңкәләр, матур төҫлө таштар ҡулландыҡ, – ти Мәҙинә. Яңыраҡ уҡытыусыһы Гөлнара Гәрәй ҡыҙы Сәлиховаға ла милли стилдә яһаған ҡаптырма бүләк иткән. Бәләкәйҙән ҡыҙыҡһынғас, киләсәктә тағы ҡатмарлыраҡ әйберҙәр яһар әле. Шул рәүешле башҡорт халҡының милли үҙенсәлеген, тарихын һаҡлауға үҙ өлөштәрен индерер. Афарин, Мәҙинә, күҙ теймәһен үҙеңә, киләсәктә лә шундай шәп, милли рухлы башҡорт ҡыҙы булып ҡал!",Төрлө яҡлап һәләтле,"['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 1 1 1 1],9,Һөнәр,2257,https://yanshishma.com/articles/-n-re-bar-y-ere-bar/2025-11-15/t-rl-ya-lap-l-tle-4468530,2025-11-15T14:32:00+00:00
"Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының утыҙ йыллығы билдәләнә. Бөгөн ошо айҡанлы ""Торатау"" Конгресс-холында Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция үтте.  Төрлө өлкәлә үҙҙәрен яҡшы эштәре менән күрһәткән ҡоролтай ағзалары бүләкләнде, киләсәктә башҡарыласаҡ эштәр планлаштырылды. Эшҡыуарлыҡҡа арналған фәнни-ғәмәли конференция ултырышында РФ Дәүләт Думаһы депутаты Эльвира Айытҡолова: Исмәғил Тасимов, Сосланбәк Тавасиев исемендәге, башҡорт халҡының боронғо кәсептәрен үҫтереүсе, милләтте алға әйҙәүсе шәхестәргә, премиялар булдырыу планлаштырыла, - тине. Фотолар интернеттан алынды.","Һәләтлеләр, булдыҡлылар лайыҡлы баһаланасаҡ",['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Йәмғиәт,574,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-12-11/l-tlel-r-buldy-lylar-layy-ly-ba-alanasa-4503360,2025-12-11T21:51:00+00:00
"Татьяна ПечончикСоңгы берничә елда беренче тапкыр аннексияләнгән Кырымда күпләп кешеләрне урлау очраклары күзәтелә башлаган. Бу хакта Һорватиядәге ""Кырым платформасы"" ыенында кеше хокуклары үзәге башлыгы Татьяна Печончикбелдерде, дип яза Крым. Реалии. ""Аерым алганда оккупантлар Кырымдагы кешеләрне туганнарына хәбәр итмичә тота, адвокат алу мөмкинлеге бирми. Аларның бер өлешен оккупацияләнгән Херсоннан китерәләр. Хокук яклаучылар буларак, бездә мондый урлауларга Ярослав Жук, Ирина Горобцова, Сергей Цигипа, Иван Козлов, Николай Петровский, Мария Гарсия-Калатают, Руслан Абдурахманов, Абаз Куртаметкебек кешеләр дучар булуы турында мәгълүмат бар. Әмма ничә кешенең урлануы һәм оккупациядәге Кырымда иректән мәхрүм итү урыннарында тотылуы турында беркем төгәл әйтә алмый"", дигән Печончик. Шулай ук ул аннексияләнгән Кырымда бәйсез адвокатларга һәм журналистларга басым нык көчәюен искәрткән. ""Аерым алганда быел майда дүрт кырымтатар адвокат тоткарланды, административ сак астына алынды һәм штрафка тартылды. Бу: Эдем Семедляев, Назим Шейхмәмбәтов, Айдер Азаматовһәм Әминә Авамилева. Тагын өч Кырым адвокаты адвокатлык дәрәәсеннән, лицензиясеннән, адвокат эшчәнлеге алып барудан мәхрүм ителде: Лилия Гемеджи, Рөстәм Камилевһәм Назим Шейхмамбетов"", ди хокук яклаучы. Печончик сүзләренчә, хәзерге вакытта Кырымда кимендә сәяси тоткын булган 14 сивил журналист бар, алар сак астында. Украинаның ""150 дән артык ватандашы"" да сәяси тоткын, алар яки оккупацияләнгән Кырымда, яки Русиягә чыгарылган, 30 ы Украинага каршы сугыш башлангач төрмәгә утыртылган диелә. Августта хокук яклаучылар Кырымда һәм Украинаның басып алынган ирләрендә урлаулар артырга мөмкин дипкисәткән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Хокук яклаучылар: Кырымда янә күпләп кеше урлау очраклары күзәтелә,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1769,https://www.azatliq.org/a/32097992.html,2022-10-24T09:33:43+00:00
"На ежегодном фестивале национальной культуры ""Башкорт аты"" гости стали свидетелями поистине уникального зрелища - танца лошади под музыку. Этот номер вызвал бурные овации зрителей и стал настоящей сенсацией праздника. Лошадь под управлением мастера конного спорта Татьяны Носовой синхронно двигалась в такт звучащей музыке, демонстрируя грациозность и артистизм. Зрители были поражены слаженностью движений человека и животного, их полным взаимопониманием. ""Я никогда не видел ничего подобного! Это настоящее волшебство, когда лошадь будто пританцовывает под музыку. Просто невероятно! "" - делился впечатлениями один из гостей фестиваля. Номер стал настоящей изюминкой праздничной программы ""Башҡорт аты"". Организаторы отмечают, что подобные выступления демонстрируют высочайший уровень мастерства наездников и тесную связь человека с национальным символом Башкортостана - лошадью. Фестиваль ""Башкорт аты"" ежегодно проводится в Республике Башкортостан. Он призван сохранять и популяризировать башкирскую национальную культуру, традиции коневодства и конного спорта.","Танцующая лошадь вновь станет участницей ежегодного фестиваля ""Башкорт аты""",['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1065,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-14/tantsuyuschaya-loshad-vnov-stanet-uchastnitsey-ezhegodnogo-festivalya-bashkort-aty-3884546,2024-08-14T11:43:00+00:00
"Өфөлә 2 майҙа сәғәт кискә табан ете йәшлек баланы тапатҡандар. Был турала Башҡортостан дәүләт автоинспекцияһы хәбәр итә. Мәғлүмәттәр буйынса, киске һигеҙ тирәһендә ""Киа Спортейж"" Октябрь проспектындағы йорттар араһында хәрәкәт иткәндә баланы тапаған. Һөҙөмтәлә малайҙы дауаханаға оҙатҡандар. Хәл-ваҡиға буйынса тикшереү башланған. Хөрмәтле водителдәр! Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәгеҙ, иғтибарлы булығыҙ!",Ете йәшлек баланы тапатҡандар,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0],3,Хәүефһеҙлек,408,https://shonkar.com/news/kh-ef-e-lek/2025-05-03/ete-y-shlek-balany-tapat-andar-4222360,2025-05-03T20:50:00+00:00
"Башланғыс синыфтарҙа ғына уҡыуҙарына ҡарамаҫтан, бик әүҙемдәр. Ауылдашыбыҙ, Советтар Союзы Геройы Ғәтиәт Абдулла улы Ишҡоловтың бюсын, Бөйөк Ватан һуғышы һәм МХО яугирҙары иҫтәлеген мәңгеләштергән обелискины ҡарҙан таҙартып, тәрбиәләп тора улар. Тәзкирә ҒӘЛИНА, Роза ДӘҮЛӘТБАЕВА, уҡытыусылар. Федоровка районы, Яңы Яуыш мәктәбе.",Батырҙарҙы онотмайбыҙ!,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хаттар,328,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2026-02-19/batyr-ar-y-onotmayby-4584433,2026-02-19T10:12:00+00:00
"фикерләрБүген, 25 мартта, Уфада өч көллияттә уку булмаячак. """" телеканалыхәбәренчә Уфаның статистика, информатика һәм исәпләү техникасы көллияте һәм Автотранспорт көллиятен эвакуацияләгәннәр һәм соңыннан дәресләр булмаячак дип, укучыларны өйләренә кайтарып ибәргәннәр. Архитектура-төзелеш көллиятендә дә дәресләр үткәрмәскә булганнар. Биредә белем алучы студент кыз үзләрен Яшьләр театрына ибәрүләрен әйткән. Социаль челтәрләрдәге хәбәрләргә күрә, Уфадагы көллиятләрнең электрон почталарына билгесез затлар шартлаткыч куелуы турында хәбәр ибәргән. Башкортстан эчке эшләр министрлыгында телеканалга әйтүләренчә, көллиятләрне тикшерү тәмамланган, куркыныч әйберләр табылмаган. Шул ук вакытта куәт оешмалары белән бәйле дип саналучы -каналы русияләргә теракт кылырга чакырган хәбәрләр килә башлагандип иткерә. Мәсәлән, Татарстанның Чистай шәһәрендә яшәүче 41 яшьлек хатын-кызга бүген балалар дәваханәсендә атыш оештырырга тәкъдим иткәннәр.14 яшьлек мәктәп укучысына исә Йошкар-Ола - Мәскәү поездында теракт эшләргә кушканнар, аңа акча һәм корал бирәчәкбез дигәннәр. Калининградта яшәүче иргә имештер ""Янтарный"" спорт комплексында теракт ниятләнә дип хәбәр иткәннәр. Бу гаризаларның барысын да тикшерәләр диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Шартлаткыч куелу турындагы хәбәр сәбәпле Уфаның өч көллиятендә дәресләр үткәрмиләр,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1305,https://www.azatliq.org/a/32876416.html,2024-03-25T10:49:55+00:00
"Ҡырҙарымда хатта бер сәскә юҡ, Яҙҙың һыуыҡтары өтмәгән. Берсә болот, берсә салт аяҙ күк Ерем мохтаж ҡояш нурына. Тәбиғәт тә терелгәндәй була, Урман тулһа ҡоштар йырына. Яҙҙар үтмәҫ кеүек тойолдомо, Әллә күңел быны көтмәгән? Календарьҙә бары көндәр һаны, Яҙ миҙгелен беләм, бөтмәгән. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Яҙҙың һуңғы көнө,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Шиғриәт,955,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-05-30/ya-y-u-y-k-n-4257306,2025-05-30T16:05:00+00:00
"Мәҫәлән, ул шештәр һәм оҙаҡ уңалмаған яраларҙы еңергә ярҙам итә. Тағы ла.",Бешкән һуған иҫ китмәле файҙалы!,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Сәләмәтлек,73,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2025-12-04/beshk-n-u-an-i-kitm-le-fay-aly-4492537,2025-12-04T00:45:00+00:00
"Евгений МарковфикерләрКазанда ""Гражданская инициатива"" фиркасе әгъзасы Евгений Марковка куәт оешмалары вәкилләре килгән. Бу хакта фирканең Татарстандагы бүлеге рәисе һәм Надеждинның Казандагы штабы башлыгы Дмитрий Румянцевхәбәр итте. ""Яңа гына безнең фиркадәшебез Евгений Марковка тентү белән куәт оешмалары вәкилләре бәреп керде. Алар Гарипов итәкчелегендә Экстремизмга каршы үзәктән дип фаразлана"", дип язды ул. Әлегә тентүне ни сәбәпле үткәрүләре билгеле түгел. белешмәләренә күрә, Марков Русиядәге президент сайлавына намзәт булып теркәлергә теләгән Надеждинның Казандагы штабында имзалар ыючы булып эшләгән. Кичә, 15 февральдә Русия Югары мәхкәмәсе Надеждинның имзалар белән бәйле тапшырган ике дәгъвасын кире какты. Элегрәк ул Үзәк сайлау комиссиясенең үзен Русия президентына намзәт итеп теркәүдән баш тарту карары белән бәйле тагын бер гариза тапшырачагын белдергән иде.8 февральдә булган утырышта Үзәк сайлау комиссиясе Надеждинны хуплаучыларның 9147 имзасын гамәлгә яраксыздип тапты. 95 587 имза дөрес дип табылган. Теркәлү өчен исә 100 мең имза кирәк, ә комиссиягә 105 меңнән дә артыграк имза тапшыру ярамый иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казанда Надеждин өчен имзалар ыйган Евгений Марковта тентү үткәрәләр,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1221,https://www.azatliq.org/a/32822012.html,2024-02-16T06:55:23+00:00
"5Ленур Ислямов тентүләр һәм бизнеска янаган куркыныч турындаЛенур Ислямов һәм башка активистлар Кырым чигендә Украина ягыннан 20 сентябрьдә башланган азык-төлекблокадасы Кырым һәм кырымтатар мәсьәләсен янә көн тәртибенә кайтарды һәм бу блокада әкрен булса да Кырымны азык-төлек белән тәэмин итү мәсьәләсенә тискәре йогынты ясый башлады. Көн саен бәяләрнең үсүе, кышка таба Керич паромы эштән туктаса, Кырымны азык-төлек белән тәэмин итү тагын да катлаулана алуы ирле хакимиятләрне борчып торганы аңлашыла. Ләкин бу эш белән полиция түгел, ФСБ шөгыльләнә башлавы, монда сәяси сәбәпләр булуына ишарә итә. Ленур Ислямов Мәскәүнең Кырымга карата төп стратегиясенә, илнең куркынычсызлыгына комачаулый башлаганга ошый. Ягъни, аның гамәлләре Кырымның Русиягә кушылуы Кырымда яшәүчеләрнең ирекле референдумында хәл ителде дигән сафсатаны тулаем фаш итте. Кырым блокадасы ялган референдумны, 2014 елда Кырымда кешеләрнең билгесез югалганын дөнья әмәгатьчелегенә, төрле илләргә Кырымның төп халкы – кырымтатарларыннан даими итештерелеп барган бер сигнал булып тора. Август аеннан тапшыруларын Киевтан алып бара башлаган АТР канылында октябрьдән башлап һәр шимбә кичендә Ленур Ислямов туры эфирда Кырым чигендәге Чонгар урыныннан чыгышлар ясап, шалтыратучыларга Кырым, кырымтатарлар, Украина, Русия белән бәйле мәсьәләләрне аңлата. Бу эфир вактында Украинадан, Кырымнан дистәләгән шалтыратучылар блокаданы хуплаганнарын, ярдәм итәргә әзер булуларын әйтә, Кырымны электр энергиясе белән тәэмин итүне туктатырга чакыра, без моны көтәбез дигәннәре дә шактый. Ислямов бу эфир вактында Русиянең кырымтатарларга карата элек-электән алып барган аяусыз сәясәте дәвам иткәнен, Русия белән бернинди килешү имзаларга мөмкин түгеллеген аңларга чакыра. Русиягә ышанмагыз, аның белән имзаланган килешү кәгазь бәясеннән дә ким. Кырымда калганнар килеп туган вазгыятьтә ничектер баш иеп үзләрен саклап калуны карасалар, иртәгә аларның өйләренә басып керерләр, дип кисәтә ул. Шулай ук бу эфирлар вакытында ул Киевны Кырымда яшәүчеләрне химая итү өчен тиешле адымнар ясарга чакырды. Безнең йортларыбызга башка илнең кораллы хезмәтләре басып кергәндә, чит илнең итекләре безнең иребезне таптаганда Украина үз ватандашларын якларга тиеш, - ди Ислямов. ""Безнең гимныбызда да: ""Ант иткәнмен, сүз биргәнмен милләт өчен үләргә! дигән сүзләр бар, алар безнең блокаданың Русия Кырымнан киткәнче дәвам итәчәген белдереп тора"", ди ул. Күрәсең, менә шул туры эфирда яңгыраган кискен чыгышлар Ислямовка якын кешеләрдә, туганнарында тентүләрнең бер көндә узуы, аңа карата басымның артуына этәргәч булган. Аны Русиянең бербөтенлеген бозуга чакыруларда, хәтта экстремизмда гаепләмәкче булалар. Ләкин бу гаепләүләрне белдергән Мәскәү үзенең Кырымны яулап алуын, гасырда дәүләт дәрәәсендә башка бер илнең ирләрен басып алганын, мондый инаять өчен аңа Һаага мәхкәмәсе янаганын күрмәмешкә сала.",Мәскәү Ленур Ислямовтан ни өчен үч ала?,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0],5,Ҡырым,2846,https://www.azatliq.org/a/27345305.html,2015-11-05T12:19:11+00:00
"Заместитель председателя Комитета Госдумы по физической культуре и спорту Амир Хамитов высказал мнение о целесообразности ставить уроки физкультуры последними в школьном расписании. «Хотелось бы обратить внимание на уроки физкультуры в школе. Это прекрасная инициатива, которая помогает детям знакомиться со спортом с самого раннего возраста. Однако, вспомните себя: какими вы возвращались в класс после занятий физкультурой», –написалон в своем -канале. Он уточнил, если физкультура стоит в расписании в середине или начале учебного дня, то следующий после нее урок часто проходит неэффективно. По его мнению, разгоряченные дети пытаются восстановить дыхание и успокоиться после физических упражнений, что затрудняет восприятие новой информации. Депутат считает, что было бы гораздо рациональнее ставить уроки физкультуры последними в школьном расписании. По его мнению, это позволило бы детям прийти в себя после учебного дня. Однако, к таким нововведениям нужно подходить с умом. Амир Хамитов считает, что для реализации этой идеи потребуется тщательное планирование. «Возможно, придется пересмотреть расписание для всех классов и организовать совместные занятия для параллельных классов», – написал он. Парламентарий подчеркнул, что если подойти к этому вопросу ответственно и с вниманием к деталям, то можно найти решение, которое будет удобно для всех. Источник: «Учительская газета» Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Госдуме предложили ставить уроки физкультуры последними в школьном расписании,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт'],[0 1 1 1 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0],7,Файҙалы эштәр,1512,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-10-25/v-gosdume-predlozhili-stavit-uroki-fizkultury-poslednimi-v-shkolnom-raspisanii-3982939,2024-10-25T06:00:00+00:00
Башҡорт халҡының милли эсемлектәре организм өсөн файҙалы. Йәйге эҫелә айран эсергә кәрәк. Уны беҙгә Стәрлетамаҡ районы Наумовка ауылынан Айназ Мәхмүтов эшләргә өйрәтте.,"Айран эсегеҙ, сәләмәт булығыҙ!",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Һөнәр,168,https://yanshishma.com/articles/-n-re-bar-y-ere-bar/2025-06-16/ayran-esege-s-l-m-t-buly-y-4277957,2025-06-16T16:48:49+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБу — Казанда Русия императорына куелган беренче һәйкәл булачак. Александр гә бюст кую өчен университет 1,3 млн сум тоткан. Казан федераль университетында император Александр гәһәйкәл куелачак. Бу — Казанда Русия императорына куелган беренче һәйкәл булачак. Казан университетына нигез салган императорга һәйкәлне университетның төп корпусы каршында, рәсми рәвештә 22 ноябрьдә ачмакчылар. Бу көнне КФУ 220-еллыгын да бәйрәм итә. Һәйкәл ачылышына Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов һәм Татарстан хөкүмәте әгъзалары килер дипкөтелә. Дәүләткә сатып алулар сайтындагы белешмәләргә күрә, Александр гә бюст кую өчен университет 1,3 млн сум тоткан. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",КФУда уку йортының 220-еллыгы уңаеннан император Александр гә һәйкәл ачылачак,['Мәғариф' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,712,https://www.azatliq.org/a/kfuda-uku-yortining-220-elligi-ungaennan-imperator-aleksandr-iga-haykal-achilachak/33201701.html,2024-11-14T11:28:00+03:00
"Өфөлә Кузнецов Затонындағы 164-се белем биреү үҙәгенә киләсәк уҡыусыларҙың исемлектәрен төҙөй башлағандар. Әлегә ваҡытлыса Киров районының башҡа мәктәптәрендә уҡып торған балаларҙың документтарын яңы мәктәпкә ебәрәләр, шуға уларҙың ата-әсәләренән ғариза талап ителмәй, тигән район хакимиәте башлығы Илвир Нурдәүләтов. 7 һәм 9 февралдә, балалары Өфөнөң башҡа мәктәптәрендә уҡып йөрөһә лә, уларҙы яңы мәктәпкә күсерергә теләгән ата-әсәләрҙән ғаризалар ҡабул ителәсәк. Яңы мәктәп 2200 балаға иҫәпләнгән. Ул республикала ғына түгел, тотош Волга буйы федераль округында ла иң ҙур мәктәп булып тора. Синыф бүлмәләренән тыш, унда дүрт спорт һәм тамаша залы, дизайн студияһы, фото һәм кино студияһы, театр студияһы, нәшриәт үҙәге, робот техникаһы кабинеты, компьютерлы интерактив 3-кабинеты йыһазландырыла. Сығанаҡ: Башинформ.",Яңы мәктәпкә документтар ҡабул итәләр,['Мәғариф' 'Спорт' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,818,https://amanat.su/news/novosti/2026-02-05/ya-y-m-kt-pk-dokumenttar-abul-it-l-r-4565809,2026-02-05T12:38:00+00:00
"Центр создан в Институте нефтегазового инжиниринга и цифровых технологий Уфимского государственного нефтяного технического университета и работает на двух площадках: в Институте и на базе Межвузовского кампуса. Здесь развивают 3 - оцифровку, поверхностное и твердотельное моделирование, промышленную компьютерную томографию, 3 - инспекцию, прототипирование и аддитивные технологии. Совместно с кафедрами Института специалисты также исследуют структуру, механические свойства и химический состав металлических сплавов, применяемых в нефтегазохимическом машиностроении. За последний год команда Центра выполнила ряд практических проектов для промышленности. Среди них восстановление твердотельной геометрии деталей горнорудных машин со сложнопрофильными литейными поверхностями, а также работы по восстановлению механических передач редукторов смесительного оборудования. Уникальность одного из кейсов заключалась в точном определении межосевого расстояния на основе авторспознавания сопрягаемых поверхностей корпуса редуктора по данным 3 - оцифровки. В ходе работ дюймовые размеры были переведены в метрические, предложено несколько вариантов зацепления с различным профилем. Отдельное направление - это 3 - инспекция корпусного оборудования для выявления повреждений оболочки в процессе эксплуатации, где критично соблюдение малого зазора между корпусом и вращающимися частями машины. Несколько задач, поступивших от предприятий, связаны с воспроизведением деталей беспилотных авиационных систем. Кроме машиностроения Центр участвует и в проектах по оцифровке фасадов зданий и объектов культурного наследия, подлежащих реставрации. Центр реверсивного инжиниринга создан в УГНТУ на основании распоряжения Главы Республики Башкортостан Радия Хабирова для обеспечения устойчивого развития региона в условиях внешнего санкционного давления, для взаимодействия с ключевыми предприятиями региона в вопросах освоения новой продукции. В 2024 году Центр начал работу в Межвузовском кампусе Евразийского НОЦ. - Специалисты по реверс инжинирингу высоко востребованы в России. Выпускники очной магистратуры, которых готовит центр на основании профессионального стандарта Специалист по инжинирингу машиностроительного производства, трудоустраиваются в ведущие нефтегазовые компании страны», - отмечает кандидат технических наук, заместитель заведующего кафедрой по науке «Технологические машины и оборудование», директор Центра реверсивного инжиниринга УГНТУ Мария Демченко. Справочно. По поручению Президента России Владимира Путина в стране создается сеть современных кампусов. К 2030 году должно появиться 25 кампусов. Работу ведут Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. При поддержке национального проекта «Молодёжь и дети» проектируются и строятся 24 кампуса. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Межвузовский кампус в Уфе это студенческое пространство с жилыми помещениями на 4,3 тысячи человек, учебно научным комплексом, лабораториями, деловыми зонами, магазинами, скверами и другими объектами комфортной городской среды, доступными жителям и гостям города. молодежьидети нацпроектмолодежьидети",В Межвузовском кампусе Уфы помогает предприятиям решать вопросы импортозамещения,['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт'],[0 1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,3120,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2026-01-12/v-mezhvuzovskom-kampuse-ufy-pomogaet-predpriyatiyam-reshat-voprosy-importozamescheniya-4533959,2026-01-12T11:44:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЧараны үткәрүгә ике млн сум бүлеп бирелгән. Концерт 28 майда үтәчәк. Дүрт еллык тәнәфестән соң Габдулла Тукай исемендәге татар дәүләт филармониясендә ""Калеб"" иади берләшмәсе оештырган ""Безнең ыр"" иат лабораториясенең гала-концерты үтәчәк. Бу хакта Казан башкарма комитеты итәкчесе урынбасары Гүзәл Сәгыйтоваәйтте, дип яза""Бизнес "". Сәгыйтова әйтүенчә, концертны уздыруны Казан мэриясе белән Татарстан президенты каршындагы татар телен саклау һәм үстерү комиссиясе дә хуплаган. Чараны үткәрүгә ике млн сум бүлеп бирелгән. Концерт 28 майда үтәчәк. ""Без бу концертны озак көттек"", дигән ул. Сәгыйтова әйтүенчә, бу концертта яшь башкаручылар, шагыйрьләр һәм композиторлар булачак. Узган елның ноябрендә һәм быел февральдә яңа ырларны тыңлаганнар һәм белгечләр белән киңәшләшкәннәр. Остазлар арасында Тукай бүләге иясе, дирижер Миләүшә Тәминдарова, шагыйрь Рәмис Аймәт, Башкорт филармониясе солисты Зөлфия Авзаловабар диелә. ""Безнең ыр"" иат лабораториясе яшь иатчыларны бер-берсе белән таныштыру, композитор, шагыйрь, ырчы тандемнары барлыкка китереп, яңа ырлар тудыру максатын куйды. Шагыйрьләр ыр текстларын язды, аларга әдипләр дә ярдәм итте, аннары текстларга көйләр язылып, ырлар туды. ""Калеб"" ""Безнең ыр"" бәйгесен беренче тапкыр 2019 елдаүткәргән иде. 18 декабрь узган сайлап алу концертында әмгысе 30 ыр яңгырады. Барысы да анлы тавыш иде. Һәрбер ыр тәмамланганнан соң жюри баллар куйды. Жюри әгъзасы Георгий Ибушев""Барлык ырлар да бер төсле, ыр кешене уратып алырга һәм ибәрмәскә тиеш, ә монда мин әлегә ишетмәдем"", диде. Аны ырларның миллилектән тайпылуы борчыды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Казанда ""Калеб"" иади берләшмәсе үткәргән ""Безнең ыр"" бәйгесенең гала-концерты үтәчәк",['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],7,Яңылыҡтар,1726,https://www.azatliq.org/a/kazanda-kaleb-ijadi-berlashmase-utkargan-bezneng-jir-baygeseneng-gala-kontserti-utachak/32946954.html,2024-05-14T15:47:43+03:00
халыҡ-ара Китап-байрам йәрминкәһендә милли музыка ҡоралы ҡурайға арналған тематик күргәҙмә иртәгә лә эшләйәсәк. Экспозицияны Башҡортостан Ҡурайсылар союзы ойошторған.,Ҡурай хаҡында ҡыҙыҡлы мәғлүмәт белгегеҙ киләме?,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0],5,Күргәҙмә,166,https://yanshishma.com/articles/k-rg-m-l-r/2025-05-31/uray-ha-ynda-y-y-ly-m-l-m-t-belgege-kil-me-4258832,2025-05-31T21:05:00+00:00
"Фестивалдең төп үҙенсәлеге — милли колорит. Байрам ҡунаҡтары тундар, быймалар, уңайлы шәлдәр һәм тире бүректәр кейеп килделәр. Был кейемдәр тамырҙарыбыҙға һәм мәҙәниәтебеҙгә хөрмәтте күрһәтә. Фестивалдә ҡатнашыусылар уҡ атыуҙа, мас-рестлингта, быйма ырғытыуҙа, тоҡ менән һикереүҙә, футбол уйынында ярышты. Был онотолмаҫлыҡ ваҡиға балаларҙың һәм ата-әсәләрҙең күңелендә мәңге иҫтә ҡалыр, тип ышанабыҙ. Тәрбиәләнеүселәребеҙ үҙҙәренең һәләттәрен күрһәтте, ә ата-әсәләр уларға әүҙем ярҙам итте. Беҙ бергәләп ысын спорт байрамы атмосфераһын булдырҙыҡ, унда һәр ҡатнашыусы үҙен иркен тойҙо. Бындай саралар спортҡа һөйөү тәрбиәләй, ғаилә бәйләнештәрен нығыта һәм халыҡтарҙы берләштерә, милли йолаларға ҡыҙыҡһыныу уята. Ғәлиә ҒӘЛИУЛЛИНА, Руфина ҒӘЛИЕВА, тәрбиәселәр. Өфө ҡалаһы.",Толоп байрамында ҡатнаштыҡ!,['Спорт' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Конкурстар,770,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2026-01-31/tolop-bayramynda-atnashty-4559382,2026-01-31T22:42:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрСовет районы мәхкәмәсе Азат Мирзин, Даян Вәлиев, Раят Дәүләтбаевны 212 маддәнең 2 өлеше (киңкүләм тәртипсезлекләрдә катнашу), 318 маддәнең 1 өлеше (хакимият вәкиленә каршы көч куллану), ә Вилюр Карачуринныкиңкүләм чуалышларда катнашуда гаепләде"", диелә хәбәрдә. Мәхкәмә утырышында активистлар үзләренә чыгарылган чикләү карары белән килешмәгән. Кичә ""Алга Башкортстан"" телеграм каналы Башкортстанда протест чараларында катнашкан 30 дан артык кеше тоткарлануы турында язды. Шуларның берсе Дим Дәүләткилдинсорау алуга чакыру белән Баймак полициясенә баргач тоткарланган. Элегрәк аның йортында тентү уздырганнар иде. Соңрак Дәүләткилдинга каршы инаять эше ачылуы мәгълүм булды. . Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Уфадагы мәхкәмә Баймактагы протестларда катнашкан дүрт кешене 17 мартка кадәр сак астына алды,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,798,https://www.azatliq.org/a/32786719.html,2024-01-22T11:35:28+00:00
"Баймаҡ ҡалаһы хакимиәте башлығы Радмир Иҫәнбаев отставкаға китә. Был хаҡта чиновник үҙенең социаль селтәрҙәрендә хәбәр итте. Эштән бушатыу сәбәптәре тураһында хәбәр ителмәй. Иҫәнбаев 2022 йылдың ғинуарынан ҡала хакимиәтен етәкләгәйне. 2024 йылдың октябрендә яңы срокка һайланды. «Миңә ышаныс белдергән халыҡҡа рәхмәтлемен. Бергәләп хыялдарыбыҙҙы тормошҡа ашырҙыҡ. Ғорурлыҡ һәм рәхмәт тойғоһо менән китәм. Алда – яңы офоҡтар һәм пландар, унда ла күңелемде һалып эшләрмен, ә Баймаҡ һәр ваҡыт минең йөрәгемдә ҡалыр», — тип билдәләне Радмир Иҫәнбаев.",Баймаҡ ҡалаһы мэры вазифаһын ҡалдыра,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Сәйәсәт,546,https://shonkar.com/news/s-y-s-t-m-kho-u/2025-08-11/bayma-ala-y-mery-vazifa-yn-aldyra-4345179,2025-08-11T10:09:00+00:00
"14 йәше тулмаған балаға закон буйынса яуап бирергә тура килмәй. Әммә ун бер йәштән махсус учреждениеларға, тәрбиә биреү һәм артабанғы закон боҙоуҙарҙы иҫкәртеү өсөн ебәреүҙәре мөмкин. Кешенең картаһынан аҡса урлау – ул ауыр енәйәт тип һанала. Яза ла ҡаты. Әгәр банк картаһын тапһаң нимә эшләргә һуң? – Уны файҙаланма. – Банкоматтан аҡса алма, аҡсаһын башҡа картаға күсермә. – Табылған карта менән бер ниндәй магазинда ла, ғөмүмән, бер ҡайҙа ла иҫәпләшмә. – Карта хужаһын үҙаллы, социаль селтәрҙәр аша табырға тырышма. – Банк картаһын полиция хеҙмәткәрҙәренә тапшыр. Ошо үрҙә әйтелгәндәр тураһында белгәнеңде һөйлә. Юғиһә тиҫтерҙәрең был хаҡта белмәүе ихтимал. Енәйәт яуаплылығы – 16, ә ауыр енәйәттәр өсөн яуаплылыҡ 14 йәштән ҡаралған.",Банк картаһын тапҡан осраҡта нимә эшләргә?,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,АмаNet,735,https://amanat.su/articles/amanet/2025-10-16/bank-karta-yn-tap-an-osra-ta-nim-eshl-rg-4467681,2025-10-16T09:45:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТатарлар белән очрашуда Хәбиров республикада милли телләр һәм мәдәниятләр үсеше өчен бөтен шартлар да тудырыла диде, ә чарада катнашучылар татар мәктәпләрендә ремонт, БСТда татар телендә тапшыруны торгызуны, татар телле проектларга күбрәк акча бирүне сорады. Украинадагы сугыш темасы да күтәрелде.27 февральдә ""Нур"" Уфа дәүләт татар театрында Башкортстан башлыгы Радий Хәбировтатар әмәгатьчелеге белән очрашты.15-17 гыйнварда узган Баймак протестларыннан соңул республиканың милли-мәдәни берлекләре вәкилләре белән очраша башлады. Моңа кадәр Дөнья башкортлары корылтае һәм Башкортстан урыслары соборы вәкилләре белән күрешеп сөйләшкән иде. Башкорт корылтае очрашуында әнал да чыкты. Башкортстанның халык артисты Риф Габитов Баймактагы протестларда тоткарланганнан соң үлгән Рифат Даутовистәлегенә хөрмәт белдерү өчен бер минут тынлык игълан итәргә һәм торып басаргатәкъдим итте. Хәбиров ""моны тәкъдим иткәнче, мондый ахмак әйберләр өчен гомер буе оят булмасын өчен, башта биш тапкыр уйларга кирәк иде"" диде. ""Сезнең бер минут тынлык тәкъдименә килгәндә, ул – күңел кайтаргыч һәм оятсыз, минемчә. Чөнки бер минут тынлыкларны без чынлап та ватаны, азатлык өчен һәлак булган, кешеләрнең хөрмәтен казанган кешеләргә игълан итәргә тиеш"", диде Хәбиров. Аның әлеге сүзләрен башкорт әмәгатьчелегетәнкыйть белән кабул итте. Татарлар белән очрашуда Хәбиров республикада милли телләр һәм мәдәниятләр үсеше өчен бөтен шартлар да тудырыла диде, ә чарада катнашучылар татар мәктәпләрендә ремонт, БСТда татар телендә тапшыруны торгызуны, татар телле проектларга күбрәк акча бирүне сорады. Шулай ук Украинадагы сугыш темасы да читтә калмады. ""Башкортстанда бер миллионга якын татар дус һәм тату яши. Бу безнең халыкның аерылгысыз өлеше. Башкортстанда күп еллар буена тормышка ашырылучы милли телләр һәм мәдәниятләрне саклау һәм үстерү сәясәте бик яхшы нәтиәләр бирә. Мәсәлән, татар телендә теге яки бу рәвештә 527 мәктәптә 45 мең бала укый. Уфада озак еллар ""Нур"" татар театры эшли"" дипкитерә Хәбиров сүзләрен аның матбугат хезмәте. Радий Хәбиров татар телен уку-укытуда бар да ал да гөл дип әйтергә тырышса да, татар телен укытучы мәктәпләр очрашуга үз проблемнары белән килгән. Мәсәлән, берничә ел элек Нефтекамада ачылган ""Белем"" күптелле татар мәктәбе мөдире Ирек Мортазинөстәмә яңа бина сорады. Ел саен укучылар саны арта диде ул. Башкортстан башлыгы әлеге мәсьәлә турында хөкүмәт йортында фикер алышырбыз дип белдерде. ""Мондый гимназияләр кирәк, нәкъ шушында Башкортстанның киләчәк элитасы формалаша. Республиканың көнбатышында тагын бер татар мәктәбе ачу идеясе бар. Безнең максат – яшьләр республикада калсын өчен чиктәш районнарда яхшы мәктәпләр һәм көллиятләр төзү. Моннан тыш, татар телен укыту һәм укытучылар әзерләү сыйфатын яхшыртуга басым ясарбыз"", дип вәгъдә бирде Хәбиров. Уфадагы Гази Заһитов исемендәге 65 нче гимназия мөдире Әнфисә Галимановамәктәпне капиталь төзекләндерү һәм спорт мәйданын яңартуда ярдәм сорады. Хәбиров мәгариф министрлыгына мәктәпнең спорт мәйданын яңарту турында тәкъдимнәр кертүне сорады. Мәктәп бинасын төзекләндерү вәгъдәсе бирелмәде. Уфадагы 84 нче татар гимназиясе исә төзекләндерелергә мөмкин. Бүген анда 1620 бала укый, Хәбиров мәгариф министрлыгына мәктәпне федераль програмга кертү мәсьәләсен карарга кушты. Әлеге теманы Хәбиров очрашуның беренче минутларында ук күтәрде. Бөтен республика ""СВОны яклауда берләште"" (Украинада алып барган сугышны Русия хакимиятләре ""махсус хәрби операция"" - ""специальная военна операция"" дип атый) дип белдерде ул. Украинадагы Русия башлаган сугышны ул ""цивилизация сугышы"" дип атады, ""дошманнар илне эчтән имерергә тырыша һәм беренче һөүм милли республикаларга төште"" диде. Читтән дошман эзләү темасы Хәбиров чыгышларында әледән-әлекүтәрелеп тора. Русия думасы депутаты, Башкортстан татарлары милли-мәдәни мохтарияте рәисе Римма Үтәшевада сугыш темасын күтәреп алды, оешма уздырган чараларны санап чыкканнан соң ""әлбәттә, безнең хезмәттәшләр дә безнең хәрбиләргә ярдәм итүдә катнаша – посылкалар ыя, маскировка челтәрләре үрә, окоп шәмнәре ясый, сугышчылар һәм гаиләләренә концертлар куя"", диде. ""Башкортстан татарлары конгрессы"" рәисе, Башкортстан парламенты депутаты Заһир Хәкимовта оешманың төп юнәлешләренең берсе – сугышта катнашучыларны һәм алараның гаиләләренә ярдәм итүне атады. Радий Хәбиров сугыштагы югалтулар турында искә алып тормады, ә менә мохтарият чараларын уздыру өчен Башкортстан башлыгы грантлары фондына гаризаларны активрак тапшырырга кушты. ""Сезнең оешмага һәрвакыт теләктәшлек күрсәтәбез"", диде ул. Журналист һәм татар әмәгать эшлеклесе Зәлия Ахунова БСТ телеканалында татар телендә ""Рәйхан"" тапшыруын кайтару мәсьәләсен күтәрде. Республикада татар мәдәни үзәкләре, милли коллективлар һәм башкаручылар катнашуына күп чаралар уза, алар турында республиканың төп каналында сөйләп булыр иде диде ул. Радий Хәбиров анык кына ""булыр"" димәде, мәсьәләне ""Туган телләр сәгате"" ыелышы көн тәртибенә кертергә кушты. Соңгы тапкыр мондый ыелыш быел 17 гыйнварда узган иде, аның тагын кайчан үткәреләчәге турында ачык мәгълүмат юк. Мөхәммәдиева тапшыруны кайтару үтенече белән күп тапкырлар төрле инстанцияләргә мөрәәгать итеп карады. Аерым алганда, 2021 елда әлеге теманы Милли шура рәисе Васил Шәйхразиевһәм Башкортстан премьер-министры урынбасары Азат Бадрановкатнашында Уфада узган очрашуда да күтәрде. ""Татарча ""Рәйхан"" тапшыруы беркемгә дә комачауламый иде. 15-20 минутлык татарча тапшыру кемгә комачаулый? "" дип сорады ул. Бу сорауга Азат Бадранов бер авап та бирмәде. Васил Шәхразиев: ""Вакыты иткәч булыр. Өмет белән яшик"", дипаваплады. Татар телендә Башкортстанда хосусый ""Туган тел"" телеканалы эшли, ул иярчен һәм кабель аша тапшырыла. Башкортстанның дәүләт катнашындагы телеканалларында татар телендә бер генә тапшыру да юк. Очрашуда шулай ук мотоярышчы Габдрахман Кадыйровка Уфада һәйкәл куюны, Мәләвез районы иргән авылында туган татар шагыйре һәм һәм әмәгать эшлеклесе Закир Рәмиевистәлеген мәңгеләштерүне, Туймазы районында урнашкан ""Төмәнәк"" һәм ""Бабай утары"" комплексларында Татарстан районнары белән берлектә Сабантуй уздырутәкъдимнәре дә булды. Уфа фән һәм технологияләр университеты студенты Айгөл Рамазановабашлыктан Башкортстан татар яшьләре көннәрен уздыруда ярдәм сорады. Хәбиров яшьләр сәясәте дәүләт комитетына чараны уздыру тәкъдимнәрен әзерләргә кушты.1990 нчы еллар ахыры – 2000 нче еллар башында Башкортстанда ""Азатлык"" татар яшьләре берлеге актив эшләде. Аның күпчелек районнарда бүлекчәләре бар иде. Ел саен Уфада берничә көн Башкортстан татар яшьләре көннәре уздырылды. Әмма ""Азатлык"" берелегенең активлыгы сүнде, татар яшьләре көннәрен уздыручыларның берсе Заһир Хәкимов 2018 елда яшьләр хәрәкәтен тергезү өчен студентларны ыепкарады, ләкин бу тормышка ашмады. ""Аерым яшьләр көннәрен уздыру сорау тудыра. Безгә яшьләрне ыеп күңел ачу түгел, милли проблемнарны карап, милләтнең киләчәге турында фикер алышырга, оешманы яңартырга кирәк. Бүген оешманың итәкчесе юк. Оешманың итәкчесе булмау сәбәпле әлегә татар көннәрен уздыру мәсьәләсе ачык кала"", дидеул Азатлыкка 2022 елда биргән әңгәмәсендә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татар оешмалары Хәбировтан ниләр сорады,"['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 0 1 0 1 1 1 0 1 0 0],9,Башҡортостан,7164,https://www.azatliq.org/a/tatar-oeshmalari-xabirovtan-nilar-soradi/32841040.html,2024-02-29T00:00:43+03:00
"«Нур» театры вербатим жанрында тәүге тапҡыр спектакль ҡуйҙы. МХО темаһын асыу өсөн отошло ине был. Төп героиняның өмөтһөҙ генә «Һаумыһығыҙ» тип тамашасыға өндәшеүенән башлап, спектакль үҙенә тартып ала. Айгөл өс йыл инде ялға ҡайтмаған ире янына алғы һыҙыҡҡа сығып китә. Ваҡиғалар сәхнә уйыны аша түгел, ә автор МХО биләмәһендә яҙып алған монологтар аша еткерелә. «Тарихсы», «Бабай», «Буран» һәм башҡа позывнойлы ҡаһарман яугирҙарҙың тауышы менән өндәшә егеттәр. «Тормошта һуғыш хаҡында күп һөйләйбеҙ, ә бында яугирҙарҙың яҙмыштарын, эске кисерештәрен асырға, был донъяның ҡояшлы яғын күрһәтергә теләнем. Егеттәрҙең тыуған илгә мөхәббәтен, дуҫлығын күреп, тамашасы яҡты киләсәккә, еңеүгә ышанысын нығытырға тейеш», - ти Мөнир Ҡунафин. Был йәһәттән вербатим уңышлы, сәхнәлә хәрәкәттәр юҡ, тиерлек, тип йөпләне пьеса авторының һүҙҙәрен спектакль режиссеры Азат Йыһаншин. «Беҙ унда булманыҡ, алғы һыҙыҡты үҙ күҙҙәребеҙ менән күрмәнек. Бик мөһим һәм ҡатмарлы тема, шуға күрә тамашасыларҙы алдарға ярамай. Спектаклде сығарыу еңелдән булманы. Тыуған илебеҙҙе һаҡларға юлланған ябай ауыл малайҙарын күрһәтергә тырыштыҡ. Беҙ яугирҙар алдында үҙ бурысыбыҙҙы атҡарырға ынтылдыҡ», - тип уртаҡлашты Йыһаншин. Спектакль хаҡында тәьҫораттары менән радио алып барыусыһы Зөһрә Арсаева уртаҡлашты. «Спектаклдең башынан аҙағынаса иланым. Бик хисле, көслө тамаша булды. Мин ике тапҡыр МХО зонаһында булып ҡайттым. Сәхнәлә беҙ фронт һыҙығында осратҡан һалдаттарҙы күрҙек - шул уҡ тауыштар, ым-ишара, ҡараш. Ә сәхнә блиндажды хәтерләтте. Әсә образын башҡарыусы актриса айырыуса ролен матур асты, көслө һүҙҙәр әйтте. Алғы һыҙыҡта ла яугирҙар шулай йырлай, мин үҙем өсөн «Кәркәле тауҙары» йырын астым. Һағышлы ла, матур ҙа. Тамаша күңелдә өмөт уяттты - тиҙҙән еңеү киләсәк! Күңелде бушатҡан спектакль дә булды ул. Бер нисә тапҡыр МХО-ла булып ҡайтҡан Мөнир Ҡунафинға мөһим пьесалар яҙыуы өсөн рәхмәт. Бынан ары һәр яугирға, алғы һыҙыҡта йөрөгән иремә лә әйтәсәкмен: «Һеҙҙе өйҙә көтәләр! » Һине көтәләр! «Нур» театры вербатим жанрында тәүге тапҡыр спектакль ҡуйҙы. МХО темаһын асыу өсөн отошло ине был. Төп героиняның өмөтһөҙ генә «Һаумыһығыҙ» тип тамашасыға өндәшеүенән башлап, спектакль үҙенә тартып ала. Айгөл өс йыл инде ялға ҡайтмаған ире янына алғы һыҙыҡҡа сығып китә. Ваҡиғалар сәхнә уйыны аша түгел, ә автор МХО биләмәһендә яҙып алған монологтар аша еткерелә. «Тарихсы», «Бабай», «Буран» һәм башҡа позывнойлы ҡаһарман яугирҙарҙың тауышы менән өндәшә егеттәр. «Тормошта һуғыш хаҡында күп һөйләйбеҙ, ә бында яугирҙарҙың яҙмыштарын, эске кисерештәрен асырға, был донъяның ҡояшлы яғын күрһәтергә теләнем. Егеттәрҙең тыуған илгә мөхәббәтен, дуҫлығын күреп, тамашасы яҡты киләсәккә, еңеүгә ышанысын нығытырға тейеш», - ти Мөнир Ҡунафин. Был йәһәттән вербатим уңышлы, сәхнәлә хәрәкәттәр юҡ, тиерлек, тип йөпләне пьеса авторының һүҙҙәрен спектакль режиссеры Азат Йыһаншин. «Беҙ унда булманыҡ, алғы һыҙыҡты үҙ күҙҙәребеҙ менән күрмәнек. Бик мөһим һәм ҡатмарлы тема, шуға күрә тамашасыларҙы алдарға ярамай. Спектаклде сығарыу еңелдән булманы. Тыуған илебеҙҙе һаҡларға юлланған ябай ауыл малайҙарын күрһәтергә тырыштыҡ. Беҙ яугирҙар алдында үҙ бурысыбыҙҙы атҡарырға ынтылдыҡ», - тип уртаҡлашты Йыһаншин. Спектакль хаҡында тәьҫораттары менән радио алып барыусыһы Зөһрә Арсаева уртаҡлашты. «Спектаклдең башынан аҙағынаса иланым. Бик хисле, көслө тамаша булды. Мин ике тапҡыр МХО зонаһында булып ҡайттым. Сәхнәлә беҙ фронт һыҙығында осратҡан һалдаттарҙы күрҙек - шул уҡ тауыштар, ым-ишара, ҡараш. Ә сәхнә блиндажды хәтерләтте. Әсә образын башҡарыусы актриса айырыуса ролен матур асты, көслө һүҙҙәр әйтте. Алғы һыҙыҡта ла яугирҙар шулай йырлай, мин үҙем өсөн «Кәркәле тауҙары» йырын астым. Һағышлы ла, матур ҙа. Тамаша күңелдә өмөт уяттты - тиҙҙән еңеү киләсәк! Күңелде бушатҡан спектакль дә булды ул. Бер нисә тапҡыр МХО-ла булып ҡайтҡан Мөнир Ҡунафинға мөһим пьесалар яҙыуы өсөн рәхмәт. Бынан ары һәр яугирға, алғы һыҙыҡта йөрөгән иремә лә әйтәсәкмен: «Һеҙҙе өйҙә көтәләр! » Һине көтәләр!",Спектакль еңеүгә ышанысты нығытты,['Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,3959,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-11-08/spektakl-e-e-g-m-t-uyatty-4458103,2025-11-08T00:39:00+00:00
"Елена Боднар сәламәтлек саклау өлкәсендә ""Иг Нобель"" бүләген алды. Бюстгалтерны кирәк чакта газ битлеге итеп кулланып булганын күрсәтүдә аңа чын Нобель ияләре Вольфганг Катерль (сулда), Орһан Памук һәм Пол Кругман (уңда) ярдәм итә",Башка төрле Нобель,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,230,https://www.azatliq.org/a/1847012.html,2009-10-10T00:05:46+00:00
"– Бүләкбикә Ғәлиулла ҡыҙы, исемегеҙ үҙе үк бер серле тарих һөйләмәксе кеүек? – Эйе, был исем – атайымдан ҡалған аманат. Атайым Ғәлиулла Абдулҡадир улы Билалов һуғыштан имен-аман ҡайтып, башта Михайловка, унан һуң Һабыр етемдәр йортонда бухгалтер булып эшләп, 12 майҙа ҡапыл вафат булған. Ә мин бынан өс көн алдараҡ – 9 Майҙа донъяға килгәнмен. Башҡорттоң бер ғәҙәте  бар – бала тыуғанда атаһы йәки әсәһе үлһә, Бүләк йәки Бүләкбикә тип атағандар, минең исемде лә ошоға бәйле һайлағандар. Өс көнлөк кенә мин, дүрт йәштәге Дауыты һәм биш йәшлек Рәшиҙәһе менән яңғыҙы тороп ҡалған, утыҙы саҡ тулған әсәйемде әле лә йәлләйем. Бына шундай ҡомартҡы ул минең исем. – Артабанғы яҙмышы нисек ғаиләгеҙҙең? – Ике-өс йыл үткәс әсәйем ҡайнаға тейеш кеше менән донъя ҡорған. Билалетдин Ҡолбулды улы Билаловтың ҡатыны мәрхүм була һәм өс ҡыҙ – Асия, Таңһылыу, Сара атаһы менән тороп ҡала. Үҙ етемдәребеҙҙе үҙебеҙ ҡарайыҡ, тинеләрме икән, ике ғаилә ҡушылып, йәшәп киткәнбеҙ. Уйлап ҡараһаң, һуғыш тиҫтә йыл элек кенә бөткән, халыҡ һаман да аслы-туҡлы, әрем тәме сығып торған ҡара икмәк ашап йәшәгән осор булған. Шулай ҙа атайым (оло ихтирам менән беҙ уны атай тип үҫтек, үгәй һанаманыҡ) беҙҙе ас ҡалдырманы – гел һунар итте, әсәйем ҡуян итенән мейес төбөнә йыш ҡына бәлеш ҡуйыр ине, икмәгебеҙ ҙә булды. 1958 йылда Дамир исемле ҡустыбыҙ тыуҙы, беҙҙе тағы ла нығыраҡ берләштергән алсаҡ, шуҡ малайҙы барыбыҙ ҙа яраттыҡ. Бәхетле бала саҡ өйөндә апайҙарым күп булғас, миңә артыҡ эш эләкмәне, бар мәшәҡәтем  – шул бәләкәс Дамирҙан күҙ яҙлыҡтырмау. Тиҫтер ҡыҙҙарым менән Бирмәҫ йылғаһы буйында үҫкән ерек башында өй ҡороп уйнайбыҙ. Ҡустымды йөкмәп алам да көнө буйы шунда йөрөйөм. Ялан аяҡ булһаҡ та, бала сағымдың шул осоро үтә бәхетле мәлдәр булып иҫтә ҡалған. Фатима Ҡоҙабаева әңгәмәләште. Гөлназ Ҡаҙаҡбаева фотоһы.",Ауылдарҙа шундай апайҙар бар,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Арҙаҡлы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ,1792,https://bashkizi.ru/articles/ar-a-ly-atyn-y-aryby/2025-02-16/auyldar-a-shunday-apay-ar-bar-m-l-n-n-k-4122798,2025-02-16T14:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр15 август көнне Мәскәү өлкәсе Власиха бистәсендәге мәхкәмәдә тумышы белән Түбән Камадан булган математик Азат Мифтаховның апелляциясе каралды. Азат анда видеоэлемтә аша катнашты. Массакүләм мәгълүмат чаралары журналистлары да утырышны Русиядә акрыная барган каналыннан карады. Мифтахов инде бу мәхкәмә юлларын элек бер узды. Ул ""хулиганлык"" маддәсе нигезендә алты ел утырып чыкты. Төгәлрәк әйткәндә срогын тутырып 2023 елның азагында колониядән чыкканда ул кабаттоткарланды. Быел мартта мәхкәмә ""террорчылыкны аклау"" эше нигезендә Мифтаховны дүрт елгахөкем итте. Тикшерү фаразынча, хулиганлык турындагы инаять эше нигезендә колониядә утырган чагында Мифтахов Украина ягында сугышкан дустының үлеме өчен ""үч алачагын"" һәм ""ФСБ хезмәткәрләрен шартлатырга кирәк"" дип сөйләгән. Азатка каршы күрсәтмәләрне ""аның белән иң күп аралаша торган"" тоткын бирүеәйтелде. Галим гаебен танымады. Мифтахов ул вакытта ""дәүләткә карата мәхәббәте"" уянмавы, дәлилләр фальсификацияләнгәне турында әйтте. Ул, киресенчә, дәүләтне террорчылыкта гаепләде. Хөкем карары чыккач, мәхкәмә карары белән килешмичә, Азат аны шикаять итте. Бүгенге утырышка мәхкәмә бинасы янына теләктәшлек белдерергә килүчеләр дә булган. Видеоэлемтә аша катнашкан Азатка сүз бирелгән. — Мин хөкем карары алдыннан барысын да әйттем, өстәмәләрем юк, — дип чыгыш ясаган галим. Бу хакта Азатка теләктәшлек белдерүче Телеграм каналхәбәр итә. Шул ук вакытта Азат тәнәфестә кайбер сорауларга авап бирде. Үзенең тагын бер тоткын белән 10 дүрткел метрлы бүлмәдә утыруын сөйлде. Аның күршесе дә шул ук ""террорчылыкны аклау"" маддәсе нигезендә утыра. Мифтахов 1 августта Русия белән Көнбатыш илләр арасында тоткыннаралмашытурында да үз фикерен белдерде. Бер яктан, ул аларның иреккә чыгуына шат булуын, икенче яктан, ""аерым кешеләр явызлыклары өчен аваплылыктан качарга тырыша"", дип әйтте. Элегрәк Мифтаховның укытучысы Михаил Лобановиреккә гаепсез хөкем ителгән кешеләр чыкты, куанырга кирәк, әмма Азатны да, башка сәяси активистларны да онытырга ярамый, дигәниде. — Алмашу башлангач, мин Азат турында мәгълүматны күзәттем, әмма аны каядыр күчерү, ярлыкау сорап мөрәәгать итүләре турында берни булмагач, Азат төрмәдә калачак дигәнгә күндем. Мин дә, бик күп кешеләр дә киләчәктә тоткыннар белән алмашу булса, Азат иреккә чыгарылырга тиеш сәяси активистлар исемлегенә кертелер дип ышанам. Аның азатлыгы өчен көрәш кампаниясе 5,5 ел дәвам итә. Бу эштә дистәләрчә илдән меңнәрчә кеше катнаша. Алар арасында галимнәр, сәяси активистлар бар. Хәзер Азатны алмаштыру турында төрле ирләрдә сөйләнә, языла, — диде Лобанов. Яшь галимнең адвокаты Светлана Сидоркинамәхкәмә утырышында экспертиза канун бозып ясалган һәм мондый эш өчен хөкем карары үтә кырыс рәвештә бирелгән дип белдергән. телеграм каналы язуынча, ул Мифтаховның колониядә әйткән сүзләре ни кадәр әмәгатьчелек алдында чыгыш ясау булып саналуы дәлилләнмәве, төрмәдә утыручыларның сораштырмауларын әйткән. Бер шаһит турында мәгълүмат гомумән яшереп саклана дигән. Шулай ук шикаять эшенә Франция математика әмгыяте президентының мөрәәгатен дә өстәргә тәкъдим иткән. ""Төрмәдә озак утырганнан соң да, Азат Мифтахов өметле яшь математик булып кала: халыкара журналлардагы язмалары аның эшенә итди карашта калуын дәлилли. Халыкара математика әмгыяте (шул исәптән Русия, Франция һәм Бразилия дә) аны яклап бер генә тапкыр чыкмады һәм безнең күбебез аның беренче эше сәяси дип саный. Яңа эшен дә сәяси дип саныйбыз һәм аның мәгънәсен аңламыйбыз. Яшь талантны кырыс эзәрлекләү Русия фәнни әмгыятенең киләчәгенә һәм аның глобаль көндәшлектәге урынына начар тәэсир итәчәк. Мифтахов Париж-Сакле университетында аспирантура стипендиясен алды. Укуын мөмкин кадәр тизрәк дәвам итә алыр дип өметләнәбез"", диелә Франция математика әмгыяте президенты Изабель Галлагерхатында. Элегрәк Азат Мифтаховка теләктәшлек белдерү комитеты - француз ырчысы Мирей Матьега ачык хат юллаган иде. Аны дөньяның 29 иленнән 560 кеше имзалады. Активистларискәртүенчә, Мирей Матье Русия тикшерү комитеты башлыгы Александр Бастрыкинбелән ""иптәшләрчә мөнәсәбәтләрдә"", ырчының Русиядә абруе зур һәм ул Һуманитар фәннәр дәүләт академик университетының профессоры дигән мактаулы дәрәәгә ия кеше, димәк аның сүзенә колак салырга мөмкиннәр. Мирей Матьеның бу эшкә катнашуы Мифтаховның инаять эшенә игътибар әлеп итәр иде, аны яңадан караттырырга булышыр иде, диде активистлар. Әмма әлегә моның нәтиәсе сизелмәде. Мәхкәмә Мифтаховны яклаучылар дәлилен исәпкә алмады һәм хөкем карарын үз көчендә калдырды. Адвокат Сидоркина фикеренчә, Азатны ирекле фикер йөрткән өчен эзәрлеклиләр. Ул башка карар көтмәгән. ""Бу инаять эшен юктан китереп чыгардылар. Азатны сәяси фикерләре өчен эзәрлекләүләре аңлашыла. Башка карарга өметләнмәдем дә. Киләчәктә карарны шикаять итәчәкбез. Барлык мөмкин булган инстанцияләрне узачакбыз"", дидеадвокат. Мәхкәмәдән соң Мифтаховның хатыны Елена Горбань Азатның Тикшерү изоляторында көннәре ничек узуы турында сөйләде. Аның сүзләренчә, Азат утырган Свердлау өлкәсе Камышлының 4 нче тикшерү изоляторында көчлерәк режим хөкем сөрә, цензор исемсез хатларны укырга бирми, ире бер математик мәсәләне чишүдә тукталып калган. Ул шулай ук иренең Тикшерү изоляторы башлыгы белән низаг чыгуынәйтте. ""Нигәдер, Азат яңа учреждениегә эләккәч, беренче чиратта ирле итәкче белән низаг туа"", диде ул. Бу юлы сәбәп булып СИЗО итәкчесенең Азатны кырынырга мәбүр итүе булган. Соңрак Азат тикшерү изоляторындагы бүтән бер хезмәткәр белән сөйләшкән һәм китаплар алу белән кыенлыклар тудырылмаячак дигән шарт белән кырынырга каршы булмаячагын әйткән. Азат дүрт елның ике ел ярымын төрмәдә уздырырга тиеш булачак. Калган вакытын — кырыс тәртипле колониядә утырачак. Колониядән аермалы буларак төрмәдә шартлар кырысрак. Горбань Азатны үзләре яшәгән иргә якын булган төрмәгә ибәрүләренә өметләнә. Моны сорап ул Азатның әнисе белән әзаларны үтәү хезмәтенә мөрәәгать ибәргән. Мәскәү дәүләт университеты аспиранты, математик Азат Мифтахов 2019 елның 1 февралендә Мәскәү өлкәсендә тоткарланды. Башта аны шартлаткыч ясауда гаепләделәр. Бу гаепләү расланмагач, ул 2017 елда ""Бердәм Русия"" офисына оештырылган һөүмдә катнашуда гаепләнде.2021 елның 18 гыйнварында Мәскәүнең Головин районы мәхкәмәсе Азат Мифтаховны алты ел колониягәхөкем итте. Азатка шундый әза бирүне прокуратура сорады. Азат Мифтахов гаебен танымады. ""Бердәм Русия""гә карата күралмау хисе булса да, аңа каршы бер гамәл дә кылмадым, диде. Элегрәк ул сорау алулар вакытында полиция тарафыннан газаплаулар хакында белдергән иде. Азат Мифтахов Киров өлкәсенең Омутнинский районындагы 17 нче төзәтү колониясенәибәрелде. Тикшерү изоляторында утырган вакытын һәм 2022 елның апрелендә Мәскәүнең икенче кассация мәхкәмәсенең хөкем карарын өч айгакыскартуынискә алып, ул 2023 елның сентябрендә иреккә чыгарга тиеш. ""Мемориал"" хокук яклау үзәге (Русия хакимияте бу оешманы ""ят агент"" дип йөртелүчеләр исемлегенә кертте) Азат Мифтаховны сәяси тоткын диптаныды. Дөнья галимнәре Азат Мифтаховка күп тапкыр яклау белдерде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Мәхкәмә Азат Мифтахов шикаятен кире какты, хатыны һәм әнисе төрмәгә еракка ибәрмәүне сорый",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0],7,Донъя,7072,https://www.azatliq.org/a/mahkama-azat-miftahov-shikayaten-kire-qaqti/33080319.html,2024-08-16T03:38:31+03:00
"Уҡыусылар өсөн Өфөнән Мәскәүгә тематик поезд йөрөй башлаясаҡ. Беренсе рейс 27 мартҡа тәғәйенләнгән. ""Волга буйы аҫылташтары"" тематик поезын Федераль пассажир компанияһының Куйбышев филиалы ""Белем вагоны"" тигән проект сиктәрендә булдырған. Башҡортостан уҡыусылары ултырған поезға юл буйында Һамар, Пенза, Ульяновск һәм башҡа ҡалаларҙан балалар ҡушыласаҡ. "" Поезд, Рәсәй төбәктәренең мәҙәни коды байлығын күрһәтеп һәм йәш быуын араһында дуҫлыҡ бәйләнештәрен нығытып, халыҡтар дуҫлығы һәм берҙәмлеге символына әйләнәсәк. Һәр вагон этнофестиваль майҙансығына әүерелеп, ""дуҫлыҡтың йәш илселәре"" белемдәре һәм тәьҫораттары менән уртаҡлашасаҡ "", – тиҙәр республика Транспорт министрлығында. Мәскәүҙә сәйәхәтселәрҙе экскурсия, баш ҡаланың төп күренекле урындарына, мәҙәни объекттарына барыу, шулай уҡ тематик флешмобтар көтә. Сығанаҡ: Башинформ.",Башҡортостан уҡыусылары тематик поезда Мәскәүгә барасаҡ,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],5,Яңылыҡтар,837,https://amanat.su/news/novosti/2026-02-16/bash-ortostan-u-yusylary-tematik-poezda-m-sk-g-barasa-4579858,2026-02-16T13:29:00+00:00
"фикерләрКазан федераль университетында (КФУ) гасыр башында Русия империясе белән идарә иткән император Александр -гә һәйкәл куелачак. Соңгы бер гасырда Русия императорларына Казанда бер һәйкәл дә куелмады. Бу юлы әмәгатьчелек белән фикер алышмыйча урыс патшасына сын кую карары кабул ителде. Белгечләр Татарстанда урыс империясе аңын күрсәтү көчәя дип саный. Александр -гә бюст уку йортының төп бинасы биләмәләрендәге бакча уртасындаурнаштырылачак. Аны Казан университетының 220 еллыгы уңаеннан куярга булганнар. Нәкъ менә Александр фәрманы белән уку йорты ачылган. Һәйкәлнең рәсми ачылышы 22 ноябрьгә билгеләнгән. Анда Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановны көтәләр. Дәүләт сатып алулар сайтындагы белешмәләргә күрә, Александр -гә бюст кую өчен университет 1,3 млн сум тоткан. Казанда бервакытта да яңа тарихта самодержавие символлары, аларның патшаларына бәйле һәйкәлләр булмады һәм куелмады. Бары 1895 елда Казан Кирмәне янында Александр гә һәйкәл куела. Аңа аны крепостной хокукын бетергән өчен куйган булалар. Әмма 1918 елда һәйкәлне большевиклар имерә. Хәзерге вакытта бу урыннан ерак түгел генә татар шагыйре Муса әлилгәкуелган һәйкәл тора. Башка бер императорга һәйкәл кую турында Казанда бер гасырдан соң гына уйлана башладылар. 2005 елда Казанның меңъеллыгына багышлап ""Бора"" (""Кольцо"") янында Петр гә һәйкәл куясылар иде. Тик татар әмәгатьчелеге каршы чыкты. Татар итимагый үзәге (ТИҮ) һәм Татарстанның мөслимәләр берлеге активистлары пикетка чыкты һәм 7 меңнән артык имза ыйды. Милли хәрәкәт вәкилләре Петр -не ""татар халкының рухи геноцид атасы"" дип атады. Нәтиәдә ул урынга тарихчы Лев Гумилевкаһәйкәл куелды.2016 елда Казанның Кабан күлендә Әби патшага (Екатерина ) да һәйкәл куяргателәделәр. ТИҮ пикетка чыгып, Әби-патшага һәйкәл Казанга бөтенләй куелмаска тиеш диде. Активистлар урыс патшабикәсе нугайларга каршы геноцид уздырган, кырымтатарларны Кырымнан куган, ""Русия империясе — халыкларның төрмәсе булган"", дипбелдерде. Дөнья татар яшләре форумы һәйкәлгәкаршы чыкты. Нәтиәдә, Казанда Әби патшага һәйкәл пәйда булмады.2023 елның октябрь аенда ""Алабуга Политех"" уку йортында Сталин сыныкуйганнариде. БЕЛЕШМӘ: Александр (1777–1825) — Русия империясе императоры, елларда идарә иткән. Идарә итүнең башлангыч чорында ул либераль реформалар кабул иткән дип санала. Аерым алганда, иператор сенат эшчәнлеген киңәйткән, министрлыклар системын булдырган. Мәгариф тармагында реформалар башкарган, шул исәптән 1804 елда Казан университеты ачкан. Крепостнойлыкны чикләү омтылышын алып барган.1812 елгы Наполеон сугышында иңә. Анда 6 меңнән күбрәк татар катнашкан дипсанала. Аерым алганда, 1812 елда Наполеонга каршы сугышта нагайбәкләр дә катнашкан, бу вакыйга хәзерге районның авылларына атамалар бирүгә дәсәбәп булган. Сугыштан соң, реформалар туктатыла. Моңа кадәр Русия императорларына һәйкәл куюга әмәгатьчелек каршы чыкса, бу юлы — ләм-мим. Дөрес, Александр -гә һәйкәл кую турында фикер алышу оештырылмады, аңа сынны әмәгатьчелектән качып шыпырт кына урнаштырдылар. — Без Петр -гә, Екатерина -гә һәйкәл куйдыртмадык. Хәзер көрәшерлек әмәгатьчелек кайда соң? Мин үзем Төркиядә. Әмма белдерү белән чыгачакмын, — диде ТИҮ рәисе Фәрит Зәкиев. Аның фикеренчә, Александр -гә һәйкәлне кую артында Мәскәү түгел, Казан тора. — Казан университетының ректоры бөек галим Лобачевскийбулган. Хәзер данлыклы һәм шөһрәтле уку йорты башында надан юрист Ленар Сафинныкуйганнар. Менә Путин һәм Медведев кебек һуманитар кешеләр дә безне упкынга алып бара. Миңнеханов та, Сафин да — Путинның көчекләре. Алар аның авызына карап кына торалар. Аңа ярар өчен шундый гамәлләр кылына, — ди ул. Сәясәт белгече Руслан Айсин Казанда Александр -гә һәйкәл кую артында Мәскәүнең махсус сәясәте ята дип саный. Аныңча, Татарстанның КФУга йогынтысы зур түгел. — Урыс патшаларына һәйкәл кую — империалистик сәясәткә, ә Александр шәхесе — Путинның сәяси доктринасына туры килә, — ди Айсин. — Ул Русия патриотлары өчен Наполеонны тар-мар иткән, Берлин һәм Парижга кергән мәртәбәле патша буларак кабул ителә. Йомшак булса да, урыс коралын дан итүче бер патша. Татарстанда да патшалык һәм имперчылык алга сөрелә. Айсин фикеренчә, Александр -дән татар әмгыяте өчен артык файда булмаган. Казан университетының идеясы — империя яулап алган яңа ирлекләргә бюрократларны әзерләү, чөнки хакимияткә Урта Азия, Кавказ халыклары белән идарә итүче белемле кешеләр кирәк булган. — Университетның ачылышы татарга берничек тә кагылмаган. Беренче вакытта татарларны уку йортына кертмәгәннәр. Шуннан соң гына аларга ирекле тыңлаучы буларак университетка керергә рөхсәт иткәннәр. Александр -нең татарга әллә ни файдасы булмаган. Моннан тыш, Александр вакытында татар файдасына булмаган карарлар кабул ителә, дип өсти Руслан Айсин. Аеруча, Наполеон сугышында татарларның көчен кулланганнан соң, ул татар-мөселман, украин, Польшадагы милли хәрәкәтләргә каршы торырга кушкан. Чөнки Русиягә кайткан хәрбиләр Европадагы тәртипләрне һәм ирекне күреп, аны үз ирләрендә булдырырга теләгән. Шуның нәтиәсендә 1925 елда декабристлар күтәрелеше була. ""Бу Татарстанда империя аңын күрсәтү""Тарихчы Дамир Исхаков Бизнес"" ""гасөйләвенчә, бүген КФУда Александр, Конфуций сыннар куелган вакытта татар галимнәренә урнаштырылган бер һәйкәл дә юк. — Университет Шиһабетдин Мәраникебек күп кенә татар шәхесләре белән тыгыз бәйләнгән булган. Әмма нигәдер аңа (университет территориясендә) һәйкәл куелмаган. Шуңа күрә уку йорты итәкчелегенең бу адымын мин Татарстанда империя аңын күрсәтү дип саныйм һәм хупламыйм, — дип белдерде ул. Татарстан дәүләт заказы агентлыгы баш мөдире Яков Геллер Бизнес""""га әйтүенчә, һәйкәл кую сәяси мәсьәлә булып кала. — Бу тулысынча сәяси мәсьәлә. Бер яктан, мин Мәскәү олысының Казан ханлыгына буйсынуы символы итеп Александр Невскийгаһәйкәл куяр идем. Ләкин сәяси яктан бу дөрес булмаячак. Икенче яктан, Русиянең буйсындыру һәм киңәю символы буларак Явыз Ивангаһәйкәл куярга мөмкин. Әмма милли күзлектән караганда, бу. Аңлагыз, минем фикерләрем сәяси вәзгыять белән туры килми, — диде ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Татарстанда патшалык һәм имперчылык алга сөрелә"". Казанда Русия императорына беренче һәйкәл кую кемгә кирәк?","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 0],8,Татарстан,6052,https://www.azatliq.org/a/33205490.html,2024-11-17T21:24:11+00:00
"фикерләрУзган гасыр азагыннан бирле дан казанган. .. рок төркеме бүген мәшһүр "" "" (""Азат Европа радиосы"") ырының яңа ремиксын чыгарды. Төркем музыкантлары шулай ук яңа ремиксны сатудан кергән бар акчаны тулысынча Азат Европа. .. төркеме үзен дөньяга 1981 елда нәкъ менә шушы ыры белән таныткан иде. Ул вакытта советлар һәм башка коммунистик илләр радионы аяусыз томалап килде, чөнки ул төрле телләрдә коммунизм изүендә калган халыкларга бәйсез мәгълүмат тапшырып торды, коммунистик диктатура ялганнарын фаш итте, чын тарихны сөйләде. Яңа ремиксын. .. төркеме 3 майда билгеләнгән Дөньякүләм матбугат иреклеге көненә туры китереп чыгарды. Төркемнең баш ырчысы Майкл Стайп бу уңайдан ""музыка булсынмы, ирекле матбугатмы - бер урында гына кертелгән цензура да бар ирдәге хакыйкать өчен зур янауга әйләнә, Матбугат иреклеге көне уңаеннан мин Азат ЕвропаАзатлыкның батыр журналистларына сәламнәремне юллыйм"", дип белдерде. Төркемне оештыручыларның тагын берсе Майк Миллс исә, ""журналистлары инде менә 75 ел төрле диктаторларның эчен пошырып тора, дошманнарыгызның кем булуы үз эшегезне яхшы башкаруны күрсәтә"", дип исәпли. Русиядә",,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,1124,https://www.azatliq.org/a/33403097.html,2025-05-02T13:49:39+00:00
"Башҡортостанда Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса автономиялы коммерцияға ҡарамаған ойошма һәм «Мираҫ» йәштәр башланғыстарына ярҙам Фонды «Башҡортса интернет-серфинг» проектын ғәмәлгә ашыра. Проектың Тел биҫтәһе тип аталған йүнәлеше 10 видеонан торған балалар контентын булдырыуҙы күҙ уңында тота. Әле интернет селтәрендә был яҙмалар киң популярлыҡ яулай. Унда 10 йәшкә тиклемге 11 бала Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Шәһит Хамматовтың ҡатмарлы һорауҙарына ҡыҙыҡлы һәм тапҡыр яуап ҡайтара. Туған телдә иркен аралашҡан малай һәм ҡыҙҙар республиканың төрлө төбәгенән килгән, ойоштороусылар уларҙы илленән ашыу дәғүәсе араһынан һайлап алған.",Тел биҫтәләре,['Башҡортостан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],2,Яңылыҡтар,647,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2024-12-10/tel-bi-t-l-re-4046036,2024-12-10T15:20:00+00:00
"Йәйге матур бер көндә тыуған яғыма ҡайтып барыуым. Ауылыбыҙға йөрөүсе автобусҡа инеп, буш урынға барып ултырыуым булды, оло йәштәрҙәге, ап-аҡ ҡына яулығын килешле итеп бәйләп алған инәй кеше әйтеп ҡуйҙы: Уй, Аллам! Бынау бала йәш кенә көйөнсә, ғүмерен заяға уҙғарып, ҡалайтып уранып алған! .. Бер генә осраҡ түгел был, ундайыраҡ һүҙҙәрҙе йыш ҡына ишетергә тура килә. Хиджаб кейгән ҡыҙҙы, йә һаҡал ебәргән егетте күреү менән шунда уҡ уҡтай ҡараштары менән, ҡырағай кеше күргәндәй, тишә яҙып ҡарайҙар. Ә бына ҡыҙҙарыбыҙҙың бот төбөнән булған итәктәре, ярым-асыҡ түштәре, егеттәребеҙҙең алҡа тағып йөрөүе, һығып торған килешһеҙ салбар кейеүе бер кемде лә аптыратмай.",Йәшәү мәғәнәһе нимәлә?,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,663,https://henek.info/articles/common_material/2025-03-27/y-sh-m-n-e-nim-l-4175197,2025-03-27T20:30:00+00:00
"Эльза ХөснетдиноваЭшмәкәр, курчаклар итештерүче Эльза Хөснетдинова һәрбер кыз балада татар курчагы булырга тиеш, дигән фикердә. Татар курчаклары ярдәмендә телне үзләштерү иңелрәк, ди ул. Эльза күптән түгел Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов белән очрашты. Республика итәкчесе аңа нәрсә вәгъдә иткәне, киләчәктә нинди табыш алырга ниятләгәне, ни турыда хыялланганы хакында Эльза Азатлыкка сөйләде. – Эльза, сез үзенчәлекле бизнес башлагансыз. Кызык, кирәкле, әмма катлаулы. Ни рәвешле бу эшкә тотындыгыз? – Берничә ел элек иптәш кызым баласына бик сәер курчак сатып алды. Мин аны мәгънәсез, хәтта балага зыянлы дип таптым. Ник сатып аласың дип сорагач, ә нәрсә сатып алырга соң дип мине аптырашта калдырды. 5Эльза Хөснетдинова: ""Хыялым – уенчыклар фабрикасы булдыру""Чыннан да, сайлау мөмкинлеге күп, әмма араларында мәгънәле уенчыклар, курчаклар юк диярлек. Без – мөселманнар гаиләсе, шуңа балабыз нәрсә, ничек уйный, тәрбияви тәэсире нинди булганына игътибар итәбез. Кибетләрдә мөселман балалары өчен курчаклар гомумән юк дигән нәтиәгә килдем. Өйдәге курчакка мөселман күлмәген тегеп карадым, яулык бәйләдем. Матур килеп чыкты, үземә ошады. Кызым булса яратып уйнар иде дигән нәтиәгә килдем. Шул рәвешле ""Минем Әминә"" дип исемләнгән мөселман курчагы барлыка килде, ул намаз укый белә, Коръән сүрәләрен укый. Тәрбия эшендә бик булыша, курчакка ияреп сүрәләр өйрәнә, намазга басарга тырыша. Шул рәвешле татар теленә дә өйрәтә торган курчак ясап була бит дигән уй килде. Телне белмәү проблемы миңа да кагыла. Үзем дә татар телен бик начар белгәнгә күрә аны өйрәнү миңа актуаль. Татар телле курчак барлыкка килде. Аның исеме – Сөембикә. Ул татарча сөйләшә, тәремә дә итә. Аның ярдәмендә телне үзләштереп була. Аның беренче өлеше Питрәч районы хакимияте ярдәме белән ясалды, миңа 117 мең сум биреледе. Питрәч районындагы авылларның кешеләре, тел, кием үзенчәлекләрен исәпкә алып, Шәле кызы, Күн кызы кебек курчаклар барлыкка килде. Гомумән, төрле районнарның үз курчаклары була ала. Һәрбер төбәкнең үз сөйләме, үз киеме, алар гына кулланган матур сүзләр яки ырлар, мәзәкләр бар бит. Шуларны кулланып матур курчаклар ясап була. Эльза Хөснетдинова курчакларыКызык бер күзәтү: татарча сөйләшкән Сөембикәне халык күбрәк сорый, сатып ала. Әминә, Айшә курчаклары да сатылды, әмма татар курчаклары барлыкка килгәч, алар белән күбрәк кызыксына башладылар. Сөембикә Әминәгә караганда популяррак булып китте. – Ә курчакның барлыкка килү процессы ничегрәк? – Курчакларны ""Весна"" фабрикасынан сатып алабыз. Бала өчен уенчыкның сыйфатлы материалдан ясалуы кирәк. Әйе, алар кыйммәт, әмма фабриканың сертификациясе бар, аларның эшләнмәләре сыйфатлы икәнен беләбез. Без курчакларны матур итеп киендерәбез. Эскизларны үзебез ясыйбыз. Әнием – тегүче, тагын ике кыз аңа ярдәм итә. Моннан тыш без курчакларны тавышландырабыз. Алар безнең ярдәмдә сөйләшә башлый. Аудиога текстны сайлау, аны студиядә яздыру, көйләү – катлаулы эш. Вакыт сузылырга мөмкин. Барысы да кулдан бит. Шул рәвешле уенчыклар кыйммәт булып чыга да. Эльза Хөснетдинова курчаклары– Халыкта ихтыя бар, әмма уенчыклар кыйммәткә төшкәнгә күрә сатып алучылар күп түгел. Арзан булысын өчен зур тираж белән чыгуы кирәк, әмма кече эшмәкәрнең моңа әлегә куәте юк. Сез бу мәсьәләне ничек хәл итәргә телисез? – Бер курчак 3500 сум тора. Һәр кыз баланың үз курчагы булырга тиеш, дигән теләк бар, әмма үзебезгә зыянга да эшли алмыйбыз. Бу кыйммәт, барысы да сатып ала алмый, курчакларның үзкыйммәтен киметергә кирәк. Шул сәбәпле Рөстәм Миңнехановка мөрәәгать иттек. Беренче очрашуга бер курчак булдырылды, ул президент белән татарча исәнләште, ""Минем исемем – Сөембикә"" дип сәлам бирде. Рөстәм әфәнде, афәрин, дип мактады. Бер очрашкач тагын ярдәм сорап хат яздым, очрашуга чакырдылар. Шәле кызы, Күн кызы курчакларын күрсәттем. Президент аларның күлмәкләрен яхшыртырга, сүзләрен үзгәртергә тәкъдим итте. Хисапларга, саннарга өйрәткән, әкият, мәкальләр, мәсәлләр сөйли торган курчаклар булса яхшы булыр дип сөйләштек. Миңнеханов итештерү күләмен арттыру өчен Казанның халык кул эшләнмәләре техникумы белән берлектә эшләп була дип тәкъдим итте, анда белгечләр дә, иһазлар да, кешеләр дә бар. Татар кызы һәм татар малае курчаклары– Болар барысы да акча таләп итә. Яхшы, афәрин дип мактау белән генә чикләндеме президент, әллә финанс ярдәм булырмы? – Татар кызы, татар малае дигән курчак Татарстанның һәрбер балалар бакчасында булсын дигән фикерне иткерде. Бу күрсәтмә аның ярдәмчеләренә әйтелде. Беренче партия ясалачак, әмма бу эш Милли музей ярдәме белән эшләнәчәк. Музейда татар киеме нинди булырга тиешлегенең үрнәкләре бар, без аларга таянып эшләячәкбез. Аннары Татарстан мәдәният министрлыгы да карарга, расларга тиеш. Аннары гына бу курчаклар массалы рәвештә итештереләчәкме, юкмы дигән карар чыгарылачак. – Ә Миңнеханов белән очрашуга эләгү иңелме? Татарстанда кече, урта бизнеска ярдәм итү ничек куелган? – Әйтәм бит, хат яздым һәм мине чакырдылар. Үз бизнесым да бар, Татарстандагы мөслимә эшмәкәрләр департаменты итәкәчесе дә булып эшлим. Без күбесенчә курслар оештырабыз, чөнки күбесе эшне башларга курка. Кече бизнеска ярдәм бар ул. Төрле бизнес инкубаторлар да эшли. Дүрт ел элек эшне башлаганда без ялгыз идек, хәзер кемгәдер мөрәәгать итеп була, консультация белән ярдәм итәләр. – Татар теле белән вазгыять катлаулы, сез үз курчакларыгыз белән татар телен үстерергә тырышасыз. Перспективасы бармы сезнеңчә? – Татар теле мәсьәләсе сәясәткә әверелде, әмма минемчә, телне өйрәнмәгәндә, ата-аналар, әби-бабайлар белән элемтәләр өзелсә, тел югалачак. Татар теленең сакланышына өлешемне кертәм икән, шуның белән бәхетлемен. Киләчәктә Татарстан, Идел буе төбәкләрендә татар курчакларын сатуны оештырырга телим. Ә иң зур хыялым – уенчыклар итештерү фабрикасы булдыру.","""Сөембикә Әминәдән популяррак""",['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 1 0 1 0 1 1 0 0 0 0],7,Әңгәмә,5709,https://www.azatliq.org/a/29437558.html,2018-08-18T21:22:11+00:00
"В видеоселфи певица лежит под капельницей, держа мужа за руку. Ее супруг Ильдар Хакимов на татарском языке комментирует за кадром, что Гузель заболела и придется ближайшие концерты отменить. – Гузель заболела, пока ей велели не выступать. В ближайшие два дня концертов точно не будет, – говорит ее супруг. – Через несколько дней сообщим, как дальше. – Всё нормально будет, – отвечает Гузель простуженным голосом. Поклонники в комментариях пожелали артистке скорейшего выздоровления. В видеоселфи певица лежит под капельницей, держа мужа за руку. Ее супруг Ильдар Хакимов на татарском языке комментирует за кадром, что Гузель заболела и придется ближайшие концерты отменить. – Гузель заболела, пока ей велели не выступать. В ближайшие два дня концертов точно не будет, – говорит ее супруг. – Через несколько дней сообщим, как дальше. – Всё нормально будет, – отвечает Гузель простуженным голосом. Поклонники в комментариях пожелали артистке скорейшего выздоровления.",Гузель Уразова отменила некоторые концерты в Башкирии из-за болезни,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],3,Мәҙәниәт,965,https://tamasha-rb.ru/news/kultura/2025-02-18/guzel-urazova-otmenila-nekotorye-kontserty-v-bashkirii-iz-za-bolezni-4126665,2025-02-18T15:31:00+00:00
"Ә мин түкмәйем, һауытта әҙерәк һыуынғанын көтәм дә, йылымыс һыуҙа, быяла стакан, фужер кеүек посуданы йыуам. Беләһегеҙме, нисек ялтырап киткәнен, хатта шығырлап тора, бер ниндәй моющий средство улай ялтыратканын күргәнем юҡ. Йыуып ҡарағыҙ. Был хәйләне миңә ҡәйнәм өйрәткәйне, ул шул һыу менән хатта сервант, көҙгөләрҙе йыуа ине.","Бер хәйлә өйрәтәйем әле, хужабикәләргә!",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,328,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-09-13/ber-h-yl-yr-t-yem-le-huzhabik-l-rg-3928731,2024-09-13T15:40:00+00:00
"Альбина Шәһиҙулла ҡыҙы Ғөбәйҙуллина - «Башҡортостан ҡыҙы» журналының алыштырғыһыҙ яуаплы сәркәтибе менән интервьюнан өҙөк тәҡдим итәбеҙ. – Альбина, һин – ҡырҡты үткәс, тағы ла әсәй булған ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. Нисек йөрьәт иттең? Үҫкән уландарың нисек ҡабул итте? Бөгөн ауыр түгелме бала ыҙанында йөрөү? Ошолар тураһында һөйлә әле. – Төшөмдә гел миңә ҡул һоноп килгән бер ҡыҙ баланы күрә инем, ашатлап тигәндәй үтеп китәм, аяғыма урала яҙып ултырып ҡала. Ҡыҙ бала хыял ғына булып ҡалыр, тип күнеп бөткәйнем. Әммә, иптәшем әйтмешләй, «поездың һуңғы вагонына» өлгөрҙөк. Аллаһ Тәғәләнең ҡөҙрәте сикһеҙ, үҙебеҙ нығынғас, иркен фатирҙа ҡыҙыбыҙҙы рәхәтләнеп тәрбиәләргә яҙҙы миңә. Шуға ныҡ рәхмәтлемен. Атаһына ғына оҡшаған ул, Фәнүр кеүек теремек, етеҙ, үҙ һүҙле. Әлбиттә, ағалары менән дә кәңәшләштек, уларҙың фекере тәүҙә ҡапма-ҡаршылыҡлы һымаҡ та ине. Йәштәр бит замансараҡ уйлай: йән биргәнгә – йүн бирер, тигән һымағыраҡ һүҙҙәр уларҙы ышандырмай. Үҙең менән берәй хәл була ҡалһа һәм башҡа шундайыраҡ һорауҙар, ҡурҡыуҙар. Тормош беҙгә көн дә ниндәйҙер һынау ебәрә, бөтә нәмәгә  алдан әҙер булыу мөмкин дә түгел. Үҙем алты йәштән әсәйһеҙ, унан атайһыҙ ҡалып, иртә тормош яуаплылығын иңемә алып өйрәнгәнгә, сыныҡҡан кеше булараҡ, барыһының да яҡшы буласағын тойҙом. Аңлап барҙыҡ был аҙымға. Бәлки, ошо ҡыҙым аша бәхетле бала саҡ, үҫеү, үҙеңде аңлау, ҡабул итеү кеүек тормошомдағы кителеп ҡалған картинаны тулыландырырға, татып өлгөр-мәгән кисерештәрҙе,  баҫҡыстарҙы үтергә тейеш булғанмындыр. Ағалары ла хәҙер, Камиләбеҙһеҙ  нисек йәшәгән-беҙҙер, тип ғәжәпләнә. Өйөбөҙҙөң йәме, ҡото ул. Аҙнаһына өс тапҡыр балетҡа йөрөтәм үҙен. Фотосес-сияларҙа, конкурстарҙа, концерттарҙа ҡатнаша. Ҡыҙ бала – донъяның яҡты бер сағылышы кеүек, уның белмәгән, тоймаған нәмәһе юҡ. Ваҡ ҡына әйбер ҙә иғтибарынан ситтә ҡалмай, тәмләп аңлата белә, серҙәре менән бүлешә. Был бәхет инде! Аллаһҡа, йыһанға рәхмәттәр юллап, барыбыҙға һаулыҡ, оҙон ғүмер теләйем. Ауыр түгел, сөнки ҡыҙ баламды йәшләй тапһам, ҡатыраҡ, ҡорораҡ булыр инем, әлеге өлгөргән йәшебеҙҙә, бар нәмәне төплө аҡыл менән аңлап ҡабул иткәнгә, яратып, наҙлап тәрбиәләргә тырышабыҙ. Миләүшә Ҡаһарманова.","""Аллаһ Тәғәләнең ҡөҙрәте сикһеҙ. ""","['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 0 1 0 1 0 1 1 0 0],7,Аңлатма,2142,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-16/alla-t-l-ne-r-te-sik-e-4510298,2025-12-16T16:49:00+00:00
"Әле лә шулай түгелме ни? Айырмаһы: шөкөр, үҙебеҙ ас ултырмайбыҙ. Республика халҡы махсус операцияла ҡатнашыусыларға нимәләр генә ебәрмәй: күсермәле мунсалар, яғырға утындар, баҡтырылған иттәр, һалмалар, сәк-сәк, бауырһаҡтар, йылы эске кейемдәр, ойоҡбаштар. Ҡыҫҡаһы, тыныс тормошта кешеләргә нимә кәрәк, алғы һыҙыҡта, ут эсендә йөрөгәндәрҙе лә шундай әйберҙәр менән тәьмин итәләр. Фронт һәм тыл берҙәмлеге генә еңеү килтерәсәген яҡшы аңлай халҡыбыҙ. .Беҙ, апайым шағирә Миңлегөл Хисамова менән, һуғыштан һуң тыуған балалар. Атайыбыҙ Сәлимйән Ноғман улы Ҡотлогилдин яу ҡырынан яраланып, ҡаты сирләп ҡайтҡан. Әйтерһең, беҙгә ғүмер бирер өсөн генә иҫән ҡалған. Әсәйебеҙ Миңһылыу Шәрифйән ҡыҙы һуғыш башланғанда 13 йәштә булып, тракторсылар курсында уҡып, бөтә ауыр эште башҡарған. Ашарға ризыҡ, кейергә кейем булмаған. Әммә уларға дошманды еңеүгә ышаныс, өмөт, рух көс биргән. Атайым менән бер нисә йыл ғына йәшәп ҡалған әсәйем. 25 йәштә ике бала менән тол ҡалған. Һуғыштан һуң да тормош еңел генә булып китмәгән бит әле. Ана шул ауырлыҡтар әсәйебеҙҙе аяҡһыҙ ҡалдырҙы инде, ике тиҫтә йылдан ашыу ҡул, аяҡ быуындары һыҙлап, атлауҙан мәхрүм булып ятты. Атайым менән әсәйемдең яҙмышы, һуғыш осоро балаларының күргән ауырлыҡтары, уларҙың хәтирәләрен яҙып алырға этәрҙе. Бөйөк Еңеүҙең 65, 70 һәм 75 йыллыҡтарына арнап яҙылған документаль иҫтәлектәрҙе Башҡортостан ""Китап"" нәшриәте өс китап итеп баҫып сығарҙы. Унда Башҡортостан райондарынан тыш, күрше өлкәләр, республикаларҙан да һуғыш балаларының һөйләгәндәре тупланды. ""Һуғыш балалары - тарих яралары"", ""Һуғыш яралаған бала саҡ"", ""Һуғыш балалары һөйләй"" тигән китаптарға 300-ләп иҫтәлек тупланды, Ленинград блокадаһынан Башҡортостанға эвакуация менән килеп, беҙҙә йәшәргә ҡалған, Украинаның Ворошиловград (хәҙерге Луганск) өлкәһенән килгән, хәҙер инде хөрмәтле ветерандарҙың һөйләгәндәре лә индерелде ул китаптарға. Инде ҡырҡ биш йыллап ғүмеремде ошо эшкә арнаным. Һуғыш балаларының иҫтәлектәрен яҙып йөрөгәндә миңә 3 кеше генә, беҙ һуғышта ҡыйынлыҡ күрмәнек, тине. Ниндәй ғаиләлә үҫкәндәрҙер, белмәйем, улар менән артабан әңгәмә ҡороп тороуҙы кәрәкле тапманым. Ә ауырлыҡ күргәндәрҙең иҫтәлектәрен тыныс ҡына тыңлау мөмкин түгел. Улар һөйләгәндә ҡушылып илап ултыраһың. Һәр иҫтәлек буйынса күләмле әҙәби әҫәр яҙырға, фильм төшөрөргә булыр ине. Өс китап булды, инде башҡа был эшемде дауам итмәҫмен, тип уйлайым. Ләкин һуғыш балаларының әле оло йәштә лә әүҙем тормош менән йәшәп ятыуын күреп, хатта махсус хәрби операциялағы яҡташ һалдаттар өсөн гуманитар ярҙам йыйыуҙа ҡатнашыуҙарын белеп, дүртенсе китап өсөн дә иҫтәлектәр туплай башланым. Араларында 100 йәшкә еткәндәр ҙә, 90-ды үткәндәр ҙә бар. Аҡылдары камил, зиһендәре теүәл, хәтерҙәре шәп. Ошо көндәрҙә генә Баймаҡ, Сибай яҡтарында йөрөп ҡайттым. Былтыр яҙ Йәрмәкәй, Әбйәлил яҡтарында булдым. Өфөләге һуғыш балалары менән дә осрашам. Өлкән йәштәге тыл ветерандарының рух көсөнә хайран ҡалам. Бөгөн ҡыйһы бер йәштәр заман ауырлығына зарланырға ярата. Иҫән кешегә тегеһе лә, быныһы ла етмәй. Ә һуғыш балалары барыһына ла шөкөр итеп йәшәй. Юҡлыҡты, мохтажлыҡты, аслыҡ-яланғаслыҡты кисергән ветерандар өсөн бөгөнгө тормош ожмах кеүек. Улар махсус хәрби операцияла ҡатнашҡан яугирҙарға изге теләктәрен еткерә, изге доғаларын юллай. Илдә именлек кенә булһын, тип теләй улар. Амин, шулай булһын! Хәҙер республикабыҙҙа ла, тотош илебеҙ буйынса ла һуғыш ветерандары бармаҡ менән генә һанарлыҡ ҡалып бара. Әммә яу йылдары шаһиттары - һуғыш балалары иҫән әле. Һәр өйҙә һуғыш хәтирәләре йәшәй. Кемдәрҙеңдер атай-олатайҙары, балалары һәләк булған. Уларҙың яу ҡырынан яҙған өскөл хаттары һандыҡ төптәрендә генә түгел, хәтер төпкөлдәрендә һаҡлана. Тарихты хәтер йәшәтә. 27 миллионға яҡын кеше ғүмерен ҡыйған һуғыш бер ваҡытта ла онотолмаясаҡ. Зөһрә ҠОТЛОГИЛДИНА. ""Киске Өфө"" гәзите, 17, 2023 йыл",ТАРИХТЫ ХӘТЕР ЙӘШӘТӘ,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1],6,Иҫтәлекле көндәр,3779,https://henek.info/articles/++++/2025-05-05/tarihty-h-ter-y-sh-t-4215930,2025-05-05T10:15:00+00:00
Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров ЦУР-ҙа үткән оператив кәңәшмәлә трассаларҙа хәрәкәт сикләүҙәре менән бәйле осраҡтарға Ғәҙәттән тыш хәлдәргә юл ҡуймаҫҡа ҡушты.,Юлда ЧП булмаһын,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,161,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-16/yulda-chp-bulma-yn-4510119,2025-12-16T15:32:48+00:00
"Байгуа авылында су басуфикерләрБашкортстанның Ишембай районы Байгуа авылында Тайрук елгасы ярларыннан чыккан һәм тугыз хуалыкны баскан. Бу хакта Башкортстанның гадәттән тыш хәлләр министрлыгы хәбәр итә. Су 13 августта көчле яңгырлардан соң күтәрелә башлаган. Авылга коткаручылар килгән. Алар халыкка кирәкле ярдәм күрсәткән, эвакуациядән кешеләр баш тарткан диелә. Башкортстанда көчле яңгырлардан соң 13-14 августта елгаларда су янә күтәрелә башлады. Басутамак һәм Ассы авыллары янында Инзер елгасы, Ишембай һәм Салават янында Агыйдел елгасы ярларыннан чыккан. Республикада яңгырлар август башыннан бирле туктамый. Туфракның чамадан тыш дымлануы аркасында гадәттән тыш хәл кертелү ихтималы турында даәйтелде. Башкортстан авыл хуалыгы министры Илшат Фәйзрахмановсүзләренчә, урып-ыю эшләре әле ике атна элек үк башланырга тиеш булган, тик моңа көчле яңгырлар комачау итә. ""Республика буйлап карасак явым-төшем өч айлык норма күләмендә булды. Кайбер районнарда — алты айлык. 15 августка кадәр һава торышынды яхшы якка үзгәреш әллә ни юк"", дигән Фәйзрахманов һәм туфракның чамадан тыш дымлануы белән бәйле бөтен Башкортстанда гадәттән тыш хәл кертү турында документ әзерләүләрен әйткән. Шул ук вакытта Башкортстанның явым-төшем күп булган Бөрән, Салават, Баймак, Көергәзе, Кыйгы районнарында авыл кешеләренең печән әзерли алмавынаборчу белдерәләр. Башкортстан башлыгы Радий Хәбироваларга ярдәм итәргә кирәк, кышка печән әзерли алмагач, авыл кешесе терлеген бетерергә мәбүр булачак, ди. Башкортстан башлыгы кушуы белән ике атна эчендә авыл кешеләренә печән сатып алырга ничә сум кирәк булачагын ачыклап, бу ярдәмне бирү әмәле билгеләнәчәк диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Башкортстанда Тайрук елгасы ярларыннан чыккан, тугыз йортка су кергән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1738,https://www.azatliq.org/a/33078180.html,2024-08-14T08:39:13+00:00
"Владимир Дудка һәм Алексей Бессарабов мәхкәмәдәРусиягә буйсынган Акъяр шәһәр мәхкәмәсе аннексияләнгән Кырым кешеләре Владимир Дудкаһәм Алексей Бессарабовның һәрберсенә 14 әр ел кырыс тәртипле колония әзасы бирде. Русия хакимиятләре мәгълүматынча, алар Украина саклану министрлыгы Баш күзләү идарәсененең диверсия-террорчылык төркеме әгъзалары булган. Мәхкәмә аларга шулай ук штраф та салды. Дудка 350 мең сум, Бессарабов 300 мең сум түләргә тиеш булачак дип хәбәр итә Крым. Релаии. Чәршәмбе Русия прокуратурасы ""Кырым диверсантлары"" дип аталган әлеге кешеләргә 15 әр ел төрмә әзасы сораган иде.2016 елның 10 ноябрендә Русиянең федераль иминлек хезмәте (ФСБ) Акъярда ""украин диверсантларын"" тоткарлау турында белдерде. Тоткарланучылар - Кырым кешеләре, 2014 елда ябылган ""Номос"" Кара диңгез төбәгенең геосәясәт проблемнарын өйрәнүгә ярдәм итү үзәге экспертлары Дмитрий Штыбликовһәм Александр Бессарабов, радиоэлектрон күзләү корабының элекке капитаны Владимир Дудка иде. Дмитрий Штыбликовны 2017 елда биш елга ирегеннән мәхрүм иттеләр. Ул диверсия әзерләүдә гаепләнде. ФСБ Штыбликов гаебен танып, шәһадәтлек кылды дип белдерде. Дудка һәм Бессарабов гаепләрен танымады. Украин хакимиятләре дивесрия әзерләү турындагы бөтен гаепләүләрне кире кага.","Акъярда Русия мәхкәмәсе ике ""Кырым диверсантын"" 14 әр елга ирегеннән мәхрүм итте",['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1244,https://www.azatliq.org/a/29860494.html,2019-04-04T07:10:54+00:00
"Өфө ҡалаһында 24 – 26 майҙа икенсе Халыҡ-ара ""Китап байрамы"" йәрминкәһе үтәсәк. Баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары был күркәм сараны былтыр ҙа бик йылы ҡаршы алды. Республика етәксеһе Р. Ф. Хәбиров, фестивалдең беҙ өлгәшергә ниәтләгән иң изге маҡсаты – китапҡа һөйөү тәрбиәләү, тине.","Иғтибар, конкурс!",['Әҙәбиәт' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0],4,Яңылыҡтар,277,https://uchbash.com/news/novosti/2024-05-15/i-tibar-konkurs-3768093,2024-05-15T23:39:33+00:00
Башҡортостан предприятиелары йыл башынан алып 30 мең тоннаға яҡын иген эшкәртеү продукцияһын ситкә һатҡан. Йәғни экспортҡа сығарған.,Сауҙа яҡшы бара,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,132,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-17/sau-a-ya-shy-bara-4510764,2025-12-17T09:25:00+00:00
"21 августа төндә урыны менән бер аҙ ямғыр яуыуы, көндөҙ яуым-төшөмһөҙ булыуы көтөлә. Ел көнбайыштан талғын. Һауа температураһы төндә 6, 11, көндөҙ 18, 23.22 августа урыны менән бер аҙ ямғыр фаразлана. Ел йүнәлешен үҙгәртеүсән талғын, көндөҙ көслө. Һауа температураһы төндә 8, 13, көндөҙ 22, 27.23 августа яуым-төшөмһөҙ. Ел йүнәлешен үҙгәртеүсән талғын, көндөҙ көслө. Һауа температураһы төндә 8, 13, көндөҙ 24, 29. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Ямғырҙар урынына йылы килә,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Төрлө,1086,https://henek.info/articles/+++-/2025-08-21/yam-yr-ar-urynyna-yyly-kil-4356485,2025-08-21T11:50:00+00:00
"2024 йылда республикала 489 мең эшләп йөрөгән хеҙмәткәр ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ буйынса пособие алған. Рәсәй Социаль фондының Башҡортостан Республикаһы буйынса Бүлексәһе был маҡсаттарға 12,5 миллиард һум аҡса йүнәлткән. Ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ буйынса пособие нисек иҫәпләнә?",Эшкә яраҡһыҙлыҡ буйынса пособиелар (больничныйҙар) нисек түләнә?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Сәләмәтлек,279,https://tanburz.ru/articles/-auly-ur-bayly/2024-12-13/eshk-yara-y-ly-buyynsa-posobielar-bolnichnyy-ar-nisek-t-l-n-4051438,2024-12-13T14:35:00+00:00
"Инфаркт кисереп, ҡала дауаханаларының береһендә дауаланып ятам. Бөгөн ҡатыным килгән. Хәлемде белергә, тип уйлайһығыҙҙыр. Юҡ. Кредит түләү өсөн аҡса һорарға. Исем өсөн бер шешә һыу тотоп килһә икән? Палаталаштар алдында оят булып китте хатта.",Дауаларҙы ҡайҙан алайым?,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,242,https://henek.info/articles/common_material/2025-02-24/daualar-y-ay-an-alayym-4134329,2025-02-24T15:30:00+00:00
"Был төркөм - Хәйбулла районы Аҡъяр ауылынан. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.","""Бөркөт"" төркөмөнән тағы бер йыр",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Kliptar,471,https://yanshishma.com/articles/kliptar/2024-12-20/b-rk-t-t-rk-m-n-n-ta-y-ber-yyr-4061447,2023-11-09T14:48:00+05:00
"Иллюстратив фотоТатар һәм башкортлар ифтарларны мул өстәлләр белән уздырганда, Русия сугыш башлаган Украинада шәһәрдә комендант сәгате булу сәбәпле, мөселманнарның күбесе быел мәчетләргә тәрәвихларга ыела алмады. Азатлык Украинада ураза тоткан кайбер татарлар белән сөйләште. Киевтагы ""Умма"" диния идарәсе мөфтие Сәид Исмәгыйлевбыелгы Рамазан Русиядәге кайбер диния нәзарәтләренең Украинадагы дини әмгыятьләрен үзләренә буйсындыруы белән истә калуын әйтә. Сәид Исмәгыйлев""Рамазан ае башланганда Чернигов, Харьков, Донецки, Луһански, Запорожье, Херсон, Николаевскиның бер өлеше һәм элек басып алынган Кырымда Рамазан ае авыр үтте. Мәчетләр башлыча эшләмәде. Гыйбадәт йортларының бер өлеше имерелде. Северодонецки, Мариуполь, Константиновски мәчетләре ут ачудан зыян күргәне төгәл билгеле. Харьковта сугыш сәбәпле, шулай ук мәчетләр эшләмәде. Русия тарафыннан басып алынган кырымтатарлар яшәгән Херсон өлкәсендә, аерым алганда Мелитополь, Новоалексеевка һәм башка ирләрдә бернинди чаралар да уздырылмаган дип беләм, чөнки мәчетләр эшләмгән. Вакытлыча басып алынган Донецки һәм Луһански өлкәләрендә дә шундый ук хәл. Мөселманнар өйдә генә авыз ачып, гыйбадәт кылып уздырган. Украинаның барлык төбәкләренә ракет һөүмнәре дәвам итә. Шуңа хәрби хәл һәм комендант сәгате кертелде. Шулай да кайбер шәһәрләрдә мәчетләр эшләде, аларда ифтарлар узды, әмма тәрәвих намазлары булмады, чөнки ул коммендант сәгатенә туры килә иде. Коммендант сәгате хәрби хәл вакытында урамдагы хәрәкәтне тыю гына түгел, ә күпләп ыелуны да, утлар яктыртуны да тыя. Киев шәһәрендә ифтарлар узды. Кешеләр инде ифтардан соң мәчеттә кала алмыйча кайтып китә иделәр. Мохталарга азык-төлек пакетлары булдырылды. Алар Киев, Львов, Запорожьедагы мөселманнарга таратылды. Сугыш барган һәм оккупациядәге төбәкләрдә бәйрәм намазлары да уздырылмаячак. Кайберләрендә кемнәр һәм нинди рәвештә уздырачагын белмибез. Тагын Русия тарафыннан вакытлыча басып алынган Донецки һәм Луһански өлкәләрен аерып әйтергә кирәк. Рамазан аенда мөфти Әлбир Крганов Луһанскидагы мөселман әмгыятләрен үз диния идарәсенә алачагын әйтте. Әле бер атна гына элек мөфти Равил Гайнетдинһәм аның диния идарәсе ""ДНР"" мәчетләре һәм мөселман әмгыятьләрен контрольгә алуын әйтте. Шулай итеп бу Рамазан Русия диния нәзарәтләре тарафыннан рейдерлык белән аерылып торды. Алар шушы изге айда мәхәлләләрне үзара бүлешергә булды. Кемдер Луһански, кемдер Донецки әмгыятьләрен үзенә алды. Сигез ел ул аларга кирәкмәде, хәзер күрәсең өстән ниндидер боерык төшкәндер. Ничек алар аны юридик яктан теркәргә уйлыйдыр, аңлашылмый. Бу Рамазан сугыш, агрессия, һөүмнән тыш дини әмгыятьләрне тартып алу кебек яман гамәл белән истә калачак"", диде Сәид хәзрәт. Чыгышы белән Татарстаннан булган, хәзерге вакытта Киев шәһәрендә яшәүче Зөлфирә Бойкоэлекке елларны мәчеттә ифтарларга, тәрәвих намазларына йөресә, быел Рамазан аенда мәчеттә бары бер тапкыр гына булырга туры килгән. Шулай да ул зарланмый. Зөлфирә Бойко""Сугыш булуга да карамастан Рамазан ае елдагыча бер ылы рухта узды. Ифтарга дип мәчетләрдә күп күчтәнәчләр тараттылар, яки өйләргә үк китерделәр. Аллаһның рәхмәте яусын. Мин үзем күпчелек Киевтагы ""Рәхмә"" мәчетенә йөрим, чөнки ул шәһәрдә беренчеләрдән төзелгән мәчет. Бөтен татар мөслимәләре белән дә шунда танышып аралаша башладык. Моннан тыш тагын ""Өммәт"" (Умма) һәм кырымтатарлар мәчете бар. Алар да мөселманнарга ифтар күчтәнәчләре таратты. Бездә быел мөселманнар уразаны 17-18 сәгать тотты. Кичке тугыздан иртәнге алтыга кадәр шәһәрдә комендант сәгате иде, шуңа ифтарларга һәм тәрәвихларга йөрүче булмады диярлек. Тәрәвихларны өйдә генә укырга туры килде. Алай да Кадер киче дип билгеләнгән көнне мәчеткә ыелдык. Бу мөгаен быелгы Рамазан аенда иң истә калган көн булгандыр. Элекке еллардагы кебек авыз ачтык. Өстәлләр мулдан иде. Мәчет үзе дә күп ризыклар әзерләгән. Мөслимәләр дә төрле милли ризыклар алып килгән иде. Татарлар, башкортлар, чеченнар, азәриләр, үзбәкләр, гарәпләр булды. Тәмле итеп сыйландык. Аннары тәрәвих намазын укыдык, Ясин сүрәсен укыдык, төне буе догалар кылдык һәм бары иртән сәхәр ашагач, комендант сәгате вакыты чыккач кына таралыштык. Тагын бер гаәп әйбер, ул төн бик тыныч узды, сирена тавышлары ишетелсә дә, ә менә икенче көнне каты шартлаулар башланды. Мәчеттән ерак түгел генә завод бар. Шунда снарядлар шартлады, якындагы йортлар да имерелде. Әгәр без мәчеттә булганда шартласалар безнең тынычлыгыбыз югалыр иде. Мин үзем шәһәр читендә яшим, шуңа өемдә сирена тавышлары көчле ишетелми, ә мәчет үзәккә якынрак булгач каты ишетелә. Элек бергә тәрәвихларга йөргән кайбер танышларым сугыш сәбәпле башка илләргә китәргә мәбүр булды. Алар инде Рамазан аен анда уздырды. Менә бүген бәйрәм. Бер-беребезне ватсаплардан котлашабыз"", диде Зөлфирә ханым. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Сугыш уразасы: Украина татарлары Рамазанны ничек уздырды,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Сугыш,4796,https://www.azatliq.org/a/31829612.html,2022-05-01T21:00:56+00:00
"Кырымның Джанкой ипи пешерү комбинатында бүген халык ипине капчыклап, чират торып алды, дип яза Кырым. Реалии. Азатлыкның Акмәчеттәге хәбәрчесе сүзләренә караганда, сишәмбе көнне мәктәп балаларын беренче дәрестән соң өй эше биреп берничә көнгә кайтарып ибәргәннәр. Алга таба укулар турында хәбәр итәчәкләрен әйткәннәр. Балалар бакчалары дүшәмбедән бирле ябык. Банкоматлар эшләми. 23-27 ноябрь эшләмибез, дип язылган. Генератор тапкан кибетләр эшли. Үз күзем белән күрдем, бер кибет хуасы генераторны машинасына кабызган, аннан кибеткә чыбыклар сузган, суыткычларны шулай эшләтә, телефон элемтәсе начар, дип сөйләде Азатлык хәбәрчесе. Керичтән 75 км ераклыктагы Щелкино шәһәрендә халыкны су һәм ылы ризык белән тәэмин итү урыны булдырылды. Кырымның зур өлешенә газ кертелмәгән, Щелкино шундый шәһәрләрнең берсе. Үзәк мәйданда халык кайнар чәйгә чират тора. Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы хезмәткәрләре монда тәүлек әйләнә эшли. 5Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Кырымда халыкны ашатаӨйләрдә утны берничә сәгатькә генә биреп алалар. Ут бирү әдвәле төзелгән. Бакчасарай, Акмәчет, Карасубазар кебек кырымтатарлар күпләп яшәгән шәһәр-районнарда электр төннә генә бирелә. ""ФСБ, хәрби бүлекләр, полиция кебек урыннар яхшы яктыртыла. Кырымда итештерелгән электр энергиясе – 300 мегаватт, гади халыкка иткән булыр иде, әмма хәрби бүлекләргә инде итми. Ләкин оккупантлар башка төрле фикер йөртә – беренче чиратта үзен тәэмин итә"", диде Азатлыкка Мостафа әмилев. Русия гадәттән тыш хәлләр министрлыгы Кырымга 300 күчмә генератор китерде22 ноябрьдән бирле Кырым гадәттән тыш хәлдә яши. Украина белән чик буенда электр чыбыклары өзелгәннән бирле Украинадан электр туктатылды. Кырым электрэнергиянең өчтән ике өлешен Украинадан ала иде. Инде ике тәүлек ут бары тик хастаханәләрнең операция һәм реанимация бүлекләре, ашыгыч медицина хезмәте, дәүләт оешмалары кебек мөһим урыннарга гына бирелә. Украина президентының кырымтатар мәсьәләләрендәге вәкиле Мостафа әмилев бүген Киевта матбугат очрашуында, эштән чыккан дүрт электр баганасының берсе алдагы берничә көндә төзәтеләчәк, диде. Әмма ул линиядән электр ибәрүнең шартлары бар, диде әмилев. ""Вазгыятьне тотрыкландырыр өчен Кырымга 220 мегаватт энергия биреләчәк. Әмма яңадан ул энергиянең хәрби базалар һәм заводларга биреләчәгенә шигебез бар"", диде әмилев. Электр бирүнең шарты итеп ул""26 февраль""эше нигезендә гаепләнеп изоляторда утыручыларны иреккә чыгаруны куйды. Кичә Кырым башлыгы Сергей Аксенов Кырым тагын бер ай чамасы утсыз калырга мөмкин, дип белдерде. Керич күпере аша электр чыбыклары сузарга шул кадәр вакыт кирәк булырга мөмкин. Тынычлык теләсәң – сугышка әзерлән, диде Аксенов. Гадәттән тыш вазгыятьтә начар эшләве сәбәпле Кырым энергетика министры эшеннән алынды. 5Утсыз калган Акмәчеттә Путин сурәте балкып тораКырым блокадасын оештыручыларга каршы Кырымда инаять эше ачылды. Кырымның үзендә татарлар арасында аны хуплаучылар да, каршы чыгучылар да бар. Хуплаучылар блокаданы хокуклар өчен көрәшнең бердәнбер чарасы итеп күрсә, каршы чыгучылар андагы кырымтатарларның үз милләттәшләренә каршы эшләвен белдерә. Кырымда исә репрессияләр башланудан куркалар. Сишәмбе көнне Милләтләр эшләре комитеты каршындагы Медиа үзәктән шалтыратып татар зыялылары, газета һәм журнал башлыкларыннан блокадага мөнәсәбәтләрен белешкәннәр.",Кырымда өйләрдә утны төнгә генә биреп алалар,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 1 0 1 1 0 0 1 0 0 0 0],5,Ҡырым,3275,https://www.azatliq.org/a/27384352.html,2015-11-24T14:16:51+00:00
"Рамил Ваһапов һәм Фәрит Зәкиевфикерләр10 сентябрьдә, Парижда, Эйфель манарасы янында Дөнья татар итимагый үзәге (ТИҮ) рәисе Фәрит Зәкиевһәм башкорт милли хәрәкәте активисты Рәмил Ваһаповтеле хакына үз-үзен ут төртеп үтергән удмурт галиме Альберт Разин истәлегенә багышланган пикет үткәргән. ""Барлык халыклар өчен: татарлар, башкортлар, удмуртлар, чуашлар, барысы өчен дә бик кайгылы көн. Мәскәү басымы астында Татарстанда да көнкүрештән, сәясәттән, дәүләт идарә оешмаларыннан татар теле кысрыклап чыгарылды. Тел бетсә, милли үзаңа да бетәчәк, ""Татар халкы тарихы"" дигән зур китапны ябып куеп булачак. Шуңа күрә бу кайгылы көнне әлеге фаиганы бөтен халыклар да искә алырга тиеш"", диде пикетта Фәрит Зәкиев. Ваһапов та бу фикерләргә кушылды: ""Бу бик фаигале, куркыныч көн: удмурт галиме телен яклап башкача көрәшә алмаганлыктан, теле югалып баруга түзә алмый үз-үзен үтерде. Телләр югалу - Идел буенда яшәүче һәр халык өчен зур проблем. Бу - дәүләтнең милли телләрне юк итүгә юнәлтелгән аңлы сәясәте. Бүген без галимне искә алырга, кулдан килгәнчә, телләребезне кайгырту турында уйланырга тиеш"". Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Парижда татар-башкорт активистлары удмурт галиме Альберт Разинны искә алды,['Әҙәбиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0],3,Яңылыҡтар,1191,https://www.azatliq.org/a/33526761.html,2025-09-10T12:18:11+00:00
"Объект ЮНЕСКО ҡарауына  2012 йылда уҡ тәҡдим ителгәйне. Унан һуң музей төҙөү, мәмерйәне һаҡлау буйынса бик күп эштәр башҡарылды. БР Мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралыҡ начальнигы Салауат Ҡолбахтин белдереүенсә, Шүлгән мәмерйәһе палеолит мираҫы булараҡ Рәсәйҙән ситтә лә киң билдәле, шунлыҡтан, әлеге геосәйәси хәлгә ҡарамаҫтан, мәсьәлә ыңғай хәл ителер, моғайын. Сығанаҡ: Башинформ.",Шүлгән мәмерйәһен ЮНЕСКО исемлегенә индереүҙәре көтөлә,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,403,https://amanat.su/news/novosti/2025-01-17/sh-lg-n-m-mery-en-yunesko-isemlegen-indere-re-k-t-l-4087993,2025-01-17T16:18:00+00:00
"Тыуған көндө үткәрергә беҙгә йыйылдыҡ. Икмәк менән ҡаймаҡлап, һөтләп сәй эстек, бал ҡаптыҡ, берәр кәнфит тә ашаныҡ. Оҙаҡ итеп һура торғандарын кеҫәләргә тултырҙыҡ.",Бүләк (хикәйә),['Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1],2,Хикәйә,163,https://yanshishma.com/articles/chikayalar/2025-08-08/b-l-k-hik-y-4342750,2025-08-08T11:47:29+00:00
"Юлтыева Нинель Дауыт ҡыҙы ( 3 февраль 1926 йыл — 23 ноябрь 2014 йыл ) — СССР балеринаһы, педагог, хореограф, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1941 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 1946—1966 йылдарҙа Татар опера һәм балет театры солисы, 1969—1973 йылдарҙа баш балетмейстер; бер үк ваҡыытта 1972 йылдан Н. К. Крупская исемендәге Ленинград мәҙәниәт институтының Ҡазан филиалында хореография кафедраһы мөдире. Профессор (1985). РСФСР-ҙың (1957), Башҡортостан Республикаһының (1995) һәм Татарстан Республикаһының (1996) халыҡ артисы. РСФСР-ҙың. Нинель Дауыт ҡыҙы Юлтыева 1926 йылдың 3 февралендә Өфөлә, яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре Дауыт Юлтый ғәиләһендә тыуа. Ҡыҙы өсөн һирәк осрай торған исемде (кирегә әйләндерелгән «Ленин» һүҙе) атаһы уйлап таба. Юлай Кәримов фотоһы.",Бөгөн — Нинель Юлтыеваға 100 йыл,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0],6,Яңылыҡтар,770,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-03/b-g-n-ninel-yultyeva-a-100-yyl-4562371,2026-02-03T13:15:00+00:00
"Ҡатнашыр өсөн 8 - 17 йәшлек балалар һәм үҫмерҙәр үҙҙәренең ғаиләһе тураһында 3 минутҡа тиклем горизонталь форматта видео төшөрөп ебәрергә тейеш.1 -се этап. 30 мартҡа тиклем документ итеп айырым беркетелгән ғаризаны (Ҡушымта 1) һәм видеоны Бәйләнештә селтәрендәге төркөмгә. шәхси хәбәр итеп ебәрергә кәрәк. Ойоштороусылар 2-се этапҡа 15 иң яҡшы эште һайлап ала.2-се этап. Апрелдең беренсе ун көнөндә Тамыр телеканалының төркөмөндә тауыш биреү шарты буйынса бер еңеүсе һайлап алына.3-сө этап. Иң күп тауыш йыйған ғаилә 14 апрель Өфөгә Тамыр телеканалының ҙур концертына саҡырыла һәм конкурстың төп призы – телевизор менән бүләкләнә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.","""Тамыр"" яңы конкурс иғлан итә!",['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],3,Йәмғиәт,739,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-02-16/tamyr-ya-y-konkurs-i-lan-it-4580535,2026-02-16T18:45:00+00:00
"ҠАҺАРМАН ЗАТ Уҡытыусы, публицист һәм яҙыусы Ризван Хажиевҡа мәҙхиә Ризван Хажи атлы ир-уҙаман – Мәсетленең аҫыл уланы – Юлъяҙмасы, йылъяҙмасы булып, Тыуған ерен, халҡын ҙурланы! Ҡошсо тоҡомонан булғанғамы, Талмаҫ ҡанат ине күңеле! Урал бөркөтөндәй сөйөлдө лә Бейектәрҙе генә иңләне! Ҡаны менән түгел, йәне менән Салауатҡа булды ырыуҙаш! Ҡаурый тотоп, сал быуаттар аша Салауатҡа булды арҡаҙаш! Уның өсөн яу майҙаны ине Милләт аңы, милләт көрәше! Башҡортоноң рухи күркәмлеге, Иреклеге өсөн серәште! Башҡорт күңеленә оялаған Яманатлы заңды, ғөрөфтө Ялҡынлы һүҙ менән тар-мар итте, Яҡтылыҡҡа хаҡ юл күрһәтте! Салауатҡа еңел булмағандай, Ризванға ла еңел булманы! Йән дуҫылай күргән заманы ла Ҡан дошмандай уны ялманы! Тиңһеҙ алышында еңелмәне, Батыр һымаҡ, еңеү татыны! Алышына сөнки әйҙәне ул Ғәзиз илде, ғәзиз Ватанды! Һынатманы уны яуҙаштары – Ишмөхәмәт, Рәүеф, Ғәлийән! .. Салауатҡай ҡарыуланған кеүек Байыҡ Айҙар тигән сәсәндән, Арманланды Ризван, һабаҡ алып, Мәшһүр Марат менән Жәлилдән! Ҡәләм сарлап, моңға ул зар булды! Илен йырлап, ырыҫ йыйҙы ул! Изге көрәш менән, Салауаттай, Үҙ-үҙенә һәйкәл ҡойҙо ул! Салауаттың үлмәҫ гүзәл һыны Балҡып тора мәғрур суйында! Ризван шулай, ҡаһарман зат булып, Мәңге йәшәр Китап һынында! АҠ СӘСКӘЛӘР Көҙҙөң сыуаҡ, тантаналы көнө. Ҡулдарына тотоп аҡ сәскә, Сыуаҡ йөҙҙәр, сыуаҡ уйҙар менән Уҡыусылар инә мәктәпкә. Мәктәп тупһаһында, ҡолас йәйеп, Уҡытыусы көтә уларҙы. Уҡытыусы ҡараштары, гүйә, Көләс, йылы ҡояш нурҙары. Бүләк итеп, һуҙа уҡыусылар Мөғәллимгә гөлдәр бәйләмен. Гөлдәрме ни? ! Ала уҡытыусы Устарына бала йөрәген! Уҡытыусы өсөн бала йәне – Атып ҡына килгән аҡ сәскә. Донъялыҡтың ҡырыҫ ҡосағында Үтә наҙлы, үтә саф, нескә. Уҡытыусы – шул сәскәне ҡурсып, Тәрбиәләп торған баҡсасы. Шул сәскәне Ватан күрке итеү – Изгеләрҙән-изге маҡсаты. Маҡсатына өлгәшергә теләп, Аҙмы ваҡыт, аҙмы көс түгә! Ҡыйналмаһын өсөн, һаҡлыҡ менән Ул ҡағыла күңел-сәскәгә. Ул тамыры менән йолҡоп ташлай, Күңелдәге ҡыйҙы утаһа. Булһын күңел нәфис, ҡөҙрәтле тип, Ғилем, әҙәп менән һуғара. Уҡытыусы – илдең ул ырыҫы, Емеш биргән саҡта һөнәре, Тормош сәхрәһендә урын табып, Сәскә атһа үҫкән гөлдәре. Көндөң алсаҡ, ҡайнар-гөрләр мәле. Аҡ сәскәләр кеүек, сәсеп йәм, Яҡты йөҙҙәр, яҡшы уйҙар менән Уҡыусылар сыға дәрестән.","Тыуған ерен, халҡын ҙурланы! ..",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 1 1 0 0 0 0 1 1 1 0],6,Файҙалы эштәр,2233,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-05-06/tyu-an-eren-hal-yn-urlany-4225494,2025-05-06T16:51:00+00:00
"На производственной площадке «Каустик» АО «Башкирская содовая компания» на улице Технической в Стерлитамаке произошел хлопок газовоздушной. Последующего возгорания не было. По предварительным данным МЧС Башкирии, в результате происшествия пострадало 16 человек, детей нет. Эвакуировано 15 работников. Погибших нет. К ликвидации последствий привлечено 42 человека и 15 единиц техники. На место происшествия направляется врио начальника Главного управления МЧС России по Башкирии Алексей Головко. Ситуация находится на контроле. «На месте происшествия находятся оперативные службы, создан штаб. Проводятся аварийно-восстановительные работы. Организован контроль качества окружающей среды», - добавили в пресс-службе госкомитета РБ по ЧС",Стәрлетамаҡта ҡот осҡос шартлау булған,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хәүефһеҙлек,734,https://shonkar.com/news/kh-ef-e-lek/2025-08-09/st-rletama-ta-ot-os-os-shartlau-bul-an-4343899,2025-08-09T12:56:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырФлешмобта катнашучылар әтиләренең, ирләренең хәзерге вакытта гаиләләре белән түгел, ә сугышта булуын искәрткән плакатлар белән фотога төшә. Бүген, 8 июльдә Русиядә Гаилә көне үтә. Бу уңайдан мобилизацияләнгәннәрнең хатыннарыннан оешкан ""Путь домой"" хәрәкәте кабат хәрбиләрне сугыштан кайтаруны таләп итә һәм ""Гаиләсез көн"" дигәнчара үткәрә. Флешмобта катнашучылар әтиләренең, ирләренең хәзерге вакытта гаиләләре белән түгел, ә сугышта булуын искәрткән плакатлар беләнфотога төшә. ""Гаилә елы, гаилә көне, гаилә парады, традицион гаилә кыйммәтләре. Нинди матур, купшы һәм ясалма сүзләр. Безнең хакимиятләрнең чын гаилә кыйммәтләре шундый: үз балалары иң яхшы тормышта яши, ә безнекеләр әтисез үсә"", дип яза хәрәкәт әгъзалары. -канал беренче фотоларны чыгарды. Алардагы плакатларда ""Башта гаиләне кайтарыгыз, аннан соң парад та булыр"", ""Владимир Владимир улы, әтине кайтарыгыз"", ""Ике елга якын гаиләсез"" дигән язулар бар. ""Безнең күп булуыбызны күрсеннәр! Бергәләшеп без ирләребезне өйгә кайтаруга ирешә алачакбыз"", диелә хәрәкәтнең -каналында. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Русиядә мобилизацияләнгән ирләрнең хатыннарыннан оешкан ""Путь домой"" хәрәкәте ""Гаиләсез көн"" чарасы үткәрә",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,1200,https://www.azatliq.org/a/rusiyada-mobilizatsiyalangan-irlarneng-hatinnarinnan-oeshkan-put-domoy-harakate-gailasez-kon-charasi-utkara/33026177.html,2024-07-08T12:07:30+03:00
"Еңеүселәр: Ҡыллы музыка ҡоралдары номинацияһы 1-се урын – Даниэла Буслаева, скрипка, Нариман Сабитов исемендәге 1-се балалар музыка мәктәбе, Өфө ҡалаһы, педагогы – Лилиә Ғәбиҙуллина; 2-се урын – Мәликә Хәйрисламова, скрипка, Нариман Сабитов исемендәге 1-се балалар музыка мәктәбе, Өфө ҡалаһы, педагогы – Анна Рыбакина; 3-сө урын – Самина Сәләмова, виолончель, 1-се балалар сәнғәт мәктәбе, Октябрьский ҡалаһы, педагогы – Светлана Сафрошкина. Тынлы музыка ҡоралдары номинацияһы 1-се урын – Элина Ғафарова, саксофон, 1-се балалар музыка мәктәбе, Учалы ҡалаһы, педагогы – Фәрит Ҡунаҡҡужин; 2-се урын – Ростислав Бобрик, кларнет, Нариман Сабитов исемендәге 1-се балалар музыка мәктәбе, Өфө ҡалаһы, педагогы – Руслан Вәлиев; 3-сө урын – Демид Вәлиев, саксофон, 1-се балалар музыка мәктәбе, Учалы ҡалаһы, педагогы – Фәрит Ҡунаҡҡужин. Фортепиано номинацияһы 1-се урын – Аделия Зарипова, урта махсус музыка колледжы, Өфө ҡалаһы, педагогы – Татьяна Погодина; 2-се урын – Полина Альшевич, 11-се балалар музыка мәктәбе, Өфө ҡалаһы, педагогы – Вера Тимошенко; 3-сө урын – София Зарипова, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика интернат-гимназияһы, педагогы – Тәнзилә Мусаварова. Милли музыка ҡоралдары номинацияһы 1-се урын – Иҙел Вәсфиев, баян, 8-се балалар музыка мәктәбе, Өфө ҡалаһы, педагогы – Ләйсән Хәйрисламова; 2-се урын – Динислам Шаһиев, ҡурай, балалар сәнғәт мәктәбе, Учалы районы Ҡунаҡбай ауылы, педагогы – Шәфҡәт Йосопов; 3-сө урын – Эрнест Йосопов, баян, Әҙеһәм Исҡужин исемендәге балалар сәнғәт мәктәбе, Өфө ҡалаһы, педагогы – Зөһрә Теләпова.",Йәш таланттар бәйгеһе,['Дин' 'Мәҙәниәт'],[0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Конкурстар,1545,https://yanshishma.com/news/b-ygel-r/2025-11-02/y-sh-talanttar-b-yge-e-4450864,2025-11-02T08:25:00+00:00
"Иртүк сыбыртҡыһын бер шартлатҡансы һелтәп ебәреүе менән, ауылдаштары малын көтөүгә ҡыуа башлай торғайны. Һыйырҙар мөңрәп, кәзә-һарыҡтар баҡырып йәшел һутлы үлән ашарға яланға ашыға. Кисен саң туҙҙырып, тамаҡтары туйып, һыйырҙарҙың елендәре тулып йорттарына ҡайталар. Бына шулай Камил ағайҙың сыбыртҡыһы ҡулынан төшмәне. Бер нәмә лә мәңгелек түгел: йәштәр, ауылда ҡалмайынса, ситкә китеп, ололар үлеп бөткәс, мал-тыуар ҙа ныҡ кәмене. Инде хәҙер урам тулып көтөүгә сығыусы, көтөүҙән ҡайтыусы һыйыр, кәзә-һарыҡтар ҙа юҡ. Уларҙы көтөрлөк Камил ағай һымаҡ көтөүсене лә табырмын тимә. Бер кем риза түгел. Әмәленә күрә ғәмәле тигәндәй, хәҙер электр көтөүсеһе бар. Ә уға сыбыртҡы кәрәкмәй. Тәлғәт ШАҺМАНОВ.",СЫБЫРТҠЫ,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,698,https://henek.info/articles/common_material/2025-10-08/sybyrt-y-4419423,2025-10-08T15:00:00+00:00
"Дин, кешелеклелек, әҙәп ҡанундары буйынса йәшәгән инәйҙең тормошо ифрат фәһемле лә, бай йөкмәткеле лә. Кешене уның әйткән бер-ике ауыҙ һүҙенән, ҡылығынан, хатта күҙ ҡарашынан баһалай алғаны иһә һоҡландыра, уйға һала. Был һәләтенең бер әтнәкәһе барҙыр, кешене үтәнән-үтә күрә микән әллә, тип уйлап, ғәжәпләнеүҙән туҡтамайһың. Ғәлимә инәй иһә был фаразға йылмайып ҡына ҡуя, эйе лә, юҡ та тип әйтмәй. Шулай бер һөйләшеп ултырғанда инәй үҙ тормошоноң иң сағыу, ғүмергә хәтеренә уйылып ҡалған бер мәлен бәйән итте. – Бик йәш инек әле ул саҡта. Йәй мәле, – тип һөйләй башланы инәй. – Шул иҫемдә ҡалған: ураҙа ваҡыты ине. Уныһын нилектән беләм, тиһәң, өләсәйем һәр саҡ дин тотто, көнөнә биш намаҙын ҡалдырманы. Бер эшен дә, ашын да бисмиллаһыҙ башламаҫ ине. Беҙгә лә ипләп кенә һеңдерергә тырышҡан, пәйғәмбәрҙәр тураһында бәйән иткәнен әкиәттәй күреп тыңлай инек. Ниәтләнгән эштәр тураһында һөйләгәнебеҙҙә: Аллам бирһә, балам, эйе, шулай булһын тип йөпләп ҡуйғаны, үҙебеҙҙе ҡосаҡлап һөйгәндә Иманлы, тәүфиҡлы булығыҙ, ҡошсоҡтарым! тигәне күңелгә уйылып ҡалған. Уның балитәкле күлдәген, камзулын кейеп, аҡ яулығын яҙып ябынып, ҡунаҡҡа киткән мәлдәре матур бер күренеш булып һаман күҙ алдында тора. Ул йәйҙә өләсәйем юҡ ине инде. Әммә уның бер нисә әхирәте, ураҙа тотҡан инәйҙәр – беҙҙе, беҙ уларҙы ташламаныҡ, ҡатышып, ярҙам итеп йәшәнек. Улар аша ошо мәл ураҙа ваҡыты икәнен белә инем. Йәмле йәйге төндә бер нисә әхирәтем менән киске уйындан ҡайтып киләбеҙ. Гармун көйөнә арығансы бейегән аяҡтар талған, шуға ҡабаланмай, төнгө ауыл урамы буйлап ипләп кенә көлөшә-һөйләшә ҡайтып киләбеҙ, күңелдәр күтәренке. Әхирәттәремде шым ғына йылмайып тыңлап килә ятҡанымда ҡапыл тирә-йүн яҡтырып китте бит! Бер нәмә аңламай, ниңәлер өҫкә, күккә баҡтым. Ә унда. Күктең шул ҡәҙәре зәңгәрлеге! Өләсәйемдең бәрхәт камзулын хәтерләткән ҡуйы зәңгәр ул күктә йондоҙҙарҙың күплеге! .. Бына-бына сылтырап өҫтөмә ҡойолоп төшөрҙәр кеүек. Бер нисә секундҡа шаҡ ҡатып ҡалғандай булдым да ҡапыл зиһенемде ҡурҡыу хисе биләп алды: нимә был, өләсәйем һөйләгән ахырызаман ошолай башланамы әллә? ! Ҡотом осоп, йүгереп киттем. Артымдан – әхирәттәрем. – Ғәлимәү, туҡта, ни булды ул? ! Нишләп ҡасаһың? ! – тиеүҙәренә аңыма килгәндәй булдым. Ә теге мөғжизә нисек ҡапыл барлыҡҡа килһә, шулай юҡҡа сыҡҡайны инде. Ҡәҙимге йәйге төнгө күк, ҡәҙимге, көн дә күреп өйрәнгән йондоҙҙар. – Ниңә, һеҙ бер ни ҙә күрмәнегеҙме ни? ! – тип ғәжәпләнеп ҡыҙҙарға баҡтым. Улар иһә, юҡ тигәнде белдереп, баш сайҡаны, күҙҙәре ҙур асылған, хатта һөйләшә алмай торалар. Төн яҡтырҙы бит! Шуны шәйләмәҫкә мөмкинме? ! тигән уй йүгерҙе башымдан. Шунан ҡапыл, был ғәжәйеп күренешкә үҙем генә шаһит булғанымды аңлап, өндәшмәй, телемде тешләнем. Был хаҡта әйтһәм, дуҫ ҡыҙҙарымдың бөтөнләй иҫе китерен уйлап, бер килке ни әйтергә белмәй торғас: – Әлләсе, анау тау буйына киткән һуҡмаҡта әллә нимә ҡыбырҙаған һымаҡ булды ла, ҡурҡыштан торҙом да йүгерҙем, – тип башҡа килгән беренсе нәмәне ләпелдәнем. – Һеҙ ҙә күрҙегеҙ, тип уйлағайным. – Юҡ, – ти әхирәттәрем. – Бер ни ҙә күренмәнесе. – Улайһа, күҙгә күренгән инде. Минең ҡурҡағыраҡ икәнде беләһегеҙ бит, ә ҡурҡҡанға ҡуш күренә, – тип шаяртырға маташтым. Ярай әле ҡыҙҙар ышанды, төпсөнөп торманылар. – И-их, ҡуян йөрәк, – тип көлөштөләр. – Эт-маҙар үтеп барғандыр йә, ҡараңғыла ни ҡурҡырға ла күп кәрәкмәй, – тиештек тә оноттоҡ. Өйгә инеп, урыныма ятҡас, әле генә күренгән гүзәллекте күҙ алдымдан ҡат-ҡат үткәреп, нимәгә юрарға белмәй, оҙаҡ йоҡлап китә алмай яттым. Эх, өләсәйем булһа, уға һөйләр инем. Ул аңлатыр ине, белмәгән нәмәһе юҡ ине бит уның! .. Был мөғжизәле төн хәтеремә ғүмерлеккә уйылды ла һис берәүгә һөйләмәҫ сергә әйләнде. Һөйләр инем, береһе лә ышанмаҫы көн кеүек асыҡ. Иҫәрләнгән, тиерҙәр йә. Оҙаҡ, бик оҙаҡ йылдар үтеп, үҙем динде өйрәнә, дини китаптар уҡып, мәсеткә йөрөй башлағас ҡына ул мәлдең Ҡәҙер төнө булғанын, миңә күк ҡабағы асылғанын аңланым. Их, шул мәлендә төшөнгән булһам икән дә бит! Ә мине шатлыҡ хисе урынына ҡурҡыу биләне, үҙемдең ниндәй мөғжизәгә тарығанымды ла аңламай ҡалдым. Хәҙерге аҡылым булһа, үҙемде нисек тоторға, ниндәй һүҙҙәр әйтергә икәнде белер инем дә бит! – тип тамамланы инәй хикәйәтен. Бына бит, шул бер хикмәте бар шул Ғәлимә инәйҙең! Юҡҡа ғына күк ҡабағы асылмай ҙа кешегә, лайыҡлы булғандар ғына бындай бәхеткә эйә булалыр. Уның бар ҡиәфәте, үҙен тотошонан ниндәйҙер серлелек һирпелә, ҡарашынан да тик яҡтылыҡ ағылғандай. Күктәр тарафынан фатихаланып, изгелеккә, игелеккә өйрәтер өсөн һайланған зат. Уның үтелгән ғүмере лә, әлеге матур ҡартлығы ла - ошоға дәлил. Дин, кешелеклелек, әҙәп ҡанундары буйынса йәшәгән инәйҙең тормошо ифрат фәһемле лә, бай йөкмәткеле лә. Кешене уның әйткән бер-ике ауыҙ һүҙенән, ҡылығынан, хатта күҙ ҡарашынан баһалай алғаны иһә һоҡландыра, уйға һала. Был һәләтенең бер әтнәкәһе барҙыр, кешене үтәнән-үтә күрә микән әллә, тип уйлап, ғәжәпләнеүҙән туҡтамайһың. Ғәлимә инәй иһә был фаразға йылмайып ҡына ҡуя, эйе лә, юҡ та тип әйтмәй. Шулай бер һөйләшеп ултырғанда инәй үҙ тормошоноң иң сағыу, ғүмергә хәтеренә уйылып ҡалған бер мәлен бәйән итте. – Бик йәш инек әле ул саҡта. Йәй мәле, – тип һөйләй башланы инәй. – Шул иҫемдә ҡалған: ураҙа ваҡыты ине. Уныһын нилектән беләм, тиһәң, өләсәйем һәр саҡ дин тотто, көнөнә биш намаҙын ҡалдырманы. Бер эшен дә, ашын да бисмиллаһыҙ башламаҫ ине. Беҙгә лә ипләп кенә һеңдерергә тырышҡан, пәйғәмбәрҙәр тураһында бәйән иткәнен әкиәттәй күреп тыңлай инек. Ниәтләнгән эштәр тураһында һөйләгәнебеҙҙә: Аллам бирһә, балам, эйе, шулай булһын тип йөпләп ҡуйғаны, үҙебеҙҙе ҡосаҡлап һөйгәндә Иманлы, тәүфиҡлы булығыҙ, ҡошсоҡтарым! тигәне күңелгә уйылып ҡалған. Уның балитәкле күлдәген, камзулын кейеп, аҡ яулығын яҙып ябынып, ҡунаҡҡа киткән мәлдәре матур бер күренеш булып һаман күҙ алдында тора. Ул йәйҙә өләсәйем юҡ ине инде. Әммә уның бер нисә әхирәте, ураҙа тотҡан инәйҙәр – беҙҙе, беҙ уларҙы ташламаныҡ, ҡатышып, ярҙам итеп йәшәнек. Улар аша ошо мәл ураҙа ваҡыты икәнен белә инем. Йәмле йәйге төндә бер нисә әхирәтем менән киске уйындан ҡайтып киләбеҙ. Гармун көйөнә арығансы бейегән аяҡтар талған, шуға ҡабаланмай, төнгө ауыл урамы буйлап ипләп кенә көлөшә-һөйләшә ҡайтып киләбеҙ, күңелдәр күтәренке. Әхирәттәремде шым ғына йылмайып тыңлап килә ятҡанымда ҡапыл тирә-йүн яҡтырып китте бит! Бер нәмә аңламай, ниңәлер өҫкә, күккә баҡтым. Ә унда. Күктең шул ҡәҙәре зәңгәрлеге! Өләсәйемдең бәрхәт камзулын хәтерләткән ҡуйы зәңгәр ул күктә йондоҙҙарҙың күплеге! .. Бына-бына сылтырап өҫтөмә ҡойолоп төшөрҙәр кеүек. Бер нисә секундҡа шаҡ ҡатып ҡалғандай булдым да ҡапыл зиһенемде ҡурҡыу хисе биләп алды: нимә был, өләсәйем һөйләгән ахырызаман ошолай башланамы әллә? ! Ҡотом осоп, йүгереп киттем. Артымдан – әхирәттәрем. – Ғәлимәү, туҡта, ни булды ул? ! Нишләп ҡасаһың? ! – тиеүҙәренә аңыма килгәндәй булдым. Ә теге мөғжизә нисек ҡапыл барлыҡҡа килһә, шулай юҡҡа сыҡҡайны инде. Ҡәҙимге йәйге төнгө күк, ҡәҙимге, көн дә күреп өйрәнгән йондоҙҙар. – Ниңә, һеҙ бер ни ҙә күрмәнегеҙме ни? ! – тип ғәжәпләнеп ҡыҙҙарға баҡтым. Улар иһә, юҡ тигәнде белдереп, баш сайҡаны, күҙҙәре ҙур асылған, хатта һөйләшә алмай торалар. Төн яҡтырҙы бит! Шуны шәйләмәҫкә мөмкинме? ! тигән уй йүгерҙе башымдан. Шунан ҡапыл, был ғәжәйеп күренешкә үҙем генә шаһит булғанымды аңлап, өндәшмәй, телемде тешләнем. Был хаҡта әйтһәм, дуҫ ҡыҙҙарымдың бөтөнләй иҫе китерен уйлап, бер килке ни әйтергә белмәй торғас: – Әлләсе, анау тау буйына киткән һуҡмаҡта әллә нимә ҡыбырҙаған һымаҡ булды ла, ҡурҡыштан торҙом да йүгерҙем, – тип башҡа килгән беренсе нәмәне ләпелдәнем. – Һеҙ ҙә күрҙегеҙ, тип уйлағайным. – Улайһа, күҙгә күренгән инде. Минең ҡурҡағыраҡ икәнде беләһегеҙ бит, ә ҡурҡҡанға ҡуш күренә, – тип шаяртырға маташтым. Ярай әле ҡыҙҙар ышанды, төпсөнөп торманылар. – И-их, ҡуян йөрәк, – тип көлөштөләр. – Эт-маҙар үтеп барғандыр йә, ҡараңғыла ни ҡурҡырға ла күп кәрәкмәй, – тиештек тә оноттоҡ. Өйгә инеп, урыныма ятҡас, әле генә күренгән гүзәллекте күҙ алдымдан ҡат-ҡат үткәреп, нимәгә юрарға белмәй, оҙаҡ йоҡлап китә алмай яттым. Эх, өләсәйем булһа, уға һөйләр инем. Ул аңлатыр ине, белмәгән нәмәһе юҡ ине бит уның! .. Был мөғжизәле төн хәтеремә ғүмерлеккә уйылды ла һис берәүгә һөйләмәҫ сергә әйләнде. Һөйләр инем, береһе лә ышанмаҫы көн кеүек асыҡ. Иҫәрләнгән, тиерҙәр йә. Оҙаҡ, бик оҙаҡ йылдар үтеп, үҙем динде өйрәнә, дини китаптар уҡып, мәсеткә йөрөй башлағас ҡына ул мәлдең Ҡәҙер төнө булғанын, миңә күк ҡабағы асылғанын аңланым. Их, шул мәлендә төшөнгән булһам икән дә бит! Ә мине шатлыҡ хисе урынына ҡурҡыу биләне, үҙемдең ниндәй мөғжизәгә тарығанымды ла аңламай ҡалдым. Хәҙерге аҡылым булһа, үҙемде нисек тоторға, ниндәй һүҙҙәр әйтергә икәнде белер инем дә бит! – тип тамамланы инәй хикәйәтен. Бына бит, шул бер хикмәте бар шул Ғәлимә инәйҙең! Юҡҡа ғына күк ҡабағы асылмай ҙа кешегә, лайыҡлы булғандар ғына бындай бәхеткә эйә булалыр. Уның бар ҡиәфәте, үҙен тотошонан ниндәйҙер серлелек һирпелә, ҡарашынан да тик яҡтылыҡ ағылғандай. Күктәр тарафынан фатихаланып, изгелеккә, игелеккә өйрәтер өсөн һайланған зат. Уның үтелгән ғүмере лә, әлеге матур ҡартлығы ла - ошоға дәлил.",Мөғжизәгә тарығанымды аңлаған булһам! ..,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 1],5,Йәмғиәт,8940,https://henek.info/articles/common_material/2025-07-04/m-zhiz-g-tary-anymdy-a-la-an-bul-am-4302390,2025-07-04T12:40:00+00:00
Башҡорт теленән диктант халыҡ-ара акцияһының бер оффлайн майҙансығы быйыл Өфөләге вуз-ара студенттар кампусының Геном үҙәгендә булды.,Студенттар кампусында яҙҙыҡ,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Әсәм теле - сәсән теле,133,https://yanshishma.com/articles/s-m-tele-s-s-n-tele-/2025-04-27/studenttar-kampusynda-ya-y-4215169,2025-04-27T16:20:32+00:00
"Ҡотҡарыусылар өс йорттан ете кешене, шул иҫәптән дүрт баланы эвакуациялаған. Башҡалар эвакуациянан баш тарта, тип билдәләнеләр Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығында.",Архангел районында - эвакуация!,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,178,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-03-19/arhangel-rayonynda-evakuatsiya-4163429,2025-03-19T14:52:03+00:00
"Булат ЙосыповАзатлык мөрәәгать иткән кино белгечләре һәм режиссерларның күпчелеге бу фильмны карамаганлыктан бернинди дә фикер әйтә алмавын белдерде. ""Фестивальне оештыручылар, аның өчен аваплы кешеләр болай да ябык иделәр, бу елны гомумән ябык булып чыкты, үз эчендә генә кайнады"", диде алар. Быел коронавирус сәбәпле фестиваль тамашачысыз, ябык рәвештә узды. Илшат Рәхимбай""Кинофестивальның үзенә килгәндә, аңа ниндидер эксперименталь формага таба үсеш алырга кирәк"", дип сөйләде Азатлыкка режиссер Илшат Рәхимбай. ""Совет чорыннан китәргә кирәк. Фестиваль ниндидер совет чоры, нафталин исе килә торган халәттә катып калган, алар һаман элеккеге актерларны чакыра. Әгәр дә ул киләчәктә яшәргә теләсә, аңа яңа формалар эзләргә кирәк, яңа програм кирәк. Яңа програмны бәлки яшьләр белән эшләргә кирәктер. Бу яшьләр өчен бәйге булып кына калмыйча, аның атмосферасын үк үзгәртергә кирәктер. Мин үземне яшь кеше дип атыйм, яшь кеше буларак миңа аның көчле абруе, дәрәәсе, ниндидер шаукымы күренми. Халыкара дип аталган мохите сизелеп бетми. Шуңа таба селкенергә кирәктер"", дип сөйләде режиссер. Быел Илшат Рәхимбайның ""Әпипә"" фильмы фестиваль кысаларындагы Милли бәйгедә иңеп чыкты. Башкорт режиссеры Булат Йосыповбыел фестивальдә жюри әгъзасы буларак катнашты. Кино — беренче чиратта сәнгать, һәм ул эмоция тудырырга тиеш, аны дини билгеләре аша бәяләү дөрес түгел, дип сөйләде режиссер Азатлыкка. —Фестивальдә Кытайның ""Чанфен шәһәре"" фильмы иңде. Бер караганда, бу фильм мөселман киносыннан ерак тора, ул мөселман мәдәнияте турында да түгел, мөселман илендә дә төшерелмәгән. Болай дөрес буламы, ничек уйлыйсыз? — Иң элек, бөтен мәдәниятләр, бөтен диннәр алар уртак. Монда мөселманлык берләштерүче фактор булып тора. Безгә бөтенесен беррәттән дини яктан гына бәяләү максаты куелмады. Без беренче чиратта кинематография ягыннан оста эшләнгәненә, культурасына, режиссер биргән үзенчәлекле якларына карадык. Ә бу билгеләре ягыннан шушы фильм бик лаеклы эшләнгән, андыйны ""ныклы"" кино дибез. —Жюри бертавыштан карар чыгардымы? — Әйе, жюриның фикере бердәм иде. Бу да киноның яхшы булуын раслый. —Аңлатып китсәгезче, бу фильм ни турында, аның мәгънәсе, әйткән фикере, әхлакый ягы нидә? — Фильм тынычлык урнаштырылган шәһәр турында. Дөресен әйткәндә, киноның эчтәлеген сөйләп утыру коточкыч әйбер ул. Сәнгать ул эмоцияләр тудыра алуы белән бәяләнә. Безнең алда акыл өйрәтү, тәрбияләү, кемнедер әхлакка чакыру бурычы тормый. Кино ул сәнгать, һәм ""Чанфен шәһәре"" нәкъ менә эмоцияләр белән алдырды. Эмоцияләр ягыннан ул жюри вәкилләренең барысына да ошады. — Мөселман киносы фестивалендә мөселманлыкның югала баруы бит быел гына түгел. Хәтта фестивальнең исемен алыштырырга кирәк дигән фикерләр дә яңгырый. Чараны оештыручылар үзләре дә бу мөселман киносы фестивале түгел, монда ислам динендә булган кыйммәтләр пропагандалаучы фильмнар катнаша, ди. — Дин бит ул мәдәниятнең бер өлеше, безнең тормышыбызның, йолаларыбызның бер өлеше. Без барыбер мәдәният белән шөгыльләнәбез. Миңа калса, ул Казанда узганга күрә мөселман киносы дип аталган, чөнки Татарстан – Русиядә мөселманнар яши торган зур төбәкләрнең берсе. Әлбәттә, анда мөселманнар проблемнарын яктырткан, мөселман фильмнары дә күп иде. —Сез үзегез мөселман киносы фестиваленә нинди бәя бирер идегез? Аңа нинди юнәлештә үсәргә кирәк? — Минем бу фестивальдә жюри әгъзасы буларак беренче катнашуым. Моңа кадәр мин фестивальдә автор буларак катнашкан идем, үз фильмнарымны күрсәткән идем. Миңа ниндидер бәя бирү кыен. Әлбәттә инде, бу социаль фестиваль түгел. Миңа калса, аның бурычларының берсе – мондагы кинематографны үстерү, аңа ярдәм күрсәтү. Татарстанда кино сәнгате үсештә – фестивальдә мондагы режиссерлар иат иткән күп кенә кызыклы нәфис һәм документаль фильмнар күрсәтелде. ""Ревиз әкиятләре"" мультфильмы да бик сыйфатлы эшләнгән, бу заманча мультипликация. Миңа Татарстанда ниләр төшерелүе, монда нинди режиссерлар булуы, аларның нинди идеяләре барлыгы кызык иде. Шуңа күрә, минем карашка, мөселман кинофестивале нәкъ менә Татарстанда кино үсешенә һәм кино итештерүгә этәргеч булырга тиеш. Тәрибә уртаклашулар мөмкин кадәр күбрәк булсын, дөньяда танылган профессиональ белгечләр Казанга килеп, тамашачыга һәм белгечләргә кино күрсәтә алсын өчен. Һәм менә шундый, нәкъ Татарстан кинематографын әлеп итә торган, аңа этәргеч биреп ибәрерлек алмашу булсын өчен. Булат Йосыпов фильм төшерү вакытындаФестивальдә иңгән фильмнар мондагы телевидениедә күрсәтелсә, Татарстан районнарында прокат ясалса шәп булыр иде. Казаннар каравы ул бер әйбер, Татарстанның башка районнары һәм шәһәрләрендә дә халык бу фильмнарны күрә алса, тагын да әйбәт. Чөнки кинематограф, ни дисәң дә, халыкка чыгарыла торган, киңкүләм сәнгать, аны популярлаштыру кирәк, кино юнәлешләре турында күбрәк мәгълүмат, Татарстан һәм дөньядагы башка кинематографистлар арасында осталык алмашу булса иде. Шул ук вакытта республикада кинематографиянең абруе булу да мөһим. Кинематография үссен, Татарстан үзенең эчке кино итештерү тармагына акчаларны күбрәк бүлсен өчен. —Бу максатлар фестивальгә нигез салынганда ук куелган иде. Ләкин 15 ел үтте, нәтиәләр алай ук мактанырлык түгел. Менә Башкортстанда андый фестиваль дә юк, ә кино күбрәк төшерелә, сыйфаты да яхшырак кебек. Димәк, фестиваль белән генә кино үстереп булмый? Башкортстанда кино студиясе эшләп килә, Татарстанда ул һаман сүздә генә. — Кинофестиваль ул фильмнарны прокатка чыгаруның бер өлеше. Кино төшерү ике өлештән тора – итештерү һәм прокат. Татарстанда шундый дәрәәдәге фестиваль булуы прокатка этәргеч бирә – залларда тамашачы булачак! Тамашачы акча эшләү өчен генә төшерелгән бер-берсенә охшаш фильмнарны гына карап утырмаячак. Татарстан тамашачысы хәзер инде кыйммәтләр хакында фильмнар карарга күнекте. Шул рәвешле Татарстан мондый фильмнарның кирәклеге турында тамашачы фикеренә этәргеч бирә. Әгәр Иранда, Төркиядә, Мәскәүдә, Кытайда шундый яхшы кинолар төшерәләр икән, миңа калса, Татарстанда кино төшерүгә дә акча бирү турында уйланырга кирәк. Безнең кинолар акчасы, итештерү күләмнәре ягыннан һәрвакыт артта. Хәтта Якутия дә елына алты фильм төшерә. Ә бездә ул юк. Ләкин Татарстанда бу фестивальнең сакланып калуы, аның гадәткә әверелүе, бу бик яхшы әйбер. Безнең Башкортстанда бу традиция әле формалаша гына. Безнең ""Көмеш Акбүзат"" фестивале ике елга бер уза. Ул этник кино фестивале, күбрәк милли үзенчәлекләрне күтәрә. Сездә дини, ә бездә милли юнәлеш. Татарстан бу яклап бик яхшы үсеш ала. Яшьләргә игътибарны арттырырга кирәк, аларга яхшы дебютларга мөмкинлек бирергә, итештерү өчен шартлар тудырырга кирәк, шулай булганда барысы да килеп чыгар. Татарстан бу яклап алда баручыларның берсе. Кино процессы ягыннан караганда, Татарстан, Башкортстан, Якутия һәм Петербур монда иң алдынгы. Моны аерым бер критерийлар буенча санап чыгаралар – кино мәктәпләре саны, кино күрсәтүләр күләме, фестивальләр саны һәм башкалар. Бу яктан Татарстанда эшләр алай ук начар түгел дип саныйм. Пандемия шартларында, кыенлыкларга карамастан фестивальнең уздырылуы бу бик тә әйбәт әйбер. Мондый фестивальләрне һичшиксез уздырырга кирәк. Иң мөһиме – бу югары фильмнар тамашачыга барып итсен. —Башкорт режиссеры Айнур Әскәров бер интервьюсында Башкортстан режиссерларын киностудия коткара дипсөйләгән иде. Бөтен яшь режиссерларның бер кайгы – кайда төшерергә, аппаратураны каян алырга? Башкортстанда бу яктан иңел – киностудия ярдәм итә, киләсең, төшерәсең. Башкортстанда Радий Хәбиров итәкче булгач, ике республика арасында мөнәсәбәтләр айлана башлады. Ничек уйлыйсыз, Татарстан кинематографистлары, дуслык кысаларында, Башкортстан киностудиясенә килеп фильмнарын төшерә алыр идеме? — Бу 100 процент шәп вариант! Чөнки без барыбер берләшеп эшләргә тиеш. Сездә яхшы белгечләр бар, бездә яхшы артистлар. Мәсәлән, Рәмзил Сәлманов Татарстан режиссеры Илдар Ягъфәровфильмында төште. Әлбәттә була! Бу — бер. Икенчедән, хәзер һәвәскәр техника да шулкадәр профессиональ иһазларга якын, АКШтагы шикелле павильоннар белән зур студияләр коруга ихтыя юк. Чөнки хәзер бик күп фильмнар зур акчалар тотмыйча, чынбарлыкта булган объектларда, тормышта булган урамнар, реаль интерьерларда төшерелә. Әлбәттә, тарихи фильмнар кыйммәткә төшә, анысына аерым бер технологик нигез кирәк. Фильмнар бер-бер артлы туктаусыз чыгып торырга тиеш, күпләп, шул вакытта төрле-төрле картиналар күп булачак, шулар арасыннан тарих турындагы фильм төшерү осталары, балалар киносы, заманча мелодрама, комедия төшерүче оста иатчылар килеп чыгар. Кино аз төшерелү начар. Шуңа да мин итештерү бик зур булсын дим. Татарстанда да, Башкортстанда да елына унышар кино төшерелсен. Шулай булганда, шушы казанда кайнап, үз йолдызларыбыз, үз Михалковларыбыз, Бондарчукларыбыз килеп чыгар. итештерү булмаганда, мондый мөмкинлек юк. Ә инде кино итештерү булмаган шартларда кинофестиваль прокаты булса да эшләп торса, монысы әйбәт. Шуңа күрә пандемия чорында әлегә эшләп торган әйберләрне саклау, туктатмау бик мөһим. Шул ук вакытта ниндидер интерактив, яшьләр кино төшерсен өчен дигитал проектлар уйлап чыгарырга кирәк. Чөнки хәзер хәтта телефонга да төшереп була.","Булат Йосыпов: ""Кино күп төшерелергә һәм тамашачыга барып итәргә тиеш""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 0 1 1 0 1 0 0],7,Мәҙәниәт,8978,https://www.azatliq.org/a/30847573.html,2020-09-19T21:01:00+00:00
"Бер ҡасан да, бер кемде лә сихырламағыҙ, зинһар! Ошо ҡара ысулға бер мәртәбә мөрәжәғәт иттем, әммә үкенесе ғүмерлек булды. Бер егеткә ғашиҡ инем. Бик ныҡ яраттым, төндәрен йоҡлай алмай тик уның хаҡында уйлар инем. Тик ул минең әхирәтемде яратты. Беҙ ул егет менән бик дуҫ булдыҡ. Минең хистәремде һиҙмәне лә, бәлки, һиҙһә лә өндәшмәгәндер. Бер көн әхирәтемдән уларҙың өйләнешергә йыйыныуҙарын ишеткәс, ҡайғынан бөгөлөп төштөм. Их, ул саҡта аңламағанмын шул ысын бәлә-ҡазаның нимә икәнен! Бер таныш өлкән апайҙың сихыр менән булышҡанын белә инем. Шуға киттем. Тегенән: Яратҡан кешем икенсе кешегә өйләнмәһен өсөн берәй нәмә эшләй алаһығыҙмы? -тип һораным. Сихырсының: Әлбиттә, - тип ҡурҡыныс итеп йылмайғанын әле лә хәтерләп ҡурҡып китәм. Егеттең фоторәсемен алып килергә ҡушты. Нимә уйлағанмындыр инде ул саҡта: барыһын да сихырсы ҡушҡанса эшләнем. Һөҙөмтәһе үҙен оҙаҡ көттөрмәне: әхирәтем менән минең һөйгәнем өйләнешмәне. Улар буштан-бушҡа йыш талаша башланы. Әхирәтем нимә эшләргә белмәй ҡайғыһын миңә һөйләй, ә мин эстән генә тантана итәм. Бер йыл самаһы шулай ыҙалағандан һуң әхирәтем икенсе ҡалаға сығып китте. Ҡайғырып йөрөгән һөйгәнем йыш ҡына эсә башланы. Шуға ҡарамаҫтан һаман ярата инем уны. Бер көн ул иҫерек саҡты уны өйөмә алып ҡайттым. Иртәнсәк айығып та бөтмәгән егеткә өйләнешәбеҙ инде тинем. Ул риза булды. Тик айыҡҡас минән ҡасып йөрөй башланы. Эсһә – килә, эсмәһә мин уның өсөн бөтөнләй юҡ. Шулай итеп әллә күпме яфа сиктем уның менән! Бер килә, бер китә, эсһә – ҡаңғыра. Саҡ ҡотолдом. Уйламағанда буласаҡ тормош иптәшем менән таныштыҡ, күп тә үтмәй өйләнештек. Беҙҙең туйҙан һуң теге егет бөтөнләй эскелеккә һабышты, унан йәп-йәш көйөнсә ҡышҡыһын туңып үлде. Әхирәтем дә бәхетһеҙ булып ҡалды. Бер мәртәбә кейәүгә сығып ҡараны, тик оҙаҡ йәшәмәнеләр, балаһы ла булманы. Ваҡытты кире ҡайтарып булмай. Ул саҡҡа ҡайтһам мин был аҙымға бер ҡасан да бармаҫ инем. Етеш донъяма, яратҡан тормош иптәшемә, һөйөклө балаларыма ҡарайым да, был сихыр ҡасан минең үҙемдең башыма төшөр икән, тип ҡурҡып йәшәйем. Иң мөһиме – яҡындарыма түгел, үҙемә төшһөн! М.",Ул саҡҡа ҡайтһам мин был аҙымға бер ҡасан да бармаҫ инем,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йөрәк,2062,https://shonkar.com/articles/y-r-k-sere/2025-06-07/ul-sa-a-ayt-am-min-byl-a-ym-a-ber-asan-da-barma-inem-4268804,2025-06-07T18:50:00+00:00
Хөкүмәттең оператив кәңәшмәһендә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы министрлығына Асҡын һәм Тәтешле райондарында юлдар мәсьәләһен хәл итергә ҡушты.,Юлдарға дәғүәләр күп,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,189,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-16/yuldar-a-d-l-r-k-p-4509709,2025-12-16T13:04:13+00:00
"Депутат Матвейчев раҫлауынса: Халыҡ яҡшы йәшәгән һайын, аҙ бала таба. Уның дәлиле – тыуыусылар һанының иң юғары дәрәжәлә ярлы илдәрҙә күҙәтелеүенә нигеҙләнгән, ә бай илдәрҙә ул, киреһенсә, иң түбән. Әммә бындай фекер күп һорауҙар һәм бәхәстәр тыуҙыра. Сөнки тормоштоң сифаты һәм финанс тотороҡлолоғо ғәҙәттә ғаиләне планлаштырыу өсөн мөһим факторҙар булып һанала.  Етешлек һәм ҙур пособиелар балаларҙы тәрбиәләү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырырға ярҙам итә ала. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Хәйерселәр генә бала таба икән,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Ғәләмәт бит,1130,https://henek.info/articles/++-++/2025-10-28/h-yersel-r-gen-bala-taba-ik-n-4444177,2025-10-28T13:25:00+00:00
"Бер ҙә генә ҡала тормошон үҙһенмәне инде Мәҙинә инәй. Әллә нимәгә алып килде бит Сәлимәһе ошо ҡалаға. Һуңғы ваҡытта төштәре лә боларып тора. Ғүмеремдең көҙө килеп еткәндер инде, шулай оҙаҡ йәшәмәйҙер ҙә әҙәм балаһы, әстәғәфирулла! Төнө буйы йөрәге күкрәгенә һыймай туланы. Табип саҡыртты Фәридәһе, ҡан баҫымы күпкә күтәрелгән икән. Тағы ла: "" Ниңә генә алып килде инде Сәлимәһе? ""-тип ҡабатланы. Фәридәмде ҡурҡытып төн йоҡоһо бирмәнем. Асия ла ваҡытында ял итеп өйрәнгәндер, сменалы эштәре ауыр заводта. "" -Хәҙер үк үҙ йортома алып ҡайтһындар. Бер - бер хәл була торған булһа, уларҙы расходҡа һуғырмын йә. Юҡ, юҡ, ҡайтып үләм, -тип ҡабаланып яулығын ипләп ябынды. Төйөнсәген ҡулына алып, Сәлимәһен ҡабаландырҙы ул. Арттарынан оҙатып сыҡҡан Фәридәһенең хушлашып әйткән һүҙҙәренә: ""Һау булайыҡ балалар, һау булайыҡ "", -тип кенә яуап ҡайтарҙы Мәҙинә инәй. ""Элек әллә нисә тапҡыр артына боролоп ҡарап, ҡат -ҡат хушлаша торған ине, әллә үпкәләне инде "", -тип борсолдо кинйә ҡыҙы. Автобуста ҡайтып барғанда күҙ алдары ҡараңғыланды, бөтә донъя әйләнде. Үҙ йортома ҡайтып етеп кенә өлгөрһәм ярар ине, тип көйәләнде ул. Ауыл осона еткәс, туҡтап торҙо. Беренсе тапҡыр күргәндәй бесәнлегенә, һарғайған ағас япраҡтарына ҡарап торҙо. Бер яҡҡа ҡыйшайыбыраҡ ултырған өйөнөң янына килеп еткәс, эскәмйәгә ултырып, бөтә күкрәге менән тәрән итеп тын алды. Рәхәт булып китте Мәҙинә инәйгә. Бына хәҙер ҡайһы бер эштәремде лә еренә еткереп ҡуяйым, -тип йәшереп ҡуйған асҡысын бүрәнә йырығынан алып ишеген асты. Етемһерәп өлгөргән өйөнөң эсенән мәйет еҫе килгән кеүек ине. Ут яғып ебәрҙе, өйөнә лә, күңеленә лә йылы йүгерҙе, йәм керҙе. Стенала эленеп торған балаларының фотоларына ҡарап, һәр береһенә айырым йылы һүҙҙәрен әйтеп сыҡты, кемеһенәлер кәңәш бирҙе. Фәридәһенең фтотоһын ҡулына алып: ""Балаҡайым, һинең урамда ла байрам булыр әле, хафаланма, түҙемлек кәрәк, балаларыңа аҡыл керер ул, ""-тине. Шкафтан кәфенлеген сығарҙы, хәйерлектәрен барлап сыҡты. Иртәнсәк һалып алырмын, тип икмәккә ҡамыр ҡуйҙы. Өлгөрһәм, бер пар булһа ла ойоҡбаш бәйләйем әле, тип бәйләмен ҡулына алды. Бармаҡтарымдың хәле лә юҡ табаһа, көсөм дә мине ташлап бара түгелме? Шәп саҡтар бар ине бит, аслыҡ йылында ла бирешмәнек, тип йашлегенә ҡайтып әйләнде. Беренсе мөхәббәте менән һигеҙ ай ғына йәшәп ҡалдылар, һуғышҡа китеп, хәбәрһеҙ юғалды. Һуғышта һәләк булған атаһының да төҫөн төҫмөрләргә тырышты, ҡырҡ йылдан ашыу ғүмер иткән ирен һағынды. Был матур тормошта йәшәп ҡалғанына ризалашты ла, ғорурланды ла Мәҙинә инәй. Тик, әжәлем килеп етте шул, тип күңелһеҙләнде лә, көҙгөгә ултырған саңды һөрткән арала йөҙөнә күҙ һалды. Ҡасандыр дәрт тә, дарман да бәреп торған алһыу, нурлы йөҙө көҙгө япраҡ кеүек һарғайған, ут сатҡылары сәсрәтеп торған күҙҙәре тоноҡланып һүрелгән. Әллә нисә энә алып, оҙон -оҙон итеп аҡ еп һаҡлап ҡуйҙы. Апаруҡ эш башҡара алыуына ризалашып, бисмиллаһын уҡып йоҡларға ятты. Иртәгеһен бәйланеп бөтмәгән ойоҡбаштарын мейесе алдындағы епкә элеп ҡуйҙы ла күршеләге Ғәлиә килененә китте. ""Төшөмдө һөйләйем әле, килен "", -тине ул, алдына ҡуйылған сәйҙән баш тартып. ""Рәсүлем пар аттарҙа сабып килеп, мине үҙе менән алып китте бит. Эй үҙе шатлана, матур сағы, сәстәре күпереп тора, артҡа таралған. ""тине лә туҡтап ҡалды һөйләүенән. Өйөнә ҡайтып икмәк мейесен тоҡандырҙы ла йылға буйына төштө. Шишмә һыуын услап уртланы, ҡайындар янына килде лә уларҙы ҡосаҡлап алды. Һәр береһе менән серләште лә: "" Ә һеҙ бирешмәгеҙ, ,йәшәгеҙ әле, йәшәгеҙ"", -тине ул. Янып ятҡан икмәк мейесен иҫенә төшөрөп ҡайтып китте. Үҙендә шундай еңеллек һиҙҙе Мәҙинә инәй, Икмәкте бешереп алғас, шау сәскәле яулығын алып ябынды, тәһәрәт алды, һуңынан карауатына барып ултырҙы. Күңеленә иң яратҡан йыры килде: ""Урман нисек шаулар, ишелмәҫме тауҙар, икебеҙ ҙә моңһоуҙар. "" Уның тауышы элеккеләй яңғырап сыҡмай ине, тын алған һайын ғыжылдап тора. Тик әллә ниндәй күкрәк төбөнән сыҡан әсе, һағышлы, өмөтлө лә моң бар ине уның йырында. Тамағына аш та барманы уның, сәй ҙә эсмәне. ""Ашап -эсеп оҙаҡ ята торған булһам, сикәнерҙәр, балаларға бәлә булмайым"", -тип уйланы ул. Бер ойоҡбашының үксәһе бәйләнеп бөтмәгәнен иҫенә төшөрөп, урҙаға үрелгән арала, башы әйләнеп йығылып китте. Күпме ятҡандыр иҙәндә, үҙ тәнен үҙе тоймай ине инде Мәҙинә инәй. Карауатына менеп ятырҙай ғына көсө ҡалған икән әле. Әжәлен көтөп тағы ике көн ятты ул. Курше килеп кереп табип саҡыртты, балаларына хәбәр иттеләр. Ҡыҙҙарын көс- хәл менән саҡ таныны әсәһе. Ҡосаҡлап торғоҙоп ултыртып йылы сәй эсерергә тырышҡан Фәридәһенә көрмәлгән теле менән: ""Бер нимә лә килеп сыҡмай инде"" - тип әйтеп телдән ҡалды Мәҙинә инәй. Күҙҙәрен йомоп, ирендәрен ҡымтып, тыныс ҡына китте ул был донъянан. Дилара Мәхмүтдинова. Учалы районы.",МӘҘИНӘ,['Дин' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Файҙалы эштәр,4627,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2026-01-30/m-in-4556417,2026-01-30T01:56:00+00:00
"Мәскәүдә татар теле укытылучы 1186 нчы мәктәпфикерләрМәскәүдәге бердәнбер татар мәктәбе – Советлар Берлеге Каһарманы Муса әлил исемен йөртүче 1186 нчы мәктәпне башка мәктәпкә кушу мәсьәләсе күтәрелгән. Бу хакта Мәскәү татарларына сылтанып, ""Миллиард. Татар""яза. Татарстанның Мәскәүдәге вәкаләтле вәкил урынбасары Эмиль Фәйзуллинаңлатканча, узган ел ук Мәскәү мэриясенә әлеге мәктәпнең мөстәкыйль статусын саклап калу үтенече белән рәсми хатлар юлланган. Ә быел мондый мөрәәгать Мәскәү мэры Сергей Собянинисеменә Татарстан рәисе Рөстәм Миңнеханов имзасы белән ибәрелгән. ""Татарстан Республикасының Русия Федерациясендәге вәкиллеге Мәскәүдәге 1186 нчы Муса әлил исемендәге мәктәп белән тыгыз хезмәттәшлектә тора. Мәктәптә хәзер Каюм Насыйри үзәге эшләп килә, укучылар ел саен Казанда узучы халыкара туган тел олимпиадаларында беренче урыннарны яулый. Татар мәдәниятен, тарихын саклау чаралары, билбау көрәше чемпионатлары һәм башка күптөрле эшчәнлек алып барыла. Вәкаләтле вәкиллек мөмкинлекләреннән чыгып мәктәпкә ярдәм күрсәтә һәм 1990 нчы еллар ахырында нигез салынган матур традицияләр – шул исәптән татар телен укыту – киләчәктә дә дәвам итсен өчен тырыша. Мәктәпне комплекс белән кушу мәсьәләсе бездә дә, республикада да зур борчылу уята. Узган ел Мәскәү мэриясенә мәктәпнең мөстәкыйль статусын саклап калу үтенече белән хатлар ибәрелгән иде. Быелгы мөрәәгатьне инде Татарстан рәисе Рөстәм Миңнеханов имзалады"", – дигән Эмиль Фәйзуллин. Этномәдәни татар компонентлы гомуми белем мәктәбе Мәскәүдә 28 ел элек – 1997 елда ачылган. Башта мәктәп буш торган балалар бакчасы бинасында эшли башлый, ә 2008 елда яңа корпуска күчә.2025 елда 1186 нчы мәктәпнең чыгарылыш сыйныф укучылары Мәскәү шәһәренең ике көмеш һәм иде алтын медаленә лаек булды. Хәзерге вакытта биредә 641 бала белем ала. Ата-аналар белдерүенчә, татар теле дәресләре инде хәзер үк күпкә киметелгән, әгәр мәктәп кушылса, алар бөтенләй юкка чыгарга мөмкин. Биш ел элек мәктәп исеменнән ""этномәдәни татар компоненты"" дигән сүзтезмә алып ташланды. ""Бизнес онлайн"" чыганаклары белдерүенчә, моның сәбәбе – Мәскәү хакимиятенең белем бирү өлкәсендә бертөрлелек һәм стандартлаштыру сәясәте. ""Татар рухыннан анда берни дә калмады диярлек. Мәктәп элекке инерция буенча гына шундый булып күренә, әмма татарлык хәзер бары тик Муса әлил истәлегенә багышланган чараларда гына саклана"", – дип сөйләгән басма әңгәмәдәшләренең берсе. Озак еллар мәктәп мөдире булып эшләгән Роза Шакировны узган ел эшеннән алганнар – ул аттестация узмаган. Чыганаклар әйтүенчә, Шакирова күптәннән үзенә варис эзләгән, әмма ""Мәскәү мәгариф департаменты алданрак хәл киткән"".2024 елның 19 июненнән 1186 нчы мәктәпне Ольга Гасановаитәкли башлады.2021 елда ук Роза Шакирова-Хәбибуллина мәктәптә татар балалары әз, күбрәк мигрант балалары килә дипсөйләгән иде: — Мин килгәндә татарлар 50 юк иде инде, 30 иде. Төрле милләтләр, урыслар күп иде. Хәзер татарлар 25ка калып бара. Быелгы беренче сыйныфтагы илле баланың унбере - татар баласы. Татарлар хәзер нишләптер башка мәктәпләрне сайлыйлар, Азия балалары белән укыйсылары килми. Башлангыч мәктәпне тәмамлыйлар да, башка мәктәпне сайларга тотыналар. Бездә зур комплекслардагы кебек заманча иһазлар юк, супер -техника юк, бәлки аларга шул кирәктер. Мин аңламыйм, әмма безнең хәзерге татарларда, кызганыч, ниндидер патриотлык хисе юк инде. Азия балалары белән укырга кимсенәләр, менә шундый туып килүче шовинизм бар. Русиядә",Мәскәүдәге бердәнбер татар мәктәбен башка мәктәп белән берләштермәкчеләр,['Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 1 1 0 1 1 1 0 0 0 0],5,Татарстан,3394,https://www.azatliq.org/a/33547290.html,2025-10-02T15:47:48+00:00
"Бөгөн Өфөләге ""Йәшел сауҡалыҡ"" шифаханаһының концерт залында ""Бала саҡ йондоҙҙары"" конкурсы үтте. Волга буйы округының 13 төбәгенән үҙҙәрендә үткән һайлап алыу турында еңгән йәш бейеүселәр, йырсылар, нәфис һүҙ оҫталары, музыканттар килгәйне. Билдәле булыуынса, фестиваль етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар өсөн ойошторола. Максим ВОЛОБОЕВ фотоһы.","""Бала саҡ йондоҙҙары"" конкурсы",['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,360,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-19/bala-sa-yondo-ary-konkursy-3935124,2024-09-19T08:18:00+00:00
"Дом сибирских татар, архивное фотоСразу отметим, что редакция Әйдә! очень любит диалектизмы. Они как яркие частички орнамента в большой мозаике татарского языка. И руки таких мастеров, как, например, классиков татарской литературы, могут сшивать их шелковыми ниточками в большое полотно вместе с другими словами литературной нормы нашего языка. Наверняка, многие из вас знают, что значит ""дустыган"", ""мачы"", ""ызба"", которые часто создают смешные ситуации при общении представителей разных диалектов. В этой же подборке мы подготовили диалектизмы, которые встречаются еще реже, но для кого-то они – привычные с детства. Есть чем дополнить наши материалы? Хотите добавить свой вариант или нашли ошибку? Обязательно напишите нам на почту Будем рады любому отзыву! Это не аббревиатура, а очень интересное слово из говора мензелинских татар и татар Башкортстана. Означает ""пристрастный, охочий"" до чего-либо, способный, дельный, ловкий. Так говорят татары-кряшены за Казанью: мач китерү– туры китерү (застать, сделать впору), мач килү– прийти впору. В некоторых тюркских языках слова ""мас"" (нугайский, уйгурский), ""мос"" (узбекский) значит удачу, везение. Татарский вариант образован путем ""отатаривания"" казахского слово ""маш"". Естественно, на значение слова на татарском повлияло еще русское ""масть"", когда игральные карты подходят по цвету, но есть версия, что само слово ""масть"" в русский пришло с востока. Помимо значений ""везение, удача, масть"", татарский мач еще и про попадание в точку или быть впору: например, мач килгәннәрговорят про тех, кто подходит друг другу. (варига, варик, вәригә, вәрик) – бияләйВаряги? Еще напоминает русское слово ""варежки"", верно? ""Варега"", она же варежка – до сих пор еще встречается в диалектах русского языка и означает однопалая, вязаная шерстяная рукавица. Возможно, когда-то означало и варяжскую рукавицу. Слово можно встретить в чистопольском, дрожжановском, сергачском говоре. Это смородина, карлыганв литературном татарском. Вернее, кара карлыган (черная смородина). Так смородину называют в сергачском, байкыбашском (Башкортостан), мелекесском (Ульяновская область) говорах. Кстати, в мелекесском говоре, который распространен в северных районах Ульяновской области, слово карагыт также используется в значении ягодыпаслён. бөккән (пирог)Это слово можно услышать в татарских деревнях Чувашии, в дрожанновском и вятском говорах. А почему именно там? Это влияние наших чувашских соседей – пирог на чувашском будет ""кукаль"". Если вы считаете, что у слова пирог нет перевода на татарский язык, диалекты нашего языка вас приятно удивят: тут есть икәкре, ибөккән, ибөгеш, и дажемәикәй. Это мы еще не всё вспомнили. Кстати, а как у вас называют пирог на татарском? Нет, не море. Это ""йорт нигезе"", то есть основание дома, фундамент. Слово встречается, к примеру, у мензелинских и мамадышских татар, также у татар, проживающих в Перми и в Башкортстане. Второе значение – зимняя обшивка из почвы, мякины и соломы (завалинка): Как и слово ""нигез"", этот диалектизм используется для обозначение основного дома, родового гнезда (төп йорт, туып үскән йорт – дом, принадлежавший предкам данного рода, данной семьи – отцу, деду, прадеду). Словарь диалектизмов объясняет, что у татар-кряшен есть прекрасная традиция""диңгез боткасы"". Тут тоже речь не про кашу для моряков, а про старинный обычай при закладывании дома: соседи и родственники приносят с пожеланием счастья различные кушанья: блины, кашу или что-то еще. Чынаяк тоткасы, то есть ручка чайной чашки в говоре тобольских татар или сам чынаяк, то есть чайная чашка – в мензелинском говоре и в говоре татар из Башкортстана. Еще синонимы – чынаякчокыры, чынаяк өсте (чашка). Легко найти связь между круглой (йомры) формой чашки или же круглой формой её ручки. Красивая интерпретация русского слова ""блюдо"". Кактәлинкәитарелка. Встречается в мензелинском говоре. Бәллүдә означает блюдца из чайной пары: А как у вас в семье называют чайные блюдца? А сейчас поговорим о говоре татар, наследников мухаджиров (переселенцев) века, переселившихся в Турцию и основавших деревню Курухуюк (Османие) под Эскишехиром. Эта диаспора широко известна своейоткрытостью, гостеприимностью, помощьювновь прибывающим мухаджирам, а местная община активно развивает свои соцсети, а музей-дом Казанских татар в туристическом центре Эскишехира не только проводит экскурсии всем своим гостям, еще и угощает чаем. Их предки, помимо фамильных самоваров и других ценностей, привезли из своей исторической родины слово ""брамат"", который встречается и в других регионах, где проживают татары. Вполне может быть, что вы уже слышали это слово. Оно означает ""бродяга"", ""отшельник"", ""скиталец"". Строгая мать может отчитать своего ребенка, пропадающего на целый день на улице, играя в мячик, а общественность же этим словом обозначает бездельника без определенного вида деятельности. Слово встречается и в современном мензелинском говоре, гдебраматлыкозначает лень. Слава Аллаху, речь не про болезнь. Вич – от русского слова ""весь"". Встречается, к примеру, в чистопольском говоре мишар. Интересно, что слово можно встретить ив речинекоторых артистов, ив написанном видев социальных сетях. Так что не удивляйтесь, если встретите это слово. Да, есть такое слово в литературном языке, которое вы наверняка знаете. Но нет, тут речь не про руку. В Актанышском районе Татарстана можно встретить локальные топонимы Каенлы кул, под Бугульмой –Биктәш кулы, Сәягъфәр кулы…Так местные называют длинный овраг, яму, русло реки и дают им названия – например, ""Каенлы кул"" – Березовый овраг. Слово ""зат"" в значении ""ни"", ""нәрсә"", ""әйбер"" встречается в речи астраханских и ульяновских татар, а также в лямбринском, кузнецком, хвалынском, каргалинском говорах. Это в том числе слово-паразит, как и слово ""ни"" с недавней нашейподборки. Давайте рассмотрим примеры из речи татар, проживающих в Астраханской области: Речь не про наркоманов. Это полынь в речи некоторых татар в Мордовии и в Нижегородской области. Означает маленькую коробочку, сделанную обычно из дерева. Логично, что сама коробка будет ""котый"". А котыйчык это шкатулочка, ларчик. Пудренницу тоже можно назвать котыйчык. Спасибо стерлитамакскому говору за новое слово в нашем лексиконе. Печтәннәп өрү– эшсез-йомышсыз килеп-китеп йөрү, киләп сарып йөрү, то есть болтаться без дела. Можно встретить в речи татар-кряшен, и у их соседей. Для написания и проверки этого материала был использован Большой диалектологический словарь татарского языка(Казань: Татарской книжное издательство, 2009), а также личные беседы с носителями некоторых из приведенных говоров. Дуслар, здесь мы собрали лишь некоторые диалектизмы, которые знакомы не всем татарам. Если вы нашли знакомое вам слово, напишите нам в комментариях под этим материалом в наших соцсетях. Не забывайте поставить лайки в наших соцсетях. А если сами вспомните уникальное слово вашей местности, что не вошло в наш список, напишите их в комментариях – мы продолжим готовить материалы на эту тему. Заходите нанаш сайт, каждый день вы найдёте там что-то новое и интересное! Также подписывайтесь на наши соцсети: мы есть в-е, -е, и Тиктоке. Проект""Әйдә! .Изучаем татарский""предлагает качественные и современные курсы и материалы для изучения татарского языка. Онлайн-курсы разговорного татарского, адаптированные литературные тексты, новости с подстрочным переводом, видео- и аудио-материалы, тесты и многое другое! Скоро – больше! Оставайтесь с нашим проектом, сау булыгыз! А как говорите вы? Тест по татарским диалектизмам",Языковое богатство: 15 татарских диалектальных слов,['Дин' 'Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],4,Пайҙалы,7463,https://www.azatliq.org/a/33148947.html,2024-10-08T10:07:00+00:00
"В целях повышения качества образования, уровня педагогического мастерства педагогов, работающих с использованием информационных технологий в образовательном процессе в Институте развития образования Республики Башкортостан  прошел республиканский конкурс «Лучший видеоурок по предмету Основы религиозных культур и светской этики».",Республиканский конкурс «Лучший видеоурок по предмету Основы религиозных культур и светской этики»,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,330,https://uchbash.com/news/novosti/2024-04-05/respublikanskiy-konkurs-luchshiy-videourok-po-predmetu-osnovy-religioznyh-kultur-i-svetskoy-etiki-3716695,2024-04-05T16:09:17+00:00
"Рәсәй Төҙөлөш һәм Һанлы үҫеш, элемтә һәм киң коммуникациялар министрлыҡтарының берлектәге эше һөҙөмтәһендә, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ мәсьәләләрен берҙәм тәҙрәлә уңайлы хәл итеүгә йүнәлтелгән Госуслуги Дом мобиль ҡушымтаһын файҙаланыусылар иҫәбе 15 миллиондан ашҡан. Был һанлаштырыуҙың милекселәр, йорттарҙа йәшәүселәр, идарасы ойошмалар өсөн торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр күрһәтеүҙең һөҙөмтәлелеген, асыҡлығын, уңайлылығын күтәргән ғәмәли алым булыуын дәлилләй. Ҡушымта торлаҡ мәсьәләләрен хәл итеүҙең йоғонтоло механизмына әйләнде – ҡулланыусыларҙың әүҙемлеге шуны раҫлай. Хеҙмәттәрҙең айырыуса кәрәклеләре – күрһәткестәрҙе тапшырыу һәм иҫәп буйынса түләү, милекселәрҙең дөйөм йыйылышында онлайн тауыш биреү үткәреү, идарасы ойошмаға мөрәжәғәт ебәреү. Ҡушымта ярҙамында идарасы ойошмаларға 5,4 миллиондан ашыу мөрәжәғәт ебәрелгән дә инде. Уларҙың 420-нән күберәге – коллектив хәбәр. Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ тармағында тура диалог һанлаштырыу арҡаһында булдырылды. Бөгөн ул тренд ҡына түгел, ә барлыҡ ҡатнашыусылар өсөн уйын ҡағиҙәләрен һиҙелерлек үҙгәрткән ғәмәли алым да. Тап шуның өсөн дә беҙ Тормош өсөн инфраструктура милли проектын бойомға ашырыу барышында торлаҡ-коммуналь хужалыҡта һанлы сервистарҙы үҫтереү буйынса планлы эш алып барабыҙ. Төп бурысыбыҙ – коммуналь хеҙмәттәр сифатын туранан-тура яҡшыртҡан алымдар булдырыу, – ти Рәсәйҙең төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары Константин Михайлик. Әле ҡушымта күберәк милекселәр өсөн ҡулайлаштырылған. Уларға мөлкәте, иҫәптәре хаҡында мәғлүмәт Дәүләт хеҙмәттәре порталындағы раҫланған иҫәп яҙмаһы ярҙамында автоматик рәүештә килеп сыға. Артабанғы аҙым – милексе булмағандар өсөн дә ошондай уңайлылыҡ тыуҙырыу. Улар ҡушымтаға ҡунаҡ рәүешендә инеп, хеҙмәттәрҙән файҙалана аласаҡ. Госуслуги Дом ҡушымтаһын МАХ милли мессенджерының йорт чаттары менән интеграциялау аралашыу майҙансығын асыҡ диалогтың һанлы мөхитенә әйләндерәсәк. Был – коллектив ҡарарҙар ҡабул итеүҙең артабанғы кимәле. МАХ-та йорт чаттарының аудиторияһы хәҙер инде алты миллион кешенән ашҡан. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ҡушымтанан 15 миллиондан ашыу кеше файҙалана,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Иҡтисад,2140,https://bashgazet.ru/articles/i-tisad/2026-01-23/ushymtanan-15-milliondan-ashyu-keshe-fay-alana-4551297,2026-01-23T20:45:00+00:00
"На 2026 год намечены амбициозные планы: ввод в эксплуатацию пяти школ, рассчитанных почти на 6 тысяч учеников. Все эти объекты возводятся по концессионным соглашениям и расположены в Стерлитамаке, Нефтекамске, а также в Уфе – в микрорайонах Глумилино, Яркий и по улице Миловской. В планах на 2027 год значится детский сад в Нагаево. А уже в следующем году будет завершено строительство Республиканского математического лицея-интерната – флагманской школы для одаренных детей, работы над которой ведутся в рамках национального проекта «Молодежь и дети». Кроме того, существуют еще три сложных образовательных объекта, расположенных в Караидельском и Аскинском районах, а также в Уфе, в Советском районе на улице Дмитриева. В настоящее время ведется обсуждение вопросов финансирования и поиск путей для их завершения. Об этом проинформировал глава республики Радий Хабиров. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Новые школы – новые возможности для образования,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0],5,Мәғариф,994,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2026-02-09/novye-shkoly-novye-vozmozhnosti-dlya-obrazovaniya-4570637,2026-02-09T14:44:00+00:00
"Русия гаскәре хәрбиләре. Иллюстратив фотофикерләрПриморье краеннан, Камчатка һәм Сахалиннан мобилизацияләнгән ирләрнең туганнары Русия саклану министрлыгы итәкчелегенә һәм үз төбәкләренең башлыкларына мөрәәгать иткән. Алар 60 нчы аерым мотоукчы бригадада хезмәт итүче якыннарын алгы сафта сугышудан баш тартканга башта берничә көнгә чокырда утырттылар, су һәм ризык бирмәделәр, аннары соң билгесез тарафка алып киттеләр дип зарлана. Хәзерге вакытта мобилизацияләнгән ирләр белән элемтә юк, дипхәбәр итә Сибирь. Реалии. Дәлил буларак, солдатларның туганнары видео чыгарган, анда берничә кешенең идән астында утыруы күренә. Зарланучылар әйтүенчә, мобилизацияләнгәннәрне хәрби итәкчеләре ""һөүмгә ибәрергә"" вәгъдә иткән, ""аннан кире кайтмаячаксыз"" дигән. Шул ук вакытта хәрбиләрнең туганнары әйтүенчә, хәрби бүлекчәдә ун ай булсалар да, солдатлар тиешле хәрби әзерлек узмаган. Узган ел ноябрь аенда Русия президенты Владимир Путин""өлешчә"" мобилизация кысаларында хәрби хезмәткә алынганнар хәрби хәрәкәтләрдә турыдан-туры катнашмаячакдигән иде. Соңрак саклану министрлыгы вәкилләре мобилизацияләнгәннәрне фронтның кайнар нокталарына ибәрмиләр, диде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",60 нчы бригаданың Приморье краеннан мобилизацияләнгән ирләре алгы сафта сугышудан баш тарткан,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1242,https://www.azatliq.org/a/32496425.html,2023-07-10T07:08:05+00:00
"Ул уға, йәнәһе, уның исеменә кредит алырға тырышалар, тип хәбәр итә. Шуға күрә уларҙы ашығыс рәүештә «хәүефһеҙ иҫәпкә» күсерергә кәрәк тигән. Өгөтләү һөҙөмтәһендә ҡатын оло йәштәге әсәһенән 2,4 миллион һум аҡса ала һәм уны ошо иҫәпкә күсерә. Тик бер аҙҙан ғына ул мутлашыусыларҙың сираттағы ҡорбаны булыуын аңлай. Енәйәт эше ҡуҙғатылған.","Ҡарт ҡына әсәһенең 2,4 млн һумдан ашыу аҡсаһын ""мошейник""ка биргән",['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,337,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-11/art-yna-s-ene-2-4-mln-umdan-ashyu-a-sa-yn-mosheynik-ka-birg-n-4533236,2026-01-11T17:10:00+00:00
"Билдәле яҙыусы Айгиз Баймөхәмәтовтың ""Ҡалдырма, әсәй! "" повесы буйынса яҙылған спектаклде бөгөн Рәсәйҙең генә түгел, башҡа илдәрҙең бихисап театрҙары ҡуйҙы. Барыһында ла аншлаг менән бара. Билеттар 15 көн алдан бөтә. Премьераға уның авторы Айгиз Баймөхәмәтовтың үҙен килеүен һорайҙар. ""Нисек булһа ла килергә тырыш. Юл, тағы башҡа сығымдарҙы үҙебеҙ түләйбеҙ. Бары кил. Тамашасылар һине көтә"", - тиҙәр театр етәкселәре. Әҫәр Ҡаҙағстандың бер нисә театрында ҡуйылһа ла, был юлы Чимкент ҡалаһының Жумат Шанин исемендәге академия ҡаҙаҡ драма театры сәхнәләштерҙе. ""Әсә һөйөүен һағыныусы балалар тарихы. Балалар йортоноң стеналарында үрелгән яҙмыштар. Тамашасыларҙы күҙ йәштәре ағыҙырға мәжбүр иткән спектакль.  Был спектакль - аяуһыҙ ысынбарлыҡтың яңғырашы, йән ауазы. Айгиз Баймөхәмәтов үҙенең әҫәрендә үҙенең тарихын һөйләне. Ике һеңлеһе менән бергә ул балалар йортона эләгә, унда етемдәр яҙмышының бөтә ауырлыҡтарын кисерә"", - тип яҙған өлкәнең бер гәзите.","""Ҡалдырма, әсәй» - Чимкент сәхнәһендә",['Мәҙәниәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1],3,Мәҙәниәт,955,https://shonkar.com/news/culture/2025-04-06/aldyrma-s-y-chimkent-s-hn-end-4186513,2025-04-06T19:20:00+00:00
Йәш белгес – киләсәк төҙөүсеһе форумында Рәсәй студент отрядтары вәкилдәре уҡыусыларға ошо хаҡта һөйләне. Был хәрәкәткә 14 йәштән ҡушылырға мөмкин.,Мәктәп уҡыусылары ла студент отрядында эшләй ала,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,147,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-02-21/m-kt-p-u-yusylary-la-student-otryadynda-eshl-y-ala-4134559,2025-02-21T21:50:00+00:00
"Күрше-тирәһенә әйтеп, иртәнсәк бүреләрҙең тиреһен һыҙырып алып ҡайтҡас ҡына, ҡайныһы өнһөҙ ҡалып, бот сапты. —     Ай-һай, килен, йөрәклеһең! — тине һоҡланып, шул уҡ иаҡытта ҡото осоп яу ҡорҙо. — Иә инде, шундай хәтәр ергә яңғыҙ сығалар тиме ни? Уйыңда булғас, исмаһам, үҙемә әйтер инең, икенсе аслан улай итмә, килен, — тине шелтәләп, хатта асыуланып. Ҡәйнәһе лә иламһырап: -Һибәтемде кәләшһеҙ ҡалдырып, мәхрүм итә яҙҙың даһа, килен. Ейәнемде уйлаһаңсы, исмаһам. Икенселәй артыңдан ҡалмай, күҙ яҙлыҡтырмай йөрөмәһәмме? — тип әрләне, үҙе килейенең арҡаһынан тапап һөйҙө: -Бәпәйгенәмде, хас үҙемдең йәш сағым. Хәҙрәт: «Килен ҡәйнә буҫағаһынан», — тип хаҡ әйткән икән теге саҡта. Фәйрүзә өйҙәгеләрҙе йыуатырға ашыҡты. —     Хәҙрәт миңә утты-һыуҙы бәлә-ҡазаһыҙ үтә торған бетеү бирҙе. Шуға мин хәҙер ҡушйөрәк, ҡәйнәм, — тип Фәйрүзә лә бирешмәне. Бүре атыу тураһындағы хәбәр ауылға йәшен тиҙлеге менән таралды. Төшкө сәйгә ултырырға торғанда уларға борсолған хәҙрәт килеп инде. -Һүҙ юҡ, ир йөрәклеһең, балам, ажарһың, — тине ул килендең саялығына, мәргәнлегенә хайран ҡалып. -Миңә бүреләр өйөрө немец фашистары булып күренде. Шуға ла нәфрәтемдең иге-сиге булманы. -Боронғолар көслөнән ҡурҡма, үсленән ҡурҡ, тигән. Балам, мин биргән бетеү һине һаҡлауын һаҡлар. Тик үҙең дә һаҡлыҡты онотма. Бүре хаслыҡлы, үсле йыртҡыс. Ишеттегеҙме, төнө буйы ата бүре һыҡтап, олоп сыҡты? Ишен юғалтыуға ҡайғырҙы. Беҙгә ата бүрене тиҙерәк юҡ итергә кәрәк. Хәҙер ул үтә ҡурҡыныс, малдарҙы ҡураға инеп ҡырыр, кешеләргә ташланыр. Ҡалған бүреләрҙең ауылға зыян килтереү ихтималын башына ла килтермәгән Фәйрүзәнең сәстәре үрә торҙо. «Әҙенән килеп, улына тейеп ҡуймаһын ул дәжжәл! .. » Йөрәге ярыла яҙған килен хәҙрәткә төбәлде: —     Олатай, беҙгә тиҙерәк өйрәтегеҙ. Ни эшләйек? Иң башта ауыл менән сығып Олоһаҙҙан ҡыуып ҡа-райыҡ. Унан, барып сыҡмаһа, күҙ күрер. Ошо уҡ көндө, төш ауғас, кәрәк-һәнәк, суҡмар менән ҡоралланған манһырҙар Олоһаҙға йүнәлде. Мылтыҡлы Фәйрүзә ҡайныһы менән йәнәшә атланы. Инәһеҙ ҡалған бүре ояһын борҡолдатыу әллә ни ауыр булмай икән. Кисәге шаңҡыуҙан һиҙгерлеген юйған бүреләр өңөндә ине. Көтмәгән ерҙән кешеләрҙе күреп ҡалған ата бүре, көсөктәрен яҡларға кәрәклекте лә онотоп, оянан ҡасырға ырғылды. Сабып барған бүрегә Фәйрүзә мылтығын тоҫҡаны һәм уңайлы мәлде тап итеп, тәтегә баҫты. Атыу тауышы оло һаҙлыҡты яңғыратты. Йыртҡыс тырпырап ҡаулан үләнгә ауҙы. —     Ә-ә-ә, дөмөктөңмө, фашист, хәҙер минең улыма тейә алмаҫһың, — тине Фәйрүзә тамам үсе ҡанып, һәм күңеле булып, еңел һуланы. Үҙе хәлһеҙләнеп ергә сүгәләне, һибәтенә ябырылған йыртҡыстар төркөмөн әлән-борхан килтергәндәй һиҙҙе ул үҙен. Өс бүре атып алған киленгә колхоз бер бот он, бер һарыҡ бирҙе. Тапҡыр телле Манһыр кешеләре уны «Бүре алған Фәйрүзә» тип тә йөрөтә башланы. Иренән хат килмәүгә ныҡ ҡайғырған килен түҙмәйенсә бер көндө хәҙрәткә кәңәшкә килде. -һуғышҡа ебәреүҙәрен һорап ҡарайыммы әллә, хәҙрәт олатай? һибәтемә ҡанат ябып булһа ла йөрөр инем, — тине. -Ҡуй, улай итмә, киленкәй, сабыр ит. һуғыш һеҙҙең зат эше түгел. Ҡатын-ҡыҙ донъяға әсә булыр, бала тыуҙырыр өсөн ярала, һибәтеңдең төҫө — улың ҙурайып килә. Уны үкһеҙ етем итмә, — тине. Фәйрүзә уның тел төбөнән үҙе өсөн ҡот осҡос хәҡиҡәтте аңланы. Ире, тимәк, яҡты донъяла түгел. Хәҙрәт ныҡып дауам итте, ҡабатлап әйтте: —     һин, ҡыҙым, бында кәрәкһең. Улыңды йәтимһерәтмә, ишет шуны. Һибәтен юғалтыуҙы төшөнгән ҡатын, хушлашып, тышҡа сыҡты. .Тимәк, Һибәтен, йән киҫәген, ысынлап та, фашист-бүреләр харап иткән. Ул өйҙәренә тура ҡайта алмай, һуңғы тапҡыр бергә булған Урғаҙа буйына төшөп китте. Шул саҡта гына ул күҙ йәштәренә ирек бирҙе. Бөтә нәмәнең дә аҙағы булған кеүек, ниһайәт, ҡанлы һуғыш ти тамамланды. Миллион-миллион ҡорбан биреп, илдә Еңеү таңы атты. һибәттән бер хәбәр ҙә юҡ. Фәйрүзә йәнә хәҙрәткә килде. —     Әйт, олатай, дөрөҫөн әйт, Һибәтем тереме? Хәҙрәт һүҙҙе уратып башланы. —     Яҙмыш һине, ыуыҙ ғына көйө, эй, һынаны балаҡайым, — тине. — Бирешмәнең, сая, үткер булыуың арҡаһында, ауырлыҡтарҙы еңә килдең. Дөрөҫөн әйтмәй булмай. Тормошоң ал да гөл булмаҫ, һынауҙар күп булыр. —     Ниндәй һынау, хәҙрәт олатай, әйтегеҙ? —     Тәүге һынау шул. Һибәтеңдән күптән ҡара ҡағыҙ килгән. Сельсовет һеҙҙе йәлләп, ҡапылда әйтергә баҙап тора. Иренең ысын хәлен асыҡлап ишеткәс, һаман да берәй мөғжизәгә өмөт итеп уны көткән Фәйрүзә таш һынға әүерелде лә ҡуйҙы. Исмаһам, күҙенән бер бөрсөк йәше сыҡманы. Күҙ алдына Лапаҡҡайын тамаҡлаған бүреләр өйөрө килеп баҫты. Ана, улар һыйырҙы түгел, һибәтен талайҙар. Иң ҙуры боғаҙына йәбешкән. Фәйрүзә ни эшләп ҡатып ҡалған? Ниңә, ирен яҡлап бүре өйөрөнә ташланмай? Ҡурҡаҡ бисәме ни ул? —     А-о-а-а! Йыртҡыстар! Һибәтем! Китегеҙ бынан, хәҙер үҙем һеҙҙең менән көрәшәм. Хәҙер мин һеҙҙе ҡырып һалам. Күҙҙәре аҡайып, ни ҡыланғанын белмәй сәбәләнгән килейкәйҙең хәлен хәҙрәт шунда уҡ аңлап алды. Ир бирмәк — йән бирмәк. Меҫкен киленкәй, ҡара ҡайғыны күтәрә алмай, ахырыһы, алмашына башланы. Хәҙрәт барлыҡ ҡөҙрәтен ҡулланып, Фәйрүзәне урындыҡҡа алып килеп ултыртты ла, күҙ ҡарашы менән арбап, тынысландырҙы. Уның ҡайғыһын ҡыуырҙай доғалар уҡып, оҙаҡ итеп өшкөрҙө. Йәненән, тәненән ҡара ҡайғыны һыпырып алып ырғытты. Йәш ҡатындың киләсәге  алда әле. Яңынан тормошҡа сығып, балалар үҫтерер, ин шәәъ Аллап, уларҙы сая килене. Әлеге хәле башҡаса һис ҡасан да ҡабатланмаҫ, зирәк аҡылы, үткер зиһене ҡартайғанса юлдаш булыр.  Мөжәүир хәҙрәт үҙе шулай әмәл ҡылды. Бер ни тиклем ваҡыт үткәс, Фәйрүзә күҙҙәрен асты. Бөтәһе лә хәтерендә, әммә йөрәген һары һағыш таламай ине. Нм булған уға? Ҡаршыһында серле йылмайып ултырған хәҙрәтте күргәс, ул барыһын да аңланы. —     Рәхмәт, хәҙрәт олатай, йәнемде афәттән ҡурсалап алып ҡалдығыҙ, — тине. —     Ҡыҙым, Һибәтем юҡ, тип, ҡайны-ҡәйнәңде ташлап ҡайтып китмәй тор, — тип өйрәтте Мөжәүир хәҙрәт уға. Кесе улдары армиянан ҡайтҡанды көт. Яу ҡырында ятып ҡалған Һибәтендең хаҡын уйла. Үлгән ирендең изгелеге һиңә ғүмер буйы тейер. Артабан, яугир ғаиләһе һаналып, хөкүмәттә ярҙам күреп йәшәрһең, ин шәәъ Аллаһ. Хәҙрәт әйткәнде тыңлап, Фәйрүзә һаулығы ныҡ ҡаҡшаған ҡайны-ҡәйнәһен кесе улдары һалдаттан ҡайтҡанса ҡәҙерләп көттө, төпсөктәре ҡайтыуға сикһеҙ ҡыуанған әбей менәм бабай: -Еңгәңә өйлән. Киленде әсәһенә кире ҡайтарғыбыҙ килмәй. Ул беҙгә ғәзиз балабыҙҙай, — тип тырышып ҡараһалар ҙа, Фәйрүзә башҡаса Манһырҙа тороп ҡала алманы. Асыҡ белә, ҡәйнешенең яратҡан ҡыҙы бар. Әйҙә, исмаһам, улар бәхетле булһын. Тағы бер һынауҙы үттең, — тине хәҙрәт киленгә. — Кеше бәхетенә ымһынмай дөрөҫ эшләнең. Өлөшөңә төшкән көмөшөң осрар, сабыр ит. Хәҙрәт Фәйрүзәне оҙатҡанда үҙе килде. —     Хоҙай Тәғәлә һиңә балалар бәхете бирер. Ҡартайған көнөңдә ҡәҙерле булырһың, — тине. Артынан доғаларын уҡып, Хоҙайҙан йәш киленгә изге иман, бәхет, тәүфиҡ һораны. Йылдар үтте. Ҡасандыр саялығы менән дан алған Фәйрүзәнең дә ҡулдарының кәре, күҙҙәренең нуры ҡайтты. Ебәктәй оҙон толомдары үрмескә ҡалды, ынйы тештәре һарғайҙы. Әммә йылдар уны тағы аҡыллыраҡ итте. Балалар әсәһе, ҡәйнә, ҡоҙағый, күптәрҙең яратҡан инәһе ул. Ауыр эшкә -Яҡшылыҡтан — яҡшылыҡ, аҡылдан — аҡыл ярала, — ти ул. - Боронғоларҙың аҡылына етеү ҡайҙа! Һай, Мөжәүир Иҙрәттең алтын аҡылдары! Әүлиә ине. Әҙәм ыңғайлы, ябай булды. Берәүҙе хәленән килгән ярҙамынан мәхрүм итмәне. Фәйрүзә әбейҙең хәтер һандығының хазиналары бының Менән генә бөтөрлөк түгел. Ул шулай бәйнә-бәйнә, шәлкем-шәлкем итеп һөйләй. Унан Һөйәрбикә күршеһе генә түгел, бик күптәр аҡыл эҫтәй. Фәйрүзә инәйҙе мин дә ныҡ ихтирам итәм. Хәҙрәттең холоҡ-фиғелен, икһеҙ-сикһеҙ аҡыл-ғилемен йәш быуынға еткереүселәрҙең береһе тип иҫәпләйем үҙен.",Мөжәүир хәҙрәт. Лира Яҡшыбаева. Иғтигфар доғаһы,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Аңлатма,7467,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-07-04/m-zh-ir-h-r-t-lira-ya-shybaeva-i-tigfar-do-a-y-4301099,2025-07-04T14:00:00+00:00
"Халыҡ шағирының тыуыуына 90 йыл тулыу уңайынан эшләнгән сайт Граждандар йәмғиәтенә булышлыҡ итеү фондының Башҡортостан Башлығы гранты, Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды,  «Башҡортостан Республикаһының тыуған яҡты өйрәнеүселәр йәмғиәте» төбәк йәмәғәт ойошмаһы, Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана тарафынан тормошҡа ашырыла. Сайт өҫтөндә эшләгәндә шағирҙың балалары - Гөлнара һәм Азамат Ғариповтар туранан-тура ҡатнаша. Цифрлы ресурс Рәми Ғариповтың ижади мираҫын һәм биографияһын виртуаль һаҡлағысҡа әүереләсәк. Шағирҙың ижадына һәм тормошона арналған ғилми мәҡәләләр һәм китаптар, уның әҫәрҙәрен башҡа телдәргә тәржемә итеү унда үҙ урынын биләй. Ресурс интернет менән ҡулланыусыларҙың киң даирәһе өсөн ҡыҙыҡлы булыр тип көтөлә. Классиктың ижадын хөрмәт итеүселәрҙән тыш, сайттағы материалдар менән әҙәбиәтсе-ғалимдар, уҡытыусылар, тәржемәселәр һ. б. файҙалана ала. - Шағирҙың балалары атаһының ҡулъяҙмалары менән архивты ентекле һаҡлауы ҡыуаныслы. Мәғлүмәт эҙләүҙә беҙ шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы архивына мөрәжәғәт иттек, Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана фондтарын өйрәндек. Телевидение һәм радио архивтарында шағирҙың сығышын, уның хаҡында тапшырыуҙар яҙмаларын тыңланыҡ, - тип һөйләй сайттың баш мөхәррире, филология фәндәре кандидаты Гөлсәсәк Саламатова проект өҫтөндә эшләү барышы тураһында. Рәми Ғариповтың архивынан ҡайһы бер материалдар тәүгә донъя күрәсәк. Улар араһында - Рәми Ғарипов тәржемәһендә Иван Франконың хикәйәләре, улар быға тиклем өлөшләтә генә баҫылған. Сайт материалдары, шул иҫәптән, шағирҙың биографияһына төҙәтмәләр индерәсәк. Мәҫәлән, 1950 йылда «Әҙәби Башҡортостан» журналында Рәми Ғариповтың «Ленин» шиғыры ваҡытлы матбуғатта тәүге баҫма була, тип һанайҙар. Биографияны ентекле өйрәнгәс, ресурс авторҙары 1949 йылда авторҙың тәүге баҫмаһын таба. Йәш шағир унда үҙенең осоусы булырға теләүе хаҡында бәйән итә. Сайтты әле инеп, өйрәнергә мөмкин, әммә биттәрҙе тулыландырыу өҫтөндә эш бөгөнгәсә дауам итә. - 1977 йылда, әҙип үлгәндән һуң, Башҡортостан Яҙыусылар союзының шағирҙың хәтерен мәңгеләштереү буйынса комиссияһы Рәми Ғарипов тураһында мәғлүмәт йыйыу тураһында иғлан баҫтырып сығара. Улар фотографиялар, телеграммалар, хаттар, открыткалар, ҡулъяҙмалар - дуҫтарында, таныштарында, туғандарында һаҡланырлыҡ бөтә нәмәне ебәреүҙәрен һораған. Был иғлан бөгөн дә актуаль. Синыфташтарының һәм төркөмдәштәренең ғаилә альбомдарында уның менән уртаҡ фотолар булыуы мөмкин. Бәлки, ул кемгәлер үҙенең һүрәттәрен бүләк иткәндер йәки хаттар яҙғандыр. Өҫтәүенә, байтаҡ шағирҙарҙың шиғырҙарҙы тыуған ерендә ҡалдырыу ғәҙәте бар. Мәҫәлән, Шәйехзада Бабичтың ижады бөтә тарихи Башҡортостан буйлап йыйылды, - тип һөйләй Гөлсәсәк Саламатова. Сайттың эшләй башлауы - Рәми Ғариповтың исемен мәңгеләштереү буйынса дөйөм эшмәкәрлегебеҙҙең башы ғына, - тип һыҙыҡ өҫтөнә ала ресурс авторҙары.",Өфөлә Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың сайты барлыҡҡа килде,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],6,Яңылыҡтар,2840,https://agideljurn.ru/news/novosti/2022-12-19/f-l-bash-ortostandy-haly-sha-iry-r-mi-aripovty-sayty-barly-a-kilde-3079107,2022-12-19T18:09:00+00:00
"года Баймакский лицей-интернат начал работу в новом статусе полилингвального многопрофильного лицея-интерната. В 2024 году в лицее-интернате проведен капитальный ремонт по федеральной программе «Модернизация школьных систем образования» в рамках государственной программы «Развитие образования». Министерство образования и науки Республики Башкортостан организовывает работу «методического десанта» из числа ведущих учителей и преподавателей, которые оказывают методическую помощь педагогическим работникам полилингвальных многопрофильных школ. Такие выезды были организованы с апреля 2024 года в Республиканскую полилингвальную многопрофильную гимназию-интернат 3 г. Сибай, Полилингвальную многопрофильную школу 23 г. Стерлитамака, Полилингвальную многопрофильную школу-интернат г. Нефтекамска, Полилингвальную многопрофильную школу 3 с. Акьяр Хайбуллинского района, Полилингвальную многопрофильную школу 2 с. Мишкино Мишкинского района, Полилингвальную многопрофильную школу 9 Учалинского района. года «методический десант» из числа специалистов Министерства образования и науки Республики Башкортостан, Института развития образования Республики Башкортостан, Башкирского государственного педагогического университета им. М. Акмуллы, Уфимского университета науки и технологий побывал в Баймакском полилингвальном многопрофильном лицее-интернате. Специалисты посетили уроки башкирского языка, биологии, математики, химии, русского языка, труда (технологии), английского языка, обществознания, физической культуры. В ходе круглого стола совместно с педагогами проанализированы уроки, даны рекомендации по проведению урока, составлению технологической карты урока в соответствии с требованиями ФГОС, формированию профессиональной компетентности педагога, возможности улучшения качества образовательного процесса, внедрению и реализации проекта полилингвального образования. Члены «методического десанта» также посетили школьный музей, где юные шаймуратовцы рассказали о биографии генерала-майора Миннигали Шаймуратова, этапах создания и боевого пути 112-ой Башкиирской кавалериийской дивиизии. Лицеисты порадовали гостей своими яркими выступлениями на башкирском, русском, английском языках. Министерство образования и науки РБ",«Методический десант» побывал в Баймакском полилингвальном многопрофильном лицее,['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1],5,Файҙалы эштәр,2226,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-10-30/metodicheskiy-desant-pobyval-v-baymakskom-polilingvalnom-mnogoprofilnom-litsee-3989142,2024-10-30T10:35:00+00:00
"Чарада катнашучыларӘлеге чараларны Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановитәкчелегендәге ""Русия – ислам дөньясы стратегик күзаллау төркеме оештыра. Быелгы форум Кырымда ислам һәм мөселман тормышына багышланды. Форум ачылышында Миңнеханов һәм дә Кырым башлыгы Сергей Аксеновныңсәламләү хатларыиткерелде. ""Форумда Кырымдагы мөселман оешмаларының тәрәккыяте, мәчетләр төзелеше, дини белем бирү мәсьәләләренә игътибар ителде, диде чарада катнашкан Кырым мөфтие урынбасары Әсадулла Баиров. Төрле илләрдән килгән 60 лап журналист үз илләрендәге динара вазгыять белән таныштырды. Кырымда кырымтатарларның сөргене аркасында туктап калган күп гасырлы ислам тәрәккыятен ничек дәвам итү турында фикер алышты. Чарада катнашучылар""Мондый форум Кырымда беренче тапкыр үткәрелгәнгә ул зур әһәмияткә ия. Кырым мөселманнары хакында дөрес булмаган мәгълүмат таралу фактлары бар, шуннан чыгып дөрес булмаган нәтиәләр дә ясала. Мөселман журналистларының Кырымга килеп, вазгыятьне үз күзләре белән күрүе Кырым һәм мондагы мөселманнар өчен зур әһәмияткә ия. Алар күргәннәрен үз илләрендә дөрес һәм туры итеп иткерер. Ислам дөньясыннан килгән кунаклар безгә игътибар итсен, Кырым мөселманнарының ничек яшәгәнен күрсеннәр, алга таба хезмәттәшлек итү өчен үзара элемтәләрне торгызырга кирәк, диде Баиров. Мерьем КукуӘмма чит ил журналистларына Кырымда тоткарланган, экстремизм, террорчылык маддәләре нигезендә гаепләнгән, мәхкәмәгә тартылган, нахакка төрмәгә утыртылган, ФСБда кыйналган дистәләрчә мөселман, әтисез калган йөзгә якын бала, гаиләләр яшәгән шартлар турында сөйләүче, күрсәтүче булмады. Ике елдан артык вакытлы изолятордатотылганкырымтатар Эмир-Усеин Кукуның хатыны Мерьем Куку: ""Безгә Кырымда мондый форум үткәрелүе хакында беркем хәбәр итмәде, килгән журналистлардан безнең кебекләр белән беркем очрашмады, мин үзем хәзер мәхкәмә утырышында"", диде Азатлыкка. Георгий Мурадов һәм Руслан Бальбек (у)Чарада Русия, Гарәп Әмирлекләре, Бангладеш, Ливан, Төркия, Марокко, Иран, Гыйрак, Казакъстан, Катар, Мисыр, Тунис, Сүрия, Баһрәйн, Кувәйт, Индонезия, Үзбәкстан, әзаир, Йәмән, Үрдүн - әмгысе 22 илдән 60 лап журналист катнашты. Кырымнан журналистлар юк дәрәәдә иде. Чыгыш ясаучылар арасында Кырымнан сайланган Русия думасы депутаты Руслан Бальбек, Кырым хөкүмәтенең Мәскәүдәге даими вәкиле вице-премьер Георгий Мурадовбар иде. Форумның беренче утырышы 23 апрель Ялта янындагы Ливадиядә узды, 24 апрель чит ил кунаклары һәм журналистларга Акмәчеттә төзелүче зур әмигъ мәчетен күрсәттеләр, Бакчасарайда реставрацияләнгән Ханнар сараена зиярәт оештырдылар. Чарада катнашучыларМөселман илләре журналистларын хакимият Кырымда очраклы гына тупламаган булса кирәк. Русиядә тыелган кырымтатар Мәлесе итәкчеләре 2014 елдан соң куәт хезмәтләре кырымтатарларга карата кылган инаятьләр хакында Европа илләрендә, халыкара оешмалырда даими белдереп килә, Русиянең гамәлләренә каршы төрле протестлар оештыру, резолюцияләр кабул итү, кертелгән санкцияләрне алмаска дигән таләпләр көчәя бара. Бу эшнең гарәп, мөселман илләрендә зәгыйфь алып барылуын искәртеп, Мәлес мөселман илләрендә эшчәнлекне якын арада әелдерәчәген игълан иткән иде. Кырымда узган форум Мәлеснең шушы адымнарына каршы алдан әзерлек чарасы дип фараз итергә була. Форумда Татарстан вәкиле Римма РатниковаЛивадиядә узган чарада Татарстан Дәүләт шурасы рәисе урынбасары, Татарстан журналистлары берлеге рәисе Римма Ратниковата бар иде. Чарада катнашкан бер Кырым журналисты әйтүенчә, бу форумда Мәскәү һәм Русиянең башка төбәкләреннән килгән Казан татарлары шактый күп булган, ләкин Кырымда эзәрлекләнгән кырымтатар мөселманнары хакында беркем бер сүз ычкындырмаган. БУ ТЕМАГА: Кырымда Татарстан десанты: ""Зур планның бер өлеше""Казан татарларын Кырым оккупациясен аклау максатында куллану - яңа әйбер түгел. 2014 елның мартында аннексияләнгән Кырымга килгән Татарстан делегациясе итәкчесе президент Рөстәм Миңнеханов ""Сез Кырымга Мәскәү кушуы белән килдегезме? "" дигән сорауга: ""Без авыр хәлдә калган дусларыбызга, кан-кардәшләребезгә ярдәм итәргә килдек. Әгәр без шундый вакытта килмәгән булсак, сез нәрсә әйтер идегез? "" дипавап биргән иде. БУ ТЕМАГА: ""Аралашсак бер-беребезнең кирәклеген тоячакбыз""Миңнеханов итәкләгән ""Русия–ислам дөньясы"" стратегик күзаллау төркеме бу юлы да халыкара форумны 2014 елдагы кебек ""Кырым мөселманнарына ярдәм итү"" ниятеннән оештырган булса кирәк. Һәм дә бу чараның Кырым башлыгы Сергей Аксеновның ""Кырымтатарларның хокуклары бозыла дип әйтүчеләр – Кырымның дошманы"" дигән сүзләреннән чыгып оештырылганына да шаккатасы юк.",Мәскәүнең Кырым сәясәте һәм Казан,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан'],[0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Ҡырым,4491,https://www.azatliq.org/a/29189964.html,2018-04-24T21:05:48+00:00
"Алие Кендже-АлиМинемчә, алар хәзер минем башка басылган әсәрләремә дә лингвистик экспертиза үткәрәләр, шуңа күрә авап юктыр. Мин мондый итди эш булачагын уйламаганга, мине тикшерә башлаганнарын беркемгә сөйләми тордым. Мине 27 июньдә, 2 июльдә полициягә чакырып сөйләштеләр. Шуның белән эш бетәр дип уйладым, ләкин тикшерү комитетына язган гаризама авап булмагач, миңа адвокатлар мәсьәләне матбугат чараларына белдерергә киңәш итте, шуңа күрә мин моны, соң булса да, үземне ничек тә булса яклау өчен белдерергә мәбүр булдым. Эшнең ни дәрәәдә барганын хәбәр итмиләр икән, димәк тикшерү дәвам итә дигән нәтиәгә киләм. Тикшерүче минем турыда Роскомнадзорга әләкләгәннәр, алар шикаятьне тикшерү комитетына юллаганнарын әйтте миңа, диде Алие Азатлыкка. Менә түбәндә Алие Кендже-Алиның тикшерүгә сәбәп булган шигырьләре. Земля в морщинах, как в паутине, От мелких трещин исходит боль. Здесь жил мой прадед, сады здесь были, Теперь парады страны чужой. . Учат любить войну. Не помнить трагедию, Не молиться о душах несчастных, Не беречь этот хрупкий мир. Учат любить войну, Радоваться тому, что она была. .Бу һәм мондый рухта язылган шигырьләр шушы елның 9 маенда кырымтатар һәм урыс телендә чыккан Къырым газетында нәшер ителде. Полициядә шагыйрә үзенең шигырьләрендә истәлек даталарга һәм сугышчылар данына хөрмәтсезлек күрсәтә (выразила неуважение к памятным датам и дням воинской славы) дигән фикергә килгән. Аңа каршы Русия инаять кодексының 354.1-нче маддәсе нигезендә (нацизмны реабилитацияләү) тикшерү бара. Шигырьләр басылган Къырым газетының баш мөхәррире Бекир Мамутов 2017 елның декабрь аенда университеттан китерелгән иде, ул - Кырымтатар мәлесе әгъзасы. Къырым газеты бәйсез газета булып, тәнкыйть мәкаләләрен еш чыгаручы басмаларның берсе. Алиенең шигырьләре басылу Къырым газетының эшенә комачаулауга сәбәп йә сылтау була алуы әлегә билгесез. Аның әсәрләре Йолдыз әдәби журналында да басылып тора. Ул Акмәчетнең 44-нче санлы мәктәбендә урыс теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли. Инде эштә дә мөдир бу хәлне белгәндер, ничек бәяләр, белмим, ди ул. Аның кырымтатар телендә язган бер шыгырендә мондый юллар бар. иргә ятып, кулларыма туфрак алам, әйләр салкын, каян ылы килсен? Син онытасың, мин һич онытмам -Бу ир безнең, безнең, безнең. Син онытасың кемгә ышынып? Без булмасак, алар куаначак. Син онытасың, үзеңне сатып. Каян килсен Ватаныма ылы?",Кырымтатар шагыйрәсен шигырьләре өчен авапка тартмакчылар,['Мәғариф' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Ҡырым,2355,https://www.azatliq.org/a/29442773.html,2018-08-21T00:01:25+00:00
"Семинарҙа ҡатнашыусылар мәктәптә урынлашҡан Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Таңсулпан Ғариповаға бағышланған музей кабинетында һәм «Ауылымдың Тарихы. Еңеүгә алтын өлөш» музейында булды. Таңсулпан Ғарипованың ижадына арналған инша һәм хикәйә яҙыу буйынса район конкурсы еңеүселәрен һәм призёрҙарын тәбрикләү көндөң иң сағыу өлөшө булғандыр. Талантлы уҡыусылар  Почёт грамоталары, аҡсалата бүләктәр һәм иҫтәлекле бүләктәр алып ҡыуанды. Шулай уҡ был сарала гәзитебеҙ ойошторған «Өскөл хаттар» акцияһында әүҙем ҡатнашҡан уҡытыусыларға ла Баймаҡ районы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының методик берекмәһе етәксеһе Әлиә Ғәббәс ҡыҙы Әминева «Йәншишмә» гәзитенең Маҡтау ҡағыҙын  тапшырҙы.  Бына улар — Дилә Әҙеһәм ҡыҙы Исхаҡова (Түбә мәктәбе), Яңылбикә Рауил ҡыҙы Вәлишина (Кәрешкә мәктәбе) һәм Сәриә Иштуған ҡыҙы Ишмырҙина (Бикеш мәктәбе). Афарин! Һәр ваҡыт шулай әүҙем булығыҙ. Һеҙгә еңел булмаған эшегеҙҙә уңыштар һәм һаулыҡ теләйбеҙ! Фото: Баймакский район Республики Башкортостан Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Баймаҡта — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының семинары,"['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 1 1],7,B ygel r,1410,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2026-02-28/bayma-ta-bash-ort-tele-m-bi-te-u-ytyusylaryny-seminary-4596546,2026-02-28T09:10:00+05:00
"Күргәзмә ачылышы. Уңнан: үзешчән башкаручы Асан Файтониев, фотограф Рифкат ЯкуповКүргәзмәне әзерләгән музей хезмәткәре Шефика Абдураманова Рифкат Якуповны тәкъдим итте, аның иаты белән таныштырды. Кырымтатар үзешчән башкаручы Асан Файтониев фотокүргәзмәгә килгәннәргә үз ырларын башкарды, чыгыш ясаучылар арасында кырымтатар рәссамнары Айдер Алиев, Рамазан Усеинов һәм журналистлар бар иде. Күргәзмәдә 90 нчы елларда кырымтатарлар массакүләм рәвештә Кырымга кайткан чорда төшерелгән 40 тан артык фото урнаштырылган. Фотокүргәзмә бер ай эшләячәк. Мин Рифкат белән таныш түгел идем. Интернетта аның фотоларын очраклы гына күреп кызыксына башладым. Менә шулай итеп мин бу фотокүргәзмәне оештырырга ниятләндем һәм аны әзерләдем, - диде чараны алып барган Шефика Абдураманова. Чарада Рифкат Якупов үзе дә катнашты. 29 июль аның туган көне дә икән. Шуңа күрә аны бер көндә ике бәйрәме белән котладылар. Рифкат ЯкуповРифкат Якупов кырымтатарлар Кырымга кайта башлаган елларда (1990 еллар) нинди аяныч шартларда туган ирләрендә яши башлауларын төшергән. Шул фотолар фотокүргәзмәнең нигезен тәшкил итә. Кырымтатаратарлар. Кайту хроникасы проекты минем 1989 елда Стокһольмда Этнография музеенда узган шәхси күргәзмәдән соң туды. Стокһольмда яшәүче татарлар ни өчен мин тик казан татарларын төшерәм, әстерхан, кырымтатарлар, себер татарлары да бар бит дигәннән соң, мин бу идея белән илһамландым, диде фотограф. ""Кырымтатарлар. Кайту хроникасы""Рифкат Якупов елларда Яшь ленинчы, Комсомолец Татарии газеталарында, Азат хатын журналында эшләде. 1996 елда ул Кырымда БМО миссиясе соравы белән сөргенлеккә дучар ителгән халыкларның тормышы хакында фоторепортажлар төшергән иде. 1987 елдан ул Галиәсгар Камал театрының фотографы булып эшли. Дамир Сираиев исемендәге театраль премия лауреаты (2003).",Акмәчеттә кырымтатарларның ватанга кайтуына багышланган күргәзмә ачылды,['Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0],4,Ҡырым,1782,https://www.azatliq.org/a/27890301.html,2016-07-31T13:55:32+00:00
"Был һан Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 105 йыл тулыуға арналған мәҡәләләр, күҙәтеүҙәр, ҡыҙыҡлы һәм фәһемле факттар (Ҡәҙим Аралбай Кеше. Шағир. Шәхес, Шәүрә Ғилманова Милли идея – ул милләт яуаплылығы, Рита Фәтҡуллина Араларҙы бәйләп осҡан хаттар, Әхмәр Ғүмәр-Үтәбай Өсөнсөһөн ташлап ҡуйма. , Факил Мырҙаҡаев Мостай Кәрим афоризмдары) менән асыла. Сәсмә әҫәрҙәр рубрикаһында Башҡортостандың халыҡ шағиры Гүзәл Ситдиҡованың Антоновка еҫе повесының икенсе өлөшө (тәүге өлөшө 1-се һанда донъя күргәйне) урын ала. Журналдың был һанында шулай уҡ яҙыусы Сәлимйән Бәҙретдиновтың Ҡош юлынан барам эссеһы дауам итә. Шиғриәт рубрикаһында шағирә Фирүзә Абдуллинаның шиғырҙар шәлкеме үҙенсәлекле образдары һәм стиле менән арбай. Был сәфәремдә мин унда, ғөмүмән, илемдә, кеше күңелдәрендә барған үҙгәрештәрҙе, кисерештәрҙе яугирҙәр күҙлегенән бирергә тигән бурыс ҡуйҙым. Йәғни ике-бер йыл буйы дары еҫкәп, көн дә үҙҙәренең ғүмерҙәрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйған, илен гуманистик кешелекте аңһыҙ маймыл (был йәнлекте кәмһетеү һымаҡ әле) өйөрөнә әйләндерергә ынтылған фашист-нацистарҙан һәм уларҙың мәғәнәһеҙ юлына эйәргән НАТО берләшмәһе илдәренә ҡаршы һуғышҡан ир-азаматтар һөйләр, серҙәрен уртаҡлашыр, илар-көлөр был юлъяҙмала, – ти яҙыусы, журналист Мөнир Ҡунафин Уттарға буталып алмалар яуғанда. тигән әҫәрендә. Авторҙың МХО биләмәһенән юлъяҙмаһы реаль геройҙар һәм ваҡиғалары менән күңелгә үтеп инә. Яугир яҙыусы Булат Арсалдың Асфальттағы таҫмалар, Валерканың тыуған көнө хикәйәләрендәге ваҡиғалар ҙа Мариуполдәге аяуһыҙ ысынбарлыҡтан алынған. Шағирә Зөһрә Ҡотлогилдинаның Блокада поэмаһында үткән һәм бөгөнгө проблемалар бергә һүрәтләнә, заманыбыҙҙың тетрәндергес ваҡиғаларына ҡараш ташлана. Ғалимә Айһылыу Вахитованың Матурлыҡ Арҡайымын эҙләүсе шағир ине мәҡәләһендә талантлы шағир Рәйес Түләктең ижадына байҡау яһала. Ә Луиза Кирәева иһә Хәйер, бөгөн барыһы ҡатмарлыраҡ. тигән яҙмаһында, тәнҡиттең һирәк осрай торған әҙәби әңгәмә формаһын ҡулланып, 60 йәшен билдәләгән шағир һәм эшҡыуар Азамат Юлдашбаев ижады хаҡында һүҙ алып бара. Хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ, ни сәбәптәндер Ағиҙелгә яҙылырға онотһағыҙ, подписканы һәр ваҡыт дауам итеү мөмкинлеге бар, ул саҡта инде журнал һеҙгә киләһе айҙан килә башлаясаҡ. Ә инде редакциябыҙҙан килеп алып йөрөү шарты менән айына ни бары 101 һумға ғына яҙылырға була. Берҙәм булайыҡ!",Ағиҙел журналының 10-сы һанына күҙәтеү,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә']",[1 0 1 0 1 1 0 0 0 0 1 1 1 1],8,Йәмғиәт,2327,https://agideljurn.ru/news/common_material/2024-10-21/a-i-el-zhurnalyny-10-sy-anyna-k-te-3977661,2024-10-21T17:19:00+00:00
"1 ноябрҙә Стәрлетамаҡ районының Айыусы ауылында «Ҡаһым түрә ҡунаҡҡа саҡыра» Төбәк башҡорт халыҡ-тарихи йыры фестивале үтте. Фестиваль Республикабыҙҙың 10 районынан һәм 4 ҡалаһынан 150-нән ашыу ҡатнашыусыны йыйҙы. Конкурс өс номинацияла уҙғарылды: ""Башҡорт халыҡ-тарихи йыры"", ""Инструменталь ижад», ""Декоратив-ҡулланма ижады"". Конкурсанттар бик матур әҙерләнгәндәр. Ҡул эштәре, концерт номерҙары булды. Байрам Ҡаһым түрә һәйкәленә сәскә һалыу менән башланып китте. Талбазы ауылы Бахти Ғайсин исемендәге балалар музыка мәктәбе исеменән конкурста, беҙҙең «Дуҫлыҡ» ҡурайсылар ансамбле (етәксеһе Ғайсин Фаим Салауат улы) сығыш яһаны, ул «Инструменталь ижад» номинацияһында 16 йәшкә тиклемге балалар категорияһында 3-сө дәрәжә лауреаты булды. Беҙ был конкурста ҡатнашыуыбыҙға бик шатбыҙ. Башҡорт халыҡ-тарихи йырын һаҡлап ҡалыу һәм уны популярлаштырыү беҙҙең төп бурыс тип уйлайым. Башҡорт моңо һәм йыры мең йәшәр. Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 3-се синыф уҡыусыһы Рәхимов Таһир, йәш хәбәрсе",Таһир Рәхимов хәбәр итә,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0],5,Хаттар,1026,https://amanat.su/articles/khat-kh-b-r/2024-11-05/ta-ir-r-himov-h-b-r-it-3995961,2024-11-05T10:17:00+00:00
"Ә улар: —      Хоҙайҙың тәҡдире, — тип намаҙ менән сиңерткә ҡыуып яталар. Илле саҡрымдарға ерҙе иңләп, эре ҡамыллы, диңгеҙ тулҡындары һымаҡ, тулҡынланып ултырған игенде саранча армияһы ҡара ер яһап барыуын да дауам итә. Халыҡ күҙ йәше менән илай. 1921 —1922 йылғы аслыҡ дәһшәттәре алда кәүҙәләнеп йөрөй башлай. Эсе динһеҙ большевиктарға асыу-нәфрәт менән тулған Сабир мулла ваҡытты әүлиә тип белеп, вәғәзгә тотона. —      Йәмәғәт! Был беҙгә хаҡ тәғәлә тарафынан ебәрелмеш бөйөк афәт. Илебеҙҙә боҙоҡлоҡтар бик күбәйҙе. Ваҡ ҡына маңҡа малайҙарға тиклем хаҡ тәғәлә хәҙрәттәренә тел тейҙерә башланылар. Хаҡ тәғәлә шуға күрә лә ғазабын ебәрә. Аллаһы тәбарәкә вә тәғәләгә ялбарып ғибәҙәт ҡылһаҡ, хәйер-саҙаҡаларҙы күберәк бирһәк, алла ғафуррәхим ярлыҡар, бәдки афәтен дә өҫтөбөҙҙән алыр. Ике көн инде туҡтауһыҙ намаҙ дауам итә. Ике көн инде муллаға хәйер – йомортҡа, тауыҡ, он, баҡыр, көмөш аға. Ләкин ни сара! – саранча күбәйгәндән-күбәйә генә бара, ике рәҡәғәт намаҙ уҡылып бөткәнсе бер нисә десятина ашлыҡ ҡара ергә әйләнгән була. Халыҡта аһ, халыҡта күҙ йәше. Ямғырлыраҡ йәйге көн. Фуражкамды баҫа биреп кейәм дә, яғамды торғоҙоп, урамға атылам. Урам күңелһеҙ, ҡараңғы. Дерелдәп, хәҙер ишелергә торған бейек ташлы тау шикелле ҡалын-ҡалын ҡара болоттар ҡайҙалыр шәп-шәп аға. Ойпаланып бөткән иҫке көпөһөнә уранып, дер-дер ҡалтырап торған туҙған сәсле Наташа ҡабаланып төп торлағына ҡайта. Канауҙан ниндәйҙер ыңғырашҡан тауыш ишетелә. Бысраҡты ярып, извозчиктар ҙа иртәнге поезға өлгөрөргә ашығалар. Бер нисә урындан гудоктар үҙҙәре лә иренеп кенә халыҡты күҙен асырға саҡыра. Ҡала ыңғыраша, торғоһо килмәгән иҫерек шикелле ғырылдай. Төнгө шау-шыу, ҡараңғылыҡтан арыған, торғоһо килмәй. Шул мәлде мин урамға ташланам. Ҡаршыға һәр ваҡыт шаян һөйләшеүсе беҙҙең баҡса ҡараусы Хәмит бабай килеп сыҡты. – Бәй-бәй. Был ниткән эшең был? Бер ваҡытта ла былай иртә тормағаныңды, бөгөн ни эшләп улай иртә торҙоң? – ти. – Осорға барам, бабай, осорға! .. Ана теге болоттар өҫтөнә менеп, ҡояшты ҡарарға итәм. Быйыл йәй үтеп бара, ҡояшты күргәнем юҡ әле. Унан шул болоттар араһынан саранчаларға газ яуҙырам. Халыҡты афәттән ҡотҡарырға барам, – тим. – Мылтыҡтарығыҙ ҡайҙа һуң? – ти. – Беҙ мылтыҡ менән һуғышмайбыҙ бит, бабай. Уларҙы газ менән тонсоҡтороп үлтерәбеҙ, – тим. – Ярай, бар, бар. Түлке башыңды ярып ҡайтма, – ти. Мин көлә-көлә, ашығып, аэродромға табан атлайым. Шаян ҡарт арттан тағы: – Әй! Һин бер менгәндә шунда ямғыр яуҙыра торған фәрештәләргә лә газыңды ебәреп төш! Юғиһә, ағыҙалар бит инде, – тип көлөп ҡала. Беҙ болоттар араһында. Мотор бер туҡтауһыҙ геүелдәй. Ҡорос ҡанаттар һауалағы болот тип исемләнгән томанды гиҙеп, ярып алға йөҙә бирә. Ҡайһы мәлдә шаярып, уйнаҡлап болоттар өҫтөнә сыға ла ҡояш нурҙарына мансыла, болоттарҙы аяғына йығылырға мәжбүр итә. Мин ерҙәге һыҙыҡтар, бәләкәй генә ҡарға ояларына (ауылдарға) ҡарайым ла көләм. — Минең урында Хәмит бабай булһа, нишләр ине икән? Болоттарҙы йөрөтөүсе фәрештәләрҙе эҙләр инеме икән? — тим. Барып еткәнемде белмәй ҙә ҡалдым. Ана саранча армияһы. Беҙҙең самолеттан таралған томан төҫөндәге газ, саранча армияһын ҡамап, тонсоҡторорға тотондо. Ҙур, ҡаты көрәш башланды, йә беҙ, йә улар. Бер нисә сәғәт үтеү менән еңеү беҙҙең яҡта икәне мәғлүм ине инде. Көслө, ҡурҡыныс армияны еңеүсе ҡорос ҡанат самолет Африканың ҡалын ҡара урмандарындағы бөтә йәнлекте быуып ташлап, үҙенә тиң тапмай, арлы-бирле йөрөгән арыҫлан шикелле, мөһабәт, яй ғына ергә ултыра. Кисә генә өҫтөнән ҡара һөрөм осҡан ауыл бөгөн шат. Ҡурҡыныс дошман яуын еңеү уңайына бөгөн байрам итә. Бала-сағалар самолет тирәһендә йүгерешә. –  Яраплан! .. Яраплан! .. Беҙ көлә-көлә самолеттан сығып, халыҡ алдына төшәбеҙ. Яңы ғына һуҡанан, утауҙан ҡайтҡан ҡатҡан ҡулдар беҙҙе алҡышлай. – Урра! .. Урра! .. Шунда ситтәрәк торған Гөлъямал еңгә: – Күк тауығымды юҡҡа муллаға бирҙем. Бөгөн бына быларға ашатыр инем, – ти. Мин: – Еңгә, беҙ тауыҡ өсөн йөрөмәйбеҙ, – тим. Шунда торған Миңъямал көлә: – Ағай, мине лә осороғоҙ әле, — ти. – Әйҙә, ҡалаға барһаң, алып китәбеҙ, – тим. – Барам, – ти. Аэродромда беҙҙе хисапһыҙ күп халыҡ ҡаршы алды. Ергә яҡынлашыу менән музыка уйнап ебәрҙе. Минең нисек ҡайтҡанды күрер осоп Хәмит бабай ҙа килгән. Ул һаман шул көлөн һөйләшеүен ташламаған. – Ну, улым! Теге фәрештәләргә газ ебәрҙеңме? — ти. – Бына берәүһен тотоп алып төштөм, – тип Миңъямалды күрһәтәм. Ул һаман көлә. – Улайһа көн аяҙыр инде, – ти. 1926 йыл. (1988 йыл, ноябрь).",Имай НАСЫРИ,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Йөҙ йыллыҡ,4371,https://henek.info/articles/+-+-+-+/2025-10-03/imay-nasyri-4412856,2025-10-03T10:55:00+00:00
"Көн элгәре ""Госуслуги"" порталы почта сервисына бәйләнгән иҫәп яҙмалары булған ҡулланыусыларға почта адресын башҡа платформаларға күсереп, үҙгәртергә тәҡдим иткән белдереүҙәр ебәрә башланы. Ҡулланыусыларға белдереүҙәрҙә, компанияһы яңы иҫәп яҙмаларын булдырыу өсөн СМС-билдәләүҙе ҡулланыуҙы сикләгәнлектән, портал был функцияның инде булдырылған иҫәп яҙмалары өсөн эшләүен дауам итеүенә гарантия бирә алмай, тип әйтелә. Был мөһим, сөнки клиенттар ""Госуслуги""ға инеү өсөн теркәлгән. почтаһына мөһим хәбәрҙәр һәм паролде тергеҙеү өсөн хаттар килә. Электрон почта адресын ҡулланыусылар шәхси кабинет параметрҙарында яңы адрес биреп үҙгәртә ала. Тәҡдим ителгән вариант - Рәсәй компанияһының. сервисы. Ул  ""Госуслуги"" менән интеграцияланған. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».","""Госуслуги"" почтаны Рәсәй сервистарына күсерергә тәҡдим итә",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,АмаNet,1166,https://amanat.su/articles/amanet/2024-10-31/gosuslugi-pochtany-r-s-y-platformalar-a-k-sererg-t-dim-it-3991070,2024-10-31T13:24:00+00:00
"Ике психиатр осраша. Береһе икенсеһенә: – Миндә бер ҡыҙыҡ сирле бар, ул үҙен автомобиль тип иҫәпләй. – Уны нисек дауалайһың? – Бер нисек тә дауаламайым, уға ултырып, өйгә ҡайтып йөрөйөм. – Һинең һөйләгәндәрҙе тыңлаһаң, намыҫлы кешеләр бөтөнләй юҡ. – Нишләп, мин үҙем тураһында бер ни ҙә әйтмәнем әле. Директор отпускыға китте, ә тотош коллектив ял итте. Телефондан һөйләшеү. – Ҡарале, минеңсә, беҙгә осрашырға, һөйләшергә кәрәк. – Ярай мин сығыу менән осрашырбыҙ. – Һин эштәме ни? – Төрмәлә. – Атай, минең оборона министры булғым килә. – Ни өсөн министр? – Өҫкө төймәләрҙе эләктермәҫ өсөн.","Үәт, ҡыҙыҡ!",['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,589,https://henek.info/articles/k-l-m-st-r/2025-05-23/t-y-y-4248583,2025-05-23T17:30:00+00:00
"Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы, шулай уҡ райондарҙа эшләп килгән урындағы әҙәби ойошмалар ҙа был көндө байрам итеп ҡабул итә. Әҙәбиәт һәм йәмғиәт үҫеше айырылғыһыҙ. Һүҙ көсө һәр заманда мөһим. Башҡорт әҙәбиәтенең сәсәндәр-йырауҙар ижадынан алып бөгөнгө заман әҙәбиәтенә тиклемге тарихы бик бай. Һәр ижадсы үҙ заманының вәкиле булараҡ үҙ һүҙен әйтә. Башҡортостанда яҙыусыларҙың ижади хеҙмәтен баһалау маҡсатында дәүләт наградалары, әҙәби премиялар булдырылған, фестивалдәр, юбилей даталары үткәрелә. Башҡортостан Республикаһың Милли әҙәбиәт музейы, Ә. -З. Вәлиди исемендәге Милли китапхана милли әҙәбиәттең фондын һаҡлау, үҫтереү буйынса ҙур эш алып бара. Йәш өмөтлө ҡәләм тибрәтеүселәрҙе табыу, үҫтереү йәһәтенән дә конкурстар, әҙәби осрашыуҙар ойошторола. З. Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтендә «Йәш тауыштар» серияһы менән йәштәрҙең тәүге китаптары баҫтырыла. 21 февралдә, Халыҡ-ара туған телдәр көнөндә, «Торатау» конгресс-холлында «Әҙәби гөлләмә» фестивале сиктәрендә «Әҙәбиәттә туған телдәр бөйөклөгө» тип аталған осрашыу үтте. Башҡортостан Республикаһың Милли әҙәбиәт музейы тарафынан уҙғарылған был фестиваль саралары йыл буйына дауам ителәсәк һәм 14 декабрь – Башҡорт теле көнөндә – тамамланасаҡ. 2023 йыл әҙәби юбилейҙарға бай йыл. Быйыл юбилейҙарын билдәләйәсәк арҙаҡлы шәхестәребеҙ Мәрйәм Бураҡаева, Наил Ғәйетбаев, Гөлфиә Юнысова, Гөлнур Яҡупова, Айһылыу Йәғәфәрова, Таңһылыу Ҡарамышева, Миңлегөл Хисамова, Марс Әхмәтшин, Әҡлимә Сафина, Зәйтүнә Шәрипова, Радик Вәхитов, Ғәли Ғатауллин ижады яңы һулыш менән дауам итер, тип ышанабыҙ. Хәким Ғиләжев, Ғилемдар Рамазанов, Муса Ғәли, Зөлфәр Хисмәтуллин, Ғаян Лоҡманов, Әхнәф Байрамов, Зәйни Рафиҡов, Мөхәмәтша Буранғолов, Ғөбәй Дәүләтшин, Дауыт Юлтый, Назар Нәжми, Зәйнәб Биишева, Ибраһим Ғиззәтуллин, Яҡуп Ҡолмой, Әнүәр Бикчәнтәев, Иван Сотников, Ғәзим Аллаяров, Ғәйнан Хәйри, Әкрәм Вәли, Шакир Насыров – быуаттар менән быуатттарҙы тоташтырып торған әҙәби мираҫ ҡалдырҙы. Әҙәби байлығыбыҙ рухи сығанағыбыҙ булып ҡалһын, әҙиптәребеҙгә ижади ҡомар, яңы үрҙәр теләйбеҙ! Мәғлүмәт асыҡ сығанаҡтарҙан",3 март – Бөтә донъя яҙыусылар көнө,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 1 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1 0],7,Файҙалы эштәр,2066,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-03-03/3-mart-b-t-don-ya-ya-yusylar-k-n-4142338,2025-03-03T10:12:00+00:00
"Среди наиболее примечательных изданий — красочная книга «Тылсым эйәләре» («Волшебники») молодого автора Тимура Рахматуллина родом из Баймака. Это увлекательное детское произведение уже нашло отклик в сердцах юных читателей. Рядом — сборник повестей «Перекаты реки Бетеря» Миляуши Кагармановой, уроженки Бурзянского района. В его основе — глубокие, жизненные истории о людях и судьбах Зауралья, пронизанные местным колоритом. Особое внимание посетителей привлекает роман «Бөйрәкәй» («Буренушка») Тансулпан Гариповой — автора из Баймакского района. Это произведение, признанное бестселлером, представлено также в эксклюзивной подарочной версии: книга сопровождается элегантным французским шарфом и этно-брошью в виде цветка курая. «Китап» привёз на фестиваль целую коллекцию подобных наборов, дополненных сувенирами в виде традиционного башкирского нагрудника. Заслуженное место на стенде занимает и издание Махмута Салимова «Башкирская лошадь» — книга, презентованная на прошлогоднем фестивале «Башҡорт аты – 2024». В этом уникальном сборнике собраны этнографические очерки, предания и легенды, повествующие о значении лошади в башкирской культуре. Автор подчеркивает сакральную роль коня в жизни башкир, раскрывая особенности традиционного уклада, обычаев и кумысоделия. Новинкой книжной экспозиции стала масштабная антология «Музы не молчат. Башкортостан. 2022–2025», включающая произведения, созданные художниками, поэтами, музыкантами и фотографами в условиях или по итогам пребывания в зонах боевых действий и гуманитарных миссий. Книга появилась на полках всего несколько дней назад, а её первые экземпляры были вручены почётным гостям Дней армейской культуры в Уфе. Все экспозиции и мероприятия фестиваля органично вписаны в главную тему праздника — сохранение и популяризация башкирской породы лошадей, национальных традиций и культурной идентичности региона.",«Китап» нәшриәте фестивалдә Урал аръяғы авторҙарының китаптарын тәҡдим итте,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Әҙәбиәт'],[0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Иҫтәлекле көндәр,1866,https://henek.info/articles/++++/2025-09-06/kitap-n-shri-te-festivald-ural-ar-ya-y-avtor-aryny-kitaptaryn-t-dim-itte-4378344,2025-09-06T11:20:00+00:00
"Илми Умеров (с) һәм Ахтем Чийгоз (у)Адвокат Николай Полозов сүзләренә караганда, ярлыкау турындагы фәрманнарны яшерү Русия Конституциясенә каршы килә. Бу хакта ул Твиттерда яза. Шикаять Мәскәүнең Тверь районы мәхкәмәсенә ибәрелгән. Элегрәк Илми Умеров адвокаты Эдем Смедляев Русия президенты идарәсенә ярлыкау документының номерын һәм иреккә чыгару турындагы фәрманның күчермәсен сорап хат язган иде. Мәскәүдән аңа ""Сез кызыксынган мәгълүматны бирү мөмкин түгел"", диелгәнавап килде. Русиядә тыелган Мәлес рәисе урынбасары Илми Умеров һәм Әхтәм Чийгоз Русия президенты карары беләниреккә чыгарылганиде, ләкин бу хакта бернинди дә документ булмады.25 октябрь Илми Умеров һәм Әхтәм Чийгоз Акмәчет һава аланыннан Анапага ибәрелде. Аннан алар Төркия хезмәтләре озатуында башка очкычта Әнкарага барып иттеләр. Төркия президенты Рәәп Эрдоган белән очрашканнан соң алар Киевка килде. Аларның азат ителүе Русия һәм Төркия президентлары арасында сөйләшүләр нәтиәсе дип белдергән иде кырымтатар итәкчесе Мостафа әмилев. Аннексияләнгән Кырымда Мәскәүдән билгеләнгән Югары мәхкәмә Умеровны Русиянең бөтенлеген бозуга чакыруда гаепләп ике ел колониягә хөкем иткән иде. Чийгоз 2014 елның 26 февралендә тәртипсезлекләр оештыруда гаепләнеп сигез ел колониягә хөкем ителде. Аларны яклап дөнья буйлап төрле пикет һәм чаралар узды, Европа, халыкара оешмалар аларны иреккә чыгаруны таләп итте. телекомпаниясе Төркия хөкүмәте Илми Умеров һәм Әхтәм Чийгозны Русия агентларына алыштырган, дип хәбәр итте. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.",Чийгоз һәм Умеров адвокаты Путин идарәсен мәхкәмәгә шикаять иткән,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1549,https://www.azatliq.org/a/28941578.html,2017-12-27T10:36:16+00:00
"Таетдин Ялчыгол кабере янында дога кылуКүренекле дин эшлеклесе, табиб, язучы һәм мәгърифәтче Таетдин Ялчыголиатына багышланган республикакүләм чарада Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин, Татарстанның баш казыеәлил Фазлыев, профессорлар Хатыйп Миңнегуловһәм Фоат Галимуллин, имамнар, тел һәм әдәбият белгечләре, татар зыялылары катнашты. Чара Имәнлебаш авылы зиратында татар мәгърифәтчесенең каберен зиярәт кылудан башланды, бирегә ыелучылар галим рухына дога укыды, дип хәбәр итә Татарстан мөселманнары диния нәзарәте сәхифәсе. Конференция Имәнлебаш авылы мәдәният йортында узды. Укуларга быел республикадан 200 гә якын кеше ыелды. Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин үз чыгышында дин галимнәренең шәәрәләре турында куертылучы бәхәсләргә карата үз фикерен белдерде. ""Фәнни даирәдә һәм интернет челтәрендә соңгы елларда Таетдин Ялчыголның шәәрәсе турында сүз куерталар. Башкортлар аны үзенеке дип саный, без, табигый ки, татар галиме дип исәплибез. Әлбәттә, һәркем үзенең генеологик чылбырында күренекле кешеләрнең булуын тели. Әмма без бүген Таетдин Ялчыгол кебек олпат галимнәрнең оныклары булырга лаек буын микән соң, дип уйлаучы юк, кызганычка каршы. Без Шиһабетдин Мәрани, Галиман Баруди һәм башка татар галимнәренең рухи мирасына туры киләбезме, аларның китапларын укыйбызмы, аларның васыятьләренә һәм нәсыйхәтләренә колак салабызмы? Әгәр шулай икән, без барыбыздан да аларның буынын дәвам итүчеләр, чөнки ислам дине безнең калебләребезне һәм аннарыбызны бәйләде. Әгәр юк икән, кан ягыннан якын булу бернигә дә тормый"", диде Татарстан мөфтие. Конференция кысаларында шулай укәлил Фазлыев, профессорлар Хатыйп Миңнегуловһәм Фоат Галимуллин, тарихчы Рәисә Муллахмәтова, язучы Рөстәм Галиуллин, Зәй мөхтәсибәтенең аксакаллар шурасы рәисе, Ялчыгол укуларын башлап ибәрүче Сәгыйть Камалов, татар мәгърифәтчесенең нәселе вәкиле Гамир Таетдиновһәм башкалар чыгыш ясадылар. Алар Ялчыгол иатының төп тенденцияләрен, тормышының билгеле булмаган якларын, калдырган фәнни, дини, әдәби мирасының әһәмиятен ачтылар. Ялчыгол укулары Имәнлебаш авылы мәчетендә әмәгать белән өйлә намазын уку белән тәмамланды. Таетдин Ялчыгол– гарәп, фасы һәм төрки телләрен, Шәрык гыйлемнәрен һәм мәдәниятен яхшы белгән, дөнья гизгән, төрле тармакларда эшләгән энциклопедик белемле галим. Ул халыкны белемле, тәрбияле, динле итүгә үзеннән зур өлеш кертә. Аның китаплар күчерү, шәрехләү белән шөгыльләнүе дә мәгълүм. Таетдин Ялчыгол тарих, әдәбият, фәлсәфә, тыйб, фикъһе, илаһият һәм кайбер башка тармаклар буенча дистәдән артык китап язган: Хәдиселбаб"", ""Кафия. "", ""Тәнбиһел – гафилин"" (. ""Ваемсызларны искәртү""), Тыйльми табиб"" һәм башка хезмәтләре билгеле. Иң билгеле әсәрләре ""Тәварихы Болгария"" (1805) һәм ""Рисаләи Газизә"" ядкярләре.",Зәйдә Таетдин Ялчыгол укулары узды,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Яңылыҡтар,2705,https://www.azatliq.org/a/29420257.html,2018-08-08T14:45:21+00:00
"1972 йылдың 3 февралендә Иранда, донъя тарихындағы иң ҙур юғалтыуҙарҙың береһе һаналған, тәбиғи ғәрәсәт сыға. Өйҙә ултырған кешегә бурандың ниндәй зыяны тейһен, тип уйлаусылар табылыр. Әммә Иран халҡы бындай һауа торошона әҙер булмай сыға. Йылы кейемдәре лә булмай. Йәшәгән урындары ла көслө буранға ҡаршы торорлоҡ түгел. Ун бер көн самаһы дауамында барған был ғәрәсәт ваҡытында тотош өйҙәр ҡар аҫтында ҡала. Күптәренең ҡыйығы емерелеп төшөү арҡаһында, тотош ғаиләләр үлә. Каккан һәм Кумар тигән ауылдарҙа бер генә тере кеше лә ҡалмай. Дөйөм алғанда, был тәбиғи ғәрәсәт арҡаһында дүрт меңгә яҡын кешенең ғүмере өҙөлә. Бөгөн Башҡортостанда ҡар яуыуы, көслө ел сығыуы көтөлә. Юлдарҙа ҡар һырынтылары һалыныуы мөмкин. Оҙон юлға сыҡмай тороу хәйерле. Фото интернеттан алынды.",Донъя тарихындағы ғәрәсәт,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Йәмғиәт,771,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2026-01-13/don-ya-tarihynda-y-r-s-t-4535121,2026-01-13T10:07:00+00:00
"Студент йылдары иң сағыу, күңелле саҡ булып хәтергә уйылып ҡалған. 1980 йылда мәктәпте тамамлағас  БДПИ-ға ( хәҙерге М. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ға) уҡырға килдек. Юлыҡ мәктәбенән беҙ икәү инек: класташым, күршем Шәмсиә Юлбарисова. Беҙҙең ике башҡорт группаһы иҫ киткес татыу, бер ғаилә кеүек булып йәшәне. Бергәләшеп имтихандарға әҙерләнеү, төрлө, түңәрәктәргә йөрөү, йәйгеһен студент отрядтарында эшләү,  институтта үткәрелгән мәҙәни сараларҙа ҡатнашыу - былар барыһы ла беҙҙе тағы ла берләштерҙе, яҡынлаштырҙы. Уҡып бөтөүгә 40 йылдан ашыу ваҡыт үтһә лә, аралашып, осрашып торабыҙ. Барыбыҙ ҙа матур тормош юлы үткән, эштәрендә хөрмәтле, эшһөйәр, талантлы кешеләр булып танылған. Арабыҙҙа күренекле яҙыусы ла, журналист та, атҡаҙанған уҡытыусылар ҙа бар. Яҙыусы Ә. Үтәбай, бик күп шиғырҙар авторы Р. Өмөтҡужинды, И. Латиповты айырым билдәләп үтке килә. Курсташтарым һәр береһе  маҡтауға, оло хөрмәткә лайыҡ.                      Ниндәй генә бейеклектәргә өлгәшәләр ҙә, һәр береһе үҙенең ябайлығын, ихласлығын, йор һүҙлелеген һаҡлап ҡалған. Һәр бер курсташым илем, телем, тыуған төйәгем тип янып йәшәй. Яратам һәм ғорурланам һеҙҙең менән хөрмәтле курсташтарым. Байрам менән! Иҫән-һау булайыҡ! Рәйлә Латипова, Салауат ҡалаһы.",Иң күңелле саҡтар,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Студент һүҙе,1223,https://shonkar.com/news/student-e/2026-01-25/i-k-elle-sa-tar-4549624,2026-01-25T12:41:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Мит тикшерүчегә миңа 15 яшь дип баштан ук әйткән идем. Бернинди авап булмады"", дип белдергән ул журналистларга. Канунсыз рәвештә ике ел буе утырган Уфа үсмере журналистлары беләнсөйләшкән. Алданрак Азатлык инаять аваплылыгы бирелердәй яшькә итмәгән булса да Уфадагы үсмерне наркотиклар тараткан өчен хөкем итүләре турындаязган иде. Гаепләү белдерелгән вакытта аңа 15 яшь кенә булган. Хөкем карарында әйтелгәнчә, малайны туган көне булып берничә генә көн узгач та тоткарлаганнар. Шулай итеп инаять кылган вакытта аңа бөтенләй 14 яшь кенә булган, дип яза.2022 елның февраленнән декабренә кадәр ул читкә чыкмаска тиеш булган, соңрак аны өч елга ирегеннән мәхрүм итеп тикшерү изоляторына, ә апрельдә колониягә ибәргәннәр, дип искәртелә. ""Мин тикшерүчегә миңа 15 яшь дип баштан ук әйткән идем. Бернинди авап булмады"", дип белдергән ул журналистларга. Үсмер биш айлап вакытын Пермьдәге төзәтү оешмасында тоткыннар арасында уздырган. Адвокаты шикаять иткәч, эшне Уфаның Дим районы мәхкәмәсенә ибәргәннәр, тик аны анда кабат хөкем иткәннәр. ""Мине соңгы тапкыр Башкортстанның Югары мәхкәмәсенә быел 22 мартта чакырдылар. Анда чикләү чарасын читкә чыкмау турындагы карарга үзгәртәчәкләрен әйттеләр"", дип сөйләгән ул. Басмага малайның адвокаты әйтүенчә, эш материалларын өйрәнгәч хөкемдарда ""чын истерика башланган"". Үсмерне шундук азат иткәннәр һәм хокук яклаучысы әйтүенчә, тавыш купмасын өчен ""тыныч кына"" акламакчы булганнар, чөнки хөкем иткән чакта аның ике яшькә кечерәк булуын ничек сизмәскә мөмкин булуын аңлатырга туры килер иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда канунсыз рәвештә ике ел утырган үсмер журналистлар белән сөйләшкән,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1687,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-kanunsiz-raveshta-ike-el-utirgan-usmer-zhurnalistlar-belan-soylashkan/32899141.html,2024-04-10T17:34:51+03:00
"«У нас сегодня два вопроса. Один касается текущих вопросов в сфере безопасности, а второй — о нашем участии в строительстве многополярного мира и наших действиях в этой связи», — сказал глава государства. Путин также обратился к министру иностранных дел Сергею Лаврову с просьбой «представить свои соображения на этот счет». Ранее пресс-секретарь главы государства Дмитрий Песковзаявил, что Кремль проинформирует о дате оглашения Владимиром Путиным послания Федеральному собранию. В 2025 году оглашение президентом послания Федеральному собранию не состоялось. Причину этого Песков не уточнил. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Путин провел первое в 2026 году совещание с членами Совбеза,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,771,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2026-01-20/putin-provel-pervoe-v-2026-godu-soveschanie-s-chlenami-sovbeza-4546706,2026-01-20T15:00:00+00:00
"Ошондай хәлгә юлыҡҡаның булдымы? Әһә, ҡотлайым! Һин — ғашиҡ йән! Нимә кейергә? Уға оҡшар өсөн үҙеңде нисек тоторға? Комплименттар яһарғамы? Дуҫыңа был турала һөйләргәме? Әгәр һөйләһәң, аҙағы ни менән бөтөр? Үбешергә яраймы? Әгәр уға оҡшамаһа? Әгәр ҙә минең үҙемә оҡшамаһа? Башта – мең төрлө һорау. Күңел иләҫ-миләҫ килә. Үҙең менән ни булғанын да аңлатып булмай. Ғашиҡ булыуҙың тышҡы билдәләре: – һауала осоп йөрөү, иғтибарһыҙлыҡ; – һәр ваҡыт һөйгән кешең янында булырға ынтылыу; – мауығыуҙарҙың ҡапыл үҙгәреп китеүе (һөйгәнеңә оҡшаған нәмәләр менән ҡыҙыҡһына башлау); – тышҡы ҡиәфәттең ҡапыл үҙгәреп китеүе, матур күренергә, матур кейенергә тырышыу; – телефондан бер минутҡа айырылмау, туҡтауһыҙ смс-хәбәрҙәр яҙыу; – кәйефтең йыш үҙгәреп тороуы. Ғашиҡ булыуҙың эске билдәләрен үҫмер үҙе генә тоя: – һөйгәнең янында оялыу һәм ҡыйыуһыҙлыҡ; – ул булмағанда һағышҡа батыу; – бер нәмәгә ҡарамай, уның иғтибарын йәлеп итеү теләге; – ул һәр ваҡыт уйҙа; – көнләшеү тойғоһо. Ғашиҡ булыу – өлкәнәйеүгә табан бер аҙым тигән һүҙ. Был хистәр тулҡыны үҙенән-үҙе ҡайҙалыр юҡҡа сыҡмай. Шуның өсөн ғашиҡ булыу этабын борон-борон заманда уҡ башынан үткәргән атай-әсәйеңде, ололарҙы тыңла. Улар һиңә һәр ваҡыт ярҙам итер. Ғашиҡ үҫмерҙәргә кәңәштәр: – ғашиҡ булған кешең ысынлап та камиллыҡтың үҙеме, әллә һин нимәнелер күреп еткермәйһеңме? – ата-әсәйең менән һәр төрлө бәхәскә инмә. Алтын урталыҡты һаҡла. Кешегә бөтә кисерештәреңде, һоҡланыуҙарыңды туҡтауһыҙ һөйләп тә барма; – Һәр ваҡыт баланс эҙлә. Шәхси мөнәсәбәтеңде үҫтергәндә тормошоңдоң башҡа яҡтарына зыян килмәһен. Бүлмәңде һәр саҡ йыйыштыр. Дуҫтарың менән дә осрашып-аралашырға онотма. Ниндәй генә хәлгә тарыһаң да, уҡыуыңды бер ваҡытта ла ташлама. – Уҡыуҙа, мәктәп тормошонда уңыштарың күберәк булған һайын, атай-әсәйеңдең һәм уҡытыусыларҙың һиңә ҡарата дәғүәләре лә кәмейәсәк. Артабанғы мөнәсәбәттәр ныҡлы белем һәм яҡшы эш нигеҙҙәрендә төҙөлһөн. – тәбиғәттән шулай бирелгән: ғашиҡ булған кеше һәр ваҡыт донъяла иң һәйбәте булып күренә. Хыялға бирелеп, хистәр һаҙлығына батып ҡуйма. Яратҡан шөғөлдәреңә һәм дә үҙеңдең үҫешеңә ваҡыт бүл. Әсмәбикә апайығыҙ.",Ғашиҡ булдыңмы әллә? !,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Сер,2100,https://amanat.su/articles/m-gelek-ser/2025-11-18/ashi-buldy-my-ll-4472148,2025-11-18T15:51:00+00:00
"Тәфтиш комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, Стәрлетамаҡ ҡалаһы буйынса тәфтиш бүлеге вазифа вәкәләттәрен арттырыуҙа һәм ришүәт алыуҙа ғәйепләнгән коррекция мәктәп-интернатының элекке директорына ҡарата енәйәт эшен тикшереүҙе тамамлаған. Тикшереү барышында ғәйепләнеүсенең үҙ вазифаһындағы урынын файҙаланып, үҙ ҡарамағындағы биш хеҙмәткәрҙән даими рәүештә, эш күрһәткестәренә ҡарамайынса, бүләкләүҙә булышлыҡ итеү, шулай уҡ учреждениела эшләү процесында дөйөм ҡурсалау өсөн ришүәт алыуы асыҡлана. Директорға бөтәһе 350 мең һумдан ашыу аҡса тапшырыла, ул уны үҙ ихтыяры буйынса ҡуллана.  Хөкөм ҡарарының үтәлешен тәьмин итеү маҡсатында тәфтишсенең үтенесе буйынса уның мөлкәтенә арест һалына. Тикшереү етерлек дәлилдәр базаһын йыя, шуға бәйле енәйәт эше судҡа ҡарау өсөн ебәрелгән. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Суд алдында - ришүәтсе,['Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,952,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-05/rish-tse-et-kse-totol-an-4565917,2026-02-05T14:15:00+00:00
"Фәрит Зәкиев Анталиядә ялгыз пикетка чыктыфикерләр21 мартта Татар итимагый үзәге рәисе Фәрит Зәкиев Төркиянең Анталия шәһәрендә ялгыз пикетка чыккан. Ул 1992 елның 21 мартында уздырылган Татарстанның суверенлыгы турында референдумы уңаеннан, Төркия парламентыннан Татарстанның бәйсезлеген тануны сораган. Ул ""1992 елның 21 мартында Татарстан халкы бәйсезлек өчен тавыш бирде. Төркия парламентыннан Татарстанның бәйсезлеген танырга сорыйбыз! "" дигән шигар күтәреп торган. ""1992 елның 21 мартында Татарстанның дәүләт статусы турында референдум үткәрелде. ""Сез Татарстан республикасының суверен дәүләт, халыкара хокук субъекты буларак Русия федерациясе, башка республикалар һәм дәүләтләр белән мөнәсәбәтләрен тигез хокуклы шартнамәләр нигезендә урнаштыруы белән килешәсезме? "" дигән сорауга республика халкының 61,4 проценты ""әйе"" дип тавыш бирде. Әмма алга таба референдум нәтиәләре юкка чыгарылды. 1994 елда Татарстан Русиягә керде. ""1992 елны кабул ителгән Татарстан Конституциясе тулысынча диярлек үзгәртелде. Аның беренче маддәсенә "" Русия Федерациясе субъекы"" дигән сүзләр кертелде. Бу пикетта без Төркия парламентыннан Татарстанның бәйсезлеген тануны сорадык"", диде Зәкиев Азатлыкка. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Фәрит Зәкиев Төркиядән Татарстан бәйсезлеген тануын сорап пикетка чыккан,['Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1285,https://www.azatliq.org/a/32329591.html,2023-03-22T14:40:46+00:00
"Ауырыуҙың үҫешенең башланыу механизмы тип веноз клапандарының нормаль эшләмәүе һанала, һөҙөмтәлә, кире ҡан ағымы барлыҡҡа килә. Был веноз тайпылышы эшкә яраҡлы йәштәге кешеләрҙә, йәштәрҙә йышыраҡ осрай, ә һуңғы йылдарҙа өлкән класс уҡыусыларында ла күп теркәлә. Хәүеф төркөмөндә: - һөнәре арҡаһында оҙайлы статик көсөргәнеш кисергән, сәғәттәр буйы аяҡ өҫтөндә торорға мәжбүр кешеләр; - «ултыраҡ» һөнәр эйәләре һәм аяҡты аяҡҡа һалырға яратыусылар; - аяҡтарының аҫҡы өлөшөнә ҙур көс төшкән спортсылар (ауыр атлетика, теннис һәм башҡалар); - бейек үксәлә йөрөргә яратыусылар; - кофе эсергә, тәмәке тартырға яратыусылар, алкоголь ҡулланыусылар; - дөйөм алғанда, аҙ хәрәкәтсән тормош алып барған, артыҡ ауырлыҡтары булған кешеләр; - йөклө ҡатындар; - гормональ препараттар ҡулланырға мәжбүр булғандар; - яҡын туғандарында варикоз киңәйеүе булғандар. Ауырыу нисек үтә? Башланғыс стадияларында варикоз киңәйгән өҫкө веналар - ""ҡан тамырҙары селтәре"" менән генә сағыла. Сир көсәйгән һайын аяҡтарҙа ауырлыҡ һәм ныҡ арығанлыҡ тойоу, уларҙың яныуы, ҡайһы берҙә төнөн тартышыуы, шешеүе борсой башлай. Был симптомдар көндөң аҙағында, оҙайлы көсөргәнеш һәм эҫе һауа торошонда айырыуса асыҡ сағыла. Былар барыһы ла хроник веноз етешмәүсәнлегенең барлыҡҡа килеүен күрһәтә. Ауырыу әкрен, йылдар, ҡайһы берҙә тиҫтә йылдар дауамында үҫешә. Уның аҙыуына юл ҡуймау мөһим, сөнки һуңынан өҙлөгөүҙәр (экзема, дауаланмаған яралар, трофик язвалар, ҡан тамырҙары тромбозы һ. б. ) барлыҡҡа киләсәк. Ниндәй симптомдар булһа ла, флебологка мөрәжәғәт итергә кәрәк. Табип ауырыуҙың стадияһына ҡарап, дауалау тактикаһын һайлай. Әлеге ваҡытта дауалау ысулдары сифатында консерватив ысулдар (компрессион трикотаж ярҙамында һығылмалы компрессия һәм һығылмалы бинттар менән урау, венотоник препараттарҙың курс алымдары) һәм оператив дауалау ҡулланыла. Һис шикһеҙ, лазер һәм радиойышлыҡ ысулы, ҡан тамырҙарын склерозировкалау ярҙамында травматик булмаған хирургик интервенцияларға өҫтөнлөк бирелә. Табипҡа барыуҙы оҙаҡҡа һуҙмау мөһим, сөнки ҡан тамырҙарын алып ташлау буйынса радикаль етди операциянан башҡа бер нәмә лә ярҙам итмәүе бар. Веналарҙың варикоз киңәйеүен иҫкәртеү 1. Мөмкин тиклем күберәк йәшелсә, емеш-еләк, клетчатка, С, А һәм В витаминдарына бай аҙыҡ-түлек менән туҡланығыҙ. Япраҡлы йәшелсә һәм кишер файҙалы. Ҡан тамырҙарын нығытыу өсөн Е витамины (үҫемлек майы, балыҡ, сәтләүек, көнбағыш, брокколи, татлы борос) һәм витамины (картуф, йәшел сәй, әлморон) кәрәк. Веналарҙың нормаль һығылмалылығы өсөн иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар, йәшел һуған, һарымһаҡ кәрәк. 2. Көндәлек тормошта дөрөҫ тәртип: - эҫе ванналар һәм мунса, ҡояшта оҙаҡ ваҡыт булыу менән мауыҡмағыҙ, улар ҡан тамыры тонусын кәметә һәм аяҡтағы ҡандың туҡтауына килтерә; - артыҡ ауырлыҡ булһа, уны кәметергә кәрәк; - күберәк хәрәкәт итеү, даими рәүештә физик культура менән шөғөлләнеү, йөрөү, йүгереү, йөҙөү, велосипедта һәм саңғыла йөрөү файҙалы; - аяғығыҙҙы аяҡҡа һалып ултырмағыҙ, тар, ҡыҫып торған кейем, тар резинкалы ойоҡбаш, тығыҙ аяҡ кейеме кеймәгеҙ; - ""ултырып"" эшләгәндә аяҡтар торошон йышыраҡ үҙгәртергә, аяҡтарҙы хәрәкәтләндерергә кәрәк, һәр сәғәт аҙағында тороғоҙ, бер урында атлағыҙ; - әгәр һеҙ оҙаҡ торорға мәжбүр булһағыҙ, урында хәрәкәт итегеҙ, аяҡ осона күтәрелегеҙ һәм башҡалар; - уҡығанда, телевизор ҡарағанда, ял иткәндә, аяғығыҙҙы эскәмйә, ултырғыс, мендәр, валик  ҡулланып, өҫкә ҡалҡытығыҙ; - хеҙмәт көнөнән һуң аяҡ-ҡулдарығыҙға душта һалҡын һыу һибегеҙ. 3. Көндәлек махсус күнегеүҙәр бик файҙалы. Ябай, көндәлек эш араһында ла эшләргә мөмкин булған күнегеү: урындан 10-20 тапҡыр аяҡ осона күтәрелегеҙ, шул уҡ ваҡытта аяҡтар бер-береһенә параллель булһын. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ! Варикозды иҫкәртеүҙең төп ҡағиҙәһе булып, сәләмәт йәшәү рәүеше алып барыу һәм эште һәм ялды дөрөҫ ойоштороу тора. Үҙегеҙҙе һаҡлағыҙ һәм сәләмәт булығыҙ! Виталий ТРОФИМОВ, табип-хирург.",Варикозды иҫкәртеү,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0],5,Сәләмәтлек,3819,https://henek.info/articles/----+-+/2026-01-15/varikozdy-i-k-rte-4537775,2026-01-15T11:25:00+00:00
"Рәсәйҙәрҙең күбеһенең почта йәшнигенә һыу иҫәпләгестәрен тикшереү тураһында иғлан һалғандар. Был турала РФ Дәүләт Думаһының Милек мәсьәләләре буйынса комитеты рәйесе Сергей Гаврилов белдергән. Енәйәтселәр, приборҙарҙы 30 көн эсендә тикшерергә кәрәк, тип раҫлай, юғиһә фатир хужаларына һыу өсөн дөйөм норматив буйынса түләү янай, йәнәһе. Тикшереү ваҡытын килешеп билдәләү өсөн мутлашыусылар листовкала күрһәтелгән телефон һандары буйынса тиҙ арала шылтыратырға үтенә. Сергей Гаврилов, иҫәпләгесте тикшереү конкрет приборҙың тикшереү-ара интервалына бәйле, паспортында уның ваҡыты күрһәтелгән һәм йыш ҡына идара итеүсе ойошманың йәки хеҙмәт күрһәтеүсенең шәхси мәғлүмәттәрендә ҡабатлана, тип иҫкә төшөрә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Иҫәпләү приборын тикшереү мотлаҡ тигәнгә ышанмағыҙ,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,811,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2026-01-07/i-pl-priboryn-tikshere-motla-tig-ng-yshanma-y-4530953,2026-01-07T22:30:00+00:00
"Был әҫәрҙе уҡығандан һуң оҙаҡ ҡына уйланып йөрөнөм, ҡайһы бер урындарын ҡат-ҡат уҡып сыҡтым. Повеста хәл-ваҡиғалар быуатта илебеҙҙә булып үткән ҡатмарлы осорҙо һүрәтләй. Әҫәрҙең төп геройы Сәбилә һәм уның ғаиләһе яҙмышы менән Бөйөк Ватан һуғышы башланған йылдан танышабыҙ. Ул саҡта Сәбиләгә туғыҙ ғына йәш булған. Тап ошо мәлдән Сәбилә һәм уның бәләкәй туғандары бала саҡ менән хушлашалар, сөнки ата-әсәйҙәре көнө-төнө эштә булғанда, улар өйҙәге бөтә мәшәҡәтте үҙ иңенә ала. Һуғыштың икенсе йылында аталары Ғиззәтулла фронтҡа оҙатыла. Унан бер генә хат алып өлгөрәләр, артынса уҡ тиерлек батырҙарса һәләк булды тигән ҡара хәбәр килә. Оло апаһы Сәлимә лә һуғыш бөткән йылда йылан сағыуынан үлеп китә. Шулай итеп, Сәбилә ғаиләлә әсәһенең берҙән-бер терәге, оло ярҙамсыһы булып ҡала. Тик тыныс тормошта, тыуған ауылында оҙаҡ йәшәргә насип булмай ҡыҙ балаға: ун алтынсы йәше менән барған Сәбиләне Белоретҡа ФЗО-ға ебәрергә тигән повестка килеп төшә. Кәүҙәгә бәләкәй генә ҡыҙға тыштан ҡарағанда ун дүрт йәштән артыҡ биреп тә булмай: ас-яланғас һуғыш йылдары уны бәләкәйҙән миктәткән. Үҙ ғүмерендә ауылдан ситкә сығып йөрөмәгән Сәбилә - урыҫ телен дә белмәгән, тормоштоң аңын-тоңон төшөнмәгән төпкөл ауыл балаһы. Шул китеүҙән ул ҡабат ауылына әйләнеп ҡайта алмай, әсәһен, туғандарын инде бер ҡасан да күрмәй. Уның ошо фажиғәһен мин әллә нисә тапҡыр күңелемдән кисереп, Сәбиләне йәлләп иланым. Артабан инде әҫәр геройының Белоретта ФЗО-ла уҡыған осоро, заводтың сым һуҙыусылар цехында практика үтеүе, үҙен алдынғы эшсе итеп күрһәтеүе һүрәтләнә. Көндәрҙән бер көндө Сәбиләнең тормошонда уның яҙмышын ҡырҡа үҙгәрткән бер осрашыу була. ФЗО-ла практика үтеүсе үҫмер ҡыҙҙарҙы Үзбәкстанға эшкә саҡырып, йылы яҡтарҙан бер үзбәк кешеһе килеп төшә. Ул Уралдың иң ҡырыҫ төбәге Ямантау ҡырындағы Белоретта ҡышын һыуыҡтан, аслыҡтан йонсоған йәш ҡыҙҙарҙы Үзбәкстандың ожмахҡа тиң йылы, емеш-еләккә бай тәбиғәте менән ҡыҙыҡтыра. Ике бөртөк кенә антоновка алмаһын йоҡа ғына итеп ҡырҡып, ваҡ киҫәктәрен ҡыҙҙарға таратып биргәндә, алманың хуш еҫенән уларҙың хатта баштары әйләнә. Антоновка алмаһының еҫе, әкиәттәге серле йомғаҡтай, Сәбиләнең яҙмышын алыҫ Үзбәкстан тарафтарына әйҙәп алып китә. Дөрөҫ, намыҫлы, иманлы, егәрле йәш ҡыҙ Үзбәкстанда ла юғалып ҡалмай, үҙен тик яҡшы яҡтан ғына күрһәтә, эштә лә алдынғылар рәтендә була, үҙе кеүек аҡыллы, тырыш егеткә кейәүгә сығып, бик бәхетле ғаилә ҡора, балалар үҫтерә. Барыһы ла шулай яҡшы ғына барғанда, Сәбиләнең бәхетле тормошона 90-сы йылдарҙың ҡара күләгәһе төшә, уның яҙмышын пыран-заран килтереп ташлай. Советтар Союзында үҙгәртеп ҡороу тигән сәйәсәт башлана, донъялағы иң ҙур дәүләт тарҡалып, юҡҡа сыға. Үзбәкстанда ла төрлө сыуалыштар, милләт-ара низағтар күҙәтелә. Сәбиләнең яҙмышы - шул осорҙағы меңәрләгән ватандаштарыбыҙҙың, милләттәштәребеҙҙең яҙмышы ул. 16 йәштә тыуған еренән, ғәзиз әсәһе ҡосағынан айырылып, ғүмере буйы оло Ватаныбыҙҙың сәскә атыуы өсөн фиҙәҡәр хеҙмәт иткән, халыҡтар дуҫлығына, СССР тигән дәүләттең ҡаҡшамаҫ, берҙәм булыуына ышанып йәшәгән Сәбиләнең өмөт-хыялдары емерелеүе, кисергән ҡайғылары тетрәндергес. СССР тарҡалып, союздаш республикалар үҙ дәүләтселеген иғлан иткәс, бик күп ватандаштарыбыҙ ул дәүләттәрҙә сит-ят булып иҫәпләнә, хатта ҡыуыла башлай. Ҡырҡ йылдан артыҡ Үзбәкстанда йәшәп, уның сәнәғәтен үҫтереү хаҡына бар ғүмерен бағышлаған Сәбилә ҡапыл өйһөҙ ҙә, илһеҙ ҙә ҡала. Ул да Үзбәкстан өсөн сит, килмешәк булып сыға. Төп геройының ғазаплы уй-кисерештәрен, яҙмыш фажиғәһен  автор лирик сигенеүҙәр, риторик һорауҙар аша сағылдырған: «Ниндәй ил хаҡына улар үҙҙәре үҫтергән игендең бөртөгөн дә ҡалдырмай дәүләткә тапшырып, астан себен кеүек ҡырылдылар, улар араһында күпме балалар бар ине; ниндәй ил хаҡына атаһы, меңдәрсә һалдаттар баштарын һалды, ғәрипләнеп ҡайтты; ниндәй ил хаҡына ул тыуған республикаһын ҡалдырып, ошонда килеп шунса йылдар йәнтәслим хеҙмәт итте? ! Ни хаҡына булды революциянан алып булған көрәш ҡорбандары? ! Бөтәһе лә заяға булғанмы ни? !»    Кеше яҙмышының упҡындарға уйылып төшөрҙәй ғазаплы мәленә тәбиғәттең көйһөҙ торошо ла бик урынлы һүрәтләнгән: берсә боҙло ямғыр, берсә ҡар яуып үтә. Тәҙрә аша үҙе йәш сағында өйө янына ултыртҡан антоновка алмаһы ла ырашҡылы ямғыр аҫтында уға ҡушылып илай төҫлө: был илдә лә гел генә сыуаҡ йылы көндәр булып тормай икән бит… Шулай итеп, Сәбилә ҡартайған көнөндә тыуған еренә - Башҡортостанға ҡайтып һыйына. Тик ғүмер буйы зарарлы производствола эшләүе, унан килеп, йән өҙлөгөүҙәре бушҡа үтмәгән шул: ул дауалап булмаҫлыҡ яман сиргә дусар була. Үлер алдынан ул балаларына антоновка алмаһы ашарға теләүе тураһында әйтә. Табып килтерәләр ул теләгән хуш еҫле алманы - ҡасандыр еҫе менән бер вагон үҫмерҙе сит яҡтарға алып китер көскә эйә булған антоновканы. Антоновка алмаһының еҫе Сәбиләнең барлыҡ ғүмерен күҙ алдына баҫтыра. Һиҫкәндерә беҙҙе был яҙмыш - тотош дәүерҙең ҡатмарлыҡтарын үҙ эсенә алған аяныслы яҙмыш.     Был әҫәр беҙҙе уйланырға мәжбүр итә, үҙебеҙ әле йәшәп ятҡан ҙур дәүләтебеҙ Рәсәйҙең берҙәм, бүленмәҫ булып ҡалырға тейешлеге тураһында иҫкәртә. Сәүиә Бикмөхәмәтова, Салауат ҡалаһы 25-се башҡорт гимназияһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.","Күңелдәрҙе һиҫкәндерҙе ""Антоновка еҫе""","['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 0 1 1 0 0 0 1 1 1 1],9,"Ағиҙел""гә хаттар килә",5095,https://agideljurn.ru/articles/a-i-el-g-khattar-kil/2024-03-18/k-eld-r-e-i-k-nder-e-antonovka-e-e-3690123,2024-03-18T14:17:00+00:00
"Бекир Мамутов. Акмәчетнең Кремль контролендәге беренче инстанция мәхкәмәсе (мировой суд) ""Къырым"" () газеты баш мөхәррире Бекир Мамутовка карата административ эш карый башлады. Бу хакта Кырым хокук яклау төркемехәбәр итә. Бекир Мамутов хокук яклаучыларга сөйләгәнчә, мәхкәмәдә газет редакциясе фикере тәкъдим ителгән, әмма беркетмә төзүче Роскомнадзор вәкилләре килмәгәнлектән тәнәфес игълан ителгән. Бекир Мамутов БМО Баш секретареның Русиядә тыелган Кырымтатар Мәлесе телгә алынган хисабын газетта бастыруда гаепләнә. Мөхәрриргә карата Административ хокук бозулар кодексының 13.15 маддәсе нигезендә беркетмә төзелгән. ""Роскомнадзор бу язмада Русия кануннарын бозуны күргән, чөнки Русия Мәлесне экстремист оешма дип таныды, аның эшчәнлеге тыелган һәм матбугат чараларда әлеге оешманы телгә алганда аның Русиядә тыелуын күрсәтергә кирәк"", дип аңлата хокук яклаучылар. Киләсе утырыш 29 апрельгә билгеләнгән.2020 елда Бекир Мамутов Азатлыкка репрессияләр кырымтатарларны сындыра алмый дип ышанычынбелдергән иде.2016 елда Кырымның Русиягә буйсынган Югары мәхкәмәсе һәм Русия Югары мәхкәмәсе кырымтатарларның Мәлесен тыю турында хөкем чыгарды. Аны Русиянең бөтенлегенә янауда һәм кешеләрне куркытуда гаепләп, экстремистлык оешмасы дип таныдылар. Мәлес эшчәнлеген тыюны аннексияләнгән Кырымның элеккеге прокуроры Наталья Поклонскаябашлап йөрде.2017 елның 19 апрелендә БМОның Халыкара мәхкәмәсе Украина соравы нигезендә Русиягә карата вакытлыча чаралар куллану турында карар кабул итте. Документта Русиягә Кырымда кырымтатар халкы Мәлесен тыюны туктату һәм ярымутрауда украина һәм кырымтатар телләрендә укытуны тәэмин итү турында таләпләр куела. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",газеты мөхәрриренә Мәлес турында язмасы өчен эш ачылган,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1884,https://www.azatliq.org/a/31181832.html,2021-04-01T11:21:10+00:00
"Напомним, международная акция состоится 26 апреля в 11.00. Проходить она будет в двух форматах - онлайн и офлайн.",Где можно написать диктант по башкирскому языку офлайн?,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Йәмғиәт,113,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-04-22/gde-mozhno-napisat-diktant-po-bashkirskomu-yazyku-oflayn-4212289,2025-04-22T18:25:00+00:00
"Бер саҡ бүре урманда ҡусҡарҙың аяғына баҫҡан. — Ниндәй яуыз һин, бүре! — тигән ҡусҡар. — Ниңә кескәйҙәрҙе ҡыйырһытаһың? Ә бит мин һинән дә етеҙерәк йүгерә алам! Иртәгә иртән ошонда кил, ана теге йылға ярына саҡлы кем алдан барып етә, шул еңеүсе була. — Ярай, килермен, меҫкен зат, һиңәме һуң мине уҙырға? ! — тип көлгән бүре. Һәм ары киткән. Бер аҙ барғас, һағыҙаҡтарҙың ояһына баҫҡан. — Ниндәй яуыз һин, бүре! — тигәндәр һағыҙаҡтар. — Ниңә кескәйҙәрҙе ҡыйырһытаһың? Ә бит беҙ һинән дә көслөрәк. Беҙ һине йылғаға батыра алабыҙ хатта! Иртәгә иртән ошонда кил, көс һынашып ҡарарбыҙ! — Ярай, килермен, бахыр заттар, һеҙгәме һуң минең менән алышырға? ! — тип көлгән бүре. Бүре киткәс, ҡусҡар һағыҙаҡтарға былай тигән: — Иртәгә иртән бөтәгеҙ бергә йыйылығыҙ ҙа, йылға буйындағы таллыҡҡа йәшенегеҙ. Мин дә үҙемдең дуҫтарыма хәбәр бирермен. Беҙ бүрене йылға буйына килтереп еткергәс, уның өҫтөнә ташланығыҙ, ул мотлаҡ йылғаға сумырға мәжбүр буласаҡ. Ҡусҡар үҙенең дуҫтарын биш аҙым һайын йылғаға ҡәҙәр теҙеп сыҡҡан. Икенсе көндө иртән бүре, һөйләшелгән урынға килгәс: — Һин бындамы, ҡусҡар? — тип һораған. — Бында, әйҙә, бәйгене башлайбыҙ! Бүре йән фарман сабып киткән. Биш аҙым һайын теҙелгән ҡусҡарҙар, бер-бер артлы «Мин бында! Мин бында! » тип ҡысҡыра икән. Бүре йылға ярына килеп етеү менән, һағыҙаҡтар уны һырмап алған да, сағырға тотонған. Бүре, ауыртыуға түҙмәй, һыуға һикергән. Мороно ғына күренеп тора икән. Һағыҙаҡтар уның моронон да саға икән. Ниһайәт, яуыз бүре батҡан, ти. Ҡусҡарҙар һәм һағыҙаҡтар, бер бәләнән ҡотолоуҙарына ҡыуанып, урманға ҡайтып киткән. Эйе, берҙәмлек булғанда, дошманды еңеп була икән шул. Рәдиф ТИМЕРШИН тәржемәһе. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы","БҮРЕ, ҠУСҠАР ҺӘМ ҺАҒЫҘАҠТАР (Француз әкиәте)",['Башҡортостан' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1],3,Хикәйә,1866,https://akbuzat-rb.ru/articles/ki-t-ilen-s-y-kh-t/2022-10-30/b-re-us-ar-m-a-y-a-tar-frantsuz-ki-te-3009371,2022-10-30T11:55:00+05:00
"Стәрлетамаҡтан Әнүәр Рәхмәтуллин Йәншишмәне баймаҡтарға бүләк итеп яҙҙырҙы. Туймазынан Ильяс Ҡунафин атлы егет әле махсус хәрби операция биләмәһенән ялға ҡайтҡан, Учалынан шулай уҡ яугир ғаиләһенә 2026 йылдың тәүге ярты йыллығына подписка бүләк итте. Ә Өфөнән Ғәлимовтар, өс бала тәрбиәләүсе ғаилә булараҡ, балаларының башҡортса уҡып үҫеүен теләй. Ғафур Ғәлимйән улы үҙе – Ҡурған өлкәһенән, Гүзәл ханым иһә – Әлшәй һылыуы. Башҡа баҫмаларҙы ла алдыралар. Рәхмәт, дуҫтар! Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, квитанциялар лотереяла ҡатнаша. Һеҙ ҙә гәзиткә яҙылыу менән беҙгә уны ебәрергә онотмағыҙ.",Яҙылыусыларға рәхмәт!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Гәзит,582,https://yanshishma.com/articles/g-zitebe-du-yby-/2025-09-11/ya-ylyusylar-a-r-hm-t-4383342,2025-09-11T10:21:00+00:00
"15 декабрҙә Тәтешле районына эш сәфәре барышында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Яңы Тәтешле ауылындағы яңыртылған Удмурт тарихи-мәҙәни үҙәгәндә булды. Үҙәк 1988 йылда төҙөлгән күп йүнәлешле ауыл клубында урынлашҡан. 2023 йылда район әүҙемдәре менән аралашҡанда төбәк етәксеһе бинала капиталь ремонт яһарға вәғәҙә иткәйне. Төҙөүселәр бинаның ҡыйығын, тәҙрә, ишектәрен, инженерлыҡ селтәрҙәрен алмаштырған, фасадын тәртипкә килтергән, клубтың эргәһендәге биләмәне төҙөкләндергән. Йәнә яңы йыһаз һәм ҡорамалдар һатып алғандар. Быйыл көҙ реконструкциянан һуң тарихи-мәҙәни үҙәк ишектәрен асҡан. Радий Хәбиров һөнәрселек үҙәген, удмурт йортон, музей экспозицияһын ҡарап сыҡты. Методика кабинеты һәм заманса китапхана эшмәкәрлеге менән танышты. Башҡортостан Башлығы ошонда уҡ удмурттарҙың милли-мәҙәни үҙәге әүҙемдәре – ауыл биләмәләре башлыҡтары, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, мәғариф учреждениелары вәкилдәре менән осрашты. Осрашыуҙа ҡатнашыусылар республикала йәшәгән удмурттарҙың мәҙәниәтен һәм йолаларын һаҡлау йәһәтенән киләсәккә пландары менән уртаҡлашты. – Бынан бер нисә йыл элек һеҙҙең менән осрашҡанда ошонда реконструкция яһарға ҡарар иткәйнек. Һөҙөмтәлә бик яҡшы тарихи-мәҙәни үҙәк килеп сыҡты, – тине Радий Хәбиров. – Эргәлә генә удмурт теле тәрән өйрәнелгән полилингваль мәктәп эшләй. Ремонт та яҡшы, программа ла бар, балалар ҙа ҙур теләк менән белем ала. Республикала йәшәгән халыҡтарҙың мәҙәниәтен, йолаларын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлау бик мөһим. Был беҙҙең төп бурыстарыбыҙҙың береһе. Активистар республика етәкселегенә яңыртылған бина өсөн рәхмәт әйтте һәм алда торған ҙур саралар тураһында һөйләне. Мәҫәлән, киләһе йыл февралдә Яңы Тәтешлелә Дуҫлыҡ күпере удмурт мәҙәниәте фестивален ҡабул итәләр, ә апрелдә Удмурт тарихи-мәҙәни үҙәге нигеҙендә Башҡортостан удмурттарының съезы уҙғарыла. Төбәк етәксеһе унда ҡатнашырға ниәтләүе тураһында әйтте. Үҙәк вәкилдәре ижади коллективтарға күрше ауылдарға һәм төбәктәргә төрлө фестивалдәргә һәм башҡа сараларға барырға тура килеүе, әммә үҙҙәренең автобустары булмауға зарланды. Башҡортостан Башлығы был мәсьәләне ҡарарға ҡушты. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Тәтешлеләр яңыртылған үҙәк өсөн рәхмәтле,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],5,Йәмғиәт,2190,https://bashgazet.ru/news/y-m-i-t/2025-12-15/t-teshlel-r-ya-yrtyl-an-k-s-n-r-hm-tle-4508815,2025-12-15T22:15:00+00:00
"«Тағы ла ниндәй дуҫтарса мөнәсәбәттә булған илдәрҙә бындай майҙансыҡтар булдырылыуы ихтимал? Башҡортостанымдың тәжрибәһе ҡайҙа ҡулланылыуы мөмкин? » — тип һораны Ләйсән. «Беҙ бер нисә йыл инде Мысырҙа Нил йылғаһы районында ошондай уҡ парк өҫтөндә эшләйбеҙ. Бик яҡшы майҙансыҡ. Минеңсә, был яҡшы һөҙөмтәләргә килтерергә тейеш. Беҙ башҡа бер нисә илдә лә ошондай уҡ проекттарҙы булдырасаҡбыҙ. Ә Башҡортостандың тәжрибәһе һис шикһеҙ файҙаланыласаҡ. Алдынғы технологик һәм сәнәғәт базаһы булған Башҡортостан үҙ өлөшөн индерер, барлыҡ маҡсаттарына ирешер тип ышанам. Федераль хөкүмәттән һеҙгә ярҙам итеүҙәрен һорайым», — тип яуап бирҙе дәүләт башлығы. Беҙҙе МАХ каналында уҡығыҙ:",Рәсәй президенты Өфөнән Ләйсән Закированың һорауына яуап бирҙе,['Башҡортостан' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Файҙалы эштәр,674,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2025-12-19/r-s-y-prezidenty-f-n-n-l-ys-n-zakirovany-orauyna-yauap-bir-e-4515287,2025-12-19T18:08:00+00:00
"Рәсүлебеҙгә, пәйғәмбәрлегеңде иҫбатлайһың килһә, тулы айҙы икегә яр, уның бер яғы бер, икенсе яғы икенсе тау башында булһын, тиҙәр. Шунан ай икегә ярыла һәм бер нисә сәғәттән ҡабат ҡушыла. Астронавттар, айҙы тикшереп, унда ҡасандыр айырылған булыуын күрһәтеп торған йөй барлығын ысынлап та асыҡлаған. Был хаҡта интернетта мәғлүмәт байтаҡ. Мөхәммәт пәйғәмбәргә Аллаһ иң зур моғжизә – Ҡөрьәнде бирә. Ул ҡиәмәт көнөнә тиклем дауам итә торған дауамлы мөғжизә. Уны әле булһа аңлап, өйрәнеп бөтөргән кеше юҡ – мәғәнәһе уҡыған һайын асылып ҡына тора. Әйтеүҙәренсә, 6 мең аяттың 1 меңе генә белгестәр тарафынан асыҡланған һәм раҫланған. Шуның береһе – Әл-Хиджр сүрәһенең 12-14 аяттары. Бер ғәрәп ғалимы үҙенең Ҡөрьән һәм астрономия тигән китабында, кешелек тарихындағы беренсе космонавт тураһында шул сүрәлә хәбәр ителгән була, тип яҙа. Әл-хиджр сүрәһендә: Был ҡәүем Аллаһҡа ышанмай. Әммә элек улар ышанған, – тиелә. Был аят беҙҙең коммунисттар осоро тураһында бара. Революцияға ҡәҙәр Россия халҡы динле ине. Уннан һуң дин бөттө, Ҡөрьәндәрҙе яндырҙылар, мәсеттәрҙең манаралары ҡолатылды. Бына ошо динһеҙ халыҡҡа Мин күккә ҡапҡаны асырмын. Улар шунда менә башлар. Был аятта һүҙ 1960 йылдар тураһында бара. 1961 йылда Юрий Гагарин беренсе тапҡыр космосҡа осто. Уның уҡытыусыһы һәм баш конструктор Сергей Королёв Гагаринға, космосҡа сыҡҡас, һәр минуттың башында бер һөйләм әйтергә ҡуша. Ерҙәге аналитиктар, уның һөйләм төҙөлөшөнә ҡарап, психологик хәләтен тикшерә. Гагарин, космосҡа сығыуҡа, иллюминаторға ҡарай һәм Мин нимә күрәм? Төшөмдәме, әллә күҙҙәрем сихырланғанмы? ти. Был һүҙҙәрҙе осоштар менән идара итеү үҙәге яҙҙырған була һәм улар һаҡлана. Ҡөрьән дә: Менгәс, нимә күрәм, мин төшемдәме, әллә күҙҙәрем сихырланғанмы, тип әйтерҙәр, – ти (Әл-Хиджр сүрәһе, 12-14-се аяттар). Был мөғжизәнең мөғжизәһе! Изге китапта һөйләменә тиклем алдан яҙылып ҡуйылған. Ҡөрьән фәнни китап та, фал китабы ла түгел, әммә ул беҙгә үҙенең Аллаһ тарафынан бирелгәнлеген раҫлай, уны бер кем дә үҙе белеп яҙмаған, төҙәтмәгән. Бындай мөғжизәләр Китапта бик күп, тип яҙа Шәһри Ҡазан гәзите. Рәсүлебеҙгә, пәйғәмбәрлегеңде иҫбатлайһың килһә, тулы айҙы икегә яр, уның бер яғы бер, икенсе яғы икенсе тау башында булһын, тиҙәр. Шунан ай икегә ярыла һәм бер нисә сәғәттән ҡабат ҡушыла. Астронавттар, айҙы тикшереп, унда ҡасандыр айырылған булыуын күрһәтеп торған йөй барлығын ысынлап та асыҡлаған. Был хаҡта интернетта мәғлүмәт байтаҡ. Мөхәммәт пәйғәмбәргә Аллаһ иң зур моғжизә – Ҡөрьәнде бирә. Ул ҡиәмәт көнөнә тиклем дауам итә торған дауамлы мөғжизә. Уны әле булһа аңлап, өйрәнеп бөтөргән кеше юҡ – мәғәнәһе уҡыған һайын асылып ҡына тора. Әйтеүҙәренсә, 6 мең аяттың 1 меңе генә белгестәр тарафынан асыҡланған һәм раҫланған. Шуның береһе – Әл-Хиджр сүрәһенең 12-14 аяттары. Бер ғәрәп ғалимы үҙенең Ҡөрьән һәм астрономия тигән китабында, кешелек тарихындағы беренсе космонавт тураһында шул сүрәлә хәбәр ителгән була, тип яҙа. Әл-хиджр сүрәһендә: Был ҡәүем Аллаһҡа ышанмай. Әммә элек улар ышанған, – тиелә. Был аят беҙҙең коммунисттар осоро тураһында бара. Революцияға ҡәҙәр Россия халҡы динле ине. Уннан һуң дин бөттө, Ҡөрьәндәрҙе яндырҙылар, мәсеттәрҙең манаралары ҡолатылды. Бына ошо динһеҙ халыҡҡа Мин күккә ҡапҡаны асырмын. Улар шунда менә башлар. Был аятта һүҙ 1960 йылдар тураһында бара. 1961 йылда Юрий Гагарин беренсе тапҡыр космосҡа осто. Уның уҡытыусыһы һәм баш конструктор Сергей Королёв Гагаринға, космосҡа сыҡҡас, һәр минуттың башында бер һөйләм әйтергә ҡуша. Ерҙәге аналитиктар, уның һөйләм төҙөлөшөнә ҡарап, психологик хәләтен тикшерә. Гагарин, космосҡа сығыуҡа, иллюминаторға ҡарай һәм Мин нимә күрәм? Төшөмдәме, әллә күҙҙәрем сихырланғанмы? ти. Был һүҙҙәрҙе осоштар менән идара итеү үҙәге яҙҙырған була һәм улар һаҡлана. Ҡөрьән дә: Менгәс, нимә күрәм, мин төшемдәме, әллә күҙҙәрем сихырланғанмы, тип әйтерҙәр, – ти (Әл-Хиджр сүрәһе, 12-14-се аяттар). Был мөғжизәнең мөғжизәһе! Изге китапта һөйләменә тиклем алдан яҙылып ҡуйылған. Ҡөрьән фәнни китап та, фал китабы ла түгел, әммә ул беҙгә үҙенең Аллаһ тарафынан бирелгәнлеген раҫлай, уны бер кем дә үҙе белеп яҙмаған, төҙәтмәгән. Бындай мөғжизәләр Китапта бик күп, тип яҙа Шәһри Ҡазан гәзите.",Ҡөрьән мөғжизәләре,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0],4,Йәмғиәт,4123,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-02-11/r-n-m-zhiz-l-re-4117387,2025-02-11T17:19:00+00:00
"Шуға, медитация күҙлегенән ҡарағанда, беҙҙең мәктәптәрҙә уҡытылған телдәр араһында башҡорт теле һаулыҡ өсөн иң файҙалы тел булып һанала. Сөнки уның алфавитында 42 хәреф бар. Рус телендә - 33, татар телендә - 39, инглиз һәм француз телендә - 26, немец телендә лә - 26, сыуаш - 32, удмурт - 38. Наил ЮЛДАШБАЕВШуға, медитация күҙлегенән ҡарағанда, беҙҙең мәктәптәрҙә уҡытылған телдәр араһында башҡорт теле һаулыҡ өсөн иң файҙалы тел булып һанала. Сөнки уның алфавитында 42 хәреф бар. Рус телендә - 33, татар телендә - 39, инглиз һәм француз телендә - 26, немец телендә лә - 26, сыуаш - 32, удмурт - 38.",Өндәр аңды таҙарта,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0 0],4,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",599,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2025-02-21/nd-r-a-dy-ta-arta-4131135,2025-02-21T10:38:00+00:00
Моделле муниципаль китапхана коллекцияларын формалаштырыу һәм пропагандалау буйынса иң яҡшы тәжрибәләрҙе билдәләү буйынса Алтын кәштә – 2025 Бөтә Рәсәй конкурсына йомғаҡ яһалды.,Башҡортостан китапханалары – еңеүсе!,['Башҡортостан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],2,Яңылыҡтар,177,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-04/bash-ortostan-kitaphanalary-e-e-se-4528191,2026-01-04T08:30:00+00:00
"""Спортты яратам"" конкурсына эштәрегеҙҙе квитанция менән бергә һалырға онотмағыҙ! Өлгөрөп ҡалығыҙ! Әмирә Аҫылбаева, Камилә Моратова, Юлиана Газина, Асҡар Әлибаев, Арсен Байрамғолов һүрәттәре.",Конкурсҡа һүрәттәр,['Спорт' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],2,Конкурстар,190,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-12-09/konkurs-a-r-tt-r-4499398,2025-12-09T12:23:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУзган еллар белән чагыштырганда бу 2,5 тапкырга күбрәк диелә. Басма мәгълүматынча, 6 меңнән артык гаризаның хәрбиләр белән бәйле булуы төгәл билгеле.2024 елда Русия мәхкәмәләренә кешеләрне югалган яки һәлак булган дип тануны сораган 20 040 гариза кергән. Бу моңа кадәр күрелмәгән саннар, дипачыклаган""Медиазона"". Узган еллар белән чагыштырганда бу 2,5 тапкырга күбрәк диелә. Басма мәгълүматынча, гаризаларның күпчелеген хәрби бүлекчәләрнең итәкчеләре ибәргән. Алар шул рәвешле сугышта үлгән, әмма үлеме рәсми расланмаган хәрбиләрне исемлекләреннән чыгара, диелә. .6000 нән артык гаризаның хәрбиләр белән бәйле булуы төгәл билгеле, әмма еш кына бөтен мәгълүмат яшерелгән була, дип яза ""Медиазона"". Басма журналистлары язуынча, хәрби бүлекчәләр мондый гаризаларны 2024 елның икенче яртысында тапшыра башлаган. Гаризаларның саны сугыш башланганнан бирле беренче тапкыр шул кадәр сизелерлек дәрәәдә арткан.2023 елда вазгыять тыныч вакыттагыдан әллә ни аерылып тормаган, ул чакта кешене хәбәрсез югалган яки һәлак булган дип тану турында бөтен ил буйлап сигез меңләп гариза кергән. Югалган хәрбиләрнең санын төгәл исәпләү авыр, ди журналистлар. Еш кына мәхкәмәләр гариза тапшыручыларны яшерә һәм карарларын чыгармый, шуңа күрә кешенең гаскәр белән бәйле булып-булмавын башка билгеләр аша ачыкларга туры килә, ди алар.2024 елда кешене хәбәрсез югалган дип тану турындагы гаризаларның күпчелеге Ростов өлкәсендәге Октябрь районы мәхкәмәсенә кергән (1243 мөрәәгать). ""Медиазона"" белән сөйләшкән чакта мәхкәмә рәисе ярдәмчесе Анна Велищенкомәхкәмәгә күбрәк нәкъ менә хәрбиләр мөрәәгать итә, дип раслаган. Велищинко сүзләренчә, мондый үтенеч белән туганнары мөрәәгать иткән очраклар аз. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","""Медиазона"": 2024 елда Русия мәхкәмәләренә кешене югалган яки һәлак булган дип тану турында 20 меңнән артык гариза кергән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1745,https://www.azatliq.org/a/mediazona-2024-elda-rusiya-mahkamalarena-keshene-yugalgan-yaki-halak-bulgan-dip-tanu-turinda-20-mengnan-artik-gariza-kergan-/33301093.html,2025-02-03T11:29:58+03:00
"Хәҙер ул яугирҙарҙың һәм уларҙың яҡындарының мәсьәләләрен хәл итеүҙә ярҙам итә. Фронттан ҡайтҡас, ир хәрби комиссариатта эшләй документтар рәсмиләштерә һәм Ватанды яҡларға барырға йыйынғандарға консультациялар бирә. Ул беҙҙең ғәскәрҙәрҙә һуғыш яланын дрон күҙҙәре менән күрергә өйрәнгән хәрбиҙәр сафында тәүгеләрҙән. – Эшҡыуарлығымды туҡтатып тороп,  үҙ теләгем менән махсус хәрби операцияға юлландым. Снайпер ҙа булдым, артабан пилотһыҙ осоусы аппараттар менән эшләнем. Беҙ уларҙы ҡул менән йыйып тигәндәй эш башлаһаҡ, хәҙер көрәште пилотһыҙ осоусы аппараттарһыҙ күҙ алдына килтереп булмай, был тармаҡ үҫә, һауанан ғына түгел, ерҙән да алыш тап улар ярҙамында, – ти ул. Илья Макаров ҡатыны менән ҡошсолоҡ эшен дә алып бара. Ғаилә фермаһында мең ярым баш бүҙәнә иҫәпләнә. Ауыл хужалығы продукцияһы менән улар урындағы шифахананы, магазиндарҙы тәьмин итә. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, яңы төр ғәскәр былтыр Рәсәй  Президенты һәм Ҡораллы көстәр министры ҡарары буйынса ойошторолдо. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Илья Макаров һуғыш яланын дрон күҙҙәре менән күрергә өйрәнгән,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1151,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-28/ilya-makarov-u-ysh-yalanyn-dron-k-re-men-n-k-rerg-yr-ng-n-4553138,2026-01-28T10:04:00+00:00
"Бер-береһенән ҡалышмай үҫеп килгән был егеттәрҙең бала саҡтары, шуҡлыҡтары, уларға бәйле ҡыҙыҡлы ваҡиғалар тураһында әсәләре, тележурналист Гөлсимә Иштанованың социаль селтәрҙәрҙә яҙғандары менән күптәр таныштыр.",Өс бер туған – өс таған,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Ғаилә,212,https://yanshishma.com/articles/ail-usa-y/2025-06-22/s-ber-tu-an-s-ta-an-4286521,2025-06-22T21:00:57+00:00
"Шундайҙарҙың береһе – Даниэль Ғәниев. «Бәхетле» позывнойы менән билдәле ул. Хәрби хәрәкәттәр ветераны, бокс буйынса спорт мастерлығына кандидат, профессиональ лига тренеры, Башҡортостан Республикаһы МХО ветерандары ассоциацияһы ағзаһы, «Ахмат» махсус һаҡлау отрядының ирекмән бүлеге-эвакуация төркөмө командиры һәм тактик медицина инструкторы. Күкрәген «Хәрби хеҙмәттәр өсөн» миҙалы биҙәй. Ул әле фалиж һуҡҡан балаларға ярҙам итеү менән мәшғүл. Даниэль Ғаниев Өфө ҡалаһында тыуған, бәләкәйҙән спорт менән дуҫ. Махсус хәрби операция башланғас, ул да ил һағына баҫа. Ике тапҡыр Оборона министрлығы менән килешеү төҙөп, үҙ теләге менән яуға китә. Беренсе килешеү буйынса ул яуҙа яраланғандарҙы ут аҫтынан ҡотҡара, хәрби хәрәкәттәр биләмәһенең көтөлмәгән шарттарында операцияларҙы координациялауҙа ҡатнаша. «Эвакуация – ул физик көс кенә түгел, ә тиҙ реакция һәм командаға ышаныс», – ти «Бәхетле». Даниэль Рим улының икенсе килешеүе миномётты хеҙмәтләндереү менән бәйле булған. Ул был хаҡта: «Беҙ пехотаға ярҙам иттек. Бөтә операцияның уңышы беҙгә бәйле ине. Һынатмаҫҡа тырыштыҡ», – тип һөйләй. Тынғыһыҙ яугир бөгөн дә Тыуған иленә тыныс тормошта хеҙмәт итеүен дауам итә. Әле Башҡортостанда Чечен Республикаһы Башлығы вәкиле ярҙамсыһы булараҡ, социаль программаларҙы координациялау һәм ветерандарға ярҙам итеү менән шөғөлләнә. Шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының МХО ветерандары ассоциацияһы ағзаһы ла икән. Демобилизациянан һуң яугир ҙа, башҡа ветерандар кеүек, төрлө ҡыйынлыҡтарҙы татый. Хәрби хеҙмәттән һуң тыныс тормошҡа өйрәнеү, яраҡлашыу еңел булмай. Уға, әлбиттә, спорттағы тәжрибәһе ныҡ ярҙам иткән. Мөмкинлеге сикләнгән балалар менән эшләү һәм ярҙам итеү теләге ирекмәнлек акциялары ваҡытында тыуа. Был изгелек эшенә ул ихлас тотона. Бөгөн Даниэль Рим улы – балалар өсөн онлайн-тренер. Уның программаһы физик әҙерлеккә йүнәлтелгән. «Мин күнекмә генә үткәрмәйем. Һәр кемгә көс-дәрт тә бирергә тырышам. Һәр баланың мөмкинлектәрен, диагнозын иҫәпкә алып эшләйем», – ти ул. Шулай уҡ Даниэль Рим улы балалар клубтарында ла илһөйәрлек темаһы менән сығыш яһай. Төрлө социаль проекттар һәм ирекмәнлек эшендә лә әүҙем ҡатнаша. Киләсәктә яуҙан ҡайтҡан һалдаттарҙың мөмкинлеге сикләнгән балаларға белем биреү буйынса федераль программа булдырыу хыялы менән йәшәй яугир-тренер. Кешене өмөт йәшәтә, ти ул. Һынатмаҫҡа, алға барырға кәрәк. Лилиә САФИНА. Өфө ҡалаһы.",Кешене өмөт йәшәтә,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 1 0 0 1 0 0 0],6,Ил һаҡларға яуға китте,2357,https://yanshishma.com/articles/il-xaklarga/2025-12-13/keshene-m-t-y-sh-t-4505339,2025-12-13T17:00:00+00:00
"Балаларым атайлы-әсәйле булып үҫһен тип, барыһына ла түҙҙем. Ул-ҡыҙҙарым һәйбәт – шуға һөйөнәм. Барыһының да тормоштары яҡшы. Күстәнәстәрен тейәп, яныма ҡайтып торалар. Ҡартайған көндәрҙә яҙған икән күрергә бәхетте, - тип уйлап берсә һөйөнәм, заяға уҙған йәш саҡтарҙы уйлап берсә көйөнәм. Нужа һурпаһын етерлек эстем. Мин – алты, апайым һигеҙ йәштә булғанда әсәйебеҙ үлеп китте. Атайыбыҙ һуғышта хәбәрһеҙ юғалған ине. Беҙҙе, ике етемәкте, балалар йортона бирҙеләр. Рәхмәт Хөкүмәткә, урамда ҡалдырманы. Беҙҙе тәрбиәселәр бар эшкә лә өйрәтте: тегергә, сигергә, бәйләргә, аш-һыу әҙерләргә. Мин бик етеҙ, һәр эште тиҙ отоп ала торғайным, шуға ла яраттылар үҙемде. Яҙмыш мине үҙемдән 13 йәшкә оло кеше менән бәйләне. Башта төрлө эштә, унан быҙау ҡараусы булып эшләнем. Ҡәйнәм уҫал да, һаран да ине. Иртәнсәк таңғы дүрттә сәй ҙә эсмәйенсә эшкә китәм, 11-ҙә ҡайтам. Самауырҙы ҡағып, түңкәреп һалып ҡуйыр ине, шәкәрҙе гел бикләп тотто. Кискелеккә бер тәрилкә һөтлө ыумас. Тәүге балама йөклөмөн, тамағым туймай. Их, тағы бер тәрилкә генә аш ашарға ине, - тип уйлайым, тик ҡайҙа ул улайтып һорау? ! Беренсе балабыҙ – ҡыҙыбыҙ тыуҙы. Хәҙерге шикелле йыллап өйҙә ултырыу юҡ ул заманда. Ҡәйнәм баланы алып ҡалмай. Сабыйымды юрғанға төрөп, санаға һалам да фермаға алып барам, ул шул санаһында йоҡлай. Ҡәйнәнең теле бигерәк яман булды, иттең һөйәген бирә лә: Тешең бар, кимерерһең тиһә, ғәрлегемдән илап ебәрерҙәй булам. Тик уларҙың алдында тешемде ҡыҫып түҙәм, уның ҡарауы төндә мендәргә ҡапланып илайым. Ҡыҙыма өс йәш тигәндә, тағы ауырға ҡалдым. Ашауҙың рәте лә, ял да, йоҡо ла юҡ. Кейәүгә сыҡҡанда 60 килограмм инем, 40-ҡа ҡалдым. Бер мәл шулай фермала башым әйләнеп, иҫһеҙ ҡолағанмын. Бригадир дауаханаға алып китте. Ике аҙнанан ашыу яттым. Ҡәйнәм күршеләргә быума сире менән ауырыған булған икән, шуға ҡолаған, тип һөйләгән. Күрше әбейҙәр мине йәлләй ине. Ниңә киленеңде улай ҡағаһың. Етем бала бит, - тиһәләр, Йүнле кешенең ата-әсәһе иртә үлмәй ул, - тип яуаплаған. Яңы тыуған йәш балаһы бар тип тормағандар, өс гектар сөгөлдөр яҙғандар. Сабыйымды артмаҡлап аҫып, шул сөгөлдөрҙө утауымды хәтерләһәм, әле лә ҡыйын булып китә. Көҙгөһөн биш айлыҡ бала менән бер баҡса картуфты бер үҙем тигәндәй алып бөттөм, ҡәйнәм ҡыҙында ҡунаҡта ятты. Ҡәйнәм ҡыйырһытҡанда ирем яҡлап, исмаһам, бер һүҙ әйтһәсе! Ул биш саҡрымдағы күрше ауылға йөрөп эшләне. Балаларҙы нисек үҫтергәнде күрмәне лә тиерлек. Бер ыңғай яғы булды: бер ҡасан тауыш күтәрмәне, һуҡманы, ҡаҡманы. Эштән ҡайтып инер ҙә, ашап, ятып йоҡлар ине, ә мин зарланманым. Шулай ғүмер үтә торҙо, ҡәйнә һаман талай, көн күрһәтмәй. Бер көн ныҡ итеп ирештек. Миңә әйтмәгән һүҙе ҡалманы. Түҙмәнем, балаларҙы алдым да, Хәбирә тигән инәй янына сығып киттем. Ул нисек йәшәүемде, ыҙалауымды белә ине. Ирем эҙләп килһә, башҡаса улай йәшәй алмаҫымды аңлатырмын, берәй сара күреүен һорармын, тип уйланым. Тик ул килмәне. Йөрөгән ҡатыны булған икән. Ҡышты Хәбирә инәй янында сығып, яҙғыһын көндәр йылынһа, ҡалаға китермен, эшкә төшөрмөн, тип уйланым. Көндәр йылыныуға иптәшем йышлай башланы. Ҡайт, картуф сәсергә кәрәк, - ти. Ике бала менән ҡайҙа барам, ҡалала әллә урынлашып, йәшәп китә алам, әллә юҡ тип, ҡайтырға булдым. Хәбирә инәй нығыраҡ, уҫалыраҡ булырға өйрәткәйне. Ул әйткәнсә, өйҙә булған ризыҡты теләгән ваҡытымда ултырып ашай башланым. Ҡәйнә бер-ике тапҡыр ҡысҡырып ҡараны ла, туҡтаны. Өсөнсө балабыҙ тыуҙы. Тағы теге өс гектар сөгөлдөр баҫыуы. Дүрт йәшлек уртансы ҡыҙымды бала ҡарарға алып барам. Түҙеп торғоһоҙ эҫе. Балаларым икәүләп илай, эшләп булмай. Эргәмдәге ҡатындар: Нишләп улай ыҙалайһың, балаларыңды тилмертәһең? Ҡалдыр ҡәйнәңә, ҡарамай ҡайҙа барһын, - тигәс, икенсе көнөнә бәләкәсен имеҙеп, сәңгелдәгенә һалдым да сығырға йүнәлдем. Ҡалдыраһыңмы ни? – ти ҡәйнә аптырап. Эйе, ул һинең дә балаңдың балаһы. Ҡарамайынса үлтерһәң, яуап бирерһең, - тинем дә эшкә сығып киттем. Ҡайтһам, иҫем китте. Баланың аҫтын көнө буйына бер тапҡыр ҙа алмаштырмаған. Ете йәшлек өлкән ҡыҙым көнө буйы урамда арбала этеп алып йөрөгән. Шулай ғүмер үтте. Ҡәйнә лә ҡартайҙы, аҡылы алмашына, үҙенең ни эшләгәнен дә белмәй башланы. Хоҙайым, уның сирен дошманыма ла күрһәтмәһен. Аллаға шөкөр, ҡараным, бер ауыр һүҙ әйтмәнем. Ниндәй эштәр ҡылып ултырһа ла, һис тә сикәнмәнем. Ирҙән дә, ҡәйнәнән дә ҡәҙер күрмәй, йылы һүҙ ишетмәй үтте инде йәш ғүмер. 40 йылға яҡын йәшәп, ирем беренсе төркөм инвалиды булып, был донъянан китте. Ул да әсәһенең сире менән ауырыны. Хоҙай барыһын да тигеҙләне. Әле балаларымдың бәхетен күреп, ейән-ейәнсәрҙәр шатлығына ҡыуанып, аҡ сәсле әбей булып йәшәп ятыуым. Бөгөнгө көнөмә шөкөр итәм. Әммә үткәндәр иҫкә төшһә, йөрәк һулҡылдап китә. Белмәйем, дөрөҫ булдымы улайтып йәшәүем, булманымы. Үкенестәр ҡайһы саҡ үҙәкте өтә генә. Әллә яҙмыш, әллә яңылыш булды бул ғүмер. (81 йәшлек Гөлсөм инәйҙең һөйләгәндәренән яҙып алынды). Гөлдәр Яҡшығолова. Балаларым атайлы-әсәйле булып үҫһен тип, барыһына ла түҙҙем. Ул-ҡыҙҙарым һәйбәт – шуға һөйөнәм. Барыһының да тормоштары яҡшы. Күстәнәстәрен тейәп, яныма ҡайтып торалар. Ҡартайған көндәрҙә яҙған икән күрергә бәхетте, - тип уйлап берсә һөйөнәм, заяға уҙған йәш саҡтарҙы уйлап берсә көйөнәм. Нужа һурпаһын етерлек эстем. Мин – алты, апайым һигеҙ йәштә булғанда әсәйебеҙ үлеп китте. Атайыбыҙ һуғышта хәбәрһеҙ юғалған ине. Беҙҙе, ике етемәкте, балалар йортона бирҙеләр. Рәхмәт Хөкүмәткә, урамда ҡалдырманы. Беҙҙе тәрбиәселәр бар эшкә лә өйрәтте: тегергә, сигергә, бәйләргә, аш-һыу әҙерләргә. Мин бик етеҙ, һәр эште тиҙ отоп ала торғайным, шуға ла яраттылар үҙемде. Яҙмыш мине үҙемдән 13 йәшкә оло кеше менән бәйләне. Башта төрлө эштә, унан быҙау ҡараусы булып эшләнем. Ҡәйнәм уҫал да, һаран да ине. Иртәнсәк таңғы дүрттә сәй ҙә эсмәйенсә эшкә китәм, 11-ҙә ҡайтам. Самауырҙы ҡағып, түңкәреп һалып ҡуйыр ине, шәкәрҙе гел бикләп тотто. Кискелеккә бер тәрилкә һөтлө ыумас. Тәүге балама йөклөмөн, тамағым туймай. Их, тағы бер тәрилкә генә аш ашарға ине, - тип уйлайым, тик ҡайҙа ул улайтып һорау? !Беренсе балабыҙ – ҡыҙыбыҙ тыуҙы. Хәҙерге шикелле йыллап өйҙә ултырыу юҡ ул заманда. Ҡәйнәм баланы алып ҡалмай. Сабыйымды юрғанға төрөп, санаға һалам да фермаға алып барам, ул шул санаһында йоҡлай. Ҡәйнәнең теле бигерәк яман булды, иттең һөйәген бирә лә: Тешең бар, кимерерһең тиһә, ғәрлегемдән илап ебәрерҙәй булам. Тик уларҙың алдында тешемде ҡыҫып түҙәм, уның ҡарауы төндә мендәргә ҡапланып илайым. Ҡыҙыма өс йәш тигәндә, тағы ауырға ҡалдым. Ашауҙың рәте лә, ял да, йоҡо ла юҡ. Кейәүгә сыҡҡанда 60 килограмм инем, 40-ҡа ҡалдым. Бер мәл шулай фермала башым әйләнеп, иҫһеҙ ҡолағанмын. Бригадир дауаханаға алып китте. Ике аҙнанан ашыу яттым. Ҡәйнәм күршеләргә быума сире менән ауырыған булған икән, шуға ҡолаған, тип һөйләгән. Күрше әбейҙәр мине йәлләй ине. Ниңә киленеңде улай ҡағаһың. Етем бала бит, - тиһәләр, Йүнле кешенең ата-әсәһе иртә үлмәй ул, - тип яуаплаған. Яңы тыуған йәш балаһы бар тип тормағандар, өс гектар сөгөлдөр яҙғандар. Сабыйымды артмаҡлап аҫып, шул сөгөлдөрҙө утауымды хәтерләһәм, әле лә ҡыйын булып китә. Көҙгөһөн биш айлыҡ бала менән бер баҡса картуфты бер үҙем тигәндәй алып бөттөм, ҡәйнәм ҡыҙында ҡунаҡта ятты. Ҡәйнәм ҡыйырһытҡанда ирем яҡлап, исмаһам, бер һүҙ әйтһәсе! Ул биш саҡрымдағы күрше ауылға йөрөп эшләне. Балаларҙы нисек үҫтергәнде күрмәне лә тиерлек. Бер ыңғай яғы булды: бер ҡасан тауыш күтәрмәне, һуҡманы, ҡаҡманы. Эштән ҡайтып инер ҙә, ашап, ятып йоҡлар ине, ә мин зарланманым. Шулай ғүмер үтә торҙо, ҡәйнә һаман талай, көн күрһәтмәй. Бер көн ныҡ итеп ирештек. Миңә әйтмәгән һүҙе ҡалманы. Түҙмәнем, балаларҙы алдым да, Хәбирә тигән инәй янына сығып киттем. Ул нисек йәшәүемде, ыҙалауымды белә ине. Ирем эҙләп килһә, башҡаса улай йәшәй алмаҫымды аңлатырмын, берәй сара күреүен һорармын, тип уйланым. Тик ул килмәне. Йөрөгән ҡатыны булған икән. Ҡышты Хәбирә инәй янында сығып, яҙғыһын көндәр йылынһа, ҡалаға китермен, эшкә төшөрмөн, тип уйланым. Көндәр йылыныуға иптәшем йышлай башланы. Ҡайт, картуф сәсергә кәрәк, - ти. Ике бала менән ҡайҙа барам, ҡалала әллә урынлашып, йәшәп китә алам, әллә юҡ тип, ҡайтырға булдым. Хәбирә инәй нығыраҡ, уҫалыраҡ булырға өйрәткәйне. Ул әйткәнсә, өйҙә булған ризыҡты теләгән ваҡытымда ултырып ашай башланым. Ҡәйнә бер-ике тапҡыр ҡысҡырып ҡараны ла, туҡтаны. Өсөнсө балабыҙ тыуҙы. Тағы теге өс гектар сөгөлдөр баҫыуы. Дүрт йәшлек уртансы ҡыҙымды бала ҡарарға алып барам. Түҙеп торғоһоҙ эҫе. Балаларым икәүләп илай, эшләп булмай. Эргәмдәге ҡатындар: Нишләп улай ыҙалайһың, балаларыңды тилмертәһең? Ҡалдыр ҡәйнәңә, ҡарамай ҡайҙа барһын, - тигәс, икенсе көнөнә бәләкәсен имеҙеп, сәңгелдәгенә һалдым да сығырға йүнәлдем. Ҡалдыраһыңмы ни? – ти ҡәйнә аптырап. Эйе, ул һинең дә балаңдың балаһы. Ҡарамайынса үлтерһәң, яуап бирерһең, - тинем дә эшкә сығып киттем. Ҡайтһам, иҫем китте. Баланың аҫтын көнө буйына бер тапҡыр ҙа алмаштырмаған. Ете йәшлек өлкән ҡыҙым көнө буйы урамда арбала этеп алып йөрөгән. Шулай ғүмер үтте. Ҡәйнә лә ҡартайҙы, аҡылы алмашына, үҙенең ни эшләгәнен дә белмәй башланы. Хоҙайым, уның сирен дошманыма ла күрһәтмәһен. Аллаға шөкөр, ҡараным, бер ауыр һүҙ әйтмәнем. Ниндәй эштәр ҡылып ултырһа ла, һис тә сикәнмәнем. Ирҙән дә, ҡәйнәнән дә ҡәҙер күрмәй, йылы һүҙ ишетмәй үтте инде йәш ғүмер. 40 йылға яҡын йәшәп, ирем беренсе төркөм инвалиды булып, был донъянан китте. Ул да әсәһенең сире менән ауырыны. Хоҙай барыһын да тигеҙләне. Әле балаларымдың бәхетен күреп, ейән-ейәнсәрҙәр шатлығына ҡыуанып, аҡ сәсле әбей булып йәшәп ятыуым. Бөгөнгө көнөмә шөкөр итәм. Әммә үткәндәр иҫкә төшһә, йөрәк һулҡылдап китә. Белмәйем, дөрөҫ булдымы улайтып йәшәүем, булманымы. Үкенестәр ҡайһы саҡ үҙәкте өтә генә. Әллә яҙмыш, әллә яңылыш булды бул ғүмер. (81 йәшлек Гөлсөм инәйҙең һөйләгәндәренән яҙып алынды).","Үкендереп, һыҙландырып, иҫкә төшә үткәндәр.",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,9551,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-05-24/kenderep-y-landyryp-i-k-t-sh-tk-nd-r-4249343,2025-05-24T21:40:00+00:00
"Әсәйем Люба апайға үҙе шулай тип һөйләп ултырҙы. Атайым, бер студенткаһына ғашиҡ булып, сығып киткәйне, кире ҡайтты. Беҙҙе ҡабат ярата башланы. Әле күмәкләп уның ауылына, олатайымдарға, ҡунаҡҡа китеп барабыҙ. Атайым институтта эшен бөтә алманы, шуға беҙҙе оҙатып ҡалды. Самолет менән уҙып китә лә ҡаршы ала. Шәпме? Малай күңелле итеп көлөп ебәрҙе лә ҡапыл туҡтаны. Танауын ҡыҙыҡ итеп сирыштырҙы. Көйәләнеүе булған икән. Тик уларға диңгеҙ алыҫ шул. Олатайым да ҡыҙыҡ инде. Йәшәгәс йәшәгәс, диңгеҙ эргәһендә йәшәмәй ни!","Йәнең китә, өмөттәрем ҡалһын.",['Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Әҙәбиәт,517,https://shonkar.com/news/-bi-t/2025-03-04/y-ne-kit-m-tt-rem-al-yn-4144508,2025-03-04T15:38:23+00:00
"– Мы начнем большую стратегию защиты наших дорог от тяжелого, ненормативного транспорта. Она рассчитана на 10 лет. Чтобы каждый понимал, что ездить на большегрузах становится невыгодно. Я в открытую, в прямом эфире говорю: обставлю всю республику пунктами весового контроля так, что ни одна собака там не проползет, – резюмировал Радий Хабиров.",Большегрузы больше не будут «убивать» дороги,['Спорт' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,344,https://uchbash.com/articles/novosti/2025-10-14/bolshegruzy-bolshe-ne-budut-ubivat-dorogi-4427106,2025-10-14T21:15:00+00:00
"Тасҡа йәки биҙрәгә 2-3 литр йылы һыу ҡойоп, кер һабыны төшөрөп иҙәбеҙ, һыу һөт шикелле ағарырға тейеш. Уға бер ус сода һәм диңгеҙ тоҙо өҫтәп, улар иҙелгәнсе болғатырға. Шунан аяҡ түҙерлек дәрәжәгә тиклем ҡайнар һыу ҡойоп, 10 тамсы йод тамыҙырға. Ошо ҡатнашмалы һыуҙа аяҡтарҙы 15 минут тоторға кәрәк. Артығы ярамай! Был һыу аяҡтың бар ауыртыуҙарын, арыуҙарын һура. Аяҡтарҙы ҡоротоп, крем йә шифалы май, йә зәйтүн майы һылап, тышынан йөн туҡымалы нәски кейеп йоҡларға ятырға. Был һыуҙы өс тапҡыр ҡулланырға була. Һәр ваҡыт уны эҫетергә һәм тағы 10 тамсы йод өҫтәргә кәрәк. Ошолай 10-12 процедура алғанда (көн һайын) һөҙөмтәһе тиҙ үк һиҙелер. Шунан туҡтатып торорға, ә артабан инде үҙегеҙҙең һаулыҡ торошона ҡарап, йәғни аяҡтарҙа ауыртыу һиҙелгәндә ҡабатларға. Ә кемдең ҡан тамырҙарында проблема һыуҙы ныҡ эҫе итергә кәрәкмәй. Әҡлимә Ғиззәтуллина",Аяҡтар бик ныҡ арыһа,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,843,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-07-22/aya-tar-bik-ny-ary-a-4321544,2025-07-22T10:53:00+00:00
"Кыям Курмакаев2002 елдан Чехиядә яшәүче эшмәкәр Кыям Курмакаев Русиядәге бизнесының гел кыенлыкларга дучар булуы турында сөйли. Аның Петербур һәм Гатчина шәһәрләрендә биш зәркән кибете бар. Өч ел эчендә аның кибетләрен өч тапкыр талаганнар. Ул бу кырын эшләрдә полициянең дә катнашы булырга мөмкин дип белдерә. Эшмәкәр сүзләренчә, Русиядә түрәләргә ришвәт бирмәсәң бизнес гел кыенлыкларга очрап тора, полиция һәм прокурорларга түләмәсәң инаятьләр ачылмый диярлек. – Русиядәге икътисади кризис сезнең бизнеста да сизеләме? – Бик нык сизелә. Хәзер зәркән эшләнмәләрне бөтенләй алмыйлар дияргә була. Алсалар да бик аз алалар. Бөтен тауарларга, азык-төлеккә бәяләр артты. Миндә эшләүчеләр хезмәт хакларын арттырып булмас микән дип сорый, ә аны ничек күтәрергә, билгесез. Без ачкан фирмаларга быел 20 ел тулды. 1994 елдан бирле бүгенгә кадәр мин дәүләттән дә, ирле хакимияттән дә ярдәм алганым булмады. Бөтен чыгышларымда ""ярдәм итмәсәгез дә, каршы гына төшмәгез"" дип сорый идем. Шушы 20 ел эчендә төрле оешмаларга язган хатларымны гына санап чыгарсаң да 100 килограммнан да артып китә торгандыр. Мин ул хатларны хәзер битләр белән санамыйм, килограммнар белән исәплим. Ярты гомерем милиция-полиция, прокуратура, мәхкәмәләр, түрәләр белән хатлар язышуга китте. Һәм бер генә тиенлек тә файдасы булмады. Минем бизнес белән бәйле эшләрне ""тикшерү"" 10-15 еллап дәвам итә. Бу хатларны язуга күпме кеше көче кергәнне, адвокатларга күпме түләнгәнне үзем генә беләм. Мин, юрист буларак, кануннарны бозмыйча эшләргә өйрәнгән. Әти-әниләрем дә шулай өйрәтте, юридик ике белем бар. Кайберәүләр мин кануннар бозганга күрә проблемнарым күп дип уйларга мөмкин. Мин беркайчан да канун бозып эшләмәдем һәм беркемгә дә, түрәләргә дә, прокурорларга да акча да биргәнем юк. Хакимиятәгеләр дә кануннарны бозмасын өчен аларга гел каршылык белдереп яшәдем. Гатчина шәһәрендә шуңа күрә мине полиция дә, прокурорлар да, түрәләр дә яратмый. Һәр язган язуыма формаль авап кына килә, эшләремне зурга ибәрмиләр. Шушы 20 ел эчендә минем ширкәтләремне, кибетләремне өч тапкыр корал тотып кереп талап чыктылар. Беренче мәрәтбә 18 миллионлык тауарларымны урладылар. Видеокамералар аларның ничек кергәннәрен, ничек чыкканнарын күрсәтүгә карамастан, өч ел үтте инде, әлегә кадәр беркемне дә тапмадылар. Бу инаять эшен тикшерү хәзер ябылган. Быел тагын кораллы кешеләр кереп ике миллионлык зәркәнне урлап чыктылар. Шулай ук беркемне дә тапмадылар һәм хәзер беркем дә эзләми дә, беркемгә дә кирәкми дә. Быел тагын офистагы сейфларны чыгыра башлаганнар һәм берсен ялгыш баскычта төшереп ибәргәннәр. Бу тавышка беренче катта утыручылар чыккач, караклар качкан. – Сез килограммлап-килограммлап хат язуыгыз турында әйтәсез, прокуратура, хакимиятләр, түрәләр белән нәрсә турында язышасыз? – Мин аларга табыгыз инде, шундый версияне тикшерегез, моны эзләгез дип язам. Алар инаять эшен ача һәм бер айдан соң аны ябып та куялар. Мин аларга нигә ябасыз, әле инаятьче табылмаган, сез менә мондый эшләрне эшләмәдегез дип язам. Алар янә инаять эшен ача, әзрәк тикшергән кебек итеп күрсәтә дә, тагын ябып та куя.2000 елда бер инаять эше ачылган иде, инде 15 ел булды, әле һаман шуның турында хатлар язам. Кайларга гына язмадым, өлкә прокуратурасы да, тикшерү комитеты да, баш прокурор да, федераль иминлек хезмәте дә калмады. Бер кайдан да ярдәм итәргә теләмиләр. Бер-берсен яклап миңа формаль авап ибәреп утыралар. – 2000 елдан бирле килә торган нинди инаять эше соң бу? – Ул вакытта бер кеше безнең чит илгә китәргә ыенганны белеп, сеңлемә өйләнеп, минем бизнесны үз кулына төшерергә уйлаган. Ул минем бөтен мөлкәтемне банкка ышаныч милке (залог) итеп кертеп үзенә акча алырга ниятләгән. Аннары безнең белән хезмәттәшлектәге оешмалардан ""Кыям юк инде, аны бандитлар үтергән"" дип акча ыйган. Мин инаять эше ачуларын үтендем. Аннан соң ул безнең машинаны урлап саттты. Мин үзем тикшерү үткәреп, машинаның кайда икәнен табып милициягә хәбәр иттем. Миңа машина табылачак һәм сезгә кайтарылачак дигән хат язып бирделәр дә, шуның белән эш бетте.2006 елда Гатчина шәһәрендәге милиция, прокуратура бинасыннан 200 метр ераклыкта гына энемне атып үтерделәр. Үтерүчеләрне озак таба алмадылар, бар да миннән акча көтте. Аннары бу инаятьне кылучыларны таптылар, аларны ике-өч елга төрмәгә яптылар, ә төп гаепле кеше, янәсе, төрмәдә наркотикны кирәгеннән артык кулланып үлгән дип әйттеләр. Энемне кем үтерергә кушкан, аларны эзләүче булмады. Бер-ике ел узганнан соң бер адвокат миңа инаятьчеләрне эзләү идарәсе башлыгы һәм оешкан инаятькә каршы көрәшү оешмасы офицерының үзенең янына килүен сөйләде. Бу адвокатка алар: ""Кыямга әйт, бер миллион акча бирсә, үтерергә кушканнарның кемнәр икәнен тикшерүчеләргә тапшырабыз"", дигән. Мин үземнең канун ягында булуымны, бер миллион биреп тә энемне кайтара алмаячагымны әйттем. Шуннан соң, ишетүемчә, әлеге офицерлар кушып үтертүчеләргә кагылышлы бөтен кәгазьләрне дә ертып атканнар. – Өч ел элек 18 миллионлык тауарыгызны урлап чыгып китүләрен әйттегез. Кем эше дип уйлыйсыз моны? – Минем милекне кулына төшерергә теләүчеләр дә һәм шулай ук полиция белән бәйләнештәгеләр дә булырга мөмкин. Кибетчеләр шунда ук куркыныч булганны хәбәр итә торган сигнал төймәсенә баскан, ә полиция башка кибеткә киткән. Кире борылып килгәнче, талаучылар чыгып качкан була. Кибетне икенче тапкыр талаган вакытта бер сәгать буе полициядән беркем дә килмәде. Полиция бүлеге белән кибет арасында 200 метр гына бит. – Ни өчен полиция эзләргә теләми дип уйлыйсыз? – Чөнки минем беркайчан да аларга акча бирмәячәгемне белә. Алар хәзер акча биргәч кенә эшли. Миндә хәзер 50 кеше эшли, 20 ел буе салымнар түләп киләм. Мин нигә тагын полициягә дә түләргә тиеш соң әле, һич башыма да китерә алмыйм. Хәзер Ленинград өлкәсендә һәм Петербурда шулкадәр күп талаулар була, көн саен диярлек кемне дә булса талыйлар. Бу инаятьләрнең бик азы гына ачыла. Полиция, тикшерүчеләр хәзер кирәк кеше өчен генә эшли. Әгәр зыян күрүче түрә, йә булмаса берәр сәясәтче булса гына ул инаять эше тикшерелергә мөмкин. – Кибет талаучылар полиция белән бүлешә, элемтәләре бар дип уйлыйсызмы? – Әлбәттә. Минем белән булган вакыйгалар турында журналистлар да ""әгәр элемтәләр булмаса мондый эшләр эшләнмәс иде"" дип язды. Минем эшләр белән бәйле берәүне Петербурда тоталар. Янында ике паспорты була. Бер паспортындагы исем-фамилиясе аның Гатчина шәһәрендә эзләүдә икәнен күрсәтә. Аны төнлә Гатчинага китерәләр һәм иртә белән чыгарып та ибәрәләр. Русия президенты ярдәмчесе дигән кенәгә дә янында була. – Мондый хәлләр Петербур яклары өчен генә хас дип уйлыйсызмы? – Мин Татарстанда булгалыйм, дусларым белән сөйләшәм, проблемнар бөтен ирдә дә бар инде. Ленинград өлкәсендә, Петербурда ул тагын да көчлерәк дип уйлыйм. – Татар конгрессы эшмәкәрләр белән дә хезмәттәшлектә, оешма да бар. Әлеге проблемнарны конгресс алдында күтәрергә ыенмыйсызмы? Алар сезгә ярдәм итә аламы, әллә бу очракта алар да көчсезме? – Мин ул оешма барлыгын беләм, әмма миңа ярдәм итәрләр дип ышанып бетә алмыйм. Мин итимагый пулатка да, коррупциягә каршы комитетка да, кайда гына язмадым инде. Анда дөреслек таба алмадым, бәлки Казанда ничек тә булса булышырлар. Мине якларлар дип анда кайтып бизнес ачтым. Салымнарны хәзер Казанга түлим. Кануннар нигезендә, бөтен эшләр дә кайда инаять кылынган, шунда карала. Шуңа күрә Казан аша нидер эшләү шулай ук авыр булачак. – Сезнең белән булган хәлләр нәрсә, бу – системаның черек булуымы? – Бу Русия өчен бик зур проблема. Бер минем өчен генә түгел, халык белән аралашам, кемнәр хакимияттәгеләрдән ерак, система кешесе булмаса, түрәләр белән дуслык урнаштырмаса – һәркемнең дә шундый проблемнары бар. Миңа калса, түрәләр төбәкләрдәге эшмәкәр татарларга катырак каршы торалар дип дип уйлыйм. Ширкәтебезнең 20 еллыгы уңаеннан бездә эшләүчеләрне бүләкләү турында губернаторга хат язган иделәр. Исемлектә минем фамилия дә булган. Калганнарны бүләкләделәр, ә мине юк. – Бәлки Русиядә канун үтәгәннәргә түгел, ә канун бозып, полициягә, янгын сүндерүчеләргә, хакимияттәгеләргә ришвәт биреп эшләүчеләргә иңелрәктер? – Әлбәттә, бу хәлләр дә бар. Миңа хәзер 54 яшь тулды. Мин беркайчан да үз принципларымнан чыкмадым һәм чыкмаячакмын да. Беркайчан да ришвәт бирмәячәкмен, ә үземдә эшләүчеләргә хезмәт хакларын вакытында биреп барам. – Алай хәлләр кыен булгач бизнесыгызны башка илгә күчерергә теләмисезме соң? – Миндә эшләүче 50 кеше белән без хәзер 20 ел бергә. Алар да миңа бик якын, аларны эшсез калдыру бик авыр булачак. Без хәзер бер гаилә кебек, аны имерәсем килми. Икенче яктан, акчам булса да яңа ирдә яңа эш башларга көчем юк инде. Беркемгә дә начарлык кылмаган килеш ничек инде мин эшемне ябып качып китәргә тиеш? ! Мин ул илдә туган, ике югары белемем бар. – Әлеге хәлләр Русиядә кайчан да булса уңай якка үзгәрер дип уйлыйсызмы? – Мин 20 ел көтәм инде. Анда һаман да шул сүз дә сүз. Әле итмәсә эшмәкәрләргә ярдәм дип дөнья акча түгәләр, мин аларны күргәнем дә юк. Минемчә, Русиядә уңай якка үзгәрешләр беркайчан да булмас. Анда бөтен нәрсә дә гел кирегә эшләнгән кебек. Эшли торган кеше анда түрәдән, полициядән, прокурордан курка. Ул ник алай, мин һич аңламыйм. Киресенчә, алар эшли торган кешедән куркырга, безгә карап яшәргә тиешләр. Ә монда Европада барсы да киресенчә. Мин монда Прагада кемнең мэр, шәһәрнең икенче районында кем түрә икәнне дә белмим, миңа алар кирәкми дә. Мин үз эшемне ипләп кенә эшли бирәм. Русиядә түрәләрне белмичә, аларга кермичә берни дә эшли алмыйсың. Белешергә, шалтыратышырга, түрәләр белән алай-болай итү кирәк анда.","Чехиядәге татар эшмәкәре: ""Русиядә полиция дә, түрәләр дә акча гына көтә""","['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 0 0 1 1 1 0 1 1 1 0 1 0 0],8,Донъя,9387,https://www.azatliq.org/a/26883775.html,2015-03-05T17:20:51+00:00
"7, Аҙағы Айһылыу оҫтахананан сыҡҡас, туп-тура өйөнә ҡайтты. Өйҙә береһе лә юҡ ине, тимәк, ҡыҙы мәктәптән ҡайтып етмәгән. Бер үҙе булыуына шатланды. Тиҙ генә өҫ кейемдәрен һалып элеп ҡуйҙы ла эске кейемдәре менән генә ваннаға инеп китте. Ваннаға ингәс, иҙәндән түбәгә саҡлы ҡуйылған көҙгө ҡаршыһына килеп, үҙенә ҡарап торҙо. Биттәрен, ирендәрен ҡулы менән һыйпап: – Әле генә шуларҙы Сабит үпте, – тип үҙ-үҙенә һөйләнеп алды. Кранды асып, ваннаға йылы һыу ағыҙырға ҡуйҙы. Йылы һыуға инеп ятҡас, күҙҙәрен йомдо ла Сабит менән булған минуттарҙы башынан аҙағына тиклем күҙ алдына килтерҙе. Минең турала Сабит нимә уйланы икән? Минән көлөп ҡалдымы? Әрһеҙ ҡатын тип уйланымы? Ҡәҙерем юғалмаҫмы? Мин түгел, ул беренсе аҙым эшләргә тейеш ине. Айһылыуҙың башынан шундай уйҙар үтте. Айһылыу, ирле ҡатын булараҡ, Сабит менән осрашыуҙы яҡшы тип һанамаһа ла, күңеленең тынысланыуын һиҙҙе. Оҙаҡ йылдар уны йөрәгендә йөрөттө, бәлки, шуғалыр. Онотолор, онотолор тип көттө, хатта онота ла башлағайны буғай. Егерме йылдан һуң яңынан осрашыу барын да алып ташланы. Йортонда ул эшләгән портреттың булыуы ла иҫкә төшөрөп кенә торҙо. Шуға ул үҙенең аҙымын аҡларлыҡ сәбәп бар тип уйлай. Ул башҡа Сабит менән икәүҙән-икәү осрашмаҫҡа ла риза. Иренә булған хис-тойғоно үҙгәртмәйәсәк, ир ир урынында булып ҡалырға тейеш, ә Сабитты дуҫ итеп яҡын күрәсәк. Сабит та шул турала әйтергә теләгәндәй тойолдо уға. Нисек кенә булһа ла, уны осратҡас, Айһылыуҙың күңеле үҫеп китте? Йәшәү тағы ла мәғәнәлерәк, йәмлерәк, ҡәҙерлерәк булғандай тойолдо. Бальзак йәшендәге ҡатындарҙың икенсегә ғашиҡ булып йөрөүҙәрен аңлағандай булды. Бар ҙа артта ҡалды тигән уйҙы юҡҡа сығарып, мөхәббәт өлкәһендә икенсе һулыш алыуға тиңләне. Олоғаям тип, быҫҡып ятҡан йөрәк төбөндәге усаҡ көсәйеп киткәндәй итте. Ул үҙенең был эшен, был ҡыланышын аҙғынлыҡ тип һанарға ла, һанамаҫҡа ла белмәй. Мөхәббәтле һөйөү, осрашыу аҙғынлыҡ була аламы? Ул ҡасандыр юғалтҡан мөхәббәтен, тәүге йөрәк хисен күп йылдарҙан һуң осратты түгелме? Сабитҡа мөхәббәте нисек кенә көслө булһа ла, ғаиләһен боҙмаясаҡ. Ғүмер уртаһында ғаилә боҙоу, яҡшыға алып бармаясағын белә. Шуның өсөн уға осрашып бергә булыу мөһим дә түгел, бары яратҡан кешеңдең был донъяла булыуы, һин атлаған һуҡмаҡтан атлап йөрөүе лә етә. Бөгөн уларҙың икеһенең дә башында шундай уйҙар ҡайнай. Тик алдағыһы  нисек булыр? Был турала әлегә икеһе лә бер ни  әйтә алмаҫ. Дуҫ ҡына булып ҡалырҙармы, мөхәббәт хисе өҫтөнлөктө алырмы? Был билдәһеҙлек, асылмаған сер, сиселмәгән ауыр мәсьәлә булып тойола.  Таң атҡанда офоҡ һыҙығында ҡыҙарып сыҡҡан ҡояш нурылай яҡты, ләкин йылыһы булмағандай алыҫ та һәм шул уҡ ваҡытта бик яҡын да кеүек. Риф Йөҙлөкбай",Портрет Повесть Риф Йөҙлөкбай (7),['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1],4,Әҙәбиәт,2630,https://shonkar.com/news/-bi-t/2025-08-14/portret-povest-rif-y-l-kbay-7-4348785,2025-08-14T10:35:00+00:00
"Әхтәм Чийгоз11 сентябрь Акмәчеттә Кырымның Мәскәүдән билгеләнгән Югары мәхкәмәсе Русиядә тыелган Кырымтатар мәлесе рәисе урынбасары Әхтәм Чийгозны сигез ел колониягәхөкем итте. Русия хакимиятләре Чийгозны 2014 елның 26 февралендә урам ыенында ""халыкны тәртипсезлекләргә өндәүдә""гаепли. Ул чакта Кырым Югары радасы каршында Мәлес вәкилләре Русиянең Кырымны аннексияләвенә каршы урам ыены уздырган иде. [Архив видеосы: 2014 елның 26 февралендә Акмәчеттә Кырым парламенты бинасы янында Украинаның бөтенлеге өчен һәм аңа каршы ыеннар] 5Кырым хакына бөек тартышуДүшәмбе мәхкәмә бинасы тимер рәшәткәләр белән уратып алынган иде. Мәхкәмә бүлмәсенә егерме кешене генә керттеләр, урамда калган 300-500 кырымтатар активисты ""Әхтәм, без синең белән! "" дип кычкырып тордылар, догалар укыдылар. Мәхкәмә карары игълан ителгәннән соң, Чийгозга теләктәшлек белдерү һәм яклау хәрәкәте башланды. Азатлык шуларның кайберләрен сезнең игътибарга тәкъдим итә. Николай ПолозовӘхтәм Чийгозның адвокаты Николай Полозов: – Бу процесс кырымтатарларның бердәмлеген күрсәтте. Шулай да юридик яктан Русия бу мәхкәмәдә экстерриториаль юрисдикцияне кулланды, ягъни Украина карамагында тәркибендә булган Кырымдагы вакыйгалар буенча Чийгозны аваплылыкка тартты. Аның моңа хакы юк иде. Төп шаһит саналган Мәлес рәисе Рефат Чубаровны мәхкәмәдә тыңлаудан баш тарттылар. Бу Европа кеше хокуклары конвенциясен боза. Чамадан тыш хөкем чыгарып Әхтәм Чийгозны ирегеннән мәхрүм иттеләр. Процесс барышында аңа теләктәшлек белдерү өзлексез дәвам итте, монысы бик рухландыра, мин моны үзем күрдем. Сөргенлектән узган халык кыю һәм үз хакларыны якларга сәләтле. Безнең яклау стратегиябез өчен узган мәхкәмә беренче генә баскыч. Без эшне яхшы өйрәндек һәм Әхтәм гаепле булмаганын расладык. Икенче баскычта без тыштан сәяси басым оештырачакбыз. Без Әхтәм Чийгозны Украина ватандашы итеп таныта алдык. Бу аны Украинага экстрадицияләргә мөмкинлек тудыра. Украина ягыннан аны азат итү өчен зүр эш алып барыла. Мостафа әмилевКырымтатар халкы лидеры Мостафа әмилев: – Әхтәм үзен каһарман кебек тота. Аңа теләктәшлек белдереп мәхкәмәгә килүчеләр булмаган очракта да ул үзен шулай тотар иде. Кырымда булган тентүләргә, сәяси мәхкәмәләргә кырымтатарларның ыелып килүләре Русияне шакаттыра. Аннексиядән соң Русиядә вазгыять начарланды. Рефат ЧубаровМәлес рәисе Рефат Чубаров: – Мәхкәмәдә эш өйрәнгәндә төрле фактлар калкып чыкты. Мәсьәлән, ""Русское единство"" сәяси фиркәсе митингны үткерү өчен гаризаны 27 февральдә биргән, ә митинг 26 февральдә үткән иде. Монда кырымтатарларны гаепләргә дигән максат бар иде. Али КадыровКырымтатар милли хәрәкәт ветераны Али Кадыров: – Алар халыкны куркытырга тырышып вазгыятьне контрольдә тотканнарын, дәүләтнең көчен күрсәтәләр. Бу булган вазгыятькә күрә тәңгәл түгел. Бу процесс Чийгоз өстеннән түгел, аның урынында башка активист була ала иде. 26 февральдә Кырым Украина тәркибендә иде, моны бер кем инкяр итми. Узган митингта Русия байраклары куп булганын күрергә мөмкин, Русия! дип кычкыручыларны ишетергә мөмкин. Кырымтатар активистлары исә провокацияләр булмасын дип кешеләрне тынычландырып йөрделәр. Бу эш фабрикацияләнде. Русское единство фиркәсенең митингы провокатив митинг иде, чөнки аларның кырымтатарларны экстремистлар дип күрсәтү теләге булган. Александр ПодрабинекХокук яклаучы, журналист Александр Подрабинек: – Сугыш барганда хакларга урын калмый. Кырымда бу беренче чиратта кырымтатарларның хакларына бәрә. Бу Русия хокуксызлык упкынына тәгәри дигән сүз, Кырым исә аның алдында бара. Мәхкәмә системы ватандашлар сугышы заманына кайта. Чийгозны башка илдә кылган гамәлләре, Русия ватандашы булмаганнарга мөнәсәбәте өчен хөкем итәләр. Кызганычка каршы адекват хокук яклаучы реакция юк. Кырымдагы вакыйгаларга реакция Кырымны анексияләгән Русиядә шактый көчле булырга тиеш. Русия провинциаль бер ил, аңа башка урыннардагы вазгыятьтән бигрәк Мәскәү тирәсендә булган вакыйгалар кызык. Русиядә кырымтатарларны яклаган көчләр бар, ләкин аларны беркем ишетми. Валерия ЛутковскаяУкраина Югары Радасының кеше хокуклары вәкиле Валерия Лутковская: – Әхтәм Чийгоз эшен Европаның кеше хокуклары мәхкәмәсенә иткерергә кирәк булачак. Менә шул вакытта сәяси басымны арттырыргадыр, ләкин хәзер эшне Русия мәхкәмәсендә тәмамларга кирәк. Моннан соң юлыбыз – Европа мәхкәмәсенә. Украина Президенты Петро Порошенко: ""Әхтәм Чийгозны хөкем итеп Русия үзен хөкем итте"" дип язды Фейсбук битендә. Әхтәм Чийгозның әтисе, Зейтулла Чийгоз: ""Минем улымны түгел, кырымтатар халкын хөкем итәләр. Мин улымны болай итеп тәрбияләгәнем өчен горурланам"" диде. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.","""Әхтәм Чийгозны түгел, кырымтатар халкын хөкем итәләр""",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Ҡырым,4588,https://www.azatliq.org/a/28729759.html,2017-09-11T21:04:57+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБашкортстанның Баймак районы мәхкәмәсе бинасы янындагы мәйданга активист Фаил Алсыновны хуплау өчен ыелган кешеләр арасында провокация ясаучылар барлыкка килгән. Бу хакта вакыйга бара торган урындагы хәбәрчесенә таянып, ""Пруфы""иткерә. Басма хәбәрчесе сөйләвенчә, кайберәүләр куәт оешмалары вәкилләре ягына кар һәм хәтта таш ата башлаган. Ул тәртипсезлекләр башлануын, ыелган халыкның куәт оешмалары белән бәрелеше башлануын әйткән. ""Әйе, тәртипсезлекләр башланды, хатын-кызлар кычкыра, кемдер хуплый, кемдер провокациягә бирешмәгез дип кычкыра"", дип иткергән ""Пруфы""га хезмәткәре. Шулай ук куәт оешмалары вәкилләренең ыелганнарны кысрыклавы төшерелгән видеолар таралды. ""Пруфы"" басмасы кайбер кешеләрнең кыйналуын яза, аларны читкә алып киттеләр, мөгаен тоткарларлар дип искәртә. Төрле белешмәләргә күрә Баймактагы мәхкәмә янына берничә мең кеше ыелды. Хәзерге вакытта алар башкорт активисты Фаил Алсыновны мәхкәмә бинасыннан алып чыгуларын көтә. Хөкем карары чыгарылганга бер сәгатьтән артык вакыт үтсә дә, аны әле дә чыгармадылар. Мөгаен моңа халыкның ыелуы сәбәпче булгандыр. Шул ук вакытта куәт оешмалары вәкилләренә каткан кар кисәкләре ыргытулары турында ""Говорит Не Москва"" каналы даиткерде. ОМОНның күз яше агыза торган газ куллануы әйтелә. ОМОН хезмәткәрләре халык төркеменә төтен шашкалары ыргыткан, аларның кайберләрен куәт оешмалары вәкилләренә таба кире атканнар диелә. Канал протест белдерүчеләрнең саны 10 мең кешегә кадәр итәргә мөмкин дип яза. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Медиа: Баймак мәхкәмәсе янында провокаторлар эш итә, тәртипсезлекләр башланды",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1582,https://www.azatliq.org/a/32777759.html,2024-01-17T07:24:05+00:00
"Видеоматериалдар Не рули, малай! "" кампанияһы ваҡытында Эске эштәр министрлығы Дәүләт автомобилдәр инспекцияһының Башҡортостан буйынса идаралығы тарафынан төшөрөлгән. Уларҙа инспекторҙар республика халҡын балаларына юл хәрәкәте ҡағиҙәләре тураһында һөйләргә һәм үҫмерҙәргә мототранспорт саралары менән идара итергә, дөйөм ҡулланылыштағы юлдарға сығырға рөхсәт итмәҫкә саҡыра. Иҫкә төшөрәбеҙ: Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡарары буйынса быйылдан яңыртылған милли проекттар тормошҡа ашырыла. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Автобустарҙа видеороликтар күрһәтелә башлай,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0],4,Йәмғиәт,670,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-10-25/avtobustar-a-videoroliktar-k-r-tel-bashlay-4442376,2025-10-25T17:00:00+00:00
"Богдан Ермохинфикерләр17 яшьлек Богдан Ермохин Украина президенты Владимир Зеленскийга мөрәәгать яздырган. Егетне басып алынган Мариупольдән Русиягә алып чыккан булганнар һәм хәзер хәрби комиссариатка чакыру тапшырганнар. Ул Зеленскийдан үзен Украинага кайтарырга булышуын сорый. Видеоны-та егетнең Украинадагы адвокаты Екатерина Бобровскаячыгарды. ""Мин, Ермохин Богдан, хәзерге вакытта Русиядә һәм сездән миңа өйгә кайтырга булышуыгызны сорыйм"", ди егет Украина президентына. Зеленскийга адвокат та мөрәәгать иткән. Ул ""баланың Украинага кайтуын"" шәхси контрольгә алуны сорый. Ермохин - ятим, Украинада үзен тәрбиягә алган гаиләдә яшәгән, ә 2021 елдан Мариупольнең металлургия һөнәри училищесына укырга кереп, дәүләт тәрбиясендә булган. Мариупольне Русия гаскәрләре басып алганнан соң аны башта фетнәчел Донецкига, соңрак Русиягә алып чыкканнар. Аңа Русия ватандашлыгы ясап биргәннәр, әмма үсмер Украина ватандашлыгын да саклап калган. Ермохин Украинага кире кайтырга теләвен берничә тапкыр әйткән. Мартта ул Украинага Беларус аша качып китмәкче булган, әмма аны тоткарлаганнар. Русия хакимиятләре янәсе балигъ булмаган бала кайда яшәячәген үзе хәл итә алмый дип аңлата. Адвокат Екатерина Бобровская сүзләренчә, 28 августта Богданны Русия бала хокуклары вәкиле Мария Львова-Беловакабул иткән, аны ""үзләре әйтеп торып, балигъ булганчыга кадәр Русиядә калырга телим дип гариза язарга мәбүр иткәннәр"". Элегрәк Ермохинның адвокаты быел үсмергә 18 яшь тулганнан соң, аны Русия гаскәренә алырга мөмкиннәрдип белдергән иде. Ә Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Баскынлыктагы Мариупольдән Русиягә чыгарылган үсмер Украина президенты Владимир Зеленскийга мөрәәгать итте,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1617,https://www.azatliq.org/a/32678894.html,2023-11-10T07:04:01+00:00
"Иллюстратив фотоАннексияләнгән Кырымның Щелкино шәһәрендәге кафеда Украин рэпчысы -ның ""Кыргый басу"" ырын уйнаткан диджейны аннексияләнгән Кырымдагы Русия мәхкәмәсе 10 тәүлеккә кулга алган. Бу хакта Кырымның Русия контролендәге Ленин районы мәхкәмәсе хәбәр итә. Ирне кафедагы проекторда ""Азов"" полкының ""наци символикасын"" күрсәтүдә гаеплиләр, украинаның әлеге полкы Русиядә ""террорчы"" дип табылыптыелган иде. ""Мәхкәмә утырышында канун бозучы гаебен өлешчә таныды, бу кафеда диджей булып эшләвен аңлатты. Украин ырын кафега килүчеләрнең берсе сораган, әмма ул бу ырның эчтәлеген белмәвен, видеоклибын күрмәвен әйтә"" диелә мәхкәмә хәбәрендә. Диджейны 10 тәүлеккә сак астына алганнар, ""административ канун бозуда катнашкан иһазын"" тартып алганнар. Мәхкәмә карары шикаять ителергә мөмкин. Мәгълүмат чаралары диджейның һәм ""Кыргый басу"" ырын сораган ирнең видеосынчыгарды. Кулга алынган диджейның исеме –Юрий Радионов, ырны сораучы –Дмитрий Гентдиелә. Гент украин ырын уйнатуны соравын, моның өчен диджейга акча түләвен әйткән. Русия пропагандасы Украинада неонацизмны дәүләт дәрәәсендә хуплауларына дәлил итеп даими рәвештә ""Азов""ны кулланырга тырыша. Быел 24 февральдә Украинага һөүм иткәндә дә Мәскәү Украинаны ""денацификацияләү""не үзенең максаты дип белдергән иде. Полк исә нацизм белән бәйле булмавын әйтә. ""Азов"" – 2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәч һәм Украинаның башка өлешләренә дә хәрбиләрен ибәрә башлагач илне саклау өчен ихтыярилар батальоны буларак оешты. Хәзер ""Азов"" Украина кораллы көчләренең бер өлеше булып тора. Быел яз аның сугышчылары Мариупольне саклауда катнашты, берничә йөз сугышчы әсир итепалынды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Кырымдагы кафеда украин ырын уйнаткан диджейны кулга алганнар,['Мәҙәниәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1721,https://www.azatliq.org/a/31989557.html,2022-08-15T13:55:00+00:00
"Татьяна МоскальковаРусия кеше хокуклары вәкаләтле вәкиле Татьяна Москалькова аннексияләнгән Кырым һәм Акъяр омбудсменнары, Русия контролендәге Кырым мөфтияте, Кырым хөкүмәте вәкилләре белән онлайн очрашу уздырган. Очрашу нәтиәләренә нигезләнеп ул Кырымда милләтләр арасында татулык хөкем сөрә дигән нәтиә ясады. Төбәктә хокук яклауга кагылышлы сорауларны карадык, шул исәптән кырымтатарлар хокукларын гарантияләүгә дә игътибар юнәлттек. Сөйләшү вакытында соңгы елларда ярымутрау кешеләре тормышын яхшырту өчен искиткеч зур эш башкарылган дип билгеләп үтелде дипязган Москалькова сәхифәсендә. Аның сүзләренчә, Кырымда фатирга чират торучы гаиләләрнең торак шартлары яхшыра, халыкка социаль гарантияләр арта. Кырым республикасы – милләтара татулык территориясе төбәк дәүләт програмы уңышлы рәвештә тормышка ашырыла дигән Москалькова. Элегрәк БМО баш сәркатибе Антониу Гутерриш Кырымда һәм Акъярда кеше хокуклары торышы турында өченче хисапны чыгарган иде. Хисапта Кырым кешеләренең хокуклары бозылуы очраклары санап кителә. Аерым алганда, Русия ФСБ һәм башка хокук саклау оешмаларының кешеләрне газаплавы, рәхимсез мөнәсәбәте, бу гамәлләрне кылучыларның авапка тартылмавы әйтелә. 43 кеше көч куллану нәтиәсендә юкка чыккан, әмма моңа катнашы булган затлар авапка тартылмаган диелә. Моннан тыш, хисапта инаять эшләре нигезендә гаепләнүчеләргә түләүсез хокукый ярдәмнең файдасыз булуы да әйтелә. Сак астында тотылу шартлары начар, табиб ярдәме чикле диелә. Ярымутрауда журналистларның һөнәри эшчәнлегенә тыкшыну барлыгы, ирле хакимиятнең Кырымда тыныч ыелулар хокукына тыкшынуы, кырымтатарларның йортларын канунсыз имерү, Кырымнан мәбүриләп күчерү, сөреп чыгару, Кырымга Русиядән ватандашлар күчендерү кебек гамәлләр булуы да әйтелә БМО хисабында. Июль башында БМОның кеше хокуклары Югары комиссары да Кырымда кеше хокуклары турында хисап бирде. Ул ярымутрауда газаплаулар куллану дәвам итә, сүз иреген кысу бара диде. Русия тышкы эшләр министры Сергей Лавров Кырымда кеше хокуклары бозылу турында сүзләр – уйдырма дип белдергән иде.",Москалькова Кырымда кеше хокуклары саклана дип саный,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2029,https://www.azatliq.org/a/30890531.html,2020-10-13T08:22:10+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБашкортстаннан Украинадагы сугышка китеп имгәнеп кайтучылар һәвәскәр рәвештә паралимпия спорт төрләре белән шөгыльләнә алачак. Бу хакта хөкүмәт киңәшмәсендә ""Ватан сакчылары"" (""Защитники Отечества"") фонды филиалы итәкчесе Гөлнур Колсаринаәйтте, дип яза""РБК"". ""Спорт министрлыгы белән берлектә ""махсус хәрби операция"" (Украинага каршы һөүмне Русиядә шулай атыйлар) ветераннарын тернәкләндерү һәм физкультура, спорт аша социаль айлаштыру эше алып барыла. Безнең республика ""махсус операция""дә авыр яраланган сугышчылардан паралимпиячеләр әзерләү өчен федераль мәйданчык була ала"", дигән Колсарина. Әлеге фикерне республика башлыгы Радий Хәбировта хуплаган. Аның әйтүенчә, спорт белән шөгыльләнү инвалидларга тыныч тормышка тизрәк айлашырга булышачак. Хәбиров әйтүенчә, яраланган сугышчылар арасында спорт белән шөгыльләнергә теләүчеләр күп түгел, ""әлегә ике-өч дистә кеше турында сүз бара, алар безгә яраланганнан соң, һоспиталләрдән соң килә, аларны шундук эләктереп калырга кирәк"", дигән ул. Башкортстан спорт министры Руслан Хәбибовсүзләренчә, Украинадагы сугыштан имгәнеп кайтканнар спортның 19 төре белән шөгыльләнә алачак. Моңа чаңгы узышы, тау чаңгысы, сноуборд, теннис һәм башкалар керә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанда Украинадагы сугышта яраланып кайтучыларны паралимпия такымнарына алачаклар,['Спорт' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1315,https://www.azatliq.org/a/32517912.html,2023-07-25T07:10:25+00:00
"Иллюстратив рәсемфикерләр""Редут"" хосусый хәрби ширкәтенең берьюлы берничә отряды Русия колонияләрдән сугышка тоткыннар ыя башлаган. Моны Быел февральдә ""Вагнер"" хосусый хәрби ширкәте башлыгы Евгений Пригожин тоткыннарны ыюдан туктыйбыздип белдерде. Шул рәвешле колонияләрдә утыручыларны сугышка ибәрү тулысынча Русия саклану министрлыгынакалды.2022 елның көзе уртасыннан башлап аларны ""кызыл"" колонияләрдән, ягъни күбрәк куәт оешмаларының элекке хезмәткәрләре утырган ирләрдәныя башладылар. Соңрак министрлык вәкилләре башка колонияләргә дә йөри башлады. Тоткыннарның бер өлеше сугышка барырга ризалаша, чөнки Владимир Путинсугышта катнашканнарга ярлыкау бирергәвәгъдә итте. Быел әй көне үк тоткыннарның туганнары аралаша торган чатларда тоткыннар арасында саклану министрлыгы белән килешү төзесәләр дә, ""Редут"" хосусый хәрби ширкәтенең бер отряды белән сугышка китүе турында хәбәрләр күренә башлады, диелә тикшеренүдә. Журналистлар шундый 32 тоткынны ачыклый алган. Тикшеренүдә әйтелгәнчә, саклану министрлыгы вәкилләре колониядә утыручыларга ел ярымга кадәр ""махсус бурычлар үтәүдә катнашу"" турында килешү имзаларга тәкъдим итә. Аларны алты ай хезмәттән соң ярлыкарга сүз бирәләр, әмма килешүгә ярашлы алар шуннан соң саклану министрлыгы белән бер еллык контракт имзаларга тиеш була. Тоткыннар күнегүләр уза торган лагерьгә яки алгы сафка килгәч тә, ""Редут"" итәкчеләре аларның бер өлешен үзләренә алып китә дип аңлаткан журналистларга ""Русия сидящая"" фондына нигез салган Ольга Романова. ""Күп тоткыннар саклану министрлыгы сугышка ибәрде, ә хәзер ""Редут""та хезмәт итәбез дип зарлана. Аларга бу ошамый, алар дәүләткә ныграк ышанырга әзер"", ди ул бу уңайдан. Кайбер очракларда министрлык белән килешү төзегән тоткыннарга ""Редут"" белән яңадан контракт төзергә туры килә, дип сөйләгән журналистларга әңгәмәдәшләре. ""Редут""ның биш отряды бар: ""Ветераны"", ""Рысь"", ""Тигр"", ""Волки"" һәм""Север"". Тоткыннар шуларның берсендәге аерым ротага килеп эләгә, аларны бирегә Русиянең төрле төбәкләрендәге колонияләрдән: Мордовиядән, Башкортстаннан, Туладан, Екатеринбурдан, Владивостоктан, Белгородтан, Пермь краеннан, Сарытау һәм Свердлау өлкәләреннән китерәләр диелә. Журналистлар ачыклавынча, ""Редут"" - уйдырма хосусый хәрби ширкәт, ул берничә хәрби төркемнәрдән тора һәм аның белән турыдан-туры Русия саклану министрлыгы белән кораллы көчләр баш штабының баш идарәсе (Баш күзләү идарәсе) итәкчелек итә. Тикшеренү авторлары русия саклану министрлыгына да сораулар юллаган, тик әлегә авап килмәгән. Кремль сүзчесе Дмитрий Песков аша үзенә ибәрелгән сорауларны укыган, әмма авап бирмәгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Вагнер"" киткәннән соң, тоткыннарны сугышка ""Редут"" ибәрә: аның аша төрмәдә утыручы меңнән артык кешене фронтка озатканнар",['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2670,https://www.azatliq.org/a/32633135.html,2023-10-11T15:00:57+00:00
"Участие в реализации социально значимых проектов позволит старшеклассникам освоить проектный менеджмент, получить навыки работы в команде, сформировать портфолио и социальные связи. Проекты реализуются под руководством наставников – педагогов или студентов. Они выполняются в течение одного или двух лет. Работа над проектами всегда идет в команде, но в то же время каждый школьник вносит индивидуальный вклад. Просветительская программа реализуется при поддержке Минпросвещения России, Минобрнауки России и Росмолодежи. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Школьники смогут проходить программу «Обучение служением. Первые»,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Мәғариф,643,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2026-02-19/shkolniki-smogut-prohodit-programmu-obuchenie-sluzheniem-pervye-4585775,2026-02-19T21:15:00+00:00
"Про экономику высоких зарплат Президент Владимир Путин открыл пленарную сессию Восточного экономического форума (ВЭФ) с темы экономики, подчеркнув, что основой ее развития является стабильная макроэкономическая политика. Он отметил, что такая политика проводилась властями на протяжении многих лет и приносила положительные результаты. «Экономика России должна быть экономикой с высокими зарплатами. Это не просто слова и не популизм», — заявил глава государства. Об инфляции, уровне бедности и обстановке в России В стране с 2014 по 2024 год уровень бедности сократился с 11,3 до 7,2, подчеркнул Путин. Центральный банк РФ борется с инфляцией и пытается вернуть ее к целевому показателю. Если резко снизить ключевую ставку, то цены будут расти. В России стабильная и предсказуемая как внешняя, так и экономическая политика, «это наше объективное конкурентное преимущество», отметил президент. Россия открыта, не отгораживается ни от кого и открыта для сотрудничества. О перспективах развития Дальневосточного региона Президент Владимир Путин поручил правительству утвердить долгосрочную стратегию развития Дальневосточного федерального округа (ДФО) до 2036 года. В планах строительство новых мостов, в том числе в КНДР через реку Туманная. Мост из России в КНДР должен быть открыт в 2026 году, заявил Путин. На всей территории Дальнего Востока и Арктики предложено запустить единый преференциальный режим для бизнеса с 2027 года. Условия для инвесторов в ТОРах будут сохранены при запуске общих преференций для бизнеса на Дальнем Востоке. За последние 10 лет — лидеры по привлечению инвестиций на Дальний Восток — Якутия, Амурская область, Сахалинская область. Добыча золота и угля на Дальнем Востоке за последние 10 лет выросла почти в 1,7 раза, в том числе благодаря заявительному принципу лицензирования недр, сказал Владимир Путин. Портовые мощности в регионе к 2030 году планируется увеличить с 380 до 495 млн тонн грузов в год. Не менее 10 промышленных бизнес и технопарков с необходимыми площадками и коммуникациями предстоит создать на Дальнем Востоке и в арктических регионах страны. «Дальний Восток должен стать передовым регионом цифрового развития страны», – заявил президент России. В числе поставленных задач также — создать условия для широкого использования беспилотников в Дальневосточном округе, в том числе на землях сельхозугодий и для охраны природы. Применения БПЛА в регионах ДФО требует сама жизнь, отметил Путин. Об ипотеке, жилье Владимир Путин поручил сделать дальневосточную и арктическую ипотеку доступной для многодетных семей, независимо от возраста родителей. Также он поставил задачу распространить дальневосточную ипотеку на вторичный рынок там, где нет предложений от застройщиков. Возможность взять ипотеку под 2 должны иметь не только учителя, но и все работники образовательных учреждений Дальнего Востока и Арктики. Президент назвал обоснованными повышенные выплаты в ДФО при рождении третьего ребенка —  1 млн рублей. Сейчас рождаемость третьих и последующих детей в семьях дальневосточников примерно на четверть выше, чем в среднем по России, пояснил глава государства. Тенденцию оттока населения с Дальнего Востока удается постепенно преодолевать. Молодежь чувствует, что именно на Дальнем Востоке создается будущее России, отметил Владимир Путин. О ситуации на Украине Россия в полном объеме будет соблюдать мирные договоренности по Украине, когда они будут достигнуты, заявил Владимир Путин. Также он сказал, что после достижения мира на Украине необходимости в размещении там западных войск не будет. Гарантии безопасности должны быть и для России, и для Украины, и РФ будет их уважать. По словам президента, он не видит большого смысла в прямых контактах с Владимиром Зеленским, но готов к ним. «Сейчас по ключевым вопросам договориться с Зеленским будет невозможно», — добавил президент. Лучшее место для встречи с Зеленским - Москва. Россия дает стопроцентную гарантию безопасности украинскому лидеру в столице, отметил глава государства. Россию совершенно не устраивает возможное вступление Украины в НАТО. При появлении на Украине войска НАТО будут законными целями для армии РФ, заявил Путин. Материал дополняется. Про экономику высоких зарплат Президент Владимир Путин открыл пленарную сессию Восточного экономического форума (ВЭФ) с темы экономики, подчеркнув, что основой ее развития является стабильная макроэкономическая политика. Он отметил, что такая политика проводилась властями на протяжении многих лет и приносила положительные результаты. «Экономика России должна быть экономикой с высокими зарплатами. Это не просто слова и не популизм», — заявил глава государства. Об инфляции, уровне бедности и обстановке в России В стране с 2014 по 2024 год уровень бедности сократился с 11,3 до 7,2, подчеркнул Путин. Центральный банк РФ борется с инфляцией и пытается вернуть ее к целевому показателю. Если резко снизить ключевую ставку, то цены будут расти. В России стабильная и предсказуемая как внешняя, так и экономическая политика, «это наше объективное конкурентное преимущество», отметил президент. Россия открыта, не отгораживается ни от кого и открыта для сотрудничества. О перспективах развития Дальневосточного региона Президент Владимир Путин поручил правительству утвердить долгосрочную стратегию развития Дальневосточного федерального округа (ДФО) до 2036 года. В планах строительство новых мостов, в том числе в КНДР через реку Туманная. Мост из России в КНДР должен быть открыт в 2026 году, заявил Путин. На всей территории Дальнего Востока и Арктики предложено запустить единый преференциальный режим для бизнеса с 2027 года. Условия для инвесторов в ТОРах будут сохранены при запуске общих преференций для бизнеса на Дальнем Востоке. За последние 10 лет — лидеры по привлечению инвестиций на Дальний Восток — Якутия, Амурская область, Сахалинская область. Добыча золота и угля на Дальнем Востоке за последние 10 лет выросла почти в 1,7 раза, в том числе благодаря заявительному принципу лицензирования недр, сказал Владимир Путин. Портовые мощности в регионе к 2030 году планируется увеличить с 380 до 495 млн тонн грузов в год. Не менее 10 промышленных бизнес и технопарков с необходимыми площадками и коммуникациями предстоит создать на Дальнем Востоке и в арктических регионах страны. «Дальний Восток должен стать передовым регионом цифрового развития страны», – заявил президент России. В числе поставленных задач также — создать условия для широкого использования беспилотников в Дальневосточном округе, в том числе на землях сельхозугодий и для охраны природы. Применения БПЛА в регионах ДФО требует сама жизнь, отметил Путин. Об ипотеке, жилье Владимир Путин поручил сделать дальневосточную и арктическую ипотеку доступной для многодетных семей, независимо от возраста родителей. Также он поставил задачу распространить дальневосточную ипотеку на вторичный рынок там, где нет предложений от застройщиков. Возможность взять ипотеку под 2 должны иметь не только учителя, но и все работники образовательных учреждений Дальнего Востока и Арктики. Президент назвал обоснованными повышенные выплаты в ДФО при рождении третьего ребенка —  1 млн рублей. Сейчас рождаемость третьих и последующих детей в семьях дальневосточников примерно на четверть выше, чем в среднем по России, пояснил глава государства. Тенденцию оттока населения с Дальнего Востока удается постепенно преодолевать. Молодежь чувствует, что именно на Дальнем Востоке создается будущее России, отметил Владимир Путин. О ситуации на Украине Россия в полном объеме будет соблюдать мирные договоренности по Украине, когда они будут достигнуты, заявил Владимир Путин. Также он сказал, что после достижения мира на Украине необходимости в размещении там западных войск не будет. Гарантии безопасности должны быть и для России, и для Украины, и РФ будет их уважать. По словам президента, он не видит большого смысла в прямых контактах с Владимиром Зеленским, но готов к ним. «Сейчас по ключевым вопросам договориться с Зеленским будет невозможно», — добавил президент. Лучшее место для встречи с Зеленским - Москва. Россия дает стопроцентную гарантию безопасности украинскому лидеру в столице, отметил глава государства. Россию совершенно не устраивает возможное вступление Украины в НАТО. При появлении на Украине войска НАТО будут законными целями для армии РФ, заявил Путин. Материал дополняется.",Основные заявления Владимира Путина на ВЭФ. Главное,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Шоу-бизнес'],[0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,8333,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-09-05/osnovnye-zayavleniya-vladimira-putina-na-vef-glavnoe-4374641,2025-09-05T11:35:00+00:00
"Рәсәй Тәфтиш комитетының БР буйынса Тәфтиш идаралығының һәм Федераль именлек хеҙмәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл ғинуар башында ике ғәйепләнеүсе эшмәкәрлеге 2024 йылдың июнендә РФ Юғары суды ҡарары менән тыйылған Рәсәйҙең күп милләтле берҙәмлеген һәм территориаль бөтөнлөгөн емереүгә йүнәлтелгән экстремистик ойошма мәнфәғәтендә эш иткән. Бөрйән районына ингән саҡта ҡуйылған стела янында улар 1858 йылғы Рәсәй империяһының флагын яндырған һәм үҙҙәренең ҡылығын видеоға төшөргән. Тәфтиш комитеты тәфтишселәре һәм республика Федераль именлек хеҙмәте оперативниктары фигуранттарҙың шәхесен асыҡланы. Ғәйепләнеүселәр үҙ ғәйебен таныны. Бынан тыш, тикшереү барышында уларҙың Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылындағы йорттарҙың алғы яғына аэрозоль баллоны менән милләтселек йөкмәткеле яҙыуҙарын төшөрөүгә ҡағылышы булыуы асыҡланды. Улар билдәһеҙ кешенең интернетта 60 мең һум аҡсалата бүләк алған өсөн тәҡдимен ҡабул итте. Был факт буйынса сәйәси һәм милли мотивтар буйынса ҡылынған вандализм тураһында енәйәт эше ҡуҙғатылды. Ул флаг тураһындағы эшкә ҡушыласаҡ. Видеоролик һәм фотоһүрәттәрҙе Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә Рәсәйгә ҡаршы мәғлүмәти акциялар уҙғарыу өсөн Р. Ғәббәсов һәм Рәсәй биләмәһендә тыйылған ойошма тип танылған Ирекле милләттәр лигаһы ҡулланған, - тип хәбәр иттеләр Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында. Йәштәрҙе Тәфтиш изоляторына ебәргәндәр. Хоҡуҡ һаҡлаусылар иҫбатлау базаһы йыйыуҙы дауам итә, республика территорияһында экстремистик эшмәкәрлекте ойоштороуға ҡыҫылышы булған башҡа кешеләрҙе асыҡлай. Экстремистик эшмәкәрлектә йәки терроризмда ҡатнашлығы хаҡында мәғлүмәттәре булған ойошмалар һәм физик берәмектәр исемлегенә индерелгән. Финанс мониторингы буйынса федераль хеҙмәт, Рәсәй Юстиция министрлығы сит ил физик берәмектәре иҫәбенә индерелгән. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Үҫмерҙәр Рәсәй империяһы флагын яндырған өсөн ҡулға алынған,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2237,https://amanat.su/news/novosti/2025-02-07/mer-r-r-s-y-imperiya-y-flagyn-yandyr-an-s-n-ul-a-alyn-an-4112483,2025-02-07T13:21:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШул ук вакытта бу елга республика бюджеты 10 млрд сум дефицит белән расланды. Башкортстан Дәүләт ыены депутатлары ""Транспорт салымы турындагы"" канунга үзгәрешләр керткән һәм Украинада сугышучыларны, аларның гаиләләрен 2024 елда транспорт салымы түләүдән азат иткән. Бу хакта парламент матбугат хезмәтендә белдерделәр. Әлеге ташламадан бары тик бер транспорт чарасына гына файдаланып була. Транспортның яше, мотор куәте әһәмиятле түгел. Матбугат хезмәте мәгълүматынча, бу чара тормышка ашырылса, республика бюджеты 100 млн сум ала алмаячак. Бу акчаларны ""Башкортстан республикасының 2024 елга һәм елгы план чорына бюджеты турындагы"" канунда исәпкә алганнар диелә матбугат хәбәрендә. Башкортстан 2024 елда Украинадагы сугыш өчен 4,6 млрд сум бүләчәгенәйткән иде. Шул ук вакытта бу елга республика бюджеты 10 млрд сум дефицит белән расланды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Украинадагы сугышта катнашучыларны салымнан азат иткәнгә Башкортстан бюджеты 100 млн сум ала алмаячак,['Спорт' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,997,https://www.azatliq.org/a/ukrainadagi-sugishta-katnashuchilarni-salimnan-azat-itkanga-bashkortstan-byudzheti-100-mln-sum-ala-almayachak/32892455.html,2024-04-05T13:30:30+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Крымский процесс"" язуынча, тыңлаучыларны утырышка кертмәгәннәр, чөнки мәхкәмәгә керү белән бәйле чикләүләр бар - террорчылыкка каршы иминлек чаралары кертелгән. ""Административ эшне якынча 20 минутта караганнар, бу аның объектив һәм һәр яклап каралуына шик уята"", дип искәртелә. Кичә, 18 июньдә аннексияләнгән Акмәчетнең (Симферополь) Киев районы мәхкәмәсендә ""Кырым"" ("""") бәйсез кырымтатар газеты мөхәррире Бекир Мамутовның административ эше каралган. Мәхкәмә аны Русия гаскәрен ""дискредитацияләү""дә гаепле дип табып 100 мең сум штраф салган. Бу хакта ""Крымский процесс""иткерә.2022 елда ""Кырым"" газетында бер кырымтатар активистының Кырымда узган мобилизация турындагы әңгәмәсе чыккан була. Административ эшне ачуга шул сәбәпче булган. ""Крымский процесс"" язуынча, тыңлаучыларны утырышка кертмәгәннәр, чөнки мәхкәмәгә керү белән бәйле чикләүләр бар - террорчылыкка каршы иминлек чаралары кертелгән. ""Административ эшне якынча 20 минутта караганнар, бу аның объектив һәм һәр яклап каралуына шик уята"", дип искәртелә. Июнь башында шушындый ук маддә нигезендә ""Кырым"" газеты редакциясенә 300 мең сумштраф салдылар. Иминлек саклау сәбәбе белән үз исемен күрсәтергә теләмәгән хакимият кешесе әлеге ачылган эш нигезендә ""Кырым"" газетасын, зур ихтимал белән, яба алалар дип фаразлый. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Мәхкәмә Русия гаскәрен ""кимсетүдә"" гаепләп ""Кырым"" газеты мөхәрриренә 100 мең сум әза биргән",['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1435,https://www.azatliq.org/a/mahkama-rusiya-gaskaren-kimsetuda-gaeplap-kirim-gazeti-redaktorina-100-meng-sum-jaza-birgan/32998923.html,2024-06-19T09:04:49+03:00
Түгәрәк өстәл сөйләшүендәДамир ИсхаковИсламофобиягә каршы кулланма,Ислам нигезләрен мәктәптә укыту мәсьәләсе катлаулана,['Дин' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Татарстан,66,https://www.azatliq.org/a/25161697.html,2013-11-08T20:46:49+00:00
"5Бу - Татарстандагы керешен татарларының иң зур бәйрәмнәренең берсе. Төрле авыллардан килүче керәшеннәр көнозыны сәхнә тотачак, уеннар уйналачак, Питрау гүзәле сайланачак, кояш бату белән учаклар өстеннән сикерүләр оештырылачак, әйлән-бәйләннәр йөреләчәк. Питрау – әй белән саубуллашу бәйрәме, аны зурлап озатуның да үз йоласы бар. Бәйрәмдә ""Бәрмәнчек"" ансамбле дә катнаша. Питрау алдыннан Азатлык аларда кунакта булып кайтты. Артур Поляков""Бәрмәнчек"" бүген аерым бинада көн күрә. Биючеләр өчен дә, хор өчен дә аерым бүлмәләр бар. Сәхнә юк, бу күңелне кыра"", ди ""Бәрмәнчек"" ансамбле мөдире Артур Поляков. ""Тамаша алдыннан сәхнәле бина эзлибез, арендага алырга туры килә, шунда репетицияләр уздырабыз. Әмма бу моңа кадәр өйдәш булып йөргән чаклардан күпкә яхшырак, аерым бинада көн күрү иңелрәк"", ди ул. Бүген ""Бәрмәнчек""тә 34 кеше эшли, монда биючеләр дә, ырчылар да, музыкантлар да, аларның итәкчеләре дә керә. Пандемия аларга да кагылмыйча узмады. Әмма ансамбльнең сәнгать итәкчесе Элвира Кашапова""ул вакытта без туплаган мирасны тәртипкә керттек, күп ырларга яңа сулыш өрелде, биюләрне сәхнәләштердек"" дип сөйләде. Азатлык ""Бәрмәнчек""нең репертуары нинди ырларга баеганы, керәшен авыллары бетү ягында булу-булмавы һәм ни өчен керәшеннәр күпләп яшәгән Башкортстанның Бакалы районына фәнни экпедицияләрнең оештырылмавы турында сәнгать итәкчесе белән сөйләште. — Элвира ханым, ""Бәрмәнчек""кә пандемия нинди йогынты ясады? Югалтулар, табышлар булдымы? Элвира Кашапова— Бөтен дөнья ничек яшәде, без дә шулай кичердек аны. Әлбәттә, кинәт кенә гастрольләр туктап калды, ә без – мобиль коллектив, күп булмагач, тотабыз да юлга чыгабыз. Бу бетеп торды берара. Югалып калу булды, әмма аңа карап эш тукталмады. Без моңа кадәр кул итмәгән ырларны барладык, аларга аранжировкалар ясадык, биюләрне яңарттык. Безнең эшнең фәнни ягы да бар бит. Авылларга йөреп ыйган материаллар бар, алар шулкадәр күп, өйрәнеп, эшкәртеп, заманча итүгә дә вакыт уза. Менә шул эшләр башкарылды. Берничә яңа ырны яздырдык. Әле инде тормыш әкренләп үз аена кайтты бит. Без авылларга гастрольләргә йөрибез. Атна саен диярлек районнарга чыгып китәбез, мәдәният йорты булган авыл икән, концерт, тамашабызны куябыз. Узган ел дәвамында ""Гөргери кияүләре плюс"" тамашасын әзерләдек, премьерасы гыйнвар башында булды, Казан аны күрде, ә авыллар күрмәде. Ул Туфан Миңнуллинның үлмәс әсәренең дәвамы, мәрхүмә Нәибә Ихсановаүз фатихасын бирде. Барыбыз да ул спектакльне белә, ул мәхәббәт, кавышу белән бетә, ә туй, аннары хәлләр ничек дәвам итә – берсе белми. Без Микуш белән Үринәнең туен күрсәттек. Керәшеннәрнең этник туе ничек узуын күрсәтә алдык. 26 августта без аны Казанда тагын күрсәтәчәкбез. — Экспедицияләргә кая йөрисез? Бу эшне башлыча кем башкара? — Башлыча Татарстан буйлап. Музыкант, галим Геннадий Макаровитәкчелегендә башкарыла бу эш. Ул бит ""Бәрмәнчек""не оештырды. Аның сандыгында әллә нинди мирас бар! Исән-сау булсын гына. Әмма кая гына барсак та, материалсыз кайтканыбыз юк. Керәшен татарларының мәдәниятләре шулкадәр бай, андагы хәзинә тагын бер гасырга итәчәк. Кайбыч, Питрәчтә еш булабыз. Тукай районында да булдык. ыр текстлары да өлешләп ыела, бию элементларын да яздырып, аңларга да кирәк бит. Әмма, шөкер, нәкъ менә керәшеннәр үз мәдәниятләрен яхшы саклый. Киемнәре дә бар. Киләсең берәр авылга, ә әбинең сандыгында милли күлмәге ята. Гаәп! Дөрес, өлкән буын картая, аларның хәтере дә начарая. Әмма ""Питрауга, Покрауга, туйда нинди ырлар ырлый идегез? "" дип үгетли торгач, алар, бер куплетын булса да исенә төшерә. Шунда ялт итеп диктофонга, видеога яздырып та алабыз. Әле дешифровка ясалмаган, ноталарга салынмаган ырлар бик күп. Наилә Альмеева Петербурда яши, ул да гомерен керәшеннәрнең ыр сәнгатен өйрәнүгә багышлады. Аның белән дә тыгыз эшлибез. ""Кама арты керәешеннәр ырлары"" китабы чыгарга тиеш. Бу инде дүртенче китап. Аның хезмәтләрен ачасың, күпләр әле сәхнәдә ырланмады. Тагын 20 елга эш бар безгә. 5""Бәрмәнчек"" ансамбле ""Париж, Париж"" ырын башкара—Шулай да соңгы елларда табылган нинди ыр, бию белән мактана аласыз? — Аерым ырны әйтә алмыйм, әмма без моңа кадәр өйрәнмәгән мираска алындык. Ул рекрут озату ырлары. Алар шулкадәр күп булып чыкты. Татарларда бу бар, сугышка китү, сугыш белән бәйле ырлар, гореф-гадәтләре бар. Әле дә сакланган ул. Кайбыч районында егетләрне армиягә озатуны үзем күрдем. Егет илкәсенә сөлге салына, әни кеше икмәк бирә, солдатка китүче егет ашап бетерми икән, ул икмәк изге сурәтләр почмагына куела. Солдат кайткач кына ул икмәк алына. Озатканда авыл капкасына кадәр барган солдат артка карарга тиеш түгел һәм кешеләр ул егетнең эзләренә басып озатып барырга тиеш. Һәм, әлбәттә, ырлап озатканнар. Менә шуларны туплыйбыз һәм алар безнең репертуарга да керер дип ышанам. — Татарстан буйлап кына йөрүнең сәбәбе нидә? Башкортстанның Бакалы районында керәшен татар авыллары күп, аларның мирасы өйрәнеләме? — Татарстан белән генә чикләнмибез. Чиләбе өлкәсенә, нагайбәкләр янына барганыбыз бар. Бу хәрбилек белән бәйле татар телле христиан динендәге милләт. Нагайбәкләр күп тавышлар белән ырлый, аларга урыс мәдәнияте дә тәэсир иткән. Алар белән тыгыз элемтәдә, гастрольләргә дә йөрибез. Кызганыч, әйе, Башкортстанга барып иткән юк, аларның авылларында керәшен гореф-гадәтләре нык сакланган. Геннадий Макаров ярдәме белән бездә Бакалы керәшеннәренең берничә ыры бар. Шулай да репертуарны баетасы иде. Элемтәләрне тыгызрак урнаштырасы бар. Анда да без белмәгән ырлардан торган хәзинә сандыклары күп. — Әйтүегезчә, керәшен авыллары да бетә, өлкән буын югала бара, хәтерләре кыскара. Бу да бит проблем, яшьләр татарча белми, бу мирасны белүчеләр чылбыры өзелә. Нәрсәдер югалтканнардыр бит алар да. — Керәшеннәр бик сәнгати милләт. Аларда 90 яшьлек әби дә, 3 яшьлек бала да ырлый. Алар бөтен эшен ырлап башкара. Керәшен авылларына да бетү яный, анысы дөрес, балалар саны аз, мәктәпләр ябыла, мәдәният йортлары имерек яки юк, инфраструктура юк. Яшьләр шәһәрдә калырга тырыша. Әмма менә барыбер яшьләр бар бит, алар чыга. ""Туым ондызы"" – балалар бәйгесе, шулкадәр күп бала анда, шулкадәр талантлы алар! Ягъни буыннан-буынга күчә. ырлар саклана. Үзебезнең кызлар да авылга кайта, әниләре, әбиләре ырлаган бишек ырларын алып кайта. Су юлы ырларын да яшьләр үзләре эзләп таба. Аз гына хореография белән авырлык бар, әмма хәрәкәтләр сакланган. ""Туым ондызы"" фестивале— Керәшен татарларының биюләренә нәрсә хас? —Гәүдәләре төз, бары тик аяклар гына хәрәкәтләнә. Аяклар да шуышып кына йөри. Бары тик чулпылар тавышы гына чыга. Йомшаграк басалар. Бу да һәр районда аерыла. Мәсәлән, Кайбыч районындагы керәшеннәр чуашлар белән нык тыгыз бәйле, ырлар бер, киемнәрдә охшашлык бар. Ә татарларда ислам дине белән бәйле булганга күрә, аларга тыйнаклык хас, хатын-кызлар күзләрен күтәрми, битен яшерә. — Питрауга хас булган ырлар нинди? —Әйлән-бәйлән йөрү һәм ырлау. Бу вакытта егетләр үзенә хатынлыкка алырлык кыз күзләгән, кызлар үз чиратында егетләргә күз салган. Бу да ырларда чагыла. ""Питрау гүзәле"" дә оештырыла бит. — Питрауны заманчалаштыру мәсьәләсе бармы? Сабантуйда сумо, раллилар оештырган кебек, Питрауда аңа ихтыя бармы, кирәк дип уйлыйсызмы? — Юктыр, ничек бар, шулай калсын ул. Ә ырларны заманчалаштыру кирәк. Заманчалаштырылган бәйрәмнәр күп. Хәзер монда да төрлесен кертсәк, бүген-иртәгә югалачак ул. Халыкчан булып калсын ул! Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","""Бәрмәнчек"": ""Нәкъ менә керәшеннәр үз мәдәниятләрен яхшы саклый""","['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 1 1 0 1 1 0],9,Мәҙәниәт,7487,https://www.azatliq.org/a/31362253.html,2021-07-17T05:19:52+00:00
"Йома көндө эш эшләргә ярамай! Йома көндө йыуған кереңдең һыуын теге донъяла эсерһең. Йома көндө бөтөнләй эш эшләргә ярамай, тиҙәр. Нимәнән сығып әйтелә икән был? Эйе, йома мосолмандар өсөн изге көн. Мосолман илдәрендә ул ял көнө булып һанала. Шулай ҙа йомала эш эшләргә ярамауы нимәгә бәйләп әйтелә икән? Бер дини генә апай: ,- тигәйне. Ысынлап та ислам дине - таҙалыҡ дине бит. Ә һеҙ нисек уйлайһығыҙ?",Йома көндө иҙән йыуырға яраймы?,['Дин' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,402,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-03-13/yoma-k-nd-i-n-yyuyr-a-yaraymy-4156791,2025-03-13T23:23:00+00:00
"Знакомство с историей страны - это одним из первых шагов к формированию патриотизма является знакомство ребёнка с историей своей страны. Чтение книг, просмотр документальных фильмов и посещение исторических мест помогут ребёнку понять, какие события и личности сыграли важную роль в формировании его родины. Обсуждение исторических фактов и их значения поможет развить у ребёнка чувство гордости за свою страну. Привитие уважения к культуре и традициям — это основа патриотизма. Участвуйте с ребёнком в праздниках, связанных с историей и культурой вашей страны. Объясняйте значение традиций, обычаев и праздников, рассказывайте о народных героях и выдающихся личностях. Это поможет ребёнку осознать свою принадлежность к культуре и гордиться ею. Дети учатся на примерах своих родителей. Если вы проявляете любовь и уважение к своей стране, активно участвуете в её жизни, ваш ребёнок будет следовать вашему примеру. Делитесь с ним своими мыслями о патриотизме, рассказывайте о своих чувствах и переживаниях, связанных с родиной. Участвуйте с детьми в общественных мероприятиях, такие как волонтёрство, участие в акциях и праздниках. Это поможет ему понять, что патриотизм — это не только любовь к родине, но и активное участие в её жизни. Обсуждайте с ребёнком важность гражданской ответственности и роли каждого человека в развитии общества. Читайте детям книги — это мощный инструмент для формирования мировоззрения. Читайте вместе с ребёнком произведения классиков, которые поднимают темы патриотизма, любви к родине и гражданского долга. Обсуждайте прочитанное, задавайте вопросы, чтобы ребёнок мог выразить свои мысли и чувства. Путешествуйте по родной стране помогут ребёнку лучше понять её разнообразие и красоту. Посещение разных регионов, знакомство с их культурой и традициями расширит кругозор и укрепит чувство принадлежности к своей стране. Не забывайте обсуждать с ребёнком современные события, касающиеся вашей страны. Это поможет ему сформировать собственное мнение и понять, как он может внести свой вклад в её развитие. Обсуждение актуальных тем также способствует развитию критического мышления. И в заключение я хочу сказать, воспитание патриотизма — это долгий и многогранный процесс, который требует терпения и внимания. Главное — создать у ребёнка положительное отношение к своей стране, помочь ему понять её ценности и историю.",Как воспитать в ребенке чувство патриотизма?,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1],5,Еңеү,2350,https://uchbash.com/articles/pobeda-80/2025-04-26/kak-vospitat-v-rebenke-chuvstvo-patriotizma-4484302,2025-04-26T15:30:00+00:00
"В рамках мероприятия ребята узнают, какие книги сопровождали Валерию в жизни и как они помогали и вдохновляли её. Также школьники смогут попробовать оживить страницы любимых произведений и получить практические советы от лектора на мастер-классе по выразительному чтению. Мероприятие начнётся в 11:00 по адресу: г. Уфа, ул. Достоевского, д. 67. Не упустите возможность пообщаться с талантливой актрисой и узнать много интересного о мире художественной литературы!",Актриса Валерия Ланская выступит перед школьниками Башкортостана,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Аңлатма,463,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-11-27/aktrisa-valeriya-lanskaya-vystupit-pered-shkolnikami-bashkortostana-4483743,2025-11-27T10:57:00+00:00
"Рефат ЧубаровКырымда Русия тикшерү комитеты Кырымтатар халкы мәлесе рәисе Рефат Чубаровка карата инаять эше ачкан. Бу хакта тикшерү комитеты сайтындахәбәр ителә. Чубаровка карата инаять эше ""Көч кулланып киңкүләм чуалышлар"" оештыру маддәсе нигезендә ачылган. Сүз 2014 елның 26 февралендә булган вакыйгалар турында бара. Тикшерү комитеты Кырым автоном республикасының Югары радасы бинасы янында ""Чубаровның киңкүләм чуалышлар оештыруда турыдан-туры катнашуына дәлилләр табылды"" дип белдерә. Русия тикшерүчеләре мәгълүматынча, 2014 елның 25 февралендә Чубаров үзенең урынбасары Ахтем Чийгозга ""Югары Рада бинасы янында киңкүләм чуалышлар оештырырга һәм анда катнашкан Мәлес тарафдарлары белән итәкчелек итәргә кушкан"". Әлеге маддә нигезендә Русиядә 8 елдан 15 елга кадәр төрмә яный. Рефат Чубаров бу май башына планлаштырылган Кырымтатар халкы мәлесенең Украинадан Кырым ярымутравына тынычйөрешенәбәйле дип фаразлый. Бу хакта ул Крым. Реалиига әйткән.2014 елдан Рефат Чубаровка биш елга Кырымга керү тыелды. 2019 елның 5 июлендә тыю вакыты чыкты. Ләкин Чубаров сүзләренчә, әлегәчә ярымутрауга керә алмый, чөнки ул ""Русия конституция төзелеше нигезләренә һәм иминлегенә каршы инаятьләре өчен"" читтән торып сак астына алынган.2014 елның 26 февралендә Акмәчеттә Кырымның Югары Радасы бинасы янына Украинаның яңа хакимиятен тану таләбе белән биш меңгә якын кырымтатар ыелды. Алар Кырымны аннексияләүгә каршылык белдерде. Аларга каршы Акъярдан (Севастополь) махсус автобуслар белән сивил киемдә Русия хәрбиләре китерелеп, Русия яклы митинг башладылар. 27 февраль Кырым хөкүмәте, дәүләт биналары Русия тарафыннан аннексияләнде. Кырымтатар халкы Мәлесе тыелды.2015 елның гыйнварында Русия тикшерү комитеты 26 февраль митингындагы тәртипсезлекләр турында инаять эше ачты. Ахтем Чийгоз, Али Асанов, Мустафа Дегерменджи, Эскендер Кантемиров, Талят Юнусов, Эскендер Эмирвалиев, Арсен Юнусовһәм Эскендер Небиевтоткарланды. Соңрак мәхкәмә әлеге эшне икегә бүлде, Кырымтатар Мәлесе лидерларының берсе Ахтем Чийгоз эше аерып чыгарылды.2015 елның декабрендә Талят Юнусов 3,5 елга, Эскендер Небиев ике елга шартлы рәвештә ирекләреннән мәхрүм ителде.2017 елның 11 сентябрендә Чийгоз тәртипсезлекләр оештыруда гаепләнеп, сигез ел колониягәхөкем ителде. Шул ук елның 25 октябрендә Русия хакимияте Ахтем Чийгозны иреккә чыгарды һәм Төркиягәтапшырды. Соңрак ул Киевка кайтты.2018 елның 19 июнендә Али Асанов һәм Мостафа Дегерменджи 4,5 елга, Арсен Юнусов һәм Эскендер Кантемиров 4 елга, Эскендер Эмирвалиев 3,5 елга шартлы рәвештә ирекләреннән мәхрүм ителде. Һәрберсенә өч еллык сынау вакытыбилгеләнде.",Кырымда Русия тикшерү комитеты Рефат Чубаровка карата инаять эше ачкан,['Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2578,https://www.azatliq.org/a/30504636.html,2020-03-23T15:06:25+00:00
"Эко-отряд йәй аҙағына тиклем эшләй, ә балалар хеҙмәт тәжрибәһе ала, үҙҙәренә бер аҙ аҡса эшләй, тыуған ҡалаһы өсөн яуаплылыҡ тойорға өйрәнә. Сығанаҡ: Башинформ.",Үҫмерҙәр эшкә сыға,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,160,https://amanat.su/news/novosti/2025-07-31/mer-r-eshk-sy-a-4333523,2025-07-31T13:11:00+00:00
"""Яндекс"" һәм. ширкәтләре Русия думасына ""суверен интернет"" турында былтыр декабрьдә кертелгән канун өлгесенхуплады. Парламентның әлеге документ турында фикер алышуга багышланган киңәйтелгән утырышында. вице-президенты һәм техник мөдире Владимир Габриелян""әлеге канунны әзерләүгә сәбәп булган куркынычлар тормышка ашса, беренчеләрдән булып интернет-ширкәтләргә зыян киләчәк"", диде. Габриелян канун өлгесендә тәкъдим ителгән чараларның кирәге чыкмаса да, ""аларның булып торуы индустриядә үзебезне тыныч хис итәргә мөмкинлек бирә"" дип белдерде. ""Яндекс"" вәкиле Алексей Соколовканун өлгесе ""интернетның Русия өлешен якларга юнәлгән"" дип саный. Шул ук вакытта алар документка бераз үзгәрешләр кертергә кирәк, әйтик, канунның кайбер өлешләре гадәттән тыш хәлләрдә генә кулланылырга тиеш дигән фикердә. Узган айда Русия думасына Русияне дөнья интернет челтәреннән аерган очракта интернетның Русия өлешен автоном эшләтү турында канун өлгесе кертелде. Канун авторлары АКШның сентябрьдә кабул ителгән яңа кибер-иминлек стратегиясенең ""агрессив"" булуы исәпкә алынды дип белдерә. Документка ярашлы, Русия кулланучыларының мәгълүматын чит илләргә сирәгрәк ибәрү мөмкинлеге булдырылачак. Нинди дә булса куркыныч туган очракта, элемтә операторлары трафикны үзәкләштерелгән рәвештә идарә итүне тәэмин итәргә тиеш. Канун тапшырылган трафикның чыганагын билгели алырлык техник чаралар булдыруны да күз уңында тота. Кирәк вакытта әлеге чаралар тыелган мәгълүматлы ресурска керүне томалый алачак.","""Яндекс"" һәм. суверен интернет турында канун өлгесен хуплады",['Сәләмәтлек' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1476,https://www.azatliq.org/a/29717386.html,2019-01-18T11:30:47+00:00
"Кешелеклелек һәр саҡ алдынғы һыҙыҡта ҡала. Юҡ, хәҙер байҙар заманы! Кем аҡсалы, шул еңә, тиһәләр ҙә, йөрәк түренән урғылып сыҡҡан саф хистәр барыбер еңгәненә ышанам. Күп осраҡта беҙ уны һиҙмәйбеҙ генә. Был донъяла эшләгән бар эштәребеҙ өсөн барыбер яуап тотабыҙ. Тик бына ҡылынған ҡылыҡтарыбыҙ өсөн яҙмыш һуҡтырыуын ғына аңламайбыҙ. Бик күпте кисергән, яман уйлыларҙың ҡара эше арҡаһында күп тапҡыр йығылып та, барыбер кире аяғына баҫа алған әхирәтем миңә һәр саҡ үрнәк. Уның менән һөйләшеү күңелгә шул тиклем һиллек бирә. Ул һәр кемде аңлай, аҡлай һәм ғәфү итә. Кешегә асыуланып, үс тотоп йөрөүҙән Аллам һаҡлаһын! Күҙ алдына килтер - күпме энергияң буштан-бушҡа ситкә оса! Ә бына кешеләргә ярҙам итһәң, йәнең бер нисә көн талпынып-талпынып йөрөй. Беләһеңме, бер нисә ай элек мин бер ғәжәйеп кеше менән танышҡайным. Уға ҡул һелтәгәндәр ине. Ә хәҙер беләһеңме ул нисек күтәрелеп китте! Бөгөн миңә 101 рауза сәскәһе һәм тәмле шоколад бүләк итте. Мин һиңә нисек бар, шулай һөйләйем, ә һин яҙ! Аңлағандар фәһем алыр. Их, шул тиклем яратам мин уны! Янымда шундай дуҫтарымдың булыуы менән бәхетлемен. Әхирәтемде иҫем китеп, йотлоғоп тыңланым. .Иртәнге сәйгә печенье һатып алырға маркетҡа йүгереп ингәндә, был иргә шунда уҡ иғтибар иттем. Кассир минең ҡарашымды күреп: Бик бай кеше ине. Әммә хәҙер ул банкрот булды. Ҡалған аҡсаһына көн дә килеп иң ҡиммәтле коньякты һатып ала. Үәт, алйот, -тине. - Өйрәнгәнмен. Дуҫым уйламаған ерҙә аяҡ салды, партнерым ҙур аҡса менән алданы, ҡатыным ташланы, унан һуң осраша башлаған һөйгәнем машинамды онтаны. - Һеҙ дуҫ булып ҡыланып ҡына йөрөгән кешенән ҡотолғанһығыҙ. Иң ауыр мәлдә ташлаған ҡатынығыҙ һеҙҙе яратмаған. Уның янығыҙҙа булмауы һәйбәт. Сөнки, иртәме-һуңмы, ул һеҙҙе барыбер ауыр хәлгә ҡалдырып ҡасыр ине. Һөйгән ҡыҙығыҙ машинаны ғына онтаған, ә үҙе тере. Онталған машина – тимер генә, ә кеше ғүмере ғәзиз. Ә партнерығыҙҙың һеҙҙе алдауы – һеҙ яҙмыш алдындағы бурысығыҙҙы ун йыл алдан түләп ҡуйғанһығыҙ. Артабан ундай тетрәнеүҙәр булмаясаҡ. - Әлбиттә. Мин дә һеҙҙең кеүек үк хәлдә булдым. Әммә беҙ икебеҙ ике юлды һайлағанбыҙ: һеҙ эсә башлағанһығыҙ, ә мин шул иҫерткес эсемлектәргә реклама яһап, аҡса эшләнем. Әммә бындай аҡса бик үк таҙа булмауын аңланым һәм яратҡан шөғөлөмдө таптым. Беҙ тағы оҙаҡ һөйләшер ҙә һөйләшер инек. Сөнки ул бик аҡыллы кеше булып сыҡты. Әммә миңә эшкә йүгерергә кәрәк ине. Уның менән һаубулашып урамға сыҡҡас та, ярһып илай башланым. Әммә мин миңә сәйер итеп ҡараған кешеләрҙән күҙ йәштәрем өсөн оялманым. Сөнки был таҙарыныу йәштәре ине. Осраҡлы рәүештә танышҡан кешегә өмөт, ышаныс, киләсәк бирә алғанымдан йәнем сафланып иланы ла иланы.",Яҙмыш һуҡмағы,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Әҙәп төбө - ғәҙәт,2607,https://shonkar.com/news/-p-t-b-t/2025-06-18/ya-mysh-u-ma-y-4280251,2025-06-18T13:03:00+00:00
"Татарстан Дәүләт шурасы, архив фотосыфикерләрТатарстан Дәүләт шурасында депутатлар мандаты бүленеше билгеле булды. Бу хакта бүген Татарстан Үзәк сайлау комиссиясе утырышында әйтелде. Шунда ук сайлауга нәтиә ясалды. Киләсе биш елда республика парламентында ""Бердәм Русия"" фиркасеннән 87 депутат утырачак. Бу узган чакырылыштан 5 депутатка күбрәк. КПРФ депутат кәнәфиләрен югалтмады. Бу чакырылышта да коммунистлардан 6 депутат эшләячәк. Башка фиркаләр 5 процентлы киртәне уза алмаса да, аларның вәкилләре парламентка бер мандатлы бүлгеләр аша узды. Дәүләт шурасы эшендә ЛДПР һәм ""Яңа кешеләр"" (""Новые люди"") фиркасеннән икешәр, ""Гадел Русия""дән бер депутат катнашачак. Моңа кадәр ЛДПРны тәкъдим иткән Эдуард Шәрәфиевбу юлы парламентка фиркасез намзәт буларак үтте. Татарстан парламентына барлыгы 99 депутат сайланды. Чистай районындагы бер мандатлы бүлгедә сайлау 1 декабрьгә билгеләнде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Татарстан Дәүләт шурасында ""Бердәм Русия""дән 87 депутат утырачак",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,984,https://www.azatliq.org/a/33114576.html,2024-09-10T12:21:20+00:00
"Ведь образование через путешествия — это не просто концепция, а реальность для учащихся 5А агрокласса МОБУ СОШ с. Миловка. Ребята не только увлечены агрономией, но и активно посещают студию туризма Уфимского ДДТ под руководством учителя географии Л. Шайхисламовой. Кабинетные занятия органично сочетаются с выездами, наполняя учебный процесс яркими впечатлениями и новыми знаниями. С начала учебного года ребята посетили Евразийский музей кочевых цивилизации «Тура-хан», изучили гидрологический памятник природы «Голубое озеро», покорили местные «Белые скалы» и «Улу Тау», изучили Карламанскую пещеру. А в недавнем времени учителя и ученики вернулись с трехдневной поездки в г. Казань, где смогли изучить культуру и историю этого прекрасного города. Даже ознакомились со спецификой сельского хозяйства региона. Путешествия способствуют формированию социальных навыков, таких как умение работать в команде, развивают коммуникативные навыки, развивают чувство ответственности. Каждое путешествие становится кирпичиком в фундаменте их образования, расширяя горизонты и открывая двери в мир агрономии, географии и истории, укрепляет дружбу и доверие между учителем и учениками. Как сообщали ""Уфимские нивы"" ранее, школьники Уфимского района завоевали призовые места на конкурсе «Проект в Точке». ""Уфимские нивы""","Миловские школьники открывают мир, путешествуя",['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Файҙалы эштәр,1307,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-12-06/milovskie-shkolniki-otkryvayut-mir-puteshestvuya-4041488,2024-12-06T12:55:00+00:00
"Хөкем ителгән кырымтатарларны якларга килүчеләр, Дондагы Ростов, 16 август16 август Дондагы Ростовта хәрби мәхкәмә Русиядә тыелган ""Хизб ут-Тәхрир""нең Алушта эше нигезендә дүрт кырымтатарга хөкем карары чыгарды. Руслан Месутовһәм Ленур Хәлиловка 18 ешәр ел кырыс тәртипле колония хөкеме бирелде, Эльдар Кантимиров- 12 ел, Руслан Нагаевка 13 ел колония әзасы алды. Аннексияләнгән Кырымда яшәүче бу кырымтатарлар террорчылык оешмасы эшчәнлегендә катнашуда, хакимиятне канунсыз яулап алуны әзерләүдә гаепләнде. Кайберләренә шулай ук террорчылык оешмасы эшчәнлеген оештыруда да гаепләү белдерелде. Бу хакта ""Кырым теләктәшлеге""хәбәр итә. Моннан тыш, Руслан Месутов, Ленур Халиловның колониядән чыкканнан соң 1,5 елга, Эльдар Кантемиров, Руслан Нагаевның бер елга ирекләре чикләнә. Хөкем ителүчеләр үзләренең гаепсез булуын белдерә. Кырымнан килгән кырымтатарлар мәхкәмә алдына ""Дәүләт террорына юк"", ""Динне өйрәнү - террорчылык түгел"", ""Репрессияләр туктатылсын"" кебек шигарләр белән чыгып флешмоб үткәргән. Руслан Нагаев Алуштада эшмәкәрлек эшчәнлеге белән шөгыльләнә иде, Ленур Халилов ""Алушта"" мөселман әмгыятенә нигез салучы, ә Руслан Месутов анда сакчы булды. Эльдар Кантимиров Киев Ислам университетын тәмамлаган, гарәп теле белгече. Алар 2019 елның 10 июнендә тентүләрдән соңкулга алынды.2020 елның 23 сентябрендә ""Мемориал"" хокук яклау үзәге (Русиядә ""ят агент"" дип танылган) Алуштаның ""Хизб ут-Тахрир"" төркеме фигурантлары Эльдар Кантемиров, Руслан Месутов, Руслан Нагаев һәм Ленур Халиловны сәяси тоткыннар дип таныды һәм аларны кичекмәстән азат итүне таләп итте. ""Хизб ут-Тәхрир""— халыкара исламчы сәяси фирка. Тыныч юллар белән ислам хәлифәте оештыруны максат итеп куя. ""Хизб ут-Тәхрир"" көнбатыш һәм мөселман хөкүмәтләре өчен катлаулы мәсьәлә булып тора, чөнки ул хәлифәтне торгызырга омтылса да, моңа ирешү өчен көч куллануны кире кага. Көч кулланмавына карамастан, ул Малайзия, Лүбнән, Бангладеш, Пакстан һәм Йәмәннән кала барлык мөселман илләрендә, шулай ук Германия һәм Русиядә дә тыелган. Русия Югары мәхкәмәсе 2003 елда ""Хизб ут-Тәхрир""не террорчы оешма дип таныды. Русия инаять кодексында террорчы оешма оештыру өчен гомерлек төрмәгә кадәр әза каралган. Русиянең төрле төбәкләрендә ""Хизб ут-Тәхрир"" белән бәйле мәхкәмә эшләре бара. 2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәннән соң анда да бу оешмага бәйле эзәрлекләүләр башланды. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","""Хизб ут-Тәхрир"" эше нигезендә дүрт кырымтатар барлыгы 61 ел колониягә хөкем ителде",['Дин' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2585,https://www.azatliq.org/a/31413079.html,2021-08-16T13:16:48+00:00
"Китап фэнтези жанрында үҫмерҙәр прозаһы булараҡ яҙылған, әммә уны мистика, детектив, быуат аҙағында ҡыҙҙар һәм ҡатын - ҡыҙҙар яҙмышы тураһында реаль тарих булараҡ уҡырға мөмкин, тип иҫәпләй яҙыусы. ""Ауыл"" әҫәрендә башҡорт ҡыҙҙарына боронғо ләғнәттән ҡотолорға ярҙам иткән рус малайы Сашка тураһында бәйән ителә. Хикәйә башҡорт халҡының көнкүрешен, мәҙәниәтен, ғөрөф-ғәҙәттәрен һүрәтләй. Асия Арыҫланова әйтеүенсә, роман яҙғанда башҡорт яҙыусыларының ижадына, Башҡорт драма театрында ҡуйылған сәхнә әҫәрҙәренә һәм этнографик әҙәбиәткә таяна. Ул төрлө төбәктең һәм башҡорт халҡының мифологияһы нигеҙендә әҫәр яҙырға ниәтләй. Китап «Волчок» нәшриәтендә баҫылып сыға һәм федераль кимәлдә үткәрелгән әҙәби конкурстарҙа еңеү яулай, ә баҫмаға иллюстрациялар эшләгән рәссам Анастасия Николаева «Китап образы»халыҡ-ара китап иллюстрацияһы конкурсында еңеүсе була. Фото пресс-службы Международной книжной ярмарки ""Китап-байрам"". Папка Асия Арсланова",Башҡорт мәҙәниәте фэнтезиға илһамландырҙы,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1],6,Йәмғиәт,939,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-06-01/bash-ort-m-ni-te-fentezi-a-il-amlandyr-y-4263567,2025-06-01T16:50:00+00:00
"— Хәйерле иртә, өләскәйем! – тип, битенән яратып үбеп алам һәм йыуыныу бүлмәһенә инеп китәм. Өләсем: — Иртәләр хәйерле, Аллаға шөкөр, балам! Һеңлең менән ҡустыңа ла өндәш! – тип, һәр көн әйткән һүҙҙәрен йәнә ҡабатлап, хәтеремә төшөрә ул. Шулай һәр көн. Шау-гөр килеп кейенеп, йыуынып, өләсемдең тәмле ҡоймаҡтары менән сәй эскәндән һуң, беҙ һеңлем менән — мәктәпкә, ә Данил ҡустым балалар баҡсаһына сығып китә. Минең өләсәйем ғүмере буйы Өфө урамдары буйлап трамвай йөрөткән. Таңғы дүрттән аяҡ өҫтөндә була торғайным, тип һөйләй ул. Эше, таңғы Өфө, киске Өфө, ғөмүмән, Өфө тураһында һөйләй башлаһа, уның ҡарашы нурланып, үҙе йәшәреп, күҙҙәре йәшләнеп китә. Үләнгә ысыҡ, мин уйлағанса иртән генә түгел, ә кисен дә төшә икән. Ҡала төндә лә йоҡламай, ти. Ҡышҡы һалҡын төндәрҙә ҡала урамдарын, юлдарҙы ҡарҙан таҙартһалар, ә йәйен ҡала урамдарындағы сәскәләргә һыу һыу һибәләр, асфальт өҫтөн махсус транспорт һыу менән ҡойондора, дымлап, сүп-сарҙан таҙарта. Уның эше менән бәйле ҡыҙыҡтар ҙа, күңелһеҙ хәлдәр күп осрап тора, ти ул. Мәктәпкә барған балалар трамвайҙа портфелдәрен онотоп ҡалдыра икән. Йоҡлап, туҡталыштарын үтеп китеүселәр ҙә осрай. Иҙәндә бик йыш бәләкәй аяҡ кейемдәре, төймәләр, бейәләйҙәр, заколкалар, ҡурсаҡтар, уйынсыҡ машиналар ятып ҡала, ти, хатта. Олатайым менән дә ул трамвайҙа эшләгән ваҡытында танышҡан. Ғүмерҙә күрмәгән-белмәгән хәрби кейемдәге егет уға берҙән-бер көндө бер ҡосаҡ ап-аҡ сәскәләр алып килә һәм күптән яратып, күҙ һалып йөрөүе тураһында әйтә. Кәләше булыуын һорай. Өләсем ризалығын бирә, сөнки үҙе лә был ҡупшы пассажирына күҙ һалып ҡуйған икән. Өләсем менән миңә һәр ваҡыт күңелле. Ул бер ваҡытта ла тик тормай. Кино ҡарағанда ла шәл бәйләп ултыра. Мин дә сигәм, ырғаҡ, энә менән бәйләй беләм. Аш бүлмәһендә өләсәйем менән һөйләшә-серләшә аш-һыу, тәмлекәстәр әҙерләргә лә яратам. Үткән йыл, өләсем дауаханаға ингәс, өйөбөҙ моңһоуланып, беҙ бойоғоп, етемһерәп ҡалдыҡ. Әгәр быға тиклем мин был турала уйланмаһам, хәҙер беләм: беҙҙең өйөбөҙҙөң йәме – беҙҙең яратҡан өләсебеҙ икән! Өләскәйем, һәр ваҡыт һау-сәләмәт бул, йәме! Миләүшә ҒӘЙФУЛЛИНА.",Өләсем,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 1 0 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0],6,Хикәйә,2077,https://amanat.su/articles/s-sm-r-r/2025-10-17/l-sem-4467646,2025-10-17T10:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырРусиянең хокук яклаучылары Украинада сугыш барган чакта Русия гаскәрендә альтернатив сивил хезмәтнең ничек эшләвен анализлаган. Альтернатив хезмәткә алыну авырмы? Мобилизацияләнгәннәр моңа ничек ирешә? Бу хактагы хисапны әзерләүдә ""Намуска чакыру"" (""Призыв к совести"") коалициясеннән, ""Ватандаш. Гаскәр. Хокук"" (""Гражданин. Армия. Право"") төркеменнән, ""Гаскәргә чакырылучы мәктәбе"" (""Школа призывника"") оешмасыннан һәм Хәрби хезмәттән аңлы баш тартучылар хәрәкәтеннән хокук яклаучылар катнашкан. Альтернатив сивил хезмәт — кулга корал алмау һәм сугышка бармау өчен канунлы мөмкинлек булып тора, Русия ватандашларына моны Конституция гарантияли. Альтернатив хезмәт һәм аны үтү өчен гариза тапшыру тәртибе 2022 елдан башлап ничек үзгәргән? Мобилизация чорында альтернатив хезмәт үтү мөмкинме һәм Русиядә хәрби хезмәттән аңлы рәвештә баш тартучыларга каршы мәхкәмә нинди карарлар чыгаруын сөйлибез. Сугыш барганда альтернатив хәрби хезмәтРусиядә альтернатив хезмәт үтү хокукын Конституциянең 28 нче һәм 29 нчы маддәләре гарантияли. Мобилизация яки сугыш хәле турында кануннар булса да, Конституциянең бу маддәләрен алар гамәлдән чыгара алмый. Шулай ук альтернатив сивил хезмәт турындагы канун да бар. Бу канун 2002 елда кабул ителде һәм ул 2004 елдан бирле гамәлдә. Гаскәрдә мәбүри хезмәтнең вакыты — бер ел, ә альтернатив хезмәт аннан 1,75 тапкыр озынрак: ул бер ел да тугыз айны тәшкил итә. Альтернатив хезмәт өчен гаризаны хәрби чакырылышка кадәр ярты ел алдан язарга кирәк, шулай ук бу хокукка еш кына мәхкәмә аша ирешергә туры килә: хәрби комиссариатта һәм комиссиядә эшләүчеләр ешрак гаризаларны кабул итми яки — нигез булмаса да — альтернатив хезмәткә рөхсәт бирми. Хокук яклаучылар әйтүенчә, бу каршылыкларның төп сәбәбе — русияләр альтернатив хезмәт турында аз белә һәм ул бик популяр түгел. Хезмәт министрлыгы статистикасына ярашлы, Мәскәү Украинага каршы сугыш башлаганчы альтернатив хезмәткә елына уртача мең кешене ибәргәннәр (чагыштыру өчен — ел саен гаскәргә 250 меңнән артык кеше алына). Шул ук вакытта, хокук яклаучылар әйтүенчә, альтернатив хезмәт үтүгә гаризаны елына өч-дүрт мең кеше яза: кемгәдер рөхсәт итмиләр һәм алар мәхкәмәгә барып тормый, ә кемдер соңрак сәламәтлеге ягыннан яраксыз дип табыла. Федераль статистика белешмәләренә таянып ""Сибирь. Реалии"" басмасыисәпләп чыгарганча, 2023 елда Русиядә альтернатив хезмәткә баручылар саны 40 процентка диярлек арткан. Шулай да, саннар белән караганда бу әле дә зур күрсәткечләр түгел: 2023 елның икенче яртысында альтернатив хезмәтне 1645 кеше сайлаган, ә беренче яртысында андыйлар 1199 кеше булган. ""Сугыш башланганчы хәрби хезмәткә өч йөз меңләп кеше чакырылган, ә альтернатив хезмәтне меңләп егет узган. Ягъни альтернатив хезмәткә дәгъва итүчеләр күләме бер проценттан да кимрәк булган. Хәзер дә шул ук күләмдә калган диярлек. Әмма бу төр хезмәт белән кызыксынучыларның артуын күрәбез, хәзер күпкә күбрәк мөрәәгать килә"", дип сөйли ""Ватандаш. Гаскәр. Хокук"" үзәге итәкчесе Сергей Кривенкоальтернатив хәрби хезмәт турында. Альтернатив хезмәтне дәүләт сивил оешмаларында: хастаханәләрдә, интернатларда, картлар йортларында, заводларда, мәдәният оешмаларында үтәләр. Бу төр хезмәтне дини, сугышка каршы яки сәяси карашлар сәбәпле сайларга мөмкин. Альтернатив хезмәткә рөхсәт бирмәүләр һәм сугышка каршы белдерүләр өчен беркетмәләрСугыш вакытында альтернатив сивил хезмәт турында әзерләгән хисапларында хокук яклаучылар альтернатив рәвештә хезмәт итәргә теләүче егетләрнең хәлен авырлаштыручы берничә күренешне ачыклаган. Беренчедән, чакыру комиссияләре гариза тапшыру вакыты узган дип, бу төр хәрби хезмәтне узарга рөхсәт бирми башлаган. Әйтик, кеше гаскәргә 2024 елның язгы чакырылышында алынырга тиеш икән — альтернатив хезмәт үтү турындагы гаризасын ул 2023 елның октябренә кадәр үк тапшырырга тиеш булган. Мондый кагыйдәләр элек тә булган, тик әгәр кеше гариза тапшыру вакытлары турында белмәдем дисә, аңа бу хакта хәрби комиссариат аңлатмаган булса, аның соңарып килгән гаризасын кабул итә торган булганнар. ""Әмма чакыру комиссияләре 2022 елдан башлап гаризаны вакытында тапшырмауны альтернатив хәрби хезмәткә рөхсәт бирмәү өчен еш куллана. Моннан тыш чакырылыш кампаниясе башлангач, егетләрне мәбүри чакыртып алырга мөмкиннәр һәм алар альтернатив хезмәт үтәргә теләве турында белдерергә итешми дә калырга мөмкин"", диелә хисапта. Гаскәргә чакырылучылар өчен тагын бер тозак бар — ул Русиянең Административ һәм инаять кодексларында 2022 елның язында барлыкка килгән ""кораллы көчләрне дискредитацияләү"" турындагы маддә. Әгәр кеше сугышка каршы карашларда икән, бу альтернатив хезмәт үтәргә теләве турында белдерү өчен канунлы сәбәпләрнең берсе булып тора. Ләкин әгәр хәрби хезмәткә чакырылучы ""Русия агрессив сугыш алып бара, шуңа хезмәт итәсем килми"" дип әйтсә, аңа административ беркетмә төзүләре бар. Хокук яклаучыларга шундый ике очрак турында билгеле. Берсе Уфада булган: альтернатив хезмәт үтү турында гариза язган чакта бер егет ""Русиянең Украинада алып барган махсус хәрби операциясенә"" каршы булуын язган. Хәрби комиссар егет өстеннән шикаять язган. Участок полициясе башта баш тартса да, соңрак егеткә гаскәрне ""кимсетү"" турында беркетмә төзегән. Тик мәхкәмә бу эшне туктаткан. Ставрополь төбәгендә гаскәргә чакырылучы егет альтернатив хезмәт турындагы комиссия утырышында Украинадагы сугышны ""күңел кайтаргыч һәм инаятьчел"" дип атаган. Аңа альтернатив хезмәт үтәргә рөхсәт биргәннәр, тик комиссия утырышында булган полиция хезмәткәре егеткә ""дискредитацияләү"" турында беркетмә төзеттерүгә ирешкән. 2022 елның июнендә егеткә бу маддә нигезендә 40 мең сум (400 доллар тирәсе) штраф салганнар. Шулай ук хокук яклаучылар инаять эше ачылган очракны да мисалга китерә. 2022 елдан бирле альтернатив хезмәт үтү өчен көрәшкән Максим Т. га 2023 елның ноябрендә хәрби хезмәттән качу турында инаять эше ачканнар. Мобилизация вакытында альтернатив сивил хезмәткә рөхсәт алу мөмкинме? Русия хакимиятләре һәм саклану министрлыгы итәкчеләре рәсми рәвештә хәрби хәрәкәтләр барган урынга срочникларны ибәрмиләр дип әйтеп килсә дә, ярты ел хезмәт иткәч тә аларны контракт имзаларга кыстыйлар, дип искәртә хокук яклаучылар. Әгәр контракт имзаланган икән, сугыш беткәнче алар хәрби хезмәттән китә алмаячак — бары тик сәламәтлекләре ягыннан яраксыз дип табылган очракта гына бу мөмкин. Сергей Кривиенко хәрби хезмәттән баш тарткан гамәлдәге хәрбиләргә инаять кодексының 332 нче маддәсе нигезендә әза бар дип хәтерләтә. 2022 елда бу маддәне киңәйттеләр, хәрби хәрәкәтләр барган чакта фәрманнар үтәүдән баш тарткан өчен әзаны кырыслаттылар: андыйларны 10 елга кадәр утыртып куярга мөмкиннәр. Шул ук вакытта ""өлешчә мобилизация"" турындагы фәрман альтернатив хезмәт үтү хокукын чикләми. Шуңа карамастан, 2022 елның сентябрендә һәм аннан соң да кайбер дәүләт чыганаклары мобилизация вакытында альтернатив хезмәт ""каралмаган"" дип мәгълүмат тараткан иде. ""Конституциядә каралган хәрби хезмәттән баш тарту хокукы эшли. Һәм ул мәбүри хәрби хезмәткә чакырылучылар өчен дә, мобилизация кысаларында чакырылырга мөмкин булганнар өчен дә эшли"", дип искәртә Сергей Кривенко. ""Мобилизация белән чакырылганда альтернатив хезмәт үтү турында канун юк, тик конституцион хокук эшләвен дәвам итте. Без киңәш итеп мобилизация белән чакырылганда да бу хокукның гамәлдә булуын әйттек һәм иң мөһиме моны Русия мәхкәмәсе дә раслады"", дип аңлата ул. Кривенко Павел Мушуманскийэшен мисалга китерә. 2023 елның апрелендә аның турында ""Настоящее Время""сөйләгән иде. Мушуманский биш ел элек альтернатив хезмәт узган, ә мобилизация вакытында аны повестка ибәреп чакыртып алганнар. ""Ул мәхкәмәгә мөрәәгать иткән, хәрби хезмәт урынына сивил хезмәткә ибәрергә тиешләр дигән, Югары мәхкәмәгә кадәр барып иткән, аңа бөтен мәхкәмәләр дә шундый хокукы булуын раслаган"", дип искәртә Сергей Кривенко. ""Намуска чакыру"" коалициясе һәм башка хокук яклаучылар әзерләгән хисапта әйтелгәнчә, повестка алгач, альтернатив хезмәт үтү турында гариза язганнар мобилизацияләнүдән котылып кала алган. ""Мобилизациянең актив фазасында хокук яклаучылар гражданнарга алдан ук альтернатив хезмәт үтүгә гаризалар әзерләп куярга, повестка килә калса, шушы гаризаны почта белән яки вәкилләре аша хәрби комиссариатка ибәрергә киңәш иткән иде. Хокук яклаучыларның бәяләмәләренә күрә, йөзләгән граждан повестка алгач хәрби комиссариатка бармаган, ә анда альтернатив сивил хезмәт үтү турында гариза ибәргән. ""Намуска чакыру""ның кайнар элемтәсенә мөрәәгать итүчеләрдән сораштыру күрсәткәнчә, альтернатив хезмәт үтү турында гариза язганнар белән хәрби комиссариатлар кызыксынмый башлаган һәм аларны мобилизацияләргә тырышмаганнар. Кайбер очракларда хәрби комиссариатлардан ""Хәрби хезмәтне альтернатив сивил хезмәткә алыштыру кирәк булган белгечләргә ихтыя булса, һичшиксез сезгә мөрәәгать итәчәкбез"" дигән яки ""сез мобилизациягә яраклы түгел"" дигән аваплар килгән. Сирәк кенә булса да мобилизация вакытында альтернатив хезмәт хокукы юк дип авап биреп повестка юллавын дәвам итүчеләр дә булган. Мондый гамәлләрне кешеләр мәхкәмәгә шикаять иткән"", ди Кривенко. Шунысын искәртү мөһим: бу кешеләр хәрби комиссариатка үзләре бармаган, ә анда язганнар яки альтернатив хезмәт үтү турындагы гаризаларын биреп, үзләренең вәкилләрен ибәргәннәр. Хисапта тагын бер очрак турында әйтелгән: Петербурдан Кирилл Березинны мобилизацияләгәннәр. Ул хәрби комиссариатка килгән, тик кулына корал алудан, хәрби кием киюдән баш тарткан һәм альтернатив сивил хезмәт үтү хокукы бирүне сораган. Мәхкәмә аның үтенечен канәгатьләндермәгән, чөнки элек Березин мәбүри хәрби хезмәт үткән булган. ""Гомер эчендә кешенең карашлары үзгәрә ала — мәхкәмә моны игътибарга алмаган"", дип искәртә хокук яклаучылар. Әмма шулай да ир судлашуын дәвам иткән һәм ахырдан аңа корал тотып хезмәт итмәү хокукы булса да биргәннәр: аны тылга ибәргәннәр — анда Кирилл Березин хәрби техника төзекләндерү белән шөгыльләнә диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Сугыш барган вакытта альтернатив сивил хезмәткә алынырга мөмкинме?,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Сугыш,9925,https://www.azatliq.org/a/sugish-bargan-vakitta-alternativ-sivil-hezmatka-alinip-bulami-/32953913.html,2024-05-25T00:12:45+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр23 апрель Азнакай районы мәхкәмәсе Тамытык авылында яшәүче 63 яшьлек Рүзилә Шәрәфетдинованы каналда калдырган аудио язмасы өчен 80 мең сумга штрафка тартты. Аны Татарстанны Русиядән аерырга һәм ""урыс, россиян һәм русия хакимиятенә"" каршы торырга чакыруда гаепле дип таптылар. Бу хакта Азатлыкка әмәгать эшлеклесе, активист, ""Яңарыш Татар Халык Партиясе"" дип аталган хәрәкәт итәкчесе Иршат Хәбиб хәбәр итте. Азатлык әлеге аудиоязмаларны тыңлап чыкты, Шәрәфетдинованы нинди фикерләр өчен хөкем итүләрен өйрәнде һәм гади активистларга да басым башлануын күзәтте.63 яшьлек ханымга административ эшне Азнакай районы прокуратурасы ачкан. Мәхкәмә карарыннан күренгәнчә, 2023 елның 24 октябрендә Тамытык авылында ""Рузиля Шарафетдин"" дип теркәлгән кеше -дагы ""Яңарыш Татар Халык Партиясе"" каналында аудиоязма калдырган. Анда ""урысларроссияннаррусия хакимияте"" (""русскиероссиянероссийская власть"") төркеменә карата нәфрәт уятуның лингвистик күренешләре бар дип табылган. Аерым алганда, эксперт-лингвист Е. С. Палехясаган нәтиәләргә караганда, имеш Рүзилә Шәрәфетдинова Татарстанны Русиядән аерырга чакырган. Мәхкәмә карарында язылганча, аудиоязмада ""Татарстанны азат итәргә ирешү һәм таләп итү чакыруы бар, ягъни Шәрәфетдинова аңа бәйсезлек, ""азатлык"" бирүне сорый (урысрусия хакимияте, аның кануннарыннан контекстында), аудиторияне (каналда катнашучыларны һәм Татарстандагы барлык татар телле кешеләрне) моңа үәтләнеп ирешергә чакыра"". Шул ук вакытта ""урысларроссияннаррусия хакимияте"" (""русскиероссиянероссийская власть"") төркеменә карата нәфрәт уяту күренешләре бар дип саный. Мәхкәмә утырышында Рүзилә Шәрәфетдинова үз гаебен танымаган һәм Татарстан республикасын Русиядән аерырга чакырмавын сөйләгән. Ул бары татар теле өчен генә борчылып фикер әйтүен белдергән. Азнакай мәхкәмәсе хөкемдары А. О. Сибатров Рузилә Шәрәфетдинованы гаепле дип тапкан. Ул 63 яшьлек ханымны Русиянең административ хокук бозу кодексының ике маддәсе нигезендә хөкем иткән: 20.3.2 маддәсенең 2 нче бүлеге (Русиянең территориаль бөтенлеген бозуга чакыру) нигезендә 70 мең сумга һәм 20.3.1 маддә (милләтара низаг чыгару) нигезендә 10 мең сум штрафка тарткан. Шулай итеп, Азнакай районыда яшәүче пенсиядәге ханымга дәүләт файдасына 80 мең сум түләргә туры киләчәк. Мәхкәмә карарында Рүзилә Шәрәфетдинованың төгәл кайсы аудиоязмасы турында сүз барганы әйтелми. Анда бары Палех исемлеге эксперт-лингвист нәтиәләре генә китерелә. Мәхкәмә карарына карасак, Рүзилә ханым 24 октябрьдә -дагы ""Яңарыш Татар Халык Партиясе""каналындааудиоязмалар калдырган. Без бу каналда аның тарафыннан әйтелгән ике аудиоязманы таптык.24 октябрьдә чыннан да каналда Татарстанның мөстәкыйльлеге һәм татар теленең торышы турында фикер алышканнар. Рүзилә Шәрәфетдинова беренче аудиоязмасын Чаллыда яшәүче татар активисты Зиннур Әһлиуллинга авап буларак калдырган. Анда Рүзилә ханым татар телен гаиләдә өйрәнергә чакыра. Сүз уңаеннан, соңгы елларда әлеге фикерне Татарстан рәсмиләре еш кабатларга ярата. Без ул аудиоязманы үзгәртмичә, ничек бар, шулай тәкъдим итәбез: ""Зиннур, сине миллион тапкыр поддерживать итәм. Урысча да сөйләп куябыз кайчагында. Татарча гына сөйлим, татарча гына язам. Менә син төрек телен үзлегемнән өйрәндем дисең. Балалар бакчаларына, мәктәпләргә сылтап калдырдылар биш ел элек татар телен алып ыргыткачтын. Өйдән башларга кирәк, өйдән башларга кирәк телне өйрәнүне. Беркем дә безнең өйгә керепбашка сукмыйөйрәнмәгез диеп. Бер мисал китерәм, безнең авылда бердәнбер әрмән гаиләсе бар. Алар татарча да бик яхшы беләләр, татарча ырлап Андраник гран-при алды смотр конкурсында. Урысча да яхшы беләләр, үз телләрендә дә бик яхшы сөйләшәләр. Әрмән теле мәктәпләрдә укытылмый, ләбаса. Каян, ничек өйрәндегез дип Аганистан сорадым (Андраникның олы абыйсы). Бәй, өйдә, ди, карап тордык-тордык та, алар икесе — әти белән әни, сөйләшәләр әрмәнчә. Теге сүзне, бу сүзне эләктереп аласың ди, бәләкәй чагында тиз өйрәнелә бит тел. Шулай итеп, чатнатып әрмәнчә сөйләшәләр. Телне өйрәнүне өйдән башларга кирәк. Балалар бакчаларында бетерелде дип, мәктәпләрдә бетерелде дип… Өйдә шөгыльләнергә кирәк телне өйрәнүне. Аннары без Зиннур белән ничә еллар таныш. Бик көчле сәясәт эшлеклесе инде Зиннур. Күп тапкырлар ачлыклар игълан итте 90 нчы елларда. Бабайга президент исемен алып бирделәр ул вакытта. Татар итимагый үзәге Чаллыда иң көчлесе иде Татарстан бәйсезлек алганнан соң. Афәрин диясе килә Зиннурга. Респект, даже"". Икенче аудиоязмада Шәрәфетдинова үзенә каршы фикер әйтүчеләргә авап кайтара. Ахырдан ул сүзен ""Азатлык — Татарстанга"" дигән фикер белән тәмамлый: ""Сүз дә юк, сүз дә юк. Татар телен бетереп ыргыткачтын мәктәпләрдә, мин ачуымнан гына әйтүем инде ул телне өйдә дә өйрәнеп була дип. Әмма грамматиканы мәктәпләрдә бетергәчтен, хәзер сез нәрсә эшләргә тәкъдим итәсез. Бетереп ыргыттылар бит инде мәктәпләрдә, биш ел хәзер татар телен бетергәнгә. Хәзер без нәрсә эшләргә тиеш соң? Нинди тәкъдимнәрегез бар? Әпәт (опять) бер балык башы: шушы өйдән өйрәнүдән башлыйбыз инде. Телне бетермәс өчен чит илләрдә дә, чит төбәкләрдә дә гасырлар буена тел бетмәгән! Бетермәгәннәр бит. Татарлар бит бөтен ир шары буенча сибелгән. Шуның өчен азатлык дауларга кирәк. Азатлык — Татарстанга! Көрәшергә! """"Яңарыш Татар Халык Партиясе"" каналын алып баручы Иршат Хәбиб Азатлыкка Рүзилә Шәрәфетдинованың аудиоязмаларын бетермәдек дип белдерде. Мөгаен, прокуратура нәкъ шушы фикерләр — татар телен өйдә өйрәнергә һәм Татарстанга азатлык дауларга чакырган өчен хөкем иткән булуы ихтимал. Азатлыкның үз чыганакларына күрә, Рүзилә Шәрәфетдиновага карата административ эш ачу тәкъдиме Азнакайдан түгел, Казаннан төшкән фәрман булуы ихтимал. Сүз уңаеннан, мәхкәмә утырышында да, прокуратурада да Рүзилә Шәрәфетдиновага әзага тартуга сәбәп булырдай аудиоязмаларны тыңлатмаганнар. Мәхкәмәдә дә эшне тиз тотканнар. Хәзер Шәрәфетдинова хөкем карарын шикаять итәргә ыена. Рүзилә Шәрәфетдинова — Азнакай районының Тамытык авылында яши. Бу бер меңнән артык кеше яшәгән авыл. Элек ул сәүдә өлкәсендә эшләгән. Соңгы елларда урын өстендә ятучы 92 яшьлек әнисен карый, дип сөйләде аның танышлары. Шулай ук Шәрәфетдинованың бары 12 мең сум пенсиягә яшәве һәм 80 мең сумлык штрафны түләргә авыр булын да әйттеләр. Мәхкәмә карары алдыннан аның өенә килеп алып китәләр һәм әңгәмә үткәрәләр, дип сөйләделәр. Рүзилә Шәрәфетдинова 90 нчы еллардан башлап Чаллы милли хәрәкәтендә актив катнашкан. 2017 елда Татарстанда татар телен укыту ихтыярига күчерелгәннән соң телне сакларга өндәп урам ыеннарында катнашкан. -да үз аккаунтын алып бара. Анда сыйныфташлары белән очрашуын, татар ашлары пешерүен, бәйрәмнәр белән тәбрикләр язуын күрсәтеп бара. Рүзилә ханым татар әдәбиятына гашыйк. Аның язучылар белән төшкән фотолары бар. 2018 елда ул әдәби марафонда катнашкан өчендиплом белән бүләкләнгән. Аның битендә милли тематика гына түгел, ул еш кына совет чорын сагынып искә ала. Күптән түгел ул Юрий Гагаринның космоска очу көне белән котлаган үз язылучыларын. Элегрәк Ленин туган көненә дә тәбрикләү сүзләре калдырган. 1991 елның 8 декабрендә төзелгән ""Беловеж килешүе""нә, ягъни СССРның таркалуынакаршы булуында аңларга мөмкин. Еш кына дини бәйрәмнәр һәм Татарстанның дәүләтчелек көннәре белән котлый. Ягъни, моңа кадәр билгеле әмәгать эшлеклеләренә басым барса, хәзер гади активистларга да куркыныч янавын күрергә мөмкин. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татар телен гаиләдә өйрәнергә өндәгән һәм Татарстанга азатлык теләгән өчен 80 мең сум штраф,['Дин' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],5,Татарстан,7395,https://www.azatliq.org/a/tatar-telen-oyranerga-ondagan-ochen-80-meng-sum-shtraf/32929049.html,2024-05-02T00:00:38+03:00
Билдәле баскетболсы Сергей Беловтың тыуған көнөндә һәм Студенттар көнө алдынан Йондоҙҙар матчы  ойошторола.,Яңы спорт һарайында - Йондоҙҙар матчы,['Шоу-бизнес' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0 0 0 0],3,Спорт,107,https://tanburz.ru/news/sport/2025-01-24/ya-y-sport-arayynda-yondo-ar-matchy-4097483,2025-01-24T22:10:00+00:00
"Зеленский (уңда) һәм әмилев украин мөселман солдатлары белән очрашуда, Киев, 2023 елның 7 апрелефикерләрУкраина президенты Владимир Зеленский Согуд Гарәбстанына килде. Бу хакта ул үзенең социаль челтәрендәхәбәр итте. Украина президенты Гарәп дәүләтләре лигасы ыенында чыгыш ясарга һәм Мөхәммәд ибн Салман әл-Согудшаһзадә һәм башка гарәп лидерлары белән очрашырга ниятли. Зеленский әйтүенчә, аннексияләнгән Кырымда һәм Русия басып алган башка ирләрдә яшәүче сәяси тоткыннарны азат итү һәм кире кайтару – фикер алышуларда төп мәсьәлә булып торачак. ""Кырымда золым кагылган кешеләрнең күбесе – мөселманнар"", дип искәрткән Зеленский. Аның делегациясендә бу сәфәргә Кырымтатар халкының милли лидеры Мостафа әмилевтә бар. Кичә, кырымтатар сөргененә 79 ел тулган көнне Зеленский кырымтатар халкы геноциды корбаннары истәлегенә мемориал булдыруны тәкъдим итте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Зеленский һәм әмилев гарәп илләренә аннексияләнгән Кырым хакында иткерәчәк,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,950,https://www.azatliq.org/a/32418999.html,2023-05-19T12:41:44+00:00
"Сербиядәге муралфикерләрМәскәүнең Украинага бәреп керүеннән соң, Русия хакимиятләренең гамәлләрен хупламау күрсәткече соңгы 15 елда иң зур дәрәәгә иткән. Бу социология институты белешмәләреннәнкүренә.2022 елда дөньяның 137 илендә сораштырылган кешеләрнең 57 проценты Русия эшчәнлеген хупламавы турында әйткән. Бу исә аннан алдагы ел белән чагыштырганда 18 процентка артыграк дигән сүз. Моңарчы Русиягә бирелгән иң тискәре бәяләмә Кырымны аннексияләвеннән соң булган, ул чакта 38 процентны тәшкил иткән. Дөньяның 81 илендә Русия итәкчелегенең гамәлләрен хупламау күрсәткече өстенлек алып тора. Бигрәк тә тискәре бәяләмәне Украинада (96 процент), польшада (95 процент) һәм АКШта биргәннәр (93 процент). Сораштырудан күренгәнчә, Европада яшәүчеләрнең 85 проценты, Төньк һәм Көньяк Америкада сораштырылганнарның - 63, Азиядәгеләрнең – 52 һәм Африкада яшәүчеләрнең 34 проценты Русия гамәлләрен хупламый. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Дөньяда Русияне тискәре бәяләүчеләр саны соңгы 15 елда иң зур күрсәткечкә иткән,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,996,https://www.azatliq.org/a/32404619.html,2023-05-10T09:50:31+00:00
"БПЛА операторҙары хәҙерге заман хәрби бәрелештәрендә, шул иҫәптән махсус хәрби операцияларҙа мөһим роль уйнай. Дрондар ҡулланыу хәрби хәрәкәттәрҙең һөҙөмтәлелеген арттыра, командование өсөн ҡиммәтле мәғлүмәт алырға, армияға тиҙерәк эш итергә мөмкинлек бирә. Пилотһыҙ осоу аппараты операторҙарының бурыстары байтаҡ. Улар араһында дрон менән идара итеү генә түгел, операцияларҙы әҙерләү, үтәү һәм анализлау ҙа бар. Айгизәр Сибайҙа төҙөлөш колледжын тамамлағандан һуң, себер тарафтарында эшләй. Йәш егет 2023 йылдың ноябрендә МХО-ға барырға ныҡлы ҡарар ҡабул итә. -Луганск өлкәһенең Ровеньки ҡалаһында 21 көн (10 көн компьютер артында, 10 көн практика) уҡыныҡ. Үҙебеҙҙең тырышлыҡ менән ныҡлап өйрәндек. Янымда әлеге ваҡытта Башҡортостан егеттәре юҡ. Кейемдәр бирелә. Нигеҙҙә, тушенкалар менән туҡланабыҙ. Эсәр һыуға һәр ваҡыт мохтажбыҙ. Урындағы һыу ятҡылыҡтарынан алынған һыуҙы марля аша үткәреп,  таҙартып эсәбеҙ. Ҡалаға сығып килеү мөмкинлеге килеп тыуһа, аҙыҡ-түлек алып ҡайтабыҙ, мунсаны ла шунда ғына инәбеҙ. Блиндаждарҙа йәшәйбеҙ. Тышҡа сығып дрондарҙы ултыртыу ғына ла беҙгә хәүеф менән янай, сөнки беҙ штурмдың артында ғына. Бер урындан икенсеһенә урынлашҡанда (блиндаждарҙы алдан төҙөп әҙерләп ҡуялар) бөтә ҡоролмалар менән күсеп барабыҙ һәм шунда уҡ дрондарҙы осора башлайбыҙ. Шул уҡ ваҡытта тура трансляция бара - армия беҙҙең осоштарҙы ҡарап ултыра, команда бирә, - ти хәрби белгес. БПЛА менән идара итеү еңел эш түгел. Операторға компьютерҙы яҡшы белеү талап ителә. Осоу бейеклеген, тыйылған зоналарҙы һәм ваҡыт буйынса сикләүҙе үтәргә, стресс хәлдәренә әҙер булырға, бик һаҡ эшләргә һәм тиҙ арала ҡарар ҡабул итә белергә тейеш. -Дрондарҙы көнөнә 2-3 тапҡыр осорабыҙ. Ул 7-8 саҡрымға тиклем осоп, разведка яһап килә ала. Аппарат 40-ҡа яҡын шартлатҡыс һыйҙырышлы була. Станция аккумуляторҙары генератор ярҙамында көс йыя - киске сәғәт 6-ларға тиклем зарядка йыйҙырабыҙ, кискә, төнгөлөккә ҡуймайбыҙ, сөнки дошман тепловизорҙары беҙҙе һиҙеп ҡалыуы бар. Пилотһыҙ осоу аппараты ҡыйралһа, техниктарыбыҙ йүнәтеп бирә. Көнө-төнө, тигәндәй, ҡайһы саҡ тәүлек әйләнәһенә эшләйбеҙ. Хәҙер өйрәнелде. Ундағы егеттәр менән дә туғанлашып тигәндәй бөттөк. Тормош ҡиммәттәре лә үҙгәрҙе,  - ти заманса, әммә хәүефле, бик яуаплы һөнәргә эйә Айгизәр. Уның әйтеүенсә, дрон белгесе булып тик түҙемле, сыҙамлы, иғтибарлы булғандар ғына эшләй ала. Командование ҡоролмалар менән тәьмин итә, әммә шулай ҙа уларға дрондар, генераторҙар, бензобысҡылар, шуруповерт кеүек әйберҙәр һәр саҡ кәрәк. МХО зонаһында хеҙмәт итергә әҙер квалификациялы белгес, Башҡорт позывнойын ғорур йөрөткән Бөрйән егетенә еңеү менән имен-һау тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайтырға яҙһын.",Башҡорт позывнойлы яугир,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Ватан,2640,https://tanburz.ru/articles/vatan-a-ynda/2025-12-07/bash-ort-pozyvnoyly-yaugir-4495518,2025-12-07T10:15:00+00:00
"С приветственным словом к его участникам обратилась и. о. руководителя Агентства по печати и СМИ РБ Елена Арямнова. ""Не важно, работаете вы в печатном, интернет-издании или на телевидении - этот форум объединяет все журналистское сообщество. Наша команда ведёт медиалетопись республики. Верю, что ваш профессионализм и мудрость станут новой точкой опоры Башкортостана"", - сказала Елена Арямнова.2024 год в России объявлен Годом семьи. В этом году решено посвятить фестиваль журналистики самой главной ячейке общества. Ведь именно семья воспитывает новые поколения профессионалов медиасферы, закладывает ценности и традиции журналистики. - Творческий конкурс (Коллеги смогут проявить свои таланты и креативность, создав уникальный творческий номер, который отразит дух их «Журналистской семьи»); - Вдохновляющий мастер-класс от Серебряного Романа Александровича – секретаря Союза журналистов РФ, к. ф. н. , а также доцента МГУ им. М. В. Ломоносова. - Мастер-класс на тему: «Новости в: креативный подход к работе с аудиторией» от Виктории Ивановой, руководителя русскоязычного -канала видеоагентства. Также общение с Индирой Жаровой, руководителем службы по работе с региональными телерадиокомпаниями; - Мастер-класс на тему «Новые возможности и вызовы современного районного и городского СМИ. Создание конвергентной редакции. Как стать главной информационной площадкой территории на примере конкретной редакции» от генерального директора ООО ""Редакция газеты ""Голос правды"", председателя Союза журналистов Кубани Дианы Александровны Горбань. Также очень много развлекательных и культурных мероприятий. Вечерняя развлекательная программа. Концерт творческих сил журналистов, награждение победителей конкурсов. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.","Стартовал ежегодный фестиваль журналистики ""Журфест - 2024""",['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 1 1 0 1 0 0 0],7,Яңылыҡтар,1830,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-23/startoval-ezhegodnyy-festival-zhurnalistiki-zhurfest-2024-3896500,2024-08-23T12:35:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Атом шантажыннан башка, Русиянең дөньяны куркытып тору өчен бернинди кораллары да юк"", дип фикер белдерде Украина ягы. Кичә, 25 сентябрьдә Иминлек шурасы утырышында Русия президенты Владимир Путинатом коралы ярдәмендә башкаларны тыеп тору дәүләт доктринасына үзгәрешләр кертергәтәкъдим итте. Аерым алганда ул хәрби куркынычлар исемлеген киңәйтергә кирәк дип саный, бу куркынычлар булганда Мәскәү үзен атом коралы кулланырга хаклы дип санаячак. Доктринаның яңа версиясендә Русиягә атом коралы белән генә түгел, гадәти корал белән көчле һөүм ясасалар да, авап итеп атом коралы куллану күз уңында тотыла. Путин стратегик яки тактик авиация очкычларын, канатлы ракетларны, пилотсыз очкычларны, югары тизлекле ракетларны һәм башка оча торган иһазларны телгә алды. Русия ягына таба һава-галәм һөүм чаралары ибәрелү турындагы дөрес мәгълүмат булганда да атом авабы була алачак. Тулаем алганда, ""ил суверенитетына критик куркыныч тудырырдай"" теләсә нинди гамәлгә диярлек авап итеп, Русиягә атом коралы куллану хокукы бирергә тәкъдим ителә. Русия Беректәш дәүләт буларак үзен Беларусны яклау өчен дә атом коралы кулланырга хаклы дип санаячак. Шулай ук Путин ""атом коралы булмаган теләсә нинди дәүләт, атом коралы булган дәүләт ярдәмендә яки катнашында"" Русиягә каршы хәрби гамәлләр кылса, моны ""аларның Русиягә бергәләп һөүм итүе"" дип карарга тәкъдим итә. Атом коралы ярдәмендә тыеп тору каралган илләр һәм хәрби берлекләр исемлеге киңәйтелергә тиеш, диле Путин. Тик бу исемлеккә кайсы илләр өстәләчәген әйтмәде. Украина президенты офисы Андрей Ермак Путинның тәкъдимнәренәфикер белдерде. ""Атом шантажыннан башка, Русиянең дөньяны куркытып тору өчен бернинди кораллары да юк. Бу коралларның берсе дә эшкә ярамаячак"". Шул ук вакытта Көнбатыш матбугаты Путинның бу белдерүләрен мөһим яңалык дип тапмады. Көнбатыш матбугатында бу яңалыкка беренче биттә урын бирелмәде. Путин Көнбатышка атом коралы белән беренче тапкыр гына янамый, дип искәртте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Путин: Русиягә гади корал белән һөүм ясалган очракта, ул атом коралы белән авап бирә алачак",['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,2093,https://www.azatliq.org/a/putin-rusiya-gadi-koral-belan-hojum-yasalgan-ochrakta-atom-korali-belan-javap-birachak/33135673.html,2024-09-26T10:22:28+03:00
"В мультимедийной версии выставки – оцифрованные архивные документы и музейные экспонаты, а также редкие артефакты, иллюстрирующие основные этапы войны – от вторжения войск нацистской Германии и ее союзников на территорию СССР года до Парада Победы на Красной площади в Москве года, ставшего символом завершения Великой Отечественной войны. По словам Рустэма Хазиева, научного куратора уфимского мультимедийного Исторического парка «Россия – Моя история», доктора исторических наук, профессора Уфимского университета науки и технологий, над созданием выставки работали специалисты более чем из пятидесяти федеральных, региональных и ведомственных архивов России и Республики Беларусь, ведущих государственных музеев. – Выставка включает более тысячи экспонатов, в том числе более 400 архивных документов, многие из которых впервые введены в научный оборот. Этот сгусток энергии позволит представить через какие испытания пришлось пройти многонациональному народу нашей страны. Уверен, выставка «Без права на забвение» никого не оставит равнодушным, – отметил Рустэм Хазиев. Выставка состоит из десяти разделов: «Нападение на СССР», «Все для фронта! Все для победы! », «Блокада Ленинграда», «Партизанское движение», «Ни шагу назад! », «Обыкновенный нацизм», «Изгнание врага с территории СССР», «Герои Великой Отечественной войны», «Освобождение Европы», «Штурм Берлина. Победа! ». Своеобразным продолжением знакомства с историей Великой Отечественной войны стала выставка «Жди меня, Агидель…», которая логично продолжает и дополняет экспозицию «Без права на забвение». Выставка рассказывает о вкладе Республики Башкортостан в Победу. Знаковой и значимой считает выставку руководитель общественного патриотического движения «Алга-Патриот» Ринат Хабиров. – Мы являемся хранителями исторической памяти о подвиге наших предков, о тех временах, когда они с оружием в руках и у станков отстаивал нашу Победу и нашу свободу. Я надеюсь, что как можно больше жителей Уфы и республики придут на эту выставку, напитаются знаниями. Это станет для многих отличным подспорьем в дискуссиях о том, кто имеет моральное право называться наследниками Победы, – подчеркнул он. Посетить выставку «Без права на забвение» можно в Уфе по адресу: ул. Менделеева, д. 158, Исторический парк «Россия – Моя история» до 24 августа. Вход свободный. Возможно экскурсионное обслуживание.",В Уфимском историческом парке открылась выставка «Без права на забвение»,['Мәғариф' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1],2,Аңлатма,2352,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-06-30/v-ufimskom-istoricheskom-parke-otkrylas-vystavka-bez-prava-na-zabvenie-4294995,2025-06-30T09:37:00+00:00
"Коронавирусдип генетик яктан бер-берсенә якын булган вируслар төркемен атыйлар. Алар аерым хайваннарга һәм кешегә йога ала. Кайчак андый йогу ачык билгесез уза ала, кайчак салкын тию рәвешендә сизелә. Авыр очракларда инфекция пневмониягә китерә ала, ул исә кеше үлеме белән тәмамланырга мөмкин. Чирнең авырлыгы конкрет вирусның төре һәм штаммыннан, агуланган организм үзенчәлекләреннән тора. Декабрь башында Кытайда пневмония эпидемиясе турында хәбәр иттеләр. Ул Хубэй вилаятенең Үһән (Ухань) шәһәрендә барлыкка килде, беренче авырулар шул шәһәрнең диңгез ризыклары базарында эшләгән.9 гыйнварга инде 60 кешенең авыруы билгеле булды, аларның 15 ендә билгесезкоронавирустапканнар. Авырулар белән бәйләнештә булган 160 лап кешене дә күзәтә башладылар.11 гыйнвар вирус белән авырган беренче кешенең үлеме турында билгеле булды: ул еш кына диңгез ризыклары базарына йөргән 61 яшьлек ир-ат булган. Вирустан тыш аның башка авырулары да булган, шуңа ир-ат үлемендә тәгаен вирусны гына гаепләп булмый.14 гыйнвар Дөнья сәламәтлек саклау оешмасы итәкчесе Мария ван Керхоувяңа вирусның кешедән кешегә йогуын белдерде. Вирус дөнья буйлап таралырга мөмкин, хастаханәләр моңа әзер булырга тиеш, дип әйтте ул. Вируска 2019-исеме бирелгән.24 гыйнварга билгеле булганча, яңа вирустан инде 25 кеше үлгән. Кытай басмалары вирусны йоктырган кешеләр саны 800 дән арта дип белдерә. Алар арасында 177 кеше авыр хәлдә дип санала. Шул ук вакытта 34 кеше дәваланып, хастаханәләрдән чыккан дип тә әйтелә. Кытайда барлыгы 20 төбәктә авыручылар бар дип санала. Вирус Кытай чикләреннән дә чыккан. Беренче андый очрак Таиландта, Бангкок шәһәрендә теркәлгән. Вирус белән авыру очраклары шулай ук АКШ, Көньяк Корея, Японияһәм Сингапурда табылган. Русиядә, Петербур шәһәрендә авырулар булу хәбәре таралса да, соңрак алар кире кагылды. Кытай яңа елын халык менә шулай билгелиКытайда вируска каршы көрәшү чаралары итдиләнә бара. Кытай итәкчелеге Хубэй вилаятенең дистәләп шәһәрендә транспорт йөрешен туктатты. 15 ләп шәһәргә (шул исәптән Үһәнгә) керү һәм алардан чыгу тыелды. Пекинда гадәттән тыш хәл, аның иң югары дәрәәсе игълан ителде. Кайбер шәһәрләрдә әмәгать транспорты йөрүдән туктады, итимагый урыннар ябылды. Яңа коронавируска каршы көрәшү өчен Үһән шәһәрендә зур хастаханә төзергә ыеналар, ул мең кешене сыйдыра алачак, дип хәбәр итә ""Синьхуа"". Төзелешне 10 көндә, 3 февральгә тәмамларга телиләр. Дөнья сәламәтлек саклау оешмасы Кытайда коронавирус китереп чыгарган йогышлы чир сәбәпле әлегә гадәттән тыш хәл игълан итми торыргабулган. Оешма итәкчесе Тедрос Адзхном Гебрейесусбелдергәнчә, мондый карар кабул итәр өчен итәрлек мәгълүмат юк. Ләкин Кытайда гадәттән тыш хәл булуы бәхәссез дигән ул. Оешмада махсус төзелгән ашыгыч комиссия эшен дәвам итәчәк. Линар КанетовӘлеге вакытта Кытайның Үһән белән Шанһай арасында урнашкан Уси шәһәрендә яшәүче инглиз теле укытучысы Линар Канетовмонда паника сизелми ди. Ул Азатлыкка сөйләвенчә, ябык шәһәрләрдән чыга алмаучы чит ил кешеләре күбрәк зыян күрә. Алар тоткынга эләккән кебек. Уси шәһәрендә кешеләр битлек киеп йөри, барысы да тыныч, халык гадәттәгечә эшли. Шулай да 24 гыйнварда омга намазына мәчет ябык булган. Линар Канетов сүзләренчә, чир башлыча 50 яшьтән өлкәнрәкләргә йога.24 гыйнвар Казанда Кытайда таралган коронавирус шиге белән ике кешене хастаханәгә салганнар. Бу хакта Роспотребнадзорның Татарстан идарәсе матбугат хезмәтенә сылтаныпхәбәр итә. Гаилә Кытайның Санья шәһәрендә булган, Казанга 24 гыйнвар омга иртәсендә кайтканнар. Кайтуга температуралары күтәрелгән, күзәтү өчен аларны хастаханәгә салганнар. ОРВИ диагнозы куелган, пневмония табылмаган. ""Коронавируска анализ алынды, нәтиә дүшәмбе билгеле була"", ди матбугат хезмәте. Шул ук вакытта бу гаилә булган Санья шәһәрендә коронавируслы пневмония очраклары әлегә теркәлмәгән. Татарстанның ""Казан"" һәм ""Бегиш"" һава аланнарында вирус таралуны кисәтүче чаралар көчәйтелгән. Кытайдан гыйнвар башыннан 21 енә кадәр алты очкычта барлыгы 2,1 мең юлчы кайткан. Роспотребнадзорның Татарстан бүлеге Азатлык белән сөйләшергә теләмәде, бөтен мәгълүматны сайттан алыгыз дип кенә чикләнде. Республиканың баш эпидемиологы Дмитрий Лопушовмедиагабелдерүенчә, Русия белән Кытай арасында транспорт элемтәләре тыгыз булуын исәпкә алганда, илгә коронавирусның керүе вакыт эше генә. ""Төгәл көнен әйтә алмыйм, ләкин бу айлар түгел, ә көннәр, иң яхшы очракта – атналар булырга мөмкин"", ди ул. Вирус Татарстанга керә калса, хастаханәләр әзер, битлекләр, вируска каршы торучы дарулар әзер дип белдерелә. Көньяк Кореядә поездны йогышсызландыруЧит илләргә, шул исәптән Кытайга юлламалар сату белән шөгыльләнүче Влада Сәетовасүзләренчә, Роспотребзнадзор туроператорларга кисәтү мөрәәгате ибәргән. Туристларга әлегә Кытайга барудан тыелып тору киңәш ителә. ""Күптән түгел юллама белән Кытайның Һайнан утравына киткән туристлар 24 гыйнвар Казанга әйбәт кенә кайтып итте. Безнең аша башка баручылар әлегә юк. Кытайга юллама бәяләре элек тә арзан иде, хәзер алар бигрәк төште"", дип сөйләде Сәетова. Казаннан Кытайның Санья шәһәренә сишәмбе һәм омга туры чартер очышлары бар. Әлегә алар очмаячак дип игълан ителмәде. Инстаграм сәхифәсеннән күренүенчә, шушы көннәрдә Һайнанда ""Ватаным Татарстан"" газеты баш мөхәррире Гөлнара Сабироваял итә. Кытайдан АКШка кайтучы юлчыларга игълан: хәле начар булган кешеләрне кичекмәстән табибка күренергә өндиләрКазан федераль университетының микробиология кафедрасы доценты Павел Зеленехин Азатлыкка сөйләвенчә, әлеге вирус Эбола бизгәге кебек кешенең гомерен өзәрлек дәрәәдә булмаса да, үпкә ялкынсынуына китерә. Үлем-китемнәр югары дәрәәдә түгел, әмма гриппка караганда күбрәк. леге вирус кешедән кешегә һава юлы аша күчә. ""Кытайдан юлланган тауар аша әлеге чирне йоктырып булмый дип уйлыйм. Тауарның озак вакыт һәм төрле шартларда килүен исәпкә алсак, вирус озак яши алмый. Бактерия авыруларыннан аермалы буларак, вирус бер кешедән икенче кешегә кыска арада күчә. Кеше организымыннан читтә вирус яши алмый"", ди галим. Зеленехин Азатлыкка әйткәнчә, әлеге вирустан саклануның төп алымнары шулар: ""Битлекне авыру кешеләр кияргә тиеш. Сәламәт кешегә битлек кию артык ярдәм итми. Бу авыруга балалар һәм өлкәннәр тиз бирешә"", ди Павел Зеленехин.",Кытайда таралган яңа вирус Татарстанга килеп итә аламы?,['Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0],5,Донъя,6134,https://www.azatliq.org/a/30395302.html,2020-01-24T21:43:06+00:00
"Как подчеркнули в Министерстве просвещения республики, основная задача этого периода – сделать работу по обеспечению безопасности максимально эффективной. Особый акцент будет сделан на том, чтобы все – учителя, охрана и сами студенты и школьники – действовали слаженно и понимали свои роли. В рамках месячника, под руководством местных органов управления образованием, будут проведены практические учения. Сотрудники учебных заведений, охранных служб и учащиеся отработают четкие действия на случай вооруженного нападения или другой угрозы. Также запланированы подробные инструктажи и тренировочные эвакуации. Не менее важным аспектом станет вовлечение родителей. Через родительские комитеты и законных представителей будет налажен диалог, чтобы вопросы безопасности решались совместно, а информация о правилах поведения в экстренных ситуациях дошла до каждой семьи. Эта инициатива направлена не только на проверку работоспособности систем оповещения и контроля, но и на формирование у всех участников образовательного процесса реальных навыков, которые могут оказаться решающими для сохранения жизни и здоровья в критический момент. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",«Месячник безопасности»,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Мәғариф,1256,https://uchbash.com/articles/vospitanie-i-dopolnitelnoe-obrazovanie/2026-02-03/mesyachnik-bezopasnosti-4561888,2026-02-03T10:29:00+00:00
"Фаил АлсыновфикерләрБашкортстанның Баймак районы мәхкәмәсе ""Башкорт"" оешмасының элекке итәкчесе, Куштауны яклаган активист Фаил Алсыновның адвокаты Илнур Сөендеков"". Реалии""га активист хәзерге вакытта Чиләбе өлкәсенең Магнитогорски шәһәрендәге 2 нче тикшерү изоляторында тотыла, дипиткергән. Аны анда Башкортстанның Баймак районы мәхкәмәсе 17 гыйнвар көннехөкем карарын игълан иткәннән соңилткәннәр. Кичә кич адвокат Илнур Сөендеков үзенең -каналында активистның халыкка әйтер сүзләрениткерде. ""Фаил Магнитогорскида тикшерү изоляторында, барыгызга да күп сәлам, аны яклап чыкканнарга зур рәхмәтен белдерде. Халыкны тынычланырга, канун бозмаска чакырды. Әйдәгез аек акыл һәм дөрес караш белән эш итик"", дип язды адвокат. Шул ук вакытта бүген, 19 гыйнварда, Башкортстанда Алсыновны яклап бер атна эчендә инде өченче каршылык чарасы уза. Беренче икесе 15 һәм 17 гыйнварда Баймакта үткән булса, бүген кешеләр Уфада Салават Юлаев һәйкәле янына ыела. Беренче тоткарлаулар турындахәбәр ителде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Фаил Алсыновның адвокаты активистны Чиләбе өлкәсенең Магнитогорски шәһәрендәге 2 нче тикшерү изоляторына ябуларын иткерде,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1084,https://www.azatliq.org/a/32783012.html,2024-01-19T06:36:03+00:00
"Дәүләт башлығының тура бәйләнешендә махсус хәрби операцияға бәйле һорауҙарҙың күп булыры аңлашыла ине. Һәм шулай килеп сыҡты ла. Алып барыусыларҙың һорауына Владимир Путин былай тип яуап бирҙе: – Низағты былтыр июндә мин тәҡдим иткән принциптар нигеҙендә тыныс юл менән тамамларға әҙербеҙ һәм әле лә ошоно теләйбеҙ, – тине. Владимир Владимирович белдереүенсә, әлеге ваҡытта Рәсәй ғәскәрҙәре хәрби бәрелештәрҙең барлыҡ линияһы буйынса алға бара. Президент тура бәйләнешкә Северск ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнашҡан Рәсәй Геройы Наран Очир-Горяевты саҡырған. Ул бик тыныс ҡына итеп үҙенең батырлығы тураһында һөйләне һәм фронттағы хәлдәр хаҡында мәғлүмәт бирҙе. Владимир Путин әйтеүенсә, дошман стратегик резервтарҙа ҙур юғалтыуҙар кисергән. Улар ҡалмаған тиерлек. Был – Киевҡа низағты тыныс юл менән тамамларға мәжбүр итәсәк мөһим ғәмәл. Шулай уҡ Владимир Путин Геройҙар ваҡыты федераль кадрҙар программаһы тураһында һөйләне. Унда махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар инә. Президент әйтеүенсә, программаға ингән кешеләр ҙур потенциалға эйә. – Потенциалбик яҡшы. Егеттәрҙә ул бик ҙур. Әлбиттә, шик баштан уҡ бар ине: бер эш — һуғыш, икенсеһе – коллективтар, тотош тармаҡтар, ҙур компаниялар йәки хатта төбәктәр менән етәкселек итеү. Быға ынтылышкәрәк. Беҙҙә йөҙҙәрсәмеңир-атһуғышаһәм барыһыла тыныс тормошта бындай карьера төҙөргә ынтылмай. Әммә потенциалы, белеме, тәжрибәһе булған йәкиуныалырға әҙербулғандар, дәүләт, Ватан мәнфәғәттәре өсөн көрәшергә әҙер булыуҙарын иҫбатлаған кешеләргә мөмкинлек биреү өсөн барыһын да эшләргә тейешбеҙ, – тине Владимир Путин. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",МХО ниндәй шарттарҙа тамамланыр?,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Сәйәсәт,1666,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2025-12-19/mho-nind-y-sharttar-a-tamamlanyr-4514924,2025-12-19T15:45:00+00:00
"Яңы Мөсәт ауылы янындағы урман эсендә бөркөт башы рәүешендә ғәҙәти булмаған «өң» ҡалҡып сыҡты. Был ябай ҡоролма ғына түгел, ә тәбиғәт менән кешенең тыныс диалогы. Аҡ бөркөт, уның алыҫҡа төбәлгән терегөмөштәй күҙҙәре, көслө суҡыштары ҡышҡы урман тынлығында тере кеүек күренә, тирә-яҡҡа үҙенә генә хас ҡеүәт тарата. Был яңылыҡ тиҙ арала бөтә республикаға таралып өлгөрҙө. Үҙенсәлекле төҙөлөш алып барған оҫта Алмаз Ишкинин – Яңы Мөсәт ауылы егете. Ауыл мәктәбен, артабан Өфөлә республика инженер лицей-интернатын тамамлай. Юғары белемде Башҡорт дәүләт университетының Сибай филиалында ала. Математика һәм информатика йүнәлешендә уҡып, һөнәре буйынса районда ла, Өфөлә лә эшләй. Әммә күңеле менән тәбиғәткә тартылған егет артабанғы тормошон икенсе юҫыҡтағы һөнәр менән бәйләргә теләй. -Бала саҡта ағас башында өй төҙөү тураһында хыялландым, — ти Алмаз. -Әммә ваҡыт үтә торҙо, ә хыялдар, ғәҙәттә, «аҙаҡҡа» ҡалдырылған идеялар менән бергә онотола барҙы. Бер йыл элек, офис эсендә ултырып, шуны аңланым: мин хыялдарымды блог аша тормошҡа ашыра алам. Бушкрафт сиктәрендә нимәлер төҙөү, шуны видео аша кешеләргә күрһәтеү, өҫтәүенә, ҡарауҙар (просмотры) аша монетизация яһап, килем алыу мөмкинлеге лә бар бит, тигән уйға килдем. (Бушкрафт - ҡырағай тәбиғәт шарттарында иҫән ҡалыу (йәшәү) өсөн мөмкинлек биргән оҫталыҡ һәм күнекмәләр йыйылмаһы). Алмаз урман төҙөлөшө менән икенсе йыл шөғөлләнә, шул уҡ ваҡытта төҙөлөш процесын ентекләп видеоға төшөрөп, монтажлап, социаль селтәрҙәрҙә һәм каналында күрһәтә башлай. Бөтә Башҡортостан халҡын хайран ҡалдырған был Бөркөт проекты тулыһынса тәбиғи материалдарҙан: ағас ботаҡтарынан, ҡайырҙан, туҙҙан, мүктән һәм балсыҡтан эшләнгән. Бөркөттөң суҡыштары асыла, унан эскә үтергә мөмкин. Эстә мейес, өҫтәл һәм һике бар. Уны төҙөү өсөн дүрт ай ваҡыт кәрәк булған. Ошо дүрт айлыҡ эше уның 40 минутлыҡ видеоһында сағыла. Әйткәндәй, Алмаздың быға тиклем дә үҙ ҡулдары менән төҙөгән ҡоролмалары бар. Мәҫәлән, үҙенсәлекле төҙөлөшлө тағы ла ике өйө урман төпкөлөндә әкиәт өйҙәре кеүек ултыра. Бөгөнгө көндә Алмаз үҙенең бар ваҡытын тиерлек блогына бағышлай. Ул унда киләсәктә тағы ла бик күп ҡыҙыҡлы, кемгәлер тәү ҡарашҡа сәйер булып күренгән ҡоролмалар барлыҡҡа килеүе хаҡында һөйләйәсәк һәм күрһәтәсәк. Блог үҫешенә бәйле, үҙе өсөн аныҡ ритм һәм ваҡыт билдәләгән. Был юлдың финалы иһә — бик ғәжәйеп, шул уҡ ваҡытта матур бер ҡоролма: ағас башындағы йорт. Ул да «Бөркөт» кеүек кешеләрҙә ҡыҙыҡһыныулы күп һорауҙар тыуҙырыр әле. Әлегә иһә кешеләрҙең иғтибарын йәлеп иткән туристик нөктә генә түгел, ә тәбиғәт менән берләшеү урыны ла булған «өйҙө» барып күреүселәр байтаҡ ҡына. Көн дә тигәндәй, мөрәжәғәт итеп, килеп ҡараусылар бар. Үткән шәмбелә 100-гә яҡын кеше килп китте, - ти Алмаз. Оҫта әйтеүенсә, эштәр әле дауам итәсәк. Ҡоролманың эске яғын эшләү, яңы деталдәр өҫтәү күҙаллана. Бөркөт яҙға тиклем үҙ урынында буласаҡ. Шуға ла урманға килгән һәр кемдән тәбиғәткә, ҡул хеҙмәтенә һәм кешенең эске хыялдарына ихтирам менән ҡарау һорала.",Тәбиғәт менән бер тулҡында,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 1],5,Йәмғиәт,2961,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2026-02-02/t-bi-t-men-n-ber-tul-ynda-4561292,2026-02-02T17:35:00+00:00
"1990 йыл. Башҡортостан пионеры гәзитенә даими яҙышып торған бер төркөм йәш хәбәрселәрҙе Өфөгә слетҡа саҡырҙылар. Был осрашыу үҫмер сағымдың иң иҫтәлекле мәлдәренең береһе булып хәтерҙә ҡалған. Әҫәрҙәрен китаптарҙан ғына уҡыған бөйөк халыҡ шағиры Мостай Кәрим менән осрашыу минең өсөн бик тулҡынландырғыс булды, уның ябайлығы һоҡландырҙы. Беҙгә, тәү башлап ҡәләм тибрәткән балаларға, матур кәңәштәр бирҙе әҙип. Улар әле лә иҫемдә. Йылдар үткән һайын, был кәңәштәрҙең тәрән мәғәнәһенә нығыраҡ төшөнәм. Был фотолағы ҡыҙҙар һәм малайҙар бөгөн төрлө өлкәләрҙә эшләй. Күбеһе журналист булып китте. Мин уҡытыусы һөнәрен һайланым. Хәҙер үҙемдең уҡыусыларыма уның менән булған ошо йылы осрашыуҙы, Мостай Кәримдең заманыбыҙҙың бөйөк шәхесе булыуы тураһында һөйләйем. Гәзиттең ул ваҡыттағы редакторы Рәмил Йәнбәк, элекке редакторы Сафуан Әлибаев һәм Мостай Кәримдең авторгафтары ҡуйылған китап та - бик ҡәҙерле иҫтәлек. Ә ""Йәншишмә"" менән бөгөн дә дуҫмын, яҙылмай ҡалғаныбыҙ юҡ. Уҡыусыларым менән дәрестәрҙә ҡулланабыҙ. Лариса СӘХИБГӘРӘЕВА, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Илеш районы, Түбәнге Йәркәй лицейы.",Бала сағым иҫтәлеге,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],5,“Йәншишмә”гә,1103,https://yanshishma.com/articles/yenshishme-95/2025-10-23/bala-sa-ym-i-t-lege-4438514,2025-10-23T15:15:00+00:00
"Яҙ көнө гөл үҫентеләрен баҡсаға йәки яңы һауытҡа күсереп ултыртҡанса, тупрағына көл йәки йомортҡа ҡабығы өҫтәйем. Ҡабыҡты ныҡ итеп ыуаҡларға кәрәк. Бының өсөн иң уңайлыһы – кофемолка. Ә көл әҙерләү өсөн кесерткән кәрәк. Йәш кесерткәнде күләгәлә ете көн буйы киптерәм. Япраҡтары ыуала башлағас, утҡа бирешмәй торған һауытҡа тултырып, яндырам. Янып бөткәс, көл әҙер тигән һүҙ. Бер петуния үҫентеһенә сама менән 1 аш ҡалағы йомортҡа ҡабығы һәм 1,5 аш ҡалағы кесерткән көлө кәрәк. Гөлдәрҙе айына бер тапҡыр шулар менән ашлайым. Беренсе тапҡыр – тупраҡҡа ултыртҡанда. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Петуния йомортҡа ҡабығы ярата,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Баҡса,671,https://bashgazet.ru/articles/ba-sa/2026-02-18/petuniya-yomort-a-aby-y-yarata-4583374,2026-02-18T15:00:00+00:00
"Казан урамында покемон тотучы уены рәсми рәвештә 6 июль көнне чыкты һәм дөнья күләмендә моңа кадәр күренмәгән популярлыкка иреште. Бер ай эчендә аны 100 миллионнан артык кеше йөкләп уйный башлады. Белгечләр фикеренчә, рәсми булмаган кулланылышларны исәпкә алып, уенны хәтта берничә йөз миллион тапкыр йөкләгәннәр. Факт буларак бу иң популяр смартфон уенына әйләнде. Миллионнарча кеше урамнарга чыгып, покемоннар эзләп йөри. Уен бик иңел ясалган, өстәмә чынбарлык рәвешендә смартфон аша урамнар буйлап покемоннар эзләп йөрергә кирәк. Реаль Казанда виртуаль покемоннарКагыйдәләр шундый: никадәр күбрәк йөрисең – шулкадәр күбрәк покемон табасың. Табудан тыш, уйлап чыгарылган персонажларны укытырга, алар ярдәмендә көрәшергә кирәк. Уен һәм платформалары өчен ясалган. Аны ширкәте ясаган. әмгыятьтә күпсанлы бәхәсләргә дә сәбәпче булды. Күп илләрдә, шул исәптән Русиядә дә, аны тыю турында тәкъдимнәр яңгырый. Иран исә уенны тыйган беренче ил булды. Аның ""иминлек максатыннан"" тыелуы әйтелә, ирле медиа чаралары Тәһранда уенны, аның тәэсирен озаклап өйрәнгәннәр дип хәбәр итә. Кайбер мөселман дин әһелләре дә уенны тәнкыйтьли. Согуд Гарәбстанында хәтта аны тыю фәтвасы да чыкты. Уен комарлы икән, мөселман кешеләренә ул тыела дип аңлатыла интернетта. 5Покемоннар Казанда да барВконтакте челтәрендә уенга багышлангантөркемдә Казаннан меңнән артык кеше бар. Уенга бәйле берничә кызыклы сан",уйнаучылар Казанда да күренә башлады,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Донъя,1383,https://www.azatliq.org/a/27909184.html,2016-08-09T09:09:08+00:00
"Өләсәйҙәрҙең төрлөһө була: олоһо-кесеһе, эшләгәне-эшләмәгәне… Яулыҡты яҙып ябып, камзул, галуш кейеп йөрөгәндәре лә, сәстәрен бөҙрәләтеп, бейек үксә, ҡыҫҡа итәк кейгәндәре лә бар. Ниндәй генә булыуҙарына ҡарамаҫтан, улар барыһы ла ейән-ейәнсәрҙәрен ярата. Хатта үҙенекеләргә ҡарағанда ла күберәк ярата, тиҙәр. Тик был һөйөү ""күберәк"" йә ""әҙерәк"" тигән төшөнсәләр менән үлсәнәме икән? Мин, өләсәйҙәр ейәндәрен икенсе төрлөрәк ярата, тип әйтеү дөрөҫөрәк булыр, тип уйлайым. Сөнки йылдар үтеү менән аҡыл, тәжрибә туплап, улар үҙҙәре лә, тормошҡа ҡараштары ла икенсе төрлө булып китә. Ә атай менән әсәй һәр саҡ ашыға, аҡса табалар, карьера яһайҙар, уларҙың мәңге ваҡыттары юҡ, ҡайһы саҡ эште, абруйлы белемде, ҡыйбатлы әйберҙәр һатып алыуҙы мөһимерәк тип табалар. Ә өләсәйҙең, айырыуса ул хаҡлы ялда булһа, ейәндәре менән урамда йөрөргә лә, тәмлекәстәр бешереп һыйларға ла, әкиәттәр уҡырға ла, йылы ойоҡбаштар бәйләп кейҙерергә лә ваҡыты етерлек. Өләсәйҙәр беҙҙең тиктормаҫ балаларға нимә теләһәләр, шуны ҡыланырға рөхсәт бирә. Диванда һикерһендәрме, ишеккә эленеп бәүелһендәрме, ололарҙың һүҙен бүлдерһендәрме - бер нәмә лә тыйылмай. Кәнфитте лә күпме һыя, шул тиклем ашарға ярай, атай-әсәй кеүек, лайыҡлыһыңмы-түгелме, тип, берәү ҙә тикшереп тормай. Өләсәйҙән бөтә нәмәне ""былай ғына"" алырға була. Аңғармаҫтан сынаяҡ ярһаң да, фломастер менән обойҙарҙы буяп сыҡһаң да - берәү ҙә елкә төбөнә бирмәй. Унан килеп, өләсәйгә әсәйгә әйтергә ярамаған серҙәреңде һөйләргә була. Ул һатмай. Күпме һорау бирһәң дә, һуҡранмай, яуабын табып бирергә тырыша. Әсәй кеүек, ""һин хәҙер ҙур, үҙең эшлә"" тимәй, ярҙамға ашыға, эш боҙһаң, ""үҙең ғәйепле"" тип әрләмәй, йәлләп, башыңдан һыйпай. Торт-бәлештәрҙе лә әсәй күберәк һатып ала, ә өләсәй үҙе бешерә, етмәһә, ейәненә ҡамыр йәйергә, он, варенье менән болғанырға мөмкинлек бирә. Эх, ҡайһылай һәйбәт өләсәйең булыуы! Өләсәйҙәр ейән-ейәнсәрҙәре өсөн барыһын да бирә. Йомарт күңел менән, һис һуҡранмай, иркәләтеп боҙормон тип ҡурҡмайынса ярата. Ни өсөн шулай, тип уйлайһығыҙмы? Минеңсә, уларҙың күңелендә балалары алдында ғәйеп тойғоһо йәшәй. Сөнки улар ҙа ҡасандыр йәш булған, бөтәһен дә аңлап етмәгән, тәрбиә эшендә ғәмһеҙлек күрһәтеп, хаталар ебәргән. Балаһының тамағы туҡ, өҫтө бөтөнмө - шул еткән, сентимент ҡайғыһы булмаған. Ә бына ейәндәр - бөтөнләй икенсе… Ҡатын-ҡыҙ өсөн тәүге бала - һуңғы уйынсыҡ, өләсәй өсөн тәүге ейән - һуңғы бала, тип юҡҡа әйтмәйҙәр бит. Ейәндәр тыуыуын өләсәйҙәр үҙенә күрә атай-әсәй ролендә үҙҙәрен аҡлау мөмкинлеге итеп ҡарай, минеңсә. Әсәйең балаларыңды нисек яратыуын ҡара ла аңла: ул һине лә шулай уҡ өҙөлөп ярата. Элек тә яратҡан ул, тик был турала әйтергә генә өлгөрмәгән. Ул ейәненә бәләкәй генә, һаман да һөйөүгә һәм наҙға мохтаж Һин тип ҡарай. Тик был турала берәүгә лә өндәшмә: әйҙә, сабыйҙар өләсәләре тик уларҙы ярата тип уйлаһын. Бер ваҡыт үҙең дә өләсәй булырһың һәм ошо ҡыҙ-малайҙарға биреп еткермәгән йөрәк йылыңды ейәндәреңә күсерерһең… Иң мөһиме, балаларыбыҙҙың өләсәйҙәре, үҙебеҙҙең әсәйҙәребеҙ һау булһын. Рәхимә МУСИНА. Әбйәлил районы. 2014 й.",ҠАЙҺЫЛАЙ ҺӘЙБӘТ ӨЛӘСӘЙЕҢ БУЛЫУЫ!,['Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1],3,Йәмғиәт,3022,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-04-02/ay-ylay-yb-t-l-s-ye-bulyuy-4181662,2025-04-02T18:56:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырНАТОның 75 нче ыенында 23 ил ""Украина килешүе"" имзалаган. Бу документ Украинага ярдәм итүне, Русия Украинага киләчәктә һөүм итсә, берләшеп эш итүне, Украинаның саклану көчен арттыруны күз уңында тота. НАТОның 75 нче ыеныннан соң АКШ президенты Джо Байден Төньяк Атлантика берлеге илләре Украинаның киләчәген якларга ниятли, диде. ""Путинның рәхимсез һәм мәгънәсез сугышы каршында тырышлыкларны берләштердек. Без Украинаны хуплыйбыз һәм аның киләчәген якларга ниятлибез"", — диде ул. ""Әйткәнемчә, Русия бу сугышта иңмәячәк, Украина иңәчәк һәм бу процессның һәр адымына ярдәм итәчәкбез"", дип тә белдерде Байден. Кыска вакыт эчендә НАТО илләре Украинага Русия агрессиясеннән саклану өчен бөтен кирәкле әйберләрне бирәчәк, шулай ук киләчәктә теләсә нинди агрессиягә каршы тору өчен саклану сәләтлелеген ныгытырга булышачак, дип сөйләде АКШ президенты. Шулай ук НАТО ыенында 20 дән артык ил килешү имзалаган, Байден сүзләренчә, киләчәктә бу килешү Украинаның НАТОга керүе өчен күпер булып торачак. Үз чыгышыннан соң Байден Украина президенты Владимир Зеленскийга сүз бирде. Зеленский беректәшләренә ярдәм өчен рәхмәт әйтте. Украина президенты ыеннан соң 23 ил имзалаган ""Украина килешүе"" илләр арасындагы мөнәсәбәтләрне яңа дәрәәгә чыгара диде. ""Бу Украина өчен дә, барыбыз өчен дә зур казаныш"", дип белдерде Зеленский. ""Украина килешүе""ндә беректәшләренең Киев каршындагы төп бурычлары язылган. Бу документ Украинага ярдәм итүне, Русия Украинага киләчәктә һөүм итсә, берләшеп эш итүне, Украинаның саклану көчен арттыруны күз уңында тота. ""Путин Киевны өч көндә иңелер дип уйлаган иде, тик безнең коалиция хуплаган украин халкы нык торды. Киев әле дә тора. НАТО хәзер моңарчы булмаганча көчле"", дигән Джо Байден матбугат очрашуында. Ул Путинга юл кулмаячагын әйткән. ""Мин Украинаны ташламаячакмын. Без иңгә иң торачакбыз. Моны хәзергә кадәр дә эшләдек, эшләвебезне дәвам да итәчәкбез"". Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",АКШ президенты НАТО илләре Украинаның киләчәген якларга ниятли һәм Русия бу сугышта иңмәячәк диде,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2037,https://www.azatliq.org/a/aksh-prezidenti-nato-illare-ukrainaning-kilachagen-yaklarga-niyatli-ham-rusiya-bu-sugishta-jingmayachak-dide-/33033545.html,2024-07-12T10:58:31+03:00
"Белорет-Учалы-Мейәс юлының 1-се саҡрымынан алып 159-сы саҡрымына тиклемге участкала (Белорет, Учалы райондары) йөк һәм пассажирҙар транспорты өсөн хәрәкәт сикләнде. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.","Бында астылар, тегендә яптылар!",['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,342,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-20/bynda-astylar-tegend-yaptylar-4587440,2026-02-20T19:48:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрУзган ел Русиядә 31-59 яшьлек ирләр арасында соңгы сигез ел эчендә иң күп санда инвалидлар теркәлгән. Бу хакта Пенсия һәм социаль иминиятләштерү фонды белешмәләрен анализлап ""Вёрстка"" басмасыиткерә. Әлеге белешмәләргә күрә, 2023 ел ахырына Русиядә 31-59 яшьләрдә 2,17 миллион инвалид ир яшәгән. Бу 2022 ел белән чагыштырганда 507 мең кешегә күбрәк, ул чакта аларның саны 1,67 млн булган. Соңгы сигез ел эчендә инвалид ирләрнең саны бу дәрәәдә артканы булмаган. Шулай ук 2023 елда 18-30 яшьлек егетләр арасында инвалидлык алучылар да нык арткан, андыйлар 290 мең кеше булган. Бу саннарны 2022 елның күрсәткечләре белән чагыштырып булмый, чөнки 2022 ел белешмәләрен Росстатяшергән. Белгечләр фаразлавынча, Русиядә инвалид ирләрнең саны артуы Украинадагы сугыш белән бәйле, әмма алар фикеренчә, бу бердәнбер сәбәп булып тора дигән сүз түгел. Демограф Алексей Ракша әйтүенчә, Русиядә нәкъ менә сугыштан имгәнеп кайткан инвалидларның саны ""дистәләгән, ә бәлки йөзләгән мең"" булырга мөмкин. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Медиа: 2023 елда Русиядә ир-ат инвалидларның саны иң югары күрсәткечләргә иткән,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1106,https://www.azatliq.org/a/32862725.html,2024-03-15T07:25:43+00:00
"Үҙҙәренең барлығы, эштәре, донъя көтөүгә дәрттәре менән башҡаларҙы әйҙәүсе, дәртләндереүсе кешеләр була. Бөрйән районында йәшәүсе Таңсулпан БУРАНБАЕВА тап шундайҙарҙан. барыуҙы улар ғәҙәт итеп алалар. Шулай уҡ Таңсулпан райондарында төҙөлгән мәсеттәргә лә тәүгеләрҙән булып ярҙам ҡулы һуҙырға ашыға. Үҙе эшләгән биҙәүестәр менән лотереялар уйнатып, йыйылған сумманы төҙөлөш эшенә тапшыра. Һәр ғаилә – бәләкәй генә бер дәүләт. Тап шунда осор ҡанаттарын нығытҡандар йәмғиәттә үҙ урынын таба, башҡаларҙы үҙенең артынан әйҙәй ала. Арбаның алғы тәгәрмәсе кеүек алдан барған Таңсулпандан, ысынлап та, бер туғандары матур өлгө алыу менән бергә, был тормошта бер урында, бер ерҙә тапанып ҡына торорға ярамағанлығына төшөнгәндәр. Апаһы кеүек башҡорт теле уҡытыусыһына юғары белем алған Гөлзидә исемле йыуынғыстар бәйләй. Экономист белеменә эйә Нәркәс төрлө аҙыҡтарҙан, әйберҙәрҙән гөлләмә эшләү оҫтаһы булараҡ күптән билдәле. Әлеге ваҡытта Белорет медицина колледжында белем алыусы Ҡәҙриә лә ҡул ҡаушырып ултырмай. Тырнаҡтар эшләү менән шөғөлләнә. Бер бөртөк Ҡәҙим ҡустыһы атаһына оҡшап, тимер атты ауыҙлыҡлау менән бергә, уны энәһенән-ебенә тиклем белә. Машиналарға диагностика үткәреп, боҙолоу сәбәбен таба һалып, йүнәтеп тә ҡуя. Уға ауылдарҙан, яҡын-тирә райондарҙан сиратҡа тороп яҙылалар. Ғүмере буйы Яңы Мөсәттә башланғыс класс уҡыусыларына белем биргән әсәһенә лә Таңсулпан ҙур ярҙамсы. Светлана Сабирйән ҡыҙын тирә-яҡта аш-һыу бешереүгә оҫта итеп беләләр. Буҙа кеүек милли аш-һыу менән дә ҡыҙыҡһына. Әсәһе ҡайнатҡан был файҙалы эсемлекте күптәр яратып эскәнен белгәс, уны һатыуға ҡуя башлай. Хәҙер әсәһенең әҙерләп кенә өлгөрөүе кәрәк. Ғүмере буйы водитель һөнәренә тоғро ҡалған аталары Әғләм Сәйфулла улы биш балаһына ла техникаға һөйөү тәрбиәләй, барыһы ла машина йөрөтә. Йәнле ҡурсаҡтары менән район буйлап йөрөгәндә Таңсулпанға был һөнәре лә ярап ҡала. Таңсулпан менән Салауат Буранбаевтар дүрт балаһын оло тормошҡа үҙаллы аяҡ баҫыуға ла етди ҡарайҙар. Әсәләре ҡыҙҙарының һәр эшен хуплап, дәртләндереп торорға күнеккән. Атаһының бер туған апаһы Гөлирәгә оҡшап дизайнер булырға хыялланған Әҙилә үҙенсәлекле кейемдәр тегеп ҡарайым тип, ҡырҡҡылаған туҡымаларҙың иҫәбе-һаны юҡтыр. Интернеттан ҡарап ят ризыҡтар бешерергә лә әүәҫ үҫмер ҡыҙ. Өйҙәгеләр уның тәмлекәстәрен маҡтап-маҡтап ашаһалар, күңеле үҫеп, йәнә был эшкә тотона. Шайморат менән Ишморат игеҙәктәр булһалар ҙа, тормошҡа ҡараштары айырыла, ҡыҙыҡһыныуҙары ла башҡа. Шайморат әле үк йорт эштәрен үҙ елкәһенә алып, мал-тыуар тирәһендә үҙен яуаплы тоя. Ишморатҡа иһә бәләкәс сағынан техника ене ҡағылған. Телефондарҙа теге йәки был функцияларҙы таба алмаһалар ҙа уға мөрәжәғәт итәләр. Кескәй Йәмилә иһә ата-әсәһенең, апай-ағаларының наҙына төрөнөп үҫеп килә. Уларға ҡарап, киләсәктә бейеү түңәрәктәренә йөрөргә, сәхнәләрҙе дер һелкетеп башҡорт милли бейеүҙәрен бейергә хыяллана. Балаларға төп тәрбиә хеҙмәт, үҙеңдең күркәм өлгөң аша икәнлеген дә, үҙҙәре лә күп балалы ғаиләлә үҫкән ир менән ҡатын яҡшы аңлай. Бәләкәй саҡтарынан эш мәғәнәһе белеп үҫеүҙәрен теләйҙәр, мал, ҡош-ҡорт тоталар, баҡса үҫтерәләр. Төп ярҙамсылары – балалары. Күптәр Таңсулпан Буранбаева менән интернет селтәре аша таныш. Өлгөр әсәй балалары менән бергә булған саҡтарҙы, эштәрен, йәнле ҡурсаҡтар менән ҡотлауҙарға йөрөгән мәлдәрен видео, фотоға төшөрөп һала. Берәүҙәр үҙҙәренә кәрәкле биҙәүес ала, икенселәр байрамдарының биҙәге булырға саҡыра, өсөнсөләр, уның менән ирекмәнлеккә эшенә ҡушыла, әҙ генә булһа ла, үҙ өлөшөн индерергә тырыша. Дүртенселәр, беҙҙең арала шундай рухлы, аҡыллы, тырыш, уңған башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары барлығына шатланып ҡарай. Эйе, оҫта ҡуллы ирекмән дә, эшҡыуар ҙа, шәп әсәй ҙә Таңсулпан!","Ирекмән, эшҡыуар, шәп әсәй",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0],7,Йәмғиәт,3642,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-06-23/irekm-n-esh-yuar-sh-p-s-y-4348686,2025-06-23T10:10:00+00:00
"""Ярулла"" мәчете, фото мәчетнең Вконтакте битеннән алындыфикерләрКазанның Константиновка бистәсе белән ""Светлая долина"" торак комплексы арасындагы Нокса урамында (Мамадыш тракты янында) урнашкан мәчет күпкатлы йортлар һәм хосусый тораклар янында төзелгән. Ул 2019 елда ачылды. Халык акчасына төзелгән гыйбадәтханә аңа кадәр дә дини йолаларны үтәп килде. Хәзер омга көннәре мәчет тулы була. Бәйрәм намазлары вакытында иман йорты халыкны сыйдыра алмый, шунлыктан гаеткә килүчеләр урамда гыйбадәт кылырга мәбүр. ""Ярулла"" мәчетенең имам-хатыйбы Илнур Яруллин Азатлыкка сөйләвенчә, моңа кадәр микрофоннан азан әйтүгә каршы чыгучы булмаган. Бу мәсьәлә бер атна элек кенә килеп туган. Ул азан әйтүгә каршы чыгучылар һәм мәхәллә вәкилләре белән сөйләшкәннән соң, уртак карарга килүләре турында сөйләде. ""Без бу мәсьәләне хәл иттек. Әлегә кешеләр йоклый торган вакытта — ястү һәм иртәнге намазга чакыручы азанны мәчет эчендә генә әйтергә булдык"", диде ул. Аныңча, иң мөһиме — халыкта мәчеткә нәфрәт уятмаска кирәк. ""Бөтен кешегә дә ярап бетеп булмый. Мөмкин булганча кешеләр белән ачуланышмаска кирәк. Уртак тел таптык. Без канунны да бозмыйбыз, хакыбыз да бар. Әмма халык әйткәнне без тыңламасак, кешедә мәчеткә нәфрәт туа. Уртак тел табарга кирәк. Әлегә түзәргә булдык"", диде ул. Әйтергә кирәк, бер ай элек кенә ""Ярулла"" мәчетеннән юл аркылы урнашкан""Саләх"" мәчетендә дә шуңа охшаш хәл килеп туды. ирле активистлар иртәнге азан тавышыннан зарланды, тикшерү органнарына хатлар юллады. Нәтиәдә, үзләрен Зур Клыки бистәсе вәкилләре дип атаучылар мәчет имамыннаназан тавышын киметтерергәирештеләр. Бу очраклы хәлме, юкмы — билгеле түгел. ""Ярулла"" мәчете мәхәлләсе үз чиратында Русия юристларының милли берләшмәсенә мөрәәгать иткән. Бу хакта берләшмә президенты, адвокат Руслан Нәгыев Азатлыкка әйтте. ""Без бу хәлгә юридик бәя бирдек. Русия һәм Татарстан кануннары дини оешмаларга — христиан булсынмы, мөселманмы — гыйбадәт кылырга чакыруга бернинди чикләүләр дә кертми. Тынлык вакыты турындагы канун аларга кагылмый. Мөфти дә миңа шәхси аралашу вакытында мәчетләрдә мондый тыю булмавын әйтте"", диде ул. Нәгыев мөфтияттән мәчетләргә төнге һәм иртәнге вакытта азан тавышын киметү тәкъдиме генә булган диде. Киров өлкәсе мөфтие, ""Кол Шәриф"" мәчетенең элекке имамы Зөфәр Галиуллахалык фикерен истә тотарга кирәк ди. Икенче яктан, моның артында сәясәт ята дигән фикердә ул. ""Халык фикерен тыңламыйча булмый. Бу эшлисе эшләрнең күп икәнен күрсәтә. Мәсәлән, Төркиядә төрле халык яшәсә дә, мондый проблем юк. Бу мәсьәләне тавыш чыгару юлы белән хәл итеп булмый. Азан үзе фарыз гамәл булып саналса да, аны ничек әйтү — кычкырыпмы, мәчет эчендәме — мөһим түгел. Без, мәсәлән, Кировта иртәнге намаз вакытында азанны кычкырып әйтмибез. Дошманлашу белән ислам динен таратып булмый. Шулай да иртәнге һәм кичке вакытта азанны микрофон белән әйтмәү тәртибе башка мәчетләргә дә күчәргә мөмкин. Бу көнкүреш мәсьәләсе генә түгел, бу — сәясәт. Заманында мәктәпләрдә татар телен укытмагыз дип күтәрелеп чыктылар. Бер ир-ат, бер хатын-кыз урлы-кырлы сикереп йөрде. Аннан Путин телне бетереп куйды. Хәзер әлеге кешеләр юк. Бу махсус эшләнгән әйбер иде. Азанга, ислам диненә каршы кечкенә провокацияләр ясала. Моның артында кемдер тора. Дөресен әйткәндә, азанны матур гына салмак итеп әйтсәң, ул беркемгә дә комачауламый. Константиновка бистәсендә яшәүчеләрнең күпчелеге татарлар. Мәчет кемгә комачауласын? Монда татар хәйләсе белән азанны салмак кына әйтергә һәм сәбәп бирмәскә кирәк. Халык болай гына чыгып кычкырмый. Инде китапларга, башка әйберләргә бәйләнеп карадылар. Мәскәүдә күпме кеше ыелганын күрдегез бит. Бу бит аларны борчый. Берни эшли алмагач, азанга бәйләнеп карыйлар"", диде ул. Казанда элегрәк тә азан әйтүгә каршы чыгучылар булды. 2012 елда ""Әниләр"" мәчете янында яшәүче Казан кешесе Дмитрий Фроловазан тавышының йокларга комачаулавыннанзарланды. Ул тынлык турындагы ирле канунны Конституциягә каршы килә дип тануны таләп итеп Конституцион мәхкәмәгә мөрәәгать итте. Тынлык турындагы канун кичке унбердән иртәнге алтыга кадәр тавышлануны тыя, әмма бу дини оешмаларга кагылмый. Нәтиәдә, мәхкәмә тынлык вакытында азан әйтүне тыймады. Соңгы елларда Казанда мәчетләргә каршы чыгуның яңа дулкыны күтәрелде. Узган ел әмигъ мәчетенең ихтимал урыны әйтелгәч үк төзелешкә каршы петициябарлыкка килде. Социолог Лилия Сәгыйтова Казанда мәчеткә идеологик караштан каршы чыгучылар саны бик аз, бу мәсьәләшәһәр төзелешенә бәйледип аңлаткан иде. ""Кешеләргә булачак мәчетнең урнашу урыны ошамый. Мәчет төзелгән очракта, машина йөртүчеләргә, якында яшәүчеләргә ничек тәэсир итәр, нәтиәсе нинди булыр дип уйлыйлар. Кешеләр иртән аларга азан комачаулар дип борчыла. Шунлыктан бу һич кенә дә идеология белән бәйле түгел. Чүп ыю машиналары иртән йокларга комачаулый дип зарланучылар кебек инде"", дип сөйләгән иде ул. Шул ук вакытта Татарстанда мәчетләргә каршы чыгу күренешләре аз түгел. Бу мәсьәлә элегрәк Русия төбәкләрендә генә күзәтелә иде.2017 елда Казанда яшәүче Татьяна Немировская Хороводная урамында торак йорт янындамәчет төзелешенә каршылыкбелдереп Ирек мәйданына ялгыз пикетка чыкты. Әлеге мәчетне Разыя Еникееваүз ир кишәрлегендә вафат булган тормыш иптәше истәлегенә дип төзетергә булган иде. Шуңа да карамастан янәшә йортта яшәүчеләр мәчет төзүгә каршы урам ыенына чыкты. Алар төрле сәбәпләр китереп, канәгатьсезлеген иткерде. ыелышта яңгыраган чыгышлардан күпләрне намаз укырга киләчәк кешеләрнең куркытуы билгеле булды. Безнең йортыбыз янында экстремистлар йөриячәк, без аларның монда килүен теләмибез, дип әйтүчеләр дә табылды. Шактый каршылыклардан соң мәчет төзелеп сафка басты. Күп тә үтмәде 2019 елда Казанның Авиатөзелеш районы мәхкәмәсендә Симонов һәм Годовиков урамнары чатында салынучы ""Рәхмәтулла"" мәчете төзелешен туктатуны таләп итеп каршылык чарасы узды. Каршы чыгучылар ""Рәхмәтулла"" мәчете урынына балалар өчен спорт мәйданчыгы булсын дип чыгыш ясадылар. Мөселманнар исә Авиатөзелеш районында мәчетләргә кытлык, омга намазларына йөрү ерак, булган гыйбадәтханәләрдә урын калмый дип зарланды. Шәһәр, республика хакимияте бу эшләргә тыкшынмады. Татарстан диния назарәте Казанның ул бистәләрендә чыннан да мәчетләргә ихтыя зур дип белдерү ясады. Бу каршылык хәтта мәхкәмәгә кадәр барып итте. Мөселманнар аны отты, бүген мәчет үз эшен алып бара. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Азан тавышы йокларга бирми"". Казан мәчетендә азанны микрофонсыз әйтергә мәбүрләр","['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 0 1 1 1 0 1 0 1 1 0],9,Дин,6329,https://www.azatliq.org/a/32401654.html,2023-05-09T10:00:33+00:00
Республиканың 23 районындағы һәм биш ҡалаһындағы 34 Шайморатов кластарынан 200 бала ҡатнашты.,"Икенсе ""Йәш шайморатовсылар балы"" үтте",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,93,https://bashgazet.ru/articles/belem-m-t-rbi/2025-12-09/ikense-y-sh-shaymoratovsylar-baly-tte-4500084,2025-12-09T19:15:00+00:00
"«Тун» тип аталған хикәйәмде баҫтырыр өсөн «Ағиҙел» журналының элекке баш мөхәррире, шағир Сафуан Әлибай һәм «Шоңҡар» журналының элекке баш мөхәррире, прозаик Әмир Әминев ағайҙарға ебәрҙек. Күп тә үтмәне Әмир ағайҙан яуап килде: «Тун»ды кире һалып ебәрәм. Хикәйәң әлегә баҫтырырлыҡ кимәлдә түгел, сөнки төп лирик геройҙың ни сәбәп менән Ташкент ҡалаһына барып сығыуы күрһәтелмәгән. Сәбәп булмағас, хикәйәнең арҡа һөйәге юҡ. Тимәк, ҡалғаны үҙенән-үҙе ҡойолоп төшә. » – тип ябай ғына, матур, аңлайышлы итеп яҙып ебәргәйне Әмир ағай. Хикәйәмдәге етешһеҙлектәрҙе аңлағас, Сафуан ағай «Тун»ды «Ағиҙел»дә йыйыу өсөн (наборға) төшөрөп ебәрмәһен тип, тура почтаға йүгерҙем. «Тун»ды кире ебәрегеҙ, уның арҡа һөйәге юҡ! » – тип ашығыс телеграмма һуғырға булдым. Белеүебеҙсә, почтала телеграмманың тексын тик русса ғына ҡабул итәләр. Тәржемә иткәс, былайыраҡ килеп сыҡты: «Вышлите шубу назад, спина без позвоночника». Сафуан ағай мине аңлағандырмы-юҡмы, әммә телеграфта эшләгән ҡыҙҙар, был әллә хыялый инде, тип минең арттан күҙҙәрен алмай ҡарап ҡалдылар. Рамай ҠАҺИР.",Телеграмма,['Хикәйә' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1],3,Мәҙәниәт,1056,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2024-02-26/telegramma-3658255,2024-02-26T16:45:00+00:00
"Татарстан мөфтие Камил СәмигуллинТөзекләндерү эшләре 2020 елда башланган. Русиянең иң борынгы ислам уку йортларының берсе булган тарихи бинаны мөмкин кадәр саклап калырга тырыштык, ди Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин. Кирпеч диварлар, баскычлар элек ничек булган шулай сакланып калды, диде ул. Уку бүлмәләре әллә ни зур булмаса да, замана таләпләренә туры китерелгән, заманча иһазландырылган. Кирпеч диварлар, агартылган мичләр бинаның тарихи булуын күрсәтә. 5""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсенә югары уку йорты статусы кайтарылаБинада иде уку бүлмәсе, укытучылар өчен ике бүлмә, намаз уку бүлмәсе, уку залы, ике лингофон һәм ике информатика бүлмәсе, киенү бүлмәсе бар. Шулай ук физик мөмкинлекләре чикле шәкертләр өчен ике уку бүлмәсе дә бар. Әлегә ""Мөхәммәдия""дә андый шәкертләр юк. Бүгенге көндә мәдрәсәдә 1200 шәкерт белем ала. Аларның 200 е көндезге бүлектә, 600 е читтән торып уку бүлегендә, калганнары кичке бүлектә белем ала. Экскурсиядә катнашкан матбугат ветераны Вәсилә Рәхимова елларда монда белем алган. Бер парта артында өчәү-дүртәү утырып укырга туры килә иде, дип сөйләде ул Азатлыкка: Вәсилә Рәхимова— Мин елларда биредә укыдым. Беренче елны безнең төркемдә 102 кеше иде. Бер парта артында өч кеше утырып укый идек. Тыгыз булса да, белем алу теләге зур иде. Шуңа күрә бүгенге үзгәрешләрне күрү сөендерде. Әмма бүлмәләр 15-20 кеше генә сыярлык, кечкенә. Кичке бүлеккә 70-80 кеше килсә, урын аз дип укучылар санын киметмәсләрме дип борчылам. Вәсилә ханым сүзләренчә, ул биредә укыганда белем бирү татар телендә барган. Шәкертләр арасында татар телен яхшы белмәгәннәр булса, алар телне камилләштерә алган. Бүгенге көндә дә мәдрәсәдә укыту татар телендә бара. Бинадагы элмә такталар ике телдә: татарча һәм гарәпчә. Әмма тулаем татар телендә укытуның да авырлыклары бар. Бу хакта Русия ислам институты ректоры Рәфыйк Мөхәммәтшинда әйтте: Рәфыйк Мөхәммәтшин— Бүген мәктәпләрдә татар телен укыту кимеде, 90 нчы елларда югары уку йортларында татарча белем бирү бар иде, хәзер юк. Шул сәбәпле, бүгенге көндә дәресләрне камил татар телендә укыта алган укытучыларны табу бик авыр. Аннан соң Русия ислам институтында да, ""Мөхәммәдия""дә дә 45 төбәктән килгән шәкертләр бар, аларның күбесе рус мәктәбен тәмамлаган, татар телен гаиләдә генә өйрәнгән. Шуңа күрә шәкертләр ягыннан да, остазлар ягыннан да бу мәсьәләдә проблем бар һәм аны хәл итәргә кирәк. Татар телен камил укыту дәрәәсенә күтәрү шактый авыр. Шул сәбәпле без татар теле кафедраларын ачтык, мәбүри рәвештә барлык шәкертләргә дә татар телен өйрәтәбез һәм үз дәресләрен татар телендә укыта алган остазлар татарча укыта, әмма әлегә ул йөз процент дип әйтеп булмый, һәм бу проблемны бүген-иртәгә генә хәл итеп булмаячак. Бу проблемны хәл итү юлын Мөхәммәтшин югары квалификацияле татар телле укытучыларны әзерләүдә күрә. ""Бүгенге көндә бинаның мәйданы 1200 квадрат метр. Әмма, бүлмәләр кечкенә, монда шәкертләрне күпләп укытып булмый дигәнгә мөфти Камил Сәмигуллин мәдрәсә зурайтылачак дип авап бирде. Зурайту планы инде бар, бер ел сабыр итәргә кирәк, диде ул. Зурайтылган бинаның мәйданы 5000 квадрат метр булачак. Биредә уку бүлмәләреннән тыш спорт залы һәм 150 кешелек тулай торак та барлыкка киләчәк. ""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсендә уку бүлмәсеТагын бер яңалык, ""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсе 2022 елдан башлап югары уку йорты статусына ия булачак һәм ""Мөхәммәдия"" Казан ислам университеты дип аталачак. Бу хакта Рәфыйк Мөхәммәтшин сөйләде: — Барыгызга да мәгълүм, ""Мөхәммәдия"" — танылган татар мәдрәсәсе. Элеке заманда ул мөселман татар университеты булып, татарларны гына түгел, төрки дөньяның бик күп танылган шәхесләрен чыгарган һәм аның низамнамәсендә югары уку йорты дип язылган була. Бинаны төзекләндерүенең беренче этабы тәмамлангач, Диния нәзарәте һәм республика итәкчелеге мәдрәсәгә яңадан югары уку йорты статусын кайтару фикерен хуплады. Якын киләчәктә, Аллаһ боерса, ул ""Мөхәммәдия"" Казан ислам университеты, дип аталачак, диде Мөхәммәтшин. ""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсе 1882 елда Галиман Баруди тарафыннан оештырыла, әмма хакимият режимы үзгәргәннән соң 1918 елда ябылырга мәбүр була. Совет берлеге таркалгач, 1993 елда мәдрәсә Ленин исемендәге мәдәният йортында эшли башлый. 1998 елда элекке бина мәдрәсәгә кире кайтарыла. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсенә югары уку йорты статусы кайтарылачак",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0],6,Дин,4418,https://www.azatliq.org/a/31280272.html,2021-05-29T21:00:54+00:00
"Экологик хәүефһеҙлекте тәьмин итеү, тәбиғәтте һаҡлау, тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу һәм төбәк биләмәһендә проекттарҙы тормошҡа ашырыу буйынса саралар тураһында һәр ваҡыт хәбәрҙар булырға теләһәгеҙ, яҙылығыҙ.",Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы - -та,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йәмғиәт,218,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-03/bash-ortostandy-t-bi-tt-n-fay-alanyu-m-ekologiya-ministrly-y-max-ta-4492448,2025-12-03T21:45:00+00:00
"Рөстәм Батров""Миргазиян мәчетенең элекке имамы Габдрәүф Зәбиров Татарстан прокуратурасыннан Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте рәисенең элекке урынбасары Рөстәм Батровны Корбан бәйрәме турында ""Бизнес Онлайн""да чыкканмәкаләсентикшерүне һәм аңа карата инаять эше ачуны сорый. Зәбиров сүзләренчә, прокуратурага шулай ук дистәләгән мөселман мөрәәгать иткән. Алар Батров мәкаләсе дини гореф-гадәтләрне үтәүче мөселманнарның намусын, абруен кимсетә дип саный һәм аңа карата инаять кодексының 129.1 маддәсенең 5 не өлеше, 148 нче маддәсе, 282 нче маддәсенең 2 нче өлеше нигезендә инаять эше ачуны сорый. ""Мәкаләдә исламның артта калу идеясе алга сөрелә, Корбан бәйрәменең башлангыч асылы югалган, ашказанын туйдыру өчен йөз меңләгән гаепсез бәрәннәр юкка үтерелә, Корбан бәйрәме каршылыклы бәйрәм, аңа сивил әмгыятьтә урын юк дип белдерелә"", дигән прокуратурага язучылар. Монна тыш, алар ""Бизнес онлайн""га карата да, киләчәктә дин кешеләренең хисләрен кимсетүче, дошманлык уятучы мәкаләләр язуны туктатсын өчен, прокурор чаралары күрүне сорый. Габдерәүф Зәбиров. Реалиига белдерүенчә, прокуратурага мөрәәгать - ""Русия мөселманнары позициясе"". Моннан тыш, Татарстан прокуратурасыннан Рөстәм Батровның ""Бизнес онлайн""да былтыр августта чыккан ""Бохари кяферләрнең балаларын үтерергә һәм ашаганнан соң чит кешеләрнең кулларын яларга чакырган"" дип аталганмәкаләсентикшерүне дә сорыйлар. .Реалии мәгълүматынча, гаризалар тикшерү комитетына тапшырылган. Рөстәм Батров прокуратурага мөрәәгатьләр кемдер кушуы белән язылган булырга мөмкин ди. ""Прокуратурага гаризалар полемика алып бара белмәүне күрсәтә. Үз текстымда мин ислам нормаларына рациональ карау мәсьәләсен күтәрдем. Исламда Ураза бәйрәм алдыннан сәдакә бирелә, ризык урынына акча бирергә дә ярый. Мәкаләдә мин ни өчен Корбан бәйрәмен дә рационализацияләргә, ягъни бәрәнне акча яки башка ярдәм белән алмаштырырга ярамый дигән сорау куям. Корбан чалудан бөтенләй баш тартырга кирәк түгел, ләкин шундый хәлләр була, кешеләр корбан итен кая куярга белми. Бәлки, кемдер моның белән килешмәс, әмма бу прокуратурага йөгерү өчен сәбәп була аламы? "", ди Рөстәм Батров. Аның сүзләренчә, бу узган гасырның 37 нче елларын хәтерләтә. ""Бүген син башканы инаять эшенә тарттыруны чакырасың, ә иртәгә үзеңнең артыңнан килергә мөмкиннәр. Бу безнең халыкны һәм мөселманнарны бизәми"", ди Батров. Ул шулай ук Зәбировның һәм башка мөселманнарның гаризалары сүзмә сүз күчерелеп язуына да игътибар итә һәм бу кемнеңдер кушуы белән эшләнгән булырга мөмкин дип фаразлый. Алар башка мәкаләләрдә телгә алынган Сарытау кешеләре булырга мөмкин ди Батров. Татарстан прокуратурасында Габдерәүф Зәбировның һәм башка мөселманнарның мөрәәгате Татарстан эчке эшләр министрлыгына ибәрелгән дип хәбәр иттеләр.",Корбан бәйрәме турында мәкаләсе өчен Рөстәм Батровка инаять эше яный,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,2720,https://www.azatliq.org/a/30234622.html,2019-10-24T15:32:36+00:00
"Ирек ГабдрахмановПопуляр татар ырлары авторы Ирек Габдрахманов Германиянең Дюссельдорф шәһәреннән ерак булмаган бер тулай торакта яши. Азатлык аның турында ике ел элекязган иде. Тумышы белән Башкортстанның Бүздәк районы Яңа Актау авылынанан. Әнисе вафат, әтисе инде өлкән яшьтә. Туган-тумачасына авырлык китермим дип ул башта бар булган әйберләрен ыеп 2009 елда Октябрьскидагы картлар йортына китә. Авырлыгы 300 килограммга якын булганга, үзен-үзе карау көченнән килми. Табиблар гормоннар нормаль эшләмәгәнгә (эндокрин дисфункция) тумыштан ук авырлыктан иза чигә дигән диагноз куя. Аны икенче төркем инвалид дип таныйлар һәм Ирек әфәнде картлар йортында 2012 елга кадәр яши. Эндокрин дисфункциядән интеккән кешеләргә Германиядә ярдәм күрсәтә алалар, махсус операция ясыйлар икән дигән сүзләрне ишетеп ул акча туплап, чит илгә юл тота. Ләкин өметләре акланмый: аңа Германиядә дә ""ярдәм итә алмыйбыз"", дип әйтәләр, чөнки авырлыгы артык зур була. Габдрахманов Кызыл Хач оешмасы ярдәме белән ярдәмгә мохтажлар интернатына урнаша. Ике ел элек ул туган ягына кайту теләге белән яна иде, аңа атап Казанда артистлар хәйрия концерты да уздырды. Ләкин ул кайтмый калды. Азатлык аның бүгенге хәл-әхвәлләре турында белеште. 5Популяр ырлар авторы: Сагыну бар, ләкин Германиядән кайту турында уйламыйм—Ирек әфәнде, пандемияне ничек кичерәсез? Психологик яктан ничек? Курку бармы? — Курку бар инде. Мин төнлә сулыш алу иһазы белән генә йоклыйм бит. Ул булмаса, төнлә йөрәк тә туктарга мөмкин. Шуңа күрә миңа коронавирус белән чирләсәм, бетте дигән сүз. Сакланабыз инде, сакланабыз. Битлекне авыз-борыннан алмыйбыз. Ул сатылган битлекнең зурлыгы миңа итми. Үзем кул белән тегеп куйдым. Ә минем янга килеп йөрүчеләр катгый тәртиптә битлек белән. Германия канцлеры Ангела Меркель: ""Кем битлек кими, шул бу дөньяда яшәми дигән сүз"" дип тә әйтте. —Татарстанда да, бөтен Русиядә дә битлекләргә бик шикләнеп карыйлар бит. Еворпада бу яктан халык тәртипле кебек, урамнарда да битлектән йөриләр. Сездә шулаймы? — Бөтен ирдә, бөтен ирдә. Олылар да, балалар да кия. Битлекләргә каршы мәгълүматны интернетта күп тараталар шул. Ә битлек кимәсәң нәрсә була соң? —Сез үзегезнең бер шигырегездә ""Эх, тиз генә кайтыр юллар булса, кайтыр идем, туган ягыма"" дип язасыз. Туган якка кайту өмете бармы? — Ничек дип әйтим. Сагындыра, ностальгия бар, әмма уйландыра да. Кем күтәрер мине анда? Кая кайтам? Кем ярдәм итә? Нинди язмыш көтә? Мин Русиядән иңел язмыштан китмәдем бит инде. Өч ел картлар йортында яшәп килдем. Аякларым кара янып, инде гангрена тарала башлаган иде. Европага килгәч, әлһәмделилләһ, дәваладылар. Әгәр монда килмәгән булсам, йә ахирәттә булыр идем, йә авыр хәлдә берәр кайда ятар идем. —Әле хәлегез ничек? — Германиядә мине табиблар монда килеп карады. Эчке органнарым (йөрәкләр, кан тамырлары) әйбәт минем. Шуның өчен табиблар кул гына селтәде. Ә болай медицина көчле. Авыр хәлдә булган кешеләргә дә ярдәм итә алалар. Йөрәккә операция ясап, ике-өч көндә кайтарып ибәрәләр. Медицинаның тагын бер уңай ягы бар монда: чир белән кешенең организмы үзе көрәшергә тиеш дип саныйлар. Мәсәлән, безгә әни: ""Томау төште, салкын тидеме? Бар, урам һавасында йөреп кер әле! "" дип әйтә иде. Салкынны салкын белән дәваларга кирәк. Монда да шулайрак. Ә минем хәлемә килгәндә, бик авыр хәлдә идем. 300 килодан артып киткән идем мин. Аяклар да күтәрә алмый башлады. Баскан ирдән егыла идем. Утырып, аякка баса алмас хәлгә иттем. ""Түшәккә калам бит, 300 килоны кешене кемнәр күтәрә? "" дип бик уйландым. Аллаһы тәгаләгә ышана идем инде, әмма моннан соң ныграк тартылдым. Корьән китабы, догалар алып укый башладым. Аллаһы тәгалә ярдәм бирде һәм ничектер үземне-үзем кулга алдым. Камыр, сөт ризыкларыннан, баллыдан, шикәрдән баш тарттым. Әлһәмделилләһ, ике ел эчендә 100 килодан артык авырлыкны ташладым. — Чынлапмы? — Әйе, Аллаһыга шөкер, киемнәр белән бергә авырлыгым хәзер 201 кило чамасы. Үземнең ихтыяр көчем дә бардыр инде, мактанып әйтмим, әмма Аллаһы тәгалә дә ярдәм итә. Иатташ дустым Гөлнур Галиева да файдалы киңәшләрен биреп, фикерләрен әйтеп бик нык ярдәм итте. Авыр чакта аның белән сөйләшеп торабыз. — Ә тел белән ничек? Алман телендә сөйләшсезме? Хезмәткәрләр белән ничек аралашасыз? — Көнкүрештә азрак беләм инде мин. Өч тиенлек кенә булса да. Тырышып карадым, әмма ныклап сөйләшергә өйрәнә алмадым. Югыйсә иде ел эчендә өйрәнергә була кебек. Тик аның өчен каядыр барырга, йөрергә кирәк. Мәктәпләрдә укырга. Минем андый мөмкинлегем булмады. Үз телемне ташлыйсым килми, ташламаячакмын да. Үз телемдә үләчәкмен. Ә аралашу интернет аша инде. — Бу вирус безне карантинга утыртты. Өйдә утыручы инвалидлар, башка өйдән чыга алмаучыларның хәлендә калдык диярлек һәм аларны аңлый башладык төсле. — Коронавирус Аллаһы тәгалә тарафыннан ибәрелгән бер сынау ул. Бер минусын да күрмим. Битлек кидереп начар сүзләр сөйли торган авызларыбызны яптырды. Тәһарәт күрмәгән кулларыбызны юарга өйрәтте. — Ирек әфәнде, ә бүгенге сезнең яшәү шартлары ничек? — Бу социаль объект. Хурлап булмый, бөтен шарты бар: душы, бәдрәфе һ. б. Атнага ике тапкыр килеп керләрне юып, идәннәрне юып, эшләрне эшләп китәләр. — Ә моңа кем акча бирә? — Кызыл Хач оешмасы тарафыннан финанслана— Германиядә яшәү рөхсәте бар инде, димәк? — Әлегә юк. Минем хәзер шәхси опекуным бар. Бөтен эшләр буенча ул йөри, ул әле документлар эше белән шөгыльләнә. Үзем йөри алмагач, мәхкәмә белән шундый опекун сайлап куйдылар. Ирек Габдрахманов әтисе һәм әнисе белән— Сез -та ""ырлы язмыш""каналыбашлап ибәргәнсез. Анда ике меңгә якын язылучы бар һәм хәтта бер видеоны сигез мең тапкыр караганнар. Бу татар контенты өчен ярыйсы гына кебек. Сез аны кайчаннан алып барасыз? Эшне ничек оештырасыз? — Гөлнур ханым белән иат итәбез. Ул да ырларын, шигырьләрен яздырып ибәрә. Техник яктан үзем генә булыштырам. Бу каналны ныклап быел май аенда алып бара башладым. — Ирек әфәнде, ничек уйлыйсыз, бүгенге татар нинди ул? Аны кайсы яклап үстереп була? — Күбрәк татар милли ашлары, татар милли бәйрәмнәре турында әйберләр куярга кирәк. Артларын боргалап, тегенди-мондый ""модный"" клиплар куеп кына татар -ын үстереп булмый. Татар халкының тарихын да куярга кирәк. — Ирек әфәнде, Сезнең ырларны Габделфәт Сафин, Айдар Галимов, Фирдүс Тямаев кебек популяр ырчылар башкара. ырчылар шигырь яки көй яздыру бик кыйммәткә төшә дип заралана. ыр язып тамак туйдырып буламы? — Дөресен әйтәм, тамак туйдырыр, акча эшләр өчен язылган ыр – ул ыр түгел. ыр йөрәктән чыга. Ниндидер көй туа, шуңа туры китереп сүзләрен язасың. Яки киресенчә, шигырьне алып укыйсың да көй туа. Яисә икесе бергә көйли-көйли языла. Шул ук вакытта язган ырларымны бушка да бирәсе килми. Чөнки аңа ""минус"" эшләтергә, аранжировкалар ясатырга күп акча кирәк. Аласы килгән кеше сатып ала. Әйе, бик күп кешегә бушка да бирдем. — Бу бушка эшләнә торган эш түгел, билгеле. Ә шулай да бер ыр, бер шигырь күпме тора ул татар эстрадасында? — Анысын төгәл генә әйтеп була микән ул? Төрле кеше төрлечә хак куядыр. Музыкасыз шигырь генә 15 мең сум тора дип ишеткәнем бар барын. Гармунда ырык-шырык уйнап биргән көй өчен шулай ук 15 мең сорыйлар ди. — Ә көйне ничек яздырасыз? Музыка уен коралы бармы? — Мин аудиомотивны диктофонга яздырып, танышым, бик оста виртуоз баянчы, аранжировщикка ибәрәм. Без аның белән интернет аша гына элемтәдә торабыз. Ул ярдәм итә, аның белән бергә эшлибез. — Ә татар артистлары белән аралашып торасызмы? — Коронавирус башланганнан бирле юк дисәң дә була. Язын ""Язгы солянка"" концерты эшләрбез дигән идек. Килеп чыкмады. Хәзер артистлар бик элемтәгә кермиләр. — Туганнарыгыз, якыннарыгыз бармы? Алар белән элемтәдә торасызмы? — Әтием исән әле минем. Озакламый 90 яшь тула. Нык әле, нык. Әнием 2008 елда вафат булды. Яман шеш булды, алты ай тамагына ашый алмый мәрхүм булды. Бертуган апам бар. Гаиләсе белән Франциядә яши. Алар белән элемтәдә, ара-тирә килеп китәләр. Энемнең гаиләсе монда 300 км ераклыкта гына яши. Энем үзе Русиядә, аның Германиягә керү рөхсәте юк. Гаиләсе монда калды. Алар да килеп йөриләр. Шундый хәлләр.","""Йөз килога ябыктым, яраткан шөгылем барлыкка килде""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 0 1 1 0 1 0 0],9,Әңгәмә,7914,https://www.azatliq.org/a/30960213.html,2020-11-20T21:05:42+00:00
"Рәйлә килен үҙенең социаль селтәрҙәге битләүенә иренә ҡотлау ҡуйған. Ныҡ матур мәғәнәле, һөйөү һүҙҙәре менән тулы шиғыр һәм Рифат менән ҡосаҡлашып төшкән фотоһын беркеткән. Иң аҫҡа Яратам, ҡәҙерлем! тип тә өҫтәгән. Быны уҡып тағы берҙе ғәжәпләндем. Белһә лә, һиҙһә лә, белмәмеш булып йәшәүеме? Бәлки, ысынлап та, бер нимә лә белмәйҙер.","Һөйәркәләр күп булды, шулай ҙа Рәйләмә рәхмәт!",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,335,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-09/y-rk-l-r-k-p-buldy-shulay-a-r-yl-m-r-hm-t-4500082,2025-12-09T20:30:00+00:00
"Ратмир Мәүлиев бөгөн, 6 февралдә, журналистар менән осрашыуҙа үҙенең күпме аҡса эшләүе хаҡында әйтте.",Өфө мэры күпме эш хаҡы ала?,['Иҡтисад' 'Донъя'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,101,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-02-06/f-mery-k-pme-esh-ha-y-ala-4110802,2025-02-06T12:45:00+00:00
Ғәлиуллин Рәхимйән - Белорет районы Шығай мәктәбе уҡыусыһы. Фотоһүрәттәрҙә Рәхимйәндең сыйырсыҡ ояһы оҫталаған мәлен күрәбеҙ. Аманатконкурстар күҙменәнҡашараһы,Сыйырсыҡ ояһы яһай Ғәлимйән,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",159,https://amanat.su/news/k-men-n-ash-ara-y/2025-03-26/syyyrsy-oya-y-ya-ay-limy-n-4172825,2025-03-26T10:41:00+00:00
"Ишәк ауырығанын, ир ҡайғырғанын белмәҫ. (Башҡорт халыҡ мәҡәле). Бәхетле осраҡлыҡтар менән йәшәгән кешене бер ваҡытта ла бәхетле тип иҫәпләмә. (Луцкий Сенека).",Абайламай һөйләгән. ауырымай үлгән,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Төрлө,158,https://henek.info/news/+++-/2025-03-28/abaylamay-yl-g-n-auyrymay-lg-n-4176586,2025-03-28T13:41:00+00:00
"Ҡусҡарҙарға баш, күҙ ауырыуы, аңҡау һәм ауыҙ эсенең лайлалы тышсаһы боҙолғанда һары мәтрүшкә, ҡара ҡарағат, балан, күк сәскә (синеглаз) үләндәре файҙа бирә. Үләндәрҙең сәскәһен һәм орлоғон файҙаланырға кәрәк. Үгеҙбыҙауҙарға миләүшә, шалфей, сирень, мәтрүшкә, ҡуҙғалаҡ, айыу баланы, төйөнтамыр (ятрышник) үләндәренең тамырын тамаҡ, ҡан әйләнеше ауырыуҙарынан, астманан дауаланыу өсөн ҡулланыу отошло. Игеҙәктәргә борсаҡ, ҡомалаҡ, сырмалсыҡ, бесәй үләне, лиана, селдерей япрағы пневмония, туберкулез, астма, бронхит һәм нервы ауырыуҙарынан сихәт бирә, дауалай. Ҡыҫалаларға итләс, һыуһыл үҫемлектәр - ҡыяр, ҡарбуҙ, ҡабаҡ, ҡауын, томбойоҡ, ынйы, розмарин гастриттан, склероздан, шеш-яранан, һарыһыу ауырыуҙарынан дауа булып тора. Был үҫемлектәрҙең һабаҡтарын ғына файҙаланырға кәрәк. Арыҫландарға үгәй инә япрағы, бәпембә, артыш, петрушка, укроп, тырнаҡ гөлдөң орлоҡтары йөрәк, арҡа ауырыуҙарынан, стенокардиянан һәйбәт дауа бирә. Ҡыҙҙарға һоло, арыш, райхан гөлө, миндаль сәтләүеге эсәк сирҙәренән, перитонит, эс ҡатыу, эсәк сырмалыуҙан ҡотҡара. Фәҡәт тамырын файҙаланырға кәрәк. Үлсәүҙәргә инжир, миләүшә, цитруслыларҙың япраҡтары диабеттан, бөйөргә таш ултырыуҙан, нефрит һәм уремиянан дауаланырға ярҙам итә. Саяндарға әрем һәм райхандың һабаҡтары енес ағзаларын, геморройҙы, гепатит һәм эренле тәрән яраларҙы дауалауға ярҙам итә. Уҡсыларға меңъяпраҡ, дегәнәк, ирәүән, ҡурай үләне (дудник), мүк еләге, кориандр, ҡыҙыл туҡранбаш, шыршы еләгенең сәскәләре һәм емештәре ревматизм, ишнас (радикулит), тын алыу системаһы сирҙәренән дауа булып тора. Кәзәмөгөҙҙәргә шыршы, кипарис, туя, ҡыҙыл сөгөлдөр, әрем, шыршы үләне (баҫыуҙа күп була), шиңмәҫгөл үләндәренең тамыры май биҙҙәре сирен, һынған урындарҙы дауалауҙа отошло. Һыуғоярҙарға ишәкҡолаҡ (окопник), ҡош өрәңгөһе (палуб) үләндәренең япраҡтары менән ҡан тамырҙарының варикоз киңәйеүенән һәм нервы ауырыуҙарынан дауаланыу кәңәш ителә. Балыҡтарға мүк, ҡыяр үләне, йәғни һыу үҫемлектәренең япраҡтары төрлө шештәрҙе, аяҡ табанындағы бәшмәк ауырыуҙарын дауаларға ярҙам итә. Әйткәндәй, үгәй инә үләне тураһында: Сәскәһе япрағынан алда сыға. Уны йыйғас, тиҙ киптерергә кәрәк. Кипкән сәскәһенән бешерелгән сәй тамаҡ төбө ауыртҡанда, тамаҡ ҡарлыҡҡанда файҙалы, йүтәлде лә бөтөрә. Сәс-кәләренә япраҡтарын да ҡушып ҡайнатһаң, ашҡаҙан, бөйөр ауырыуынан, һейҙек ҡыуығы сиренән дауалай. Мөнирә МОНАСИПОВА.",ҮЛӘН ЙЫЙЫУ МӘЛЕ,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",2340,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2025-07-31/l-n-yyyyu-m-le-4332883,2025-07-31T07:38:00+00:00
"Бар булмышым - улар ҡулында. Был бәхеттән Хоҙай мәхрүм итмәй, Бүләк итте улын, ҡыҙын да. Ризамын мин әсә булыуымдан, Ҡылған эштәр, аштар - уларға. Йөрәгемде устарымда тотам, Сығып китһәм ситкә, ҡырҙарға. Артығырак бәлки яратамдыр, Һорауҙарым минең бихисап. Ашаныңмы, эстең, хәлең нисек, Һорауҙарым яуа ҡосаҡлап. Аптырайҙар, ҡайсаҡ ҡолонсаҡтар, Һәр бер һорау - минең һөйөүем. Минең янда - ғәмһеҙ бала сағың Бары шуның өсөн көйөүем, балам. Римма САНЬЯРОВА. Сығанаҡ: ""Минең турала. "" төркөмө. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Балаларым,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Шиғриәт,916,https://yanshishma.com/articles/ilham-shigyrzar/2025-10-12/balalarym-4424311,2025-10-12T20:00:00+05:00
"Хөрмәтле Игорь Вячеславович! Хөрмәтле делегаттар, ҡунаҡтар! Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайының алтынсы съезында ҡатнашыусыларҙы ихлас сәләмләйем! Беҙ был Ҡоролтайға ябай булмаған, асылда,  тарих өсөн боролошло осорҙа йыйылдыҡ. Әле тыуған илебеҙ,  һәр ҡайһыбыҙ өсөн ауыр һынауҙар заманы. Нисек кенә ғәжәп тойолмаһын, был иң мөһим ҡиммәттәр хаҡында уйланыу, аҡылыбыҙҙы, көсөбөҙҙө туплау, көс-ҡеүәтебеҙҙе ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығыуға һәм ижадҡа йүнәлтеү өсөн ҡулай ваҡыт. Элекке йылдарҙан,  йыш ҡына тарҡаулыҡ, үҙ-ара дәғүәләр, башҡорт милләтен үҫтереүҙең төп бурыстарын аңламаусанлыҡ күҙәтелгән осорҙан айырмалы рәүештә, әлеге Ҡоролтайҙы берҙәмлек менән үткәрәбеҙ. Сөнки беҙ бөгөнгөбөҙ өсөн нимә мөһим икәнен аныҡ беләбеҙ. Бөгөн Ҡоролтай ныҡлы, ышаныслы, көслө, ул милләтебеҙҙе берләштереү ҡеүәтенә эйә. Килешәһегеҙҙер, беҙ артта ҡалған биш йылда бергәләп туған телде, мәҙәниәтте, тарихыбыҙҙы, йолаларҙы һаҡлау өсөн байтаҡ эштәр башҡарҙыҡ. Һөҙөмтәлә эске һәм тышҡы дошмандарға ҡаршы тороу йәһәтенән беҙҙә иммунитет барлыҡҡа килде. Заман үҙе үк беҙгә ошондай һынауҙарҙы ҡуя. Башҡорттар үҙҙәрен бөгөн дә  ышаныслы, Ватанына тоғро, уны һәр саҡ яҡларға әҙер булған көслө халыҡ икәнлеген дәлилләй.",Радий Хәбиров: Беҙ тарихи иҫтәлектәргә таянырға тейеш,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Йәмғиәт,1189,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2024-12-14/radiy-h-birov-be-tarihi-i-t-lekt-rg-tayanyr-a-teyesh-4052586,2024-12-14T00:09:34+00:00
"""Коръән тәфсире"" китабы31 гыйнвар Самарның Красноглинский район мәхкәмәсендә мөселман дини китапларына каршы мәхкәмә эше каралды. Бүгенге утырышта адвокатлар Равил Тугушев, Марат Ашимовһәм Руслан Нагиевтулы күләмле яңа экспертиза уздыруны сорады. Хөкемдар Ирина Щетинкинаэкспертизаны Казанда уздыруга карар иткән. Самар прокуратурасы Коръәннең өч тәфсирен тыюны таләп итә. Бу ""Китаб"", ""Эксмо"" һәм ""Эжаев А. К. "" нәшриятлары чыгарган ""Комментарий к Великому Корану Мухтасар"" (кыскартылган), Абу-ль-Фидаа Исмаил ибн Умар ибн Касир ад-Димашкның ""Тафсир аль Куран аль-Азым"" һәм гарәпчәдән Эльмир Кулиев тәремәсендә Абд ар-Рахман әс-Саади аңлатмалары белән бирелгән ""Облегчение от Великодушного и Милостивого"" (1 нче һәм 3 нче томнар) китаплары. Тәлгать Таетдин рәислек иткән Русия Үзәк диния нәзарәтенә караган Самар мәчете имамы Наил Сөләймановбу китапларны тыю дөрес дип саный. Ул бу хакта 21 гыйнвар узган мәхкәмә утырышында да әйткән. Мәскәү ислам институты хезмәткәре Фәрит Гәрәевәлеге утырышта киресен белдергән. Азатлык алардан аңлатма алырга тырышты. Гәрәев Азатлыкка әйтүенчә, аннан гарәп теле һәм дин белгече буларак сорау алу оештырылган. Фәрит Гәрәев""Ул китаплар Коръән тәфсиренә багышланган. Шуңа мәхкәмә утырышында Тәфсир сүзенең мәгънәсен аңлатудан башладым. Тәфсир фәнен өйрәнә башлаганчы иң беренче сүрәнең Аллаһ Тәгалә тарафыннан пәйгамбәребезгә иңдерелү тарихы бирелә. Кайчан иңдерелгән, нинди шартларда иңдерелгән, нинди вакыйгага бәян итеп иңдерелгәне күрсәтелә, өйрәтелә, аңлатыла. Мәккә чорында иңдерелгәнме, Мәдинә чорында иңдерелгәнме, шуннан чыгып инде аятьләр өйрәнелә башлый. Коръән аятьләрен укыганда һәм аларга карата тәфсирләрне караганда моңа кадәр эшләгән белгечләр экспертизаларында баштагы бер өлешен генә кисеп алганнар да, ахыргы өлешләрен укымаганнар. Мәсәлән, аларның кайберләрендә ""шундый-шундый аятьләр бар"" һәм аның ахырында тәфсирдә ""бу беренче буыннарга хас иде"" дип әйтелә. Бу инде кыска вакытлы һәм билгеле бер тарихи шартларда булуны күрсәтә. Аннары бу тәфсирләрдә үгетләү бар диелә. Үгетләү бит нинди дә булса киләчәк заманга караган эшкә өндәү. Ә бу күрсәтелгән барлык аятьләр бер тарихи вакыйгага юнәлтелеп моннан якынча ел чамасы элек башкарылган. Бу барысы да үткән заман. Шуңа күрә үткән заманга карата нинди дә булса эшне үтәргә үгетләү була алмый. Шуннан чыгып бу аятьләрне андый рәвештә тикшерү үзе үк бер мәгънәсез эш кебек килеп чыга. Шуңа аларны гомумән тикшерергә һәм өйрәнергә кирәк түгел дидем. Аннары кайбер конкерт сүзләргә тукталдылар. Мисал өчен, ""дус"" сүзе. Хөкемдар ""Кем беләндер дус булмагыз"" дигән чакыру - экстремистик үгетләүме әллә гадәти өндәүме"" дип сорады. Безнең карашыбызча, ""кем беләндер дус булма"" дип әйтүдә ниндидер экстремистик әйбер юк, ди Гәрәев. Аның әйтүенчә, моңа кадәр алып барылган тикшерүчеләрнең тәфсирләр турында тиешле белемнәре юк. Шулай ук китапларның экспертизаларында катнашкан кешеләр - тел белгечләре генә, ләкин гарәп теле һәм дин өлкәсендә белемнәре юк. Гәрәев сүзләренчә, тәфсирләрне мөстәкыйль өйрәнү мөмкин түгел, ә белгечләр, укытучы белән генә утырып өйрәнергә мөмкин. ""Тәфсир фәннәрен башлангыч дини белеме булган кешеләр белән генә өйрәнеп була. Дини белеме булмаган кешеләргә андый фәннәргә керергә кыенрак"", ди ул. Азатлык ислам китапларын тыярга кирәк дип санаучы, Согуд Гарәбстанында ""Шәригать"" белгечлегенә белем алган Самар әмигъ мәчете имамы Наил Сөләймановтан да аңлатма алырга тырышты. Әмма ул аңлатма бирүдән баш тартты. Аның мәхкәмәдә ясаган чыгышы турында утырышта катнашучы адвокат Марат Ашимовүз битендә язып чыкты. ""Беренчедән, ул Коръән тәфсиренең барлык 15 томын да тикшермәгән, хезмәткәрләр аңа инде билгеләп куйган битләрдәге комментарларга аңлатмалар бирергә сораган. "" дип яза Ашимов. Мәхкәмәдә ни өчен бөтен өч тәфсирне дә нәфрәт тудыра дип саныйсыз дигән сорауга Наил Сөләйманов: "". ул укучыларның кыйммәтләрен үзгәртүгә, башка дини конфессия вәкилләренә карата рәхимсезлек һәм нәфрәт тудыруга юнәлдерелгән. Кайбер өмләләр максатчан рәвештә кискенрәккә һәм радикальрәккә үзгәртелгән. Шулай итеп, минемчә, әлеге әдәбият тарихи фактларга туры килми һәм радикальләшүгә китерә"" дигән һәм Ибн-Касир тәфсиренең икенче томында Маидә (Табын) дигән 51 нче сүрәгә сылтама биргән дип яза Ашимов. Ашимов әйтүенчә, бу 51 нче сүрәнең урысчасы болай яңгырый: ""О, вы, которые уверовали! Не берите иудеев и христиан друзьями: они - друзья один другому. А если кто из вас берёт их себе в друзья, тот и сам из них. "". (""Әй иман китергән бәндәләр! Яһүдләрне һәм насараларны дус итмәгез. Чөнки алар үзара дус. Аларны дус иткәннәр шулар кебек булыр. ). Шуңа нигезләнеп Наил Сөләйманов мантыйк чылбырын төзеп киткән, ди Ашимов. Ягъни: Ашимов гарәп телендәге ""дус"" сүзе дөрес тәремә ителмәгән һәм шуннан аңлашылмаучанлык барлыкка килгән дип яза. Ягъни ""вәли"" сүзе ""дус"" дип түгел, ә бөтен серләреңне сөйләп булган ахирәт, ягъни ан дусты дип тәремә ителә. Шуңа яһүдләрне һәм насараларны дус итеп алмагыз дигәндә, гади дус кына түгел, ә нәкъ ахирәт истә тотыла. ""Дус дигәндә гарәпләрдә ""садыйк"" сүзе туры килә. Аның мәгънәсе - сиңа гел дөреслекне сөйләүче. Әмма ""Маидә сүрәсендә нәкъ ""вәли"" турында сүз бара. Сөләйманов сүзләренчә, тәремәче Коръәннең иңү сәбәбен әйтми калдырган. Анда пәйгамбәр заманында ике кеше - Убада ибн ас-Самит һәм Абдуллаһ ибн Убай арасында килеп чыккан аңлашылмаучанлык турында сүз бара. Аят Убадага юлланган, бу хакта барлык классик Коръән тәфсирләрендә язылган. Сөләйманов, тәкъдим ителгән тәремәдән аермалы буларак, әлеге вакыйганың барлык тәфсирләрдә булуын раслады. Әмма мин хөкемдар рөхсәте белән бәхәсле тәфсирнең 533 нче битен укып күрсәттем, анда да бу вакыйга хакында бәян кылынган. Сөләйманов исә Маидә сүрәсенең 51 нче аяте аңлатмаларын ахырына кадәр укып чыкмаган да. Чагыштыру өчен берничә тәремәне китерергә мөмкин. Дөрес, гарәп телен белгән һәм тиешле белем алган һәркем үз фикерен белдерә ала. Тик беркемнең дә, ислам классик әдәбиятны тыюга китерергә мөмкинлек бирүче ""мантыйкый"" чылбырлар төзү хокукы юк. "", дип яза Ашимов. Атнакич Самарда узган утырышта китапларга экспертиза ясау тәмамлангач мәхкәмәнең кабат дәвам итәчәге әйтелде. Экспертиза бер айдан алып өч айга кадәр сузылырга мөмкин диелә. Аны Казанның төбәкара экспертизалар үзәге уздырачак.","Коръән тәфсирен тыймакчылар. ""Дус"" сүзе шик тудырган",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0],6,Дин,6197,https://www.azatliq.org/a/29743571.html,2019-01-31T09:33:47+00:00
"«Штурм отрядында хеҙмәт иттем. Унда сираттағы заданиела етди яраландым. Алғы һыҙыҡта булғанда беҙгә гуманитар ярҙам, һүҙ менән дә ярҙам иттеләр. Яраланып өйгә ҡайтҡас, бер ҡайҙа ла үҙ аллы йөрөй алманым, миңә барыһы ла ярҙам итте. Хәҙер протездарға өйрәндем, махсус хәрби операциянан ҡайтыусыларға ярҙам итеүҙә ҡатнашырға теләйем», — ти Тимур Дәүләтбаев. МХО ветераны ҙур ҡалаға күсеп, үҙен спортта ла һынап ҡарарға теләй. ""Ватан һаҡсылары"" фонды амбассадорҙары, дүрт тапҡыр паралимпия чемпионы Ирек Зарипов менән аралашҡандан Тимурҙың ошондай хыялы ла барлыҡҡа килгән. Ә күптән түгел Тимурға «Ватанды һаҡлаусылар» фондынан ҡул менән идара ителгән автомобиль асҡыстары тапшырылды. ""Фондтан машина алыу мөмкинлеге тураһында һөйләгәндә, тәүҙә ышанманым. Бына, ғариза биргәндән һуң, дүрт ай үтте һәм мин асҡыстар алдым. Ярҙам өсөн фондҡа рәхмәт, хәҙер, эш буйынса, күнекмәләргә, туғандарыма бара алам"", - тип уртаҡлаша ветеран. Аҡъярға руль артында Тимур үҙе юлланды, ә был - баш ҡаланан 500 саҡрымдан ашыу. Уның янында һәр ваҡыт - социаль координаторҙар, улар кәңәш, кәрәк- яраҡтар менән дә ярҙам итә. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Ике аяғын юғалтҡан яугир машиналы булды,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1277,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-06/ike-aya-yn-yu-alt-an-yaugir-mashinaly-buldy-4530199,2026-01-06T19:22:00+00:00
Темясовец Шафкат Юнусов подписался на газеты «Сакмар» и «Йэшлек» и выиграл снегоуборочную машину.,Житель Башкирии подписался на газеты и выиграл приз,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,97,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-03-16/zhitel-bashkirii-podpisalsya-na-gazety-i-vyigral-priz-4164682,2025-03-16T15:00:00+00:00
Рәсми мәғлүмәттәр буйынса быйыл 11 кешене йылан сағыуы тураһында билдәле.,Йыландан һаҡланығыҙ,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Һаҡ булығыҙ,73,https://yanshishma.com/articles/a-buly-y-/2025-07-20/yylandan-a-lany-y-4319433,2025-07-20T13:16:34+00:00
"""Башҡортостан ҡыҙы"" ғүмерем буйы яратып уҡыған журналым. Ул йәш саҡта кәңәшсем дә, серҙәшем дә булды. Әнейем мәрхүмә журналға һәр саҡ мәҡәләләр яҙыр ине. Архивтан эҙләнеп, тап ине шуларҙы. Кешеләр килеп, ""илай- илай уҡыным яҙғандарыңды, Роза апай, рәхмәт һиңә"" тип, әйткәндәре иҫемдә. Үҙем дә, һәр саҡ, төпкөл ауылда булһам да, тик ятмай, журнал ойошторған бәйгеләрҙә ҡатнашып торҙом. ""Иң шәп баҡсасы"", ""Алъяпҡысым аллы-гөллө, селтәрле"" бәйгеләрендә еңеп, Йомабикә Ильясова апай (ул саҡтарҙа баш мөхәррир ине) ауылға килеп, бүләктәрен тапшырған ине. Өфөлә йәшәй башлағас инде, Гөлшат Кунафина килеп, ""Тәмлекәс"" рубрикаһында баҫып сығарҙы. Шиғырҙарым шәлкемен баҫтырып бер ҙур күңел байрамы эшләне ""Башҡортостан ҡыҙы"" ""Әсә йөрәге"" шиғыр бәйгеһендә ҡатнашып, еңеүсе булыу бәхетен дә татытты был журнал. Дуҫлығыбыҙ ныҡ, әлхәмдулиллаһ. Беҙ ""Башҡортостан ҡыҙы"" менән ""гадуктар"", бер йылды тыуғанбыҙ, юбилейҙар ҙа бергә- бергә үтеп барғанға, уға арнап яҙған бер шиғырым да бар әле. Аҡ битеңде асып һалып Һинең менән һөйләшәм. Һинән йылы алып, мин дә Өшөгәнгә өләшәм. Һәр һаныңда мин үҙемә Яңы әхирәт табам. Алып етмәгән аҡылды Һинең биттәрҙән алам. Беҙ тиңдәш тә, беҙ серҙәш тә Фекерҙәш, теләктәш тә, Ерем, телем, халҡым өсөн Хаҡ яуҙа көрәштәш тә. Батыр, матурҙың әсәһе, Ирҙең ныҡлы тылы беҙ. Ҡәләм менән яу туҡтатыр Башҡортостан ҡыҙы беҙ"". Фото М. Ҡыҙрасованың шәхси архивынан.",Журнал уҡыусыбыҙ яҙа,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Аңлатма,1372,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-01/zhurnal-u-yusyby-ya-a-4488127,2025-12-01T12:18:00+00:00
"шартлавы, архив фотосы ширкәтенең Айга һәм Марска очышлар өчен булдырылган галәм корабының прототибы 4 мартка каршы төндә сынау очыш барышында беренче тапкыруңышлы утырды. Сынаулар АКШның Техас штатында узды. 10 Унынчы сынау иһазын ул көнне ике тапкыр ибәреп карадылар. Беренче очыш бер моторда килеп чыккан проблем аркасында стартка 1 секунд калганчы туктатылды. Икенче стартта иһаз уңышлы гына 10 мең метр биеклеккә күтәрелде, горизонталь хәлгә килде һәм идарә ителеп төшә башлады. Шуннан соң утыру мәйданына уңышлы утыра алган. Утырудан соң 8 минут узгач, ракет шартлады. белгечләре шул вакытта анлы трансляцияне инде туктаган булган. язуынча, шартлау ягулык агу сәбәпле булырга мөмкин. Ракеты очышы юлын фотограф Джек Бейертөшереп калган. Әлеге сынау ракетлары өчен унынчы булган. Сигезенче һәм тугызынчы сынаулар вакытында ракетлар иргә бәрелеп шартлаган. ракеты хәзер, АКШ оешмалары өчен кулланган ракетларыналыштырырга тиеш булачак. Илон Маскәлеге төр ракетлар ир әйләнәсенә иярченнәр чыгара алачак, кешеләрне Марс белән Айга илтә алачак дип планлаштыра.2023 елда -ның Айга очышы көтелә. Ракетта япон миллиардеры Юсаку Маэдзаваһәм тагын сигез кеше булачак, дип планлаштырыла. 3 март Маэдзава төрле илләрдән сигез экипаж әгъзасын ыюынигълан итте. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",ширкәтенең ракеты уңышлы утырудан соң шартлады,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1497,https://www.azatliq.org/a/31132745.html,2021-03-04T07:21:35+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАлар кешеләрнең һәм оешмаларның акчалар белән бәйле операцияләре турындагы мәгълүматны юстиция министрлыгының төбәкләрендәге идарәләре дә соратып ала алсын дип тырыша. Башкортстан Корылтае Русия думасына ""ят агентлар"" турында яңа канун өлгесе керткән. Аның авторлары Юстиция министрлыгының төбәкләрдәге идарәләренә кешеләрнең һәм оешмаларның акчалар белән бәйле операцияләре турындагы мәгълүматны соратып алу мөмкинлеген бирмәкче. Хәзерге вакытта бары тик федераль юстиция министрлыгы гына шулай эшли ала. Бу хакта иткерә. ""Кешегә яки оешмага чит йогынты бар дип санау өчен саллы нигезләр булса да, бүгенге көндә чит илдән финанслау булуын ачыклау өчен кораллар итәрлек түгел. Кредит оешмалары операцияләр, хисаплар һәм кертемнәр турындагы белешмәләрне бары тик Русия юстиция министрына һәм аның урынбасарларына гына бирә. Министрлыкның төбәктәге идарәләрендә мондый мөмкинлек юк. Нәтиәдә вакыт сузыла"", дип саный Башкортстан парламенты рәисе Константин Толкачев. Әле яңарак кына Башкортстан Корылтае ""ят агентлар""ның керемнәрен чикләү турында канун өлгесеәзерләгән иде. Аның авторлары ""ят агент""ка килгән акчаларның минималь хезмәт хакы кадәр өлеше генә үзенә калырга, ә калганы дәүләткә бирелергә тиеш дип саный. Канун өлгесендә каралганча, ""ят агент""ка акчаларын Русиянең берәр дәүләт банкында ачылган махсус хисапка ибәреп торырга тиешләр. Акча килгәч, банк аның минималь хезмәт хакы күләме кадәр өлешен генә калдырып, калганын автомат рәвештә Русия кеременә күчереп куярга тиеш булачак. ""Ят агент"" бу таләпләрне үтәмичә акча яки милек ала икән, ул төзегән килешүләрдән кергән бөтен керемне дәүләткә күчерәчәкләр. Дума канун өлгесен кабул иткәннән соң журналист Катерина Гордеева""Скажи Гордеевой"" дигән -проектын ябуынигълан итте. Алексей Пивоваровисә ""Редакция"" дигән проектындагы такымның шактый өлешен эштән ибәрүениткерде, чөнки репрессив канун гамәлгә кергәннән соң, ул реклам бирүчеләрне югалтачак һәм хезмәт хакларын түләп бара алмаячак. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Башкортстан депутатлары ""ят агентлар"" турындагы канунны кырыслатырга тәкъдим итә",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,2107,https://www.azatliq.org/a/bashkortstan-deputatlari-yat-agentlar-turindagi-kanunni-kirislatirga-takdim-ita-/32902322.html,2024-04-12T10:31:13+03:00
"В понедельник в Башкирии резко ухудшится погода. По прогнозу Башгидромета 28 апреля днем местами по республике порывы ветра достигнут 17-22 мс. Временами ожидаются дожди, днем местами с мокрым снегом. На отдельных участках дорог ухудшение видимости в осадках 500-1000 м, ночью и утром туман, видимость 500 м и менее. Ветер северо-западный, западный умеренный, днем порывы до сильного. Температура воздуха ночью 1, 6, по югу до 11, днем 5, 10, по югу до 15. МЧС рекомендует автомобилистам и пешеходам соблюдать правила безопасности.",Һауа торошо үҙгәрә,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,531,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-04-27/aua-torosho-g-r-4215206,2025-04-27T17:29:00+00:00
"Республика Башлығы Радий Хәбиров тура бәйләнеш барышында, «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире Вәдүт Исхаҡовтың Әр-Рәхим мәсете тураһындағы һорауына яуап биреп, объектты төҙөүгә бер нисә миллиард һум аҡса бүленәсәге хаҡында әйте. – Ысынлап та, был ҡатмарлы мәсьәлә. Унда башҡараһы эштәр күп әле. Иң мөһиме – беҙ объектҡа анализ эшләттек, экспертиза һөҙөмтәләре декабрҙә әҙер буласаҡ. Нигеҙе һәм стеналар яҡшы торошта. Ҡыйығын алмаштырырға кәрәк. Быйыл манараларын эшләп бөтәсәкбеҙ. Хәҙер фасадын проектлауҙы башлайбыҙ. Киләһе йылда тышҡы эштәрҙе тамамлаясаҡбыҙ. Иң мөһиме – финанслау бар. Һүҙ бер нисә миллиард тураһында бара. Дөйөм сумма проектлау эштәренән һуң билдәле буласаҡ, – тине Радий Хәбиров. Радий Хәбиров, алдағы дүрт йылда мәсет төҙөлөп бөтәсәк, тип билдәләне. – Өс йылдан объект 80 процентҡа төҙөлөп бөтәсәк. Бөтә төҙөлөш эштәре дүрт йыл дауам итер тип күҙаллайым, – тине республика Башлығы. Олег Яровиков фотоһы.",Әр-Рәхим мәсете төҙөлөшө тураһында,['Дин' 'Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,928,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2024-12-03/r-r-him-m-sete-t-l-sh-tura-ynda-4036837,2024-12-03T21:05:00+00:00
"Делегация Башкортостана отправится в Самарскую область на молодежный форум Участников ждут насыщенные образовательные программы – «Наука», « и цифровые технологии», «Патриотизм», «Культура и искусство», «Служба спасения», «Промышленный комплекс» и «Управление». Кроме образовательной, деловой программ, пройдут культурные мероприятия, и состоятся сразу два грантовых конкурса от Росмолодёжи Гранты и Фонда содействия развитию институтов гражданского общества в Приволжском федеральном округе. Участники смогут получить поддержку до 1 миллиона рублей и обратиться за помощью к экспертам в доработке грантовой заявки. От Башкортостана на Молодёжный форум ПФО «и Волга» отправится 95 человек. В состав команды вошли активные студенты, школьники, представители общественных организаций и специалисты в сфере молодёжной политики, которые представят наш регион на окружном уровне, обменяются опытом, получат новые знания и навыки для реализации социально значимых проектов. Министр молодёжной политики Башкортостана Вито Сабиров отметил, что уже сформирована делегация и прошли установочные встречи. Участники заряжены эмоциями и активно готовятся к участию в грантовых конкурсах форума и окружных активностях. – «и Волга» — уникальный проект, где рождаются новые идеи и проекты, которые потом реализуются в регионах. Уверен, что участие в форуме станет важным этапом для молодежи Башкортостана и поможет реализовать их потенциал на благо нашей республики. Желаю всем участникам продуктивной работы! — сообщил Вито Сабиров. Одна из участниц молодежного форума «и Волга» Розалина Рустемовна рассказала, что всё лето они с командой активно работали, готовились и теперь с нетерпением ждут скорейшего отправления на место проведения форума. – Это мой первый опыт участия в форуме «и Волга» – и я уже в предвкушении! Мечтаю по максимуму использовать подаренные возможности – найти классные знакомства, узнать множество инсайтов от экспертов и спикеров и незабываемо провести это время. Особенно заряжена на грантовый конкурс. С нетерпением жду этапа публичных защит и обратной связи от экспертного состава. Хочу привезти домой не только багаж эмоций, но и реальные инструменты для развития! – добавила Розалина Нигматуллина. Напомним, «и Волга» – флагманский окружной проект для молодежи, который проводится под патронажем аппарата полномочного представителя Президента России в ПФО Игоря Комарова. Автор – Эльвира Сафина, фото – Министерство молодежной политики РБУчастников ждут насыщенные образовательные программы – «Наука», « и цифровые технологии», «Патриотизм», «Культура и искусство», «Служба спасения», «Промышленный комплекс» и «Управление». Кроме образовательной, деловой программ, пройдут культурные мероприятия, и состоятся сразу два грантовых конкурса от Росмолодёжи Гранты и Фонда содействия развитию институтов гражданского общества в Приволжском федеральном округе. Участники смогут получить поддержку до 1 миллиона рублей и обратиться за помощью к экспертам в доработке грантовой заявки. От Башкортостана на Молодёжный форум ПФО «и Волга» отправится 95 человек. В состав команды вошли активные студенты, школьники, представители общественных организаций и специалисты в сфере молодёжной политики, которые представят наш регион на окружном уровне, обменяются опытом, получат новые знания и навыки для реализации социально значимых проектов. Министр молодёжной политики Башкортостана Вито Сабиров отметил, что уже сформирована делегация и прошли установочные встречи. Участники заряжены эмоциями и активно готовятся к участию в грантовых конкурсах форума и окружных активностях. – «и Волга» — уникальный проект, где рождаются новые идеи и проекты, которые потом реализуются в регионах. Уверен, что участие в форуме станет важным этапом для молодежи Башкортостана и поможет реализовать их потенциал на благо нашей республики. Желаю всем участникам продуктивной работы! — сообщил Вито Сабиров. Одна из участниц молодежного форума «и Волга» Розалина Рустемовна рассказала, что всё лето они с командой активно работали, готовились и теперь с нетерпением ждут скорейшего отправления на место проведения форума. – Это мой первый опыт участия в форуме «и Волга» – и я уже в предвкушении! Мечтаю по максимуму использовать подаренные возможности – найти классные знакомства, узнать множество инсайтов от экспертов и спикеров и незабываемо провести это время. Особенно заряжена на грантовый конкурс. С нетерпением жду этапа публичных защит и обратной связи от экспертного состава. Хочу привезти домой не только багаж эмоций, но и реальные инструменты для развития! – добавила Розалина Нигматуллина. Напомним, «и Волга» – флагманский окружной проект для молодежи, который проводится под патронажем аппарата полномочного представителя Президента России в ПФО Игоря Комарова. Автор – Эльвира Сафина, фото – Министерство молодежной политики РБ",Делегация Башкортостана отправится в Самарскую область на молодежный форум,['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1],6,Йәмғиәт,4835,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-07-22/delegatsiya-bashkortostana-otpravitsya-v-samarskuyu-oblast-na-molodezhnyy-forum-4323171,2025-07-22T21:00:00+00:00
"– Вы регулярно приезжаете в республику. У вас замечательные песни. Спасибо за творчество, уважительное отношение к зрителям, – сказал Глава региона. – Надеюсь, вы и дальше будете радовать наших жителей своими выступлениями. Республика всегда открыта для молодых талантов. – Уфа сильно изменилась и развивается стремительными темпами. Я с детства приезжаю сюда, у меня здесь живут родственники. Каждый раз отмечаю, что республика становится всё лучше и лучше, – подчеркнул Егор Крид. Руководитель региона сообщил, что присвоил музыканту почётное звание «Заслуженный артист Республики Башкортостан». – Он действительно талантливый. Молодой. И самое главное – настоящий. Без фальши и в личности, и в творчестве, – отметил Радий Хабиров по итогам встречи. – Договорились, что Егор будет частым гостем в нашей Уфе. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Радий Хабиров встретился с российским исполнителем Егором Кридом,['Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],1,Мәҙәниәт,969,https://tamasha-rb.ru/news/kultura/2025-10-20/radiy-habirov-vstretilsya-s-rossiyskim-ispolnitelem-egorom-kridom-4434479,2025-10-20T21:08:00+00:00
"фикерләрТатарстан Дәүләт шурасы Русиянең Украинага каршы сугышында катнашучы хәрбиләр өчен сайлауда катнашу мөмкинлеген гадиләштерергә тәкъдим итте. 82 депутат хуплады, икесе — каршы тавыш бирде. Республика депутатлары мөрәәгате Русия Думасына юлланачак. Бу Русиядә сайлау хокуклары һәм референдумда катнашу хокукларының төп гарантияләре турында федераль канунга төзәтмәләр кертүне күздә тота. Татарстан Дәүләт шурасының дәүләт төзелеше, ирле үзидарә комитеты рәисе Альберт Хәбибуллинсүзләренчә, бүген Украина сугышында катнашучылар читтән торып сайлауда намзәт була алмыйлар. Хәзерге вакытта Русиядә намзәт булырга теләгән кеше сайлау участогына үзе шәхсән барып, гариза һәм документлар тапшырырга тиеш. Бары тик авырган, хокук бозуда гаепләнелгән яки шикләнелгән һәм сак астында булган кеше өчен генә искәрмә каралган. Татарстан Дәүләт шурасы хәрбиләр өчен мондый искәрмә кертүне тәкъдим итә. — Федераль канунда хәрби хезмәттә булган һәм хезмәт урынын калдыра алмаган хәрби хезмәткәрләргә документларны башка затлар аша тапшыру мөмкинлеге каралмаган. Шул сәбәпле, хәрби хезмәткәрләр сайлау комиссиясенә документлар тапшыру һәм депутат булып сайлану мөмкинлегеннән мәхрүм ителә, — диде Хәбибуллин. Депутат фикеренчә, бу ""Ватанны яклаучыларның казанышын тану"" булып саналачак. Татарстан депутатларында бу мөрәәгать бәхәс уятмады. Татарстан Дәүләт шурасы рәисе Фәрит Мөхәммәтшин""башка фикерләр бармы"", дип сорады. Шулай да тавыш бирүдә ике депутат бу канун өлгесенә каршы чыкты. Татарстанның әлеге мөрәәгатен Русия Дәүләт думасында депутат Айрат Фәрраховтәкъдим итәчәк. Моңа кадәр Татарстанда Украинадагы сугышта катнашучылар арасыннан дәүләт оешмаларында һәм дәүләт ширкәтләрендә эшләүчеләрне әзерләячәкләреәйтелде. Моның өчен ""Батырлар — Татарстан каһарманнары"" дигән проект эшли башлаган. Ул Владимир Путин кушуы белән башлатылган ""Время героев"" федераль програмының бер төре булып тора. Беренче чиратта ""махсус хәрби операция ветераннарын"" (Украинага һөүмне Русиядә шулай дип йөртәләр — ред. ) укыту күздә тотыла. Ә хәзерге вакытта сугышта булучыларны демобилизацияләнгәннән соң гына укытачаклар. Узган ел хакимиятләр сайлау кампанияләренә Украинага каршы сугышкан кешеләрне әлеп итәргә тырышты. Владимир Путин аларны Русиянең ""чын элитасы"" дипатаган иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстан депутатлары Украинада сугышучыларга сайлауда катнашуны гадиләштерергә тәкъдим итте,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2356,https://www.azatliq.org/a/33321554.html,2025-02-20T10:19:50+00:00
"Бына ул ярҙамсыл үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең исем-шәрифтәре: М. Ғ. Рәхимов исемендәәге башҡорт гимназияһынан Сафонова Ульяна менән Вәлитов Ринат; З. Биишева исемендәге мәктәптән Сәйфетдинова Мәҙинә; 1-се мәктәптән Ангелина Родина, Дарья Инчина, Әминә Әхмәтова, Эльнара Кочемирова; Эшсе йәштәрҙән Михаил Ширшов. Ярҙамсылар райондың Миңнеғәли Шайморатов исемендәге ирекмәндәр штабы әүҙемселәре булып тора. Сығанаҡ: Шаймуратовцы (волонтерский штаб им. М. М. Шаймуратова).",Күгәрсен ирекмәндәре ярҙамға килә,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,463,https://amanat.su/news/novosti/2025-11-08/k-g-rsen-irekm-nd-re-yar-am-a-kil-4458328,2025-11-08T14:09:00+00:00
"""Суфый-уҡытыусы һәр дәресендә бер риүәйәт һөйләй торған булған, әммә бер ваҡытта ла уларҙың мәғәнәһен аңлатмаған. «Хөрмәтле остаҙыбыҙ, — тип мөрәжәғәт иткән бер саҡ бер шәкерте, — һин беҙгә матур риүәйәттәр һөйләйһең, әммә уларҙың мәғәнәһен аңлатмайһың. » ""Ғәфү үтенәм, — тигән Уҡытылсы. — Ғәйебемде аҡлау өсөн мин һине хөрмә емеше менән һыйларға теләйем.",Бер риүәйәт,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Төрлө,355,https://henek.info/articles/+++-/2025-03-29/ber-ri-y-t-4176656,2025-03-29T10:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТимур Пралиев — Русия һәм Казакъстан ватандашы. ""Вагнер""ның элекке сугышчысы булуын таныган. Тоткарлаган вакытта аңарда дрон һәм дүрт мең Америка доллары тапканнар.4 гыйнвар көнне Америка чик буе хезмәте ""Вагнер""ның элекке сугышчысы Тимур Пралиевнытоткарлаган. Ир Мексика яклап Техастагы Рио-Гранде елгасын канунсыз кичеп чыкмакчы булган чакта тоткарланган. Тоткарлаганнан соң Пралиев Казакъстан ватандашы булуын әйткән, әмма аның үзе белән Казакъстаннан тыш, Русия паспорты да булган. Чик буе хезмәткәрләре аның янында дүрт мең АКШ доллары, 60 мең Мексика песосы, шулай ук дрон тапкан. Казакъстан Конституциясе башка ил ватандашлыгынтанымый. Әмма Казакъстан ватандашларының башка ил ватандашлыгы да алып, Казакъстан ватандашлыгыннан чыкмый гына канунсыз рәвештә ике ватандашлыкка ия булу очраклары бар. Әгәр кеше Казакъстан ватандашлыгыннан чыкмый гына башка ил ватандашлыгын да алса, 30 көн эчендә бу хакта хәбәр итәргә һәм паспортын яки шәхесен раслаучы таныклыгын эчке эшләр оешмаларына яки Казакъстанның чит илдәге вәкиллекләренә тапшырырга тиеш. Мондый затлар Казакъстан ватандашлыгын югалткан дип теркәлә, диелә Казакъстан хөкүмәтенең электрон сайтында. Сорау алулар вакытында Пралиев ""Вагнер"" хосусый хәрби ширкәтендә сугышуынтаныган. АКШ ""Вагнер""ның Африка илләрендә һәм Украинада сугыш инаятьләренә, әзалап үтерүләргә һәм башка төрле көч куллануларга катнашы бар дип саный. Пралиевны чикне канунсыз үтеп чыгуда гаепләгәннәр. Ул гаебен таныган. 5 гыйнварда хөкемдар Пралиевка инде сак астында утырылган вакыты кадәр әза билгеләгән, әмма ул федераль төрмәдә кала бирә, ә хакимиятләр аның алдагы язмышын хәл итә. Пралиевның ни сәбәпле һәм нинди ниятләр белән АКШка үтеп керергә тырышуы әлегә ачыкланмаган. Былтыр декабрь аенда ""Ватанны саклаучылар"" фондының Башкортстандагы филиалы итәкчесе Тимур Пралиевка хәрби хәрәкәтләр ветераны таныклыгы биргән. 2024 елның 12 декабрендә төшерелгәнязмасы""ВКонтакте""дагы ""Защитники Отечества Башкортостан"" төркемендә бар. Төркем чыгарган хәбәрдә әйтелгәнчә, Пралиев - ""Вагнер"" хосусый хәрби ширкәтенең элекке сугышчысы, ул Башкортстанның Иглин районыннан. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","АКШта ""Вагнер""ның элекке сугышчысын тоткарлаганнар. Декабрьдә ул Башкортстанда ""хәрби хәрәкәтләр ветераны"" таныклыгы алган",['Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2168,https://www.azatliq.org/a/akshta-vagner-ning-elekke-sugishchisin-totkarlagannar-dekabrda-ul-bashkortstanda-harbi-harakatlar-veterani-tanikligi-algan/33271321.html,2025-01-10T18:26:03+03:00
"Әнвәр АлмаевӘстерхан өлкәсендә яшәүче татарларга нугайлашу куркынычы янамый. Бу хакта бүген Әстерхан шәһәренең ""Дуслык"" татар милли мәдәнияте әмгыяте рәисе Әнвәр Алмаевматбугат очрашуында белдерде. Аның сүзләренчә, анисәптә татарны бүлгәләү сәясәте барып чыкмаячак. ""Без бүлгәләнүдән курыкмыйбыз. Бездә мишәрләр дә, нугайлар да яши. Татар кешесен башка кеше итеп яздыртырга дип йөрүчеләр юк. Нугайларның үз милләтен яздырудан без курыкмыйбыз. Нугайлар саны азрак. Узган анисәптә татарлар 70 мең булган иде, хәзер 80 меңнән ким түгел дип әйтәм. Без аларны беләбез. Татарлар күбрәк шәһәрдә тора"", диде ул. Соңгы елларда нугайларның активлашуын Әнвәр Алмаев Дагыстаннан күчеп килүчеләр белән бәйли. ""Әмма бу проблем юк түгел дип әйтмәс идем. Дагыстаннан килгән нугайлар активрак эшли башлады. Алар татарларга ""ник үзегезне татарлар дип әйтәсез, сез нугайлар бит"" диләр. Халыкның күпчелеге моңа игътибар бирми. Татарча сөйләп, татарча уйнап, татарча биеп, үзләрен татар дип хис итә. Мин үзем Пенза мишәре, безнең беркайчан да татар түгел дип уйлаганыбыз да, мишәр дигән милләтне ишеткән дә юк"", диде Алмаев. Ул шулай ук интернетта барган пропаганданы татарлар укымый һәм аларга ышанмый. ""Интернетта пропаганда бара. Бер-ике кеше үзләренең сайтында язып баралар. Халык аларны укымый, мин үзем дә аларны укырга теләмим. Бу чиста пропаганда, кемнең эше икәнен дә белеп булмый. Бу Дагыстаннан качаклар килгәч башланды. Алар берничә авылны йөреп чыкты. Анда кеше күп тормый. Шул авылларда халык белән сөйләштеләр. Алар нугай дип язылган иде. Зур татар авылларында йөрмәделәр. Бөтен авылларда да ""Дуслык"" әмгыятеннән вәкилләр бар. Бөтенесе дә ничек татар булдык, шулай калдык диләр"", диде Алмаев. Узган анисәптә Әстерхан өлкәсендә яшәүче татарларның саны 10 меңгә кимеп, 60 меңне тәшкил итте. Нугайлар, киресенчә, 3 меңгә артты. Әнвәр Алмаев сүзләренчә, Әстерхан шәһәрендә Габдулла Тукай исемендәге мәктәптә укучылар 1-10 сыйныфларда татар телен өйрәнә. Шул ук вакытта мәктәптә укучыларның 40 процентын гына татарлар тәшкил итә. Узган ел Әстерхан өлкәсендә яшәүче Ренат Бикчураев Азатлыкка биргән әңгәмәсендә мәктәпләрдә татар телен укыту кимеде дипбелдергән иде. Ул татар конгрессыннан авылларга ярдәм тоймыйбыз, аларның итәкчелеккә мөрәәгать итәргә, татар телен укытуны оештырырга мөмкинлекләре бар дип сөйләде. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","Әнвәр Алмаев: ""Әстерханда татарларга нугайлардан куркыныч янамый""",['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2548,https://www.azatliq.org/a/31360297.html,2021-07-15T14:16:30+00:00
Застройщикам Башкортостана рассказали об изменениях законодательства в сфере строительства,Об изменениях законодательства в сфере строительства,['Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],1,Йәмғиәт,90,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-04-02/ob-izmeneniyah-zakonodatelstva-v-sfere-stroitelstva-4181986,2025-04-02T17:55:00+00:00
"Кремль кырымтатарларның ярымутрауда ирле, асаба халык икәнлеген кире кагарга тели. Моның өчен Мәскәү юридик университетында яңа фәнни хезмәт язылачак. Русия президенты администрациясе һәм Иминлек шурасы тәкъдиме белән акчалар да бүленгән. Алдан Русия президентының кырымдагы вәкиле Олег Белавенцев кырымтатарларның килеп чыгышын тикшерергә кирәк дигән тәкъдим белән чыккан булган. Фәнни хезмәт язу өчен грант откан юридик университет галимнәре фикеренә күрә, ""кырымтатарлар үзләрен этник үзаңы үскән, бер мәдәниятле бердәм халык дип таный"", бу исә ""тагын да киңрәк тикшерүне һәм төгәлрәк дәлилләүне"" сорый. Университет кырымтатарларның ярымутрауда борынгы халык булуы ""тарихи дөреслеккә туры килеп бетми"" дип тә белдерә. Дамир ИсхаковТатарстан фәннәр какдемиясенең Тарих институты галиме Дамир Исхаков фикеренә күрә, бу фәнни хезмәт тиккә генә язылмый. Хакимиятләр кырымтатарларның милли мәнфәгатьләрен канәгатьләндермәс һәм автономия бирмәс өчен алар ярымутрада башка халыклардан соңрак барлыкка килгән дип ышандырмакчы була. ""Мәскәү дәүләт юридик университетының грант отуы – ул күптән өлгереп килә торган мәсьәләләр. Хәзер Кырым республикасы эчендә ничек кенә булмасын кырымтатарларның статутсын билгеләү кирәк, әмма мөмкинлекләр бик чикле. Беренчедән, кырымтатарлар электән шушы республиканы төзүче төп ирле халык булып саналды. Кырымтатарлар, халыкара нормаларга күрә, абориген булып чыга. Үз вакытында, кырымтатарлар абориген булган өчен, анда республика төзелгән иде. Аны соңыннан бетереп аттылар һәм хәзер нишләргә соң дигән сорау килеп туды. 5Дамир Исхаков: ""Кремль кырымтатарларны асаба халык итмәскә тели""Бу очракта, Мәскәүнең кайбер даирәләрендә кырымтатарларга караганда башкаларны борынгырак итеп күрсәтү теләге барлыкка килә. Кырым ярымутравында урыслар христиан дине кабул иткәннәр икән дип күптәннән сөйләшүләр куера. Аннан да кала, Кырымда борынгы һиндевропалы (индоевропейцы) халыкларның, шул исәптән, урысларның борынгы бабалары дип саналган скифлар һәм таврылар яшәгән дип тә баралар. Кырмтатарларның моңа катнашы бармы дигән сорау куелачак һәм ""юк"" дип табачаклар. Урыслар һәм украиннар – болар славяннар, ягъни һиндевропалы халыклар. Боларга грекларны да, шул исәптән әрмәннәрне дә кушарга була. Кырымтатарлар 10лап кына тәшкил иткәч, Кырымда үз республикаларын булдыру мәсьәләсен күтәрә алмый. Бу фәнни хезмәт нәкъ шуның өчен язылачак. Бу яктан килеп караганда, кырымтатарлар соңрак килгән халык булып чыгачак һәм аларның хокукларын да чикләргә мөмкинлек бирәчәк"", ди Исхаков. ""Яңа хезмәт халыкара нормаларга каршы киләчәк""Дамир әфәнде фикеренчә, бу фәнни хезмәт языла калса, халыкара нормаларга һәм хакыйкатькә каршы киләчәк. ""Халыкара нормаларга күрә, гасырда, Американы ачу чорында үз ирләрендә яшәгән халыклар асаба халык дип санала. Кырымтатарлар бу критерийга бик яхшы туры килә. Аларның формалашуы кыпчаклардан ук башланып китә. Хәзәрләргә кадәр үк тә төшәргә була, чөнки кырымтатарларда хәзәр компоненты да бар. Кырымтатарларның борынгы бабалары ярымутрауда - гасыр тирәләрендә барлыкка килә. Аннары монголлар чоры, Атын Урда чоры башлана, бу – гасырлар, Батый хан гаскәрләренең ничек итеп Кырымны яулап алуы турында мәгълүматлар да сакланган. Бу яктан караганда, кырымтатарларны берничек тә төшереп калдырып булмый, алар ирле халык була. Шуңа күрә, алар, халыкара нормалар нигезендә, аерым хокукларга, шул исәптән, республика булдыру хокукына да ия. Минемчә Мәскәү юридик университеты шәхесләре бу мәсьәләне ничек кенә боргаламасын, теләкләренә ирешә алмаслар дип уйлыйм"", ди Исхаков. Шулай да галим кырымтатарлар тарихына караган яңа, ентекле фәнни хезмәт язу кирәклеген дә әйтә. Саллы булсын өчен, бу эшкә Казан галимнәрен әлеп итү кирәк ди. ""Кызганыч, кырымтатарларның этногенезы һәм этник тарихы начар өйрәнелгән. Язылган хезмәтләрдә дә бик күп уйдырма элементлар бар. Кырымтатарларның ничек формалашуын документлар нигезендә яңадан карап чыгу кирәк. Шул вакытта гына дәлилләр ныграк булачак. Минемчә, бу эшне кырымтатарлар үзләре генә башкарып чыга алмас, Татарстан ярдәменә, бигрәк тә, Татарстан фәннәр академиясенең Тарих институты ярдәменә таянырга кирәк булачак. Бу мәсьәләдә безнең методология ныграк эшләнгән һәм гомум хезмәтләр дә күбрәк. Без моны бергә-бергә эшләп чыксак, бу – кырымтатарларга зур ярдәм булачак. Шул вакытта гына төрле шовинистлар үз фикерләрен үткәрә алмаячак"", ди Дамир Исхаков. ""Кырымда кырымтатарлар гына асаба халык""Кырым федераль университеты галиме, филология фәннәре докторы Айдер Меметов Русиядә, сәяси максатларны күз алдында тотып, илнең Европа өлешендә бер генә халык яшәгән дигән шаукым күтәрелеп килә дип әйтә. Ул да, Дамир Исхаков кебек, бу эшнең барып чыкмаячагын белдерә. Кырымда бер генә асаба халык – кырымтатарлар гына, алар турыдан-туры скифларның варислары ди Меметов. ""Тел, антропология, медицина, мәетне ирләү, мәдәни һәм башка өлкәләрдәге мәгълүматларны төрле яклап тикшерү скифларның төрки телле булуын дәлилли. Кырымда кырымтатарлар скифларның турыдан – туры варислары. Бу хакта медицина өлкәсендә соңгы тикшеренүләр дә дәлилли.2014 елда кырымтатарларның ДНКлары тикшерелде. Анда кырымтатарларның ДНКлары 26 төркемнән торуы күрсәтелә. Бу хәл кырымтатар халкының барлыкка килүе озак дәвам итүне һәм аның эченә тугандаш һәм тугандаш булмаган кабиләләрнең дә керүе турында сөйли. Алар арасында киммерийлар, таврылар, сарматлар, готлар, аланнар һәм шул ук вакытта кырымтатарларга ассимиляцияләшкән генуэзлар, грекларның һәм тагын бик күп халыкларның булуы ачыкланды"", ди Меметов. Аның фикеренчә, бүтән башка бер генә халыкның да Кырымда үзләрен без монда асаба халык дип белдерергә хакы юк. Алар барсы да монда күчеп килгәннәр ди ул. 5Айдер Меметов: ""Кырымда кырымтатарлар гына асаба халык""2014 елның ноябрендә Русия президенты Владимир Путин Мәскәүдә тарихчылар белән очрашканда Кырым тарихының яңадан язылачагынаоеткы салган иде инде. ""Кнәз Владимир Херсонеста чукынган, шуннан соң Русьне чукындырган. Нәрсә ул Херсонес? Ул – Севастополь (Акъяр). Кырым, Акъяр һәм Херсонес өчен көрәшнең дәүләт өчен генә түгел, рухи әһәмиятен дә күрәсезме? Бер сүз белән генә әйткәндә, урыс халкы гасырларча үзенең рухи тамырларына кайту өчен көрәшә"", диде ул. Бүген Русиядә асаба халыкларның башына басу, милли республикалардагы миллилекне юкка чыгару өчен төптән уйланган, мәкерле сәясәт алып барылади белгечләр. Хәзер Русиядә кнәз Владимирга, аның чукындыруына аеруча зуригътибар бирелә. Русия Кырымны аннексияләп кенә түгел, тарихны, Исхаков сүзләренчә, ""шовинистлар"" кулы белән яздыртып, халыкара нормаларны санга сукмыйча, үзенеке итеп беркетеп куймакчы була.",Кремль кырымтатарларны асаба халык итмәс өчен фәнни нигез әзерли,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 1 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0],6,Ҡырым,6536,https://www.azatliq.org/a/27169227.html,2015-08-10T05:25:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТатарстанның сәнәгать шәһәрләре — Чаллы, Түбән Кама, Әлмәт һәм Яшел Үзәндә татар теленең торышы өйрәнелгән. Бу дүрт калада да миллилек югары дәрәәдә саклана, ди белгечләр. Аеруча Казан белән чагыштырганда шундый нәтиәгә килгәннәр. Татарларда милли хис, урысларга караганда, бер ярым тапкырга югарырак. Шул ук вакытта татарларның 25-30 телнең кулланылышы итәрлек дәрәәдә түгел дип уйлый. Кайсы өлкәләрдә татар теле ничек кулланыла? Татарлар, урыслар белән чагыштырганда, татар теленә нинди мөнәсәбәттә? Азатлык социологик тикшеренүне өйрәнде. Социологиктикшеренүне Татарстан фәннәр академиясенең Мәрани исемендәге Тарих институтында эшләүче галимә, социология фәннәре докторы Гүзәл Макароваүткәргән. Сораштыру 2021 елда үткәрелгән һәм анда татар һәм урыс милләтеннән 1 400 кеше катнашкан диелә.2021 елда узган Русиядә халык санын исәпкә алу нәтиәләренә караганда, Чаллыда 548 434 кеше яши, шуларның 48, — татар, 45,5 — урыс. Түбән Кама районында (шәһәр һәм авыллар) — 277 544 кеше (шәһәрдә — 255 389) яши. Халыкның 51,4 — татар, 41,9 — урыс. Әлмәт районында халык саны 213 235 кешене тәшкил итә. Аларның 54 — татар, 34,5 — урыс. Яшел Үзән районында 169 469 кеше яши. Шуларның 40 — татар, 55,2 — урыс. Искәрмә: Русия халык санын алу нәтиәләрендә мәгълүматлар шәһәрләргә аерып түгел, районнарга бүленеп бирелгән. Сораштыруда катнашучылардан милләтенә карата фикерен белешкәннәр. Бу сорауда татарларда милли хис көчлерәк булуын күрергә була. ""Үземнең татарурыс булуымны беркайчан да онытмыйм"" дигән авапны Чаллыда татарларның 76,5, урысларның — 48,1 сайлаган. Башка шәһәрләрдә дә шуңа охшаш күренеш күзәтелә. Түбән Камада татарлыгын онытмаучы татарлар — 78,1, урыслар — 51,4, Әлмәттә татарлар — 73,3, урыслар — 48,2, Яшел Үзәндә татарлар 82,5, урыслар — 52,6 тәшкил итә. ""Үзенең нинди милләттән булуы турында сирәк уйланучылар"" исәбендә татарлар аз — якынча чирек өлеше бу авапны сайлаган. Урыслар арасында мондый фикер йөртүчеләр саны — һәр икенче кеше. Шул ук вакытта миллилекнең төп күрсәткече булып татарлар өчен тел санала. Бу сорауга уңай авапны 53-62 очракта биргәннәр. Урысларда ул бераз азрак — 48-52. ""Бу шәһәрдә яшәү ошыймы"" дигән сорауга күпчелек уңай авап биргән. Урыслар да, татарлар да беренче урынга бу калада туып-үсүен, балачагы шушында узуын, туганнары һәм якыннары биредә булуын әйткән. Соңрак әлеге шәһәрдә яхшы хезмәт хакы алып булуын искәрткән. Ә менә миллилек аркасында монда яшим, дип авап бирүчеләр азчылык булган. Татарларның уннан бер өлеше генә миллилек сәбәпле шәһәрдә яшәү уңайлы дип авап биргән. Татарларның (91,5) һәм урысларның (82,8) күпчелеге әмәгать урыннарында татар телен куллану кирәклеген әйткән. әмәгать урыннары дигәндә галимә урам исеменәре, кибет атамалары, тукталышларны игълан итүдә татар телен куллану кебек мәсьәләне күз уңында тоткан. Мондый нәтиәне соңгы өч дистә елда Татарстанда алып барылучы тел сәясәтенең йогынтысы дип бәяли ул. Шулай да чынбарлык башкачарак булып чыккан. — Шул ук вакытта татар теленең шәһәр мохитендә тоткан чын урынын бәяләүдә аерма ачык күренә, — ди Гүзәл Макарова. — Биредә татарлар урысларга караганда күбрәк тәнкыйди карашта. Урыслар арасында татар теленең әмәгать урыннарында итәрлек булуын 89тан 95ка кадәре бәяләгән булса, татарлар арасында бу күрсәткеч — 67тан 72ка кадәр. Шәһәрдә барлык кешеләр файдаланган ирләрдә татар теленең кулланылышы белән канәгать булмаган татарлар саны чирек өлештән (14) алып өчтән бергә (13) кадәр тәшкил иткән. Бу күрсәткеч аеруча Казанның иярчен шәһәре — Яшел Үзәндә югары булып кала (32,7), анда шәһәр халкының күпчелеге — урыслар. Әйтергә кирәк, урыслар татар теленең кулланылыш даирәсе, татарларга караганда, киңрәк дип саный. Бу күпчелек авапта шулай икәне күренә. Татарлар исә, татар теле азрак урын ала дип саный. Хәзер кайсы өлкәләрдә татар теленең ешрак ишетелүенә күзәтү ясыйк. Татарлар һәм урыслар татар теленең торышын шәһәр хакимиятендәге сыман тасвирлаган. Хастаханәләрдә татар телен даими ишетүчләр саны татарлар арасында — 23-31, урысларда — 27-40. Татар теле биредә азрак кулланыла. Татарларның 15-20 гына ""даими төстә ишетә"". Урыслар арасында да ул шул чама булган. Татарларның 33-42 татар телен ""сирәк ишетә"", 18-25 — ""бөтенләй ишетми"". Гүзәл Макарова бу саннарга шикләнеп карый, чөнки авап бирергә кыймаучылар санының, башка сорауларга караганда, күбрәк булган. Мондый авапны нигездә 60 яшьтән өлкәнрәк кешеләр калдырган. Галимә фикеренчә, алар мәктәптәге чынбарлык белән таныш түгел. әмәгать транспортында татар телен дәүләт оешмаларындагы кебек ишетәләр булып чыккан. (татарларның 27,3, урысларның 36,1 ""даими ишетә"") Урамнарда, кибетләрдә, сәүдә үзәкләрендә татар телен куллану дәрәәсе зур булуы ачыкланган (татарлар — 31,7, урыслар — 37,9). Сабантуй, Шәһәр көне кебек чараларда татар сөйләмен даими ишетүләрен билгеләп үткәннәр (татарларда — 62,1, урысларда — 59,8). Бу иң зур күрсәткеч булып санала. Социология фәннәре докторы Гүзәл Макарова фикеренчә, бу тикешеренү Татарстанның сәнәгать шәһәрләрендә яшәүчеләрнең миллилеге көчле булуын күрсәткән. — Татарларда милли хис, урысларга караганда, 1,5 тапкырга югарырак. Аның иң мөһим компоненты булып тел санала, бигрәк тә татарлар өчен. Галимә Татарстан тел сәясәтенең йогынтысы бар дип санаса да, аерым татарларның — чирек һәм өчтән бер өлеше — татар теленең кулланылышы итәрлек дәрәәдә түгел дип санавын әйтә. Аныңча, татарлар һәм урыслар арасында шәһәрдә татар теленең кулланылышы төрлечә кабул ителә. — Тикшеренү барышында татар теленең төрле мохиттә төрлечә яшәве ачыкланды. Респондентлар фикеренчә, татар теле шәһәрнең белем бирү оешмаларында азрак кулланыла, сырхауханә һәм хастаханәләрдә, шулай ук шәһәр хакимияте һәм дәүләт оешмаларында күбрәк кулланыла. Иң ешы ул урамнарда һәм сәүдә үзәкләрендә, бигрәк тә мәдәни күңел ачу чараларында ишетелә. Гомумән, татар теле Татарстанның сәнәгать шәһәрләрендә, Казанга караганда, ешрак ишетелә. Яшел Үзән шәһәре генә чыгарма булып тора, — дип яза ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстан шәһәрләрендә татар теленең хәле: татарларның чиреге канәгать түгел,['Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 1 0 1 0 0 0 0],5,Татарстан,6042,https://www.azatliq.org/a/tatarstan-shaharlarenda-tatar-teleneng-hale/33069021.html,2024-08-08T00:00:58+03:00
"Наконкурсерегионы представят жюри презентацию наиболее значимого мероприятия, посвященного литературе, книге и чтению, проходившего в регионе в годах. Особое внимание при оценке заявок жюри обращает на проекты и мероприятия, посвящённые теме года, объявленной Президентом Российской Федерации Владимиром Путиным. В нынешний год — Год защитника Отечества — это мероприятия, посвящённые героям и участникам специальной военной операции, а также памяти о подвигах наших предков, сражавшихся за Родину и боровшихся с нацизмом. Жюри, в которое вошли представители книжного и библиотечного сообществ, органов власти и общественных организаций, журналисты, литературные критики и писатели, возглавил Президент Российского книжного союза Сергей Степашин. Жюри предстоит выбрать из нескольких десятков заявок 20 лучших, среди которых и будет выявлен самый читающий регион — «Литературный флагман России». Победителю будут вручены почетный диплом, памятный приз в виде летящего по волнам бронзового кораблика-книги и большой комплект книг для пополнения библиотечных фондов. Также в течение последующего года он получит возможность льготного участия в форумах и выставках, проводимых под эгидой Российского книжного союза. Еще три региона станут лауреатами, им будут вручены почетные дипломы. Специальные призы и статус «Территория книги и чтения» получат те субъекты федерации, которые ранее уже становились победителями и при этом несколько раз за последние годы вошли в короткий список конкурса. В прошлом конкурсном сезоне звания «Литературный флагман России» была удостоена Республика Башкортостан, победу которой принесли организация и проведение международной книжной ярмарки «Китап-байрам», ставшей местным культурным брендом. Девизом победившего проекта стала фраза «Дружба народов — дружба литератур». Всероссийский конкурс «Самый читающий регион» среди субъектов Российской Федерации на звание «Литературный флагман России» проводится Российским книжным союзом при поддержке министерства цифрового развития, связи и массовых коммуникаций РФ.",Конкурста ҡатнашығыҙ!,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Әҙәбиәт'],[0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],5,Мәҙәниәт,2042,https://shonkar.com/news/culture/2025-09-04/konkursta-atnashy-y-4374430,2025-09-04T16:10:00+00:00
Бөтә Рәсәй Беҙ бергә. Спорт спартакиадаһында ҡатнашҡан бер яҡташыбыҙ – тап шундайҙарҙан.,Башҡортостан командаһы алиһәһе,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Спорт,88,https://tanburz.ru/news/sport/2025-02-11/bash-ortostan-komanda-y-ali-e-4117300,2025-02-11T17:05:00+00:00
"- Төш мәлендә һинең Ғилфәтеңде күреп ҡалдым, ике ҡатын менән кафенан сығып баралар ине, береһе һинең иреңде ҡултыҡлап алған хатта, - тип шылтыратты Мәүғиҙәгә әхирәте Зилфә. - Әлләсе, бөгөн ситтән тикшереүселәр килә тип эшкә яңы костюмын кейеп киткәйне, шуларҙыр, моғайын. - Һин, артың төш күреп, өйҙә ултыраһың, ирең көпә-көндөҙ Өфө урамында бисәләр менән йөрөп ята. - Эше шулай булғас ҡалайтаһың, ни тиһәң дә хәҙер ҙур ойошмала директор бит Ғилфәт. Ҡунаҡтар ҙа килеп торалар. - Ҡара уны, һине яҡын әхирәтем күреп кенә әйтәм инде. Ғилфәтеңде берәйһе тартып алмаһын тиһәң, срочно берәй сараһын күр. Юҡһа, ауыҙыңды асып йөрөһәң, ирһеҙ тороп ҡалыуың бар. Хәҙер ҡатындар хәтәр, балаһы бар тип тормаҫтар, һалдырып алырға ла күп һорамаҫтар. Ундай видный ирҙәр урамда тулып ятмай. - Нимә эшләргә һуң хәҙер миңә? - тип һораны Зилфәнең хәбәренән һуң шаңҡып ҡалған Мәүғиҙә. - Черниковкала бик көслө имсе ҡатын бар. Боҙомдо алып ташлай, кемдең ире ташлап киткән, киреп ҡайтара, эскенән дә дауалай. - Эй, уларға ышанһаң. Ана, былтыр, ябыҡтыра тигәс, бер әбейгә барғайным. Әллә ниндәй үләндәр бирҙе лә ҡайтарҙы. Шуларҙы бешереп эсеп, эсем китеп бер булды. Ун мең аҡсам әрәм генә китте. - Улайһа, үҙең ҡара инде әхирәт, мин әйттем дә бөттөм. Хуш улайһа! - Ярай, ҡыҙма әле, әйҙә бир номерын, яҙып алайым. Бәлки, ярҙамы тейер. Мәүғиҙә, әхирәте Зилфә биргән номер буйынса шылтыратып белеште лә, Черниковкалағы сихырсыға китте. Уны Әлфирә исемле урта йәштәрҙәге ҡатын ҡаршы алды. - Ирең ситкә йөрөймө ни? - тип һораны ул Мәүғиҙәне күргәс тә. - Эйе шул, ҡайҙан беләһегеҙ? - тип һораны Мәүғиҙә, Әлфирәнең ҡапыл шундай һорау биреүенә аптырап. - Һинең йәштәге ҡатындарҙың шул бер көйөк инде, нисек тә ирҙе ҡулда тотоу. Ирҙәр инде, саҡ ҡына кеше күҙенә күренә башлаһалар, һөйәркә һөйә, бисә яңыртыға тотоналар. Мәүғиҙә сеңләп илап ебәрҙе. - Зинһар ярҙам итә күрегеҙ, хаҡына тормам, ризалатырмын үҙегеҙҙе. - Ярар, тыныслан. Тик белеп ҡуй, минең хеҙмәтем арзан түгел. - Күпме? - Илле мең һум! Уның ҡарауы - йөҙ процент гарантия! Ирең бер ергә лә китмәҫ. Мәүғиҙә, бик ҡыйбат бит әле, тип уйлаһа ла, риза булды инде. Шунда уҡ аҡсаһын Әлфирәнең телефон һаны буйынса күсереп тә ҡуйҙы. - Бына һиңә бысаҡ өшкөрөп бирәм, тип, Әлфирә беләк буйы, ялтырап торған ҙур бысаҡ килтереп сығарҙы. Тик бер кемгә лә күрһәтмә, йәшереп тот. - Был бысаҡ менән нимә эшләргә һуң? - Ирең йоҡлап киткәс тә, ошо бысаҡ менән, мин яҙып биргән доғаны уҡып, өҫтөнән баштан-аяҡ йөрөтөп сыҡ. Ирең, бынан кире һинең ауыҙыңа ғына ҡарап торасаҡ. Мәүғиҙә, бысағын сумкаһына тыҡты ла, Әлфирәгә рәхмәт уҡый-уҡый дәртләнеп сығып китте. Ҡайтты ла түҙемһеҙлек менән иренең ҡайтҡанын көтә башланы. Ғилфәт эштән һуңлабыраҡ ҡайтты, әҙерәк һалмыш ине. Бөгөн Мәскәүҙән ҡунаҡтар булды, шуларҙы һыйларға тура килде, - тине ул. - Ашап тормайым, йыуынам да йоҡларға ятам. Мәүғиҙә, иренең тиҙ арала йоҡлап киткәненә шатланып, Әлфирә өйрәткәнсә, оҙон аҡ халатын кейеп алды, сәстәрен туҙҙырып тараны. Йәшереп ҡуйған еренән оҙон бысағын килтереп сығарҙы. Шунан, уҡына-уҡына, йоҡо бүлмәһенә йүнәлде… Был мәлдә Ғилфәт, төшөндә нимәлер күреп, һаташып уянып китте. Бер уянғас, бәҙрәфкә лә барып киләйем тип ҡуҙғала башланы. Ярым ҡараңғы бүлмәлә ҡулына ялтырап торған ҙур бысаҡ тотҡан, сәстәре туҙған, ап-аҡтан кейенгән ҡатынының уҡына-уҡына үҙенә табан килгәнен күреп ҡото осто. Ҡурҡыныс тауыш менән ҡысҡырып ебәрҙе лә тышҡа сығып йүгерҙе. Үҙенең ниәте килеп сыҡмағанына үрһәләнгән Мәүғиҙә: Ғилфәт туҡта әле. Ҡайҙа ҡастың ул? - тип бысағын тотҡан килеш иренең артынан ҡыуа төштө. Урамдағы кешеләр, трусиктан ғына йүгереп сыҡҡан ир кешене, уның артынан бысаҡ тотоп баҫтырған ҡатынды күреп, полицияны саҡырҙы. Был кистәге мажара нимә менән барып бөткәндер, Ғилфәт менән Мәүғиҙәнең һаман да татыу йәшәп ятыуҙарына ҡарағанда, аңлашҡандар шикелле. Бәлки, илле меңлек бысаҡтың ярҙамы тейгәндер. Харис ШӘРИПОВ.",Өшкөрөлгән бысаҡ,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,3820,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-09-19/shk-r-lg-n-bysa-3935084,2024-09-19T07:37:00+00:00
"– Разработанная специалистами Акмуллинского университета платформа позволяет в автоматизированном режиме диагностировать уровень профессиональных компетенций учителя и разрабатывать индивидуальные образовательные маршруты для ликвидации выявленных профессиональных дефицитов. В течение последнего года велась активная работа по внедрению платформы в образовательное пространство ДНР и ЛНР. Число пользователей ИАС в Донецкой и Луганской Народных республиках уже превысило 3 тысячи человек. Таким образом, в настоящее время мы можем говорить об успешной интеграции информационно-аналитической системы в образовательное пространство возвращенных российских территорий, – отметил ректор БГПУ имени М. Акмуллы Салават Сагитов. В Луганской Народной Республике оператором использования ИАС стал Центр непрерывного повышения профессионального мастерства на базе Луганского государственного педагогического университета. В апреле 2025 года командой ЛГПУ при поддержке сотрудников Акмуллинского университета была проведена диагностика универсальных и общепрофессиональных компетенций более 200 преподавателей из всех структурных подразделений по 6 модулям. Эксперты Центра развития образования Луганского педуниверситета дали оценку содержания контрольно-оценочных материалов по социально-гуманитарному, коммуникативно-цифровому, здоровьесберегающему, психолого-педагогическому, воспитательному, учебно-исследовательскому модулям. В Донецкой Народной Республике информационно-аналитическая система Акмуллинского университета выступает сейчас основным инструментом оценки уровня профессиональной компетентности учителя. Курирует данный процесс Центр непрерывного повышения профессионального мастерства на базе Донецкого республиканского института развития образования. – Благодаря техническому и научно-методическому сопровождению проведения диагностики профессиональных дефицитов специалистами Акмуллинского университета диагностику прошли 3025 педагогов городских и муниципальных округов по 17 предметам, что составило около 16 от общего числа учителей. Наличие диагностического инструментария, инструкций для педагогов, проходящих диагностику, и методистов центра, регулярные консультации и помощь коллег из Акмуллинского университета способствуют повышению профессионального мастерства педагогов Донетчины, – рассказала Лариса Пасечник, директор Центра непрерывного повышения педагогического мастерства Донецкого республиканского института развития образования. Команда Центра выступила в качестве разработчиков диагностических материалов для управленцев образовательных организаций. В настоящее время ведется работа по адаптации контрольно-измерительных материалов и размещении их на платформе. – Информационно-аналитическая система активно используется коллегами из новых регионов как цифровой инструмент управления повышением качества образования. Совместная работа в этом направлении продолжается уже в новом аспекте. Особенно ценным для нас является то, что коллеги из ДНР и ЛНР теперь выступают для нас экспертами и разработчиками для новых категорий пользователей платформы, – подчеркнула Гузель Калимуллина, директор ИНПО «Вектор развития» Справочно. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. К 2030 году в стране должно появиться созвездие из 25 кампусов. Работу по данному направлению ведет Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. В настоящее время при поддержке национального проекта «Молодежь и дети» проектируются и строятся 24 таких студгородка. 1 из них уже полностью построен в Москве на базе МГТУ им. Н. Э. Баумана. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Проект уфимского Межвузовского кампуса – это студенческое пространство с жилыми помещениями на 4,3 тысячи человек, учебно-научным комплексом, лабораториями, деловыми зонами, магазинами, уютными скверами и другими объектами комфортной городской среды, которые также будут доступны для всех жителей и гостей Уфы.",БГПУ помогает системе образования в новых российских регионах,['Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1],6,Йәмғиәт,3959,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-07-10/vuz-rezident-mezhvuzovskogo-kampusa-ufy-pomogaet-sisteme-obrazovaniya-4309796,2025-07-10T14:00:00+00:00
"Асыҡланыуынса, Өфөлә ошо көндәрҙә уҡыусы балаға билдәһеҙ номерҙан берәү шылтырата. Ул, гипермаркетҡа заказ килгән, тип смс-код һорай. Бынан һуң телефонға «Дәүләт хеҙмәттәре» порталынан, цифрҙар министрлығынан, Росфинмониторингтан. белгестәр шылтырата. Мутлашыусылар ҡыҙҙы ғаиләһенә енәйәт яуаплылығы янауына ышандыра. Был хаҡта береһенә лә хәбәр итмәҫкә бойоралар. Үҙҙәре даими видеоэлемтәлә торалар. Икенсе көндө Росфинмониторингтың ялған хеҙмәткәре мәктәп уҡыусыһынан фатирҙа аҡса менән ике сейф барлығын белә. Мутлашыусыларҙың сейфтарҙы тикшерергә кәрәклеген, бының өсөн уларҙы курьер килеп аласағын хәбәр итә. Өйҙә бер кем дә булмаһын өсөн, аферистар үҫмер ҡыҙҙың һеңлеһе иҫәбенә 500 һум аҡса күсерә, ул тышҡа сығып китә. Мәктәп уҡыусыһы өйҙә бер үҙе ҡалғас, уға курьер килә, сейфтарҙы һәм ҡыҙҙың сим-картаһын ала. Кисен ата-әсә сейфтарҙың юғалғанын күрә. Шул саҡта ғына ҡыҙ үҙенең мутлашыусыларҙың ҡорбаны булыуын аңлай. Йәш дуҫтарыбыҙ, ошондай шылтыратыу булғанда, телефонды шунда уҡ һүндерегеҙ һәм тиҙ генә атай-әсәйегеҙгә хәбәр итегеҙ!",Өйҙән сейфты тоттороп сығарған,['Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Һаҡ булығыҙ,1043,https://yanshishma.com/articles/a-buly-y-/2026-01-22/y-n-seyfty-tottorop-sy-ar-an-4546525,2026-01-22T14:25:00+00:00
"Әхмәҙиә еҙнә (мәрхүм) эштән ҡайта. Асығып ҡайтып, ашарға һорай. Әле апайымдың ашы бешеп өлгөрмәгән була. Еҙнәмә: – Ана, кисә бешергән аш бар. Бик асыҡһаң, шуны ашай тор! – ти. Еҙнәм, ашты тәмләп ҡараған да: – Был аш әллә әсегән инде? – тип һорай. Вәхиҙә апайым ашты үҙе тәмләп ҡарай ҙа: – Юҡсы! – тип яуап бирә. Әхмәҙиә еҙнә теге ашты һәйбәтләп ашап ҡуя. Бер аҙ ултырғас, түҙеп торғоһоҙ итеп эсе бора башлай. – Вәхиҙә, куфайка бир! – ти ҙә, түҙмәй, яланғас көйө тышҡа йүгерә. Апайым тышҡа фуфайка сығарып бирә. Бер аҙҙан ишек асылып, Әхмәҙиә еҙнә: – Вәхиҙә, кәпәс! – тип ҡысҡыра. Апайым кәпәсен сығарып бирә. Бер аҙҙан еҙнәмдең аяғы туңа башлай. Шунда ғына үҙенең йөн ойоҡбашы менән генә ултырғанын күрә. Тағы ишек асылып китә лә еҙнәм: – Вәхиҙә, быйма! – тип ҡысҡыра. Иренең маҙаһыҙлағанына: – Шул тиклем аптыратырыңды белһәм, ул ашты үҙем генә ашап ҡуйған булыр инем! – тип ҡуя Вәхиҙә апайым. Арзан кәнфит Мөслимә һылыуым пенсия алыу менән, аҙыҡ-түлек алырға тип, улы менән район үҙәгенә килә. «Пятерочка» кибеттәренең яңы ғына асылған ваҡыты. Ғүмерҙә тәмләп ҡарамаған шоколад кәнфиттәренең арзан ғына икәнлеген күреп, ғәжәпкә ҡала. Ҡыуанысынан ҙур сумканы тултырып, төрлө-төрлө кәнфит йыя. Уларҙы саҡ күтәреп касса янына килтереп һала. Кассала ултырыусы ҡыҙ: – Зачем так много берете? Эти конфеты у нас всегда есть, –  ти икән. Һылыуым русса бик яҡшы белмәһә лә, мәрйәләр менән «уҡытып» һөйләшә: – Бускай, бускай, һана! Ейән-ейәнсәрҙәрем күп, – тип яуап биргән. Ҡыҙ һанап бөткәс: – 15 тысяч, – тигәс, ике күҙе биш булған Мөслимәнең. Ул ваҡытта уның пенсия аҡсаһы өс мең һум да юҡ ине әле. Мөслимә һылыуым: – Хәҙер, – тигән дә, бөтә нәмәһен ҡалдырып, малайы эргәһенә йүгергән. – Кәнфиттәр арзан булғанға, балалар килгән һайын бирермен тип, бер сумка кәнфит алғайным, мине ауыл бисәһе тип, алдамаҡсы булды, ахыры! Әллә яңылыш һананымы икән? Бар әле, киренән һанат! – тип улын индереп ебәргән. Баҡтиһәң, кәнфиттәрҙең аҫтына йөҙ грамдың хаҡы яҙылған булған икән! Рәхимә ВӘЛИУЛЛИНА әҙерләне. Сығанаҡ:","«Вәхиҙә, быйма! »",['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Юмор,1998,https://henek.info/news/m-kt-r/2025-12-01/v-hi-byyma-4487566,2025-12-01T09:14:00+00:00
"Шигърият бәйрәме, 26 апрель 201926 апрельдә Шигърият бәйрәме Казанда да, Кырлайда да узачак. Моны ""Татар-информ""га Татарстан мәдәният министрлыгы матбугат үзәгехәбәр иткән. Азатлык элегрәк бәйрәмнең Кырлайга күчерелү ихтималы турында хәбәрләргә әмәгатьчелек мөнәсәбәтенбелешкән иде. Мәдәният министрлыгы хәбәр иткәнчә, бәйрәм гадәти урынында, Тукай һәйкәле янында узачак. Тукай бүләге ияләре дә шунда игълан ителәчәк. Бәйрәмнең төгәл вакыты әлегә билгеле түгел, тик Казанда һәм Кырлайда чаралар бер үк вакытта узмаячак диелә. Туган тел көнендә узачак чараларны мәдәният министрлыгы 21 апрель көнне матбугат чарасында игълан итәргә ыена.15 апрель көнне ел саен Тукай туган көнне Казанда уза торган Шигърият бәйрәменең быел Казанда түгел, ә Арча районы Кырлай авылында үткәрелү ихтималы турында хәбәртаралды. әмәгатьчелек әлеге ихтимал күчерүне кискен тәнкыйтьләп чыкты. Татар зыялыларының бер өлеше бу хәбәрне татарны Казаннан кысрыклап чыгаруның чираттагы күренеше дип бәяләде. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Медиа: 26 апрельдә Шигърият бәйрәме Казанда да узачак,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1222,https://www.azatliq.org/a/31207819.html,2021-04-16T17:26:57+00:00
"Равил КайбалиевСтаврополь өлкәсе Нефтекум районы Кара-Түбә авылы мәчете имамы урынбасары, 38 яшьлек Равил Кайбалиевны 26 сентябрьдә Буденновскидан кайтканда билгесез кешеләр атыпүтергән. Аның мәете машинасы янында табылган. Кайбалиевның йортында былтыртентүләр узды. Шул вакытта ук имам урынбасары гомеренә куркыныч яный дип белдергәннәр иде, хәтта аны башка төбәккә күчеп китәргә өндәүчеләр дә булган. Ләкин алты баласы булган ата кеше һич кенә дә моңа өрьәт итмәгән, дип яза сәхифәсе. Кайбалиев мөселманнарның хокукларын яклаучы буларак билгеле шәхес. Вся Правда язуынча, ул террор оешмаларына катнашы булуда гаепләнгән имам һәм гади мөселманнарның мәхкәмәләргә тартылуына канәгатьсезлеген белдереп килгән. ""Яровая кануннарына""кискен каршы чыккан, бигрәк тә мөслимәләргә мәктәптә яулык бәйләүне тыю карарынтәнкыйтьләгән. Ставрополь өлкәсендә мөслимәләрнең мәктәптә яулык бәйләү хокукы өчен көрәш алып барган Иргаклы авылы мәчете имамы, мөселманнар арасында зур дәрәәгә ия Замирбәк Мәхмүтов былтыратып үтерелде. ирле халык Нефтекум районы мөселман әмгыятенә басым даими бара дип саный һәм барлык бу үтерүләрдә көч оешмалары белән бәйле булган ""үлем эскадроннары"" катнашлыгы бар дигән фикердә тора, дип яза "" "". Әлеге районданугайларкүпчелекне тәшкил итә. Кайчандыр бер халык саналган, империяләр тоткан татар-нугай бүген аерым милләтләр булып санала. Уртак тарих, уртак әдәбият, уртак мәдәни мирас, уртак каһарманнар, бүген дә бөтенләй тылмачның кирәге булмаган уртак тел бар.2012 елдан бирле Ставропольдә барлыгы иде мөселман рухание үтерелде. Кайбалиев һәм Мәхмүтовка кадәр, 2014 елны активист Алмаз Абулнасыйров, шул ук елны ФСБ хезмәткәрләре янына сорау алуга чакырылганнан соң Замир Таибов, 2013 елның азагында мөселман әмгыяте вәкиле Ибраһим Нуров, куәт оешмалары тарафыннан тоткарланган Канглы авылы имам урынбасары Мансур Адигисиев үлгән килеш табылды. 2012 елны Пятигорскида машина шартлап Ставрополь мөфтие урынбасары Корман Исмаилов һәлак булды. Ставропольдән тыш, Дагыстанда да бик күп дин әһелләре юк ителә. Шулай ук 2013 елда Төньяк Осетия мөфтие урынбасары Ибраһим Дударов, 2014 елны Төньяк Осетиядә Владикавказ мәчете имамы 36 яшьлек Рәсүл Гамзатоватып үтерелде. Гамзатовның шулай ук алты баласы ятим калды. Моңа кадәр, 2011 елны Ярославль әмигъ мәчете имамы 29 яшьлек Абдулмәид хәзрәтне (Артур Манукян) ястү намазыннан соң өенә кайткач үз өе керешендәатып үтергәннәр иде. Аңа кадәр генә шул ук мәчетнең имам ярдәмчесе үтерелде, мондый хәлләр 2011 елда Ивановода, 2010 елда Төмән өлкәсе Яңа Уренгой өлкәсендә дәкүзәтелде. Аналитиклар әйтүенчә, имамнарның еш үтерелүен аларның киң әмәгатьчелеккә мәгълүм шәхесләр булулары һәм шул ук вакытта аларның һөүмнәрдән сакланмаган булуы беләнаңлатырга була.",Русиядә имам булу куркыныч,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Донъя,2714,https://www.azatliq.org/a/28016824.html,2016-09-27T15:12:07+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТехниканы тәртиптә тотар өчен быел 6 млрд сум кирәк. ел аралыгында Татарстанда авыл хуалыгы техникасын төзекләндерү чыгымнары 67ка, яки 2,1 млрд сумга арткан. Бу хакта республиканың авыл хуалыгы министры Марат әббаров китергән саннардан күренә. Ул бүген хөкүмәт киңәшмәсендә язгы-кыр эшләренә әзерлек турында хисап тотты.2022 елда техниканы төзекләндерү чыгымнары — 3,9 млрд сум, 2023 елда — 5,2 млрд, 2024 елда 5,6 млрд сум тәшкил иткән. 2025 елда исә 6 млрд сумга итәчәк. — Быел техниканы төзекләндерү өчен 6 млрд сум акча таләп ителә. Чыгымнар 400 млн сумга арткан. Моңа техник паркның тузуы һәм детальләргә бәяләр үсүе сәбәп булды.1 март мәгълүматлары буенча, Татарстанда тракторларның — 93ы, чәчкечләрнең — 97ы, чәчү комплексларының — 90ы һәм туфрак эшкәртү агрегатларының 96ы төзекләндерелгән. Узган ел ахырында Марат әббаровхөкүмәт киңәшмәсендәреспубликадагы машина-трактор паркы 60ка тузган дип белдерде. 2024 елда Татарстан 10 млрд сумга 3 мең авыл хуалыгы техникасы сатып алынган. Авыл хуалыгы тармагында проблемнар 2022 елда Русиянең Украинага каршы сугыш башлавыннан соң кискенләште. Татарстан авыл хуалыгы тармагы чит ил техникасына бәйле булып кала.2023 елда республикада кулланылучы печән әйләндергече — 41 процентка, чәчүлек комплексы — 56, печән чапкычлар — 52, чөгендер ыючы комбайннар — 76, бәрәңге алучы комбайннар — 56, ашлык комбайннары — 29, тракторлар — 11, авыл хуалыгы машиналары — 30 процентка импорт техникасысанала. Мәсәлән, 2024 елда Татарстанда комбайннарны ике тапкырга азрак сатып алдылар. Төп сәбәбе — техниканың бәясекыйммәтләнүе. Авыл хуалыгына кадрлар да итми. Бүген Татарстанда 759 механизаторгаихтыя бар. Былтыр Татарстанда мөгезле эре терлек санын 5ка кимеде. Фермерлар барлыгы 28 мең башка, шәхси хуалыкларда исә, сыерлар саны 9 меңгә азайды. ""Без халыкны югалтабыз. Әгәр дә эш һәм терлек булмаса, авыл ирлекләре бик нык бушап калачак"", дип белдергән иде Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Соңгы өч елда Татарстанда авыл хуалыгы техникасын төзекләндерүгә чыгымнар 67 процентка арткан,['Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2004,https://www.azatliq.org/a/songgi-och-elda-tatarstanda-avil-hujaligi-tehnikasin-tozeklanderuga-chigimnar-67-protsentka-artkan/33339920.html,2025-03-07T16:15:53+03:00
Был алдынғы дауалау-тергеҙеү  комплексы терәк-хәрәкәт аппараты сирҙәренән һәм имгәнеүҙәрҙән һуң  һауыҡтырыу өсөн ҡулланыла.,Дауалау-тергеҙеү комплексы ярҙамына өмөт ҙур,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Милли проекттар,123,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2025-12-04/daualau-terge-e-kompleksy-yar-amyna-m-t-ur-4493719,2025-12-04T10:30:00+00:00
Аида Ғарипова – Иҫке Собханхол мәктәбенең «А» иныфы уҡыусыһы. Уның көндәлеген «дүртле» һәм «бишле» билдәләре генә биҙәй. Белем усағындағы спорт синыфында шөғөлләнә икән.,Аида мәсеткә лә йөрөй,['Дин' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Дин,169,https://yanshishma.com/articles/iman-bar-a-khla-bar-/2025-04-27/aida-m-setk-l-y-r-y-4214039,2025-04-27T19:00:00+00:00
"Маҡсат. Билдәле башҡорт яҙыусыһы Яныбай Хамматовтың тормош юлы һәм уның ижады буйынса белемдәрҙе тәрәнәйтеү. Бурыстар. Яҙыусының биографияһы менән танышыу, уның ижадына байҡау яһау, һығымта эшләү, әҫәрҙәрен уҡыу һәм өйрәнеүгә ҡыҙыҡһындырыу, уларға нигеҙләнеп тормош ҡәҙерен белергә өйрәтеү, уҡыусыларҙың фекерләү ҡеүәһен, хәтерен үҫтереү, нейроселтәр ҡулланып һүрәт эшләү күнекмәләрен үҫтереү. Йыһазландырыу. Компьютер, проектор, Интернет селтәре, аҡыллы колонка, альбом бите, фломастер һ. б. Формаһы: интеллектуаль уйын. Предмет-ара бәйләнеш: халыҡ ижады, тел, әҙәбиәт, һынлы сәнғәт. Ҡатнашыусылар:  –   класс уҡыусылары. Дауамы: 30 – 40 минут. Интеллектуаль уйындың барышы Инеш өлөш –  Һаумыһығыҙ! Һәр көн, һәр осрашыу сәләмләүҙән башлана! Беҙ ҙә матур һүҙҙәр менән бер-беребеҙгә уңыштар теләп, дәресте башлайыҡ! Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Фәрит улы Хәбировтың Указына ярашлы быйыл, 2025 йылда, билдәле башҡорт яҙыусыһы Яныбай Хамматовтың 100 йыллыҡ юбилейы айҡанлы күп саралар үткәреү планлаштырылған. Беҙҙең бөгөнгө осрашыу ҙа оло шәхес, талантлы яҙыусыға арнала. – Әйҙәгеҙ, «Һүҙ оҫтаһы Яныбай» исемле интеллектуаль уйында «Хамматов иленә» сәйәхәт ҡылайыҡ, уның ижады менән яҡындан танышайыҡ! – Интеллектуаль уйындың ҡағиҙәләре: уйын дүрт турҙан тора, һәр турҙа төрлө һорауҙар һәм ҡыҙыҡлы күнегеүҙәр тәҡдим ителә. Кем белә, шул ҡул күтәреп яуап бирә. Иң күп дөрөҫ яуап биреүсе еңеүсе була! Һеҙҙең эштәрегеҙҙе баһалаусылар ҙа бар бөгөн! (Жюри менән таныштырыу. ) – Зирәк һәм аҡыллы уҡыусылар ҡатнашҡан «Һүҙ оҫтаһы Яныбай» интеллектуаль уйынын башлайбыҙ! Интеллектуаль уйындың төп өлөшө Беренсе тур: Кем ул Яныбай Хамматов? – Башҡорт телендә кем? һорауына исем һүҙ төркөмө һәм тик кешеләр генә яуап бирә. Мәҫәлән, кем? – яҙыусы, шәхес, яҡташ. – Кем ул Яныбай Хамматов? һорауына яуап бирер өсөн, яҙыусы тураһында ҡыҫҡа ғына белешмә менән танышырға тәҡдим итәм. Иғтибарлы уҡығыҙ, һуңынан һорауҙарға дөрөҫ яуап бирер кәрәк! (Яҙыусы тураһында белешмә слайдта сыға, һөйләмдәрҙе уҡыусылар «сылбырлап» уҡый. ) Хамматов Яныбай Хаммат улы (16 ғинуар 1925 йыл – 28 сентябрь 2000 йыл) – яҙыусы, дәүләт, хужалыҡ, партия һәм комсомол органдары ветераны. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы, СССР Яҙыусылар союзы премияһы, Ким Әхмәтйәнов исемендәге һәм Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премиялар лауреаты. Белорет районының почётлы гражданины. – Ә хәҙер «Блиц-һорау»ға яуап биреп үтәйек!  Ҡыҫҡа  һорауҙарға «эйе» йә «юҡ» тип  яуап бирергә кәрәк. Блиц-һорау 1 Яныбай Хамматов  – билдәле башҡорт яҙыусыһы. Эйе – юҡ 2 Яныбай Хаммат улы шиғырҙар ижад иткән. Эйе – юҡ 3 Яҙыусы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Эйе – юҡ 4 Ул – Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы. Эйе – юҡ 5 Яныбай Хамматов - Белорет районының почётлы гражданы. Эйе – юҡ 6 Яныбай Хаммат улы – СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Эйе – юҡ 7 Яҙыусы балалар өсөн әкиәттәр ижад иткән. Эйе – юҡ 8 2025 йылда 100 йыллыҡ юбилейы билдәләнә. Эйе – юҡ (Дөрөҫ яуап: 1 – «эйе»,  2 – «юҡ»,  3 – «эйе»,  4 – «юҡ»,  5 – «эйе»,  6 – «эйе», 7 – «юҡ»,   8 – «эйе». ) – Яҡшы, уҡыусылар! Яныбай Хамматов – билдәле башҡорт яҙыусыһы һәм быйыл уның 100 йыллыҡ юбилейы билдәләнә. Икенсе тур: Яҙыусы ҡайҙа тыуған һәм эшләгән? – Башҡорт телендә ҡайҙа? һорауына урын рәүеше  яуап бирә ( алыҫ, яҡын ). Шулай уҡ исемдәр урын-ваҡыт килештә урынды, ваҡытты белдерә ала. Мәҫәлән, нимәлә? – ауылда, ҡалала, мәктәптә. –  Яҙыусы ҡайҙа тыуған һәм эшләгән? һорауына яуап бирер  өсөн, ошо видеоны ҡарарға кәрәк. (Һылтанма аша үтеп, ике минут тирәһе видеоны ҡарайҙар. ) – Был видеоны беҙҙең уҡыусы Кузнецова Дарья рус телендә эшләгән. Әйҙәгеҙ, хәҙер уны башҡортсаға тәржемә итеп, һорауға яуап бирәйек! Ә тәржемә итергә беҙгә «Һомай» исемле аҡыллы колонка ярҙам итер! ) (Һылтанма аша үтеп, «Һомай» аҡыллы колонка тәржемә иткән видеоны ҡарайҙар. Был турҙа һорауға яуап бирер өсөн шулай уҡ Википедиянан мәғлүмәттәр алырға ла мөмкин. ) Яныбай Хаммат улы Хамматов 1925 йылдың 16 ғинуарында хәҙерге Белорет районының Исмаҡай ауылында тыуған. 15 йәшенән Үрге Әүжән алтын приискыһында эшләй. КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы ике йыллыҡ партия мәктәбендә уҡый. 1946 йылдан ВЛКСМ-дың Белорет район комитетында инструктор, унан бүлек мөдире була. 1947 йылда 1-се секретарь итеп һайлана. 1949 йылдан ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетында, унан һуң 1952 йылға тиклем «Башзолото» тресында сәйәси бүлек етәксеһе урынбаҫары булып эшләй. 1954 йылда КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетына инструктор итеп күсерелә. 1956 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын (хәҙерге Башҡорт дәүләт университеты) тамамлай. 1960 йылдан хеҙмәтсәндәр депутаттарының Әбйәлил район Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй. 1963 – 1969 йылдарҙа БАССР Эске эштәр министрлығында бүлек етәксеһе була. Яҙыусы ҡайҙа тыуған һәм эшләгән? һорауына яуап бирер  өсөн филворд сисеп алайыҡ! Ошо шаҡмаҡтар буйлап, Яныбай Хамматовтың тормош юлына ҡағылған һүҙҙәрҙе табырға кәрәк! Кем тиҙерәк һәм күберәк табыр икән? (2 – 3 минут ваҡыт бирелә, шунан яуаптар тикшерелә. ) Филфорд сисеү Б Н Ы Т Л А Ө Л К Ә Е И Н С Т Р У К Т О Л У Н И В Е Р С И Р О С И И Р П Т Е Т И Р К Ә Б Й Ә Л И Л Л Е Ф Р О Н Т О В И К Т Х А М М А Т О В Е Б Ү Л Е К Е Т Ә К С (Яуаптар: Белорет, алтын, инструктор, университет, Әбйәлил, прииск, фронтовик,  ил, Хамматов, бүлек, етәксе, өлкә. ) –  Эйе, дөп-дөрөҫ, Яныбай Хамматов Белорет районында тыуған, алтын приискиһында эшләгән һәм күп юғары вазифалар биләгән. Өсөнсө тур: Яныбай Хамматов ниндәй әҫәрҙәр яҙған? –  Башҡорт телендә ниндәй? һорауына сифаттар яуап бирә. Мәҫәлән, яңы, ҡыҙыҡлы китап. – Был турҙа Яныбай Хамматов ниндәй әҫәрҙәр ижад иткәнлеген белер өсөн, ребустар сисергә кәрәк! Ребустар сисеү (Дөрөҫ яуап: «Тыуған көн») (Дөрөҫ яуап: «Бөртөкләп йыйыла алтын») (Дөрөҫ яуап: «Аҡман-тоҡман») (Дөрөҫ яуап: «Йәшенле йәй») (Дөрөҫ яуап: «Төнъяҡ амурҙары») – Бик яҡшы! Яныбай Хамматов – 20-нән ашыу роман һәм повестар авторы. Шулар араһында иң билдәле романдары: «Төнъяҡ амурҙары», «Бөртөкләп йыйыла алтын», «Тыуған көн», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй». Дүртенсе тур: Яныбай Хамматовтың бала сағы нисек үткән? – Башҡорт телендә нисек? һорауына рәүештәр яуап бирә. Мәҫәлән: шәп, әкрен. Яныбай Хамматовтың бала сағы нисек үткәнен белер өсөн беҙгә уның  автобиографик повесы ярҙам итер! Тик ҡарағыҙ әле, бында бер нимә лә аңлашылмай: «Хрсәтәле блаа саҡ». Әйтерһең дә, ҡышҡы һалҡын буран әҫәрҙең исемендәге хәрефтәрҙе бутаған, туҙҙырған. Әйҙәгеҙ әле, яҙыусының автобиографик повесы нисек атала икәнен бергәләп уҡып ҡарайыҡ: (Дөрөҫ яуап: «Хәсрәтле бала саҡ»). – Эйе, Яныбай Хамматовтың автобиографик повесы «Хәсрәтле бала саҡ» тип атала! Һәм хәҙер ошо повесть буйынса һорауҙарға яуап бирәйек! Автобиографик повесть буйынса һорауҙар: Яныбай тигән исем нимә аңлата? Һеҙ нисек уйлайһығыҙ? (Уҡыусыларҙың яуабы. Әҫәрҙән өҙөк уҡып китергә була. ) –  Ата-әсәһе ниндәй мәғәнә һалған икән Яныбай (Яңыбай) тигән исемгә? Әйҙәгеҙ, повестан уҡып үтәйек! . Хәҙер һинең заман килде, улым. Хоҙайҙан булып, яңы тормошта шатлыҡлы йәшәргә яҙһын һиңә. Исемең есемеңә тура килһен. Һөйләмдә Яныбай Хамматовтың тыуған ауылының исеме төшөп ҡалған. Уның тыуған ауылының исемен ҡуйып, һөйләмде уҡығыҙ! . Иҫке ғөрөф-ғәҙәткә ныҡ ышанған халҡы шайтандан, ен һуғылып ауырыуҙан, дин әһелдәре ҡарғышынан һәм ҡәһәр һуғылыуынан йөрәге алынып ҡурҡты. Шулай ҙа мәсеттән яһалған клубҡа кешеләр йөрөй башланы. (Дөрөҫ яуап: Исмаҡай. ) Яныбай Хамматовтың ғаиләһендә нисә бала булған? Ошо һөйләмдәрҙе уҡып, әйтегеҙ! . Белмәйем, ҡыҙым, белмәйем шул! . Беренән-бере бәләкәйҙәр шул балаҡайҙарым. Яныбай ға – дүрт, Мөхәммәт енә – өс, Әминә һенә ике генә йәше саҡ тулды, – тип әсәйем сәңгелдәктә биләүле бәпес ен имеҙергә ултырҙы. (Дөрөҫ яуап: биш бала – апаһы, Яныбай, Мөхәммәт, Әминә һәм бәпес. ) Ижади эш: нейроселтәр ярҙамында һүрәт эшләү. – Яныбай бала саҡта ниндәй малай булғанын күҙаллар өсөн, әҫәрҙән өҙөк уҡыйыҡ. . Ә миңә туғандарым араһынан иң олоһо булараҡ, кемдәндер алып кейеп бәләкәсәйткән бүрек, ҡыҙғылт төҫлө сәкмән, тула ҡуңыслы өр-яңы ҡата әҙерләп ҡуйғайны. Мине кейендергәс, билемде билбау менән ҡыҫып быуҙы ла яғымлы йылмайҙы. Әйҙәгеҙ, кейемдәрҙе белдергән һүҙҙәрҙе «Башҡортса-русса һүҙлек»тән ҡарап, аңлатып үтәйек! (Һүҙҙәрҙең мәғәнәһен аңлау өсөн презентацияла «Һүҙҙе һүрәт менән тоташтыр! » дидактик уйынын да ойошторорға мөмкин. Бында һүҙҙәр һәм һүрәттәр күрһәтелә, уҡыусылар уларҙы әйтергә, тоташтырырға тейеш. ) Бүрек – шапка-ушанка Сәкмән – чекмень, верхняя мужская одежда Ҡата – глубокие кожаные галоши на каблуках – Хәҙер Яныбайҙың бала саҡтағы  портретын эшләргә кәрәк. Ә бының өсөн беҙгә нейроселтәр ярҙам итер! Нейроселтәр менән һүрәт эшләү программаһын ҡулланып, һәр кем яҙыусының бала сағын эшләй, һуңынан күргәҙмә ойошторола, һығымта эшләнә. Мин дә нейроселтәр ярҙамында Яныбай Хамматовтың бала саҡ портретын эшләп ҡараным һәм ошондай һүрәттәр килеп сыҡты. Һеҙ нисек уйлайһығыҙ: ошо һүрәттең ҡайһы нығыраҡ тура килә? Ни өсөн? (Һүрәттәрҙе ҡарау, анализлау. ). Йомғаҡлау. «Һүҙ оҫтаһы Яныбай» исемле интеллектуаль уйынының аҙағына ла килеп еттек! Бөгөн бик  зирәк һәм иң аҡыллы уҡыусылар менән «Хамматов иленә» сәйәхәт иттек, уның ижады менән яҡындан таныштыҡ! – Әүҙем ҡатнашҡан һәм дөрөҫ яуап биргән уҡыусыларҙы билдәләп, бүләкләү өсөн һүҙ баһалама комиссияһы ағзаларына бирелә. (Еңеүсе уҡыусыларҙы билдәләйҙәр, ҡотлайҙар. ) – Башҡорт халҡының талантлы яҙыусыһы Яныбай Хаммат улы Хамматовты ысын мәғәнәһендә  һүҙ оҫтаһы, тип әйтә алабыҙ! Алтынға тиң әҫәрҙәр – ҙур романдар, ҡыҙыҡлы повестар ижад итеүсе  оҫта яҙыусы ул!",Һүҙ оҫтаһы Яныбай (Кластан тыш сара),"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 1 1 0 0 0 1 1 1 1],11,Мәғариф,9596,https://uchbash.com/articles/vospitanie-i-dopolnitelnoe-obrazovanie/2025-04-25/o-ta-y-yanybay-klastan-tysh-sara-4484381,2025-04-25T16:10:00+00:00
"Моңло тауышлы Миңзәлә Түләбаеваның ""Ҡыҙыл бөрлөгән"" тигән йырын тыңлап ҡарағыҙ әле, дуҫтар! ""Минң өр-яңы ""Ҡыҙыл бөрлөгән"" йырының клибын ҡарарға саҡырам, дуҫтар! Йәмл Саҙалы буйҙарында йәш гройҙарыбыҙ Әминә Фәхртдинова, Мирсал Татлыбавтар мнән төштөк. Йәштәрҙ йәлп иттрүҙә ярҙам күрһәткән Сирғол мәҙәниәт йорто хҙмәткәр Фәниә Йскәнйәроваға, прокт авторы Рафиҡ Ғүмәр улы Ноғомановҡа, билдәл ржисср Ирәндк Иҙрисовҡа сикһҙ рәхмәтмд блдрәм! Алла бирһә, оҙаҡламай тлвизор экрандарында күррбҙ тип ышанам! "" - тип яҙған йырсы үҙенең ""Бәйләнештә"" сәхифәһендә.",Ошо йыр һеҙгә оҡшаймы?,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Мәҙәниәт,551,https://shonkar.com/news/culture/2025-08-07/osho-yyr-e-g-o-shaymy-4340950,2025-08-07T09:39:00+00:00
"На Российском промышленном форуме, который пройдет в Уфе с 12 по 14 ноября, обсудят основы технологического развития страны, сообщает пресс-служба правительства республики. В рамках форума состоятся и специализированные выставки — «Машиностроение», «Металлообработка» и «Инновационный потенциал Уфы». В этом году в них примут участие 80 компаний из 15 регионов России, 45 которых участвуют впервые. Экспозиция охватывает весь спектр отрасли: металлообрабатывающее оборудование, инструменты и оснастка; промышленные роботы, контрольно-измерительные машины и приборы; станочная оснастка, сварочное и лазерное оборудование, СОЖ для металлообработки, машиностроения и многое другое. В деловой программе ожидается проведение 32 мероприятий с участием 200 федеральных и региональных экспертов из России, Беларуси, Казахстана и Кыргызстана.",Кемдәр нимә эшләй?,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Иҡтисад,833,https://shonkar.com/news/i-tisad/2025-10-28/kemd-r-nim-eshl-y-4444932,2025-10-28T20:05:00+00:00
"Напомним, что во время трагедии пострадали шесть человек – сотрудник полиции, четверо иностранных студентов, а также сам нападающий при задержании. У всех – ножевые ранения различной степени. В больницах находятся пять человек, им оказывают необходимую медицинскую помощь. Радий Хабиров ознакомился с обстоятельствами происшествия, ответил на вопросы студентов и отметил, что в республике уже принимают дополнительные меры по усилению охраны образовательных учреждений. В завершение встречи Радий Хабиров осмотрел учебные аудитории, бытовые комнаты и пожелал студентам хорошей учёбы. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В РБ принимают меры по усилению охраны образовательных учреждений,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Аңлатма,701,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2026-02-10/v-rb-prinimayut-mery-po-usileniyu-ohrany-obrazovatelnyh-uchrezhdeniy-4572145,2026-02-10T12:58:00+00:00
"Митрополит Феофан (с) һәм Камил СәмигуллинКазан һәм Татарстан митрополиты Феофан: –Тәрибәле итәкче. Аңа 68 яшь. Дин тыелган совет чорында Израил, Сүрия, Африка, соңрак Кавказ төбәкләрендә эшләгән. –Оештыру һәм ораторлык сәләте зур. Сембердә эшләгән бер ел эчендә генә дә ул күпсанлы чиркүләрне төзекләндерә алган, өлкәгә 400 ел эчендә беренче мәртәбә урыс патриархын китергән. Митрополит Феофан губернатор Сергей Морозов белән Казанга китү алдыннан үткәргән хушлашу гыйбадәтендә, Ульяновск, 19 июль 2015 ел. –Журналистларга ачык. Заманча технологияләр белән эш итәргә ярата. Аның матбугат очрашулары сәхифәсендә турыдан-туры алып барыла. Урыс православ чиркәвенең ВКонтакте челтәрендәге ""Атакай онлайн"" (""Батюшка онлайн"") проектында сорауларга видеоаваплар бирә. –Дипломатик эш тәрибәсе зур. Аны ""митрополитрук"" дип тә йөртәләр. Сембердә эшләгән бер елда ирле губернатор ергей Морозов белән дуслашып, аны чиркәү чараларына китертә алган. Чечняда эшләгәндә президент Рамзан Кадыйров белән дә уртак тел тапкын. –Яңа буынга багышланган конференцияләрдә актив катнаша, күңел ачуга корылган телевизон тапшыруларда чыгыш ясый. –Сембердә чиркәү каршында епархиаль православ яшләр клубы белән эш итә. –Спорттан, заманча шаукымнардан читләшми, картинг ярышларында катнаша. Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин: –Татарстан мөфтияте тарихында иң яшь мөфти. Аңа бары 30 яшь. Күп вакытын китап укып, белем алып үткәрә. Китапханәдә еш булуы әйтелә. Элекке татар дин белгечләре тормышы белән кызыксына. Камил Сәмигуллин телефоннан майлайга нәрсәдер аңлата–Идарә итү тәрибәсе итеп бетми. Журналистларга ачык түгел. –Яшьләрне үз артыннан тарту өчен заманча технологияләргә зур игътибар бирә. Былтыр Кол Шәриф мәчетендә Ураза гаетендә мөнбәргә планшет белән чыккан Русиядәге беренче мөфти булды. Инстаграм, Твиттер сәхифәләрен алып бара. –Мөфтилеккә керешкәндә урысча гына сөйләшсә, хәзер татар телен шомартты. Районнарда чыгышларын татарча ясарга тырыша. һәм ширкәтләренә хат язып, аларның эшләү системын татар теленә тәремә итүләрен сорарга ыенуын әйткән иде. –Ислам сайтларында блоглары бар. Укучыларның сорауларына авап бирә. –Татарчадан тыш төрек, гарәп, урыс телләрен белә. Ораторлык осталыгы камилләшеп килә. –Яшьләр өчен ислам әйләвен оештыруда катнашып йөрде. –Гаилә мөнәсәбәтләре нигезе турында дәресләр алып барды. – - дигән интернет мәдрәсә булдырды.",Митрополит Феофан. мөфти Сәмигуллин: Өммәтне туплауда кем остарак?,['Дин' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 1 0 1 0 1 0 1 0 0 1 0],6,Татарстан,2341,https://www.azatliq.org/a/27139541.html,2015-07-21T09:34:30+00:00
"Кесе Ватан – Рәсәйҙең көсө Бөтә Рәсәй  муниципаль форумының Сәнәғәтле муниципалитет маршрутында ҡатнашыусыларҙа Республикаға идара итеү үҙәге айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу тыҙырҙы. Башҡортостандың Республика идара итеү үҙәге – уникаль комплекс. Халыҡ менән бәйләнешкә комплекслы ҡараш булдырылыуы һоҡландырҙы. Бөтә йүнәлештәр буйынса ла етди эшләнеш үткәрелеүе һиҙелеп тора. Селтәр компаниялары менән хеҙмәттәшлек яйға һалынған. Был иһә ҙур төбәктең һыу һәм йылылыҡ тәьминәте, ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар менән бәйле бөтә мәсьәләләрен хәл итеү мөмкинлеген бирә. Был шарттарҙың Башҡортостан халҡының йәшәү сифатын яҡшыраҡ һәм уңайлыраҡ итеүенә шикләнмәйем, – тине Ульяновск өлкәһенең Чердаклин районы хакимиәте башлығы Юрий Нестеров. Форумдың төбәктәргә арналған көнөндә унда ҡатнашыусылар Башҡортостандың бер нисә муниципалитетында ла булды. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Был Үҙәктең эшенә барыһы ла һоҡланды,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Файҙалы эштәр,941,https://bashgazet.ru/articles/godpoleznihdel/2026-01-17/byl-kte-eshen-bary-y-la-o-landy-4555308,2026-01-17T17:30:00+00:00
Башҡортостандың махсус хәрби операция биләмәһендәге Салауат Юлаев исемендәге батальоны яугирҙары алғы һыҙыҡта дәүләт наградалары алды.,Беҙҙең батырҙар,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,134,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-30/be-e-batyr-ar-4525855,2025-12-30T18:00:00+00:00
"Үҙемдең йомшаҡ күңелле, һәр саҡ яғымлы әсәйем менән сағыштырып ҡарағанмындыр инде уға. Рәймә, һирәгерәк булһа ла, беҙҙең араға уйнарға килгеләй торғайны, әммә, әсәһе урам тышына сығып, әсе тауыш менән ҡысҡырыуы була, үҙенең исемен әллә ҡайҙан ишетеп, ҡыҙ шунда уҡ йүгереп ҡайтып китә. Минең менән йәштәш булған был һылыу ҡыҙҙы йыш ҡына илатып, сәсенән тартҡылап, ҡаҡҡылап-һуҡҡылаған әсәһе, ысынлап та, боронғо әкиәттәрҙәге әлеге персонаждарҙы хәтерләтә ине шул. Мөләйем йөҙлө Рәймәнең оҙон керпектәре иламаған ваҡытта ла сыланған, хатта көлгән мәлдәрендә лә матур һоро күҙҙәре йәш менән мөлдөрәмә тулы һымаҡ тойола. Урам буйлап илай-илай, һағышлы, үҙенсә генә бер көйгә һалып: ""Әсәйем әлләғайҙа, әсәйем әлләғайҙа, әсәйем әлләғайҙа…"" - тип, бер туҡтауһыҙ ҡабатлап, беҙҙең өй тапҡырынан үтеп барғанын күҙ алдыма килтерһәм, әле булһа күңелем тула. Һуңғараҡ уның ысынлап та үгәй ҡыҙ булыуы, үҙ әсәһенең башҡа ауылда йәшәүе хаҡында белдем. Бәғзеләр өсөн фәһем йә ғибрәт булырлыҡ ошо ғаиләнең тарихын да аҙағыраҡ ишеттем. Хисмәтулла ағай йәш сағында Нәжиә исемле бер матур ҡыҙ менән яратышып өйләнешкәндәр. Әммә йәштәрҙең ҡауышыу шатлығы оҙаҡҡа бармай. Йорт хужабикәһе Бәҙрикамал әбей тәүге көндәрҙән үк килененең ниндәй ҙә булһа етешһеҙлеген табырға тырышҡан, уға һәр саҡ иҫкәрмәләр әйтеп, хатта йыш ҡына әрләшеп, шау-шыу күтәрер булған. Рәймә исемле ҡыҙ балалары тыуғас та бер өй эсендә йәшәгән был ғаиләгә тыныслыҡ килмәй. Хисмәт кәләшен яҡлашырға баҙнат итмәй, яратҡан әсәһенә ҡаршы бер һүҙ ҙә әйтә алмай, хатта әсәһенең һүҙенә төшөп, ҡайһы берҙә ҡатынына екеренергә лә тартынмай башлай. Ҡәйнә йортондағы шул тормошҡа түҙеп тора алмаған Нәжиә еңгә ауылына ҡайтып китергә мәжбүр була. Ә ике йәшлек Рәймәне ""Үҙебеҙ ҡарап үҫтерәсәкбеҙ"", тип, әсәһенә бирмәйенсә алып ҡала Хисмәт ағай. Оҙаҡламай был ағай Зөләйха исемле икенсе бер апайҙы кәләш итеп ала. Әммә уныһы ла ҡәйнә менән һыйыша алмай, айырыла. Һәм, ниһайәт, ошо ғаиләгә Мәйсәрә еңгә килен булып төшә. Йәш кенә булыуына ҡарамаҫтан, инде ике ҡатын айырып өлгөргән кешегә тормошҡа сығырға баҙнат иткән был килен үҙе эшкә лә егәрле, шул уҡ ваҡытта ярайһы ғына ҡыйыу, телгә лә сос булып сыға. Бәҙрикамал әбей хаҡында алдан ишетеп йөрөгән, шунлыҡтан, һәр төрлө ҡаршылыҡтарға ла әҙер булғандыр, моғайын, был еңгә. Оҙаҡламай, ҡәйнәнең әре менән осраша башлағас, уның һәр ""һөжүмен"" ярайһы ғына уңышлы итеп кире ҡағыуға, бәғзе ваҡыт хатта ""контратакаға"" күскеләүгә лә өлгәшә. Халыҡта әйтмешләй, ""шынаны шына менән һуғып сығарыуға"" ирешә йәш килен. Көнө буйы совхоз эшендә булған Хисмәт ағай уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәтен әллә ни күрмәй йөрөһә лә, Бәҙрикамал әбей улына ошаҡлашҡандыр, моғайын… Тик инде ике ут араһында ярайһы ғына ""сыныҡҡан"" Хисмәтулла был кәләште ҡулынан ысҡындырмаҫҡа ҡарар итә, күрәһең, матур ғына итеп һөйләшеп, әсәһен тынысландырырға ла өйрәнеп ала. Өр-яңынан йорт һалып, әле ярайһы ғына ""шәп"" әбейҙең яңғыҙын ҡалдырып, башҡа сығып, был ғаилә үҙ-ара татыу ғына йәшәй башлай. Тағы өс балалары донъяға килә… Улының ғаиләһен болғарға ""ҡулы ҡысытҡан"" Бәҙрикамал әбей, әленән-әле уларға инеп, килене менән һүҙгә килешеп торһа ла, Хисмәтулла ағай хәҙер инде быны бөтөнләйгә ""күрмәй"". Мәйсәрәһенең унһыҙ ҙа бирешмәйәсәген аңлаған ир, әсәһе ни генә һөйләһә лә, уның һүҙенә иғтибар итмәй. Ғәзиз балаларынан да айырылғыһы килмәгәндер, ахырыһы… Бәләкәй булыуыма ҡарамаҫтан, ярайһы ғына зирәк малай булғанмындыр инде: уларҙың бына шулай йәшәп ятҡан мәлендә булған бер һағышлы эпизодты һөйләгәндәрен асыҡ ҡына иҫемдә ҡалдырғанмын. Бер саҡ Хисмәтулла ағай менән Мәйсәрә еңгә ниндәйҙер бер ауылға ҡунаҡҡа саҡырыла. Ана шул ҙур мәжлестә уларға был ағайҙың тәүге кәләше Нәжиә менән бер өҫтәл артында ултырырға тура килә. Йыр-моңға оҫта булған Нәжиә шунда бер йыр йырлаған, имеш. Ошо хаҡта һөйләгән апай шул йырҙы йырлап та ишеттерҙе: ""Таң атҡанда Ағиҙелдең тулҡындары бик һалҡын. Йәш йөрәктең тулҡындары ниңә икән тик ялҡын? Матур ҙа күп, батыр ҙа күп, ләкин һиңә тиң түгел. Көнгә баҡҡан көнбағыштай һиңә тартыла күңел…"" Нәжиә еңгәнең моңло тауыш менән йырлаған шул йырына Хисмәтулла ағай түҙмәй, илаулап, мәжлестән сығып киткән. Һөйөп алған тәүге хәләл ефетен онота алмағандыр, күрәһең… Тормош үҙ яйы менән бара. Тик был ағай йәнә бер ҙур проблема алдына килеп баҫа. Әлеге әйтмешләй, тағы ""ике ут араһы"". Юҡ, хәҙер уларға Бәҙрикамал әбей бер нисек тә тәьҫир итә алмай. Мәйсәрәнең уға ҡаршы ныҡ ҡына ""иммунитеты"" бар. Ә бына Хисмәтулланың тәүге ҡыҙы - Рәймәне Мәйсәрә еңгә ҡыйырһыта башлай. Төҫкә ""хәс тә Нәжиә"" булған был ҡыҙ уға көндәшен хәтерләтә лә торғандыр, бәлки… Атай меҫкендең ҡыҙын яҡлашыу ғына түгел, уға хатта иғтибар итергә лә хоҡуғы юҡ. Бәлки, иғтибар ҙа итер ине, әммә инде татыу ғаилә ҡорҙом ғына тигәндә, сираттағы мәртәбә тормошо боҙолоуҙан шикләнгән булһа кәрәк был ағайыбыҙ. Телгә ифрат оҫта булған был еңгәй сытырҙай башлаһа, уны туҡтатып алып булмай икәнлеген белгән Хисмәт уға өндәшмәй ҡалыуҙы хуп күрә… ""Сытырҙай башлаһа"" тигәндән, тағы бер ҡыҙыҡ хәлде иҫләнем. Бөтә күрше-тирә менән һәр саҡ аралашып, матур йәшәгән әсәйем Мәйсәрә еңгәй менән дә яҡшы мөнәсәбәттә булды, әлбиттә. Әсәйем уға ""Мәйсәрә килен"", ә ул әсәйемә ""бикәм"" тип өндәшә ине. Был еңгә көн дә беҙҙең сепарат менән һөт айыртырға килә торғайны. Сепарат бороп бөткәс, ҡайсаҡ әсәйем менән сәй эсеп, бер килке һөйләшеп алалар. Һүҙҙән-һүҙ сығып, әсәйем уға шаяртып бик ҡыҙыҡ һорау биргәне хәтеремдә: ""Килен, һин берәүҙе әрләй башлаһаң, бер туҡтауһыҙ әйтә лә әйтәһең. Нәҡ берәй китаптан уҡып торған һымаҡ. Нисек яңылышмайһың ул? "" ""Мин ни, шулай ул, бикәм, шунһыҙ ҙа булмайҙыр шул…"" - тип еңгәнең ҡытырҙатып көлгәне хәтеремдә. Уларҙың ғаилә мөнәсәбәтенә, әлбиттә, берәү ҙә ҡыҫылырға теләмәне. Ун йәштәр тирәһенә еткәс, Рәймәне Учалы балалар йортона биргәндәре хаҡында ишетелде. Шунан бирле уны бер ҡасан да күргәнем булманы. Башҡа ауылда торғас, уның үҙ әсәһе Нәжиә еңгәнең артабанғы тормошон да белмәйем… …Әлеге Бәҙрикамал әбей һымаҡ ""кеше балаһына"" туранан-тура ""һөжүм итеүселәргә"" ҡарағанда күпкә йыуашыраҡ, әммә уларҙан артыҡ яҡшыраҡ булмаған ""йомшаҡ"" ҡәйнәләр тураһында ла бер аҙ фекерләп алмаҡсымын (ҡыҙғанысҡа, шундайҙар ҙа осрай). Бәғзе бер әсә килененең ниндәйҙер етешһеҙлеген күрһәтеп, яратҡан улының ҡолағына шыбырҙап ҡына аулаҡта берәй ""файҙалы кәңәш"" бирергә ярата. Икенселәр, һәр ғаиләлә тиерлек ир менән ҡатын араһында булып торған ваҡ-төйәк кенә бәхәстәрҙе ишетә һалып, үҙенең улын йә ҡыҙын яҡлашып, бер-ике, ""йомшаҡ ҡына"" һүҙ ҡыҫтырып та ебәреүсән. Нәтижәлә, үҙе лә һиҙмәҫтән, утҡа кәрәсин һибә ундайҙар. Күпселек осраҡта, әйтәйек, килен кеше ҡәйнәһенә ҡаршы бер ни ҙә өндәшмәй, әммә һуңынан ""Ҡәйнәм шулай тип әйтте"" тигән һымағыраҡ үпкә һүҙҙәре менән ирен игәй башлауында шик юҡ. Бына шулай, киленеңдең күңеленә ятмаған бәләкәй генә һүҙ әйтһәң дә, уның ""уҫлаптай"" бумеранг булып ғәзиз улыңа кире ҡайтыуын көт тә тор. Нәтижәлә - ҡатынын да, үҙ әсәһен дә яратҡан ""көслө зат"" ни эшләргә лә белмәй, сукеш менән һандал араһында ҡалғандай була. Бындай ғаилә, әлбиттә, татыу йәшәй алмай. Ҡайһы берәүҙәрҙең ""Беҙ әсәйем (йә ҡәйнәм) арҡаһында ғына айырылыштыҡ"" тигәндәрен ишеткеләгәнем бар. Ә балаларының ысынлап та бәхетле булыуын теләгән ҡәйнә бәхәсле мәлдәрҙә, киреһенсә… кейәүен йә киленен яҡлашырға тырыша! Һис юғында, нейтраль позиция ала, ""Берегеҙ ут булғанда, икенсеһеҙ һыу булып, бер-берегеҙгә мөмкин тиклем һыйынып йәшәргә тырышығыҙ"", тигән һымаҡ яраштырыусы нәсихәттәр әйтә. Һис нәмәгә ҡарамаҫтан, килененә, кейәүенә мөмкин тиклем ярап йәшәргә тырышҡан ҡәйнәләр һәр саҡ отошта була. ""Һөйөрөңдөң арҡаһында һөймәҫеңде һөйөрһөң"" тигән (ифрат аҡыллы! ) әйтемде беҙҙең яҡта йыш ҡулланалар. Бәхеткә, өлгө итеп ҡуйырлыҡ, бынамын тигән ""алтын"" ҡәйнәләр күп (ҡайны хаҡында һүҙ алып бармайым, сөнки, ҡайны-килен йә ҡайны-кейәү проблемаһы, ғәҙәттә, көнүҙәк мәсьәлә булып тормай). Минең бер ҡайнағам һәм ҡәйенеңгәм бар. Ҡыҙ-улдары инде үҫеп еткән, һәммәһенең үҙ ғаиләһе. Башҡалар алдында кейәү һәм килендәрен һәр саҡ маҡтап ҡына тора был оло кешеләр. ""Беҙҙең килен шәп бит ул"", йә ""кейәү маладис"" тигән, күңелдәрҙе иретерлек, ""бәлзәм"" булып яғылырлыҡ шундай йылы һүҙҙәр ғаиләләрҙе фәҡәт нығыта ғына (был ""комплименттарҙы"" килен, кейәүҙәр, әлбиттә, ишетеп йөрөй), йәштәрҙең бер-береһенә ихтирам тойғоһон арттыра. Бына шул хаҡиҡәтте яҡшы белгән ололар үҙҙәре лә кейәү һәм килендәре тарафынан ҡәҙер-хөрмәт күреп йәшәй (Шәхсән минең ҡәйнәмә килгәндә, ул һәр саҡ минең хаҡта ""высший сорт кейәүем"" тип кенә әйтә торғайны. Бына шундай кешенең ҡыҙына берәй ауыр һүҙ әйтергә нисек баҙнатың етер? ) Боронғо ата-бабаларыбыҙға килһәк, улын өйләндергәс тә оҙаҡлатмай башҡа сығарып ебәреү яғын ҡараған бит улар. Иң кесе улдары ғына ата-әсә менән бергә йәшәгән. Ул да булһа, атай йортона йәнәш өй һалып, йә айырым ишекле ""төкәтмә"" ҡороп, башҡа торорға тырышҡан. Аҡыллы ҡәйнәләр балаларының араһына төшөп, ""коррекция"" яһап тормаған. Һүҙ аҙағында. Ғәйәт ҡатмарлы шул был тормош. Урыҫта бер йыр бар. Ошолай тип башлана ул: ""Собака бывает кусачей только от жизни собачьей…"" Әлеге Мәйсәрә еңгәнең шулай булып китеүенә, бәлки, тормош ауырлыҡтарына теше-тырнағы менән ҡаршы тороу ҙа ниндәйҙер кимәлдә сә-бәпсе булғандыр. Уны тәрбиәләп үҫтергән әсәһе лә ғәйәт ""ҡаты"" кеше булған, үҙенең ҡыҙҙарын йыш ҡына туҡмап тәрбиәләгән, тинеләр. Бәлки, ""уҫал ҡәйнә"" Бәҙрикамал әбей ҙә йәш сағында шундай ""этлек"" кисергәндер, кем белә инде. Ә үгәй ҡыҙ Рәймәнең артабанғы тормошон белмәйем, әммә, үҙенең ҡәҙерһеҙ бала сағын иҫләп, шунан ғибрәт алып, башҡаларға миһырбанлы, яғымлы булып үҫкәндер, бала сағындағы мөләйемлеге лә һаҡланып ҡалғандыр, тигән өмөтөм бар… Мөхәммәт ВӘЛИЕВ. ""Киске Өфө"" гәзите,  2024 йыл.",ҒӘЗИЗ БАЛАҢ ИКЕ УТ АРАҺЫНДА ҠАЛМАҺЫН,['Донъя' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1],5,Йәмғиәт,9508,https://henek.info/articles/common_material/2026-02-03/ziz-bala-ike-ut-ara-ynda-alma-yn-4562407,2026-02-03T12:55:00+00:00
"- Мин алты йәшемдә уҡырға өйрәндем. Күршелә йәшәгән Алһыу апай мәктәпкә барып уҡырға-яҙырға өйрәнгән дә, беҙҙең тирәлә йәшәгән балаларҙы йыйып алып, күмәкләп уҡытыусы һәм уҡыусы булып уйнайбыҙ, апайҙың ҡустыһы Азат мәрхүм менән беҙ ул ""мәктәп уҡыусылары"". Уҡыуыбыҙ уйын һымаҡ булһа ла, уҡырға, яҙырға өйрәнеүебеҙ ысын ине. Тәүге ҡулыма алған китабымдың тышында арбаға егелгән мөгөҙлө аттар һүрәте төшөрөлгәйне, йөкмәткеһе Египеттың иң боронғо тарихы. Китап урыҫ телендә, аңламаһам да уҡырға тотондом. Ҡыҫҡаһы, беренсе класҡа килгәндә уҡый белә инем инде. Китап йыйырға етенсе класта башланым. Әсәйем мәктәптең буфетында ашарға аҡса бирә торғайны. Мин ул аҡсаны тотонмайым, өйҙән өҫтөнә май һылап шәкәр һибеп алып килгән икмәк, бер тингә шәкәрһеҙ сәй менән генә мөрхәтһенәм. Шулай итеп, тинлектәрем һумдарға әйләнгәс, китап магазинынан күңелемә оҡшаған китапты һатып алам. Беҙҙең мәктәптә етенсе класта Йәмилә тигән апай уҡығайны. Ул ҡайҙандыр алып килеп, мәктәптә балалар китаптары һата торғайны. Яңы китаптар булһа, иң тәүҙә миңә йүгереп килә. Мин барлыҡ китаптарын ҡарап сығып, үҙемә кәрәген һатып алам. Унынсыны тамамлауға апаруҡ ҡына әҙәби баҫмаларҙан торған китапханам тупланғайны. Китаптар башҡорт, урыҫ, татар телдәрендә. Әрмегә барғас, аҙна-ун көн хеҙмәт иткәс тә, китапханаға яҙылдым. Ике йыл буйына ундағы китаптарҙың ҙур өлөшөн уҡып сыҡтым. Минең бәхеткә, китапханасы Нуриман районында тыуып үҫкән башҡорт апайы ине. Ире офицер. Апай мине: ""Төпкә үтеп ултыр, офицерҙар күреп ҡалмаһын"", - тип китапхананың эсенә индерә торғайны. Әрменән һуң университетта уҡығанда инде системалы рәүештә тематика буйынса махсус китаптар туплай башланым. Минең китап туплауҙың төп принцибы: уларҙа теге йәки был кимәлдә башҡорт тарихы сағылыш табырға тейеш. Был темаға арналған китаптар бар, әммә артыҡ күп түгел. Шул йүнәлештә тарихи-этнографик китаптар йыя башланым. Ғафури урамында китап магазины булды. Ундағы букинист бүлегендә ""Башҡорт халыҡ ижады""ның ике томы бар ине. Шуларҙы ҡулға төшөрҙөм. Ул саҡта томлыҡтар яңы сыға башлағайны. Яйлап ҡына ""Башҡорт халыҡ ижады""ның 18 томын да йыйып бөттөм. Атайым ул ваҡытта эше буйынса йыш ҡына Өфөгә килә торғайны. Ул килеүгә китаптарҙы туплайым да, Баймаҡҡа ҡайтарып ебәрәм. Сөнки ятаҡта китаптарҙы һаҡлау мөмкин түгел. Кемдер ала ла, кире алып килмәй, китап юғала. Атайым мәрхүм үҙе лә китап яратты, күп уҡый торғайны. Аҙаҡ, эшләй башлағас, эш хаҡым китап һатып алырға ҙур мөмкинлек бирҙе. СССР заманында аҙнаһына бер тапҡыр ""Книжное обозрение"" тигән гәзит сыға торғайны. Шуны яҙҙырҙым да, илебеҙҙә сыҡҡан барлыҡ китаптар хаҡында мәғлүмәт алып, үҙем кәрәкле тип һанаған китаптарға заказ биреп, китап туплауымды яңы кимәлгә күтәрҙем. Шулай итеп, йыйылған китаптарым фатирымды боролоп сыҡҡыһыҙ итте. Бер саҡ венгр авторының ""Комедия книги"" тигән китабын уҡығайным. Унда ҡатыны сығып китеп, яңғыҙ йәшәгән профессорҙың тормошо һүрәтләнә. Ул да минең һымаҡ фатирын китаптар менән тултырған да, йомран кеүек йөрөп ятҡан. Тәҙрә төптәренә лә китаптар өйөп ҡуйған, фатирына хатта ҡояш нуры ла төшмәй башлаған. Оло йәштә була профессор. Бер мәл китаптары өйөлгән кәштә емерелеп төшөп, хужаны баҫып үлтерә. Ҡыҙым: ""Атай, һин һағыраҡ бул, теге венгр профессоры кеүек булып ҡуйма"", - тип көлә. Һәр кеше үҙ ғүмерендә 3 мең самаһы китап уҡый ала икән. Шул уҡ ваҡытта ул шунсама китап уҡып та, үҙенә иң кәрәкле китапты уҡымауы бар. Һин үҙеңә кәрәкле китап менән кәрәкле булмағанын нисек айыраһың? Китаптың кәрәклеме-юҡмы икәнен белер өсөн уны кәмендә уҡып сығырға ла кәрәк бит әле. - Мин әрмелә шундай хәрби часта хеҙмәт иттем, унда беҙгә мәғлүмәтте хәтерҙә һаҡларға өйрәттеләр. Мин теге йәки был китапты асам да, уның һәр хәрефен уҡып тормайым. Дөрөҫөрәге, мин китапты уҡымайым, ә диагональ буйынса ҡарайым да, унда нимә хаҡында һүҙ барғанын шундуҡ төшөнәм. Минутына 5-6 битте ҡарап сығып, унда нимә хаҡында һүҙ барғанын тулыһынса аңлайым. Был һәләтем бигерәк тә университетта имтихан, зачет биргәндә ныҡ ярҙам итте. 300 битлек китапты 5 сәғәт эсендә уҡый алдым. Имтихан, зачет биргәндә, күҙҙәремде йомам да, китаптың һәр битен күҙ алдына баҫтырып, унда яҙылғанды иҫемә төшөрәм. Ҡайһы ваҡыт уҡытыусылар күҙемде йомоп ултырыуымды күреп ҡалып: ""Нимә, ҡыйын булып киттеме? "" - тиҙәр. Мин уларға: ""Юҡ, уҡығанымды иҫемә төшөрәм"", - тиһәм, аптырайҙар ине. Китап магазинына инһәм дә, иң тәүҙә китаптың исемен, авторын ҡарайым, шунан тәүге биттәрен асып күҙ йүгертәм дә, ул китапты алырғамы-юҡмы икәнен хәл итәм. ""Иң күңелһеҙ китап та иң яҡшы китап булыуы бар. "" тигән Пушкин. Һуңғы ваҡытта ниндәй китаптар һатып алдың, уларҙың араһында иң ҡәҙерлеләре ҡайһылары? - Мәскәүҙә мифология буйынса китаптар сығара башланылар. ""Ирәмәл"" сауҙа йорто янындағы ""Планета"" магазинында монгол, румын мифологиялары буйынса китаптар күреп ҡалдым. Үҙемдең ысул буйынса бер битен асып ҡараным да, шундуҡ һатып алдым. Кәрәкле бите асылды. Йәш саҡта шундай маҡсат ҡуйғайным: теге йәки был китапта бер генә һүҙ кәрәкле булһа ла ул китапты һатып алырға. ""Волга буйы һәм Урал халыҡтары мифологияһы"", ""Себерҙең аҙ һанлы халыҡтары мифологияһы"" ла китаптарым араһында үҙенең лайыҡлы урынын тапты. Атайыма автоколоннала политинформация үткәрер өсөн ""Маркс, Энгельс, Ленин, КПСС о развитии сельского хозяйства"" тигән китап биргәндәр, шуны өйөбөҙгә алып ҡайтты. Мин ул саҡта туғыҙынсы класта уҡый инем. Китапты тегеләй ҙә әйләндереп ҡарайым, былай ҙа ҡарайым. Уйлайым, баҫып сығарғастары кәрәк китап бит инде. Уҡый башланым. Документтарында ҡыҙыҡ тапманым. Иң ҡыҙығы комментарийҙарында икән. Уларҙы уҡығас, төп текстарҙы ла уҡығы килде. Шулай итеп, ул китапты уҡып бөттөм. Шунан үҙемә шундай һығымта яһаным: күңелһеҙ китап булмайҙыр ул. Китап буштан тиккә яҙылмай. Шулай ҙа ҡайһы бер авторҙарҙың китаптары ауыр уҡыла. Үҙемә ҡуйған принцип буйынса башҡорт әҙәби китаптарын барыһын да уҡып барырға тырышам. ""Бер аҙым алға баҫам да, әйләнәм мин артыма"", тигән Ғафури. Мин дә әҙәбиәтебеҙ алға китеп, артта тороп ҡалмайым, тип тырышам. Бер туҡтауһыҙ башҡорт халыҡ ижадын уҡыйым. Сөнки телебеҙҙең байлығы шунда бит. Урыҫ әҙәбиәте даръя кеүек, уны уҡып та бөтөрөп булмай. Мәҫәлән, Юрий Поляковтың барлыҡ яҙғандарын уҡып барырға тырышам. Әле уның ""По секрету"" тигән китабын һатып алдым. Алексей Ивановтың, Борис Акуниндың сыҡҡан китаптарын ҡарап барам. Захар Прилепинды ла уҡыйым, әммә ул ""шығырҙай-шығырҙай тәгәрләгән тәгәрмәс кеүек"" ауырыраҡ яҙа. Талха Ғиниәтуллинды совет осоро ваҡытынан алып уҡыйым, уны иң тәүҙә Анатолий Генатулин тип белдем. Астафьев, Проскурин, Бондарев, Распутин китаптарын да тулыһынса уҡып сыҡтым. Йомғаҡлап шуны әйткем килә: мин үҙ ғүмеремдә нимәгәлер өлгәшкәнмен икән, бының өсөн иң тәүҙә китаптарға бурыслымын. Улар мине кеше итте. Әхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ яҙып алды. ""Киске Өфө"" гәзите, 20, 2024 йыл",КИТАПТАР МИНЕ КЕШЕ ИТТЕ.,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0],7,Тарих,6705,https://tamasha-rb.ru/articles/tarikh-m-sh-khes/2024-09-07/kitaptar-mine-keshe-itte-3918557,2024-09-07T20:16:00+00:00
"Алдағы көндәрҙә һауа торошо ҡырҡа үҙгәрә, тип фараз яһай синоптиктар. Бөгөн, 12 февралдә, көндөҙ һауа температураһы -9, -14 градус буласаҡ. Иртәгә, 13 февралдә, урыны менән бер аҙ ҡар яуыуы, юлдарҙа тайғаҡ булыуы ихтимал – һаҡ булығыҙ! Төндә -12, -17, көндөҙ -4, -9, көньяҡ-көнсығыш райондарҙа төндә -18, -23, көндөҙ -8, -13 градус күҙаллана. Шәмбелә, 14 февралдә, урыны менән бер аҙ ҡар яуыуы мөмкин. Температура төндә -8, -13, көньяҡ-көнсығыш райондарҙа -15, -20, көндөҙ -1, -6 градус буласаҡ, тип белдерә синоптиктар. ""Башинформ"" мәғлүмәттәре файҙаланылды.",Һауа торошо үҙгәрә,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Тәбиғәт,559,https://tanburz.ru/articles/t%D0%B0big%D0%B0t/2026-02-12/aua-torosho-g-r-4574826,2026-02-12T08:25:00+00:00
"– Башҡортостанда 2026 йылды Ҙур һәм татыу ғаилә йылы тип иғлан итеү – ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу, йәмғиәттең гармониялы үҫеше өсөн шарттар булдырыу өсөн тағы бер мөмкинлек. Тематик йылдың төп маҡсаты – ғаиләнең, ҙур һәм дуҫ, күп балалы һәм күп быуынлы ғаиләләрҙең абруйын күтәреү, – тип һөйләне республиканың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ольга Кабанова. Ҙур һәм татыу ғаилә йылының логотибын төрлө форматтарҙа һылтанма буйынса күсереп алырға мөмкин.",Ҙур һәм татыу ғаилә йылының логотибы раҫланды,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,468,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-19/ur-m-tatyu-ail-yylyny-logotiby-ra-landy-4584732,2026-02-19T11:47:00+00:00
"Төҙөлөш материалдары һаҡланған ангарҙың майҙаны 30 160 метр тәшкил итә. Һәләкәт ваҡытында келәт буш була, шуға күрә һәләк булыусылар һәм зыян күреүселәр юҡ. Урында 17 кеше һәм 7 берәмек техника эшләй, шул иҫәптән Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы көстәре. Был хәлде ашығыс хеҙмәттәр контролдә тота.",Күп ҡарҙы күтәрә алмаған,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,302,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-07/k-p-ar-y-k-t-r-alma-an-4530596,2026-01-07T12:50:00+00:00
"Ғайсар Миңлеғолов: ""Бала саҡта ашнаҡсы булырға хыялландым. Бәләкәйҙән, рецептарға ҡарап, төрлө тәмлекәстәр бешерергә яраттым. Иң беренсе бешергән ризығым – баллы торт. Аш-һыуға оҫта булғас, студент саҡтан ас йөрөмәнем. Былау, итле аш, ҡоймаҡ булһынмы – әҙерләгәндә бер ниндәй ҙә проблема юҡ. Сәнғәт училищеһы ятағында йәшәгәндә хатта ҡыҙҙар ҙа кәңәш һорай торғайны"". Талантлы йырсыны ғашиҡ иттергән ҡыҙ кем тиһегеҙме? Ул – Баймаҡ районынан Алина. Йәш кәләш һөнәре буйынса табип. Бәхетле булығыҙ, йәштәр! Ғайсар Миңлеғолов: ""Бала саҡта ашнаҡсы булырға хыялландым. Бәләкәйҙән, рецептарға ҡарап, төрлө тәмлекәстәр бешерергә яраттым. Иң беренсе бешергән ризығым – баллы торт. Аш-һыуға оҫта булғас, студент саҡтан ас йөрөмәнем. Былау, итле аш, ҡоймаҡ булһынмы – әҙерләгәндә бер ниндәй ҙә проблема юҡ. Сәнғәт училищеһы ятағында йәшәгәндә хатта ҡыҙҙар ҙа кәңәш һорай торғайны"". Талантлы йырсыны ғашиҡ иттергән ҡыҙ кем тиһегеҙме? Ул – Баймаҡ районынан Алина. Йәш кәләш һөнәре буйынса табип. Бәхетле булығыҙ, йәштәр!",Кем ул талантлы йырсыны ғашиҡ иттергән ҡыҙ? ..,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Йәштәр,1007,https://tamasha-rb.ru/articles/-l-tle-y-sht-r/2024-08-03/kem-ul-talantly-yyrsyny-ashi-itterg-n-y-3872016,2024-08-03T09:44:00+00:00
Государственная дума в приоритетном порядке рассмотрит законопроект об индексации пенсий военным пенсионерам и приравненным к ним лицам на уровень фактической инфляции. Об этом сообщается в телеграм-канале Госдумы.,Госдума рассмотрит законопроект об индексации пенсий военным пенсионерам,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Иҡтисад,214,https://tanburz.ru/news/i-tisad/2025-02-10/gosduma-rassmotrit-zakonoproekt-ob-indeksatsii-pensiy-voennym-pensioneram-4114961,2025-02-10T12:05:00+00:00
"Премьера песни, посвященной Международной книжной ярмарке «Китап-байрам» прозвучала на торжественном мероприятии к 105-летию Башкирского издательства «Китап» имени Зайнаб Биишевой.","Премьера песни, посвященной Международной книжной ярмарке «Китап-байрам»",['Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],2,Яңылыҡтар,180,https://uchbash.com/news/novosti/2024-05-25/premiera-pesni-posvyaschennoy-mezhdunarodnoy-knizhnoy-yarmarke-kitap-bayram-3784325,2024-05-25T22:45:47+00:00
"Оҙайлы ялдарҙа күптәр рәхәтләнеп мунса ингәндер, шифалы миндектәр менән сабынғандыр. Ә һеҙ ниндәй миндек файҙалы икәнлеген беләһегеҙме? Ҡайын миндеге быуындар ауыртыуынан, ауыр эштән һуң һыҙланғанда бигерәк тә файҙалы. Ул тирене таҙарта, кешене тынысландыра, кәйефте күтәрә. Йәш япраҡтан бәйләнгән миндектең еҫе бар мунсаға тарала, бөтә тәнеңде сихәтләндерә. Уны бешекләгән һыу менән сайҡатҡанда сәс нығына, ҡауаҡ бөтә. Имән миндеге тире майлы булғанда бигерәк тә файҙалы. Ул сабыртмаларҙы бөтөрә, биткә матур төҫ бирә. Ҡайһы бер тире ауырыуҙарын дауалау, аяҡ тирләүен кәметеү өсөн файҙаланыла. Имән миндеге көс бирә, тип тә әйтәләр. Йүкә миндеге баш ауыртыуын бөтөрә, бөйөр эшмәкәрлеген яҡшыртыуға һәләтле, яҡшы тирләтә, тынысландыра. Ул ҡыш айырыуса файҙалы: тәндән һыуыҡты ҡыуа, ҡаҡырыҡты сығара. Шулай уҡ ерек, мышар, кесерткән миндектәре лә бәйләйҙәр. Һуңғыһын бил ауыртҡанда, тән һыҙлағанда дауа булараҡ ҡулланалар. Кесерткән миндеген ҡайнар һыуҙа саҡ ҡына бешекләп алалар ҙа, елпетеп, еңелсә генә сабыналар. Миндеккә мәтрүшкә, ҡарағат һәм муйыл япраҡтарын да ҡушырға мөмкин. Ҡышҡы һыуыҡта улар тәнегеҙгә сихәт, шифа ғына биреп ҡалмаҫ, ә мунсағыҙ йәйге мәлде хәтерләтеп, тәмле еҫтәргә күмелер. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ниндәй миндек файҙалы?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Сәләмәтлек,1308,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2026-01-11/nind-y-mindek-fay-aly-4532931,2026-01-11T01:00:00+00:00
"Рушан Аббясов Мордовиядәомга көнне Мордовиягә Русия мөфтиләре шурасы рәисе урынбасары Рушан Аббясов килде. Сәфәрнең максаты 2015 ел башында мөфти Равил хәзрәт Гайнетдиннең Мордовиягә килүенә әзерлек чараларын күрү иде. Мөфти бу якларда сигез ел булмаган, хәл ителәсе проблемалар ыелган, диде Аббясов ""Мин мөселман кардәшләребез белән очрашып, омгаларны берләшеп үткәрер өчен килдем. Планда куелган 2015 елда Русия мөфтиләре шурасы рәисе Равил хәзрәт Гайнетдиннең килүен оештыру эшләре белән килдем. Хөкүмәттә, Мордовия министрлыгында очрашу булды. Киләсе ел мөселманнар конференциясен уздыру ниятләребезне белдердек, киләсе елда алла бирса шушы зур чараны бәйрәм кебек оештырасыбыз килә"", диде Аббясов. Соңгы тапкыр Равил Гайнетдин Мордовиягә 2006 елда килгән. Бу вакыт эчендә Мордовиянең үзендә дә, Русиядә дә, дөньяда да үзгәрешләр күп булды, ди Аббясов. Милли сәясәт министры Анатолий Чушкин белән очрашуда ул яулыклар мәсьәләсен күтәргән. ""Чушкин белән дини оешмалар һәм хакимият арасындагы проблемалар турында ачыктан-ачык сөйләшү булды. Ничек безгә тынычлыкны сакларга, иминлекне сакларга - болар турында фикер алыштык. Яулыклар проблемасын бер очрашу, бер сөйләшү белән үзгәртеп булмый, әмма аны ничек дөрес юлга салырга дип бер фикергә килдек, аны әкрен генә Аллаһы Тәгалә ярдәме белән бер-беребезне аңлап хәл итәргә ниятләребезне белдердек"", диде Аббясов. Мөфтиләр шурасыннан килгән вәкилләр Саранскидан тыш Мордовиянең берничә районында булып мөселманнар белән очрашты. Сарански мәчетенә исә Аббясов хөтбәсен тыңларга 800 ләп кеше ыелды. Алар арасында яулыклары тыелган кызларның аталары да бар иде. Аббясов алар белән аерым очрашып сөйләште. Алар белән даими рәвештә министр Чушкин да очрашып тора. Шундый соңгы очрашуларның берсеннән чыккан бер ата кеше яулыклар мәсьәләсенең мөселманнар файдасына чишеләчәге шикләндерә дигән иде. Чушкин хөкүмәт итәкчеләренә яулыкларны салдыру 2-3 елга сузылырга мөмкин дип әйткән булган. Мордовия мөселманнары дин тоту хокукы өчен көрәшне дәвам итә.",Аббясов Мордовия мөселманнары тормышы белән танышты,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Татарстан,1996,https://www.azatliq.org/a/26715341.html,2014-11-28T14:28:56+00:00
"Мәскәү татарлары штабы утырышы, сулда: итәкчесе Рөстәм ЯмалиевРусия Юстиция министрлыгының Мәскәү идарәсе (алга таба Юстиция министрлыгы – ред. ) узган елның ноябрендә Мәскәү татарлары штабын ябуны сорап мәхкәмәгә мөрәәгатьиткән иде. 16 декабрьдә узарга тиешле беренче утырыш гыйнварга күчерелгән иде. Мәскәү татарлары штабыитәкчесе Рөстәм Ямалиев Азатлыккабу эш Мәскәү татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе Фәрит Фарисовныңпрокуратурага Штаб өстеннән күпсанлы мөрәәгатьләре аркасында ачылды дипбелдергән иде. ""авап буларак, без мәхкәмәгә бу гариза нигезендә эш кузгатудан баш тартуны сорап гариза яздык. Берничә ай элек Юстиция министрлыгы безнең низамнамәне үтәү ягыннан берничә итешсезлек тапкан иде. Мәсәлән, безнең низамнамәдә бөтен Русия буенча эшчәнлек алып бару. Алар безгә бу итешсезлекләрне төзәтергә вакыт бирде"", дигән идеул вакытта Ямалиев. Бүгенге утырышта Ямалиев үзе дә, Фарисов та күренмәде. Министрлык шикаятен хөкемдар Вячеслав Полыгакарады. Сүз уңаеннан, хөкемдар Полыга моңа кадәр күп кенә сәяси эшләрдә карарлар чыгарып танылды – Алексей Навальныйның Коррупциягә каршы көрәш фондын (ФБК) ябу карарын да ул чыгарган иде. ""Штаб"" мәнфәгатьләрен ике адвокат яклады, мәхкәмә залына фигурантлардан тыш башкалар кертелмәде. Хөкемдар Полыга Азатлык хәбәрчесенә залга бу эштә катнашучы яклар гына кертеләчәк, утырышлар тыңлаучыларсыз узачак дип белдерде. Утырыш сәркатибе бу урында ""Аеруча журналистларсыз"" дип басым ясады. Кырык минутка соңарып башланган утырыш бер сәгать дәвам итте. Утырыштан чыккан яклаучыларның берсе Рәшит Каюмов, авыр сулап, мәхкәмә карарын бер сүз белән иткерде: ""Ликвидация"". Әйтергә кирәк, мәхкәмә карары әлегә кануни көченә кермәгән, карарның басма нөсхәсе белән танышу өчен юристларның ун көн вакыты бар. Юрист ""әлегә апелляция шикаятен әзерләячәкбез"", дип белдерде. ""Апелляция этабы мартта узачак, төгәл көнен мәхкәмә билгеләячәк"", дип аңлатты ул. Юристтан аермалы буларак, ""Штаб итәкчесе мәхкәмә карарын оптимизм белән кабул итте: ""Уңай карарга өметне барыбер өзмибез. Әле икенче, өченче этаплар бар, безнең юристлар да көчле профессионаллар. Хәзерге вакытта Юстиция министрлыгы күрсәткән кимчелекләрне бетерү өстендә эшлибез"", диде Рөстәм Ямалиев Азатлыкка. Оешманы юк итү өчен төп сәбәп итеп әлегә аның нигезнамә шартларын бозуы китерелә – нигезнамәдә оешма үз эшчәнлеген Мәскәү төбәгендә алып бара дип язылса да, Юстиция министрлыгы бу эшчәнлекнең Русиянең башка төбәкләренә дә баруын искәртә. Әлеге гаепләүгә оешма вәкиле Русия башкаласындагы татар оешмасының Татарстан һәм татарлар яшәгән башка төбәкләр белән элемтә булдыруы табигый дип аңлата. Юстиция министрлыгы шулай ук ""Штаб""сайтынданигезнамәдә каралмаган ""Татар һәм башкорт аксакаллары шурасы"" турында хәбәр урнаштырылуын шикаять итә. Рөстәм Ямалиев Азатлыкка хәзерге вакытта нигезнамәгә үзгәрешләр кертү эшләре баруын белдерде. Юстиция министрлыгы таләбе үтәлгән очракта да Штабның эшчәнлеге туктатылмый, дип аңлаткан иде ноябрьдә Ямалиев. ""Бу безнең эшкә берничек тә тәэсир итмәячәк, бераз имиджга сукса гына инде. Без үзебез дә Штабның эшчәнлек форматын үзгәртергә әзерләнә идек, хәзерге вакытта Мәскәү татар конгрессынтеркәү өчен кәгазьләр әзерләнә, бу эш безне тизләтер генә дияргә була. Хәзерге Мәскәү штабының вәкаләтләре Щелковода теркәлгән Мәскәү өлкәсе штабына күчәчәк"", дигән иде Ямалиев. Мәскәү татарлары штабы 1997 елда ""ДЛ-16"" эшлекле кешеләр клубы каршында барлыкка килә. Оешма ТАССРның элекке беренче секретаре Фикрәт Табиевитәкчелегендә Татарстаннан чыккан татарларны берләштерү максатыннан оештырыла. Сайтларында белдерелүенчә, оешманың төп максаты - татар мәдәниятен һәм татар телен саклау, шулай ук Татарстаннан Мәскәүгә килүче кадрларга ярдәм итү. ""Штаб""социаль челтәрләрдәдә актив эшчәнлек алып бара. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Мәскәү штабы мәхкәмәгә тартылды. Тагын бер татар оешмасы юк ителә,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Татарстан,3971,https://www.azatliq.org/a/31650837.html,2022-01-12T13:55:13+00:00
"Мәсетле районы Дыуан-Мәсетле урта мәктәбендә, башланғыс класс уҡытыусылары ойошторған әсәйҙәр көнөнә арналған, байрам концерты үтте. Сараға әсәйҙәр саҡырылғайны. Әсә Көнө-иң яҡын һәм ҡәҙерле кешеңдең байрамы. Беҙгә ғүмер бүләк иткән кеше, һәр ваҡыт беҙҙең һаҡлаусы, фәрештәләребеҙ булып ҡала. Был көндө мәктәптең тамаша залы 1-4 класс уҡыусыларынын әсәйҙәре менән тулы булды. Бер-бер артлы мәктәп сәхнәһенә йәш таланттар сыға, кемдер сәхнәлә тәүге аҙымдарын яһай, кемдер тағы ла бер тапҡыр- мәктәптә йондоҙҙар барлығын иҫбатлай. Балалар ижади номерҙары, күңелле йырҙары, матур шиғырҙары менән ҡыуандырҙы. Байрам концерты тамамланғас, әсәйҙәрҙе сәй өҫтәленә саҡырҙылар. Ҡәҙерле әсәйҙәр! барығыҙҙы ла ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ һәм һеҙгә һаулыҡ, шатлыҡ, оҙон ғүмер, гел шулай изгелекле булып ҡалыуығыҙҙы теләйбеҙ. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Әсәйҙәр көнөнә арналған байрам концерты үтте,"['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 1 0 0 0],7,Яңылыҡтар,1240,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-24/s-y-r-k-n-n-arnal-an-bayram-kontserty-tte-4021831,2024-11-24T16:50:00+00:00
"Тимер ауылы егете Шафиҡ Баймырҙин белемгә, алдына ҡуйған маҡсатына ынтылыусы алдынғы ҡарашлы йәштәрҙең береһе. Ул Өфө дәүләт нефть-техник университетының магистратураһында һуңғы курста белем ала.",25 ғинуар - Рәсәй студенттары көнө,['Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Мәғариф,195,https://tanburz.ru/articles/m-arif/2025-01-25/25-inuar-r-s-y-studenttary-k-n-4094470,2025-01-25T10:00:00+00:00
"- Йәш музыканттың уңыш сере - үҙе һайлаған музыка ҡоралын яратыуы һәм көн һайын сәғәттәр буйы шөғөлләнеүе, - ти малайҙың остазы, музыка мәктәбенең директоры Айнур Искәндәров. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.","Маладис, Вилдан!",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Конкурстар,565,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2026-01-16/maladis-vildan-4539832,2026-01-16T15:13:00+00:00
Хисаметдинова Илгенә Илнар ҡыҙы. Бөрйән районы Байназар мәктәбенең 5 а синыфы уҡыусыһы.,Ниндәй йылға икән?,['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",87,https://amanat.su/articles/k-men-n-ash-ara-y/2024-10-22/nind-y-yyl-a-ik-n-3972999,2024-10-22T11:25:00+00:00
"Йоҡлаған ваҡытта хырылдағанда  кешенең тын алыуы  күпмелер ваҡытҡа    туҡталып тороуы ихтимал.  Йәғни уларҙа хырылдау  ваҡытлыса һулыш алыуҙың туҡтауы менән алмашына.    Хырылдаусыларҙың биш проценты самаһы ошо ауырыу менән яфалана. Уларҙың бер проценты бер төн эсендә 50 тапҡыр бер нисә секундҡа тын алыуҙан  туҡтап тора.  Йәғни һүҙ ябай хырылдау тураһында ғына түгел, ә  сәләмәтлеккә ҙур зыян килтереүсе ауырыу хаҡында бара. Шуның өсөн хырылдауға битараф булырға ярамай, ә ваҡытында табипҡа мөрәжәғәт итеп, дауалау сараһын күреү зарур. Тын алған ваҡытта һауа тын юлдары аша үткәндә ниндәйҙер ҡаршылыҡҡа осрай.   Уларҙың бәрелешеүенән ошондай тауыш барлыҡҡа килә лә инде.   Ә ҡаршылыҡтың барлыҡҡа килеү сәбәбе төрлө.   Уларҙы физиологик, патологик һәм гормональ сәбәптәргә бүлеп йөрөтәләр.  Һауа ағымына  ауыҙ, ҡурылдай һәм аңҡау туҡымаларының йомшарыуы, шештәр, полиптар, тамаҡтың шешеүе, танау ҡыуышлығының ҡыйшауы сәбәпсе булыуы мөмкин. Бындай сәбәптәрҙең сығанағын бөтөргәндә,  хырылдауҙан еңел ҡотолоп була. Мәҫәлән, уңайлы мендәр һатып алырға йә булмаһа бүлмәне елләтергә. Ҡыйшайған танау ҡыуышлығын да физиологик сәбәптәргә индерергә мөмкин.    Унан иһә хирургик ысул менән генә бөтөрөп була.   Әммә табиптар операцияны   хырылдай һулыш алыуҙың туҡтауына килтергәндә  генә  эшләй. Әгәр ҙә яҫтыҡты алмаштырыу ғына проблеманы хәл итмәй икән, тимәк, уның сәбәбе тәрәндәрәк йәшеренгән.  Һәм бында һүҙ организмдың ниндәйҙер патологияһы хаҡында бара. Уларға өҫкө тын алыу юлдарының хроник ауырыуҙарын һәм аденоидтарҙы индерергә мөмкин. Хырылдауҙың аныҡ сәбәбен  табип-оториноларинголог ҡына асыҡларға ярҙам итә ала. Әгәр ҙә проблема  организмға аллергендарҙың йоғонтоһона бәйле икән, ул саҡта аллергия сығанағынан арынып, антигистамин  препараттар ҡабул итергә кәрәк.  Гормональ фондың үҙгәреүе лә, атап әйткәндә, ҡалҡан биҙе эшмәкәрлегенең һүлпәнәйеүе  хырылдауға  килтерә.  Был осраҡта эндокринологҡа күренеү мөһим. Иң беренсе сиратта  ул тын юлдары менән  проблема булыуы хаҡында иҫкәртә. Тимәк, улар күпмелер дәрәжәлә ябыҡ.  Ә һауа үтеүсе  тын алыу юлдары ни тиклем күберәк ябыла, шул тиклем  насарыраҡ, сөнки мейегә кислород  етмәй. Йоҡлағанда хырылдаған кешенең мейеһе ял итмәй.  Ул тәрән йоҡоға китә алмағас, төндә тулыһынса ял итә алмай, иртәнсәк арып, хәлһеҙләнеп уяна. Был балалар өсөн айырыуса хәүефле.  Сөнки йоҡлағанда балала  үҫеш гормоны бүленеп сыға. Тәрән йоҡоға китә алмаған осраҡта, был гормондың бүленеүе кәмей, һөҙөмтәлә бала үҫешендә артта ҡала. Йоҡлаған ваҡытта мейе ял итмәү сәбәпле,  кешенең йоҡоһо туймай.  Хроник хәлһеҙлек, ҡыҙыусанлыҡ, көйәләнеүҙәр барлыҡҡа килә, хәтер насарая, эшкә һәләтлелек кәмей. Алда әйтеп үтелеүенсә, хырылдағанда кеше күпмелер ваҡытҡа  һулыш алыуҙан туҡтап ҡалыуы ихтимал.  Күптәр йоҡлаған кеше хырылдағанда быны күҙәткәне лә барҙыр: кеше хырылдай-хырылдай ҙа, ҡапыл тауыш тынып ҡала, кешенең тын алмауы һиҙелә. Күпмелер ваҡыттан һуң тағы ла көслөрәк хырылдау барлыҡҡа килә һәм тын алыу көйләнә.   Статистикаға ярашлы, тап улар юл-транспорт фажиғәһенә йышыраҡ осрай. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Хырылдау,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0],4,Сәләмәтлек,3694,https://henek.info/articles/----+-+/2025-06-04/hyryldau-4264368,2025-06-04T15:25:00+00:00
"- Был бик иҫтәлекле ваҡиға, сөнки Рәсәйҙән барлығы 34 объект ҡына был исемлеккә ингән, - тип белдерҙе ул. Республика Башлығы ҡулынан ""Халыҡтар дуҫлығы"" орденын Башҡортостан Республикаһының Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм ҡулланыу буйынса фәнни-етештереү үҙәге дәүләт бюджет учреждениеһы директоры Данир Ғәйнуллин алһа, ""Шүлгән-Таш мәмерйәһе"" тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулыҡ директоры Фәүзил Маликовҡа ""Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре"" исеме бирелде. Шулай уҡ музей хеҙмәткәрҙәре - фәнни-тикшереү эштәре буйынса директор урынбаҫары Раян Әхмәтйәновҡа, фәнни-тикшереү бүлеге етәксеһе Нәркәс Әминеваға һәм ""Шүлгәнташ"" дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығының фәнни белгесе Ольга Червяцоваға Республика Башлығының маҡтау ҡағыҙҙары тапшырылды.",Ҡотлайбыҙ!,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Аңлатма,764,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-07-23/otlayby-4324123,2025-07-23T18:12:00+00:00
"Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың Мәскәүҙәге ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссия ултырышындағы сығышына Комиссияның яуаплы секретары, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы департаменты директоры Александр Әлимов аңлатма бирҙе. Был хаҡта Дәүләт советының телеграм-каналы хәбәр итә. Рәсәй сит ил эштәре министры Сергей Лавровтың шәхси саҡырыуы буйынса республика башлығы доклад менән сығыш яһаны, унда ул төбәктә ЮНЕСКО линияһы буйынса халыҡ-ара проекттарҙы тормошҡа ашырыу буйынса Башҡортостандың кейсы менән таныштырҙы. «Был - республика өсөн еңеү йылы. Беҙ алға барабыҙ. Республикабыҙ йөҙөндә терәк бар. Башҡортостан үҙенең тәбиғи һәм мәҙәни төрлөлөгө менән бай. Беҙ - һеҙҙең фекерҙәштәрегеҙ», - тине Александр Әлимов. Бөгөнгә Башҡортостандан «Торатау» һәм «Янғантау» геопарктары ЮНЕСКО-ның глобаль геопарктар селтәренә ингән. Шүлгәнташ мәмерйәһе ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекты тип танылды. Өфө нефть техник университеты ҡарамағында геопарктар һәм тотороҡло үҫеш биләмәләре буйынса донъяла биш кафедраның береһе асылған. Усолка һәм Дальний Тюлькас геологик киҫелештәренә халыҡ-ара «Алтын ҡаҙаҡ» эталоны статусы бирелде. Хәбәр ителеүенсә, республика артабан да ЮНЕСКО-ның глобаль көн тәртибендә Рәсәйҙең позицияларын нығытырға ниәтләй. Ул ЮНЕСКО эгидаһы аҫтында Милли геопарктар селтәрен булдырыу тәҡдимен индерҙе. Ғәмәлдәге геопарктарҙы үҫтерә. Воскресенк баҡыр иретеү заводы һәм Турахан кәшәнәһе кеүек Бөтә донъя мираҫы исемлегенә яңы объекттарҙы ла тәҡдим итә. Былар барыһы ла төбәктең туристик потенциалын асыуға булышлыҡ итә. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Төбәктәрҙең туристик йәлеп итеүсәнлеге индексында Башҡортостан ярайһы ҙур үҫеш күрһәтте, рейтингта 11-се урындан 9-сы урынға күтәрелеп, тәүге тапҡыр ун лидер иҫәбенә инде, тип хәбәр итә. .Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Башҡортостан ЮНЕСКО-ла Рәсәйҙең позицияһын нығытыуын дауам итә,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Йәмғиәт,1849,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-28/bash-ortostan-r-s-y-e-yunesko-t-rtibend-pozitsiyalaryn-ny-ytyuyn-dauam-it-4523433,2025-12-28T18:45:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБиредә газ хезмәтендә эшләүчеләр төзекләндерү эшләре башкарган. Бүген, 2 июльдә Башкортстанның Стәрлетамак шәһәрендә Артем урамындагы күпкатлы йортта шартлау булган. Биредә газ хезмәте эшчеләре төзекләндерү эшләре башкарган. Бу хакта Башкортстан прокуратурасы иткерә. Шартлау аркасында тәрәзәләр коелып төшкән, фатирлардагы ишекләр чыгып очкан һәм йортка керә торган ишек зарарланган. Казада бер хатын-кыз үлгән, ике балигъ булмаган бала һәм газ хезмәтендә эшләүче ике кеше әрәхәтләнгән. Аларны хастаханәләргә алып киткәннәр. Янгын сүндерүчеләр 80 кешене эвакуацияләгән. Прокуратура тикшерү башлаган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Стәрлетамакта газ чыгып күпфатирлы йортта шартлау булган, бер кеше үлгән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,759,https://www.azatliq.org/a/starletamakta-gaz-chigip-kupfatirli-yortta-shartlau-bulgan-ber-keshe-ulgan-/33018441.html,2024-07-02T12:31:55+03:00
"Евгений ПригожинфикерләрРусия Тикшерү комитеты ""Вагнер"" хосусый хәрби ширкәтенә нигез салучы Евгений Пригожинның очкыч казасында һәлак булуын раслады. Тикшерү комитеты белдергәнчә, Тверь өлкәсендә килеп төшкән очкычта һәлак булган 10 кешенең дә шәхесе ачыкланган. Ул элек Росавиация чыгарган исемлеккә туры килә диелә. Росавиация исемлегендә Евгений Пригожин һәм ""Вагнер""ның тагын бер лидеры Дмитрий Уткинфамилияләре бар иде.23 август кичендә Русиянең Тверь өлкәсендә очкыч килеп төшүе хәбәр ителде. Русия телеграм-каналлары шунда ук аның ""Вагнер"" хосусый хәрби ширкәте итәкчесе Евгений Пригожинныкы булуын яза башлады. Күп тә үтмәде, Росавиация юлчылар арасында Пригожин булуын хәбәр итте. Кайбер белгечләр һәм журналистлар Пригожинны ""күмәргә"" ашыкмаска өндәде. ""Досье"" үзәге журналисты Илья Рождественский Пригожинның ""троллинг"" яратуын искә төшерде. ""Аңа ике тамчы су кебек ошаган кеше дә булуы бар. Минемчә, Пригожинның хәзер исән булу ихтималы — 30-40"", диде журналист. Очкычның һәлакәткә очрау сәбәпләре әлегә билгеле түгел. Сәясәт белгече Руслан Айсин Азатлыкка Пригожинның үлеме турында хәбәрләр чынбарлыкка охшый дипсөйләде. — Путин системы Пригожинга нык үпкәле һәм ачулы иде, чөнки ул — системга каршы барган кеше. Без 24 июнь көнне Путинның кыяфәтен күрдек, ул чыннан да ачулы иде. Пригожин фетнәсе Путин системын какшатты. Путин системы — ""паханат"" дәүләте. Мондый системда мондый үпкәләрне онытмыйлар, аларга авап бирү кирәк. Фетнә вакытында да мин шуны әйттем: якын арада Пригожин теге яки бу сәбәптән үләчәк, — ди ул. Вагнер төркеме(ингл. ) — рәсми булмаган кораллы оешма, медиада еш кына Русиянең хосусый хәрби компаниясе (""ЧВК Вагнера"", ""ЧВК ""Вагнер"") дип атала. 2014 елдан бирле Украинада, аннары Сүриядә хәрәкәт иткән. 2017 елда АКШның санкцияләр исемлегенә кертелгән. Әлеге исемлектә ул исеме белән ""Украина сепаратистлары"" бүлегенә кертелгән. 2021 елда Европа берлеге дә төркемгә каршы санкцияләр кертте. Төркем башында Русия президенты Владимир Путинның пешекчесе саналган Евгений Пригожинтора. ""Вагнер"" — төркем командирларының берсе —Дмитрий Уткинкушаматы. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Тикшерү комитеты Евгений Пригожинның үлемен раслады,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2180,https://www.azatliq.org/a/32566727.html,2023-08-27T10:52:55+00:00
"Шүлгән мәмерйәһенә инеүсе туристар һанын сикләйәсәктәр. Эш шунда, Шүлгән мәмерйәһендәге ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәрҙе ЮНЕСКО бөтә донъя ҡомартҡылары исемлегенә индереү буйынса һығымтаһында ИКОМОС милли комитеты эксперттары Шүлгән мәмерйәһенә инеүселәр һанын тәүлегенә 1400 кешенән арттырмаҫҡа тигән ҡәтғи тәҡдим еткергән. Ҡурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә, ял көндәрендә Шүлгән мәмерйәһенә тәүлегенә 1800-ҙән күберәк туристар инеп сыға. Шуға унда инеүселәр һанын сикләргә ҡарар ителгән. -Шүлгән мәмерйәһенә барыуҙы йәйге осорҙа ял көндәренә планлаштырмай торорға саҡырабыҙ. Был һеҙгә средстволарығыҙҙы һәм нервыларығыҙҙың экономияларға, оҙон сираттарҙа тороуҙан һаҡланырға ярҙам итер. Беҙҙең хеҙмәттәргә ҡунаҡтарҙың  норманан артыҡ киске ағымын уларҙың бер өлөшөн эргәләге грандиоз тарихи-мәҙәни музей комплексына йүнәлтеү юлы менән кәметергә тура килер. Ул шуның өсөн булдырылған да инде. Быны уникаль ҡомартҡыны һаҡлау өсөн булдырылған сара тип ҡабул итеүегеҙҙе һорайбыҙ, - тип мөрәжәғәт итә туристарға Шүлгән-Таш дәүләт ҡурсаулығы директоры Михаил Косарев. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Шүлгән мәмерйәһендәге ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәрҙе  ЮНЕСКО бөтә донъя ҡомартҡылары исемлегенә индереү-индермәү тураһында ҡарар июль айында Парижда ҡаб ул ителәсәк.",Шүлгән мәмерйәһенә инеүсе туристар ағымы кәмейәсәк,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Тирә-яҡ мөхит,1243,https://tanburz.ru/articles/tir-ya-m-khit/2025-06-09/sh-lg-n-m-mery-en-ine-se-turistar-a-ymy-k-mey-s-k-4270027,2025-06-09T10:45:00+00:00
"ширкәтенең беренче галәм очышында катнашучыларның иргә кайту мизгеле галәм ширкәте галәмгә икенче тапкыр галәм туристлары белән корабны ибәргән. булдырган ширкәт очышында дүрт кеше булды. Очыш башланганнан соң 10 минут узуга юлчылар иргә уңышлы кайтты. Галәм туристларның берсе – 90 яшьлек Канада актеры Уильям Шетнер. Бу очыштан соң ул галәмдә булган иң карт кеше санала. Актер галәмдә очышлар турында танылган ""Йолдыз юлы"" фантастик сериалында капитан Джеймс Кирк ролен башкарган. Аннан тыш туристлар арасында ширкәте вице-президенты Одри Пауэрс, -ның элекке инженеры Крис Босһаузенһәм эшкуар Глен де Врисбулды. Очыш башта 12 октябрь узарга тиеш иде, техник сәбәпләр аркасында аны бер көнгә кичектерделәр. Очыш 11 минут чамасы узарга тиеш диелде, якынча 4 минут туристлар авырсызлык шартларында үткәрә. Хәзер Уильям Шетнергаләмдә булган иң карт кеше булып санала. Моңарчы бу рекордка 82 яшьлек Уолли Фанк ирешкән иде, ул 2021 елның июлендә галәмгә очкан беренче туристик миссиядәкатнашкан. Аннан тыш корабта ширкәтенә нигез салучы Джефф Безосүзе, аның туганы Маркһәм Нидерландтан 18 яшьлек Оливер Дэйменбулды. Быелның июлендә ике АКШ ширкәте – белән галәмгә беренче галәм туристларын ибәрде. Моңарчы галәмгә туристлар инде очкан булса да, хәзер галәм туризмы бизнес модельга әйләнәчәк дип көтелә. Кыска вакытлы очыш барышында галәм туристлары ир шарыннан 80-100 чакрым биеклеккә күтәрелә, бу биеклек АКШта галәм башланган чик дип санала. Очышның берничә минуты макрогравитация шартларында уза, шуннан соң иһазлар кире кайта. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",галәмгә 90 яшьлек актерны ибәргән,['Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1771,https://www.azatliq.org/a/31507498.html,2021-10-13T16:14:30+00:00
Был хаҡта БР Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр. Бөрө районында Бөрөнән Костаревоға тиклемге автомобиль юлында еңел автомобиль ҡарға бата һәм унан үҙаллы сыға. Мишкә районында Сурай ауылынан Октябрь ауылына китеп барған балалы ғаилә шулай уҡ ҡар тотҡонлоғона тарый. Уның салонында ике өлкән кеше һәм бала була. Уларға ярҙам Сурай ауылы биләмәһенән килә һәм автомобилде ҡарҙан сығарырға ярҙам итәләр.,Балалы ғаилә тотҡонлоҡҡа тарыған,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,445,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-30/balaly-ail-tot-onlo-a-tary-an-4557640,2026-01-30T12:55:00+00:00
"— Наша газета давно проводит литературные конкурсы среди читателей, — рассказал главный редактор «Йэшлек» Артур Давлетбеков. — Основной темой рассказов конкурса стала любовь к родному краю, патриотизм. Но мы рассматривали все рассказы, среди которых была и лирика, и детективы. Всего на конкурс поступило 36 рассказов, а 20 лучших из них были опубликованы на страницах газеты под псевдонимами. Рассказы оценивало жюри, было выбрано 10 победителей. Первое место завоевала Разина Урманшина из Уфы. Вторыми стали Амина Яхина (Сибай) и Борис Махмутов (Оренбург). Третье место заняли Фарзана Акбулатова (Уфа), Зифа Ишмурзина (Зианчуринский район) и Рузида Утяшева (Сибай). Победители  получили денежные призы от спонсоров конкурса. Призовой фонд конкурса составил 100 тысяч рублей, специальный приз предоставил Союз писателей республики. — Такие конкурсы позволяют раскрыть новые таланты, в выигрыше — в первую очередь читатели — отметил Артур Давлетбеков. — Двое участвовали в конкурсе впервые, их имена — в числе победителей. Особо хочется отметить режиссера Оренбургского театра Бориса Махмутова с рассказом «Слепая танцовщица». Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Уфе наградили победителей литературного конкурса памяти Нугмана Мусина,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 1],4,Яңылыҡтар,1249,https://uchbash.com/news/novosti/2025-06-20/v-ufe-nagradili-pobediteley-literaturnogo-konkursa-pamyati-nugmana-musina-4283674,2025-06-20T10:25:00+00:00
"Президент России Владимир Путин поздравил командиров с освобождением Курской области, сообщает телеграм-канал «Кремль. Новости».",Владимир Путин поздравил командиров с освобождением Курска,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Ватан,128,https://tanburz.ru/news/vatan-a-ynda/2025-04-28/vladimir-putin-pozdravil-komandirov-s-osvobozhdeniem-kurska-4216726,2025-04-28T09:10:00+00:00
"""Айыҡ водитель"" операцияһы барышында кисә меңдән ашыу водитель административ яуаплылыҡҡа тарттырылған. Шул иҫәптән 44 иҫерек водитель тотолған, 23 кеше ""Права""һыҙ йөрөгән. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Өс водителгә - енәйәт эше,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,349,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-05/s-voditelg-en-y-t-eshe-4529185,2026-01-05T13:55:00+00:00
"Гөлназ: – Беҙ мәҙәни инициативалар буйынса федераль грантҡа лайыҡ булдыҡ. Шуның аҡсаһына төркөм ойошторҙоҡ та инде. Унда 12-14 йәшлек үҫмерҙәрҙе йәлеп итергә булдыҡ. Шулай итеп, дүрт егеттән торған «БАТР» төркөмөбөҙ барлыҡҡа килде. Булат: – Әлбиттә, тәүҙә кастинг, йәғни һайлап алыу туры үткәрелде. Берәң ҙә төркөмгә осраҡлы ғына килеп эләкмәне. Әле һайлап алынған егеттәрҙең барыһы ла «Тамыр»ҙан сыҡҡан. Бейергә лә, йырларға ла, ижад итергә лә ярата, сәхнә алдында үҙҙәрен тота ла белә улар. Бик күптән хыяллана инем үҫмерҙәр менән эшләргә. Конкурсҡа «Сәксәк һәм башҡорт балы» йырын урыҫ телендә рэп-фан стилендә ебәрҙек. Комиссия ағзаларына уның эстәлеге, музыкаль яғы оҡшаны. Башҡортса ла һүҙҙәр ҡуштыҡ һәм һәр һүҙҙе тәржемә иттек. Йыр сағыу һәм заманса музыкаль ҡушылманан ғибәрәт. Композицияны тыңлаған һәр кем Башҡортостандың матурлығын, мәҙәниәтен күҙ алдына килтерә. Ә бына еңеүебеҙ беҙҙең өсөн матди яҡтан яҡшы ярҙам ул. Әйтергә кәрәк,  380 кеше араһынан беҙҙең ижадты һайлап алыуҙарына бик шатбыҙ. Гөлназ: –Күптәрҙе беҙҙең төркөмдөң исеме ҡыҙыҡһындыралыр. Үҫмерҙәр һүҙҙе ҡыҫҡартып һөйләргә ярата. Шуға ла «БАТР» тигән исемде алдыҡ. Һәр хәрефтең аңлатмаһы бар. Б-батыр, А-аҡыл, Т-тырыш, Р-рух, тигән аңлатма бирә. Булат: – Конкурста бер нисә тапҡыр ҡатнаштыҡ. Грант еңел яуланманы. Бына хәҙер уның файҙаһын күрәбеҙ. Хыялдарыбыҙҙы тормошҡа ашырасаҡбыҙ. Аҡсаһына клип яҙҙырабыҙ, октябрь айына әҙер булыр, тигән маҡсат ҡуйғанбыҙ. Йырсы Артур Туҡтағоловты остаз итеп алдыҡ. Уның «Ҡурай» йырын рэп стилендә башҡарырға уйлайбыҙ. Егеттәрҙе ижади яҡтан үҫтереү мөһим, тип һанайым. Барлыҡҡа килгән төркөмгә тик уңыштар ғына теләйбеҙ! Яңы ижади проекттар һеҙгә! В рамку Асҡар Мәһәҙиев синыфта белем ала. Яҡшы уҡый. Теннис уйнарға ярата. Ҡурайҙа оҫта һыҙҙыра. Төркөм аша ҡурайҙың илаһилығын күрһәтергә теләй. Тимур Мәһәҙиев Сәхнәне, телевидениены ярата. Ике йыл элек «Уйынсыҡ түгел» фильмында төп герой ролен башҡара. Компьютер уйындары менән мауыға. Гитарала уйнай. Мәктәптә бөтөн сараларҙы алып барыусы ла. Морат Джуманиязов синыфта уҡый. Һүрәт төшөрөргә, компьютер уйындары уйнарға әүәҫ. Хикәйәләрҙе һәм фәнни фантастиканы мауығып уҡый. синыфтан «Йәнең менән йырла» вокал студияһында шөғөлләнә. Тимур Шаһивәлиев синыфтан музыка менән мауыға. Флейтала һәм фортепианола, ҡурайҙа, баянда оҫта уйнай. «Ирәндек моңдары» конкурсы еңеүсеһе. синыфтан музыка колледжында белем ала. Йырсы егет әлеге мәлдә «Сулпылар» конкурсында һынау тота.",Таныш булығыҙ: яңы төркөм!,"['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес']",[1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 1 1],8,Таныш булығыҙ,2431,https://yanshishma.com/articles/tanysh-buly-y/2025-10-28/tanysh-buly-y-ya-y-t-rk-m-4444480,2025-10-28T15:39:00+00:00
"Васил Шәйхразиев (с) һәм Ринат ЗакировДөнья татар конгрессының интернет сәхифәсендә Русия Конституциясенә үзгәрешләр кертүне яклап тавыш бирергә чакырган мөрәәгатьбасылды. ""Бүгенге итимагый үсеш шартларында безнең уртак кыйммәтләребезне, гореф-гадәтләребезне һәм бердәмлегебезне саклап калу, тотрыклылык һәм иминлек гарантияләрен киңәйтүгә, илнең куәтен – уртак йортыбызны ныгытуга ярдәм итү бик мөһим. Русия федерациясе Конституциясенә үзгәрешләр кертү нәкъ менә шуңа юнәлдерелгән. Илнең төп документында гаилә һәм гаилә кыйммәтләренә, социаль гарантияләргә һәм медицина ярдәменә, дәүләт суверенитетын һәм тарихи дөреслекне яклауга, Русия халыкларының уникаль мәдәни мирасын саклауга өстенлек бирүне раслау барлык гражданнар мәнфәгатьләренә дә хезмәт итә.1 июль көнне гомумруссия тавыш бирү барышында Бөтендөнья татар конгрессы татарстанлылар һәм ватандашларыбызның актив гражданлык позициясен күрсәтәчәкләренә һәм әлеге төзәтмәләрне хуплаячакларына ышаныч белдерә"", диелгән анда. Азатлыкка үз чыганаклары әйтүенчә, мөрәәгать чыгару башында Милли Шура рәисе Васил Шәйхразиевторган, ә Дөнья татар конгрессы рәисе Ринат Закировбу гамәлне хупламаган. Без моңа ачыклык кертергә теләп татар конгрессы рәисе Закировка шалтыраткан идек, ул телефонын алмады. аркылы ибәргән сорау да авапсыз калды. Конституциягә үзгәрешләр кертүне яклап тавыш бирергә чакыру хатлары бу көннәрдә Русия төбәкләрендәге татар оешмалары итәкчеләренә дә килгән. Без сөйләшкән татар оешмалары рәисләре конгресс белән араларны бозасы килмәү сәбәпле, турыдан-туры аларга каршы сүз әйтергә бармады, әмма күбесе Конституциягә тавыш бирергә бармаячакларын әйтте. Иваново өлкәсе татар оешмасы итәкчесе Фәрит Ляпиншуларның берсе. Фәрит Ляпин""Конгресска бәя бирәсем килми. Мин һәм татар оешмасының башка әгъзалары да тавыш бирүгә бармый. Баргач ул хуплау кебек була. Конституциядә аңлашылмаган яклар күп. Артыгын әйтә алмыйм, Русиядә үзегез беләсез. үзем өчен куркмыйм, мин – пенсионер. Әмма минем кул астымда татар әмгыяте тора"", дип чикләнде ул. Төмән өлкәсе татар эшмәкәрләренә ярдәм итү берлеге вәкиле Ринат Насыйров 20 елга якын бернинди дә сайлауларга йөрмәгене хакында әйтте. Ул ялганда катнашмыйм, дип аңлатты үз позициясен. Ринат Насыйров""Бу мәсьәлә оешмада түгел, хәтта өйдә дә күтәрелми. Русиядәге сайлауларга инде кимендә 20 ел йөргәнем юк. Барысы да ялган бит, күз буяу өчен. Шуңа 1 июль узачак бернинди дә тавыш бирүгә бармыйм. Кем тели, шул бара. Тавыш бирүдә катнашамы, юкмы, ничек итеп тавыш бирә – боларны һәр кеше үзе хәл итә, бездә ул яктан демократия. Конгрессның мөрәәгатен күрдем. Өстән, итәкчелектән кушылган мөрәәгать икәне күренеп тора. Мәбүр иткәннәрдер – белмим. Калтырый-калтырый, курка-курка булса да татар телен яклап мөрәәгатьләр язылганны гына хәтерләмим. Конгресс минем бу мәсьәләдә фикеремне белә, алар мондый мөрәәгатьне кабул иттек, хуплыйсыңмы дип сорамыйлар"", диде Ринат Насыйров. Сахалинның ""Туган тел"" оешмасы итәкчесе Зәкия Вәлитова Конституция үзгәрешләренә тавыш бирергә барачагын әйтте. ""Мин әле ул үзгәрешләрне укымадым, нәрсә турында язылганын да белмим. Кайдан укып була аны? Тавыш бирүгә барабыз инде, бармыйча булмый. Әмма башта әле ул үзгәрешләр белән танышырмын дип торам"", диде ул. Киров өлкәсе татарларының мәдәният һәм мәгърифәт итимагый оешмасының элекке рәисе Рәүф Фәсхетдиновтатар конгрессы турында бюджеттан акча алып утырган итимагый оешма хөкүмәткә каршы бер сүз әйтә аламы соң дигән сорау куйды. Рәүф Фәсхетдинов""Русиянең хәзерге Конституциясендә бик әйбәт язылган. Русиядә күпмилләтле, күпдинле халык яши диелгән. Мин Совет берлегендә яшәгәндә татар мәктәбендә укыдым. Бөтен фәннәр татар телендә иде. Хәзер милли мәктәп юк, аларның нигезләмәсеннән аны алып аттылар. Хәзер бер генә тел, бер генә халык булып кала инде"", диде ул. Фәсхетдинов шулай ук тавыш бирергә бармаячак. ""Мин авылдан читтә умарталар белән мәш килеп ятам. Кыскасы, изоляциядә. Балаларым, оныкларым белән тыныч кына яшәп ятам"", диде күптән түгел тыелган әдәбият саклауда гаепләнгән һәм шул сәбәпле оешма итәкчесе вазифасын бушатырга мәбүр булган Рәүф Фәсхетдинов. Конституциягә үзгәрешләр кертүгә каршы элегрәк шактый татарлар үз тәнкыйди фикерен белдерде инде. Конгресс каршында хәрәкәт итүче Дөнья татар яшьләре форумы шуларның берсе. Яшьләр аеруча Конституциягә урыс халкын дәүләт коручы халык дип язугакаршы чыкты. Татар конгрессының әлеге мөрәәгатен әмәгать эшлеклесе Фәүзия Бәйрәмовада тәнкыйтьләп чыкты. ""Бөтен прогрессив кешелек дөньясы, Русиянең бөтен демократик көчләре Конституциягә мондый үзгәрешләр кертүгә каршы, ә татар яклап чыга! Шушы черек режимга терәү була. Милләтнең башын чабарга күтәрелгән балтаның сабы булып тора. "", дип яза ул үз битендә. Конгрессның бу гамәленә аптырыйсы юк. 2018 елда Русия президентын сайлау алдыннан кемгә тавыш бирергә кирәклеге турындагы иң гаәеп һәм сәер белдерүне дә Дөнья татар конгрессыяңгыратты. ""Барлык ватандашларыбызны да сайлауларда актив катнашырга һәм хәзерге президентыбызның сәяси курсын хупларга чакырабыз. Без көчле Русия, көчле президент Путин өчен! "" диелгән иде анда. Конгресс Путин кушуы белән мәктәпләрдә татар телен дәүләт теле буларак укытуны бетерү яки шул ук Путин карары белән Татарстанда ыелган салым акчаларының күбрәк өлешен Мәскәүгә ибәреп республикада азрак акча калдыру кебек татар халкы язмышына турыдан-туры тәэсир итүче проблемнарга күз йомды һәм татарларны Путинның сәяси курсын алга таба да хуплап торырга чакырды. Татарстанның урыс телле ата-аналары комитеты (Ро СТ) прокуратурага мәктәпләр, балалар бакчаларында урыс теле кимсетелә дип шикаятьләр язганда, Казанда татар ата-аналары төркеме беренче тапкыр гамәли конфенренцияоештырды, ә татар конгрессы бу чарага килмәде. Милли шурасы башлыгы Васил Шәйхразиев туган телләрне ихтыяри укыту турында канун өлгесен дәхуплаганиде. Татар конгрессы башкарма комитеты рәисе Ринат Закиров реакциянең канун кабул ителгәннән соң булачагын белдерде. Инде канун кабул ителеп берничә ел узды, мәктәпләрдә татар теле атнасына иң күбе ике сәгать калды, ә конгресс реакциясе әле дә юк. Шуңа авап итеп алар урысларны дәүләт коручы халык дип билгеләүче Конституциягә тавыш бирергә чакыра. Милли шура татар халкының үсеш стратегиясен булдыруны да иренәиткерә алмады, анисәпкә әзерләнү эшен дә тиешлечә алып бармады, татар хокукларын яклау хәрәкәте дә оештырылмаган. Омски өлкәсенең Тара шәһәрендә татарлар өчен башкисәр саналган Ермакка, Чабаксарда Иван Грозныйга һәйкәлкуелды. Милли шура моңа бернинди реакция күрсәтмәде. Конгресс Конституциягә үзгәрешләр кертүгә тавыш бирергә чакырып асылда урыслаштыруны һәм федерациядән ваз кичүне яклап чыкты, чөнки яңа Конституциядә менә болар каралган: Милли республикалардан Конституциягә үзгәрешләрне бары ""Коми войтыр"" оешмасы рәисе Алексей Габовһәм Дөнья башкорт корылтаеның кайбер вәкилләре, аерым алганда Хөрмәтулла Үтәшевяклап чыты.",Татар конгрессы ныграк урыслаштыруны алга сөргән Конституцияне хупларга чакыра,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0],7,Татарстан,6788,https://www.azatliq.org/a/30669072.html,2020-06-14T21:15:14+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТумышы белән Таикстаннан булган 22 яшьлек Эмомали Мирзоевны мәхкәмә енси төрдәге көчләү гамәлләре өчен дүрт ел да иде айга ирегеннән мәхрүм иткән булган. 2022 елның сентябрендә аңа ""Вагнер"" хосусый хәрби ширкәтенә кушылып, сугышка барганы өчен ярлыкау бирелгән. Мәскәүдә моңа кадәр көчләү өчен утыртылган һәм соңрак сугышта катнашканы өчен ярлыкау алган мигрант кабат шушы инаятьне кылган - Украинадагы сугышта катнашкан хәрбинең 14 яшьлек кызын көчләгән. Бу хакта ""ВЧК-ОГПУ"" -каналыхәбәр итә. Канал мәгълүматынча, Таикстанда туган 22 яшьлек Эмомали Мирзоевны Мәскәү янындагы Щелково шәһәре мәхкәмәсе енси төрдәге көчләү гамәлләре өчен дүрт ел да иде айга ирегеннән мәхрүм иткән булган. Тик 2022 елның сентябрендә аңа ""Вагнер"" хосусый хәрби ширкәтенә кушылып, сугышка барганы өчен ярлыкау бирелгән. 2023 елның маенда мигрант Русия паспорты алган, яшәү урыны Башкортстанда теркәлгән. Иреккә чыккач Эмомали Мирзоев бер онлайн-әсбапта Мәскәүдә яшәүче 14 яшьлек кыз белән танышкан. Кызның әтисе Украинадагы сугышта катнашуы искәртелә. 2023 елның декабре ахырында ул кызның өенә ""фильм карарга"" дип килгән, аны енси якынлык кылырга мәбүр иткән һәм качкан диелә. Кыз үзе аңлатуынча, бу хәл булганнан соң да алар аралашуларын дәвам иткән, Мирзоев аны көчләвен телефонга төшергән булган һәм куркыткан, дип яза канал. Әлеге хәл турында кызның әнисе белеп алган, ул кызының Мирзоев белән сәер язышуларын укыган диелә. Ул шунда ук тәртип саклау оешмаларына мөрәәгать иткән һәм ирне тоткарлаганнар. Сорау алуларда Эмомали Мирзоев кылган гамәлләрен таныган, әмма 14 яшьлек кыз белән якынлык кылуын - аның ихтыяры белән булды, дип аңлаткан. Мәхкәмә октябрь ахырында башланырга тиеш. Егет үзен кабат сугышка ибәрүләрен сорый, диелә хәбәрдә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Яшәү урыны Башкортстанда теркәлгән Таикстан ватандашы үсмер кызны көчләгән һәм үзен сугышка ибәрүне сорый,['Спорт' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1884,https://www.azatliq.org/a/yashau-urini-bashkortstanda-terkalgan-tajikstan-vatandashi-usmer-kizni-kochlagan-ham-sugishka-jibarune-soriy/33158224.html,2024-10-14T17:55:03+03:00
"2–13 февралдә Башҡортостанда Бөтә Рәсәй ""Профессионалдар"" чемпионатының төбәк этабы үтә. Ул хеҙмәткәрҙәрҙең квалификацияһын күтәреү һәм профессиональ кадрҙар әҙерләү маҡсатын ҡуя. Ҡатнашыусылар өлкән йәш төркөмөнда 152 компетенцияла һәм юниор төркөмөндә 42 дисциплинала үҙенең оҫталығын күрһәтәсәк. Ярышта урта махсус уҡыу йорттарының 750 студенты һәм 210 өлкән синыф уҡыусыһы ҡатнашыр тип көтөлә. Һәр конкурсанттың эксперт остазы буласаҡ һәм уны ярыштар барышында оҙатып йөрөйәсәк. Башҡортостан мәғариф министры Илдар Мәүлетбирҙин билдәләүенсә, чемпионаттың төбәк этабы белем биреү учреждениеларының эш биреүселәр менән бәйләнешен көсәйтә, иҡтисадҡа һәм социаль тармаҡтарға кәрәкле белгестәр әҙерләүгә хеҙмәт итә. Чемпионат ""Йәштәр һәм балалар"" милли проектының ""Профессионалитет"" федераль проекты сиктәрендә үтә. Сығанаҡ: Башинформ.","""Профессионалдар"" чемпионатында йөҙҙәрсә уҡыусы ҡатнашасаҡ",['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0],5,Яңылыҡтар,834,https://amanat.su/news/novosti/2026-01-29/professionaldar-chempionatynda-y-rs-u-yusy-atnashasa-4555716,2026-01-29T15:45:00+00:00
"Өфөлә ошо айҡанлы экологик акция йыл да ойошторола. Быйыл да 10-11, 17-18 ғинуарҙа һәр районда билдәләнгән урында тапшырырға мөмкин. Иртәгә мандаринға алмаштырып буласаҡ. Күңелле уйындар ҙа ойошторорға вәғәҙә итәләр. Шыршыларҙы уйынсыҡтарҙан таҙартып алып барырға кәрәк. Уларҙы эшкәртеп, төҙөлөш материалдары, йорт йыһаздары, ишектәр эшләү өсөн тотонасаҡтар. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Шыршыларҙы ташламағыҙ!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Тәбиғәт,749,https://yanshishma.com/articles/t-bi-t-m-y-sh/2026-01-09/shyrshylar-y-tashlama-y-4532021,2026-01-09T13:59:00+00:00
"Джанкойдагы балалар үзәге итәкчесе Лутфия Зудиева, ""ФСБны балалар китаплары кызыксындырды"", диде. 27 гыйнвар үзенең Фейсбук сәхифәсендә ул кырымтатар балалар үзәгенә тентү белән килделәр, дип язды. Тикшерүчеләр кырымтатар һәм төрек телендә барлык китапларны алып киткән. Лутфия Зудиева ул вакытта якын танышларының гаиләсендә еназада булган. ФСБ аны шунда көтеп торган. Тагын ике тәрбиячене сорау алуга чакырганнар. ФСБ балалар бакчасына мәгариф министрлыгы, санэпидстанция һәм полиция белән бергә килгән. Тикшерүчеләр бакчага йөрүче ике баланың гаиләсендә булып сабыйлардан да нәрсәдер сорашкан. Балалар үзәге итәкчесе Зудиева тикшерүчеләр белән адвокатсыз сөйләшүдән баш тарткан. Бүген тәрбиячеләр яңадан прокуратурага чакырылган.28 гыйнвар шулай ук Акмәчеттә мәчетне корал тоткан битлекле кешеләр япкан. Бу хакта Фейсбукта Кырымтатар корылтае әгъзасе Заир Смедляев хәбәр итте. Яулыклы кызларга яу башланды13 гыйнвар Акмәчеттә 16 яшьлек Эльвина Разакова югалган дип хәбәр ителде. Берничә көннән хокук яклаучы Эскендер Бариев, Кырымда ике мәет табылган, шуларның берсе Эльвина булырга мөмкин, дип белдерде. Полиция бу мәгълүматны кире какты. Барлык мәгълүмат чаралары кыз турында хәбәрдар булган кешеләргә полициягә түгел, ә аның әтисе Абдульзиз Разаковка шалтыратырга куша һәм аның телефон номерын бирә. Әмма Эльвина инде күптән әтисе белән яшәми. Сәләфи мәзһәбендәге әти кеше күптән урыс хатыныннан аерылган, Эльвинаны тәрбиягә олы яшьтәге әби-бабасына калдырып, икенче гаилә корган. Кызның Акмәчеттәге Дубки бистәсендә яшәгән күршеләре баланың интернетта танышкан кеше белән качканын фаразлый. Гаилә ябылып яшәгән булган, күршеләр белән бик аралашмаган. Эльвина мәктәптә укыган, өйдән чыгып киткән көнне бөтен социаль челтәрләрдә үзенең язганнарын сөрткән, сәхифәләрне япкан. Кызның әтисе дә, полиция дә Эльвинаның исән булганын белдерә. Кырымда яулыклы мөслимәләр өйдән чыгарга курка. Үз исемнәрен әйтергә теләмәгән берничә кыз автобусларга утырганда, халык күп йөргән урыннарда артларыннан күзәтү булганнарын сизгәннәрен әйтте Азатлыкка. Джанкойда тентү булган балалар үзәгендә аерым дин дәресләре юк. Узган елның сентябрендә генә ачылган бакчада мәктәпкәчә сабыйлар өчен програмда булган бию, рәсем, мәктәпкә әзерлек кебек дәресләр бар. Берлиндагы Лиза белән Кырымдагы ЭльвинаРусия Кырымны үзенеке дип санаганда, анда булып яткан хәлләр, кыз баланың югалуы беркайда да яктыртылмый. Аның каравы Берлинда 13 яшьлек Лизаның югалып торуы Русиядә зур шау-шу тудырды. Аның язмышы өчен тышкы эшләр министры Сергей Лавровка кадәр борчыла. ""Лиза кызыбыз белән булган хәлләр кабатланмасын иде, аның югалуы турында хәбәр яшерелмәсен иде. Бу хәлне тикшерүдә гаделлек һәм дөреслек иңәргә тиеш"", дип белдерде Лавров 26 гыйнварда. Германия тышкы эшләр министры Штайнмайер Русиянең Германиянең эчке тормышына катнашуына борчылу белдерде. ""Германиянең үзендә мигрантлар турында барган бәхәсләрне кыздырып бу эшне сәяси пропаганда өчен кулланырга бер сәбәп тә юк"", диде министр бер көн соңрак.",Кырымтатар балалар бакчасында тентү булды,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0],5,Ҡырым,2982,https://www.azatliq.org/a/27516726.html,2016-01-28T11:49:58+00:00
"Рәдис Ғилуан улы үҙенең эш юлын Һәнәк журналында башлап ебәргән кеше. Ике йыл журналда фельетонсы-хәбәрсе вазифаһын башҡара. Хөрмәтле коллегабыҙҙы Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы исеме бирелеү уңайынан ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ! Ижад ҡомарығыҙ һүнмәһен, һүрелмәһен!",Рәдис Ноғомановҡа – юғары награда,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,274,https://henek.info/articles/novosti/2025-10-14/r-dis-no-omanov-a-yu-ary-nagrada-4426295,2025-10-14T12:25:00+00:00
"Бер мәл әсәйем минең сәсемде алырға булды. Атайым эштә булғандыр, күрәһең. Ҡул машинкаһының сәсте туҡтауһыҙ тартыуына бер килке түҙеп ултырҙым. Сәсемдең алғы яғы ҡырылып бөтөүгә сабырлығым да бөттө. Әсәйемдең нимәгәлер боролоуын ғына көтөп ултырҙым да, урамға сығып ҡастым. Иптәш малайҙар минең үҙенсәлекле прическамды күреп тә ҡалды, Ленин тигән ҡушамат тағып та ҡуйҙы. Шулай ҙа яңы исемгә бер ҙә үпкәләмәнем, дуҫтарым менән кис ауышҡансы уйнаным. Ошо мәрәкә ваҡиғанан һуң ағайыма ла ҡушамат тиҙ табылды, уны Сталин тип йөрөттөләр.","Мин - Ленин, ағайым Сталин булды",['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәҙәниәт,532,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2024-06-12/min-lenin-a-ayym-stalin-buldy-3807354,2024-06-12T13:25:00+00:00
"Константинополь патриархы Варфоломей (архив фотосы)Патриарх Варфоломейдөньяның барлык православ христианнарын Украина православ чиркәвенең бәйсезлеген танырга чакыра. Бу мөрәәгать Константинополь патриархатының рәсми сайтында чыкты. Мөрәәгатьтә Варфоломейның 6 гыйнварда Истанбулда Киевның яңа митрополиты Епифанийга автокефалия томосы тапшырачагы турында языла. Патриарх аны 5 гыйнварда ук имзаларга ыена. Шул уңайдан ул православ чиркәүләрне Украина чиркәве автокефалиясен танырга һәм барлык православ чиркәүләрдәге гыйбадәтләр вакытында Киев митрополитын телгә алырга чакыра. Автокефалия томосын тапшыру тантанасында Украина президенты Петр Порошенкода катнашачак.15 декабрьдә Украина башкаласында Киев патриархатының Украина православ чиркәве белән Украина автокефаль православ чиркәве берләште һәм Константинополь патриархатына караучы Украина православ чиркәве барлыкка килүе игълан ителде. Яңа чиркәүнең Киев митрополиты итеп 39 яшьлек Епифаний еписков сайланды. Украина президенты яңа чиркәү төзелүен ""тарихи вакыйга"" дип атап хуплау белдерде. Мәскәү Кремле Украина чиркәвенең Урыс православ чиркәвеннән бәйсезлеген ""таркату эшчәнлеге"" һәм Украина хакимиятенең чиркәү эшләренә тыкшынуы нәтиәсе дип атады. Урыс православ чиркәве дә Украина православ чиркәве автокефалиясенә каршы чыга.",Варфоломей Украина православ чиркәве бәйсезлеген танырга чакыра,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1292,https://www.azatliq.org/a/29691775.html,2019-01-04T16:22:16+00:00
24 майҙа мәктәптәрҙә Һуңғы ҡыңғырау тантаналары уҙа.,Һуңғы ҡыңғырау тантаналары үтәсәк,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,52,https://yanshishma.com/articles/m-arif-ya-yly-tary/2025-05-13/u-y-y-yrau-tantanalary-t-s-k-4232919,2025-05-13T14:59:44+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБашкортстан башлыгы хакимияте итәкчесе вазифаларын үтәү беренче урынбасар Азат Бадрановка йөкләнгән. Башкортстан башлыгы хакимияте итәкчесе Максим Забелинбашка эшкә күчү сәбәпле вазифасыннан китә. Хәзер ул Мәскәү өлкәсенең сәламәтлек саклау министрлыгын итәкләячәк. Бу хакта республика хөкүмәте киңәшмәсендә Башкортстан башлыгы Радий Хәбировәйтте, дип яза ТАСС. — Республика башлыгы хакимияте итәкчесе Забелин Максим Алексей улы медицинага кире кайтырга булды. Аңа Мәскәү өлкәсендәге сәламәтлек саклау системын итәкләү турында итди тәкъдим килде. Иртәгәсе көннән ул Мәскәү өлкәсе сәламәтлек саклау министры вазифаларын башкаруга керешәчәк, — дигән Хәбиров. Забелин Башкортстанда алты ел эшләде. Хакимият итәкчесе вазифасына 2022 елның мартында керешкән иде. Аңда кадәр Башкортстанның сәламәтлек саклау министры булды. Быел Радий Хәбиров икенче мөддәткә республика башлыгы вазифасына керешкәч, 2 октябрьдә Забелинны да хакимият итәкчесе итеп кире сайлап куйдылар. Башкортстан башлыгы хакимияте итәкчесе вазифаларын үтәү беренче урынбасар Азат Бадрановка йөкләнгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстан башлыгы хакимияте итәкчесе Максим Забелин Мәскәү өлкәсенең сәламәтлек саклау министрлыгын итәкләячәк,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1222,https://www.azatliq.org/a/bashkortstan-bashligi-hakimiyate-jitakchese-maksim-zabelin-maskau-olkaseneng-salamatlek-saklau-ministrligin-jitaklayachak/33197707.html,2024-11-11T13:46:08+03:00
"-Кәләште төп йортҡа төшөрәһем килде, тине ул, ғәжәпләнеүен белдергән Тайфурға. Икеһе бер мәктәптә эш башланылар. Әбүзәр уларға төп йортта ҡалырға тәҡдим итеп, үҙе сығып китергә уйлаһа ла, унда ҡалмай, иҫке генә, элек-электән килгән- киткән уҡытыусылар йәшәүсе мәктәп өйөн йүнәтеп, йыуып, таҙалап шунда сыҡтылар. Ата-әсәһенең эсергә яратыуынан оялып өйрәнгән Хәсән күңелләнеп алырға яратыусы Әбүзәр ағаһын, , йәшел йылан, , арбауынан мөмкин ҡәҙәре ҡотолдорорға тырышты. Ниндәй генә эш башҡарһа ла(утын ярамы, бесән өйәме, тиҙәк сығарамы) эргәһендә Әбүзәр ағаһы булды. Нурияның ҡулына эш тейҙермәне улар. Әммә элекке шаян, шаталаҡ Әбүзәргә ниҙер булды, ул шымға әйләнде. Ваҡыт-ваҡыт бер нөктәгә төбәлеп уйға сума, тоҡтомалдан көрһөнгөләп ҡуя ине. Өйләнеүе лә сәйер генә булды уның. Әзмәүерҙәй Әбүзәр бер көн бер ҡыҙҙы етәкләп килеп инде лә, ,Таныш булығыҙ, Гөлшат, еңгәгеҙ булыр, ,- тине. Һөйкөмлө генә, әммә Әбүзәр янында бала ғына күренгән Гөлшат шунда уҡ килендәштәр араһында үҙ кеше булып китте. Ни өсөндөр Әбүзәр генә үҙ итә алманы уны. Ҡыҙҙары Гүзәл тыуғас, бер аҙ Гөлшат тирәләй йүгергеләп алды ла тағы ла үҙ кәлебенә төштө. Ҡаҡманы ла, һуҡманы ла ул ҡатынын, күҙенә лә элмәне. ,, Кешенән ҡалышмайым әле, ,- тигәндәй генә машина алып ебәрҙе, тик. машинаһында ғына күп йөрөй алманы, аварияға осрап һәләк булды. Бер көндө иртәнге сәйҙе лә көтмәй машинаһына ултырып сығып китә һәм боролошта автубусҡа бәрелә. - Иҫерек булһа бер асыу, бүтән бөтөнләй эсмәйем, -тип эсмәй йөрөй ине. Машинаны ла алмайыҡ, -тип күпме ныҡыштым, еңмешләнеп алды бит, тип иланы Гөлшат. Автобусҡа ла, ундағы кешеләргә лә әлдә артыҡ бер ни ҙә булмай, ә Әбүзәр өс көн ғазапланып ятҡандан һуң йән бирҙе. Һуңғы көнө янында Хәсәнде генә ҡалдырып, Тайфур үпкәләгәндәй итһә лә, уны ла сығарып, кесе ҡустыһына ниҙер һөйләне ул. Хәсән дә, , Нимә әйтте ағай? - тигән һорауға, ,Бәхилләште, ,- тип кенә яуап бирҙе. Әбүзәрҙең үлеменә өс-дүрт ай үттеме-юҡмы Гөлшат, әле берҙе лә өйләнмәгән, кемдеңдер диме- өйрәтеүе буйынса үҙен һоратып килгән йәш кенә егеткә кейәүгә сығырға булды. Кәңәш һорап, (кем белә һөйләшеп эс бүҫкәртергә лә уйлағандыр инде) Нурия янына килде ул. - Кемдән һорайым һуң, килен, һиңә килдем. - Үҙең беләһең, еңгәй, мин һиңә бары бәхет кенә теләйем. - Һәйбәт кешегә оҡшаған, былай. Әбүзәр булмаҫ, әлбиттә. Шулай ҙа бәхетте тағы бер һынап ҡарайым әле, бәлки, йәшәп китербеҙ. Йыуаш күренә, Гүзәлде лә ҡаҡмаҫ, моғайын, - Гөлшат, бер аҙ тын торҙо ла күңеле менән һыҡтап, һүҙен дауам итте, - тиңһенмәне ул мине, ә мин яраттым. Уға оҡшарға тырышып, нимәләр генә эшләмәнем, бер генә теләгенә лә ҡаршы сыҡманым, ҡаршы әрәпләшмәнем, ирешмәнем. ,, Яратаһыңмы? ,, - тип һорарға ла ҡыймай инем, барыбер өндәшмәҫ ине. Яуапһыҙ яратыу, ирең була тороп та үҙеңде унан кәм тойоу, сит арбаға ултырғандай йәшәү – ғазап бит ул, ғазап! . Камилға ризалыҡ биреүем дә тиген түгел – тиңдәр араһында тиң булып йәшәйһе килә, ни хәл итәйем? . Бәлки, ғәйепләйһегеҙҙер. - Нисек кенә ғәйепләйек беҙ һине – еләк кеүек сағың бит? ! - Мин бит күләгәһе инем уның. Ҡаҡманы ла, һуҡманы ла, ҡайһы саҡта бөтөнләй күрмәне лә. Төшөндә бер көн һыҙланып тороп һинең исемеңде әйтте, уянғас, - әллә Нурия еңгәй индеме төшөңә, исемен әйттең? - тигән инем, яндыра ҡараны ла, , - бөткәнме ни бүтән Нуриялар? "" – тип сығып китте. Төшөн һөйләмәне, бүтәнсә төпсөнөргә мин дә батырсылыҡ итмәнем. Һинән шикләнмәнем, тик. күңелем ҡуҙғалды минең. - Борсолма, еңгәй, барыһы ла яҡшы булыр, -тине Нурия үҙен ҡулға алырға тырышып, - яйлап тынысланырһың. Ваҡыт иң һәйбәт дауа, тиҙәр бит. .- Ултыр, - тине, Хәсән, ҡуйынынан сығарып өҫтәлгә ярты ҡуйғас, Нурияға сәйер ҡараш ташлап. Ярты янына рүмкәләр ҡуйҙы, һыуытҡысты асып ҡараны ла ни өсөндөр унан бер ни ҙә алмай, өҫтәлгә икмәк кенә ҡуйҙы, - ултыр, - тип ҡабатланы ул, иренең сәйер ҡылығына ғәжәпләнеп, ни әйтергә белмәй торған ҡатынына ҡарап, - аптырама, мин эсергә йыйынмайым, тик. - Нимә тик? - Минең эсмәгәнде беләһең, - ул ҡатынын ҡосаҡлап күҙҙәренә ҡараны, - тик. ултыр әле, ултыр, - ул Нурияны ултыртып ике рүмкәгә лә тултырып араҡы ҡойҙо, үҙе Нурияға, эсһәң эс, эсмәһәң мәйелең, тигәндәй ҡараны ла эсеп тә ебәрҙе, - ағайым күҙҙәремде асты бит минең Нурия, һине нисек ныҡ яратыуымды аңланым. Беләһеңме, һине минең кеүек, бәлки, минән дә нығыраҡтыр, тағы ла берәү яратҡан бит, - ул Нурияның ҡулдарынан тотоп алды, - һин ҡатын-ҡыҙ булараҡ, бәлки, һиҙгәнһеңдер, белгәнһеңдер. ә бына мин уйламаным да. - Кит, әллә ниҙәр һөйләйһең, берәй ләстит ишетеп ҡайтҡанһыңдыр. - Юҡ шул, ике ай һиңә һөйләргә ҡыйынһындым. Әйтергә уҡталдым да тағы туҡталдым, һүҙҙе нисек башларға ла белмәнем. - Хәсән. - Юҡ, өндәшмә, юғиһә тағы әйтә алмаҫмын. – Хәсән тағы ҡатынына ҡарап, көлөмһөрәп ҡуйҙы, - беләһең бит, ағайым һуңғы көнөндә һеҙгә йөрөп килергә ҡушты ла янында мине генә ҡалдырҙы. Һеҙ сыҡҡас: - Хәсән, әйтер һүҙҙәрем өсөн ғәйепләмә, бер серемде үҙем менән алып китәһем килмәй, - ағайым ауыр итеп көрһөндө лә түшәмгә төбәлеп тынып ҡалды. - Һөйлә, ағай. Ағайым ауыр итеп көрһөндө лә бына ниҙәр һөйләне: - Һиҙгәнһегеҙҙер, мин еңгәгеҙҙе ярата алманым, сөнки минең йөрәгем ҙур йәшерен һөйөү менән яна ине. Гүзәлебеҙ тыуғас, тынысланырмын тип уйланым, булманы, сөнки уны күреүем була- кире ҡабынам. ә уны һәр саҡ күрергә тура килә. Күсеп китергә лә уйланым, тик көсөм етмәне, уны күрер өсөн генә кире әйләнеп ҡайтырмын төҫлө тойолдо. Минең күҙ алдынан тиҙ генә үҙебеҙ тирәһендәге ҡыҙҙар, ҡатындар үтте. - Шул ҡыҙ ғына еткәндер инде башыңа, кем һуң ул? - Юҡ, ул бит үҙе был хаҡта бер ни ҙә белмәне. ул бит. ул бит. Нурия килен ине. Башҡа күҫәк менән тондорҙомо ни! ? Мин һикереп торғанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. - Ә-ә-ә? - Һин - ағайым ым менән генә ултырырға ишараланы ла һүҙен дауам итте, - киленде алып ҡайтҡаны бирле миңә тынғылыҡ бөттө. - һөйләүе ауыр ине ағайыма, тик ул. Һыҙланыуҙарын еңеп, һүҙен дауам итте, - килен, бәлки, мине егәрле, уңған, тип тә уйлағандыр, ә мин һеҙгә уны күрер өсөн генә бара инем. Онотормон, тип кенә уйлап, өйләнеп ҡуйҙым, булманы. Төндә төшөмдә, көндөҙ уйымда булды ул. Хата аҙым яһап ҡуймайым, тип эсһәм дә иҫермәҫкә, йоҡлағанда ла һаҡ йоҡларға тырыша инем. Ҡустым, юҡ, мин һинең бәхетеңдән көнләшмәнем, мин бары киленде ярата инем. Ағайым арыны, күҙҙөрен йомоп, бер аҙ тын ҡалды, ә мин күптән шаңҡыған инем инде, ишеткәндәремде нисек итеп башҡа һыйҙырайым икән? - тип аптыранып ултыра инем. - Авария алдынан да төшөмдә уны күрҙем. - ағайым һүҙен дауам итте, - Ап-аҡ күлдәктә. Эй минән ҡаса икән, мин тота алмайым икән, тип. Тота алмай абынып ҡолап киттем. Шыбыр тиргә батып уянып киттем дә шул ярһыулыҡ менән машинаға ултырып сығып киттем. Күҙ алдымда аҡ күлдәкле Нурия килен генә. Боролоштан автобус килеп сыҡҡанын яҙа-йоҙа ғына аңғарып ҡалдым - һуң ине инде. әлдә әле үҙем генә. юғиһә бигерәк ауыр булыр ине. Минең бер насар уйым да булманы. Яратыу ғәйеп түгелдер, моғайын. үпкәләмә, ҡустым. Киленгә әйтәһең килһә, үҙең әйтерһең, әйтәһең килмәһә- юҡ. Ә еңгәңде. бәхетле итә алманым мин уны. ярҙам итеп тороғоҙ уға, - ағайым саҡ һөйләй ине инде, - килендең ҡәҙерен бел, ундайҙар һирәк була. Бәхил бул, .. – тине лә күҙҙәрен йомдо. Бына шулай, Нурия. Һеҙ килгәндә ағайым яҡты донъя менән бәхилләшкән ине инде. Ике ай һиңә әйтмәнем, үҙем дә һиҙмәҫтән һине күҙәтә башлай инем. Мин, һармаҡ, әллә ысынлап та араларында бер-бер нәмә булдымы икән? - тип тә уйлап ҡуйғылай инем. Ағайымдың эскерһеҙлеген белгәнгә, бәләкәйҙән уға һыйынып үҫкәнгә микән, уның һөйләгәндәрен ҡабул итә алмай ыҙаланым. Нисек бер нәмә лә һиҙҙермәне икән, - тип аптыраным. - Йә, әйтәм, һөйләшмәҫ булып киттең, ә мин, ҡайғыһынандыр, тигән булам, ,, ҡыҫыр көйөгөң бар икән дә. Ҡайнағаны мин бик ихтирам иттем, ауыр тупрағы еңел булһын. Ул һиңә ни һөйләгәндер- уныһы мөһим түгел, мәрхүмдәрҙе тик яҡшы яҡтан ғына хәтергә алыр кәрәк, ҡайнаға былай ҙа яҡшы кеше булды. Нурия, бөгөн еңгәһен күргәс ошо һөйләшеүҙе иҫенә төшөрҙө. Көн артынан көн үтте. Нурия үҙенең һиҙемләүе дөрөҫмө икәнлеген белеү өсөн, поликлиникаға барып ҡайтты. Бөтәһе лә дөрөҫ – ул ауырлы ине. Табам, тип уйланы ул, тик иренә нисек аңлатырға? Әмәлгә ҡалғандай һүҙҙе тағы ла ире үҙе башланы: - Кәләш, - тине ул, ҡатынын иркәләп, - һин мине ғәфү ит, яңылышҡанмын мин, әйҙә бер-ике бәләкәс ал әле һин, үҙебеҙ олоғайып китмәҫ элек. - Мин һиңә нисек әйтергә белмәйерәк тора инем, - тине, ҡатын ай кеүек балҡып, иренә һыйынды, - нигеҙ һалынған, атаһы. Ошо көндән һуң Хәсән бөтөнләй үҙгәрҙе. Бөтә эште үҙе башҡарырға тырышты ул. Нурия, ысынлап та бик ауыр йөрөнө һәм иренә бына тигән игеҙ малайҙар табып бирҙе. Түбәһе күккә тейгән Хәсән бер малайына Әбүзәр, икенсеһенә Илгизәр тип исем ҡуштырҙы. Бер тигән йорт бөтөрөп инделәр, машина алып ебәрҙеләр. Мәктәптә лә эштәре һәйбәт бара ине. Уҡытыусылар араһында ла, ата-әсәләр араһында ла ҙур абруй ҡаҙанған Хәсәнде директор итеп үрләттеләр. Тормоштары ал да гөл ине.",ҺАҒЫНЫУ. Хикәйә. Зәйтүнә Аетбаева-Сафиуллина,['Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1],5,Файҙалы эштәр,8729,https://agideljurn.ru/articles/godpoleznihdel/2023-04-10/a-ynyu-hik-y-z-yt-n-aetbaeva-safiullina-3213745,2023-04-10T13:18:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШул ук вакытта Русия Конституциясе турыдан-туры рәвештә дәүләтнең күпмилләтле булуын ассызыклый, дин дәүләттән аерылган дип белдерә. Кремльнең эмблемасына тәреләр кире кайткан. Тәреләр алып куелганнан соң эмблема шактый гына тәнкыйтьләнгән иде. Урыс православ чиркәве Русия субъектларының логотипларында православ чиркәүләрнең гөмбәзләре тәредән башка берничек тә күрсәтелә алмый дип белдергән иде. Кремльнең -каналында эмблема 21 май көнне 19:31 дә үзгәргән. Моңа РБК басмасыигътибар иткән. иңү көненә үзгәртелгән фотосурәттә православ тәреләр юк иде әле. Веб-архив мәгълүматларына күрә дә Кремль сайтында тәреле эмблема 21 майдаүзгәртелгән. Эмблемадан тәреләрнең юкка чыгуына Петербур халыкара юридик форумында режиссер Никита Михалков игътибар иткән иде. Аның сүзләренчә, дизайнерлар ""вак детальләрнең шактый зур өлешен"" алып ташларга булган, чөнки ул символны тулысынча кабул итүгә комачаулый торган булган. ""Вак деталь түгел бу, бу — хакимият символы, билгеле бер дингә карау символы"", — диде Михалков. Апрель башында Урыс православ чиркәве Мәскәү патриархиясенең хокукый идарә башлыгы Ксения Чернега, Думада чыгыш ясаганда, дини объектларның рәсемнәрен дини символикадан тыш таратуны тыюнытәкъдим иткән иде. ""Православ чиркәүләрнең рәсемнәрен тәредән башка плакатларда, игъланнарда, рекламда, банкноталарда, РФ субъектларының логотипларында күрсәтү мәсьәләсе килеп баса. Безнең карашка, болай булырга тиеш түгел"" — диде Чернега. Моңарчы дини символларга кагылышлы әналлар Русиядә булган иде инде. Мәсәлән, 2023 елның 16 октябрендә Русия Банкы 1 мең сумлык яңа банкнотаны тәкъдим итте. Ул вакытта банкнотада Казан Кирмәнендәге чиркәү ( гасырда төзелгән бина) тәресез күрсәтелгән иде. Хәзер әлеге чиркәү бинасында Татар халкы һәм Татарстан дәүләтчелеге тарихы музее урнашкан. Бина чиркәү буларак кулланылмый, тәрене бинадан совет чорында ук алып ташлаганнар. Шулай да, тәресез әлеге рәсем ныктәнкыйтьләнде. Сенатор Андрей Клишас ""тәресез чиркәүне купюраларга чыгару — провокацион эш"" диде. Шуннан соң Русия Банкы банкнотаның дизайнын эшләп бетерәбез дип вәгъдә итте. Апрель башында тәреләр РФ спорт министрлыгы эмблемасына да кире кайтарылды. Моны министр Михаил Дегтярев таләп итте. ""Тәреләр ике башлы бөркеткә кире кайта, ул, нигездә, спорт министрлыгының символы булып тора"", — дип аңлатты Дегтярев. (дини мәгълүматлар архивы Ассоциациясе) хәбәренәкараганда, Русия ватандашларының бик кечкенә өлеше генә дини тормышта актив рәвештә катнаша: үзен теге яки бу дин тарафдары дип санаган кешеләрнең күбесе дини эшчәнлектә йә бик аз катнаша, йә бөтенләй катнашмый диярлек.100 миллионлап русияле үзен православ динендә дип саный. Мөселманнар — икенче урында: аларның саны 14 млн белән 23 млн кеше арасында дип исәпләнә. Мөэминнәрнең күбесе Идел буенда, Уралда һәм Төньяк Кавказда яши, гаять зур мөселман төркемнәре шулай ук Мәскәү, Петербур һәм Себернең кайбер районнарында да бар. Тагын 1 миллионга якын буддист күбесенчә Бурятия, Тыва һәм Калмыкиядә гомер итә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Кремль эмблемасына православ тәреләр кайтарылган,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],4,Донъя,3122,https://www.azatliq.org/a/kreml-emblemasina-pravoslav-tarelar-kaytarilgan/33422362.html,2025-05-25T00:44:47+03:00
"Йәш йырсы Хәсән Вәлиев йыр конкусында еңеп сыҡҡас, бик тиҙ популяр булып китә. Тап ошо мәлдә уға Нәжибә исемле ҡыҙ осрай. Нәжибә һатыусы булып эшләй. Уның был көндәрҙә ни эшләргә белмәй йөрөгән сағы, сөнки ышандырып йөрөгән егете өйләнгән, хатта балаһы бар икән. Унан ауырға ҡалған Нәжибәгә юлында көтмәгәндә йырсы Хәсән осрай. Улар өйләнешә. Егет баланың үҙенең улы булмауын белерме? Артабан сәнғәт күгендә үҙен таба алырмы? Быларын спектаклде ҡарағас, үҙегеҙ белерһегеҙ. ""Матур моңло йырҙар менән үрелеп барған спектакль бик оҡшаны! Тормошта ла бит бр-брһн аңламаған, таланттарын үҫтрмәгән бәхтһҙ парҙар күп бит. Ә хыялыңды тормошҡа ашырырға бр ҡасан да һуң түгл. Ниһәйәт, кисә ошо әҫәр буйынса ҡуйылған спктаклд ҡарарға форсат тйҙ. Бик уңышлы ҡуйылған, һәр бр артист күңлн бирп уйнаны. Барығыҙ, күргҙ, фәһмл спктакль. Тетрәндерҙе лә, уйландырҙы ла, моңландырҙы ла, һоҡландырҙы ла… ""Ирҙе Ир иткән дә, хур иткән дә Ҡатын"" тигән әйтем, минеңсә, был спектаклгә бик тап килә… Йәки эргәңдә һине яратып, хөрмәт итеп, һайлаған юлыңды хуплап тороусы йәрең, тормош иптәшең булғанда ғына ҙур уңыштарға ирешергә мөмкин"", - тип яҙған Миңзәлә Баймырҙина.","Ғафуриҙар, ""Йырланмаған йырым һин"" һеҙгә бара!",['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1],3,Мәҙәниәт,1143,https://shonkar.com/articles/culture/2025-05-28/afuri-ar-yyrlanma-an-yyrym-in-e-g-bara-4253178,2025-05-28T10:55:00+00:00
"Эльвина Хәмитованың фотоһы. Бөрйән районы, Һарғая ауылы. Эльвина - 9-сы синыф уҡыусыһы.","Аптырамағыҙ, баҡсала ярҙам итәм!",['Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",87,https://amanat.su/articles/k-men-n-ash-ara-y/2024-08-26/aptyrama-y-ba-sala-yar-am-it-m-3898280,2024-08-26T09:52:00+00:00
"Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылдың 25 декабрендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (Приказ: 314н, датаһы ) менән бүләкләнә[1][2]. 1945 йылдың 1 июнендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (батырлыҡ күрһәткән көндәре: , Приказ: 28н, датаһы ) менән бүләкләнә[1][2][3] Эльза Мөхәмәҙиева",Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Еңеү,277,https://bashkizi.ru/articles/pobeda-80/2025-05-07/danly-ly-112-se-bash-ort-kavaleriya-diviziya-y-yaugiry-4226464,2025-05-07T10:30:00+00:00
"26 март ""Башҡортостан ҡыҙы"" журналы хеҙмәткәрҙәре Көйөргәҙе районы һәм Күмертау ҡалаһында эш сәфәрендә булып ҡайтты. Маҡсаты: район һәм ҡала халҡын журнал менән яҡынданыраҡ таныштырыу, баҫмаға яҙҙырыу, МХО-ға бәйле күргәҙмәнең экспонаттары менән таныштырыу, яҙыусы Миләүшә Ҡаһарманованың ижады буйынса әңгәмәләшеү. Яҡшымбәттәрҙә – яҡшы кешеләрҙә Тәүге осрашыу Яҡшымбәт ауылы мәктәбендә булды. Ауыл халҡы баҫма менән электән таныш, уның һәр саҡ яратҡан ғаилә журналы булыуын билдәләп үттеләр, әле лә уға ҡарата ихлас ҡыҙыҡһыныуын күрһәтте. Осрашыуға килеүселәр Миләүшә Саяғәфәр ҡыҙының МХО-ла алған тәьҫораттарын, күргәҙмә экспонаттары тураһында һөйләгәндәрен ихлас тыңланы. Илаһи осашыу (яҡшымбәттәр шулай атағайны) яратҡан яҙыусылары - Миләүшә Ҡаһарманованың ижады тураһында әңгәмә, һорау-яуап формаһында дауам итте. Халыҡ интернеттан, виртуаль аралашыуҙан ялҡҡан, яҙыусының үҙе менән тере, ихлас аралашыуға ни етә? ! Әҙәбиәт һөйөүселәр кемуҙарҙан яҙыусыға һорауҙарын яуҙырҙы. Көйөргәҙе районының Ҡоролтай рәйесе Ғәббәсова Лена Дим ҡыҙы, Ҡоролтай ағзаһы Ирина Ринат ҡыҙы Ибраһимованың сығыштары рухлы булды. Күмертау ҡалаһы һәм Көйөргәҙе районының яҙыусылар союзы ағзаһы, Ҡоролтай ағзаһы, уҡытыусы, шағирә Руша Солтанғолованың шиғырҙары күңелгә үтеп инде. Яҡшымбәт ауылы халҡы Өфө ҡунаҡтарына йыр-күстәнәс, шиғырҙар, матур табын да әҙерләгәйне. Аралашыу өсөн бирелгән ҡәҙерле минуттарҙың нисек үтеп китеүе лә һиҙелмәне. Тағы ла күп һорауҙар, һүҙҙәр әйтелмәй ҡалған төҫлө булды. Улары – журнал биттәрендә, сайтта, журналдың Бәйләнештә сайтындағы төркөмөнә ҡалдырылды. Көйөргәҙеләр журналға яҙылырға һәм электрон бәйләнештә ҡалырға һүҙ бирҙе. Йәмле, йәнле осрашыуҙан һуң, фотоға төшөп, яҙыусының автографын алып, йылы хушлашты яҡшымбәттәр. Икенсе осрашыу Беҙҙе Кумертауҙа түҙемһеҙлек менән көтәләр ине. Ҡаланың Үҙәк китапханаһындағы осрашыу йәнле барҙы, бер тынала үтте. ""Башҡортостан ҡыҙы"" хеҙмәткәрҙәре, яҙыусы Миләүшә Ҡаһарманова менән күрешеү һәм һөйләшеү күмертауҙарға рухи күтәренкелек алып килде, яңы һулыш бирҙе. Журнал, китап уҡыусылар бер-бер артлы һорауҙар яуҙырҙы. Әңгәмә төрлө темаларға ҡағылды: туған тел проблемаһы, МХО, ғаилә, ир менән ҡатын мөнәсәбәте, фәлсәфә, психология. . ""Башҡортостан ҡыҙы"" журналының йөкмәткеһенә ҡағылышлы теләктәрен дә еткерҙе күмертауҙар: һәр номерҙа райондарҙа ижад итеүсе шағирҙарҙың шиғырҙары уларҙың фотолары менән бергә баҫылһын ине, журналдың тиражы лы артыр ине, тигән теләкте ҡабул иттек. Әлбиттә, журнал уҡыусыларҙың бөтә теләктәрен дә ишетәбеҙ, күҙ уңында тотабыҙ, уларға ҡыҙыҡлы һәм кәрәк булһын өсөн барыһын да эшләйбеҙ. Тимерйән Ниәтшиндең теләктәре, һорауҙары айырылып торҙо, уның Миләүшә Ҡаһармановаға тигән шиғыр-арнауы күңелдәргә үтеп инде. Күмертауҙар журналға яҙылды, яҡын киләсәктә лә яҙылырға һүҙ бирҙе. Осрашыуҙан күңел күтәрелеп, рухланып, яңы идеялар менән ҡанатланып ҡайттыҡ. Роза Хөснуллина",Ихлас аралашыуға ни етә? !,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 1 0 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0],7,Ҡыҙыҡлы әңгәмә,2858,https://bashkizi.ru/articles/y-y-ly-g-m/2025-03-27/ihlas-aralashyu-a-ni-et-4175054,2025-03-27T14:04:00+00:00
"3) Аҡыллы ир һәр һүҙгә сыпраңламай. Ир ҡатын-ҡыҙҙан һалҡын ҡанлы, көслө рухлы, тыныс һәм сабыр булыуы менән айырылып тора. Бындай ир булған ғаиләлә талаш-тартыш, ғауға кеүек йәмһеҙ күренештәргә урын юҡ.4) Һәр ир-егеттең төп бурысы - ололарҙы, көсһөҙҙәрҙе, ярҙамға мохтаждарҙы ҡурсалау. Тәү сиратта үҙ ата-әсәһенә хөрмәт күрһәтергә тейеш ир кеше. Ата-әсәнең үтенесе ирҙең үҙ ғаиләһенән алдараҡ үтәлә.5) Ауырлыҡтар килеп тыуғанда ҡатын-ҡыҙ итәге аҫтына йәшенмәй ысын ир-ат. Кемделер ғәйепләү, мөнәсәбәт асыҡлау, өҫтәл һуғып ҡысҡырыу урынына тыныс ҡына ҡыйынлыҡтарҙан тиҙерәк ҡотолоу юлын эҙләйәсәк.6) Көслө ир-егет бер ҡасан да үҙенең уңышһыҙлыҡтарында кешене ғәйепләмәйәсәк. Ғәйеплене эҙләп ваҡытын бушҡа әрәм иткәнсе яңынан баш ҡалҡытып, яңы ысулдарын табып, эшен яйға һалыу юлын табасаҡ.7) Ирмен тигән ир үҙенән көсһөҙҙәргә ҡул күтәреү түгел, тауыш та күтәрмәҫ. Ҡурҡаҡ ирҙәр генә өй эсендә батша.8) Арыған хәлдә лә ир кеше ҡатын-ҡыҙ алдында арыным тип әйтмәҫ. Мыжыҡлыҡ ирҙәргә хас сифат түгел. Балаларға ла 5 йәшкә тиклем генә мыжырға рөхсәт ителә ҡайһы бер алға киткән илдәрҙә.9) Ир-ат аҡсаға мохтаж булырға тейеш түгел. Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ тигәндәй, буш ваҡытында ҡырын төшөп телефон йә пульт тотоп ятыу урынына матди хәлен яҡшыртырға ынтылһа, үҙе лә аяғында ныҡлы баҫып торор, ата-әсәһенә лә ярҙам итер, ғаиләһендә лә лайыҡлы ир һәм атай булыр ине.10) Ҡатынының ыңғайына ғына йөрөгән ир йә ялҡау, йә мыжыҡ, йә ҡурҡаҡ, йә көсһөҙ. Үҙен ирмен тип һанаған ирҙең үҙ фекере булырға тейеш. Ҡатындың һәр үтенесен йүгереп йөрөп үтәү, әмер көткән ҡол кеүек ҡатындың күҙҙәренә ҡалтыранып ҡарап тороу - мөхәббәт һәм ихтирам итеү билгеһе түгел. Ир ғаиләлә ""быҙау"" булһа, ғаиләнең нигеҙе юҡ тигән һүҙ. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","Ир ғаиләлә ""быҙау"" булһа.",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Төрлө,2380,https://henek.info/articles/+++-/2025-12-14/ir-ail-l-by-au-bul-a-4506232,2025-12-14T11:55:00+00:00
"Бындай байрамдар һирәк хәҙер ауылда, бесәнде лә техника менән эшләйҙәр- теҙелешеп, ҡолас киреп, ҡул менән бесән сабыуҙар, бер-берең менән ярышып кубәләүҙәр, кәбән ҡойоуҙар ҙа тарихҡа ҡалды. Әлеге мәлдә ошо бәрәңге ултыртыу, көҙөн алыуҙа ярҙамлашырға балалар ҡайтыу байрам беҙгә, ауыл халҡына. Ауылға йәм кереп ҡала, урам буйы бала-саға менән тула, беҙҙең беҙҙең баласаҡтағы, көндә була торған күренештәр, хәҙер инде һағындырып ҡына булып ала. Ярай, ностальгияны туктатып, бәйән итәһе тарихҡа күсәйек. Минең йәш саҡ, көс-ғәйрәт ташып торған саҡ. Отпускы сентябрҙа тура килде. Бархатный сезон курорттарҙа. Аҡса юҡ курорт буйлап йөрөргә, үҙебеҙҙе ҡыш буйы аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүсе атай- әсәйгә ҡайтып ярҙам итһәк, шул иң шәбе ялдың беҙгә! Бәрәңге мул булды шул йыл. Тәүҙә өй баҙына эреләрен тултырҙыҡ ҡайным менән, ҡыш көнө ашарға, беҙгә ҡалаға ташырға инде. Орлоҡҡа тигәндәрен мөгәрәпкә(тыштағы баҙға) тултырырға ҡалды. Ҡайным колхозға эшкә китте, ҡәйнәм менән беҙ ҙә, эшкә тотонорға булып, тышҡа сыҡтыҡ. Мөгәрәпте тәүҙә таҙартып, көл һалырға кәрәк, бәрәңге дымланып, боҙолоп ятмаһын өсөн ҡышын, быныһын беләһегеҙҙер. Ҡапҡасын астыҡ, эсендәге газдары сығып бөтһөн тип, мин бераҙ көтөп торҙом, тәмәке көйрәтеп алдым. Ҡәйнәм -ҡайҙалыр алғандар, кире урынына ҡуя белмәйҙәр тип, һуҡрана-һуҡрана, баҫҡыс эҙләргә китте. Мин, тәмәкене тартып бөттөм дә, мөгәрәпкә куҙ һалдым- эстә ҡараңғы, ҡап уртала ниңәлер ҡайын букәне тора, ахыры, ағарып куренә. Әллә ни тәрән тугел, ике метр самаһы булыр. - Эй, ҡәйнәм ҡасан килә әле, ҡош-кортон ашатып йөрөйҙөр, тик ултырғансы, һеперә торайым тип селек һеперткене бер мөйөшкә ырғыттым да, ҡапҡастың яңағына тотоноп, артынан үҙем һикерҙем, . Бер аҙ ҡулдарҙа аҫылынып тороп, аяҡтар менән төшәһе ерҙе ҡараным, теге бүкәнгә эләгеп аяғыңды ҡаймыҡтырып ятһаң, ишәрһең ишәк сумарын, көлөп куҙеңде лә астырмаҫ ҡайным, ул яҡҡа шәп ул. - Ни булһа булды тип тәүәкәлләп һикерҙем, аҫҡа ҡарап, ике аяҡты киреберәк. Баҫтым, күҙ өйрәнгәнсе, тегеләй- былай ҡаранам. аҫтан ыҫҫҫ. .тигән тауыш килә бит! Минең тауыш тугел был! Ҡапыл аҫҡа ҡараһам, ни курәйем! Теге букән терелгән, башын кутәреп, тағын бер –ыҫ! - тиеуе булды- мин, теге телевизорҙан курһәтәләр бит баллистик ракета шахтанан старт алғанын, шул уҡ тиҙлек менән тышҡа сығып остом. Ракетаның артынан төтөн сыҡһа, минең төтөн сығыуын сыҡмағандыр, әммә ниндәйҙер еҫ бар ине, мөгәрәп янында һуш йыйғанда. - Минең сығып осҡанды баҫҡыс тотоп мөгәрәп янына етеп килгән ҡәйнәм кургән икән. - - Кейәү, ни булды? Мин, саҡ саҡ телемде әйләндереп: - Унда. . унда. йылан! Мынауындай! -тип, балыҡсы ҡармағынынан ниндәй балыҡ ысҡынғанын курһәткән ишара яһаным. - Уй, аллам! –тине лә ҡәйнәм, баҫҡысты төшөрөп ҡуйҙы мөгәрәпкә, осло көрәк тотоп төшөп китте, күрәһең, кейәүе өсөн үс алырға. Бер минут та үтмәне: - Кейәу, был бит туҙбаш йылан, бер зыянһыҙ! Баҡа ауларға кереп ятҡандыр, күп булһа, - тип көлөп, беләктән саҡ ҡына оҙонораҡ тере йыланды сығарып ырғытты. Ярай, ҡәйнәмдән башҡа берәү ҙә курмәне был хәлде. Ә ҡәйнәм -алтын кеше, ҡайныма ла ысҡындырманы был турала.",Бәрәңге мажараһы. Иншар Асҡаров,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Хикәйә,3031,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2023-08-25/b-r-ge-mazhara-y-inshar-as-arov-3405628,2023-08-25T16:50:00+00:00
"Инәйгә 10 ғинуарҙа 105 тула. Мөсәйрә инәй – һуғыш ветераны, ул 1942 йылда Дүртөйлөнән 50 ҡыҙҙан торған төркөмдә фронтҡа ебәрелгән. Зенитсы һәм элемтәсе сифатында Сталинград яуында ҡатнашҡан, Берлинға тиклем барып еткән, өсөнсө дәрәжә Дан ордены, Бөйөк Ватан һуғышы ордены һәм миҙалдар менән наградланған. Тыныс тормошта Өфөлә йәшәй, мәктәптә рус теле һәм әҙәбиәтен уҡытҡан. Һүрәттәрҙә: Мөсәйрә Ноғман ҡыҙын ҡотларға барыусылар төркөмө; 2024 йылдың ғинуарында Мөсәйрә инәйгә 104 йәш тулғанда Калинин районы хакимиәтенән ҡотларға килгәндәр. Сығанаҡ: Башинформ.",Инәйгә тиҙҙән 105 йәш тула,['Мәғариф' 'Әҙәбиәт' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0],3,Яңылыҡтар,558,https://amanat.su/news/novosti/2024-12-28/in-yg-ti-n-105-y-sh-tula-4070531,2024-12-28T11:37:00+00:00
"Татар халкының милли ашы чәкчәк Литваның матди булмаган мирасы исемлегенә кертелде. Бу хакта Висагинас шәһәре татар әмгыяте рәисе Зилә Кәримовахәбәр итте. Татар чәй ашы белән халыкны таныштыру һәм аңа таныклык тапшыру тантанасы Вильнюсның ратушасында 13 мартта узарга тиеш иде. Ләкин коронавирус сәбәпле чара булмый калды. Узган елның язында Литваның Висагинас шәһәрендә ел саен уздырыла торган Сабантуй бәйрәме дә илдәге матди булмаган мәдәният мирасы исемлегенә кертелгән иде. Литвада беренче татар Сабантуе 22 ел элек нәкъ менә Висагинаста узган булган. Әйтергә кирәк, Русиядә Татарстанның беренче президенты Миңтимер Шәймиевозак еллар дәвамында татар Сабантуен ЮНЕСКО дөнья мәдәни мирасы исемлегенә кертүгә ирешә алмый, чөнки Русия моңа мөмкинлек бирә торган конвенцияне кабул итүдән баш тарта. Литва парламенты (сеймы) 2021 елны Литва татарлары тарихы һәм мәдәнияте елы дип игълан итте. 2011 елда узган анисәп нәтиәләренә караганда, Литвада 3 мең татар гомер итә. Татарлар элек бу якларга Витаутас кенәз чакыруы белән килгән. Совет берлеге елларында Литваның татар әмгыяте атом электр станциясен эшләтеп ибәрүче һәм аңа хезмәт күрсәтүче белгечләр-инженерлар белән тулылана. Клайпеда һәм башка шәһәрләрдә дә татарлар урнашып кала, болар диңгезчеләр һәм хәрбиләр була. Литвада татарлар Вильнюс һәм Алитус районнарында тупланып яши. Илдә Литваның татар әмгыятьләре берлеге бар. Литвада дүрт мәчет, берничә фольклор ансамбле эшли. Висагинас шәһәрендә ике дистә ел рәттән Сабантуй уздырылып килә, монда шулай ук татар якшәмбе мәктәбе дә эшли.",Чәкчәк Литваның матди булмаган мирасы дип танылды,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1542,https://www.azatliq.org/a/30486609.html,2020-03-13T16:22:38+00:00
"Унан әллә нисә төрлө дарыу сыға. Икенсе кеҫәһен ҡутарып, бөтә байлығын күрһәтеп, араһынан гәзит ситенә яҙылған записканы таба ла, һона һатыусыға. Беҙ, сиратта йыйылып киткәндәр, оло кеше хәлен аңлап, сабырлыҡ менән генә көтөп торабыҙ. Һатыусы сигарет алып килеп алдына һала. Унда аҡырайтып тороп Инсульт тип яҙылған. Быны әбекәй ҙә күреп ҡала ла, һатыусыға ябырыла: --Ты что, милочка? Зачем мне такое суешь? У меня сосед работает, я ему твой инстульт что ли принесу? Боже упаси! Тынлыҡ. Берәү бер нәмә өндәшә алмай. Бары йәш һатыусы ғына тотлоға биреп: --Ну тогда сами выбирайте, — ти ҙә, дүрт-биш ҡапты сығарып теҙә. – Вот тут вот рак, тут инфаркт, гангрена, недоношенность, на этом импотенция. --Что это такое? – тип һуңғыһына төртә инәй. --Ну-у. – ныҡ ҡаушаған ҡыҙ, сираттағыларҙан ярҙам һорағандай, керфектәрен елп-елп иттереп әбей аша ҡарап ала. --Это когда мужчина теряет мужскую силу, — тип ярҙамға килә арттағы бер ир. Бабушка саҡ ҡына уйлана бирә лә, тағы ҡайнап китә: --Не пойдет! Он совсем молодой, только женился. Как же так ему без мужской силы? Иж что придумали! Геү итеп ҡалабыҙ – көләбеҙ! --Что смешного? – ти әбей, — Не правда что ли? --Правда-правда, — тип килешәләр барыһы ла. --Кому в бошку такое взбрело? Зачем так писать то? Кто велел? Путин что ли? Моему старику такое дашь бы, он тебя с лестницы спустил бы, царство ему небесное. Ведь курево для мужика это второй хлеб. Арыуыҡ ваҡыт һайлап, пародонтоз тигән диагнозда туҡталдыҡ. Уныһын да әбекәй һөйләнә-һөйләнә алып китте: --Как не удобно то, а. Хорошему человеку такое нести. Как не удобно. Окаянные. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","Ныу, әбекәй, ты сделала мой день!",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Юмор,2249,https://henek.info/articles/tu-tau-y-k-l-m/2025-08-29/nyu-bek-y-ty-sdelala-moy-den-4366202,2025-08-29T10:20:00+00:00
"фикерләрУльян шәһәре прокуратурасы Коръәнне мәсхәрәләү эшен мәхкәмәгә юллаган. Гаепләнүче кеше хәзер тикшерү изоляторында утыра. Бу хакта адвокат Руслан Нагиевхәбәр итте. Моңа кадәр социаль челтәрдә Коръәнне мәсхәрәләгән видео таралган иде. Әлеге видео Ульян шәһәрендә төшерелгән диелде. Соңрак эчке эшләр министрлыгы һәм ФСБ Ульян шәһәрендә яшәүче 1995 елгы Мисыр ватандашы тоткарлавы турындахәбәр итте. Аңа Русия инаять кодексының әмгыятькә ихтирамсызлык белдерү һәм дини хисләрне мәсхәрәләү максатында кылынган ачыктан-ачык гамәлләр (148 нче маддәнең 2 нче бүлеге) нигезендә гаепләү тагылган. Тикшерү эше барышында Ульян өлкәсе Үзәк диния нәзарәте рәисе Мөхәммәт Байбиковтан сораштыру алганнар. Ул Коръәннең мөселманнар өчен ни дәрәәдә әһәмиятле булуын сөйләгән. Моңа кадәр адвокат Руслан Нагиев прокуратурага мөрәәгать итте. Ул гаепле кешеләрне аваплылыкка тартырга чакырды. Без тикшерү оешмалары эше белән канәгать. Алар тиз арада дәлилләрне туплап бу эшне мәхкәмәгә юллады, ди ул. 22 гыйнварда исламга каршы булган ""Пегида"" хәрәкәте лидеры Эдвин Вагенсвельд Нидерланд парламенты бинасы янында чара уздырды һәм мөселманнарның изге китабы Коръәнне яндырды. Ул гамәлләрен үз-үзеңне күрсәтү дип атады һәм илдә бу рөхсәт ителгән булырга тиеш диде. Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов бу уңайдан Нидерландның Русиядәге илчесе Һиллес Арно Бесхоор Плухага протестибәргән иде. Миңнеханов Төркиянең Стокһольмдагы илчелеге каршында Коръән яндыруларына да фикер белдерде. Аның сүзләренчә, мондый очраклар ""теләсә нинди әмгыятьне таркатырга сәләтле"". Быел Рамазан ае алдыннан Русия пропагандасы Украина хәрби көчләренең Коръәндә дуңгыз маен кисүе һәм китапны утта яндыруы турында хәбәрләр таратты. Украинаның элекке мөфтие, Донецки татары, ихтыяри булып үз иле гаскәренә кушылган Сәид Исмәгыйлев моны Русия тарафыннан махсус оештырылган видео дипатады. Аныңча, бу акция ахмакларча ясалган, чөнки Украинада Коръән украин телендә басыла, видеода исә Украинада булмаган урыс телендәге яңа изге китаплар күрсәтелә. Исмәгыйлев моны мөселман дөньясын Украинага каршы кую өчен махсус эшлиләр диде. Быелның 20 маенда Русия куәт оешмалары Волгоград шәһәре мәчете каршында Коръән яндыруда шикләнелүче Никита Журавельнекулга алды. Тикшерүчеләр әйтүенчә, Журавель Коръәнне Украина иминлек хезмәте (СБУ) күрсәтмәсе белән яндырган, чөнки аңа 10 мең сум вәгъдә ителгән диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Ульянда Коръәнне мәсхәрәләү эше мәхкәмәдә каралачак,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Яңылыҡтар,2454,https://www.azatliq.org/a/32541184.html,2023-08-09T14:52:31+00:00
"– Радий Хәбировтың Мөрәжәғәтнамәһен мин киләһе йылға төп бурыстар һәм республиканың социаль-иҡтисади үҫеш планы тип йәки министрлыҡтар, ведомствалар һәм муниципаль берәмектәр етәкселәренең өҫтәл китабы тип ҡабул итәм. Сөнки унда 2026 йылда эшләнергә тейеш төп маҡсаттар билдәләнә. Радий Фәрит улы, тәү сиратта, махсус хәрби операция яугирҙарына иғтибар итер, тип уйлайым. Дүшәмбе кәңәшмәһендә лә шул хаҡта һүҙ барҙы. Киләһе йыл Рәсәйҙә Халыҡтар берҙәмлеге йылы, Башҡортостанда Ҙур һәм татыу ғаилә йылы. Шуға күрә ғаиләләргә ярҙам сараһына, хәрби-патриотик темаға иғтибар бирелер, тип уйлайым. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Быйылғы Мөрәжәғәтнамәнән нимә көтәһегеҙ?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,770,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-29/byyyl-y-m-r-zh-tnam-n-n-nim-k-t-ege-4554953,2026-01-29T11:10:00+00:00
"Динара СадретдиноваТапшыруда ислам темасыннан башка, исламны тоткан һәр милләтнең гореф-гадәтләре, традицияләре турында да сөйләнә иде. ""Азатлык"" хәбәрчесе тапшыруның ябылу сәбәпләре хакында тәфсиллерәк мәгълүмат алыр өчен тапшыруны алып барган Динара Садретдиновага мөрәәгать итте. – Динара ханым, ни сәбәпле ""Мөселманнар"" програмы эфирдан югалды, шул турыда әйтегез әле? – Мин берничә сәбәпне әйтеп үтәр идем. Шуның беренчесе – кризис. Аннан соң безнең тапшыру каналга бер тиен дә керем китергән тапшыру түгел. Аның чыгымнарын тулысы белән бюджет акчасыннан түләделәр. – Кайбер каналлар, тапшырулар дип әйтергә була, рекламадан кергән акчага яши. Сезнең програмда нигә реклама юк иде? – Әйе, безнең програмда реклама юк иде. Беренче сәбәбен тапшыруның эчтәлегенә күрә әхлакый принциплардан чыгып эшләнде дисәк, икенче сәбәбе дип безнең тапшыруның бик кыска вакытлы булуын да исәпкә алырга кирәк. Чөнки реклама бирер өчен 19 минут тапшыру узарга тиеш, канун буенча. Ә безнең барлык тапшыруга чиста вакыт барлыгы 13 минут бирелгән. Әссәмәгаләйкүм дип әйтергә өлгермисең, шул арада Вәгаләйкүм әссәләм дип әйтер вакыт итә. Кайда куясың ул рекламаны? Безнең програм тулысы белән Русия телеканалы акчаларына алып барылды. Бу тапшырулар өчен бернинди ислам оешмалары ягыннан акча кертүләр булмады. Шуның өчен үзләре ачталар да, үзләре яптылар дип әйтергә була. – Һәр атнаның омгасында иртәнге тугыздан алып 15 минут эчендә алып барыла торган ""Мөселманнар"" програмына халык ияләнгән иде инде. Канал бу програмны ябып, күп акчаны янга калдырмы икән? – Безне генә япмадылар, безнең белән бер вакытта Тыныч йокы, нәниләр програмы да ябылды. Ул програм безгә караганда да дәвамлы чыккан програм иде. Әле кайберәүләр безнең програм ябылганын аңлап та бетермәделәр. Аны һаман да эшли дип уйлыйлар. Чөнки кыска вакытлы бит. Ләкин шул вакыт эчендә безнең програм телевизор караучыларның 25ын үз янына ыя иде. Безнең рейтенг бик югары иде. 25 тамашачы ул миллион ярым кеше белән исәпләнә. Әлбәттә, тапшырулар башланганда. 14 ел элек безне төрле вакытка куялар иде. Иртән бик иртә дә эфирга чыктык, хәтта омга намазы вакытына туры килгән заманнар да булды. Әлбәттә ул бездән тормады, ничек куялар инде итәкчеләр, шуңа буйсынасың. Ләкин омга намазы вакытына туры килү бу соңгы чик иде, без ризасызлыкны белдергәч, безне иртәнге 9 га куя башладылар. Ул вакытта беренче каналда яңалыклар бара. Шулай булуга карамастан без бик күп тамашачыларны ыя идек. Безнең програм ислам белән бергә мәдәни-агату програмы да иде. Безне бит мөселманнар гына түгел, башка дин, башка милләт кешеләре дә карый иде. – Шундый югары рейтинг, тамашачы да күп карый, нигә соң канал үзе бу програмны саклап калыр өчен бер чара да күрмәгән? – Әлбәттә, кызганыч, чара күрүче булмады. Безнең команда әле бәлки культура каналында өч дингә – ислам, православ, яһүди диннәренә багышлап тапшыру програмы эшләргә булыр дип тәкъдим иткән идек. Анда бит Ныне дип аталган шуңа охшаш програм булып алган иде. Шул форматта саклап була тапшыруны дип әйткән идек. Ләкин хәзер бит православларның берничә програм барлыкка килде. Спас, Минем шатлыгым. Мөселманнар өчен берни дә юк. Шулай дисәм дә Мөселманнар програмы ябылган вакытта безне өметләндерделәр. Русия 24 каналында ислам турында аерым бер програм булачак дип вәгъдә иттеләр. Сентябрь аеннан кастинг – сайлап алулар башланды. Ләкин миңа баштан ук, бу тапшыруга сезне алмаячакбыз, чөнки безгә алып баручы ир кеше кирәк булачак, диделәр. Ләкин ул имеш-мимешләр шуннан ерак китмәде. Әкренләп сүнде. Шул програм ябылган вакытта безнең өчен бик авыр булмасын дип уйлап таптылар бугай ул яңа програм хакында. Нәрсә әйтергә дә белмәссең, хәзер бу турыда сүз юк, бетте. – Динара ханым, берничә ел бит инде, мөселманнар өчен Дини идарә махсус телевидение каналы булдырачак дигән сүзләр йөри. Сез ул турыда ишеткәнсездер дип беләм. Аның киләчәге ничек соң, булачакмы ул канал? – Әйе, мин дә ишеткән идем ул турыда. Без көтәбез аны. Ул мәсьәлә белән Фәрит Фарисов шөгыльләнгән иде. Ләкин аңа рөхсәт бирмәделәр бугай, төгәл генә әйтә дә алмыйм. Ләкин минем белән бергә эшләүчеләр әле мөселман програмының киләчәге турында өметләрен өзмиләр. Интернет вариантын эзерлиләр. Безнең програм кызыклы програм иде бит ул. Аны ташлап китү кызганыч. Без мөселман халыклары төрле милләт булуыбыз белән дә бере-беребезгә бик кызыклы бит! Әле хәзер дә мөселманнар белән очрашкан вакытта безнең програмны караучылар миңа: Сез безнең өчен туганыбыз кебек инде! диләр. Кайберәүләр: Мин сезне балачактан бирле карыйм! дип тә әйтә. – Мөселманнарпрограмы сезнең төп эшегез иде. Хәзер нәрсә белән шөгыльләнәсез? Һөнәрегез буенча сез кем? – Аллага шөкер, Мөселманнар тапшыруы темасын интернет сәхифәләрендә дәвам итәргә чакырдылар. Анда ислам темасы күбрәк булыр дип уйлыйм. Ләкин ул барыбер мәдәни-агарту програмы булып калачак. Догада торыгыз, мин моны бик телим. Аннан соң гражданлык журналистика мәктәбенә укытырга чакырдылар. Ул да эш. Хәзерге яшьләр үзләре өстендә күп эшлиләр. Кайберәүләр хәтта риторика дәресләре ала. Үз-үзеңне тоту, әңгәмә алып бару мәдәнияте. Мин андый дәресләр дә бирәм. Мин бит театр академиясен тәмамладым, ГИТИСны. Аның да әле музыка театрларында эшли торган артист профессиясе миндә. Мин ырлый идем. Ләкин бишенче курста яулык ябып йөри башлагач, ырлы тамашаларның минем өчен булмавын аңладым. Мине тагы бер югары белемем бар. Мин лингвист. Русиянең журналистлар берлеге әгъзасы да. Әле бу көннәрдә Дини идарәгә бәйгегә килгән шигырьләр укырга йөрим.10 ел инде пәйгамбәрнең туган көненә багышлап шигъри бәйге игълан ителә. Быел ул бәйге беренче тапкыр Мәүлеттән аерым уздырыла. Анда бик күп шигырь килгән. Шуның бишесен сайлап алганнар. Тамашачылар соравы белән Дини идарә танылган кешеләр сөйләвендә бу шигырьләрне үзенең интернет сәхифәсенә урнаштырачак. Быелгы бәйге Мәчетләр – Алла йортлары дип атала. Ул шигырьләрне Ринат Ибраһимов, Егор Кончаловский, Камил Ларин, Илдар хәзрәт Әләүтдинов тә укый. – Динара ханым, Сез татар гаиләсендә туган татар кызы. Туган телне ни дәрәәдә беләсез? – Туган тел минем анымда утыра. Мин инде Мәскәүдә туган дүртенче буын булсам да, безнең өйдә татарча сөйләшәләр. Әбиләр, әниләр. Мин үзем бик яхшы беләм дип мактана алмыйм. Ләкин тартылам туган телгә, туган якка. Инде берничә ел рәттән апам һәм аның балалары, үземнең кызым белән әтиемнең туган ягы Түбән Новгород өлкәсендәге Петрякса авылына кайтабыз. Анда кайткач, күңелдә нинди халәт булганын сүз белән генә аңлатып бетереп булмый. Балалар да бик яраталар анда кайтырга. Минем шундый бер кагыйдәм бар – узганнардан бер нәрсә дип тә үкенмәскә! Ләкин туган телне яшь чактан ук яхшы өйрәнмәгәнемә бик үкенәм. Шуңа күрә балама өйрәтергә тырышам. ан тартмаса, кан тарта дип юкка гына әйтмиләр бит. Динара Садретдиновага үзләренең хөрмәтен күрсәтеп, Татарстан, Карачай-Черкес, Дагыстан республикалары атказанган артист исемен биргәннәр, ул шулай ук Ингушетия республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре дә.","Динара Садретдинова: ""Ислам турында тапшырулар интернетта чыгачак""",['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0],7,Дин,6895,https://www.azatliq.org/a/27607869.html,2016-03-18T01:30:41+00:00
"Уңдан беренсе  – Эвелинаның ҡарт өләсәһенең әсәһе, фиҙакәр тыл эшсәне булған. Уға быйыл 96 йәш тула. Уның эргәһендә ҡыҙы, йәғни Эвелинаның ҡарт өләсәһе ултыра. Уны күрергә барғанда күмәкләшеп мунса яғып, мунса инеп ҡайталар. Эвелинаның нәнәһе бешеренергә, балаларын, ейәндәрен һыйларға ярата. Уның тәмле-тәмле бәлеш-ҡоймаҡтары телеңде йоторлоҡ була. Ҡыҙыҡайҙың әсәһе иһә иҫ киткес теремек, егәрле, балаларын, туған-тыумасаһын ҡыуандырыр өсөн донъяны баш түбәләй әйләндереп ҡуйырға әҙер. Ғаиләлә бөтәһе лә йолаларҙы үтәй. Өлкәндәр намаҙ уҡый, ураҙа тота. Йыш ҡына Ҡөрьән ашына йыйылалар. Ял көндәрендә бәләкәйҙәр, йәштәр өлкән туғандарын барып күреп, хәлдәрен белешеп, ярҙамлашып ҡайта. Бына шулай берҙәм, хәстәрлекле, уңғандар Эвелинаның нәҫелендәге ҡатын-ҡыҙҙар. Сығанаҡ: Октябрьскийҙың 4-се Башҡорт гимназияһының ВК сәхифәһе.",Биш быуын,['Дин' 'Башҡортостан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Яңылыҡтар,827,https://amanat.su/news/novosti/2025-03-03/bish-byuyn-4143471,2025-03-03T19:00:00+00:00
"Йылдар үткән һайын йырсының таланты үҫә, ижады байый, шымара, төҫтәре матурлана, сағыулана. Музыка белгестәре билдәләүенсә, «уның тауышына ваҡыт хакимлек итмәй, тәбиғәттән килгән йәшлеген, йомшаҡ тембрын, һутлылығын һәм осоусанлығын һаҡлап ҡала килә». Йырсының юғары профессионализмы, киң репертуары, республика һәм федераль кимәлдәге концерттарҙа даими ҡатнашыуы ил мәҙәниәте өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булған мәртәбәле йырсы хаҡында һөйләй. Уның башҡарыуында классик ариялар һәм романстар, төрлө жанрҙағы һәм йүнәлештәге заман композиторҙарының әҫәрҙәре иҫ киткес яңғырай. Римма донъяның 100 — ҙән ашыу илендә сығыш яһаны. Ҡайҙа ғына булһа ла, ул мотлаҡ шул илдең телендә йырҙар башҡара. Шуға күрә артистың репертуарында донъяның күп милләтле музыкаль палитраһынан бихисап әҫәрҙәр тупланған. Римма Зәйнетдин ҡыҙы сит илдәрҙә, Рәсәй төбәктәрендә иң күп йөрөгән йырсыларҙың береһе.",Уның тауышына ваҡыт хакимлек итмәй,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1],5,Мәҙәниәт,877,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-11-09/uny-tauyshyna-va-yt-hakimlek-itm-y-4458695,2025-11-09T11:56:00+00:00
"Кырым-Украина чигендә тоткарланган кырымтатар хатын-кызларыАннексияләнгән Кырымга Украинаның Херсон шәһәреннән кайтып барганда Русия чик сакчылары тарафыннан тоткарланган ""Хизб ут-Тәхрир"" эшенә бәйле биш хатын һәм аларны озата барган тагын ике хатын иреккә чыгарылган. ""Хизб ут-Тәхрир"" эше нигезендә кулга алынганнарның хатыннары арасында Эмир Усеин Кукуның хатыны Мерьем Куку да бар иде. Ул Кырым чигендәге тоткарлау турында Азатлыкка шуларны сөйләде: ""Безне 8 ноябрь көнне сәгать кичке 6 да тоткарлап төнге 12 гә хәтле сорау алдылар. Миннән Украинага ни өчен баруыбыз, утырган ирем хакында, аның элемтәләре, минем ни белән шөгыльләнүем, нинди акчага яшәвем хакында сорадылар. Мин 51 нче маддәгә нигезләнеп (Русия Конституциясенең – ред. ) авап бирүдән баш тарттым. Мине чишендерергә теләделәр, ләкин мин моңа риза булмадым. Тикшерүчеләр арасында хатын-кызлар да бар иде. Без Кырымнан Украинага чыкканда чик саклаучыларга туганнарыбызга барабыз дигән идек. Безнең белән булган башка хатыннардан үзләре белән нинди кәгазьләр алып чыгулары, хокук саклаучы кайсы оешмалар белән элемтәдә булуларын, Крым хакында сораганнар, диде Азатлыкка Мерьем Куку. Ул Крымская солидарность оешмасында актив катнашканнарның берсе була.8 ноябрь Бакчасарайда Сейтумер Сейтумеров, Заречное авылында Эльдар Кантемиров, Иске Кырымда Руслан Белялов өйләрендә узгантентүләрхакында сөйләгән ""Крымская солидарность"" хәрәкәтенең активисты Сервер Мустафаев, ""бу оешмада катнашкан, аңа теләктәшлек белдергәннәргә басым - ул кырымтатарларга басым"", диде. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.",Чиктә тоткарланган кырымтатар хатыннары Кырымга кайтты,['Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],2,Ҡырым,1593,https://www.azatliq.org/a/28844068.html,2017-11-09T10:03:54+00:00
"Илдар Ғәниев һынлы сәнғәт донъяһында танылған рәссамдарҙың береһе, Рәсәй рәссамдар союзы, Башҡортостан көнъяғы рәссамдары берләшмәһе ағзаһы, Бөтә Рәсәй, Башҡортостан конкурс-фестивалдәр лауреаты, М. В. Нестеров Башҡорт дәүләт һынлы сәнғәт музейы хеҙмәткәре. Күргәҙмәһенең эстәлеге хаҡында һөйләгәндә Илдар үҙен ысынлап та һәләтле рәссам булыуынан тыш, һөнәрен, ижадты яратҡан, төптән уйлай белгән, башҡорт халыҡ ижады, ғөмүмән, тамырҙары менән ҡыҙыҡһынған шәхес итеп танытты. Башҡорт халыҡ ижады темаһы рәссамдарҙың иғтибарын йыш йәлеп итә. Бер үк теманы төрлө яҡлап яҡтыртып, һүрәткә төшөрөп булыу мөмкинлегенә гел хайран ҡалам. Әйткәндәй, был күргәҙмә – Урал батыр эпосының иллюстрацияһы түгел. Ғөмүмән иллюстрация түгел, ә башҡорт халыҡ эпосы сюжеты буйынса төшөрөлгән сәнғәт әҫәрҙәре, мин уларға үҙемдең ижади ҡарашымды ла ҡуштым. Башҡорт халыҡ ижадында яңы һулыш бирерҙәй шундай өлгөләр осрай. , - тип һөйләне Илдар осрашыуға килгәндәргә. Ысынлап та, ул диптихтарында һынландырған Ҡуңыр буға, Алпамыша, Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу эпостары рәссамда иң элек милли үҙаң тойғоһон уятҡан, был хаҡта Илдар бер нисә тапҡыр телгә алды. Әйткәндәй, осрашыуға уның әсәһе лә килгәйне, йыйылғандар уға рәхмәт һәм хөрмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Ижади осрашыуға рәссамды тәбрикләргә күренекле кешеләр ҙә йыйылғайны. Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе урынбаҫары Марат Ғәзизов Китап магазинының күп ижади кешеләр өсөн илһам сығанағы булып тороуын  һыҙыҡ өҫтөнә алды. Илдар Ғәниевты һәм бар һынлы сәнғәт, башҡорт халыҡ ижады менән ҡыҙыҡһыныусыларҙы Башҡортостан Мәҙәниәт министры урынбаҫары Ринат Ғайсин сәләмләне. Телебеҙҙе, мәҙәниәтебеҙҙе, халҡыбыҙҙы тап эпостар аша өйрәнәбеҙ. Нимәһе ҡыуандыра – халыҡ китап уҡый, китап алырға килеп, бер юлы ошондай күргәҙмәләр менән танышыуҙары – икеләтә ҡыуаныс. - тине ул. Сараны думбыла, ҡурайҙа сығыштары менән һәләтле егеттәр – халыҡ-ара, Рәсәй, Башҡортостан конкурс-фестивалдәре лауреаттары Данир Мәсәлимов менән Мирас Үҙәнбаев биҙәне. Шағирә, Аҡбуҙат журналының баш мөхәррире, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының мәҙәниәт буйынса комиссия етәксеһе Лариса Абдуллина Илдар Ғәниевты Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы исеменән тәбрикләп Рәхмәт хаты тапшырҙы. Осрашыуҙа шулай уҡ билдәле сәсәниә, фольклорсы-ғалим Розалия Солтангәрәева, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты деканы Әмир Мәзитов, филология фәндәре докторы, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының баш ғилми хеҙмәткәре Нәркәс Хөббөтдинова, әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре кандидаты  Әхәт Сәлихов филолгия фәндәре кандидаты, яҙыусы, фольклорсы Шәүрә Шәкүрова һәм башҡалар телмәр тотоп, башҡорт халыҡ ижадының, уның һынлы сәнғәттә сағылышының әһәмиәте хаҡында һүҙ алып барҙы. Сараны алып барған Китап нәшриәтенең баш мөхәррире Зөлфиә Ҡарабаева йыйылған зыялыларҙы һәм уҡыусыларҙы – буласаҡ рәссамдарҙы Урал батыр эпосы китабы менән таныштырҙы. Зөлфиә Шәрифйән ҡыҙы Урал батыр эпосының кәштәләрҙә тормауын, кешеләрҙең уны күпләп һатып алыуын, әленән-әле яңы даналар, китаптар булып сығыуын билдәләне.",Башҡорт халыҡ ижадында яңы һулыш бирерҙәй шундай өлгөләр осрай.,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә']",[1 1 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],8,Яңылыҡтар,3142,https://agideljurn.ru/articles/novosti/2025-01-17/bash-ort-haly-izhadynda-ya-y-ulysh-birer-y-shunday-lg-l-r-osray-4087332,2025-01-17T11:18:00+00:00
"Башҡортостандан Рима Шәйҙуллинаның Өлкән быуын декадаһы исемендәге авторлыҡ программаһы Коммерцияға ҡарамаған йәмғиәттәрҙең сәләмәт тормош алып барыу буйынса иң яҡшы тәжрибәләре номинацияһында юғары наградаға лайыҡ булған. Премияны тапшырыу тантанаһы Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһында үткәрелгән. Проект өлкән йәштәге граждандарҙың физик хәлен нығытыу юлы һөҙөмтәһендә йәшәү сифатын яҡшыртыуға һәм социаль әүҙемлек осорон оҙайтыуға йүнәлтелгән. 2022 йылдан һауыҡтырыу сифатында тормошҡа ашырылған был сара быйылдан Башҡорт оҙон ғүмерлелеге төбәк программаһына индерелде. Был саралар республикалағы шифаханаларҙа үткәрелә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Мәскәүҙә юғары бүләккә лайыҡ булғандар,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Сәләмәтлек,737,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2025-12-26/m-sk-yu-ary-b-l-kk-layy-bul-andar-4522356,2025-12-26T17:30:00+00:00
Махсус хәрби операция яугире Илдар Һаҙыев ғәмәле маҡтауға лайыҡ: ул үҙе белем алған мәктәптең уҡыу кластарына яңы евротәҙрәләр ҡуйыуҙа ярҙам күрһәткән.,"Һай, Салауат вариҫы!",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,151,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-04/ay-salauat-vari-y-4528600,2026-01-04T18:00:00+00:00
"20 ғинуар ""Китап"" магазинында башҡорт теленең иҫке төрки алфавитын үҙаллы өйрәнеү өсөн «Әлифба төрки» тигән баҫма тәҡдим ителде. Уның ярҙамында бер быуат элек Башҡортостан халҡы ҡулланған хәрефтәрҙе өйрәнергә мөмкин. Был баҫманы әҙерләү тәҡдиме Азат Бадрановтан булһа, уны төҙөүҙә Искәндәр Сәйетбатталов, Ислам Байғужин, Илшат Миңлебаев, Йософ Күрәев ҡатнашҡан. ""Шәхсән рәүештә шәжәрәләрҙе өйрәнеп, ата-бабаларыбыҙ тарихын уҡыу хәҙер күпкә еңелерәк буласаҡ"", - тине, әсбап авторҙарына был хеҙмәт өсөн рәхмәт белдереп, Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Максим Ульчев. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Иҫке төрки яҙмаһын өйрәнергә теләүселәр өсөн шәп яңылыҡ!,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Яңылыҡтар,838,https://akbuzat-rb.ru/news/novosti/2026-01-21/i-ke-t-rki-ya-ma-yn-yr-nerg-tel-sel-r-s-n-sh-p-ya-yly-4544360,2026-01-21T09:00:21+05:00
"Хәния Фәрхи һәйкәле30 май татар халкының яраткан ырчысы Хәния Фәрхигә туган ягы, Башкортстанның Тәтешле районы үзәге Югары Тәтешледә һәйкәл ачылды. Тантанада Хәния Фәрхинең туганнары, хезмәттәшләре, Башкортстанның һәм Татарстанның сәхнә осталары катнашты. Узган ел Тәтешледәге Балалар иаты үзәгендә ырчының музее ачылган иде. Һәйкәл шушы музей каршына куелды. Хәния Фәрхи истәлегенә ике елга бер ырчының туган ягы – Тәтешле районы Югары Тәтешле авылында ""Онытылыр димә"" дип аталган фестиваль-бәйгеуздырыла. Быел аның финалына 33 кеше чыкты. Белешмә: Хәния Фәрхи 1960 елның 30 маенда Тәтешле районының Югары Салаюа авылында туа. Бәдрәш авылы мәктәбендә, Мәскәү тегүчелек институтында һәм бер үк вакытта музыкаль училищеда укый. Казанда театр училищесында укый һәм Тинчурин театрында эшли башлый. 2006 елдан ""Бәйрәм"" театр-студиясен итәкли. 2017 елның 27 июлендәбакыйлыкка күчте. Ул татар эстрадасының иң якты йолдызларының берсе иде. Бауман урамындагы Йолдызлар аллеясендә аның да исемле йолдызы бар. ""Татар ыры"" бәйгесендә ул 15 ""Алтын барс"" сынына лаек булды. Татарстанның һәм Башкортстанның халык ырчысы. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Югары Тәтешледә Хәния Фәрхигә һәйкәл ачылды,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1204,https://www.azatliq.org/a/31875648.html,2022-05-30T19:05:24+00:00
"На площадке Межвузовского студенческого кампуса прошел Международный фестиваль языков среди иностранных студентов. Он собрал около 200 ребят из университетов Башкортостана, Санкт-Петербурга, Ижевска, Перми, Нижнего Новгорода и Самары.",Международный фестиваль языков среди иностранных студентов,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Мәғариф,234,https://tanburz.ru/news/m-arif/2025-03-26/mezhdunarodnyy-festival-yazykov-sredi-inostrannyh-studentov-4173748,2025-03-26T16:30:00+00:00
"Общество «Знание» совместно с Росмолодёжью организует в Уфе интерактивную площадку в рамках всероссийского фестиваля «Знай, люби, гордись, приумножай». Главные события в Уфе На набережной реки Белой развернется просветительская зона, где молодежь республики сможет: - принять участие в игровой сессии «Выби РАЙ» от доцента БГПУ имени Акмуллы Элины Сафиной — это уникальный формат, сочетающий психологию, эмоциональный интеллект и живое общение. - пройти диагностику эмоционального интеллекта и тренинги по импровизации, которые помогут раскрыть креативность. - научиться оказанию первой помощи на практическом мастер-классе. – Сегодня коммуникации играют ключевую роль, умение понимать свои эмоции и эмоции окружающих становится необходимым условием успешной интеграции человека в социум, – отметила Элина Сафина. Онлайн-трансляции и гости В Перми, Омске и Москве Общество «Знание» организует пространство «Знай», где школьники, студенты и молодые специалисты встретятся с лидерами общественного мнения, деятелями культуры, спорта, искусства и медиа.  Онлайн-трансляции самых ярких дискуссий можно будет увидеть на основной странице Общества «Знание» ВКонтакте. Накануне Дня молодежи, 23 июня, стартует серия мастер-лекций «Будущее создаётся сегодня: твои возможности в России». Лидеры общественного мнения расскажут молодым людям о возможностях самореализации — от волонтерства и творчества до спорта и госуправления. Ребята узнают о программах и проектах, которые помогают развиваться, получать гранты, находить единомышленников и путешествовать по стране. – Наша молодежь очень активная, талантливая и амбициозная. Ребята все чаще берут на себя ответственность, запускают проекты, развивают науку, собственный бизнес. Это и есть проявления подлинного, деятельного патриотизма. Сегодня в нашей стране есть все условия и возможности для того, чтобы ребята раскрывали свой потенциал, росли профессионально, добивались высоких результатов. Я хочу, чтобы каждый из них знал – Российское общество «Знание» всегда будет рядом, чтобы направить, вдохновить на пути к большим свершениям! — сказал Максим Древаль, генеральный директор Российского общества «Знание».",В Башкирии отметят День молодежи с Обществом «Знание»,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 1 1 0 1 1 0 0 0 0 0],7,Яңылыҡтар,2157,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2025-06-26/v-bashkirii-otmetyat-den-molodezhi-s-obschestvom-znanie-4293168,2025-06-26T13:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБу таләпне Кремль Украинадагы сугышны тәмамлауга багышланган сөйләшүләр вакытында яңгыраткан дип яза агентлыгы. Сүз НАТО альянсына Украина, Грузия, Молдова һәм элекке СССРның башка республикаларын кертмәү турында бара"", – дип яза Русиядәге чыганакларына сылтанып. мәгълүматынча, Мәскәү шулай ук Украинаның нейтраль статусын таләп итә. Моннан кала, Русия теләгәнчә, Украинадагы урыс телле халык якланырга, Көнбатыш керткән кайбер чикләүләр юк ителергә, Русия Үзәк Банкы активлары кире кайтарылырга тиеш. Әгәр дә Көнбатыш лидерлары Владимир Путин шартларын кабул итмәсә, Русия ""украиннарга һәм Европа халкына сугышны туктату эшенең гаять авыр булганын тагы да зуррак хәрби иңүләр белән күрсәтергә тырышачак"", диелә. Бу сүзләрне агентлыгының Русиядәге чыганакларның берсе әйткән дип хәбәр ителә. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",: Путин НАТОдан көнчыгышка киңәймибез дигән вәгъдәнең язма гарантияләрен таләп итә,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,861,https://www.azatliq.org/a/reuters-putin-natodan-konchigishka-kingaymibez-digan-vagdaneng-yazma-garantiyalaren-talap-ita/33427573.html,2025-05-28T14:46:33+03:00
"Өлөшөмә төшкән көмөшөм Республика дауаханаһында төрлө төбәктән осрашҡан ҡатындарҙың һөйләшер һүҙ бөтмәй. Әлбиттә, һүҙ күберәк балалар, ғаилә, бигерәк тә ирҙәр тураһында өйөрөлә. Бер Саимә апай өндәшмәй. Өфөгә яҡын йәшәгәс уның ире көн аша килеп етә. Һәр саҡ ыҫпай, матур кейенеп, төҙ баҫып йөрөгән ирҙең кем булып эшләгәнен белге килә. Ә апайыбыҙ өндәшмәй. Йылмая ла ҡуя. Ире тағы килеп киткәс беҙҙе тәмле емеш-еләк менән һыйларға ултырҙы. -Саимәкәй, йонсоттоң бит! Әйт инде, кем булып эшләй ирең? Ҡайҙа таныштығыҙ? Нисек өйләнештегеҙ? Был юлы ул инләтмәне. -Шуны ғына әйтәм, яҡшы ирҙәр диванда ғына аунап ятмай ул. Улар сүп-сар йәшниге янында ла ята. Бер кис төшкәс сүп сығарҙым. Йәшник эргәһендә ятҡан иргә абынып йығылып китә яҙҙым. Бомжға оҡшамаған. Үҙе ыңғыраша. Йәһәт кенә скорый саҡырттым. Алып киттеләр. Бер аҙна үткәс ошо уҡ ирҙе сүп йәшниге янында йөрөгәнен күрҙем. Ә минең кәйеф юҡ бөтөнләй. Ауырып ҡайттым эштән, ә өйҙә кран шартланы, йүнәтергә килгән сантехник һыуҙы төбөнән һүндерҙе лә, иртән киләм тип ҡайтты ла китте. Илай яҙып сүп түгергә китеп барам шулай. Был ир мине күреп һиҫкәнде лә, ҡасып китеп бара ине, туҡтаттым. Кранды йүнәтә беләңме тием. Эйе тигәс алып ҡайттым. Бер кис, бер төн эсендә бар нәмәне йүнәтеп бөттө һәм миндә тороп ҡалды. Уның яҙмышы ҡатмарлы ла, ябай ҙа булып сыҡты. Ҡатыны мәрхүмә булғас, туғандары уны ҡыуып сығарған. Балалары булмаған. Ниңәлер бар нәмә ҡатынының исемендә генә булған. Тәүҙә эш урынында йоҡлап йөрөгән. Унда сокращениеға эләккәс урамда тороп ҡалған. Бына шулай таныштыҡ һәм йәшәп киттек. Ун йылдан ашыу йәшәйбеҙ. Бәләкәй генә үҙ эшебеҙҙе асып ебәрҙек. Балаларыбыҙ юҡ, әммә һәр барыбер бәхетлебеҙ. Һәр минутыбыҙ бер-беребеҙ өсөн генә. Мин дә бит уға тиклем ирҙәр менән мөнәсәбәттәрем уңманы. Хәҙер бик бәхетлемен. Бына әҙерәк ауырып киткәйнем, ирем ныҡ борсола. Шулай бер-беребеҙҙе юғалтыуҙан ҡурҡып, яратышып ҡына йәшәйбеҙ. -Кинолағы кеүек! -тип баш сайҡап йоҡларға таралабыҙ. Ә палатала һуңлап булһа ла үҙенең бәхетен тапҡан ир алып килгән гөлләмәнең еҫе таралған. Була бит шундай яҙмышлы кешеләр! Гүзәл Иҫәнгилдина. Республика дауаханаһында төрлө төбәктән осрашҡан ҡатындарҙың һөйләшер һүҙ бөтмәй. Әлбиттә, һүҙ күберәк балалар, ғаилә, бигерәк тә ирҙәр тураһында өйөрөлә. Бер Саимә апай өндәшмәй. Өфөгә яҡын йәшәгәс уның ире көн аша килеп етә. Һәр саҡ ыҫпай, матур кейенеп, төҙ баҫып йөрөгән ирҙең кем булып эшләгәнен белге килә. Ә апайыбыҙ өндәшмәй. Йылмая ла ҡуя. Ире тағы килеп киткәс беҙҙе тәмле емеш-еләк менән һыйларға ултырҙы. -Саимәкәй, йонсоттоң бит! Әйт инде, кем булып эшләй ирең? Ҡайҙа таныштығыҙ? Нисек өйләнештегеҙ? Был юлы ул инләтмәне. -Шуны ғына әйтәм, яҡшы ирҙәр диванда ғына аунап ятмай ул. Улар сүп-сар йәшниге янында ла ята. Бер кис төшкәс сүп сығарҙым. Йәшник эргәһендә ятҡан иргә абынып йығылып китә яҙҙым. Бомжға оҡшамаған. Үҙе ыңғыраша. Йәһәт кенә скорый саҡырттым. Алып киттеләр. Бер аҙна үткәс ошо уҡ ирҙе сүп йәшниге янында йөрөгәнен күрҙем. Ә минең кәйеф юҡ бөтөнләй. Ауырып ҡайттым эштән, ә өйҙә кран шартланы, йүнәтергә килгән сантехник һыуҙы төбөнән һүндерҙе лә, иртән киләм тип ҡайтты ла китте. Илай яҙып сүп түгергә китеп барам шулай. Был ир мине күреп һиҫкәнде лә, ҡасып китеп бара ине, туҡтаттым. Кранды йүнәтә беләңме тием. Эйе тигәс алып ҡайттым. Бер кис, бер төн эсендә бар нәмәне йүнәтеп бөттө һәм миндә тороп ҡалды. Уның яҙмышы ҡатмарлы ла, ябай ҙа булып сыҡты. Ҡатыны мәрхүмә булғас, туғандары уны ҡыуып сығарған. Балалары булмаған. Ниңәлер бар нәмә ҡатынының исемендә генә булған. Тәүҙә эш урынында йоҡлап йөрөгән. Унда сокращениеға эләккәс урамда тороп ҡалған. Бына шулай таныштыҡ һәм йәшәп киттек. Ун йылдан ашыу йәшәйбеҙ. Бәләкәй генә үҙ эшебеҙҙе асып ебәрҙек. Балаларыбыҙ юҡ, әммә һәр барыбер бәхетлебеҙ. Һәр минутыбыҙ бер-беребеҙ өсөн генә. Мин дә бит уға тиклем ирҙәр менән мөнәсәбәттәрем уңманы. Хәҙер бик бәхетлемен. Бына әҙерәк ауырып киткәйнем, ирем ныҡ борсола. Шулай бер-беребеҙҙе юғалтыуҙан ҡурҡып, яратышып ҡына йәшәйбеҙ. -Кинолағы кеүек! -тип баш сайҡап йоҡларға таралабыҙ. Ә палатала һуңлап булһа ла үҙенең бәхетен тапҡан ир алып килгән гөлләмәнең еҫе таралған. Була бит шундай яҙмышлы кешеләр! Гүзәл Иҫәнгилдина.",Өлөшөмә төшкән көмөшөм,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Иҡтисад,4134,https://tamasha-rb.ru/articles/ekonomika/2024-07-16/l-sh-m-t-shk-n-k-m-sh-m-3850002,2024-07-16T01:20:00+00:00
"Сараның маҡсаты булып илһөйәрлек тәрбиәләү, атыу ҡоралы менән эш итә белеүҙе үҫтереү, райондың иң оҫта йәш армеецтарын асыҡлау торҙо. Ярышта ике йәш категорияһында 9 команда ҡатнашты. Биш этап ҡаралғайны: автоматты йыйыу һәм һүтеү, уның магазинын тултырып бушатыу, пневматик винтовканан атыу, эстафета һәм тест. Һөҙөмтәлә, кесе йәш категорияһында Аҡъярҙағы 3- сө мәктәптең шайморатовсылар синыфы, өлкәнерәктәр араһында 2-се мәктәптең ""Витязь"" командаһы еңеүсе тип табылды. Мәргән, етеҙ, отҡор, илһөйәр егеттәр һәм ҡыҙҙарға ҡарап, ғорурланыу тойғоһо уяна. Ил һағына торорлоҡ лайыҡлы алмаш үҫеп килеүе ҡыуандыра. Балалар ижады йорто педагогтары, йәш армеецтар отрядтары етәкселәре йәш быуынды тәрбиәләү буйынса дөрөҫ юҫыҡта эш алып баралар, тип ышаныс менән әйтә алабыҙ. Әлиә СӘЛИМОВА, ойоштороусы педагог.","Иң мәргәндәре, етеҙҙәре кем?",['Спорт' 'Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Хаттар,804,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2025-10-20/i-m-rg-nd-re-ete-re-kem-4433270,2025-10-20T11:15:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрУкраинадагы сугышка мобилизацияләнүчеләр хәрби хәрәкәтләр барган урыннан беренче мәртәбә өйләренә ялга кайтты. Бу хакта Русия саклану министрлыгына сылтама белән РИА Новостихәбәр итә.21 февральдә Федераль ыенга юлламасы белән чыгыш ясаганда Русия президенты Владимир Путинсугышта катнашкан һәркемгә ярты елга бер тапкыр юлда үткән вакытны исәпкә алмый гына 14 көнлек ял бирергә кушкан иде. Бүген, 17 мартта мобилизацияләнүчеләр төялгән автобуслар Татарстанга да кайтты. Бу хакта Казан мэриясехәбәр итте. Дүрт автобуста татарстаннар белән беррәттән Башкортстан, Мари Иле, Чуашстан һәм Удмуртия ир-егетләре дә кайткан диелә. Бу- Украинадагы сугыш кырыннан ялга ибәрелгән мобилизацияләнүчеләрнең беренче төркеме генә булуы искәртелә. Якын арада Татарстан башкаласына тагын хәрбиләр кайтачагы әйтелә. Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казанга сугышка киткән мобилизацияләнүчеләрнең беренче төркеме кайтты,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,922,https://www.azatliq.org/a/32322984.html,2023-03-17T14:04:19+00:00
"В России уже работает закон, который сократил бюрократическую нагрузку на учителей школ. Они должны предоставлять всего пять документов вместо 49, а все остальные бумаги могут не заполнять.",Меньше бумажной работы — больше внимания детям,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,189,https://uchbash.com/news/novosti/2024-05-22/menshe-bumazhnoy-raboty-bolshe-vnimaniya-detyam-3777040,2024-05-22T08:00:00+00:00
"фикерләрКөньяк Кореяның "" "" авиаширкәте очкычы казасында соңгы мәгълүматларга күрә 176 кеше һәлак булган. Якшәмбе көнне Муан халыкара һава аланында Бангкоктан очып килүче ""Боинг 737-800"" очкычы шассилары ачылмыйча иргә бәрелде һәм югары тизлектә очышлар башкарыла торган юлдан чыгып китте. Киртәгә бәрелгәч, очкыч яна башлады һәм ут шарына әверелде, дипхәбәр итә агентлыгы. Медиаларда һәм социаль челтәрләрдә каза видеоларытаралды. Экипаждан ике кешенең исән калуы әйтелә. Алар очкычның арткы өлешендә булган. Калган барлык кешеләр үлгән дип фаразлана. Очкычта барлыгы 181 кеше булган, шуларның 175-е юлчылар. Һава аланының янгын сүндерү хезмәте фаразынча, очкыч кошларга бәрелгән булуы ихтимал. Хәзерге вакытта каза сәбәпләрен тикшерү бара. иргә бәрелгәннән соң янган очкычны дүрт сәгать дәвамында сүндергәннәр. Көньяк Корея транспорт министрлыгында белдерүләренчә, бу ил тарихында иң күп үлем китергән авиаказа. Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Көньяк Кореяда очкыч казасында ким дигәндә 176 кеше һәлак булган,['Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1015,https://www.azatliq.org/a/33256857.html,2024-12-29T09:53:50+00:00
"Айзат һәм Алия МинһаиАйзат Минһаи– каллиграфия серләренә өйрәнүче яшь егет. Ул Төркиядә белем ала. Быел Казанда""Печән базары""нда гарәп каллиграфиясе остаханәсен оештырды. Актаныштагы паркны бизәү эшенә дә аның кулы тигән. Парктагы иске татар имласы белән ясалган Актаныш символы – аккошлар – Айзат эше. ""Печән базары""нда аның калын-калын кәгазьләргә төшереп аңлаткан гарәп хәрефләреннән бигрәк, өске киеме әлеп итте – зәңгәрсу төстәге заманча свитшот яңалифтә язылган текстлар белән бизәлгән. Август азагында Иннополиста уздырылган уку форумында да Айзат сеңлесе Алия белән үзенчәлекле стильләре белән аерылып тордылар. Алия Минһаиәлегә мәктәптә укый, рәсем сәнгате, дизайн белән мәшгуль. Милли төсмердәге свитшотларга дизайн уйлап таба, итештерә. Әлегә акча китерми, әмма безнең тауарга яшьләрнең кызыксынуы зур дип сөйләделәр алар Азатлыкка. Иске татар имласы белән ясалган Актаныш символларыАйзат белән Алия ишле гаиләдә туган. Алар дүрт бала үсә. Айзатка – 19 яшь, Алиягә – 15 яшь. Шәһәр балалары булсалар да, татар телен яхшы беләләр. — Танышыйк якынрак, кайсыгыз нәрсә белән шөгыльләнә? Алия: — Мин Казанның 4 нче санлы гимназия-интернатның 10 нчы сыйныфында укыйм. 13 яшьтән тегү белән шөгыльләнәм, хәзер үземнең проектымны тормышка ашырырга телим. Ул яшьләрнең татар теле белән кызыксынуын арттыруга һәм яңалиф әлифбасын популярлаштыруга юнәлгән. Шулай ук урыс теле һәм лингвистикадан дөнья һәм русиякүләм олимпиадаларда һәм конференцияләрдә катнашам. Айзат: — Хәзерге вакытта Истанбул шәһәрендә Мимар Синан Гүзәл сәнгатьләр университетында Сәнгать тарихы бүлегенең 2 нче курсында белем алам. 11 яшемнән бирле гарәп каллиграфиясе белән шөгыльләнәм, төрле проектлар алып барам. Төркиягә китүем һәм укуым шушы шөгылем белән бәйле. Шулай ук атта йөрү, пленкалы фотоаппаратка төшерү белән мавыгам. Мигъмарият (архитектура), тарих белән кызыксынам һәм Истанбулны гизәргә, аны өйрәнергә яратам. Татар ир-атларының ничек заманча милли стильдә киенә алулары да — мине кызыксындырган мәсьәләләрнең берсе. Бу елдан тагын укчылык белән шөгыльләнә башларга уйлыйм. Истанбулда без, татар яшьләре, күп кенә төрле милли чаралар уздырабыз, аларны уздыруда да актив катнашам, Истанбулдагы татар яшьләре оешмасының рәислек вазифасын үтим. — Августта Иннополиста узган яшьләр оешмалары итәкчеләрен укыту форумында сез икегез бик матур милли белән аерылып тордыгыз — бу кайсыгызның идеясе? Айзат: — Баштарак безнең ниндидер ясау максаты юк иде, ул үзе-үзеннән килеп чыкты дип тә әйтеп була. Әмма сеңлем белән безнең бер кагыйдә бар. Без бергә берәр иргә барабыз икән, икебез дә бер стильдә һәм бер-беренә ярашкан төсләрдәге кыяфәттә киенергә тырышабыз. Моның максаты — кешеләр безне бергә, тулаем кабул итсен өчен. — Бу бит сезнең кием аша беренче тапкыр гына милли темага кагылуыгыз түгел, шулаймы? Мәсәлән, ""Печән базары""нда сез кигән свитшотларның тарихын ишетү кызык. Алия: — Август башында мин үземә яңа худи тегәргә кирәк дип уйладым. Берәр яңа һәм оригиналь кием ясыйсы килде. Бераз уйлап алгач, худи өстенә яңалиф белән татарча язулар чигәргә булдым. Шушы худины теккән арада абыйга да тулысынча бөтен яктан яңалиф язулары белән чигелгән свитшот тегү фикере килде. Үземә бу идея бик ошады һәм без, озак уйлап тормыйча, тукымалар кибетенә киттек. Минем әле бер проектымны да моның кадәр тиз генә башлаганым юк иде. Абыйның свитшотын ясауга безнең якынча 3 атна вакытыбыз китте, һәр көн без 10-12 сәгатьләп бу проект юнәлешендә эшләдек. Свитшотка 200 дән күбрәк сүз чигелде. Алар барысы да татарга, Татарстанга, телгә, тарихка кагылган. Айзат: — Свитшотта ""Татар яшьләренең манифесты"" чигелгән дип әйтә алабыз. Бу свитшотның язулары татар альтернатив ырларыннан алынган. ырлардан төп фикерләрне һәм өмләләрне ыеп алыр өчен, мин ике көн иртәдән кичкә кадәр татар альтернатив ырларын тыңладым, свитшот үз эченә заманча татар яшьләренең бүген уйлап йөргән, аларны берләштергән фикерләрне алды дип әйтергә мөмкин. — Сатып алырга теләүчеләр бармы? Алия: — Беренче тапкыр бу проектны Биләр форумында тәкъдим иттем һәм ул кешеләргә нык ошады, кызыксынучылар күп булды. Хәзер дә төрле социаль челтәрләрдә сорап язуларын дәвам итәләр. Әмма сатылганы юк. Без свитшотларны заказ нигезендә итештерәбез. Әлегә яңа берничә заказ башкарабыз. Минеке кебек худиның бәясе өч мең ярым сумга чыга. Айзат киеменә өч атналык кул эше китте. Ул якынча 25 мең сум тора. — Чынлап та, бәясе дә матур икән. Иннополистагы чарага кайтыйк. Дөнья татар яшьләре форумында оешма лидерлары үз төбәкләрендәге проектларны тәкъдим иттеләр, грантлар отучылар булды. Сез нинди проект тәкъдим иттегез? Айзат: — Форумда мин Истанбул татар яшьләре рәисе буларак катнаштым. Истанбулдагы Татарстан вәкиллеге каршындагы яшьләр оешмасы эшендә катнашам. Мине шунда рәис итеп сайладылар. Безнең яшь татар сәнгатьчеләре бер чор иат иткәннән соң кризис хәленә керәләр һәм яңа илһам чыганаклары эзли башлыйлар. Шуңа күрә музыка һәм дизайн өлкәсендә иат итүче һәм төрле ил-төбәкләрдә яшәүче татар яшьләре өчен Истанбулда лаборатория булдыру проектын тәкъдим иттем. Бу лаборатория кысаларында сәнгатьчеләр бергә яши, шәһәрне гизә, илһамлана, күмәк проект һәм әсәрләр ясыйлар. — Күп кенә яшьләр чит илгә күченеп китәргә тели. Мәсәлән, Айзат, син үзең дә Төркиядә укыйсың — шунда калу яки башка илгә китү теләге бармы? Ни дисәң дә, бу бит яңа мөмкинлекләр бирә. Айзат: — Мөмкинлекләр, әлбәттә, күбрәк һәм зуррак, сүз дә юк. Әмма минем Төркиягә китүемнең сәбәбе башка. Истанбулга белем алыр, татар-төрки сәнгатен һәм тарихын өйрәнер, киләчәктә милләтемә һәм Татарстаныма файдалырак булыр, бу өлкәләрдә тагын да ныграк эш алып барыр, безнең сәнгатебез һәм мирасыбызны үз илебездә һәм чит илләрдә танытыр өчен киттем. Шунысы да бар — хәзерге заманда уку-эшләү өчен бер иргә генә ябышып яту мәбүри түгел, теләсә кайсы ноктадан эшләргә була. — Казанда яшьләрнең киенүендә ниндидер үзенчәлек сизеләме — нәрсә ошый яки ни ошамый? Казандагы ""стритстайл"" Истанбулдан нык аерыламы? Айзат: — Төркиягә карасак, андагы егетләрнең бер өлеше үзләренең тышкы кыяфәтләренә игътибар итә, үзләрен карый, тик аларга гына хас булган стиль булдырырга тырышалар. Калганнары исә безнең егетләргә бик ошаган, аларны стиль мәсьәләләре кызыксындырмый. Кызларны алсак, минемчә, безнең кызлар үзләренә игътибарлы һәм ыспай, зәвыклы киенергә тырыша. Казанда кызларда милли стиль сизелә. Кызлар ""татар зәвыгына"" туры килгән кием һәм аксессуарлар, зәркән эшләнмәләрен сайлый, сумка, яулык, аяк киемнәре булса да татарлыкны күрсәтеп торырга тиеш дип саный. Миңа бик ошый! Күңелгә май булып ята. Татар кызларына карыйсың һәм күзләр камаша! — Казанда әмигъ мәчетен кайда салу турында фикерләшәләр. Истанбул — мәчетләр шәһәре бит, син бу турыда нинди фикердә, ул кайда булырга тиеш дип саныйсың? Айзат: Айзат Минһаи— Истанбулда бөтен танылган мәчетләр дә ниндидер күренеп торган, калку урыннарда тора. иде калкулыкта иде күренекле мәчет. Казанда да шулай эшләү дөрес булыр — калку һәм ачык урында. Мәсәлән, Казансуның теге яки бу як ярында дип күз алдына китерәм мин аны — мәчетне паркка кертеп яшерергә кирәкми, ул шәһәрнең гомуми манзарасында үзенең лаеклы урынын алырга тиеш. — Казан Татарстан башкаласы булса да, аны татар шәһәре дип әйтүе авыр. Биредә сирәк булса да ике телдә урам исемнәре язылган элмә такталар күренә, урыс теле арасында татарча да аралашу ишетелә, шулай да ул башка шәһәрләрдән аерылмый. Бу татар шәһәре дип әйтер өчен Казанга ниләр итми? Айзат: — Бу авыр сорау. Шәһәрдәге татар кешесенең милли үзаңын үстерү юнәлешендә эшләргә кирәк, башка милләтләрне безнең мәдәниятнең көчле яклары белән таныштырырга кирәк. Мин милләтне мәдәният аша таныту яклы. Мәсәлән, урамда милли стильдәге кием кигән кешеләр күбрәк очраса, Казанның татар шәһәре икәне ныграк сизелер иде. — Сез икегез дә татарча матур сөйләшәсез. Шәһәр мохитендә татар телен ничек саклап калып була? Казанда татар телле булып калуның нинди юллары бар? Айзат: — Соңгы вакытта бу сорауны безгә еш бирәләр. Үз мисалымда татар телле булып калуымның шартларын аңлата алам: без татар гаиләсендә үстек, гаиләдә татарча сөйләшәбез, татар гимназиясендә укыдым, хәзерге вакытта сеңелләрем дә татар гимназиясендә белем ала. Ә телдән ары китеп, татарлыкны саклап калуга килгәндә, кешенең яшәгән мохитендә татарлык булырга тиеш — тел генә түгел, милли мәдәният тә чагылыш табарга тиеш. Мәсәлән, өйдә эленеп торган шамаил да милли хисне саклап калуга үз өлешен кертә.","""Яшәгән мохитебездә татарлык булырга тиеш""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 1 0 1 0 1 0 0],7,Әңгәмә,8339,https://www.azatliq.org/a/30166830.html,2019-10-13T11:48:50+00:00
"Хәҙер илерткес йылмайыуға, бүтәндәрҙә булмаған, танһыҡ еҫкә, әсир итерлек наҙлы ҡараштарға йөрәктең талпынып-ярһып тибеүенән башланған мөхәббәт тарихтары ҡайҙалыр, икенсе заманда ғына тороп ҡалған кеүек. Виртуаль донъяла ғына танышабыҙ ҙа, фотолар аша ғына бер-беребеҙҙе оҡшатыуыбыҙҙы белдерәбеҙ. Тик ҡайҙа урынлашҡанын берәү ҙә белмәгән, әммә һағыныуҙан һарғайыр, һағыштарҙан сәсәп тонсоғор хәлгә еткән саҡтарҙа бар булмышыңды көслө ауыртыуҙар менән солғап алған күңел тигән нәмә лә бар бит әле. Интернеттағы икенсе яртың юғалһа, уны секунд эсендә дуҫтар исемлегенән юйып, хатта ҡара исемлеккә лә керетеп ҡуйып була. Ә бына йөрәккә һалынған һөйөү яраларының уңалыуын йылдар буйы көтөргә тура килгән осраҡтар ҙа бар. Күрше йорт янында урынлашҡан балалар майҙансығында йәш әсәләр күптән үҙ-ара танышып бөткән. Бер мәл ҡыҙҙарыбыҙ уйнағанда, Әлиә исемле ҡатын менән яҡындағы эскәмйәгә арҡаларҙы терәнек. Ҡаршыла ике йәш егет телефондарына текәлеп ултыра. Былар ҙа осрашыуға ҡыҙҙар саҡырып, эҙләп ултыралар ахырыһы, - тип уйсан ғына көлөмһөрәп ҡуйғандан һуң, виртуаль донъяға ҡоролған мөхәббәт тарихын бәйән итте. Мәктәпте тамамлаған йылды үҙемдән ике йәшкә өлкән егет менән осраша башланым, - тип һүҙен башланы танышым йөрәк серҙәре менән бүлешеп. – Шулай тура килде, ул уҡыған ергә балдарым етмәй, мин икенсе ҡалаға уҡырға индем. Әммә уның өсөн йөҙәр саҡрымдар бер ни ҙә түгел ине. Ауырыйыммы, телефондан һөйләшкәндә тауышым бойоғораҡ сығамы, һә тигәнсе килә лә етә. Өйгә эштәремдә лә ярҙамлаша, минең өсөн инглиз теленән тәржемә лә эшләй. Байрамдарҙа ла иғтибарһыҙ ҡалдырмай. Тик бар яҡтан камил ғына кеше булмай, тиҙәр бит. Бының бер кәмселлеге – матур һүҙҙәр һөйләй белмәүендә ине. Ә беҙ, ҡатын-ҡыҙҙар, күпселек осраҡта ҡолаҡ менән яратыуыбыҙ, бер кемгә лә сер түгел. Һуңғы курста уҡығанда көткән принц, ниһайәт, мине эҙләп тапты. Социаль селтәрҙә уртаҡ дуҫтарыбыҙ ҙа, таныштарыбыҙ ҙа булмаһа ла, ҡайҙан күреп ҡалғандыр, бер мәл минең фотоларға лайктар яуҙыра башланы. Күп тә үтмәне комплименттар менән смс-хаттар сиратҡа теҙелде. Бер нисә көндән күптәнге таныштар һымаҡ телефон аша аралаша башлаған инек. Себерҙә вахта ысулы менән эшләй икән. Ҡайтырға бер ай самаһы ваҡыты ҡалған ине. Аэропорттан тура һиңә киләм, – тип вәғәҙәләр бирә. Матур-матур һүҙҙәр теҙелеп яҙылған смс-хаттарына ҡыуанып уянам да, бәхетле йылмайып йоҡлап китәм. Бүлмәләш ҡыҙҙар, өйҙә яҡындарым да был һаләтемде күрмәй ҡалманылар. Кем шул хәтлем һине шатландыра ул? – тип аптырайҙар. Теге шым егетем иһә икенсе планға күсте. Шылтыратыуҙарына ла илке-һалҡы ғына яуап бирәм, осрашыуҙарҙан да ҡасып ҡалам. Ниһайәт, дүрт күҙ менән көткән көндәр ҙә яҡынлашты. Тик ул ҡайтыу менән дә, унан һуң бер нисә аҙна уҙғас та килмәне. Виртуаль сәләмдәре лә һирәгәйҙе. Бары тик ҡырҡ биш көнлөк ялы үтеп барғанда ғына миңә ваҡыт тапты. Виртауль донъяла көнө-төнө бүләк иткән сәскәнең еҫе-ҡоҫо ла юҡ ине. Аҡ ҡар юрғанына уранып йоҡоға талған аллеяны бер нисә тапҡыр арҡырыһына-буйына юҡ-бар һүҙҙәр һөйләшеп йөрөнөк тә, һалҡын ғына хушлаштыҡ. Йәнем көйөп етәкләтмәнем дә. Тик эшкә китеү менән барыһы ла ҡабаттан башланды. Мине оҡшатыуы, хатта ярата башлауы янымда саҡта әйтергә ҡыймауы тураһында һөйләгәндән һуң, үҙемде күктең етенсе ҡатында итеп тойҙом. Сөнки тәмле-татлы һүҙҙәре менән күңелемде иретһә, киң йылмайыу, үҙен ышаныслы тотоуы менән йөрәгемде яулап алған ине инде. Түҙемһеҙләнеп көтөүем был юлы ла минең файҙаға булманы. Вахтаһы тамамланыу менән ул мине тағы ла иҫенән сығарҙы. Был юлы уны көтөп, ҡул ҡаушырып ҡына ултырманым. Күрше бүлмәләге ҡыҙ, мин беренселә уҡығанда, сығарылыш курс студенты -уның ауылдашы булып сыҡты. Һораша, белешә башлағас, шуныһы асыҡланды. Минең кеүектәре быуа быуырлыҡ, имеш. Баҡһаң, эштә ваҡытта кистәрен нимә эшләргә белмәй бәрелеп-һуғылғанда интернетта ҡыҙҙарға һунарға сыға икән. Аҙаҡ береһенән икенсеһенә барып, йөрөп ялдарын үткәрә, ти. Ҡосаҡтары ҡайнар, елбәҙәгерәктәре янында бер нисә ҡуна ла ҡала. Шунлыҡтан теге юлы сират миңә һуңлаған икән. Онлайнда ғашиҡ булып, ғазаптарын ысынбарлыҡта татырға шулай тура килде миңә. Ярай ҙа күңел яраларын имләргә теге шым егетем ярҙам итте. Ҡыҫыр бәхеткә ҡарағанда, яныңда өнһөҙ-тынһыҙ ғына ҡосаҡлап йыуатыусың булыуы оло бхет икәнлеген шунда ғына аңлай алдым. Сулпан ВИЛДАНОВА. Хәҙер илерткес йылмайыуға, бүтәндәрҙә булмаған, танһыҡ еҫкә, әсир итерлек наҙлы ҡараштарға йөрәктең талпынып-ярһып тибеүенән башланған мөхәббәт тарихтары ҡайҙалыр, икенсе заманда ғына тороп ҡалған кеүек. Виртуаль донъяла ғына танышабыҙ ҙа, фотолар аша ғына бер-беребеҙҙе оҡшатыуыбыҙҙы белдерәбеҙ. Тик ҡайҙа урынлашҡанын берәү ҙә белмәгән, әммә һағыныуҙан һарғайыр, һағыштарҙан сәсәп тонсоғор хәлгә еткән саҡтарҙа бар булмышыңды көслө ауыртыуҙар менән солғап алған күңел тигән нәмә лә бар бит әле. Интернеттағы икенсе яртың юғалһа, уны секунд эсендә дуҫтар исемлегенән юйып, хатта ҡара исемлеккә лә керетеп ҡуйып була. Ә бына йөрәккә һалынған һөйөү яраларының уңалыуын йылдар буйы көтөргә тура килгән осраҡтар ҙа бар. Күрше йорт янында урынлашҡан балалар майҙансығында йәш әсәләр күптән үҙ-ара танышып бөткән. Бер мәл ҡыҙҙарыбыҙ уйнағанда, Әлиә исемле ҡатын менән яҡындағы эскәмйәгә арҡаларҙы терәнек. Ҡаршыла ике йәш егет телефондарына текәлеп ултыра. Былар ҙа осрашыуға ҡыҙҙар саҡырып, эҙләп ултыралар ахырыһы, - тип уйсан ғына көлөмһөрәп ҡуйғандан һуң, виртуаль донъяға ҡоролған мөхәббәт тарихын бәйән итте. Мәктәпте тамамлаған йылды үҙемдән ике йәшкә өлкән егет менән осраша башланым, - тип һүҙен башланы танышым йөрәк серҙәре менән бүлешеп. – Шулай тура килде, ул уҡыған ергә балдарым етмәй, мин икенсе ҡалаға уҡырға индем. Әммә уның өсөн йөҙәр саҡрымдар бер ни ҙә түгел ине. Ауырыйыммы, телефондан һөйләшкәндә тауышым бойоғораҡ сығамы, һә тигәнсе килә лә етә. Өйгә эштәремдә лә ярҙамлаша, минең өсөн инглиз теленән тәржемә лә эшләй. Байрамдарҙа ла иғтибарһыҙ ҡалдырмай. Тик бар яҡтан камил ғына кеше булмай, тиҙәр бит. Бының бер кәмселлеге – матур һүҙҙәр һөйләй белмәүендә ине. Ә беҙ, ҡатын-ҡыҙҙар, күпселек осраҡта ҡолаҡ менән яратыуыбыҙ, бер кемгә лә сер түгел. Һуңғы курста уҡығанда көткән принц, ниһайәт, мине эҙләп тапты. Социаль селтәрҙә уртаҡ дуҫтарыбыҙ ҙа, таныштарыбыҙ ҙа булмаһа ла, ҡайҙан күреп ҡалғандыр, бер мәл минең фотоларға лайктар яуҙыра башланы. Күп тә үтмәне комплименттар менән смс-хаттар сиратҡа теҙелде. Бер нисә көндән күптәнге таныштар һымаҡ телефон аша аралаша башлаған инек. Себерҙә вахта ысулы менән эшләй икән. Ҡайтырға бер ай самаһы ваҡыты ҡалған ине. Аэропорттан тура һиңә киләм, – тип вәғәҙәләр бирә. Матур-матур һүҙҙәр теҙелеп яҙылған смс-хаттарына ҡыуанып уянам да, бәхетле йылмайып йоҡлап китәм. Бүлмәләш ҡыҙҙар, өйҙә яҡындарым да был һаләтемде күрмәй ҡалманылар. Кем шул хәтлем һине шатландыра ул? – тип аптырайҙар. Теге шым егетем иһә икенсе планға күсте. Шылтыратыуҙарына ла илке-һалҡы ғына яуап бирәм, осрашыуҙарҙан да ҡасып ҡалам. Ниһайәт, дүрт күҙ менән көткән көндәр ҙә яҡынлашты. Тик ул ҡайтыу менән дә, унан һуң бер нисә аҙна уҙғас та килмәне. Виртуаль сәләмдәре лә һирәгәйҙе. Бары тик ҡырҡ биш көнлөк ялы үтеп барғанда ғына миңә ваҡыт тапты. Виртауль донъяла көнө-төнө бүләк иткән сәскәнең еҫе-ҡоҫо ла юҡ ине. Аҡ ҡар юрғанына уранып йоҡоға талған аллеяны бер нисә тапҡыр арҡырыһына-буйына юҡ-бар һүҙҙәр һөйләшеп йөрөнөк тә, һалҡын ғына хушлаштыҡ. Йәнем көйөп етәкләтмәнем дә. Тик эшкә китеү менән барыһы ла ҡабаттан башланды. Мине оҡшатыуы, хатта ярата башлауы янымда саҡта әйтергә ҡыймауы тураһында һөйләгәндән һуң, үҙемде күктең етенсе ҡатында итеп тойҙом. Сөнки тәмле-татлы һүҙҙәре менән күңелемде иретһә, киң йылмайыу, үҙен ышаныслы тотоуы менән йөрәгемде яулап алған ине инде. Түҙемһеҙләнеп көтөүем был юлы ла минең файҙаға булманы. Вахтаһы тамамланыу менән ул мине тағы ла иҫенән сығарҙы. Был юлы уны көтөп, ҡул ҡаушырып ҡына ултырманым. Күрше бүлмәләге ҡыҙ, мин беренселә уҡығанда, сығарылыш курс студенты -уның ауылдашы булып сыҡты. Һораша, белешә башлағас, шуныһы асыҡланды. Минең кеүектәре быуа быуырлыҡ, имеш. Баҡһаң, эштә ваҡытта кистәрен нимә эшләргә белмәй бәрелеп-һуғылғанда интернетта ҡыҙҙарға һунарға сыға икән. Аҙаҡ береһенән икенсеһенә барып, йөрөп ялдарын үткәрә, ти. Ҡосаҡтары ҡайнар, елбәҙәгерәктәре янында бер нисә ҡуна ла ҡала. Шунлыҡтан теге юлы сират миңә һуңлаған икән. Онлайнда ғашиҡ булып, ғазаптарын ысынбарлыҡта татырға шулай тура килде миңә. Ярай ҙа күңел яраларын имләргә теге шым егетем ярҙам итте. Ҡыҫыр бәхеткә ҡарағанда, яныңда өнһөҙ-тынһыҙ ғына ҡосаҡлап йыуатыусың булыуы оло бхет икәнлеген шунда ғына аңлай алдым.",Беренсе лайктан ғашиҡ булдым.,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Юмор,8423,https://henek.info/articles/shulay-a-bula/2025-04-14/berense-layk-tan-ashi-buldym-4196903,2025-04-14T12:00:00+00:00
"Һаумыһығыҙ! Мин Илмир Айытбаев булам. Бөрйән районы Байназар мәктәбенең Шайморатов синыфында уҡыйым. Яратҡан шөғөлдәрем бик күп, шуларҙың берәүһе — ағас таҡталарҙан төрлө ҡоралдар эшләү. ""Оҫтахана"" конкурсына үҙ ҡулым менән яу ҡоралы — автомат эшләүемде тураһында яҙып ебәрергә булдым. (Шулай уҡ пистолет та эшләйем. ) Уны эшләр өсөн иң беренсе, әлбиттә, лобзик кәрәк. 4-селә уҡығанда Ҡыш бабайға хат яҙған инем, шул алып килде миңә лобзикты бүләккә. Шунан алып яратҡан шөғөлөм менән ихлас булышам. 1. Атайҙан таҡта һорап алырға, мотлак һорап алырға кәрәк, һуңынан уның үҙенә кәрәкле таҡтаны бысҡан өсөн шелтә алмаҫҡа. 2. Таҡтала автоматтың схемаһын һыҙып алырға. 3. Яйлап ҡына, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен теүәл үтәп, лобзик менән һыҙыҡ буйлап бысырға. (Әсәйҙән, балам, ипләп-ипләп, тигән һүҙҙәрҙе ишетә ишетә, сөнки мин — һулаҡай, ә ул ҡурҡа, уңайһыҙ эшләйһең, ти) 4. Ҡытыршы (наждак) ҡағыҙ менән ышҡып, шымартырға. 5. Үҙеңә оҡшағанса буярға һәм өҫтәлмә приборҙарын ҡуйырға мөмкин.",Үҙ ҡулым менән яу ҡоралдары эшләйем!,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Оҫтахана,979,https://amanat.su/articles/o-takhana/2025-02-14/ulym-men-n-yau-oraldary-eshl-yem-4122160,2025-02-14T13:30:00+00:00
"Йылы кәрәк Ҡыш бауырын баҫырға тип, Устарыма йәйҙе йыям. Ергә ятып тәгәрәүҙән Үҙ-үҙемде көскә тыям. Көскә тыям. Ҡыш бауыры Оҙон бит ул, йәһәтерәк! Күнәгемде тултырырға Әле күпме еләк кәрәк! Тирәм генә. Бармаҡтарым Тилбер икән әле былай. Биҙрәләрҙә йылмая йәй, Устарыма ғына һыймай. Бармаҡ остарымдың тәме Һурып-һурып үпмәле бит. Аһ, берәүһе? ! Көн етмәгән, Наҙ етмәгән. Туң бит, туң бит? ! Көн етмәгән, наҙ етмәгән Өлгөрөрмө бынау еләк? Еләккә лә өлгөрөргә, Устарыма тирелергә Йылы кәрәк. Йылы кәрәк. Йәйҙә ҡалайыҡ әле Еләк еҫтәренән иҫерерлек, Телдәремдә ҡала тәмдәре. Еләк тәмдәренә йәшеренгән Был ғүмеркәйҙәрҙең йәмдәре. Аһ, йәйҙәрҙең йәме иҫ китерлек! Донъяларҙың матур саҡтары! Донъяларҙың матур, һай, саҡтары, Йәй ғүмере уның хаҡтары. Аһ, йәйҙәрҙең йәме иҫ китерлек Йыям әле, йыям йәмдәрен. Йәнебеҙгә һеңһен был йәйҙәрҙең Йән иретер еләк тәмдәре. Өмөт Саҡ ҡына һибәләп уҙҙы Бөгәсә ямғыр. Өмөт ҡалдырҙы шулай ҙа – Көткән көн тыуыр! Яуыр шифалы ямғырҙар, Көттөрмәй оҙаҡ. Күк ҡабағына берәү ҙә Элмәгән йоҙаҡ. Түгелеп илауҙарҙан да Төңөлдө күңел. Күҙ йәштәрен кем көтһөн, ти, Ул – ямғыр түгел. Түгелеп илаһам, күңел Йомшарыр ине. Күгем ҡара болоттарҙан Бушаныр ине. Саҡ ҡына һибәләп уҙҙы Бөгәсә ямғыр. Өмөт ҡалдырҙы шулай ҙа – Көткән көн тыуыр! Ташбаҡалар Ус аяһы тиклем ташбаҡалар Үҙ көйҙәрен булды көйләтмәк. Ғәжәп икән улар донъяһы ла – Ҡарап тороу үҙе әкәмәт. Икәү улар. Береһе – зөмрәт йәшел, Ҡарағусҡыл һоро береһе. Береһе – йыуаш, күндәм, сабыр ғына, Икенсеһе – уның киреһе. Яраҡлашҡан донъялары икәү: Һыу өҫтө һәм һыуҙың аҫты ла. Бына рәхәт: ерҙән туялар ҙа, Сума улар ерҙең аҫтына. Күп түгелме? Береһе лә еткән. Ус аяһы тиклем йәндәргә. Ер өҫтөндә ерһеҙ әҙәмдәр бар, Өйһөҙҙәр бар. Ожмах – кемдәргә? .. Миңә йәл түгел ул. Былай ғына. Булдыралғас, әйҙә, йөҙһөндәр. Утрауына сығып ял итһендәр, Әҙер генә тәғәм ейһендәр. Берәүһенең холҡо аптырата, Төҫтәренә ҡарап айырам. Иптәшенең ҡапҡан тәғәмен ул Ауыҙынан ала ҡайырып. Йәм-йәшеле – йыуаш, һоро – уҫал, Ни билдәләй икән холоҡто? Ҡайҙан белә һуң ул Тәмле өлөш – Көслөнөкө, тигән ҡылыҡты? Ус аяһы тиклем, ә үҙенә Ике донъяла ла урын тар. Ер өҫтәре генә тарҙыр, тиһәм, Ерҙең аҫтында ла тарлыҡ бар. Туйғансы йөҙ, аша, сыҡ та – ял ит, Хужаң йомарт, емең етерлек. Йән аҫрау ҡанундарын бынау Тәтәй ташбаҡалар хәтерләйҙәр? ! Уйлай-уйлай иҫең китерлек. Көҙҙәремә инеп барғанымда. Көҙҙәремә инеп барғанымда Ғашиҡ булды йөрәк-хыялый! Йыһан буйлап осоп йөрөйөмсө, Донъяларға хатта һыялмай. Йөрәк ҡартаймай ул, уныһын беләм, Ошо утмы йөрәк көткәне? .. Ғашиҡ булғаным бар, Был тиклем дә Йөрәгемде юҡ бит өткәне. Яныуҙарҙан биҙгәйнем бит инде, Янмаҫҡа, тип һүҙҙәр биргәйнем. Аҡылдарҙан яҙҙырырҙай булып, Яндыра шул Һөйөү тигәнең. Ҡанат кәрәк, эйе, йөрәккә лә, Ҡанатланып бына Йыһан гиҙәм. Яныуынан ҡурҡмай ҡанаттарҙың «Яратам! » – тип яҙып, йондоҙ теҙәм. Улдар үҫтергән әсәй Ул үҫтергән әсәйҙәргә Түҙемлектәр бир, Хоҙай? ! Улар йөрәгенә тоҫҡап, Һәр дәүер ҙә, ҡан, дан көҫәп, Утлы-ыулы уҡ ҡаҙай. Улан бағыу – ил бағыу ул, Әсә һүҙе – ил һүҙе. Ир бала  – илдең терәге, Ышанысы һәм өмөтө, Ил күҙе һәм ил йөҙө. Улдар үҫтергән әсәйҙең Мең хәстәр – иңдәрендә. Ер-һыуҙы яттарға бирмәү Бурысы төшә борондан Улдарҙың иңдәренә. Ысын ир булһын уландар, Булһындар ысын батыр! Батыр улдар – ил күрке ул, Яу килгәндә бахыр ғына Өңөндә боҫоп ятыр. Улдар үҫтергән әсәйҙең Йоҡолары ла уяу. Ил яҙмышы – ир ҡулында, Ныҡ булһын уландарыбыҙ, Илгә булһындар таяу. Ил дә аяу булһын ине, Һаҡлаһын үҙ терәген. Уҡ сығып осто йәнә лә. Илгә ҡалҡан булайым тип, Ут эсендә баҫып торам, Устарымда – йөрәгем. Өфөм! Өфөм! Өфө урамдары – моң ғына ул, Йыр ғына ул Өфө урамы! Өфөләрҙә ҡалған эҙҙәренә Хыял нисә барып ураны. Өфө урамдарын бер үтәйек, Салауатҡа барып етәйек. Ҡайҙа гармун, ҡайҙа бында ҡурай, Тыпырҙатып бейеп китәйек. Өфө урамдары – йыр ғына ул, Моң ғына ул Өфө урамы. Йәшлегемде йырға әйләндергән Өфөмдө һуң онотоп буламы? ! Салауатлы йәшлегемде юллап, Салауатҡа табан йүгерәм. Өфөм! Өфөм! Әллә йәшлегемде, Әллә һине шулай үҙ күрәм. Өфөм! Өфөм! Беҙҙе осраштырҙы, Табыштырҙы беҙҙе йыр-ҡала. Беҙҙе осраштырған өфөләрҙе Һағынып йәшәр өсөн йыр ҡала. Офоғоң – хыялдарың Ун ете тапҡыр икәүләп Ҡайттыҡ, ҡыҙым, Ер урап. Ҡанаттар нығытаһыңдыр, Дүрт офоғоңа ҡарап. Офоҡ дүртәү генә түгел, Үҙ офоғо һәр кемдең. Ҡыҙым, инде офоҡтарҙың Төрлөһөн күреп белдең. Офоғоңа буй етмәһен – Көмбәҙгә күнегә күҙ. Түбәң күккә тейгәндә лә, Офоғоңдо юлла, түҙ. Көмбәҙҙәрҙең, булғылай ул Ергә эйелгән сағы. Була уларҙың бик бейек, Йәки бик тәпәш сағы. Көмбәҙҙәрҙе иң күтәрә, Күтәрә уны йөрәк. Күгең ишелмәһен, тиһәң, Киңерәк офоҡ кәрәк. Офоҡ артында ни барын Тик хыял ғына белә. Хыял – арғымаҡ, Ул һәр саҡ Офоҡҡа ҡарап елә. Офоҡ – көмбәҙгә терәү ул, Ныҡ булһын хыялдарың. Хыялыңды тышауларға Бер ни ҙә ҡыялмаһын. Күгең ишелмәһен, тиеп, Торам ҡанаттар һорап. Офоҡ артында – офоҡ ул, Ул асыла йә. ябыла Ҡанаттарыңа ҡарап.",Шиғырҙар Ғәлиә КӘЛИМУЛЛИНА-ФӘЙЗУЛЛИНА,['Шоу-бизнес' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0],3,Аңлатма,4814,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-09-09/shi-yr-ar-li-k-limullina-f-yzullina-4356964,2025-09-09T09:00:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрТатарстанда активист республика президенты Рөстәм Миңнехановкамәктәп чатын мессенджерына күчерүгә зарланган. Ул моны ""көчләп тагу"" дип атаган. Активист Ренат Сәлахов-габелдерүенчә, ул Татарстан президенты идарәсенә язма мөрәәгать юллаган. Шулай ук русияләргә әлеге мессенджерны көчләп тагуны туктатырга таләп итеп петиция башлаган. Әлеге петициядә активист Русия Конституциясенең берничә маддәсенә сылтана. Анда аралашуны сайлау иреге, сүз һәм мәгълүмат иреге, ирекле икътисади эшчәнлек һәм көндәшлек хокуклары турында әйтелә. Русиядә",Татарстанда активист республика президентына мәктәп чатын мессенджерына күчерүгә зарланган,['Мәғариф' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,558,https://www.azatliq.org/a/33515359.html,2025-08-28T09:24:36+00:00
"– Спасибо вам большое за ту работу, которую вы выполняете. Слова огромной благодарности вам передают и наши воины, – сказал Радий Хабиров. – Эта награда – не мне одной, а сотням людей, которые оказывают помощь бойцам на передовой в Бижбулякском районе и не только. Вся республика объединилась ради наших ребят, – подчеркнула Эллина Суфьянова. Отметим, движение «Всё для фронта – Бижбуляк» тесно взаимодействует с полком «Башкортостан», отрабатывает заявки и от военнослужащих других башкирских батальонов. Только в 2025 году активисты движения приобрели оборудование, другие необходимые принадлежности и отправили гуманитарных грузов на общую сумму более 10 млн рублей. Эллина Суфьянова также активно работает с жителями Бижбулякского района. Во многом благодаря её инициативе более 500 человек участвуют в плетении маскировочных сетей, пошиве противодроновых одеял, защитных костюмов, изготовлении блиндажных свечей, сухого душа, супов быстрого приготовления, браслетов выживания, носилок и необходимых элементов одежды для госпиталя. В среднем в организованных в районе 30 точках плетут не менее 650 маскировочных сетей в месяц, а в боевые подразделения уже доставили более 6 500 сетей. Кроме того, Эллина Суфьянова трижды выезжала в военные госпитали в зону СВО в составе добровольческих женских батальонов «Первая юрта». Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Эллина Суфьянова награждена медалью «За вклад в укрепление обороны РФ,['Дин' 'Башҡортостан'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Аңлатма,1442,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-11-27/ellina-sufyanova-nagrazhdena-medalyu-za-vklad-v-ukreplenie-oborony-rf-4483797,2025-11-27T11:15:00+00:00
"Омски шәһәреОмскида маршрут автобусында барганда татар хатынына туган телендә сөйләшкән өчен бер юлчы һөүм иткән. Һөүмгә дучар булган хатын-кыз - 67 яшьлек Люция Тимофеева. Ул бу хәлне Азатлыкка раслады. Мин үзем йөри торган маршрут автобусында өемә кайтып бара идем, өлкән яшьтәге туганым белән татарча сөйләшеп кайттым. Шунда миңа арттан кемдер каты итеп төртте. Йә авызыңны яп, йә урысча сөйләш ди. Әйләнеп карадым, безнең тирәдә яшәүче таныш кеше. Миң аңа бәйләнмә диебрәк авап кайтардым. Борылдым да татарча сөйләшүемне дәвам иттем дип сөйләде Тимофеева Азатлыкка. Шунда теге ир аның башына китереп суккан. Бармак сөякләре белән суккандыр инде, баш чүмечемдә каты бәрелгән урын калды дип сөйли ул. Аның сүзләренчә, автобуста хатын-кызлар һәм балалар гына булган, беркем дә аңа ярдәмгә ашыкмаган, барысы да куркып калганнар. Ул шундый зур гәүдәле кеше, полициягә барам дигәч, тагын һөүм итә башлады, сугышырга маташты, тик мин куркып калдым да аның белән бәйләнмәскә булдым дип сөйләде Люция ханым. Өйгә кайткач, туганнарымның, балаларның бу хәлгә бик ачулары килде, моны халыкка чыгарырга кирәк диделәр ди ул. Бу кешене яклап чыгучылар да бар дип искәртә. Бер хатын язды: син этикет сакларга тиеш, Русиядә яшисең икән, урысча сөйләшергә тиеш, диде. Ә берәр әрмән кешесе, яки башка Кавказ халкы кешесе үз телендә сөйләшсә, ул аңа да шулай һөүм итә алыр иде микән, әллә карт апаларга гына кулы күтәреләме? ди Люция ханым. Безнең әйге бакчалар бер ирдә, бездә бакчалар оешмасы рәисе дә татар, ул да бу хәлне белә. Безнең монда гомумән халыкның яртысы татарлар һәм казахлар, ничек ул әлегә кадәр безнең белән яшәргә күнекмәгән? дип гаәпләнә әңгәмәдәш. Беркайчан болай булганы юк иде, миңа беркем беркайчан кисәтү ясаганы булмады, гомер буе урыслар белән эшләдем. Вак-төяк сүзгә килүләр булгалады, ләкин мондый хәлгә очраганым юк иде дип сөйли ул. Люция ханым полициягә шикаять язган, хәзер медицина белешмәсе алырга ыена.55. шәһәр порталыхәбәр итүенчә, эчке эшләр министрлыгының Омски өлкәсе идарәсе матбугат хезмәте Люция Тимофеевадан шикаять килүен раслаган. Бу эш өлкән участк полициясе контролендә. Хәлнең ничек булганын ачыклау өчен чаралар күрелә. Шаһитларны сораштыру, зыян күрүченең үзен сораштыру һәм башка гамәлләр көтелә дигәннәр хокук саклау органнары вәкилләре.",Омскида автобуста татарча сөйләшкән өчен бер ир татар хатынының башына суккан,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2275,https://www.azatliq.org/a/30855678.html,2020-09-24T10:32:24+00:00
"Ышанмаҫ ерҙән ышаныр хәлдәр була икән. Танышымдың әхирәтенең бер генә хыялы бар ине – фатирлы егеткә кейәүгә сығыу. Уны ла аңларға була: әсәһе эсә, өйөндә теләһә кем йыйыла, үҙҙәре бәләкәй генә бер бүлмәлә йәшәй. Ул ҡыҙ тәүҙә бер егет менән никахһыҙ – ниһеҙ йәшәне. Яратҡан кешеһенең үҙенә өйләнәсәгенә шиге лә юҡ ине. Ауырға ҡалды. Тик егет хәлле ғаиләнән бер ҡыҙға өйләнде лә, был ҡыҙҙы ҡыуып сығарҙы. Меҫкенгә аборт эшләтеп, әсәһе янына ҡайтыуҙан башҡа сара ҡалманы. Шуға күрә яңғыҙы йәшәп ятҡан бер егет менән танышҡас, уға сат йәбеште. Егеттең яратҡан кешеһе булыуы ла уны туҡтата алманы. Танышым әйтеүенсә, ул интернет аша ниндәйҙер бер сихырсыны табып, уға аҡса түләгән. Егеттең фотоһын ебәреп сихырлаттырып ҡаратып алған. Хәҙер бергә йәшәйҙәр. Егет йылдан ашыу осрашып йөрөгән һөйгән ҡыҙын бер нәмә лә аңлатмай ташлаған да, быға өйләнгән. Һәр саҡ көлөп-йылмайып торған егеттең һүнеп-һүрелеп ҡалғанын күреп, барыһы ла аптырай. Әллә нимә булды ул миңә, төштәремдә яратҡанымды күрәм, уны ғына уйлайым, әммә бынан китә алмайым, - ти икән. Никах уҡытҡан кәләшенә исеме менән дә өндәшмәй, уны яратмағаны әллә ҡайҙан күренеп тора. Өйһөҙ булһаң да, бына нисек шулай кешенең яҙмышы менән уйнарға була икән? Р.",Кеше яҙмышы менән уйнарға яраймы инде?,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Бәхәс,1208,https://shonkar.com/news/b-kh-s-alma-y/2025-07-27/keshe-ya-myshy-men-n-uynar-a-yaraymy-inde-4328277,2025-07-27T19:31:00+00:00
"Татарстан парламенты бинасы, Казанфикерләр""Сивил инициатива"" (""Гражданская инициатива"") фиркасе һәм Надеждин штабы 8 сентябрьдә узачак Татарстан Дәүләт шурасы сайлавына өч намзәт тәкъдим итте. Бу хакта Надеждин штабының Казан бүлегехәбәр итә. Өч намзәт тә Казан шәһәрендәге бер мандатлы бүлгеләреннән тәкъдим ителгән. Беренче намзәт —Айрат Гомәрбаев. Аңа 34 яшь, һөнәре белән ул табиб-невролог. Икенчесе —Роман Новиков. Аңа 26 яшь, элек полициядә эшләгән. Өченче намзәт —Марат Әхмәтанов, Казанның бер заводында эшли, диелгән. Хәзер намзәтләрне сайлауда теркәү өчен имза ыю оештырылачак. — Безнең алда торган бурыч — һәр намзәт өчен кирәкле күләмдә имза ыю һәм бу сайлауда бәйсез демократик намзәткә тавыш биреп булуын барлык татарстаннар да белерлек итеп эшләү, — диелә Надеждин штабы хәбәрендә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Сивил инициатива"" һәм Надеждин штабы Татарстан Дәүләт шурасы сайлавына өч намзәт чыгарды",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,893,https://www.azatliq.org/a/33034029.html,2024-07-12T13:58:02+00:00
"""База"" мәғлүмәттәре буйынса, Красноярскиҙа һигеҙенсе синыф уҡыусыһы мәктәп кабинетына янған туҡыма ташлай һәм бер нисә тапҡыр балаларға сүкеш менән һуға, тип хәбәр итә Эске эштәр министрлығының төбәк буйынса баш идаралығы. Бензин һирпелгән үҫмерҙең арҡаһы, ҡулдары, муйыны һәм башы ныҡ янған, ул дауаханала ауыр хәлдә. Инциденттан һуң уға урамға сығырға уҡытыусы ярҙам иткән. Тағы ике бала баш-мейе яралары менән дауаханаға оҙатыла.  мәғлүмәттәре буйынса, һөжүм итеүсе ҡулға алынғанда үҙен-үҙе яралай, уны дауаханаға алып китәләр. Уның ғүмере ҡурҡыныс аҫтында түгел. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Бензин һибеп яндырған!,['Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,744,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-04/benzin-ibep-yandyr-an-4564198,2026-02-04T14:00:00+00:00
"Бөгөн Өфөнөң Бессонов урамында ""Киа"" автомобиле тик ултырғанда ер аҫтына төшөп киткән. Бәхеткә күрә, ҡаза күреүселәр юҡ. Сәбәбе, аҫта һыу торбаларының төҙөк булмауы менән аңлатыла. Асфальтты аҡтарып төшөп киткән машинаны тартып алғандар. Фото интернеттан алынды.",Фантастик кино төшөрә башларға ла мөмкин,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,262,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-06-13/fantastik-kino-t-sh-r-bashlar-a-la-m-mkin-4275705,2025-06-13T13:58:00+00:00
"Ауыл ҡатыны тип минең Зитҡа теймәгеҙ бүтән! Ҡалала кеүек йәшәйем Ауылда тороп күптән! Мйс яҡмайым — газ ингән, Һыуым аға крандан, Бөтә уңайлыҡтар өйҙә, Өшөмәйбҙ буранда. Атайым – ауыл балаһы, Ауылдыҡы әсәйем, Ете быуыным ауылдан, Мин ауылда йәшәйем. Ауыл ҡатыны тигәнгә Ни эшләп оялайым? Һыйыр һауам иртән тороп Йыл буйына, таң һайын. Йәй буйына себеш, өйрәк, Ҡаҙҙар көтәм урамда, Иртәнән кистәр еткәнсе Эшем бөтмәй ҡурамда. Ике аҫыл ул үҫтерҙек, Уҡыттыҡ, әҙәм иттек. Өйләндерҙек, туй яһаныҡ, Уларҙы өйлө иттек. Ейән-ейәнсәрҙәр тыуҙы — Нур инде өйөбөҙгә. Дүртәүләшеп шау-гөр килеп Ҡайтып инәләр өйгә. Эшем бар бәхетле иткән — Ауыл уҡытыусыһы! Кәрәк булһа, мин әртисмен, Булам шиғыр яҙыусы. Ауыл бисәһе тип мине Үпкәләтә алмаҫһыҙ, Һеҙ ҙә ауылда тыуғастын, Ҡаланыҡы булмаҫһыҙ. Ҡалала ут күршеләрен Белмәйҙәр ғүмер буйы, Ауылда билгеле һәр бер Аҙымың, хатта уйың. Бер аҙым да ҡыйыш баҫа Алмайһың, халыҡ күрә: Иртән бер оста сөскөрһәң, Кискә бар ауыл белә. Күрше күршеһенә инә, Берҙәм йәшәй туғандар. Тик ауылда ғына йәшәй Сыҙамдар һәм уңғандар. Ауыл бисәһе тигәнгә Үпкәләп тә тормайым, Мин бер ҡатлы булһам булам, Ике йөҙлө булмайым. Хәйләләшеүҙе белмәйем, Юҡ ике йөҙлөләнеү, Маникюрым да юҡ әле, Хас түгел көйәҙләнеү. Эй, ҡай саҡ калуш кйәм, Яулыҡ ябынам сөйөп, Кәрәк тапһам, таҡмаҡ әйтп Һикрп төшәм бйп. Ҡаш буятып, күҙҙәр эшләү, Үҫтереүҙәр юҡ ирен, Ең һыҙғанып донъя көтә Ауыл ҡатыны бөгөн. Ауыл ҡатыны тигәнгә Хатта ҡыуандым әле: Ауыл ҡатындары кеүек, Беҙҙең кеүек бул әле! Миңзәлә Хәлилова.",АУЫЛ ҠАТЫНЫ,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0],4,Яңылыҡтар,1492,https://tamasha-rb.ru/articles/novosti/2024-10-15/auyl-atyny-3967603,2024-10-15T09:58:00+00:00
"Киев шәһәрендә яшәүче Тәнзилә Скрипачеватумышы белән Воркута шәһәреннән. Әмма тамырлары Татарстанның Арча, Әтнә якларына барып тоташа. Казанның авиация институтында белем алган. Казан – булачак ире белән таныштырган, кавыштырган шәһәр. Яшь пар 1992 елда Украинага, Киевка күченгән. Бу – иренең туган ягы. Тәнзилә – Киевтагы татар тормышында кайнаган кеше. 1994 елдан бирле ""Асыльяр"", аннары ""Талир "" ыр ансамблендә ырлый. Бу – аның күңел эше. Буш вакытында милләттәшләре белән Киевтагы Татар йортына бара. Аның сүзләренчә, ике көн элек Татар йорты урнашкан Нивки бистәсен утка тотканнар. Киевта утка тотылган биш катлы бина, Тәнзилә – бүгенге көндә Европага качкан өч миллион кеше кебек качак статусында. Ул ике улын калдырып Киевтан качарга мәбүр булган. Аны Словакия кабул иткән. Яман шештән яңа гына дәваланып беткән хатын ике атна снарядлар тавышында, документ һәм кирәк-яраклар тутырылган букчаны кочаклап качып утыру, коридорда йоклау бик авыр дип сөйли. Улларым да минем китеп торуымны сорады дип сөйләде ул Азатлыкка. Тәнзилә Скрипачева— Киев – миңа, ике улыма канат куйган, иректә яшәргә өйрәткән шәһәр. Мин бу шәһәрне бик яраттым, ул мине үз баласыдай кабул итте, читкә какмады, телем, милләтем өчен кыерсытмады, үзгәрергә, ялагайланырга мәбүр итмәде, туры килмәде. Миңа Украинада тыныч һәм рәхәт иде, бүген исә ул ут эчендә. Һәм аны бер ай дәвамында мин туган дәүләт ир белән тигезли, — дип сөйли Тәнзилә. — 24 февральгә кадәр сугыш турында күп сөйләделәр, әмма берсе дә моңа ышанмады. Үз акылында булган кеше бу адымга бармаячагына барысы да инанган иде. Иртәнге 5 тә без шартлау тавышына уяндык. Бүлмәдән йөгереп чыктым. Улым: ""Әни, сугыш башланды"" диде. Безнең йокы качты. Русия гаскәре безгә атты, Украина аларга авап кайтарды, без тәмам югалып калдык. Коридорда йокладык, чөнки ике дивар арасында иминрәк. Яныбызда букча, анда документлар һәм кирәк-яраклар. Бүген снаряд, бомба безнең өйгә китереп бәрерме, юкмы дип яшәдек. Метрога, идән асларына төшмәдек, анда кеше күп, салкын, коронавирус та була ала, ә миңа авырырга ярамый. Шуңа күрә өйдә калабыз дигән фикергә килдек. Шөкер, газ, электр сүнмәде, кибетләрдә ризык бар барын, әмма озаклап пешерергә вакыт юк. Ярымфабрикатлар, токмач – шуларны пешереп, тиз-тиз капкалап яшәдек. Февраль башында гына яман шештән химия терапия курсым тәмамланды. Хәзер уйлыйм, сугыш вакытында минем чиргә берсенең дә гаме калмаган булыр иде, препаратлар да юк, табиблар башка мәшәкатьләр белән мәшгуль, алар кешеләрне коткара. Шуңа шөкер итәм. Көзгегә карыйм да чәчләрем, керфекләрем дә үсәр, анысы мөһим дә түгел, сугыш кына бетсен, үлемнәр тукталсын дип телим. Мариупольдә танышларым, дусларым яши, алар белән элемтә юк. Берничек тә хәлләрен белешә алмыйм. Эзлим аларны. Мариуполь шәһәрен Путин армиясе тулысынча юк итте. Качарга теләгән кешеләрне Русиягә алып киткәннәр дигән хәбәр бар. Аларның ихтыярына каршы, әлбәттә. Туганнарын, йортларын, шәһәрен юк иткән дәүләткә алып китүләрен ничек кичерәдер ул кешеләр. Шуны уйлыйм да йөрәк сыкрый. 5Мариуполь халкы исән калу өчен көрәшәТәнзилә ике атна сугыш режимында яшәү авыр булганга күрә, Киевтан китәргә карар итә. Аны уллары да үгетли. Өстәвенә Словакиядә аның туганнары да килегез дип чакыра. Ике улы да Киевтан китә алмый, 19 яшьтән алып 60 яшькә кадәр ир затларына Украинадан чыгарга ярамый. Илдәге хәрби вазгыятьтәге канун шундый. Тәнзилә Киевтан чыгып китү мөмкин түгел икәнен аңласа да (тимер юл вокзалында кеше бик күп, поездлар барысын да сыйдыра алмый), юлга чыга шулай да. Аны улы юлга озата. — Такси чакырттык, бу хезмәт Киевта әле эшли. Мин дулкынланам, соңгы тапкыр күрәмме фатирымны, кайчан әйләнеп кайтам дип ишекне бикләп чыктым. Гаәп, безгә үтә дә тыныч таксист эләкте. Аның белән бергә булганга күңелгә ылы йөгерде. Вокзалга килдек, Сабантуй кадәр кеше! Басып торырлык та урын юк. Олылар, балалар, кем песиен тоткан, кем этен. Балалар елый, әмма этеш-төртеш, паника юк, барысы да борчылу. Һәрберсендә китү максаты, ничек тә булса поездга утырып мәхшәрдән качу, — дип дәвам итә сөйләвен хатын. — Мин поездга утыра алмасмын дип уйладым. Өмет юк, кеше артык күп, барысына да урын табалмаячак иде. Курку белән бергә күңел төшенкелеге биләп алды. Аннары кинәт игълан яңгырый: ""Поезд Ужгородка кузгалачак"". Карыйм – әдвәлдә ул юк. Мин могиза белән плацкарт вагонга эләктем. 6 кешелек урында без 16 кеше утырдык. Поездда ут юк, аны кабызмыйлар, чөнки аңа атарга мөмкиннәр, бу – саклану чарасы. Бик эссе, тынчу, әмма түздек. Украина качаклары илдән китүче поездга утыраЯнымда Гостомель шәһәреннән хатын утырды. Ольга. Аның өчен йөрәк ярыла язды. Ул юл буена сөйләде дә сөйләде. Гостомель Мариуполь кебек Русия армиясе һөүме аркасында әһәннәмгә әйләнде. Ольга – бичара хатын берничә көн туктаусыз ут, шартлаулар астында яшәгән, ни эчәргә сулары, ни ризыклары булмаган. Караңгыда яшәгәннәр, чөнки электр ут өзелгән. Берара аларның йортларының бер өлеше яна башлаган. Алар бер йортта ике гаилә яшәгән. Өйгә снаряд эләккән, аның кыйпылчыгы күршесенең улына эләккән. Әнкәсенең кулында бала ан биргән. Тирә-яктан пулялар яңгыры, Ольга шул рәвешле эвакуацион автобуска кадәр йөгергән дә йөгергән. Аннары автобус аларны вокзалга кадәр китергән. Сөйли һәм исән-имин котылганына һәм поездга утырганына ышана алмый иде. Мин юл буена аны тыңладым һәм ничек тә булса ярдәм итәргә тырыштым, кешене тынычландыру мөһим, ялгыз түгеллеген белдерү кирәк. Чынында безнең барыбызга да психологик ярдәм кирәк, барыбыз да куркуда, менә-менә акылдан шашкан халәттәбез. Мин ул халәтемне дөрес итеп аңлата да белмим, вазгыятьне аңлап бетермибез, бу сугыш чынбарлыгында без нишлибез, ни өчен без дигән уйлар өере. Вокзалда Украина качакларыУжгородка исән-имин килеп иттек. Мине танышларым каршы алды. Өйләренә кайттык, ниһаять, үземне тәртипкә китердем. Ашадым. Ял иттем дә тагын автобуска утырдым да Словакиягә киттем. Качаклар өчен бушлай автобуслар да бар иде, әмма мин маршрут автобусын сайладым. Тынычрак булыр дип уйладым, әмма без бик-бик озак бардык, юлларда тыгыннар. Чикне узганда безне, качакларны, туганнары кебек каршы алдылар. Гомумән чит кешеләр, без аларны, алар – безне белми, әмма туганнарча мөнәсәбәт. Кем тели чәй, каһвә эчә ала иде, волонтерлар тәкъдим итеп йөрде. Бушлай токмач тараттылар. Ялгышмасам, волонтерлар арасында католик чиркәве руханилар күп иде. Бүгенге көндә туганнарымда яшим. Вакытлыча качак статусын алдым, 65 евро акча бирергә тиешләр, ризык бирәбез диделәр. әмәгать транспортында йөрү бушлай. Мин бернинди дә киемсез чыгып киттем, әйге киемнәр белән дә булыштылар. Кешечә караш. Украина качаклары Словакия чигендәТәнзилә Скрипачева чиктә аны башкаларга караганда озаграк тикшерделәр ди. Сәбәбе – Русия паспорты. Украинада ул озак еллар дәвамында яшәү рөхсәте алып яшәгән һәм Русия паспорты бернинди дә проблем тудырмады, Украинада меңәрләгән кеше шулай яшәде, ди ул. Әмма бүген ул Русия ватандашлыгыннан баш тарту эшләре белән йөри, ""кызыл"" паспорт белән йөрү, аның иясе булу – оят һәм хурлык, дип аңлата ул. — Мин Русиядә тудым, үстем. Русия дә, Украина да якын. Әмма Русия армиясе минем һәм миллионлаган украиннарның тормышын әһәннәмгә әйләндерде. Мин агрессор дәүләтнең кешесе буласым килми. Гарьлек, хурлык. Мин туган ил мин яшәгән илгә басып кереп, сугыш башлады. Бу сугышта балалар, хатыннар, гап-гади ирләр һәлак була. Аларның Русия армиясе тарафыннан атып үтерелүе дәвам итә. Русия паспорты белән Украинада да, бүген качып киткән Словакиядә дә йөрергә оят. Мин ирек сөючән Украина ватандашы буласым килә, — ди ул. Тәнзиләнең үзәген өзгән тагын бер күренеш – ул Татарстанда, Русиядә яшәүче туганнары, дуслары тарафыннан бер генә кызгану сүзен ишетмәү, ""Хәлләрегез ничек, ничек ярдәм итик? "" дигән гап-гади сораулар бирмәү. — Хәтта намазлы туганнарымнан да кызгану сүзләрен ишетмәдем. Бернинди дә мәрхәмәтлелек чаткылары да калмаганмы соң кешеләрдә дип аптырыйм. Миңа еш кына үзегез гаепле, НАТОга керергә теләмәсәгез, Русия мондый адымга бармас иде, сез сөйләгәннәр – ялган, спектакль уйнамагыз дип язалар. Башта аңлатып карадым, аннары хәлем китә башлады, андыйларны туган булсалар да ""блок""ка куйдым, — ди ул. — Кешеләр – телевизор, пропаганда корбаннары. Чынында мин соңгы тапкыр Татарстанга кайткач, телевизорны карагач, үзем Украинага шалтыраттым, ""Барысы да әйбәтме ул бездә? "" дип сорадым, чөнки телевизорны карап үзем дә шиккә калдым. Шулкадәр кешеләрнең баш мие юылса да юылыр икән. Русия кешеләре беркайчан да безне аңламаячак, чөнки русиялеләр төрмәдә яши. Үз фикерләрен әйтергә курка, чит илләргә йөрми, башка ирдә кешеләрнең ничек яшәгәнен белми. Украинадагы майданны бүки кебек сөйлиләр. Әмма кешеләр үзләренә охшамаган хакимиятне алыштыра алуга, үз сүзеңне курыкмыйча, төрмәгә эләгергә мөмкинмен дип уйламыйча әйтүгә кызыгырга кирәк. Бездә гадел сайлаулар, Украинада сүз иреге һәм милләтләр, диннәр тигезлеге. Болар берсе дә Русиядә юк. Тәнзилә качак тормышы, мөһаирлеге озакка түгел дип өметләнә. Ул кире Киевка әйләнеп кайту хыялы белән яши. Аның миллионлаган кешеләрнеке кебек көне Украинадагы хәлләр белән башлана, Украинадагы соңгы хәбәрләр белән йокыга китә. ""Кибетләрдә ризык бар, дуслар атулар, бомбалаулар азрак дип әйтә, әмма һава һөүменнән кисәтүләр даими булып тора. Киевтагы Татар йорты урнашкан бистәдә дә шартлаулар булган. Ул татарлар өчен кадерле йорт, без бит анда Корьән ашларына ыела идек, милли чараларда даими очрашып тордык. Дус кызым һәр кич балаларын ияртеп метрога йокларга төшә. Анда салкын, әмма имин. Газлары сүндерелгән, электр плитәсендә ашарга әзерли. Мин әле имин, кунакта, әмма өйдә күпкә рәхәтрәк"", ди ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Русия паспорты белән яшәү оят хәзер"" – Киев татары качак тормышы турында",['Дин' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],5,Сугыш,9587,https://www.azatliq.org/a/31768694.html,2022-03-24T21:00:05+00:00
"Иҫке Собханғол ауылының Баҙал биҫтәһендәге Арғыҙма һәм Азатлыҡ урамдары яғындағы Темәш шишмәһен бик серле итеп кәртәләп ҡуйғандар. Был турала Әлфиә исемле һылыу бына нимәләр яҙа: -Борон-борондан әҙәм балалары һыу сығанаҡтарын күҙ ҡараһылай һаҡлаған. Ҡоҙоҡ ҡаҙып, һыу сығарған, уны таҙалап торған кешенең исемен ошо ҡоҙоҡҡа ҡушҡандар, уны ихтирам иткәндәр. Тәбиғәттең баһалап бөткөһөҙ байлығы иҫәпләнгән һыу хаҡында халыҡтар эпостарында ла һыуға һаҡсыл ҡараш хаҡында әйтелә. Бөтә төр диндә лә һыу ҡойоноу, йыуыныу ритуалдарҙың айырылып алғыһыҙ бер өлөшө булған. Хатта килен төшөргәндә һыу юлын башлау, йәғни йәш киленгә һыу юлын күрһәтеү йолаһы әлеге көндә лә һаҡланып ҡалған. Шөкөр, районыбыҙ ауылдары һәр ҡайһыһы – ҙурмы-бәләкәйме – йылға буйҙарын төйәк иткән, ә йылғаларҙы иһә күп һанлы шишмәләр тулыландырып ҡына тора. Һуңғы йылдарҙағы ҡоролоҡтар һыуҙарҙың кимәлен бер аҙ кәметте, хатта ҡайһы бер шишмәләр ҡороу сигендә тип әйтергә лә була. Ауыл халҡы һыу сығанаҡтарын һаҡлап ҡалыу маҡсатында ҙур эштәр күрһәтә, йыл да ҡарҙар иреү менән шишмә-йылға буйҙары таҙартыла, Азатлыҡ һәм Арғыҙма урамдарының остарын берләштереп торған Темәш шишмәһенә йөрөгән һайын, эх. тип ҡуя торғас, шишмәнең тирә-йүнен кәртәләп йөрөгәндәрен күреп, эй ҡыуандым. Хатта был изге эште башкарыусыларҙы күреп фотоға төшөрөп алдым. Улар миңә, был изге эште бер апай спонсировать итә, тинеләр, кем икәнен әйтмәнеләр. Кем булһала сауаптары насип булһын! – тип яҙа Әлфиә Малабаева үҙенең сәхифәһендә. Ошо изге эште күрә белгән, уның өсөн ҡыуанған Әлфиә һылыуға ла, шишмә тирәһен кәртәләгән ир-атҡа ла, ошо эште ойоштороусы ханынмға ла Раббыбыҙҙың рәхмәте яуһын! Уң ҡулың биргәнде һул ҡулың күрмәһен, тигән принципта эш итеүсе йәшерен саҙаҡа эйәләренең барыһынан да Хоҙай риза булһын. Таҙа, саф һыулы йылғаларыбыҙҙың мул булыуы өсөн Хоҙайға көнө-төнө рәхмәтле булыу ҙа аҙ. Тамсы таҙа һыуға зар булып йәшәгәндәрҙе онотмайыҡ, һыуҙарыбыҙҙы бысыратмайыҡ, һаҡлайыҡ.",Темәш шишмәһен кем кәртәләгән?,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Йәмғиәт,1931,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-07-14/tem-sh-shishm-en-kem-k-rt-l-g-n-4312608,2025-07-14T10:25:00+00:00
"Башҡортостандың халыҡ артисы Айҙар Ғәлимовтың ҡыҙы – йырсы Айгизә ҡустыһы Данияр тураһындағы һорауға яуап биргән. Унан тамашасыларының береһе: ""Һеҙ бер туған ҡустығыҙ менән аралашаһығыҙмы ул? Ул бер ҙә күренмәй"", - тип һораған. Айгизә быға яуап итеп, ҡустыһы менән бергә төшкән фотоһүрәтен ҡуйған һәм былай тип яҙған: ""Минең ғаиләлә биш кешенең өсәүһе ныҡ билдәле. Берәүгә булһа ла камераны яратмаҫҡа рөхсәт итегеҙ. Был – минең яратҡан бер туған ҡустым. Ә социаль селтәрҙә мин тормошомдоң 10 процентын ғына яҡтыртам"". Данияр – ғаиләләге кинйә малай. Айҙар Ғәлимовтың өлкән ике ҡыҙы Гүзәл менән Айгизәне күп кешеләр белә, сөнки улар артист һәм журналист, алып барыусы, икеһе лә блогерҙар. Ә бына уларҙың, матур йырлаһа ла, әсәйҙәре һәм шулай уҡ ҡустылары социаль селтәрҙәрҙә күренмәй. Тимәк, улар шәхси тормоштарын һәм эшмәкәрлектәрен бар ғәмгә күрһәткеһе килмәй. Егеткә апрелдә 20 йәш тулған. Ул 2005 йылғы. Уның тураһында ижад менән ҡыҙыҡһына һәм тауышы-моңо бар, тигән мәғлүмәт кенә билдәле. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Айҙар Ғәлимов ниңә улын кешегә күрһәтмәй?,['Башҡортостан' 'Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],3,Мәҙәниәт,1153,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-07-18/ay-ar-limov-ni-ulyn-kesheg-k-r-tm-y-4318088,2025-07-18T11:50:00+00:00
"Минең бала саҡ, колхоздың иң ҡыҙыу мәленә тура килде, баҫыу - баҫыу шәкәр сөгөлдөрө, колхоз кәбеҫтәе, осо ҡырыйы күренмәгән бәрәнге баҫыуҙары, атай - әсәйҙәрҙе күрмәй үҫтек инде, йоҡларға ятҡанда ғына күрә инек, иртәнсәк юҡтар, икеелә эшкә китәләр, ғаиләлә 3 малай үҫтек, йәш аралары күп түгел, өйҙә үҙебеҙ генә ҡалабыҙ бит инде, атай менән әсәй, эш ҡушып китәләр, аҙбар таҙалау, ыу ташыу, малды йыйыу, йәшелсәгә ыу ҡойоу. Ә йәй көнө, йылға буйында балыҡ тотоп, ыу инге килә бит. Шунда инде башлана ине, ағайымдарҙың ""Батша"" уйыны. Өлкән ағайым, икенсе ағайымдын батшаы, минең батшам, икенсе ағайым, ә мин инде ғүмерлек ""ҡол"", сөнки берәүгә лә батша була алмай инем. . Батшалар ыу төшә китәләр, өйҙәге эштәр миңә ҡала ине, атайға ошаҡлайым! - тип илаам, өлкән ағай: - Мин үҙемә ҡустыны колхоз баҫыуы кәбеҫтәенән алып ҡайттым! - ти. Икенсе ағай: - Миндә ҡустымды, шул баҫыуҙан, барып алдым! Әсәйҙә, беҙҙе шунан алған! .. Кәрәк була, ин дә бар ҙа ал! - тей торғайнылар. Бер көн түҙмәнем, малдарҙы бикләп, эште бөттөмдә, эңер төшкәс, киттем колхоз баҫыуына, ҡусты алып ҡайтырға. Күпме көтөп ултырғанмындыр, ҙур - ҙур кочандар араында, йоҡлап киткәнмен. . Бала илаған тауышҡа уянып киттем. Ҡараңғы төшкән, бер нәмә күренмәй, алыыыыҫта бала илай! .. Мин ҡыуанысымдан: - Ҡусты таптым! - тип, үлә - бата йүгерҙем, тауыш сыҡҡан яҡҡа. Ҙур кәбеҫтәләр араында бәләкәй генә төргәктә бала илап ята. Ҡулыма төргәкте алдымда, ыпырттым ауыл яғына, ҡыуанысымдан арыам да, шәп итеп йүгерәм, тик бала ауыр булғас, хәлем бөтөп, аяҡтарым тотмай хөрлөгөп, ҡолап барып төштөм, шулай ҙа ҡараңғылы - юҡҡа, йүргәктәге баланы, кире күтәреп, тағы ла шәберәк югерәм, эсемдән йылы ғына бер нәмә аға. Мин өйгә килеп еткәндә, барыыла илашып, мине юғалтып ултыралар ине, мин ғорур ғына, башымды күтәреп, йәнәе лә әллә кем булып, ҡайтып индем. Өйҙәгеләр миңә ҡарап шаҡ ҡатҡандар ине, битем ҡап - ҡара тупраҡ, эсемдән аҡҡан ҡан кейемемде вис буяған, ҡулымда ҡанлы ҡулдарым менән, бала тотоп торам, үҙем шатлығымдан йылмаям. Атайым сыҡты ла йүгерҙе, участковыйға, әсәйем минең ярамды күреп, йүгерҙе фельдшер апайға, ә теге батшалар, хахылдашып минән көләләр. Фельдшер апай беренсе йүгереп килде өйгә әм минең ярамды йыуып, өртөп бәйләнелә, скорый саҡыртырға конторға югерҙе. Тимер өҫтөнә ҡолап, эсемде йыртҡанмын, апай бәйләгәс кенә, эсемдә ауыртыуҙар тоя башланым, мин дауаханан операция яатып, 1 ай ятып сыҡҡанда, минә ""Батша"" тигән ҡушамат, йәбешкән ине инде. Шунан алып, беҙҙең өйҙә батша уйыны бөттө, атайым белеп ҡалып, ағайымдарға ҡайыш эләккән ине. Бер көн беҙгә участковый Марат ағай килеп инде, матур форма, ялтырап торған йондоҙҙар, фуражка. Ҡаты, көслө ҡулдары менән, минең ҡулымды ҡыҫтыла: - Рәхмәт Айнур! ин герой! Әгәр шунда ин булмааң, бала улер ине, афарин! - тип яуырынымдан өйөп, сығып китте. . Шул ваҡыт минең кисергән ғорурлыҡты бер нисектә, аңлатып бөтөп булмай! Буласаҡ өнәремде мәктәпте уҡып бөткансе мин ""спасатель"" буласаҡмын, тип ғорур әйтә торғайным! Әрме хеҙмәтен тамамлап ҡайтҡас, мин МЧС ка эшкә төштөм, ә теге мин тапҡан ҡыҙ баланы өләсәе бағып үҫтерҙе. Үрге остағы Айбикә апай, мәктәпте тамамлағас, ауырға ҡалған, ҡурҡып - оялып йәшереп йөрөгән әм баҫыуҙа табып, ташлап киткән булған, был хәлдән уң Айбикә апай бала менән мәңгегә ҡырға сығып китте ауылдан. Айбикә апай үлеп ҡалғас, Айылыуҙы өләсәе барып алып ҡайтты, Айылыу 5 -се класта уҡый ине. Айылыу мәктәпте тамамлағанда, мин үлеп ғашиҡ булған инем инде уға! аҡлап ҡына йөрөп, ҡырға осормай ғына, үҙем кәләш итеп алдымда ҡуйҙым! Әлбиттә Айылыу тыуған мәлдәге шаиттар был доньяла юҡ инде, барҙары ла был аяныслы хәлде өйләп йөрөмәнеләр. Айылыу, эсемдәге яраның шрамын ораа: - Мин бит спасатель, эштә була инде ул - тип йылмаям да ҡуям. 4 малайыбыҙ бар, әле ҡыҙ көтәбеҙ! .. Ағайҙарым әле лә, үҙ - ара шаяртып, ""Батша"" - тип өндәшәләр миңә. .","""Батша"". Хикәйә. Айгөл Сабитова",['Мәғариф' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 1],5,Хикәйә,3791,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2022-12-06/batsha-hik-y-ayg-l-sabitova-3060127,2022-12-06T15:47:00+00:00
"Эс һылау (хәҙерге медицинала ул висцераль массаж тип йөрөтөлә, иғтибар итегеҙ: исеме үҙгәрһә лә, есеме үҙгәрмәгән, дауалау ысулы – боронғоса һаҡланған) Эс һылау, ғәҙәттә, мунсала башҡарылған. Сирлене йылындырып, бер быуа тирләтеп алғас, һары май менән аҫтан - өҫкә табан һыпырып майлағандар. Һылаған ваҡытта доғалар менән өшкөрөп тә алғандар. Аҙаҡ яулыҡ менән тығыҙ итеп бәйләп ҡуйғандар. Ауырыған кеше бер нисә ай буйы ауыр күтәрмәй һаҡланып йөрөргә тейеш булған. Ҡырмыҫҡаға ултырыу Аяҡ-ҡул һыҙлағанда кешене ярты сәғәт самаһына урман ҡырмыҫҡаһы иләүенә ултыртҡандар. Ул былай әҙерләнә: бер иләүҙе тотош көрәп алып, эҫе һыу менән бешекләп, бер аҙ томалап тотҡас, шунда 30-40 минут тирәһе ятып дауаланғандар Ҡырмыҫҡаның үҙен дә ҡулланғандар: сөм һауыт төбөнә шәкәр һалып, ҡырмыҫҡалар тулғас, уны алып ҡайтып, йылы мейес төбөнә бөжәктәр иреп бөткәнсе тотоп, шул ҡатнашманы һыҙлаған ергә һөртөп дауаланғандар. Иҫтән яҙған кешене аңына килтереү өсөн дә нашатыр спирты урынына файҙаланғандар. Эс һылау (хәҙерге медицинала ул висцераль массаж тип йөрөтөлә, иғтибар итегеҙ: исеме үҙгәрһә лә, есеме үҙгәрмәгән, дауалау ысулы – боронғоса һаҡланған)Эс һылау, ғәҙәттә, мунсала башҡарылған. Сирлене йылындырып, бер быуа тирләтеп алғас, һары май менән аҫтан - өҫкә табан һыпырып майлағандар. Һылаған ваҡытта доғалар менән өшкөрөп тә алғандар. Аҙаҡ яулыҡ менән тығыҙ итеп бәйләп ҡуйғандар. Ауырыған кеше бер нисә ай буйы ауыр күтәрмәй һаҡланып йөрөргә тейеш булған. Ҡырмыҫҡаға ултырыу Аяҡ-ҡул һыҙлағанда кешене ярты сәғәт самаһына урман ҡырмыҫҡаһы иләүенә ултыртҡандар. Ул былай әҙерләнә: бер иләүҙе тотош көрәп алып, эҫе һыу менән бешекләп, бер аҙ томалап тотҡас, шунда 30-40 минут тирәһе ятып дауаланғандар Ҡырмыҫҡаның үҙен дә ҡулланғандар: сөм һауыт төбөнә шәкәр һалып, ҡырмыҫҡалар тулғас, уны алып ҡайтып, йылы мейес төбөнә бөжәктәр иреп бөткәнсе тотоп, шул ҡатнашманы һыҙлаған ергә һөртөп дауаланғандар. Иҫтән яҙған кешене аңына килтереү өсөн дә нашатыр спирты урынына файҙаланғандар. Аяҡ-ҡул һыҙлағанда кешене ярты сәғәт самаһына урман ҡырмыҫҡаһы иләүенә ултыртҡандар. Ул былай әҙерләнә: бер иләүҙе тотош көрәп алып, эҫе һыу менән бешекләп, бер аҙ томалап тотҡас, шунда 30-40 минут тирәһе ятып дауаланғандарҠырмыҫҡаның үҙен дә ҡулланғандар: сөм һауыт төбөнә шәкәр һалып, ҡырмыҫҡалар тулғас, уны алып ҡайтып, йылы мейес төбөнә бөжәктәр иреп бөткәнсе тотоп, шул ҡатнашманы һыҙлаған ергә һөртөп дауаланғандар. Иҫтән яҙған кешене аңына килтереү өсөн дә нашатыр спирты урынына файҙаланғандар.",Эс һылау,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",2480,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2024-10-20/es-ylau-3975657,2024-10-20T11:45:00+00:00
"- Однажды я приехал в деревню, чтобы вдали от города заняться писательством. Снял домик и увидел, что в саду на яблоне висит ведро. Как вы думаете: зачем? – обратился писатель к гостям и после безуспешных попыток догадаться продолжил. - Вот и я не знал. Спросил у бабушки-хозяйки. Для кота, ответила она. Мол, ночью он спит в ведре, а днём гуляет по всей деревне. Как же так, удивился я, а вдруг дождь пойдёт, он же в ведре утонет! «Так я там дырочки проделала, чтобы вода стекала», - объяснила бабушка. Я сначала не поверил, но потом увидел воочию, как из ведра вылезает толстый кот, гуляет по деревне, возвращается обратно в ведро, где громко храпит, – он был старенький, а металлическое ведро усиливало звук. Так и появился первый мой рассказ «Кот в ведре». В жизни можно найти много удивительного. Главная задача писателя – делиться этими историями с другими. У Станислава Востокова необычная судьба. В 14 лет он по настоянию мамы прочитал книгу Джеральда Даррелла и написал письмо на остров Джерси, где знаменитый британский писатель-натуралист устроил зоопарк. И его пригласили в Международный обучающий центр сохранения природы. После этого он занимался экологическими проектами в Камбодже от Фонда Джеральда Даррелла. А ещё работал смотрителем в Ташкентском и Московском зоопарках. Истории, увиденные и услышанные в разных местах, писатель с юмором рассказывает в своих книгах «Не кормить и не дразнить! », «Остров, одетый в джерси», «Брат-юннат» и другие.",Күнәктәге бесәй һәм башҡа йәнлектәр тураһында,['Донъя' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1],2,Яңылыҡтар,1464,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-01/k-n-kt-ge-bes-y-m-bash-a-y-nlekt-r-tura-ynda-4259752,2025-06-01T19:29:00+00:00
"Донъяға тыуыр алдынан сабый Аллаһ Тәғәләгә мөрәжәғәт иткән: –Иртәгә мине Ергә ебәрәләр, тип әйтәләр. Унда мин нисек йәшәрмен һуң? Әле шул тиклем бәләкәймен, үҙ-үҙемде яҡлай ҙа алмайым, таянысым да юҡ? Аллаһ Тәғәлә яуап биргән: – Унда һағынып көтөп, ҡайғыртып, хәстәрләп торор фәрештә бүләк итәм һиңә. Сабый уйланып торған да: – Бында, күк йөҙөндә, мин йырлайым да, көләм дә. Бәхет өсөн миңә ошо ла етә, – тип яуап биргән. Хоҙай уға: – Һинең фәрештәң тик һинең өсөн генә йырлар ҙа, йылмайыр ҙа. Һин уның сикһеҙ һөйөүен тоясаҡһың һәм бик бәхетле буласаҡһың. – Ә мин уны нисек аңлармын һуң? Уның телен белмәйем бит?  – тип һораған сабый, Хоҙайға мөлдөрәп ҡарап. – Һинең Үҙеңә мөрәжәғәт итергә теләһәм, ни эшләргә һуң миңә? Аллаһ Тәғәлә сабыйға әйткән: – Һинең фәрештәң доғалар аша миңә табынырға өйрәтер. Сабый тағы ла һорай ҡуйған: – Мин ишеткәйнем Ерҙә яуызлыҡ барлығын. Кем һуң мине яҡлар? –Һинең фәрештәң яҡлар! Үҙенең ғүмерен хәүеф аҫтына ҡуйып булһа ла! – Мин һине башҡаса күрә алмаясаҡмын бит, шуның өсөн миңә бик тә күңелһеҙ. – Һинең фәрештәң минең турала барыһын да һөйләр. Мин һәр саҡ һинең йәнәшәңдә булырмын. Шул мәлдә  Ерҙән тауыштар ишетелә башлай, сабый ҡабаланып: – Эй, Аллам, әйт әле миңә, фәрештәмдең исеме нисек һуң? – тип тағы ла Хоҙайға ялбарған. – Уның исеменең ниндәй булыуы мотлаҡ түгел. Һин уны ябай ғына һүҙ менән Әсәй тип атарһың. Зөбәржәт ЯҠУПОВА тәржемәһе.",Әсә һөйөүе (Мәҫәл),['Дин' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,1382,https://amanat.su/articles/common_material/2024-11-29/s-y-e-m-l-4030620,2024-11-29T15:50:00+00:00
"3 килограмм кәбеҫтә, 2 кишерҙе, 4 татлы боросто турарға. Болғатып, тәменә ҡарап тоҙ ҡушып банкаларға тултырырға. Өҫтөнә әсе борос һалырға (һәр банкаға бер бөртөк әсе борос).750 г рамм ҡайнап һыуынған йылы һыуға 3 аш ҡалағы бал һалып болғатырға һәм кәбеҫтәнең өҫтөнә ҡойоп сығырға. Шунан һалҡын урынға ҡуябыҙ. Был рецепт менән тоҙланған кәбеҫтә үҙенсәлекле тәме менән айырылып торасаҡ. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Кәбеҫтәнән тәмле салат әҙерләнегеҙме?,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Аш-һыу,775,https://yanshishma.com/articles/ash-yu-ser-re/2025-10-12/k-be-t-n-n-t-mle-salat-erl-nege-me-4423634,2025-10-12T18:00:00+00:00
"2025 йылдың башынан сәләмәтлектәренә айырыуса иғтибар талап иткән әсә булырға әҙерләнеүсе ике йөҙҙән ашыу ҡатын ҡулланыу өсөн инновациялы ҡорамалдар алды. системалары һәм 3  инсулин помпалары әсә һәм бала сәләмәтлеген һаҡлауҙа мөһим аҙым буласаҡ. Глюкоза кимәлен өҙлөкһөҙ контролләү системаһының төп өҫтөнлөгө – теүәллек һәм уңайлылыҡ. Помпа ҡулланғанда көн һайын күп тапҡырҙар инъекция яһау талап ителмәй, глюкоза кимәлен смартфон экранында күҙәтергә мөмкин. Даими мониторинг шәкәрҙең хәүефле тирбәлеүҙәрен күрергә һәм ваҡытында кәметергә мөмкинлек бирә. ""Оҙайлы һәм әүҙем тормош милли проекты (нацпроект Продолжительная и активная жизнь) Һаулыҡ һаҡлау милли проектын һәм элекке ҙур ҡоласлы Демография проектының ҡайһы бер йүнәлештәрен артабан үҫтерәсәк. Тәү сиратта ярҙам сараларын ғүмер оҙайлығы илдәге уртаса күрһәткестән артта ҡалған төбәктәр һәм ауылдар аласаҡ. Милли проект һаулыҡ һаҡлауҙың тәүге звеноһын артабан яңыртыуға йүнәлтелгән, йөрәк-ҡан тамырҙары, онкология һәм диабет сирҙәре менән көрәш буйынса федераль программалар ҙа дауам итәсәк. Тап ошо мөһим милли проект 2030 йылға көтөлгән ғүмер оҙайлығын 78 йәшкә (артабан 80 йәшкә) тиклем еткереүҙе күҙ уңында тота. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, яңыртылған милли проекттар Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡарары буйынса 2025 йылдың 1 ғинуарынан тормошҡа ашырыла. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Әсәләр һаулығын хәстәрләүҙә мөһим аҙым,['Сәләмәтлек' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,1492,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-10-04/s-l-r-auly-yn-h-st-rl-m-im-a-ym-4416626,2025-10-04T18:00:00+00:00
"года республика приняла участие во всероссийском тренировочном мероприятии с использованием технологии передачи полного комплекта экзаменационных материалов по сети «Интернет», печати и сканирования их в аудиториях пунктов проведения экзаменов (ППЭ) с использованием операционной системы по учебным предметам «География», «Английский язык (письменная и устная части), «Информатика в компьютерной форме (КЕГЭ)». Количество тренировочных пунктов проведения ЕГЭ увеличили до четырнадцати муниципалитетов. Оба мероприятия были проведены в штатном режиме. Будущие выпускники пока участия в тренировке не принимали. Следующее тренировочное мероприятие запланировано на года по учебным предметам «Русский язык», «Математика (базовый и профильный уровни), «Информатика в компьютерной форме (КЕГЭ)» с участием всех 98 технологичных пунктов проведения ЕГЭ, запланированных Министерством просвещения Республики Башкортостан в 2026 году. Также в этот день в тренировке примут участие одиннадцатиклассники: экзамены будут проведены в условиях, приближенных к реальным, с выдачей экзаменационных материалов и их проверкой. Кроме того, года состоится тестирование видеонаблюдения ППЭ досрочного периода через официальный информационный портал. .Полный переход всех экзаменационных пунктов экзаменов на использование операционной системы республика планирует осуществить в 2027 году. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Башкортостан приняла участие во Всероссийском тренировочном мероприятии,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Мәғариф,1490,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2026-02-20/bashkortostan-prinyala-uchastie-vo-vserossiyskom-trenirovochnom-meropriyatii-4587484,2026-02-20T21:03:00+00:00
"Тәлгать Таетдин (с) һәм Камил СәмигуллинКүпләрне үзенең гамәлләре, сүзләре, киемнәре белән аптыраткан Русия Үзәк диния нәзарәтерәисе, мөфти Тәлгать Таетдин 22 декабрь Болгарда узган Мәүлид бәйрәмендә дә шаккаттырмыйча калмады. Ул Татарстан диния нәзарәте рәисе Камил хәзрәт Сәмигуллинга үзенең баш мөфти вазифасын тапшыруы турында әйтте. Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин Бизнес ""га биргән аңлатмасында бу тәкъдимне Татарстан итәкчелеге, мөхтасибәтләр белән киңәшләшергә кирәклеген әйтте. Бу рәсми беркайда да расланмаган. Тәлгать Таетдин бик ихтирамга лаек кеше һәм аның тәкъдиме ачык кала. Әмма Үзәк диния нәзарәтнең ниндидер корылтае булырга тиеш. Әгәр анда шундый карар кабул итәләр икән, бу – бер нәрсә, әмма хәзергә берни дә юк, диде ул. Азатлык Тәлгать Таетдинның әлеге тәкъдиме уңаеннан Русия дин әһелләре фикерен сорап мөрәәгать итте, әмма күпләр моңа нинди дә булса аңлатма бирүе авыр булуын әйтте. авап биргәннәрнең фикерләрен тәкъдим итәбез. Киров мөфтие Зөфәр хәзрәт Галиуллин: Зөфәр хәзрәт Галиуллин– Сишәмбе көнне Болгарда үткән Үзәк диния нәзарәте пленумында Тәлгать хәзрәт Таетдин бу мәсьәләне күтәрде. ""Миңа 70 яшь. Бөердә дә таш бар һәм киләчәкне белеп булмый, шуңа, берләшик. Миңа шәех булып калсам, шул итә, башкасы кирәкми, диде. Бу берләшүгә бер адым. Теге яклар (Татарстан – ред. ) гына тәвәкәлли алмый әлегә, хөкүмәтнең ни әйткәнен көтәләрме. Ләкин ул Тәлгать Таетдин тарафыннан бик уйланып эшләнгән әйбер. Ул бит ""мин калам"" дип әйтми, ""мин китәм, алыгыз, эшләгез, сез – яшьләр"", ди. – Нинди берләшү? Татарстан мөфтияте белән Үзәк диния нәзарәт берләшүен истә тотасызмы? – Татарстан мөфтияте үз урынында, Үзәк диния нәзарәте дә үз урынында кала. Бары бергә эшлиләр генә. Икесенә бер устав оештырып. Аның процедурасы икенче мәсьәлә инде. Бүгенге көндә ике якның да ризалыгы кирәк. Тәлгать өч адым ясады, тегеләр бер адым ясасалар яхшы була инде. – Баш мөфти вазифасы нинди вазифа, ул шулай күчеп йөри мени? – Баш мөфти дип атамыйча булмый, чөнки хәзер мөфтиләр бик күп. Өч татар дүрт партия төзи бит бездә. Тәлгать – ул баш мөфти. Аның бөтен эше төптән уйланылган. Ул бу карарын Болгарда Мәүлид бәйрәменә ыелганда игълан итте. Шәймиев (Татарстанның элекке президенты – ред. ) та шунда инде. Камил хәзрәт тә каршы килмәде. Камилгә нәрсә әйтәләр, шуны эшли инде ул, ләкин Мәскәүгә безнең берләшү кирәкми. Аны берләштерәсе булсалар, имермәсләр дә иде. 1989 елда Советлар берлегендә Урта Азия – Казакъстан, Кавказ, Азәрбайан һәм безнеке, ягъни дүрт мөфтият иде. Алар берләшеп координацион шура ясадылар. Ул Мәскәүдә урнашкан иде. Аның башлыгы итеп Тәлгать Таетдинны сайлап куйганнар иде. Бу берләшү Мәскәү өчен куркыныч иде бит инде, шуңа башта аны, ә аннары безнең мөфтиятне имерделәр. Бу махсус эшләнгән эш булды. Кавказда утыздан артык халык – бер мөфтият, ә татарда – утыз мөфтият. 5 майда корылтайда Тәлгать Таетдин тәкъдиме хәл ителәчәк. Русия мөфтиләр шурасы рәисе урынбасары Дамир хәзрәт Мөхетдинов: Дамир хәзрәт Мөхетдинов– Аларның пленумында Тәлгать Таетдин Үзәк диния нәзарәте рәисе итеп малае Мөхәммәтне билгеләп куйды. Юридик тарафтан аның урынына Камил хәзрәт Сәмигуллин түгел, ә аның улы кала. Икенчедән, баш мөфти ул бер кешедән икенче кешегә тапшырыла торган исем яки дәрәә түгел, чөнки Тәлгать хәзрәттән башка безнең берничә ихтирамлы мөфтиләребез бар. Мисал өчен Равил Гайнетдин, Исмаил Бердыев, Татарстан, Башкортстан, Чечня, Дагыстан һәм башка республика мөфтиләре. Шуңа ул корылтай вакытында гына рәислекне кемгә дә булса тапшыра ала. Корылтай үтмичә ниндидер вазифаны кемгә дә булса тапшырдымы, бирдеме – ул әле сүздә генә кала. Тәлгать Таетдин үз исемнәрен ничә елга бер, кемгә дә булса тапшыра инде ул. Бервакыт Равил хәзрәт Гайнетдинга ниндидер вазифаларын биргән иде. Хәзер Камил Сәмигуллинга бирә. Без моны бары фикер буларак аңлыйбыз, әмма юстиция министрлыгы тарафыннан карарлар булуга кадәр әле берни әйтә алмыйбыз. Корылтай утырышы бәлкем киләсе елның маенда булыр, ә бәлкем булмас та. Тәлгать хәзрәт май аена билгеләп куйды куюын. Шуңа бу инициативаларны ишетеп торабыз, ләкин ниндидер әһәмият бирә алмыйбыз. Камил хәзрәт – яшь мөфти. Акыллы, дәрәәле. Татарстанда ниндидер карарларны кабул итәр өчен республика президенты белән киңәшмичә бернәрсә дип әйтә алмыйм, дип белгертте. Шуңа президент ни әйтүен көтик. Рөстәм Миңнеханов һәрвакыт Равил Гайнетдин белән даими элемтәдә тора. Май аенда күренер. Русиянең Азия өлеше мөселманнары диния идарәсе рәисе, мөфти Нәфигулла Аширов: – Миң моны ничек тә бәяли алмыйм. Бу хакта ишеттем дә, укыдым да, әмма ни дип тә әйтә алмыйм. Русиянең Азия өлеше мөселманнары диния идарәсенең Төмән казыяты мөфтие Фатыйх Гарифуллин: Фатыйх Гарифуллин– Тәлгать Таетдин әйтер дә, монда бит әле Татарстанның президенты, әмәгатьчелек бар. Кирәк микән ул Камил Сәмигуллинга? Бу бик көтелмәгән хәбәр. Безнең Русиядә ике зур дини оешма бар: берсе – Русия мөфтиләр шурасы рәисе Равил Гайнетдин белән Сәмигуллин элемтәдә тора. Шул ук вакытта Таетдин тәкъдимнәре Равил Гайнетдинга да кагыла. Бик четерекле мәсьәлә. Тәлгать хәзрәт аңларга тиеш – берәүләр туа, берәүләр олыгая. Олыгайгач кеше ялга китәргә тиеш. Шуңа Тәлгать хәзрәткә эшләгән эшләре өчен зур ихтирам күрсәтеп, рәхмәтләр әйтеп, кыскасы пенсиягә китә икән, зур рәхмәтләр әйтер идем. Татарстанның беренче мөфтие Габдулла Галиулла: Габдулла хәзрәт Галиулла– Ишеттем бу хәбәрне, Камил хәзрәтне белән котларга дип тора идем. Тәлгать хәзрәт тарафыннан дөрес тәкъдим бу. Без мөфтиләр берләшүен куптән телибез. Өммәт берләшсә, файдага гына булачак. Мөфтиятләр берләшсә, хөкумәт белән аралашуны алып бару купкә иңелрәк булачак. Хәзерге вакытта хөкүмәт Русия мөфтиләр шурасы рәисе Равил Гайнетдин белән аерым уен, Тәлгать хәзрәт белән аерым эшләр коралар, нәтиәдә еш кына мөселманнарны бер-берсенә каршы куялар. Бер мөфтият булганда, моны эшләү авырлашачак.","Тәлгать Таетдин Камил Сәмигуллинны ""баш мөфти"" итмәкче",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0],7,Татарстан,5783,https://www.azatliq.org/a/27447205.html,2015-12-24T13:03:46+00:00
"Мәғариф министры Илдар Мәүлетбирҙин Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров менән кәңәшмәлә 2025 йылда имтихан тапшырыу пландары тураһында хәбәр итте. Берҙәм дәүләт имтиханын (БДИ) 11-се класты тамамлаған 16 844 кеше яҙасаҡ, ә төп дәүләт имтиханын (БДИ) туғыҙынсы кластарҙың 51 812 уҡыусыһы тапшырасаҡ. ИМТИХАНДАР 23 майҙан 4 июлгә ТИКЛЕМ БЕРҘӘМ ДӘҮЛӘТ ИМТИХАНЫ өсөн һәм 21 майҙан 2 июлгә тиклем ТӨП ДӘҮЛӘТ ИМТИХАНЫ өсөн үтә. Ваҡытынан алда осор башланған, ә өҫтәмә осор сентябргә планлаштырылған. БДИ-ла иң популяр предметтар булып профилле математика, йәмғиәтте өйрәнеү һәм информатика тора. Туғыҙынсы синыф уҡыусылары араһында өсөнсө йыл рәттән информатика алда бара, шулай уҡ география һәм йәмғиәтте өйрәнеү талап ителә. Илдар Мәүлетбирҙин билдәләүенсә, 11-се класты тамамлаусылар берҙәм ДӘҮЛӘТ ИМТИХАНЫН бер предмет буйынса 3 йәки 4 июлдә тапшыра ала. 2024 йылда Рәсәй Президенты Владимир Путин инициативаһы менән ҡабаттан тапшырыусылар үҙ һөҙөмтәләрен яҡшырта, әммә ҡабаттан тапшырыу һөҙөмтәһе генә ғәмәлдә. Быйыл БЕРҘӘМ дәүләт имтиханы һәм ТӨП ДӘҮЛӘТ ИМТИХАНЫ мониторингына тәүге тапҡыр ата-әсәләр һәм бала хоҡуҡтары Буйынса Вәкил йәлеп ителде, тип өҫтәне Министр. 19 майға 650 ата-әсә һәм 7 вәкил аккредитацияланған, бөтәһе 760 кеше сығарылыш уҡыусыларын ҡабул итеү процесын күҙәтәсәк. Республикала өс ситуацион үҙәк эшләй, 1,5 меңдән ашыу күҙәтеүсе уҡытылған. Илдар Мәүлетбирҙин шулай уҡ йөҙ балға яҙған уҡытыусыларҙың 50 мең һум премия алыуын хәтергә төшөрҙө. 2021 йылдан Евразия фәнни-белем биреү үҙәгенең юғары уҡыу йорттарына уҡырға ингән йөҙ балға яҙғандар республика Башлығынан 150 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған премия ала. Радий Хәбиров төбәктең мәғариф Һәм фән Министрлығына сығарылыш уҡыусыларын әҙерләгәне өсөн рәхмәт белдерҙе. ""Балаларыбыҙға уңыштар теләйем. Республикала имтихан тапшырыу сифаты йыл һайын арта, һәм был мәғариф системаһын һөҙөмтәле ойоштороу күрһәткесе булып тора. Кәрәкле бөтә нәмәне үҙегеҙгә алырға тейешһегеҙ. Бөтә ярҙам сараларыбыҙҙы һаҡлап ҡаласаҡбыҙ"", - тине Радий Хабиров.  (фото Башҡортостан республикаһы башлағы сайтынан)","Туғыҙынсы класс уҡыусыларына – 27 июндә, ун беренсе класс уҡыусыларына 28 июндә",['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Яңылыҡтар,2075,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-23/tu-y-ynsy-klass-u-yusylaryna-27-iyund-un-berense-klass-u-yusylaryna-28-iyund-4287921,2025-06-23T17:40:00+00:00
"Г. С. АХУНОВА, Өфө ҡалаһының Ф. Х. Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы уҡытыусыһы",Баланы мәктәпкә тиклем уҡырға өйрәтеү кәрәкме?,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Мәғариф,91,https://uchbash.com/news/vospitanie-i-dopolnitelnoe-obrazovanie/2024-05-28/balany-m-kt-pk-tiklem-u-yr-a-yr-te-k-r-kme-3789393,2024-05-28T23:55:00+00:00
"""Башҡортостан ҡыҙы"" хеҙмәткәрҙәренең маҡсаты журналға подписка эшләү һәм ҡатын-ҡыҙ менән аралашыу булды. Мишкә районы мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре  журналға тәүгеләрҙән булып яҙылды. Район халҡы наҙ, рух, мөхәббәт бөркөлөп торған, ҙур тарихлы  журналға яҙылып ҡалырға ашыҡты. Ысынлап, баҫма ҡатын-ҡыҙ өсөн бик кәрәкле мәғлүмәттәрҙе еткерә. ""Юридик десант"" иһә махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаиләләре өсөн ышаныслы терәк булды: килеүселәр күп һорауҙарға яуап алды.",Подписка - 2025,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Иҡтисад'],[0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,477,https://bashkizi.ru/articles/novosti/2025-02-07/podpiska-2025-4112739,2025-02-07T14:59:00+00:00
"Видеоһорауҙарҙы 28 ноябргәсә республика етәксеһенең рәсми сайтына һалырға мөмкин, социаль селтәрҙәрҙә һорауҙар тура бәйләнеш башланғансы һәм хатта тура эфир барышында ла ҡабул ителә. —Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайтынаинеп, сайттың төп битендә «Госуслуги. Решаем вместе» виджетын табырға; —мобиль ҡушымта ярҙамына ебәргәндә оҙайлығы бер минуттан, файлды компьютер аша тейәгәндә 10 мегабайттан артмаһын; Халыҡтан һорауҙар тура эфир башланғанға тиклем һәм хатта тура эфир барышында ҡабул ителә. Видеояҙмаларҙы 28 ноябргә киске етегә тиклем республика етәксеһенең рәсми сайтына һалырға мөмкин. Трансляция 29 ноябрҙә БСТ, «Рәсәй 24», «Башҡортостан 24», «Вся Уфа «Сәләм» телеканалдарында, «Юлдаш» һәм «Рәсәй радиоһы» радиостанцияларында, Башҡортостан Башлығының«Вконтакте»һәм«Одноклассники»социаль селтәрҙәрендәге сәхифәһендә, шулай уҡ Республикаға идара итеү үҙәгендәбара. Тура бәйләнеш киске етелә башлана. Әйткәндәй, Радий Хәбировтың быйылғы «Тура бәйләнеш»е - уның республика етәксеһе вазифаһына һайланғандан һуң бишенсеһе. Былтыр ул 27 октябрҙә уҙҙы һәм дүрт сәғәткә яҡын дауам итте. Ул саҡта трансляцияны 135 606 кеше ҡараны. Эфир ваҡытында халыҡтан ике меңдән ашыу хәбәр килде, тура бәйләнеш тураһында иғлан ителгәндән алып өс мең һорау ҡабул ителде. «Көн һайын беҙҙең идара итеү командаһы республика халҡынан килгән төрлө һорауҙарға яуап бирә. Ошо һорауҙарҙың бер өлөшөнә шәхсән яуап биреү өсөн йылына бер тапҡыр тура бәйләнеш үткәрәм. Минең өсөн бындай диалог бик мөһим», — тип яҙҙы республика Башлығы «Вконтакте»социаль селтәрендәге сәхифәһендә. Редакция хеҙмәткәрҙәре Мөнир Сәхиулла улы ҠУНАФИН - баш мөхәррир Әхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ - баш мөхәррир урынбаҫары Луиза КИРӘЕВА - яуаплы сәркәтип Гөлнара ХӘЛФЕТДИНОВА - бүлек мөхәррире Салауат ӘБҮЗӘР - бүлек мөхәррире Илнур ЮЛБАРЫҪОВ - бүлек мөхәррире Миңзәлә АСҠАРОВА - сайт буйынса өлкән мөхәррир Дилбәр ИШМОРАТОВА - өлкән корректор Фәрзәнә ТУЛЫБАЕВА - биҙәлеш мөхәррире Мөхәрририәт Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВТаңсулпан ҒАРИПОВАГөлсирә ҒИЗЗӘТУЛЛИНАНеля ҒӘЙНЕТДИНОВАТамара ҒӘНИЕВАӘхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙЙомабикә ИЛЬЯСОВАЛуиза КИРӘЕВАЗөлфиә ХАННАНОВАГөлнара ХӘЛФЕТДИНОВАСалауат ӘБҮЗӘРӘмир ӘМИНЕВАзамат ЮЛДАШБАЕВГөлнур ЯҠУПОВАБанкта беҙҙең реквизиттар: журнал «Агидель», ИНН: КПП БИК: кс рсчет Филиал ПАО БАНК УРАЛСИБ в г. Уфа",Радий Хәбиров менән «Тура бәйләнеш»: Башҡортостан Башлығына нисек һорау бирергә,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,2265,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-11-17/radiy-h-birov-men-n-tura-b-yl-nesh-bash-ortostan-bashly-yna-nisek-orau-birerg-3525560,2023-11-17T13:59:00+00:00
"Впервые в истории нашего журнала за время проведения акции нашёлся человек, который решил подарить подписку семье участника специальной военной операции. Им стал Фанзиль Саньяров, известный учёный, филолог-журналист, кандидат филологических наук, доцент, член Союзов писателей и журналистов РБ и РФ. Заслуженный учитель РБ, отличник образования РФ и РБ, ветеран педагогического труда, член редколлегии нашего журнала. Свою подписку Фанзиль Булякович подарил родителям бойца с позывным «Учитель» — человека, который сегодня стоит на защите нашей Родины. Интересно, что и сами родители бойца посвятили жизнь образованию, продолжая учительскую династию. Теперь, благодаря этому душевному жесту, они будут регулярно получать свежие номера нашего издания. «Это маленький, но важный знак поддержки, — отметил Фанзиль Саньяров. — Пусть наши герои знают: о них помнят, их ценят и ждут». Акция «Добрая подписка» продолжается, и мы приглашаем всех неравнодушных людей последовать этому прекрасному примеру. Ведь иногда даже подписка на журнал может согреть сердца тех, кто особенно нуждается в нашем внимании. Желаем нашему бойцу с позывным «Учитель» скорейшего возвращения на Родину живым и здоровым.",Третий год подряд в Издательском доме «Республика Башкортостан» проходит акция,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Файҙалы эштәр,1191,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-05-30/tretiy-god-podryad-v-izdatelskom-dome-respublika-bashkortostan-prohodit-aktsiya-4257760,2025-05-30T21:06:00+00:00
"Рафаэль Сәхәбиев Татарстанның халык шагыйре Разил Вәлиевәйткәнчә, бу – татар сәнгате өчен бу бик зур югалту. ""Сәхәбиев уникаль тавышлы ырчы иде, аның драматик артист буларак та сәләте бик зур иде һәм вокал остасы булды. Опера театрында Даутов заманында алар бик көчле буын иде, Зилә Сөнгатуллина, Венера Ганиева, Клара Хәйретдинова, Хәйдәр Бигичевкебек төркемнең бер вәкиле булды. Универсаль ырчы, татар халык, бүгенге заман эстрада ырларын һәм опера әсәрләрен дә шул кадәр оста итеп башкара иде. Безнең өчен бу бик зур югалту"", диде ул. Элегрәк Сәхәбиев Азатлыкка пенсиясеннән канәгать булмавынәйткәниде. ""Мин 50 яшемнән пенсиягә чыктым. Мин пенсиямнән канәгать түгел. Ул ничектер күп кебек тоела башта. Әмма соңгы арада ничектер кимегән кебек тә булды әле. Әйбер бәяләре артса да, бу арада гына пенсияне арттырмадылар"", диде ул. Рафаэль Сәхәбиев 1951 елның 8 июлендә Татарстанның Түбән Кама районы Шәңгәлче авылында дөньяга килгән. 1976 елны Казан консерваториясен тәмамлаганнан соң аны Татар дәүләт опера һәм балет театры труппасына алалар. 1997 елдан Казан консерваториясенең опера классында хезмәт иткән. Опера театрында утыздан артык роль башкарган, шуларның яртысы – татар репертуары. Алар арасында Нәип иһановның ""Алтынчәч"" операсында Хан, Әнвәр Бакировның ""Тукай"" әсәрендә Тукай һәм башка рольләр бар.",ырчы Рафаэль Сәхәбиев вафат,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1310,https://www.azatliq.org/a/30298226.html,2019-11-29T05:49:37+00:00
"Режиссер Алехандро Иньяритту (с) һәм актер Леонардо Ди КаприоЛос-Анжелес шәһәрендә узган чарада төп игътибар ""Исән калган"" ("" "") фильмына булды. Ул иң яхшы драматик фильм дип танылды, аны төшергән Алехандро Иньярриту иң яхшы режиссер дип аталды, ә төп рольне башкарган Леонардо Ди Каприо иң яхшы драматик ир-ат роле өчен бүләк алды. Леонардо Ди Каприо Алтын Глобус алгач ясаган чыгышында асаба халыкларны яклау сүзләре әйтте: ""Марслы"" фильмы исә иң яхшы комедия фильмы дип танылды. Төп рольне башкарган Мэтт Деймон да комедиядәге иң яхшы ир-ат роле бүләген алды. Иң яхшы драматик актриса бүләген Бри Ларсон (""Бүлмә"" фильмы), иң яхшы комедия актрисасы бүләген Дженнифер Лоуренс (""Джой"" фильмы) алып китте. Икенче пландагы иң яхшы актерлар дип Сильвестр Сталлоне (""Крид: Рокки мирасы"") һәм Кейт Уинслет (""Стив Джобс"") билгеләнде. Иң яхшы сценарий өчен дә бүләкне ""Стив Джобс"" фильмы алды. Иң яхшы анимацион фильмы булып студиясенең ""Башваткыч"" фильмы танылды. ""Алтын глобус"" премиясен еш кына ""Оскар"" тантанасына әзерлек дип атыйлар. Гадәттә, ""глобус""ка ия булганнар ""Оскар"" бүләгенә дә ирешә. ""Оскар"" премиясен тапшыру тантанасы 28 февраль көнне уза, намзәтләр исә 14 гыйнвар көнне игълан ителәчәк.","""Алтын глобус"" ияләре билгеле булды",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,1197,https://www.azatliq.org/a/27481045.html,2016-01-11T09:42:43+00:00
"Һатыусылар аҡса эшләй, балалар мода артынан ҡыуа, өлкәндәр уларға ошо хәүефле транспортты алып бирә. Автомобиль юлдарында йөрөү өсөн сығарылмаған улар, әммә үҫмерҙәр трассаларҙа елдереп, үҙҙәренең һәм башҡаларҙың ғүмерен хәүеф аҫтына ҡуя. Ошо көндәрҙә  Өфөлә 12 йәшлек тағы бер малай еңел автомобилгә бәрелеп, шунда уҡ һәләк булған.  Йә инде, нисәнсе фажиғә был? !Их, атай-әсәйҙәр улдарына: ""Мин һине ныҡ яратам, балам, ныҡ ҡәҙерлеһең, шуға ла ғүмереңде хәүеф аҫтына ҡуйып, был хәүефле транспортты алып бирмәйем"", - тип әйтә алһа ине. Республикала Дәүләт автоинспекцияһы юҡҡа ғына ""Рулгә ултырма, малай! "" тигән акция иғлан итмәгән. Ул октябрь аҙағына тиклем барасаҡ. Әммә ҡайһы берәүҙәр был турала ишетмәгән, белмәгән кеүек. Балаларҙың һаулығын, ғүмерен һаҡлауға йүнәлтелгән ҙур сара был. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Питбайк уйынсыҡ түгел!,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0],3,Һаҡ булығыҙ,1180,https://yanshishma.com/articles/a-buly-y-/2025-08-27/pitbayk-uyynsy-t-gel-4363765,2025-08-27T13:05:00+00:00
"— Һуң, ҡорҙаш, һорайым әле? ! Хәҙер бит закун сыҡты, әлиминт түләгәсең улың һине көтөргә тейеш бит! Аптыраулы ҡараш тағын ярты-йорто ишетеүен ишаралай ине. — Көтһәләр риза булып көтһөндәр, көтмәйем тиһәләр көсләшмәйем, ҡарттар йортона булһа ла барырмын инде, ҡарыуым бөтөнләй бөтә башлаһа.",Балаңды баҡырға алдатһаң. Хикәйә,['Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1],2,Әҙәбиәт,289,https://shonkar.com/articles/-bi-t/2025-03-10/bala-dy-ba-yr-a-aldat-a-hik-y-4151977,2025-03-10T21:39:10+00:00
"Лимондың ҡабығы ныҡ файҙалы. Туңдырғас, ул йомшара, ҡулланыуға уңайлы, яҡшы эшкәртелә. Ҡабығында холестерин кимәлен тотороҡландырыусы, иммунитетты нығытыусы файҙалы матдәләр бар. Шулай уҡ микробтарға, бәшмәктәргә, бактерияларға ҡаршы тороусы матдәләр тупланған. Лимонды даими ҡулланғанда организмда ыңғай үҙгәрештәр күҙәтелә. Инсульт хәүефе кәмей Ракты иҫкәртә Иммунитетты нығыта Елһенеүҙәрҙе иҫкәртә һәм дауалай Бактерияларға ҡаршы көрәшә Астма симптомдарын еңеләйтә Депрессия һәм хәүеф тойғоһон баҫа Бауыр һәм бөйөрҙө таҙарта. Нисек туңдырабыҙ? Лимонды ағып торған һыуҙа яҡшы итеп йыуғас, алма һеркәһе һалынған һыуҙа бер минут тотабыҙ. 12 сәғәт туңдырғыста тотҡас, ҡырғыстан үткәрәбеҙ. Ҡырылған лимонды махсус һауыттарға бүлеп туңдырып һаҡлайбыҙ. Боҙло кубиктарҙы ҡасан кәрәк шунда алып ҡулланырға уңайлы. Һәр сараны ҡулланыр алдынан табип менән кәңәшләшергә онотмағыҙ!",Ни өсөн лимонды туңдырып ҡулланыу файҙалы?,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Сәләмәтлек,871,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2026-01-25/ni-s-n-limondy-tu-dyryp-ullanyu-fay-aly-4549594,2026-01-25T11:50:00+00:00
"2024 йылдың 24-26 майҙа Өфөлә «Халыҡтар дуҫлығы - әҙәбиәт дуҫлығы» - тигән халыҡ-ара китап йәрминкәһе үтәсәк. Төп саралар Совет майҙанында уҙғарыласаҡ. Сара Башҡортостандың баш ҡалаһында икенсе тапҡыр үткәрелә. Быйыл Өфөгә Рәсәй Федерацияһының 18 субъектынан, шулай уҡ яҡын сит илдәрҙән 223 нәшриәт килә. Йәрминкә Бер нисә темаға: Өфө ҡалаһының 450 йыллығына, махсус хәрби операцияға ярҙам итеүҙең патриотик темаһына, бөйөк шағир Александр Пушкиндың 225 йыллығына, Башҡортостан әҙәбиәтен үҫтереүгә арнала. Китап йәрминкәһе асылыу датаһы ла символик – ул 24 майҙа – славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнөндә үтәсәк. Баш ҡалаға билдәле яҙыусылар, рәссамдар, артистар, Рәсәйҙең һәм яҡын сит илдәрҙең ҙур нәшриәттәре вәкилдәре киләсәк, улар араһында детектив жанрында китаптар авторы Дарья Донцова, билдәле яҙыусы, сценарист, продюсер Олег Рой, шулай уҡ Рәсәй театр һәм кино актеры Александр Олешко, билдәле алып баруысы Оксана Федорова һәм башҡалар.2024 йылдың 24-26 майҙа Өфөлә «Халыҡтар дуҫлығы - әҙәбиәт дуҫлығы» - тигән халыҡ-ара китап йәрминкәһе үтәсәк. Төп саралар Совет майҙанында уҙғарыласаҡ. Сара Башҡортостандың баш ҡалаһында икенсе тапҡыр үткәрелә. Быйыл Өфөгә Рәсәй Федерацияһының 18 субъектынан, шулай уҡ яҡын сит илдәрҙән 223 нәшриәт килә. Йәрминкә Бер нисә темаға: Өфө ҡалаһының 450 йыллығына, махсус хәрби операцияға ярҙам итеүҙең патриотик темаһына, бөйөк шағир Александр Пушкиндың 225 йыллығына, Башҡортостан әҙәбиәтен үҫтереүгә арнала. Китап йәрминкәһе асылыу датаһы ла символик – ул 24 майҙа – славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнөндә үтәсәк. Баш ҡалаға билдәле яҙыусылар, рәссамдар, артистар, Рәсәйҙең һәм яҡын сит илдәрҙең ҙур нәшриәттәре вәкилдәре киләсәк, улар араһында детектив жанрында китаптар авторы Дарья Донцова, билдәле яҙыусы, сценарист, продюсер Олег Рой, шулай уҡ Рәсәй театр һәм кино актеры Александр Олешко, билдәле алып баруысы Оксана Федорова һәм башҡалар.",Дарья Донцова менән Оксана Федорова ла килә,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 1 0],6,Яңылыҡтар,1880,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-05-23/darya-dontsova-men-n-oksana-fedorova-la-kil-3780774,2024-05-23T21:17:00+00:00
"Республика Башлығы Радий Хәбиров ысын-ысындан тарихи ваҡиға айҡанлы коллективты ҡотланы. ""Беҙҙең легендар, бөтәһе лә яратҡан Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле үҙ тарихында тәүге тапҡыр Дәүләт Кремль һарайында соло концерты менән сығыш яһай. Илебеҙҙең төп сәхнәһендә ""ғәскәровсы""лар ""Донъя халыҡтары бейеүе"" программаһын ҡуя. Әйткәндәй, 11 март ансамблдең тыуған көнө тип иҫәпләнә. Ысын күңелдән ҡотлайым! "" – тип яҙҙы ул. Концерттың беренсе бүлеге башҡорт хореографияһының классик өлгөләренән торҙо: ""Зарифа"", ""Ете ҡыҙ"", ""Төньяҡ амурҙары"", ""Шаян ҡыҙҙар"" һәм Фәйзи Ғәскәров мираҫынан башҡа бейеүҙәр, Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына бағышланған композициялар сәхнәне шаулатты. Икенсе бүлек, программаның атамаһына ярашлы, испан, ҡаҙаҡ, хорезм, аргентин, ҡытай һәм башҡа милли бейеүҙәрҙән торҙо. Концерт башланыр алдынан герб ҡуйылған фойела башҡорт мәҙәниәте буйынса ҡоролған күргәҙмә эшләне. Бында ҡурайҙың сихри моңдары яңғыраны, теләүселәр башҡорт тирмәһенә инеп эсен ҡарай алды, милли кейем кейеп, иҫтәлеккә фотоға төштө. Әлбиттә, тамашасыларҙың айырым иғтибарын ансамбль репертуарындағы бейеүҙәрҙән боронғо биҙәүестәр, кейем өлгөләре йәлеп итте. Тамашаның, башҡорт мәҙәниәте байрамы булыу менән бер рәттән, республика менән танышыу, ватандаштарҙың аралашыуы өсөн ижади майҙансыҡҡа әйләнеүе лә мөһим. Кремлдә үткән концерт дәүләт бейеү ансамбле өсөн генә түгел, Башҡортостандың тотош мәҙәниәте өсөн дә тарихи ваҡиға булды.",Ғәскәровсылар мәскәүҙәргә бейеү байрамы бүләк итте.,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0],5,Мәҙәниәт,1436,https://tamasha-rb.ru/news/detalno/2025-03-13/sk-rovsylar-m-sk-rg-beye-bayramy-b-l-k-itte-4155169,2025-03-13T00:27:00+00:00
"Ҡыҙҙың атаһы вафат булған. Ул буш торған ата-әсәһенең йортона ҡайтып, өйҙәрен йыйыштырып, кәрәкмәгән әйберҙәрен йыйып, сүплеккә ташлай. Ғаиләһе менән Мәскәү өлкәһенә күсенеп китергә хыялланған ир, ғүмер буйы аҡса йыя. Тик атаһының тупланған байлығын ҡыҙ банк иҫәптәрендә лә, йортта ла таба алмай. Тиҙҙән ҡыҙға күршеләре сүплектә ҙур сумма табып, байығандар тигән имеш-мимештәр килеп етә. Аҡса хужаһы улар менән һөйләшеп ҡарамаҡсы була, тик тегеләр ишетергә лә теләмәй. Шунан һуң ул полицияға мөрәжәғәт итә. Оперативниктар асыҡлауынса, күршеләр сүплектә он ҡапсығында алты миллион һум тапҡан. Аҡсаның бер өлөшөнә рәхәтләнеп ашап-эсеп, саунаға йөрөп, көн күргән, ә ҡалған өлөшөн үҫмерҙәр урлаған тип белдерә. Һуңыраҡ асыҡланыуынса, улар үҙенә яңы йорт һатып алырға ла өлгөргән икән. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Күктән төшкән байлыҡ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Ғәләмәт бит,1453,https://henek.info/articles/++-++/2025-07-30/k-kt-n-t-shk-n-bayly-4331976,2025-07-30T12:35:00+00:00
"Евгения Александровна уверена, что современный мир предлагает множество возможностей для женщин, желающих реализоваться в профессии, оставаясь при этом заботливыми матерями. Ее опыт показывает, важно не бояться брать на себя новые вызовы и стремиться к самореализации, даже будучи многодетной мамой. Почти четыре года назад по предложению районной администрации она возглавила местный молодежный центр «СТБ Актив». — Я пробовала себя в разных сферах, работала корреспондентом в газете, в бьюти сфере, и только оказавшись в молодежном центре, по-настоящему почувствовала себя на своем месте. Потому что работа с молодежью, особенно с подростками, приносит мне удовлетворение, так как я сама мама детей такого возраста и хорошо понимаю их потребности, — рассказывает мама шестерых детей. — Кроме того, здесь у меня больше возможностей для самовыражения. Евгения признаётся, что работа для неё — это не просто средство заработка. Даже находясь в отпуске по уходу за ребёнком, она продолжала трудиться, выполняя административные задачи удалённо. Благодаря поддержке мужа и грамотно организованному графику, она смогла сохранить свой профессиональный статус и авторитет среди коллег. «Я верю, что каждая женщина способна совместить материнство и успешную карьеру, главное — верить в свои силы и искать возможности роста», — говорит героиня публикации «Башинформа». Вместе с тем Евгения подчёркивает важность личного выбора и активного подхода к организации своей жизни. Так, для нее важна личная реализация вне дома. Помимо работы в молодежном центре, многодетная мама активно участвует в общественной жизни. Она является председателем районного совета родителей и членом Республиканского совета родителей при минпросвещения РБ, участвует в проектах, направленных на благоустройство района и развитие русской культуры. Ее активность вдохновляет не только детей, но и других жителей района. Несмотря на плотный график, Евгения находит время для семьи и работы, старается вовлекать детей в домашние дела, чтобы они учились ответственности и самостоятельности. Она признается, что не всегда удается поддерживать идеальный порядок дома, но главное — это внимание к детям и их развитие. Ее позицию поддерживает и супруг Ринат Явдатович. Он сам активно занимается сбором и доставкой гумпомощи в зону СВО для защитников Отечества. Похожими на родителей растут и дети, они занимаются спортом и являются постоянными победителями районных и республиканских соревнований, участвуют в культурных мероприятиях. Девочки поют, играют на фортепиано, занимаются бальными танцами. Мальчишки всегда за здоровый образ жизни: старшие серьезно увлечены борьбой, младшие — играют в футбол, принимают участие в различных творческих конкурсах и спортивных соревнованиях. Старшая дочь Рената студентка УГНТУ. Она выпускница Детской школы искусств Стерлибашевского района по классу фортепиано. Природа наградила девочку удивительным голосом и слухом. Ей есть чем похвастаться: она была стипендиатом главы администрации района, победителем международных конкурсов, а еще она уже больше восьми лет занимается спортивными бальными танцами. Сын Рамил — старшеклассник и выпускник художественного отделения школы искусств. Юноша занимается национальной борьбой куреш, в прошлом году занял второе место на первенстве России. По его стопам пошел и 15-летний Арсен. Не представляет жизни без тренировок и соревнований. Мальчишки успели побывать во многих городах и районах Башкортостана и Татарстана. Отец старается сопровождать их на всех состязаниях. Дочь Руфина занимается танцами и учится на вокальном отделении школы искусств. Уже есть результаты — она лауреат республиканских и всероссийских вокальных конкурсов. Первоклассник Роберт увлекается футболом, не прочь покатать мяч с братом и двухлетний Ролан. Специально для них глава семьи соорудил во дворе небольшое футбольное поле. Активное вовлечение всей семьи в социальную жизнь формирует у детей навыки общения, развивает умение планировать собственное время, находить свое место в жизни, считают многодетные родители. На вопрос о том, как совмещать карьеру и семью, Евгения отвечает, что все зависит от внутреннего состояния и желания. — Если есть стремление к самореализации, можно найти время и для работы, и для семьи. Главное — правильно расставить приоритеты и планировать свое время, — считает многодетная мама.",Бер әсә бәхете,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Хикәйә'],[1 1 1 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1],8,Йәмғиәт,4338,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-10-24/ber-s-b-hete-4440295,2025-10-24T14:30:00+00:00
"Зәки Ғәлимйән улы хеҙмәт юлын Бөрйән урман хужалығында башлай. Хәрби хеҙмәтен үтәгәндән һуң, район башҡарма комитетына спорт буйынса белгес итеп тәғәйенләйҙәр. Ошо эшләгән дәүерендә бик күп йәштәрҙе спортҡа ылыҡтыра, республика кимәлендәге ярыштарҙа ҡатнашып, еңеүҙәр яулайҙар. Хеҙмәт юлын артабан урман хужалығында бригадир булып дауам итә, Әүжән леспромхозында бүлек начальнигы була, комхозда моторист булып эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас, атай-олатайҙарының кәсебен дауам итеп, ҡортсолоҡ менән шөғөлләнә. Сәриә Вәли ҡыҙы һөт лабораторияһы мөдире, комхоз операторы булып эшләп хаҡлы ялға сыға. Хоҙайбирҙиндар ике балаға ғүмер һәм матур тәрбиә биреп үҫтергәндәр. Балаларына, 4 ейән-ейәнсәрҙәренә терәк-таяныс булып матур донъя көтәләр.",Өлгөлө һәм тырыш ғаилә,['Спорт' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,730,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-07-08/lg-l-m-tyrysh-ail-4309162,2025-07-08T18:00:00+00:00
"Ул Рәсәй буйынса иғлан ителгән Уҡытыусы һәм остаз йылына ла, Башҡортостандағы Кесе Ватан өсөн файҙалы ғәмәлдәр йылына ла арналды. Ойоштороусылары — Әхиәр Хәкимов музейы. Директоры Марсель Ғәлимов белдереүенсә, был конкурс беренсе тапҡыр уҙғарыла. Шулай булыуына ҡарамаҫтан, ул киң ҡоласлығы менән иғтибарҙы йәлеп итә — ҡатнашыусылар Дәүләкәнрайонының төрлө ауылдарынан йыйылған, йәштәре лә төрлөсә: башланғыс класс уҡыусылары ла, өлкән кластар ҙа бар. Йәмғеһе 31 бала өс йүнәлештә ҡәләмдәрен һынаны: башҡорт, рус һәм сыуаш телдәрендә ижад итеүселәр. Балалар шиғырҙарын тыуған ергә, әсәйҙәренә, тәбиғәт күренештәренә арнаған. Нәфис һүҙҙән тыш, уҡыусылар конкурсҡа әкиәт, хикәйә, иншаларын да тәҡдим итте. Һәр береһе ижади эшен сәхнәгә тасуири итеп уҡып, ятлап күрһәтте. Уларҙы һүҙ сәнғәте өлкәһендә тәжрибәһе булған баһалама ағзалары баһаланы. Сараның тағы ла бер йәмле өлөшө: балалар менән тура бәйләнешкә яҡташтары, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Әхиәр Хәкимовтың туғаны Ринат Исхаҡовтың сығыуы ине. Әлеге көндә Мәскәүҙә көн күргән яҙыусының ҡустыһы үҙе лә ижади кеше: ул изге теләктәрен юлланы, үҙе яҙған шиғырын уҡып ишеттерҙе. Баһалама ағзалары урындарҙы билдәләгәнсе, шиғри һүҙҙәре менән урындағы ижадсыларҙы туплаған ""Дим"" әҙәби берекмә майҙан тотто. Улар шулай уҡ сараға мәртәбәле ҡунаҡ булараҡ саҡырылған күренекле балалар яҙыусыһы, уҡытыусы Рәсимә Ураҡсинаның бер туған апаһы Рәйсә Миниәхмәтованы сәләмләне. Бер төркөм балалар ""актерлыҡ һәләте"", ""тасуири һөйләгәне өсөн"", ""иң һөйкөмлө ҡатнашыусы"" һәм башҡа номинацияларҙа билдәләнде. ""Аҡбуҙат"" журналының махсус бүләгенә Ҡаҙанғол ауылынан 3-сө класс уҡыусыһы Рушан Төхвәтуллин лайыҡ булды. Ул шиғырын яҙға арнаған. — Яҙ еткәс, шиғыр үҙенән үҙе тыуҙы, - ти ул. Башҡорт төркөмө араһында 1-се урынға өлкән класс уҡыусыһы Гөлнара Хозинова лайыҡ булды. Рус төркөмө араһынан Яна Судницынаға етеүселәр булмаһа, сыуаш төркөмө араһында Максим Ларионов 1-се урын яуланы. Конкурс һуңында ""Дим"" әҙәби берекмәһенән шағирә Минзәлә Хәлилова балалар араһында ла ижади берекмә тергеҙелеүен хәбәр итте. ""Шишмәкәй"" тип аталған ойошмаға Гөлүзә Әхмәҙиева етәкселек итәсәк. Беҙ Гөлүзәне балалар өсөн шиғырҙар ижад итеүсе булараҡ беләбеҙ. Шиғриәт конкурсында, яңынан тергеҙелгән ""Шишмәкәй"" балалар ижади берекмәһендә ҡанат нығытҡан балаларҙың ҡайһы берҙәре киләсәктә тормош юлын әҙәбиәт менән бәйләр. Башҡа тарафтан юл алғандар ҙа был йәмле, фәһемле осрашыуҙы яҡты хәтирә итеп йөрәгендә һаҡлар. Бына ниндәй осоштарға, асыштарға илһамландыра был сара. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы","Шиғыр яҙған, шиғыр яратҡан балаларҙың күңеле күркәм була",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],6,Файҙалы эштәр,2709,https://akbuzat-rb.ru/articles/godpoleznihdel/2023-03-27/shi-yr-ya-an-shi-yr-yarat-an-balalar-y-k-ele-k-rk-m-bula-3193048,2023-03-27T12:23:53+05:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТоткарланган ир, аерым алганда, үзенә башкорт активисты Руслан Габбасовның йогынтысы булуын әйтә. Башкортстанның куәт оешмалары вәкилләре ""башкорт милли хәрәкәте әгъзасын"" тоткарлаулары турында хисап бирде. Тоткарланган ирнең видеосы ""Оперативные сводки"" -каналындачыкты. Аңа ""экстремист эшчәнлекне тормышка ашырырга чакыру"" турында инаять эше ачылган. Видеода ир ""башкорт милли чатларында"" - ""Куштау "" һәм ""Азат Идель-Урал"" каналларында утыра идем дип сөйли. Карашларының ничек формалашуы турындагы сорауга авап биреп, ул 2020 елда үзенә Куштаудагы протестлар, 2022 елда - Русиянең Украинада сугыш башлавы, 2024 елда - Баймактагы протестлар йогынты ясавын әйтә. Шулай ук ул янәсе үзенә башкорт активисты Руслан Габбасовның эшчәнлеге йогынты ясады ди. ""Хәзерге вакытта Руслан Габбасовның эшчәнлеге - башкорт әмгыятенең радикаллашуына китерә. Хәзерге вакытта үз ялгышларым өчен мин инаять әзасы үтәячәкмен. Шуңа кешеләрдән провокацияләргә бирешмәүләрен, үз башлары белән уйлавын һәм тормышларын тыныч юллар һәм юридик кануннар белән алып баруларын сорыйм"", ди ул видеода. Әлеге видеога үзенең -каналында Руслан Габбасовфикер калдырды. ""Башкортстанда ""Путинга каршы карашлары өчен"" бер егетне тоткарлаганнар. Режимга каршы көрәшкән. Һәм аны шундук минем белән һәм аның дөньяга карашларына йогынты ясавым белән бәйләделәр. Егетне камера каршында нәъ менә мин юлдан яздырган дип ""танырга"" мәбүр иткәннәр. Аның -каналларда калдырган фикерләренең скриншотын алганнар. Тик анда минем каналымнан бер генә скриншот та юк шул"", дип язган ул. Моңа тагы язышулары сәбәпчедиелде. Алар Габбасов белән Украина кораллы көчләре нигезендә Башкорт азатлык гаскәре оешуы турындагыяңалыкнысөйләшкән булган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагызуртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Башкортстанда куәт оешмалары вәкилләре ""башкорт милли хәрәкәте әгъзасын"" тоткарлаулары турында хисап бирде",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1842,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-kuat-oeshmalari-vakillare-bashkort-milli-harakate-agzasin-totkarlaulari-turinda-hisap-birde/33020410.html,2024-07-03T17:14:00+03:00
"Зөлфия СитдыйковафикерләрКичә, 18 июльдә куәт оешмалары вәкилләре Казан активисты Зөлфия Ситдыйкованың фатирындатентү уздырдыһәм аны тикшерү комитетына алып китте. Сорау алулардан соң аны килергә мәбүр итүче документ имзалатып ибәрделәр. Ул чакта активист белән элемтә булмады, экстремизмга каршы көрәш үзәге хезмәткәрләре тентүдә аның телефонын һәм бөтен техникасын тартып алды. Бүген, 19 июльдә адвокат Рим Сабиров"". Реалии""-га Ситдыйковага каршы Русия кораллы көчләрен ""дискредитацияләү"" турында (инаять кодексының 280.3 маддәсе) инаять эше ачылуынраслаган. Адвокат башка нечкәлекләрне әйтмәгән. ""Республикасы"" -каналыязуынча, инаять эшен ике эпизод нигезендә ачканнар, әмма нәрсә турында сүз баруы әйтелми. "". Реалии""-ның Казан активистлары арасындагы аноним чыганагы фикеренчә, экстремизмга каршы көрәш үзәге вәкилләре сугышка каршы чыгучылар арасында ""гаскәрне кимсетү"" маддәсе нигезендә инаять ачардай кеше эзләгән булуы бар. ""Дискредитацияләү"" турындагы административ маддәне бер ел эчендә кабат бозганнан соң, бу маддә нигезендә инаять эше ача алалар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Казан активисты Зөлфия Ситдыйковага гаскәрне ""кимсетү"" турында инаять эше ачылган",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1158,https://www.azatliq.org/a/32509841.html,2023-07-19T08:20:10+00:00
"фикерләрРусия армиясе якшәмбегә каршы төндә Украинага ""Калибр"" канатлы ракетлары белән һөүм иткән. Днепрның көнчыгышындагы барлык өлкәләрендә һава кисәтүе игълан ителгән. Одесса, Запорожье, Днепр, Кривой Рог һәм Черкасски өлкәләрендә шартлаулар булган. Киевта ракет биш катлы торак йортка эләккән, янгын чыккан, зыян күрүчеләр бар. Николаевта дроннар һөүме нәтиәсендә ике хатын-кыз һәлак булган, алты кеше әрәхәтләнгән. Бу хакта өлкәнең хәрби хакимияте башлыгы Виталий Кимхәбәр итте. Харьков өлкәсендә өч кеше зарар күргән. Днепрда да әрәхәтләнүчеләр бар. Украина президенты Владимир Зеленскийхәбәр итүенчә, Русия хәрбиләре 17 ноябрьгә каршы төндә Украинага 120 гә якын ракет һәм 90 дрон белән һөүм иткән. Һөүмнәр аеруча да энергетика инфраструктурасы корылмаларына ясалган. Одесса, Виннице, Запорожье һәм башка өлкәләрдә әлеге корылмаларга зур зыян килгән. Берничә төбәктә гадәттән тыш электр сүндерү режимы кертелгән. Украина тышкы эшләр министры Андрей Сибига бүгенге энергетика инфраструктурасына булган һөүмне әлеге сугыш тарихындагы иң зур һөүм дип атады. ""Бу сугыш инаятьчесе Путинның күптән түгел аңа шалтыраткан һәм аның янында булып кайткан һәрбер кешегә ачык авабы. Безгә тынычлык кирәк, аңа ышандырулар белән түгел, көч белән ирешеп була"", дип язды ул Х социаль челтәрендә. ""РБК-Украина"" хәбәр итүенчә, көчле ракет һөүмнәре сәбәпле, Польша армиясе чик буендагы ирләренә тәэсир итүдән куркып үз хәрби очкычларын күккә күтәргән. Һава һөүменә каршы ир өсте системаныры да әзерлек режимына китерелгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Якшәмбегә каршы төндә Русия Украинага көчле һөүм ясады,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1607,https://www.azatliq.org/a/33205342.html,2024-11-17T10:28:11+00:00
"1. Барыһын да аңлаған, тойғоларыңды уртаҡлашырҙай дуҫыңа хәлеңде һөйлә; 2. Магазиндар буйлап йөрөп кил, үҙеңдең күңелеңә ятышлы ваҡ-төйәк нәмә һатып ал; 3. Йоҡо туйҙыр; 4. Спорт менән шөғөлләнеп ал (ысын спортсылар физик яҡтан ғына түгел, ә психик сәләмәтлеккә лә эйә); 5. Кер, һауыт-һаба йыу; 6. Яратҡан йырҙарыңды тыңла; 7. Талғын йәки дәртле көйгә бейе; 8. Урман буйлап йөрөп кил, йылға ағымын, тәбиғәт тауышын тыңла, еҫен еҫкә; 9. Яратҡан этеңде, бесәйеңде һыйпа; 10. Эҫеле-һыуыҡлы душ йәки тәмле үләндәр төнәтелгән хуш еҫле мунсала йыуынып ал; 11. 10 тапҡырға яҡын тәрән итеп тын ал; 12. Маятниктағы ритмик хәрәкәтте күҙәт. Ауыр мәлдә былар барыһы ла күңел тыныслығы табырға ярҙам итә. Хәтереңдә тот: иң мөһиме ҡурҡыуҙы һәм көсөргәнеште кәметергә һәм дәрес әҙерләү өсөн үҙеңә уңайлы шарттар булдырырға кәрәк, ә имтихан алдынан рәхәтләнеп ял итергә, йоҡо туйғансы йоҡларға кәрәк. Әммә күп итеп ашау ҙа аҡыл эшмәкәрлеген тотҡарлай, ти, ғалимдар. Түбәндәге техника күҙ алдына килтереү мөмкинлектәрен ҡулланыуға нигеҙләнгән. Әйҙәгеҙ, әлеге техника менән эш итеп ҡарайыҡ: 1. Һинең эмоциональ көсөргәнеш — тығыҙ итеп тултырылған ҙур шар икән, ти. Ул шул тиклем ҙур, хатта эсеңә һыймай. Хәҙер инде күҙ алдына килтер ҙә был шарҙы энә менән тиш. Ул шартлай. Шар менән бергә һинең көсөргәнешлек тә шартланы; 2. Күҙ алдына килтер: бар булған күңелһеҙ хәлдәрҙе тоҡҡа тултыраһың да поезд юлына алып барып һалаһың икән, ти. Поезд үҙе менән бергә һинең барлыҡ проблемаларҙы алып китә. 3. Бәхетле булған мәлеңде иҫкә төшөрөп ал. Әлеге мәлдә үҙеңде шунда икән тип күҙ алдына килтер. 4. Үҙеңде уңышлы, тыныс, имтиханға әҙер, барыһын да белгән һәм хәтерләгән уҡыусы тип күҙ алдына килтер. Үҙ-үҙеңде ышандырыу техникаһы: Үҙ-үҙеңде ышандырыу позитив, оптимизм менән һуғарылған, эшлекле булырға тейеш. Насар уйҙар уйламаҫҡа. Ябай, аныҡ һәм аңлайышлы һөйләмдәрҙе (мин теләйем, мин алам һ. б. ) күп тапҡыр ҡабатларға: Барыһы ла яҡшы булыр! , Мин үҙемде яҡшы тоям! , Һис шикһеҙ мин барыһын да еңеп сығасаҡмын! БДИ, контроль эш йәки эш планын үтәү булһынмы, уның аша бер һин генә түгел, барыһы ла үтә. Һәр хәлдә, был һынауҙы һиңә һәйбәт итеп, еңеп сығырға өйрәнеү бурысы тора.",Үҫмерҙең хәтер дәфтәренә,['Спорт' 'Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,2155,https://amanat.su/articles/common_material/2025-05-12/mer-e-h-ter-d-ft-ren-4273997,2025-05-12T13:45:00+00:00
"Уҙған йылдың октябрь айында булған хәл барыһын да шаҡ ҡатырған ине. Өфөлә йәшәүсе ирҙең өс йәшлек ҡыҙын дүртенсе ҡаттан ташлауын хәтерләйһегеҙҙер. Ҡыҙ әле дауаланыу курсын үтә, ә теге ирҙе психик яҡтан ауырыу тип тапҡандар. Ул Республика клиник психиатрия дауаханаһында психологик-психиатрик экспертиза үтә, хәҙер иһә уны мәжбүри рәүештә дауалаясаҡтар.",Ҡыҙын балкондан ташлаған ир ни хәлдә?,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,352,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-22/y-yn-balkondan-tashla-an-ir-ni-h-ld-4547089,2026-01-22T19:10:00+00:00
". Бик борон заманда бер дәрүиш йәшәгән. Ваҡыты-ваҡыты менән ул ҙур ҡалаға барып, үҙе үргән кәрзиндәрҙе һата торған булған. Бер көндө, ҡалаға барышлай, уны: ""Ни өсөн Изге, Рәхимле, Ғәҙел, Ҡөҙрәтле булған Хоҙай кешеләрҙең тормошона яуызлыҡ үтеп инеүенә юл ҡуя икән? "" - тигән һорау борсой башлаған. Һуңғы тапҡыр ҡалала булғанда ул шул тиклем күп ҡайғы-хәсрәт күреп, аңы менән был хәлде ҡабул итә алмай, йәне көйөп ҡайта. Юлда уға ҡалаға юл тотҡан монах осрай. Юлдаштарҙың телдәре асылғас, был үҙен борсоған һорауҙары тураһында һөйләй. Уның шул тиклем ныҡ яфаланыуын күреп, сит кеше уны йыуата һәм: ""Ҡалаға барып еткәс, Аллаһы Тәғәлә һиңә хәҡиҡәтте асыр, тик һин әлегә бер нәмә лә һорама, бер туҡтауһыҙ доғалар уҡы"", - тигән. Был ризалашҡан һәм улар юлдарын дауам иткәндәр. Төнгөлөккә был икәү бер өйгә туҡталғандар. Хужалар уларҙы ихлас ҡабул итә һәм йомарт һыйлайҙар. Өҫтәлдә бик матур көмөш һауыт ултырған була. Йоҡлар алдынан монах шул һауытты тоғона һала. Яңы юлдашын шелтәләргә теләһә лә, дәрүиш вәғәҙәһен иҫләп, бер нәмә лә өндәшмәй. Иртән улар йылға янына килә. Монах тоҡтағы һауытты һыуға ташлай. Төшкә ҡарай юлсылар икенсе ауылға барып етәләр. Уларҙы бер өйгә ашҡа саҡыралар. Киткән ваҡытта уларға эт өрә башлай. Оҙаҡ уйламай, монах уны үлтерә. Шунда өйҙән бер малай йүгереп сыға һәм ҡысҡыра башлай. Дәрүиштең юлдашы малайҙың уң ҡулын шаҡарып һындыра ла, бер ни булмағандай, юлын дауам итә. Асыуы килеп, был тағы ла уйлағанын әйтергә ынтылып ҡуя, әммә вәғәҙәһен иҫләп, тын ҡала. Ҡараңғы төшкәс, былар ярым емерек өйҙә йоҡларға булалар. Баҡтиһәң, был өйҙә балалар йәшәй икән. Атай-әсәйҙәре үлеп, улар ҡарауһыҙ ҡалғандар. Юлсылар төндө бында үткәрәләр, китер алдынан монах мейестәге ҡуҙлы торонбашты алып, өйгә ут төртә. Дәрүишең тағы ла асыуы ҡуба, тағы ла өндәшмәй. Улар өсөнсө ауылға килеп етәләр. Бында емерек ҡорам бар икән, әммә әле унда инеп, доға ҡылырға булалар. Монах таш алып, сиркәү тәҙрәһен яра һуға ла, быға иҫе киткән юлдашын ашханаға саҡыра. Бында ингәс, ул хөрмәт йөҙөнән өс тапҡыр сәждә ҡыла. Юлдашының ҡылыҡтарына өйрәнә башлаған дәрүишкә бер туҡтауһыҙ доға ҡылыуҙан башҡа сара ҡалмай. Ҡалаға етәрәк һуңғы төндә уларҙы урман ситендәге өйгә саҡыралар. Бында балалары булмаған йәш ғаилә йәшәй икән. Иртәнсәк хужалар баҫыуға эшкә китә, былар юлдарын дауам итәләр. Әммә монах кире боролоп, был өйгә лә ут төртә. Ниһайәт, улар ҡалаға барып етә. Дәрүиш юлда булған сәйер хәлдәрҙең мәғәнәһен тиҙерәк белгеһе килә, һәм ул ашығып һорай: - Кем икәнеңде тиҙерәк әйтә һал! - Мин - ҡотҡарыусы фәрештә! - тип яуап бирә монах. - Һин ниндәй фәрештә! - тип асыулана дәрүиш. - Һин шайтандың үҙе! Һин ҡылған әшәкелектәрҙе ендәр генә ҡыла ала. Яҡшы кешеләрҙең ҡунаҡсыллығына һин рәхимһеҙлек менән яуап бирҙең. Һин монах кейемендәге уғры, ут төртөүсе, кеше үлтереүсе! - Мин ысынлап та фәрештә, һине борсоған һорауҙарға яуап бирер өсөн ебәрелгәнмен. - Ни өсөн Аллаһ яуызлыҡ ебәрә һуң? - Һин дөрөҫ уйламайһың, - тип, тыныс ҡына яуап бирә юлдашы. - Мин ысынлап та Фәрештә. Аллаһ һинең ғазапланыуҙарыңды күреп, борсоған һорауҙарыңа яуап биреү өсөн мине ебәрҙе. Беләм: һин минең ҡылғандарыма яуап таба алмайһың. Ни өсөн көмөш һауытты урланыммы? Яуап бирәм: беҙҙе ҡунаҡ иткән өй хужаһының олатаһы уны монастырь сиркәүенән урлаған, шул ҡылығы өсөн быларҙың өс быуыны төрлө ауырыуҙарға һәм сирҙәргә дусар ителгән. Ҡунаҡсыллыҡтары хөрмәтенә мин уларҙы был язанан ҡотҡарҙым. Көмөш һауытты өшкөрөп, һыуға ташланым. Йылғаға кер йыуырға килгән монахтар уны кире тәүге төйәгенә ҡайтарасаҡ. Үлтерелгән эткә килгәндә, ул ҡотороу ауырыуы менән ауырый ине. Хужаларын таламаһын өсөн уны үлтерергә тура килде. Малайҙың ҡулын һындырҙым, сөнки уның киләсәктә юлбаҫар буласағын белә инем. Зәғиф ҡулы менән ул хәҙер ҡурҡыныс енәйәттәр ҡыла алмаясаҡ. Ни өсөн етемдәрҙең өйөн яндырҙыммы? Ҡурсауһыҙ ҡалған ул балалар тиҙҙән үлерҙәр ине. Янғындан һуң улар көл араһынан ата-әсәләре йәшергән көмөш аҡсаларҙы табып, Александрияла йәшәгән епископ-туғандарын эҙләп табасаҡ, ул хәстәрлек күрер. Ҙурайғас, малайҙар рухани булыр, ҡыҙҙар кейәүгә сығыр. Әҙәм балалары Аллаһы Тәғәлә ҡушҡанды ҡайғы-хәсрәт итеп ҡабул итә, ә Ул быны яҡшылыҡ өсөн һәм кешеләр үҙгәрһен, тип эшләй. Беләм, һин ни өсөн сиркәүҙең тәҙрәһен яра һуҡҡанға һәм ашханаға сәждә ҡылғанға аптырайһың. Сөнки сиркәү тәҙрәһендә бейегән шайтандарҙы күрҙем һәм таш атып ҡыуҙым. Тиҙҙән ул ғибәҙәтхананы ремонтлаясаҡтар. Ашханалағы бер бай сауҙагәр сиркәүҙе ремонлау өсөн бөтә сығымдарҙы ҡапларға вәғәҙә итте. Шуға мин уға өс тапҡыр баш эйҙем. Һәм һуңғы янған өй тураһында. Мин уны йәш ғаиләне балаһыҙлыҡ ҡәһәренән ҡотҡарыу өсөн яндырҙым. Ул өйҙө ире хәрәм аҡсаға төҙөгән, шуға күрә уларҙың балалары юҡ. Ир кеше үҙ ҡылығына үкенә, тик өйрәнгән йорттан нисек ҡотолорға белмәй интегә. Хәҙер ул хәләл көсө менән ябайыраҡ өй төҙөйәсәк. Хоҙай фатихаһында балалары тыуасаҡ. Аңланыңмы инде? Һәр нәмәлә Аллаһы Тәғәләнең кешеләргә ҡарата ҡөҙрәте күренә, әммә улар быны күрмәй ҙә, аңламай ҙа. Аллаһ бер ҡасан да яуызлыҡ ҡылмай. Тик кешеләр Уның ҡушҡандарын ҡайғы-хәсрәт тип һанай, яҡшылыҡ һәм төҙәтеү өсөн эшләүен аңламай. Шуға күрә, һәр нәмәлә Хоҙайҙың ғәҙеллеген күрә белергә кәрәк. Радик ӨМӨТҠУЖИН әҙерләне. ""Киске Өфө"" гәзите, 24, 2024 йыл",ИЗГЕЛЕК ҺӘМ ЯУЫЗЛЫҠ,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Йәмғиәт,5157,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-10-20/izgelek-m-yauyzly-3975920,2024-10-20T21:11:00+00:00
"Авторҙары – дүртенселә белем алыусы Амелия Кинйәбулатова менән Далер Ғәлиуллин. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Ҡыш менән хушлашабыҙ,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Ilham hyrattar,506,https://yanshishma.com/articles/ilham-hyrattar/2025-03-25/ysh-men-n-hushlashaby-4171163,2025-03-25T17:31:00+05:00
"Был проекттың маҡсаты - балаларҙы һанлы технологиялар менән хәүефһеҙ файҙаланырға, шәхси мәғлүмәттәрҙе һаҡларға, мутлашыусыларҙың схемаларын танырға өйрәтеү. Олимпиада шулай уҡ логик фекерләүҙе үҫтерә, хәтерҙе яҡшырта. Эштәр ҡатмарлы түгел, махсус белем талап ителмәй, ти ойоштороусылар. Олимпиада Учи. ру платформаһында үтә. Бөтә уҡыусыларға ла һөҙөмтәләре буйынса - диплом йәки бүтән награда, ә уҡытыусыларға рәхмәт хаттары ебәрелә. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Интернет-мутлашыусыларҙан һаҡланырға ярҙам итә,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Иғтибар,825,https://yanshishma.com/articles/i-tibar/2025-11-12/internet-mutlashyusylar-an-a-lanyr-a-yar-am-it-4463492,2025-11-12T10:32:00+00:00
"Акция дауамында юл хәрәкәте дәүләт инспекцияһы балаларҙы транспортта йөрөтөү ҡағиҙәләренең үтәлешен тикшерә, белем биреү учреждениеларында профилактик саралар ойоштора. Һуңғы ете айҙа балалар ҡатнашлығында 189 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлгән. Уларҙа 7 бала һәләк булған, 202 бала йәрәхәтләнгән.",Иғтибар - балалар! операцияһы башланды,['Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,294,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-25/i-tibar-balalar-operatsiya-y-bashlandy-3897965,2024-08-25T21:19:00+00:00
"Марк ЦукербергРусия, Иран һәм Кытай 2020 елда узачак АКШ президентын сайлауга йогынты ясарга тырыша. Бу хакта телеканалына интервьюда ширкәтенә нигез салган Марк Цукербергбелдергән. Аның сүзләренчә, әлеге илләр моның өчен яңадан-яңа тактика куллана. Русия тышкы эшләр министрлыгы Цукербергның белдерүен ""социаль челтәрләрдә фейкньюс"" дип атады. мәгълүматынча, Русиядән идарә ителүче аккаунтлар американнар арасында президент сайлау алдыннан кискен сәяси темаларга материаллар тарата. Шул ук вакытта аккаунтлар хуалары үзләрен АКШта яшәүчеләр дип таныта. Экспертлар әлеге сәхифәләр Русиянең ""трольләр фабрикасы"" буларак танылган ""Интернет-тикшерүләр агентлыгы"" белән бәйле дигән нәтиәгә килгән. Вашингтон әлеге оешманы 2016 елда АКШ президенты сайлауга тыкшынуда гаепли. Русиядән ялган аккаунтлар -да 50, -та бер хисап аша кулланылган. Алар 246 мең язылучы ыйган, аларның 60 проценты Кушма Штатларга яши дип белдерде -ның кибериминлек департаменты башлыгы Натаниэль Глейһер. Шулай ук Ираннан да өч аерым хисап челтәрләре томаланган. мәгълүматынча, былтыр бөтен дөньяда шундый 50 дән артык челтәртомаланган. Глейһер сүзләренчә, Иран челтәре һәм -да 100 дән артык ялган һәм имерелгән аккаунтлар кулланган, алар шулай ук АКШ һәм Төньяк Американың француз телле районнарына юнәлгән.21 октябрьдә 2020 елда АКШта президент сайлауга тыкшынуга каршы яңа план чыгарды. Аерым алганда, социаль челтәр теге яки бу дәүләтнең матбугат чаралары сәхифәләрен тамгалаячак. Сентябрь башында Роскомнадзор эзләү системын, социаль челтәрен, видеоһостингын Русиянең эчке эшләренә тыкшынуда гаепләде. Дәүләт оешмасы фикеренчә, алар сайлау көнендә сәяси реклам тараткан.","Марк Цукерберг: Русия, Иран һәм Кытай АКШта киләчәк сайлауларга тыкшынырга тырыша",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1644,https://www.azatliq.org/a/30230346.html,2019-10-22T11:17:42+00:00
"– Һуңғы йылдарҙа сәхнәлә һирәгерәк күренәһегеҙ. Бының сәбәбе ниҙә? Үҙегеҙҙең әлеге мәлдәге эшмәкәрлегегеҙ хаҡында һөйләп үтһәгеҙсе? – Шулайыраҡ булды шул. Сәхнәлә күренмәүемдең сәбәбе ғаилә мәшәҡәттәренә сумыуымда, балаларҙың үҫеп, ҡул аҫтына инеүен көтөүгә бәйле ине. Шулай ҙа йырҙан айырылманым, һирәк булһа ла сығыш яһай инем. Әлеге мәлдә иһә балалар менән эшләйем, Өфөлә үҙем етәкләгән вокал студияһы бар. «Ынйылар» ансамбле тип беләләр беҙҙе. Унда 7-12 йәшлек балалар шөғөлләнә. Балалар өсөн үткәрелгән республика, бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашып, призлы урындар яулайбыҙ. Балалар менән ике тиҫтә йылдан артыҡ эшләйем. Уларҙың һәр уңышына һөйөнәм. Гөлназ Ҡәҙербирҙина менән матур әңгәмәне журналыбыҙҙың яңы октябрь һанында уҡырһығыҙ, дуҫтар.","Ниндәй уйҙар, ниндәй ғәмәлдәр менән йәшәй икән бөгөн Гөлназ?",['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәҙәниәт,746,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2024-09-24/nind-y-uy-ar-nind-y-m-ld-r-men-n-y-sh-y-ik-n-b-g-n-g-lnaz-3942857,2024-09-24T11:03:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАмериканың сугышны өйрәнү институты () көндәлек күзәтүендә әйтүенчә, украин хәрбиләре Курски өлкәсенең эченә таба ун чакрым алга киткән булырга мөмкин. Русиянең Курски өлкәсендә өченче көн рәттән сугышлар дәвам итә. Бүген, 8 августта төбәк башлыгы вазифаларын үтәүче Алексей Смирнов һава һөүменә каршы чаралар өлкә күгендә иде ракет һәм алты пилотсыз очкыч бәреп төшерде, дип белдерде. Төн эчендә берничә тапкыр ракет куркынычы тәртибе игълан ителгән. Шул ук вакытта Русия саклану министрлыгы төнлә һәм иртән һава һөүменә каршы системнар Курски өлкәсе күгендә алты дрон белән биш ракетны юк итте, дип ышандыра. Министрлык белешмәләренчә, Белгород өлкәсендә 14 пилотсыз очкычны бәреп төшергәннәр. Американың сугышны өйрәнү институты () көндәлеккүзәтүендәәйтүенчә, украин хәрбиләре Курски өлкәсенең эченә таба ун чакрым алга киткән булырга мөмкин. Русия саклану министрлыгына якын ""Рыбарь"" -каналыязуынча, украин хәрбиләре Суджаның көнбатыш өлешен яулап алган һәм хәзер бәрелешләр сызыгы Суджа дигән кечкенә генә елга ага торган дамба тирәсеннән уза. Русия ягыннан бу урынны нигездә ""ирле ополчение отрядлары"" саклый. Хәзерге вакытта ""украин хәрби бүлекчәләренең хәрбиләре саны да, хәрби техникасы запасы да сарыф итеп бетерелмәгән"", дип яза канал. Русиянең саклану министрлыгына тәнкыйди карашта торучы ""Два майора"" -каналы исә ""вазгыять катлаулы"", украин хәрбиләре ""элегрәк бәяләнгәннән зуррак көчләрне"" эшкә игәчәк, дип искәртә. Кичә канал Курски өлкәсенә Украина кораллы көчләре бригадасы үтеп кергән дипязган иде, димәк мең кешедән дә ким түгел. ""Два майора"" белешмәләренә күрә, Украина кораллы көчләре Коренево бистәсенә килеп иткән. Аларны анда ""сугышып туктатканнар"". Коренево тирәсендә сугышлар баруын ""Рыбарь"" -каналы һәм сугышны хуплаучы башка каналлар да хәбәр итә. Кичә Русия президенты Владимир Путин украин көчләрен Курски өлкәсендә ""масштаблы провокация"" ясауда гаепләде, ә Баш штаб итәкчесе Валерий Герасимов бу хәлләрне контрольдә тотарлык дип аңлатты, Русия гаскәрләре украин хәрбиләренең алга китешен туктатты, дип белдерде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Курски өлкәсендә өченче көн сугышлар бара. Украина гаскәрләре һөүм итә,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2201,https://www.azatliq.org/a/kurski-olkasenda-ochenche-kon-sugishlar-bara-ukraina-gaskarlare-hojum-ita/33070141.html,2024-08-08T10:31:41+03:00
"""Ауырлыҡтар уны һындырҙы"" (Хикәйә) Гөлнур ҠЫУАТОВА Һуңғы арала минән дуҫтарым да, туғандарым да ситләште. Ауыр мәлдәремдә терәк булырҙар, тигән өмөтөм аҡланманы: улар барлыҡ һынау мәлендә мине бала һәм бурыстар менән бер яңғыҙымды ҡалдырҙы. Хәйер, элек тә улар мине әллә ни яратмағандыр, ул саҡта бары тик проблемаларын хәл итешерлек, етешмәгән саҡтарында бурысҡа аҡса бирерлек мөмкинлегем бар ине. Ә хәҙер үҙемдең уларҙан ярҙам һорай башлауым бар бит. Үҙҙәренең ҡылығына үҙемде ғәйепле итеп ҡуйҙылар әле ул: Етеш сағында кейәү менән һин дә мин йәшәне лә, хәҙер китте! Моғайын, икенсе берәйһен тапҡандыр. Был хәбәр ике яҡ туғандарыбыҙ, дуҫтарыбыҙ араһында күптән таралды. Барыһын да баштан һөйләп үтәйем әле. Бала саҡтан уҡ уҡыуға етди ҡараным, уҡытыусы булам тигән хыялым да бар ине. Клуб, киске уйын, тип сапманым. Институтҡа уҡырға ингәс тә шундай тормош дауам итте. Егеттәр менән дуҫлыҡ булманы. Беренсенән, үҙемә лә ҡыҙыҡ түгел ине. Икенсенән, китапҡа күмелеп ултырған, артыҡ аралашмаған ҡыҙға улар ҙа иғтибар итмәне. 3-сө курсҡа тиклем шулай тыныс ҡына йәшәнем. Һәм көтмәгәндә ғашиҡ булдым. Яңы телефон һатып алырға, тип магазинға барғайным. Аҡсам самалы, ә һатыусы егет мине чехол, наушниктар алырға ҡыҫтай, өҫтәмә тәҡдимдәр менән аптырата башланы. Проблеманың аҡса юҡлыҡта икәнен әйтеп, баш тарттым. Әммә ул кредит тәҡдим итте. Шул саҡ сиратта торған 30 йәштәрҙәге ир (ул саҡта миңә шулай оло тойола ине) мине яҡлап сыҡты: – Егет кеше, беренсенән, һатып алыусы һеҙҙең тәҡдимдәрҙән асыҡтан-асыҡ баш тартты. Уның финанс белеме булмауын аңлап, һеҙ ҙур процентлы кредит тәҡдим итәһегеҙ. Икенсенән, зинһар, тиҙерәк ҡыймылдағыҙ: сиратта башҡа кешеләр ҙә бар. Сәғәт буйы һеҙҙең алдарға тырышыуығыҙҙы көтөп торор хәлем юҡ! Тәүҙә һатыусы егет уға дорфа ғына яуапланы. Әммә клиенттың һәр саҡ хаҡлы икәнен иҫенә төшөрҙөмө, әллә минән файҙа сыҡмаҫын аңланымы – иғтибарын башҡаларға йүнәлтте. Яңы телефонымды алып, урамға сыҡтым да дөйөм ятаҡҡа йүнәлдем. Үҙем яңы әйберемде өйрәнергә тырышып, төймәләренә баҫҡылайым, мөмкинлектәрен ҡарайым. Шул саҡ алдыма машина килеп туҡтаны һәм: – Һеҙҙең менән яҡынданыраҡ танышырға мөмкинме? – тип унан магазинда мине яҡлап һүҙ көрәштергән егет килеп төштө. Рәил менән шулай танышып киттек. Ул үҙ эшен асып, аяғында ныҡлы баҫып торған егет ине. Минән туғыҙ йәшкә өлкән. Тормош ауырлыҡтарын байтаҡ ҡына күргән, әммә үҙ юлын тапҡан ир-егет. Бер-беребеҙгә үлеп ғашиҡ булдыҡ. Ул үҙенең иғтибары, һөйөүе, тормошҡа ҡарашы, тырышлығы менән мине тамам әсир итте. Аҙна һайын – гөлләмә, байрамдарҙа ҡиммәтле бүләктәр күтәреп килгән егеткә һабаҡташтарым көнләшеп ҡарай ине. Аллаһы Тәғәлә бәхетте өйөп бирҙе: уҡыуҙы тамамлаған йылды һөйгәнем миңә кейәүгә сығырға тәҡдим яһаны. Туйҙы баш ҡаланың ҙур ресторанында үткәрҙек. Барлыҡ сығымды Рәил үҙ өҫтөнә алды. Ә туйҙан һуң Доминиканға баллы айға юлландыҡ. Быға тиклем Өфөнән башҡа ҡала күрмәгән миңә әкиәт иленә барып эләккәндәй тойолдо. Тормош артабан да шулай матур дауам итте: яңы йорт һатып алдыҡ, улыбыҙ тыуҙы. Тәүҙә мәктәпкә эшкә урынлашҡайным, декрет ялынан һуң ирем өйҙә генә ултырыуымды теләне. Артыҡ мохтажлыҡ кисермәгәс, эш тип ныҡышманым. Ирем тырыш, эшлекле генә түгел, туған һәм бала йәнле кеше булып сыҡты. Кем, ҡасан, ниндәй һорау менән мөрәжәғәт итмәһен – барыһына ла ярҙам итте. Аҡса кәрәкме, эшкә урынлаштырырғамы, кәрәкле кешеләр менән осрашырғамы, ҡайҙандыр ҡаршы алырғамы – һәр ваҡыт, рәхим итегеҙ, тип кенә торҙо. Ә улы өсөн атаһы тауҙар аҡтарыр ине, моғайын. Иң яҡшы кейем, ризыҡтар, балалар баҡсаһы, уйынсыҡтар – «юҡ» тигән һүҙҙе бала белмәне. Әллә бәхетебеҙгә күҙ тейҙе, әллә иремде үҙенең ябайлығы, кешеләргә ышанысы юҡҡа сығарҙымы, белмәйем – ҡорған тормошобоҙ күҙ асып йомғансы емерелде. Өйләнешеүебеҙгә ун йыл да тулып өлгөрмәгәйне ул саҡта. Мин бер ваҡытта ла иремдең эштәренә ҡыҫылманым. Бер нисә мәртәбә генә, ярҙам итергә теләп, үҙ фирмаһына эшкә алыуын үтендем. Тик: Аҡса етмәйме әллә? Күпме бирәйем? – тип гел шаяртыуға бора килде. Шуға ла кемдәр менән ниндәй килешеүҙәр төҙөүен, ҡайҙан тауар алып ҡайтыуын бөтөнләй белмәнем. Бары тик бер көн эштән ҡыҙмаса ҡайтып инде лә: Мин – банкрот. Бурыс һаҙлығына баттым. Иртәгәнән башлап һеҙҙе аҫрай алмайым, – тине. Нимә булғанын һорашырға теләнем, тик ул асыҡлыҡ индерергә теләмәне. Мин бары тик: – Һин – 25 йәшеңдә аҡсаһыҙ килеш үҙ эшеңде башлаған кеше. Барыһы ла яҡшы булыр. Ауырлыҡтар ваҡытлы ғына, – тип йыуатырға тырыштым. Әлбиттә, мул тормошҡа өйрәнгәс, аҡсаһыҙлыҡты ауыр кисерҙек. Әммә мин бит байлыҡ менән боҙолған ҡатын түгел: һынауҙарға әҙер инем. Шунда уҡ эшкә урынлаштым. Ҡиммәтле биҙәүестәрҙе (барыбер уларҙың барыһын да таҡмайым), өс ҡатлы йортобоҙҙо, гаражда торған минең машинаны һатырға тәҡдим иттем. Өйләнгәнсе йәшәгән өс бүлмәле фатир ҙа етә бит. Тик ул был тәҡдимдәремде мыҫҡыллау кеүек ҡабул итте: – Үҙем бүләк иткән алтындар, машина аҡсаһын кире алырға мине кем тип беләһең? ! Аҙаҡ ишетеүемсә, уны иң яҡын дуҫы алдаған булып сыҡты. Кредит алған саҡта Рәилдән поручитель булыуын һораған. Ирем һәр ваҡыттағыса баш тартмаған, барлыҡ документҡа ҡул ҡуйған. Тик дуҫы был аҡсаға әсәһе исеменә йорт, сит ил машинаһы алған да  кредитты түләмәгән. Проценттар арта башлағас, банк ирем менән икеһен судҡа биргән. Шулай итеп иремдең йылдар буйы төҙөгән бизнесын банк тартып алды. Хәл үтә лә насар түгел ине: йыһаз менән тулы йорт, фатир, машина бар, кейем-һалым да етерлек. Эшкә урынлаш та, башҡа кешеләр кеүек үк аҡсаны самалап йәшә лә кит. Тик быға тиклем көслө тип йөрөгән ирем бахыр бер әҙәм булып сыҡты – ауырлыҡтар уны һындырҙы. Депрессияға бирелде, үҙ-үҙенә йомолдо, эшкә сығырға теләмәне. Аҙналар буйы ашамай-эсмәй, һөйләшмәй ятыр ине, биллаһи. Тора-бара тиҙ ҡыҙып китеүсәнгә әйләнде, эскегә һалышты. Мин уны ипкә килтереүҙең төрлө юлын эҙләнем: иланым, үпкәләп һөйләшмәнем, бер ни булмағандай ҡыландым, күңелен күтәрергә тырыштым. Сөнки бар көсөм, булмышым менән ғаиләне һаҡлағым килә ине. Тик уға бер нәмә лә йоғонто яһаманы. Ҙур хужалыҡты алып барыу өсөн аҡса күп китә. Ярты эш хаҡым өс ҡатлы йорттоң түләүҙәренә китә башлағас, өҫтәмә дәрестәр алдым. Сөнки улыбыҙҙы уҡытырға, кейендерергә кәрәк. Аҙыҡ-түлек тә ҡиммәт. Тик эштә тотҡарланыуымды Рәил яратманы, көнләшеп, ғауға ҡуптара башланы. Бер көндө, ебәрмәйем, тип ишекте бикләп ҡуйҙы. Тиҙ генә шылтыратып, ауырыйым, тип әйтергә баш етте. Төштән һуң ҡасып тигәндәй сығып, дауаханаға барырға, хәйләләшергә тура килде. Ярай, Данил улыбыҙ аҡыллы бала булып сыҡты: алдынғы гимназиянан үҙем эшләгән ябай мәктәпкә күсеүҙе (тегендә айлыҡ иғәнә бик күп ине) аңлап ҡабул итте. Артыҡ әйбер һорап теңкәгә теймәне. Бары бер тапҡыр ҡиммәтле телефон һорап иланы. Әгәр хәҙер телефон алһаҡ, ай буйы ризыҡһыҙ ултырасаҡбыҙ, – тигәйнем, тынысланды. Бер нисә көн кәйефһеҙ йөрөнө лә, онотолдо. Атаһы уның менән элеккесә аралашмай ине, ул күберәк шуға борсолдо шикелле. Әйткәндәй, бөгөн мине әрләгән, ситләткән туғандарға ул саҡта ярҙам һорап күп тапҡыр мөрәжәғәт иттем. Рәил ҡулынан килгәндә уларҙы бер ҡасан да иғтибарһыҙ ҡалдырманы. Ә үҙҙәре төрлө сәбәп менән бурыстарын ҡайтарыуҙан, ярҙам итеүҙән баш тартты: – Кейәү бит ул аҡсаны бурысҡа тип бирмәне. Ундай шарт булһа, мин алмаҫ инем, сөнки мөмкинлек юҡ. Беләһең бит, ике йыл инде һаулыҡҡа туйына алмайым. – Бала уҡытабыҙ, үҙебеҙ быйыл кредит алып түләнек. Былтыр Рәил мырҙа ярҙам иткәйне лә бит. Шулай инде, кеше кешегә башлыса бай, хәлле саҡта кәрәк. Һәм абынғанды түпәләүе генә еңел. Мин дә һуңғы сиккә тиклем Рәил менән бергә булырға, уның тормошон яйға һалырға тырыштым. Тик ул үҙе быны теләмәне. Көн һайын талаш ялҡытҡайны. Ә бер көндө ул миңә ҡул күтәрҙе. Бер генә һуғып ҡалһа аңлар, ғәфү итер инем. Улыбыҙ алдында иҫерек килеш сәсемдән һөйрәп йөрөп туҡманы. Данил ҡурҡышынан «Тиҙ ярҙам»ға һәм полицияға шылтыратҡан. Ғариза яҙыуҙан баш тарттым, әммә башҡаса бергә йәшәй алмай инем. Ҡуртымға фатир алып сығып киттем. Бер нисә аҙнанан ирем килеп, фатир асҡысын бирҙе һәм шунда йәшәргә тәҡдим итте. Тик насар ҡылығы өсөн ғәфү ҙә үтенмәне, ҡабат ҡауышырға ла тәҡдим итмәне. Шулай итеп, беҙҙең матур башланған мөхәббәт тарихы, ғаилә тормошо тәүге ауырлыҡтарҙан уҡ юҡҡа сыҡты. Хәҙер ул йортто һатып, бер бүлмәле фатир алып йәшәп ята. Ҡалған аҡсаһын ҡайҙа иткән, нимәгә тотонған, әллә шул аҡсаға йәшәйме – һорашҡаным юҡ. Алиментҡа ла бирмәнем. Ни тиһәң дә, ул мине матур тормошта йәшәтте, бәхетле итте. Теүәл беләм: әгәр дуҫынан алданмаһа, ул һаман да тура юлдан барыр ине. Айырылыу өсөн мин ғәйеплеме? Кемдер, эйе, тиер. Туғандарым да бит, ирен ташланы, тиҙәр. Тик мин Рәилде бай, уңышлы булыуы өсөн генә яратманым. Ябай эшсе булһа ла, хатта таксист булып эшләп, көнөнә мең һум алып ҡайтһа ла йәшәргә ризамын. Тик эсмәһен, тормошҡа битараф булмаһын һәм ҡул күтәрмәһен ине. Ярҙамды ҡабул иткәндә генә тәҡдим итке килә бит. Һаңғырау күңелгә ҡысҡырыуҙан, һөйөүемде аңлатыуҙан арыным. Ә туғандарға, дуҫтарға килгәндә, тап улар Рәилде бай саҡта яратты. Бәләгә тарығас, береһе-бер килеп кәңәш бирмәне, хәлде белмәне.","""Ауырлыҡтар уны һындырҙы"" (Хикәйә)","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 1 1 1 0 1 0 0 1 1 1],9,Хикәйә,8864,https://henek.info/news/s-sm-r-r/2025-11-20/auyrly-tar-uny-yndyr-y-hik-y-4474821,2025-11-20T10:58:00+00:00
"Ҡыҙым 16 йәшендә йөрөгән егетенән ауырға ҡалды. Ғаилә ҡоронда: Яраһы сәскәһе ошолор, тыуыр йәнде ҡыймайыҡ, – тип ҡарар иттек. Егеттең ата-әсәһе менән килешеп, никах уҡыттыҡ, йәштәр үҙ аллы донъя көтһөн тип, ике яҡлап ярҙам итеп, фатир хаҡын түләп торҙоҡ. Тик балаларҙың бергә йәшәргә әллә теләктәре булманы, әллә ғаилә тормошона әҙер түгелдәр ине. Йыш ҡына тауыш ҡупты, кейәү дуҫ-иштәре менән кәйеф-сафа ҡорорға яратты, тапҡан аҡсаһын ғаиләһенә тотонманы тиерлек. Бала тыуғас, хәл тағы ла ҡатмарлашты, ҡыҙымдың да әхирәттәре менән осрашҡыһы, кеше араһында йөрөгөһө килә, тик ул өйҙә ултырырға мәжбүр. Баланы миңә ҡалдырыуҙар, фатирға дуҫтарын йыйып, шау-шыулы табын ҡороуҙар йышайҙы. Күршеләре хоҡуҡ һаҡлау органдарына мөрәжәғәт итеп, бер нисә тапҡыр акт төҙөнөләр, эш сабыйҙы ата-әсәһенән тартып алыуға яҡыная башланы. Ейәнсәремде балалар йортона ебәрмәү өсөн үҙемә алдым, оҙаҡ та тормай йәштәр айырылышып та ҡуйҙы. Ҡыҙым техникум бөтөп, эшкә урынлашты. Ҡыҙына ҡарата баштан нисек һалҡын булһа, әле лә шулай. Хәҙер ейәнсәремә 16 йәш, ул тулыһынса минең ҡарамаҡта. Ҡыҙым 26 йәшендә икенсегә тормошҡа сыҡты, кейәү менән арыу ғына йәшәйҙәр, ҡыҙҙары бар. Ейәнсәремде ҡаҡмай-һуҡмай матур итеп үҫтерергә тырыштым, кеше араһында кәм-хур булмаһын тинем. Үҙемсә, матур тәрбиә биргән кеүек инем. Тик. күптән түгел уның айырлы булыуы асыҡланды. Колледжда бергә уҡыған егет менән дуҫлашып йөрөй. Был хәл мине аяҡтан йыҡты, тиһәм дә артыҡ булмаҫ. Ҡыҙым бала тапҡанда йәш инем, ейәнсәремде аяҡҡа баҫтырыу ҡыйын булманы. Әле мин - пенсионер. Әгәр ейәнсәрем дә ҡыҙым кеүек баланы миңә ҡалдырһа, уны аяҡҡа баҫтыра алмаясаҡмын бит. Ейәнсәремде яманлап бер һүҙ ҙә әйтә алмайым, икәү-ара татыу йәшәйбеҙ, ""нәнәй"" тип кенә тора. ""Абортҡа бар, йәшлегеңде әрәм итмә"" тиер инем, был күрәләтә гонаһҡа этәреү була. Аптырауҙан аръяғына сыҡҡанмын инде. Кәңәш бирегеҙсе. Гөлниса апайығыҙ. Өфө ҡалаһы"".",Ейәнсәремде яманлап бер һүҙ ҙә әйтә алмайым,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,1872,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-05-07/ey-ns-remde-yamanlap-ber-yt-almayym-4227118,2025-05-07T14:13:00+00:00
"Десятиклассник Зазацкий Данил стал победителем финала и его сокомандник из Жулдыстар — одиннадцатиклассник Калмурзин Адилет занял призовое место. В число призеров в индивидуальном зачете вошел одиннадцатиклассник Муратшин Динияр из команды «агли моделс». Ребята взяли победу в юбилейном сезоне Национальной технологической олимпиады. Финал олимпиады проходил с 10 по 15 марта на базе университета ИТМО Санкт-Петербурга. Участники показали теоретические знания по математике, информатике и программированию. В командном инженерном туре командам предстояло разработать алгоритм, который оценит популярность публикаций в социальной сети, учитывая репосты, лайки и дизлайки.",Победители технологической олимпиады,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,670,https://uchbash.com/news/novosti/2025-03-17/pobediteli-tehnologicheskoy-olimpiady-4160067,2025-03-17T15:19:00+00:00
"Бөгөн, тап Халыҡ-ара ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө билдәләнгәндә Баймаҡ районының Ғәҙелбай ауылында йәшәүсе Әнисә Хажи ҡыҙы менән Рәсүл Ғилметдин улы Йортбәковтар ғаилә ҡороуҙарына илле бер йыллығын билдәләгәндәр. Улар икеһе лә ошо ауылда тыуып-үҫә, ғүмере буйы тыуған еренә хеҙмәт итәләр һәм дүрт балаға ғүмер бирәләр. Әлеге мәлдә балаларының, ун ейән-ейәнсәрҙәренең һөйөү-хөрмәтенә төрөнөп йәшәйҙәр. Бергә-бергә оҙон тормош юлы үткән был матур парға бәхетле, матур тормош теләйбеҙ.",Илле бер йыл бергә,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Мөхәббәт ҡиссаһы,487,https://shonkar.com/news/m-kh-bb-t-issa-y/2025-07-08/ille-ber-yyl-berg-4307550,2025-07-08T23:47:00+00:00
"Беҙ йәшәгән донъя изге йөрәкле, мәрхәмәтле күңелле кешеләрһеҙ түгел. Яңы йыл алдынан ысын-ысындан мөғжизәләр булып ҡуя.",Изге йөрәкле замандашыбыҙ балаларҙы ҡыуандырған,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,119,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2024-12-19/izge-y-r-kle-zamandashyby-balalar-y-yuandyr-an-4058723,2024-12-19T08:40:00+00:00
"Сабантуй сөлгеләреМәскәүдә ""Ватан"" оешмасы шәһәрдә ел саен уза торган Сабантуй бәйрәменең язмышы өчен борчылып, шәһәр мэры Сергей Собянинга, Мәскәү татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе Фәрит Фарисовкаһәм Татарстанның Русиядәге вәкаләтле вәкиле Равил Әхмәтшинга ачык хат юллады. Хатта быел Мәскәүдә 6 июньдә Сабантуеның ""Халыкара Сабантуй Фестивале"" дип аталуына гаәпләнү белдерелә. ""Мондый үзгәрешләрне ничек аңларга? Элек ул шәһәркүләм бәйрәм дип аталса, хәзер – Халыкара Сабантуй фестивале. Бер яктан бу аның әһәмиятен һәм дәрәәсен күтәрү булса, икенче яктан – бөтен миллилеген, татарлыгын бетереп ташлау. Соңгысы итди курку тудыра: бәлки, без киләсе, 2020 елгы Сабантуйда бер татар әйбере дә күрмәбез? Чөнки ул хәзер Халыкара фестивальгә әйләнде, ягъни әле 1988 елда Мөхәммәт Миначев(Мәскәүдә Икенче дөнья сугышыннан соңберенче Сабантуй (1987 ел) оештырган әмәгать эшлеклесе - ред. ) яңадан кайтарган, Измайлово паркында уза торган гомумшәһәр татар бәйрәме булмаячак. Димәк, анда, кайсы милләттән булуга карамастан, теләсә кайсы ансамбльләр, музыкаль коллективлары чыгыш ясый алачак. Шуңа күрә Мәскәү мэриясе ягыннан да, татар вәкилләре ягыннан да бу мәсьәләгә ачыклык кертүләрен теләр идек. Безнең Сабантуй татар бәйрәме булып калырмы, әллә безнең Сабантуйдан исеме генә калыр, ә милли эчтәлеге алып ташланыр дигән борчылуларыбызга нигез бармы? дип сорау куя хат авторлары.6 июльдә Мәскәүнең Колменское музей-тыюлыгында ""Сабантуй-2019"" халыкара фестивале узды. Татарстаннан анда Дәүләт шурасы рәисе Фәрит Мөхәммәтшинкатнашты. Киләсе елда биредә федераль Сабантуй узачак. Ул Татар АССР төзелүгә 100 ел тулуга багышланачак. Быелгы федераль Сабантуй Новосибирскидаузды.",Татар әмәгатьчелеге Мәскәү Сабантуеның татарлыгы югалуга зарланып Собянинга хат юллады,['Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1669,https://www.azatliq.org/a/30045938.html,2019-07-09T15:07:11+00:00
"– Рашид Айдынович, нередко планы по созданию новых производств вызывают некоторую настороженность в обществе. Почему так происходит, всегда ли есть основания для опасений? – Действительно, достаточно появиться информации о возможном строительстве какого-либо промышленного объекта, как общество настораживается. Людей можно понять: они привыкли жить в определенной экосистеме и рассчитывают, что то же самое ждет и будущие поколения. Это наше с вами конституционное право, мы должны быть защищены от всех экологических рисков. Но бывает, что опасения разгоняются намеренно, есть силы, которые любую экологическую ситуацию, где можно найти потенциал для протеста, используют в своих целях. – Людям нужно убедиться, насколько проект действительно экологически безопасен. Для этого проводится государственная экологическая экспертиза. Если говорить о возможной разработке месторождения меди в Абзелиловском районе, то там речи о строительстве горно-обогатительного комбината пока не идет, неизвестно, какие результаты покажет геологоразведка. Сначала нужно подтвердить запасы сырья, потом их поставят на учет. Только после этого будут разрабатывать проект, которому предстоит пройти государственную экологическую экспертизу, причем на федеральном уровне, чтобы Росприроднадзор подтвердил, что проект безопасен. Этот процесс достаточно длительный по времени. Кроме этого, есть целый ряд инструментов контроля, сопровождения, мониторинга. Просто взять и вмешаться в экосистему все равно никто никому не позволит. В любом случае, интересы природы будут учтены. – Инвестор, ООО «Салаватское», инициировав встречи с жителями Абзелиловского района, максимально открыто рассказывает о своих планах. Достучаться до каждого непросто, но, наверное, решение правильное? – Я рекомендую инвесторам и органам власти быть максимально открытыми в части экологии. Работать по-другому уже просто нельзя, ведь настороженность в обществе может возникать и из-за дефицита информации. Проект, уже на самой ранней стадии должен быть полностью прозрачным. Считаю, что инвестор в Башкирии, начав встречи с населением, пошел по правильному пути. Это создает определенную уязвимость, но компании часто раскрывают дополнительные сведения, даже если закон того не требует, ведь закрытость может создать еще большие проблемы в будущем. – Строительство Томинского ГОКа (примерно в 40 км от Челябинска), который может стать примером для создания аналогичного производства в Башкирии, поначалу сопровождалось общественным недовольством. Предприятие работает уже 5 лет, и местные жители не высказывают претензий. Значит эта модель вполне рабочая? – В свое время эту ситуацию определенные силы использовали в политических целях, стремясь накалить страсти. Конечно, конституционные права граждан нужно защищать, но с теми, кто пытается спекулировать на этом, выводит людей на улицу, пусть разбираются правоохранительные органы. Любое производство не может совсем не воздействовать на окружающую среду, но сегодня есть много современных отечественных решений, технологий, уже апробированных на многих ГОКах, позволяющих свести такое воздействие к минимуму. Современное предприятие просто не может работать иначе. Ни один государственный орган не даст разрешения на работу без учета природоохранных требований, а они у нас достаточно жесткие. – В стране остались объекты ранее накопленного экологического вреда, например, заброшенные карьеры и др. Возможно ли их появление в будущем? – Сегодня у государства очень жесткие требования. В сентябре 2023 года вступил в силу так называемый «Усольский закон» (446-ФЗ от ) разработанный по поручению президента. Закон направлен на предотвращение ситуаций, подобных возникшей в Усолье-Сибирском Иркутской области, когда после банкротства ООО «Усольехимпром» бремя ликвидации крупного экологического ущерба легло на регион, у которого не было финансовых возможностей. Сейчас Росатом там работает, продолжается ликвидация вреда. Теперь по закону нельзя просто так оставить территорию. Современный бизнес находится под жестким контролем государства и уже не может позволить себе экологическую безответственность. Есть еще и общественный контроль: СМИ, общественные природоохранные организации должны действовать в интересах граждан. Сегодня у инвесторов и власти есть запрос на внешнюю экспертизу, которая могла бы дополнительно подтвердить экологичность проекта. Жители Абзелиловского района могут подключиться к этой работе, вносить свои предложения. Отсутствие экологического образования здесь не помеха, можно привлечь экспертов-экологов. В любом случае, интересы природы и экологического благополучия должны быть учтены властями.",Баҡырҙы тәбиғәткә зарар килтермәйенсә лә сығарырға мөмкин,['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1],6,Иҡтисад,4632,https://shonkar.com/articles/i-tisad/2025-05-29/ba-yr-y-t-bi-tk-zarar-kilterm-yens-l-sy-aryr-a-m-mkin-4254563,2025-05-29T09:05:00+00:00
"Уйнаусылар, ҡулдарын аҫҡа төшөрөп, түңәрәккә баҫа. Алып барыусы оса торған йәки осмай торған әйберҙең исмен әйтеп: ""Осто-осто! "" - ти ҙә ҡулын күтәрә. Башҡалар уның артынан тик оса торған нәмәләргә генә ҡул күтәрергә тейеш. Әгәр кемдер яңлыш ҡулдарын күтәрһә, алып барыусы уға: ""Бар, улайһа һин дә ос! "" - тип, урынын биреп, үҙе башҡаларға ҡушыла, уйын артабан дауам итә. Осто-осто - ҡарғалар осто! Осто-осто - арбалар осто! Осто-осто - сәпсектәр осто! Осто-осто - ҡошсоҡтар осто! Осто-осто - дәфтәрҙәр осто! һ. б. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Осто-осто! ..,['Башҡортостан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],2,Уйын,737,https://akbuzat-rb.ru/articles/uyundar/2021-07-14/osto-osto-2408869,2021-07-14T09:33:16+05:00
"Трассанан ауылға, автобус инмәй, йәйәү атлай торғас, ҡаранғы төшөп китте, 30 декабрь, яңы йыл етеп киләлә, байрам кәйефе юҡ ине, ауылга етә килә, ҙур 100 йәшәр ҡарағас ултыра, ауылға костоправҡа, килгән халыҡ, ағас төбөнә хәйер итеп, тинлектәр ташлап китә инеләр. . беҙ бала саҡтала, шул тинлектәр өсөн малайҙар менән уғыша торғайныҡ, бер нимәлә үҙгәрмәгән икән. . ике малай, бер бәләкәй гена ҡыҙ бала, ҡаранғыла, сутыр - сутыр өйләшеп, аҡса йыялар. якынлаам ҡурҡытырмын тип, сумкамдан аҡса сығарҙым да, кысҡырып йыраҡтан өндәштем: - аумыығыҙ балалар! килегеҙ миңә, аҡса бирәм! - тинем. . тик яныма килергә, берәүҙә ашыҡманы, киреенсә, ҡурҡып ҡасырға тотондолар, ике малай шәп югерҙеләр, тик ҡыҙ бала ғына, ҡолап илай - илай ятып ҡалды. . Йүгереп барып кутәреп алдым. - ҡурҡма! илама! мин һине рәнйетмәйем, мин Гузәл булам, дуҫтар булайыҡ! ҡыҙ бала, башын аҫҡа эйеп, өндәшмәне. - йә ярай, эйҙә ҡайттыҡ! күтәреп ҡызыҡайҙы атларға тотондом, .. кәүҙәгә бәләкәй генә, аяҡтары нәҙек кенә, йока пальто, вязаный шапка, бер ҡат колготки әм быйма менән, өшөгән баланы, бынау ыуыҡта, кем урамға сығарҙы икән? - тигән уй, борсой ине мине. . Бына коттеджым алдына килеп тә еттек! - Исемең кем? , ҡайҙа йашәйең ин? өйөңә оҙатайыммы? .. Башын кутэреп, турайҙыла ҡыҙсыҡ, минэ уҫал ҡараш ташланы: - Наза! минең исемем, ямаҡ исем! ""Наза - коза"" - тип үсекләйҙәр мине. . - ҡалай матур исем! Наза! ул исем тураһында, йырҙа бар: Наза, Наза, Наза матур кыҙ бала! Әйҙә миңә ҡунаҡҡа, пряник менән сәй эсербеҙ, әйзә! - Юҡ! бармайым, мин прәник яратмайым, көн дә прәник, пишинйә, кәнфит, ашайым! мин сосиска менән макарон яратам! - әсәйең өйҙәме? - Юҡ! ҡунаҡҡа китте ул, миңә макарон, сосискалар алып ҡайтасаҡ, вәт! Ҡулымдан тейен тиҙлегендә, икереп төштөлә Наза: - мин ҡайттым! атайым йоҡлап ята өйҙә, өшөп бөттө инде, уға юрған ябып торор кәрәк, йылына уянасаҡ! - тинелә, йүгереп, ике өй аша торған, емерек ҡапҡа аҫтынан шыуышып, ятып инеп китте. Төнө буйы Назаны уйлап, йоҡламай камин ягып сыҡтым, нишләптер ул ҡыҙ, минә, бала саҡтағы уҙемде хәтерләтә ине. Иртән тороу менән, Назаның өйөнә, аяҡтарым үҙҙәре йүгерҙеләр, ҡапка бикле, ярыҡтан кыҫылып ҡына индем, ишектен келәе бикле түгел ине, өй ыуыҡ, иҙәндә кәкерәйеп кенэ, бер ир ята, өҫтөндә ҡат - ҡат сепрәктәр ябылған, янында бәлтәен ябынып, Наза ята. . өҫтәл тулы, ҡатып бөткән прәник, печенье, буш ауыттар, бысраҡ посуда, иҙәндә тәмәке төпсөктәре, буш шешәләр. . Назаны күтәреп, диванға алдымда, ирҙе уятырга тотондом, юрған, одеяло, өҫтөнә ябылған сепрәктәрен, аса торғас, ирҙең үле кәүҙәен күреп, ҡотом осто. Күҙҙәремә йәштәр тығылды, шулайҙа ҡалтыранған ҡулдарым менән полиция номерын йыйҙым телефонымдан. Участковый менән полиция килгәнсе, Назаны мин, ҡосаҡлап йылытып ултырҙым, - Нишләп, атайым улай оҙаҡ, йоҡлай ул? - ораулы ҡарашын Наза минә ташланы, нимә тип, яуап бирергәлә белмәнем, йөрәгем ярылып ҡына, сығып бара ине. Тәфтишсе менән эксперттың арттарынан югереп, тышҡа сыҡтым, - Үлгәненә нисә көн? - Примерно 1 аҙна тирәе, бәлким әҙерәктер ҙә, точноын ғына әйтә алмайым, үлем насильственный түгел, эсеп үлгән, шулай булғас, бөгөн үк, ерләп ҡуйағыҙҙа була! - тинеләрҙә, машинаға ултырып, китеп тә барҙылар. . ашыға инеләр шул, бөгөн 31 декабрь, яңы йыл бына - бына, килеп етергә генә, тора бит! .. Назаны өйөмә алып ҡайттым да, атаын ерләр өсөн, кешеләр эҙләп, ауыл буйлап сығып киттем. . Зыяраттан ҡайтҡас, Назаға ашыҡтым, сәғәт 15:00, Яңы йылға бешеренеп тә өлгөрөргә кәрәк ине, Назам нәҙек кенә ҡулдары менән мине етәкләп, артымдан ҡалмай йөрөнө, ҙур бейек, клуб кеүек өйҙә, ятырап ҡурҡҡанын белә инем. Әленән әле, тәҙерәгә югереп барып, нимәлер шыбырлайҙа, кире килә ине яныма. - Нишләйһең Наза? - тинем йылмайып. - Яңы йылды саҡырам! тиҙерәк кил! - тип өндәшәм, ул мине ишетә ул, сөнки яңы йылда әсәйем ҡайта, ағындым әсәйемде, ныҡ ҡына! былтырҙа ҡайтты, сосиска менән макарон алып ҡайтты, мин яратып ашаған, мәмәй бит ул! - Әйе! Ҡыш бабай ҙа килер ивет? - Юҡ! Мин ҡыш бабайға ышанмайым, сөнки ул иҫерек була, үҙем күрҙем урамда! Мин Яңы йылға ышанам, яңы йыл, араҡы эсмәй! - Ярай, әйҙә макарон ашайыкта, шунан сосиска алырға барырбыҙ кибеткә, килештекме? .. Камин янына килгәндә, йылыға иҙрәп кенә, мыш - мыш, Наза йоклай ине. Бөтә асыуымды йыйып, участковыйға йүгерҙем, юл ыңғайына, кибеттән инеп, күп итеп сосискалар, тәмлекәстәр алған инем, участковыйҙың машинаын күреп, туктаттымда, машинаға икереп менеп ултырҙым. - Һеҙ нишләп, байрам алдынан, неблагополучный ғаиләләрҙе тикшермәйегеҙ? Мәҫәлән, Сафина Наза, үлгән атаы янында, бер аҙна йәшәгән! Ә әсәе, яңы йылға ғына ҡайта! әм юғала! шулмы эшегеҙ? ! - йоҙроҡларымды төйнәп, участковыйға менеп бара инем. - Тынысланығыҙ! Назаның әсәе, шулай юғалып эсте! әйе, яңы йыл байрамына ғына, килеп сыға торғайны шул! тик быйыл йәй ул ҡатынды, урманда үле килеш таптыҡ, ерләнек. Назаға быны белеү, мөим түгел! ә атаы эсмәй ине, ҡасан эсә башлағандыр, мин белмәйем! - Барыбер! эскән ғаиләләрҙәге балаларға ла, байрам әм йылылыҡ кәрәк! Назаны мин, уземә алам, ауылда тағы бармы, эскән ғаиләләр? балаларын мин саҡырғым килә өйөмә, тик мин белмәйем, нисек итеп сакырырға, зинар! рейд эшләгеҙ инде. . мин бер аҙ, тыныслана төшкән инем. . - Ярай, ҡарарбыҙ, мине эшләргә өйрәтмәгеҙ! - тинелә участковый, мине өйөм алдына төшөрөп китте. Табын әҙерләп бөттөк тә, мин икенсе этажға менеп, Назага ишеттермәй генә, иремә шылтыратып, Назаны опекунға алырға ярҙам итеүен ораным, ирем кире ҡаҡманы, байрам ялдары уткәс өйләшермен опека менән тине. - Наза! матурым! минең менән йәшәгең киләме? - тип ораным. . - Әйе, Гузәл апай! сөнки ин макаронды, әсәйем кеүек тәмле бешерәң! - тине, тешһеҙ ауыҙын йырып. . Сәғәт телдәре, курантыны уғырға 15 минут ҡалғас, ҡапҡа алдында көлөшкән, ҡысҡырышкан тауышҡа, Наза менән йүгереп сыҡтыҡ, унда участковый Раиль, рейд эшләп бөтөп, 10 бала менән, безгә ҡунаҡҡа, инеп киләләр ине. Был ваҡиғаға 2 йыл үтте. тик аман да, 30 декабрь етә, йөрәгем тыныс түгел, 100 йәшәр ағас яғын сығып ҡарай башлайым берәй бала өшөп йөрөмәен тип. . Бөгөн 20 декабрь, Назам атаы Раиль менән балаларға саҡырыу ҡағыҙы таратырға сығып киттеләр. . быйыл 3 - сө йыл Яңы йыл ҡаршылайбыҙ беҙҙең өйҙә! .. Был беҙҙең, ғаилә традицияына әйләнде, бөгөн дә Назам - наҙлыҡайым, ""Тиҙерәк кил, Яңы йыл! тиҙерәәәк! "" - тип, тәҙерәгә ҡарап шыбырланыла, - Атай! миндә барам инең менән! - тип, сығып йүгерҙе, бәләкәсем. Тиҙерәк кил, Яңы йыл! беҙ ине түҙемеҙлек менән көтәбеҙ! Аҡ бәхеттәр генә, алып кил! барыбыҙғала!","""Тиҙерәк кил, Яңы йыл! "" Хикәйә. Айгөл Сабитова",['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1],4,Хикәйә,6392,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2022-12-05/ti-er-k-kil-ya-y-yyl-hik-y-ayg-l-sabitova-3058428,2022-12-05T16:20:00+00:00
"Быйыл «Шаян лигаһы»ның өсөнсө миҙгеле бара, проектта республиканың бөтә мәғариф учреждениеларынан 18 йәшкә тиклемге уҡыусылар ҡатнаша ала. 2025 йылда инде Мәғариф министрлығы менән берлектә техникумдар һәм колледждар араһында ғына башҡорт телендә Юмор фестивален башлап үткәрергә уйлайбыҙ. Ғөмүмән, башҡорт телен уйын аша популярлаштырыу йәш йөрәктәрҙә яңғыраш таба, — ти Башҡорт асыҡ КВН лигаһы идараһы рәйесе Урал Кәримов. Башҡорт асыҡ КВН лигаһы Башҡортостан Башлығының йәштәр сәйәсәте өлкәһендәге грант фонды ярҙамында «Шаян лигаһы» ижади кластеры проекты сиктәрендә зона лигаларының өсөнсө миҙгеленә старт бирҙе. Бөтә зона этаптары ла республика Шаян лигаһының ярым финалы этаптары булып тора, иң яҡшы командалар апрелдә «Торатау» конгресс-холында финал уйындарында сығыш яһаясаҡ. Проект БР Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты менән берлектә тормошҡа ашырыла һәм башҡорт телен һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән. Сығанаҡ: Башинформ",Уҡыусылар КВН-да ярыша,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,940,https://amanat.su/news/novosti/2024-12-05/u-yusylar-kvn-da-yarysha-4039258,2024-12-05T12:53:00+00:00
"– Мәҙәниәттә осраҡлы кешеләр юҡ, тиҙәр. Ошо даирәлә үҙ кешегә әйләнеүегеҙ, уңыш-ҡаҙаныштарығыҙ, фиҙаҡәр эшмәкәрлегегеҙ, бәлки, ниндәйҙер кимәлдә бала саҡ хыялдарын тормошҡа ашырыуҙыр? – Европа диңгеҙ йөҙөүсе-сәйәхәтсеһе Христофор Колумб үҙенең Американы асҡанын фанилыҡты ҡалдырғансы белмәй. Ул Һиндостанға ҡарай йөҙә һәм туҡтаған урынын ошо ил тип фаразлай. Һиндостанға китешләй Колумбтың юлын Американың кәртәләп тороуы – диңгеҙсенең ҡаҙанышы түгел. Әгәр Америка булмаһа, Колумбҡа Һиндостанды күреү тәтемәҫ ине. Диңгеҙсенең Американы асыуы, ысынлап та, осраҡлылыҡ. Әммә шул уҡ ваҡытта ошо походҡа барыу, кораблдәр әтмәләү уның мейеһендә алдан өлгөргән мәсьәлә булған. Сауҙагәрҙәрҙең океан аръяғынан яңы тауар, ризыҡ алып килеп яңыса һатыу итеү теләге лә мейеләрендә күптән һалынған булмаһа, Колумб Американы асҡас та, сауҙагәрҙәр алыҫ кеүек күренгән Һиндостан яҡын булған, имеш тә, тип тауар ташырға хыялланмаҫтар ине. Шуның һымаҡ уйҙар һине ниндәйҙер хәрәкәткә килтерә икән, был осраҡлылыҡ тип уйламайым. Осраҡлы ерҙә әҙәм балаһы оҙаҡ тотҡарланмай. Мәҙәниәт минең өсөн ситен түгел ине. Заһир ағайым иҫләүенсә, ""Салауат нисә йәшендә, мин өс йәшлек сағымда"" тип йырҙарға үҙ һүҙҙәремде ҡушып, бүкәнгә менеп гел декламация һөйләгәнмен. Шулай уҡ уҡыған саҡта мәктәп сараларында ҡатнашыу, сценарийҙар яҙыу, үҫә төшкәс клубта бейеү коллективында шөғөлләнеү – былар барыһы ла мейелә теоретик  йәһәттән яйлап әҙерләнгәндер, тип уйлайым. Шулай уҡ аҡыллы, авторитар-демократик етәкселәрҙең ҡул аҫтында эшләү бер килке дәрәжәлә административ алымдарға өйрәткәндер. Әммә уйҙарыңды хәрәкәткә килтермәйенсә яҙмышты яһап булмай. Кемдер ул аҙымды яһарға үҙе йөрьәт итһә, кемгәлер кемдеңдер булышлыҡ итеүе етә. Һуңғыһы минең осраҡҡа тап килә. Үҙемдә ниндәйҙер потенциаль күреүҙәре булдымы микән, бер төркөм ауыл егеттәре мәҙәниәт усағына эшкә төшөргә тигән тәҡдим менән килделәр. Йырсы ла, бейеүсе лә түгелмен бит, тип яуаплауға, уның ҡарауы һөйләй беләһегеҙ, тип кенә ҡуйҙылар. Мәктәптән икенсе мөхиткә күсеүем ҡапылдата булһа ла, һәлкәүлеккә, кире уйларға ирек бирмәй мәҙәниәт дауыл кеүек үҙенең эсенә йомдо. Яңы мөмкинлектәр асты. Ун өс йыл эшләү дәүеремдә етәксе итеп тәрбиәләне. Тап мин эш башлаған һуңғы ун йылда илебеҙҙә этнографияға яңыса ҡараш киңәйҙе. Халыҡтың үҙ асылына – ғөрөф-ғәҙәттәренә, традицияларына ҡайтыуы, йолаларын тергеҙеүе беҙгә лә ҡағылмай ҡалманы. Кейеҙ баҫыу, дирүгә һуғыу шөғөлдәрен тергеҙеү ""Аҡтамыр"" халыҡ клубын асыуға булышлыҡ итһә, фольклор һымаҡ дөйөм халыҡ ижадын, уғата баҙыҡлатып байытыу ""Гөлнәзирә"" башҡорт халыҡ фольклор ансамблен билдәле итте. Әлбиттә, һәр уңыш артында бүртәләй арымай-талмай эшләү, ижади эшмәкәрлек тора. Тамашасы өсөн байрам концертын сәхнәгә сығарыу ябай эш булып күренәлер, әммә уны еренә еткереп эшләү күпме энергия, көс һәм ныҡлы нервылар талап итә. Әүәлерәк, клуб хеҙмәткәрҙәре байрам даталарына ауыл өсөн генә саралар уҙғарһа, хәҙер мәҙәниәттә заман технологиялары өҫтөнлөк итә. Район, республика, төбәк-ара сараларҙа мотлаҡ ҡатнашырға тейешбеҙ. Ә инде уңыштарға өлгәшеү – үҙе бәхет. Эштең татын татыу – ләззәт. Ошо тойғолар артабан да илһамланып, яңы проекттар менән эшләргә теләк тыуҙыра. Шәхсән уңышым бар тип иҫәпләмәйем. Үҙешмәкәр артистарым, һәр йәһәттән ярҙам итергә, ижади идеяларҙы бойомға ашырышырға торған яратҡан коллективым бар. Улар – минең уңышым. – Һеҙ халыҡсан, һутлы телле прозаик ҡына түгел, фәлсәфәүи, моңло күңелле шағирә лә. Илһам сығанағы ниҙә икән? – Илһам – ижадтың башы тип иҫәпләмәйем. Илһамдың килгәнен көтөп ултырһаң, ғүмереңдең иң эшлекле мәлдәрен уҙғарып ебәреүең ихтимал. Шуға күрә ижад кешеһенә көн һайын эшләргә кәрәктер. Пегас сабыуға ҡарағанда, яй ғына атлап барыуҙы хуп күрә тиҙәр бит. Илһам, әлбиттә, ижад кешеһенә төрлөсә киләлер. Кемгәлер тәрән хистәр тоҡаныуы арҡылы, бәғзеләргә, киреһенсә, ғазаплы кисерештәр аша тыуалыр. Мәҫәлән, испан рәссамы Сальвадор Дали иҫ китмәле йоҡларға яратҡан кеше булған. Әммә ул ябай кешеләр һымаҡ карауатҡа ятып йоҡламаған. Дали креслоға ҡунаҡлағас, ҡулына ауыр асҡыс алған, унан ғәйәр аяҡ аҫтына тимер тәрилкә ҡуйған. Йоҡо мәлендә уның ҡулдары бушаған һәм ауыр асҡыстар даңғырҙап тәрилкәгә төшкән. Рәссам тауышҡа уянып киткән. Ҡыҫҡа ғына ваҡытта аңының юйылып тороуы уға яңы идеялар менән уянырға булышлыҡ иткән. Ваҡ-төйәк әйберҙән дә идеялар күреп, ысын ижад кешеләре аҫыл әйберҙәр тыуҙыра. Минең өсөн иң ҡыйыны – аҡ ҡағыҙ тотоп, өҫтәл эргәһенә килеү. Ошоно эшләй алһам, хәлемдән килгәнен яҙа алам тип һанайым. – Талант эйәләрен күп осраҡта икеләнеү, үҙ-үҙҙәре менән ҡәнәғәтһеҙлек ише тойғолар ғазаплай. Уның ҡарауы урта ҡул ижадсылар әрһеҙлеге менән алдыра. Был фекер менән килешәһегеҙме? – Ижадта урта ҡул яҙыусы йә шағир булмайҙыр. Ул йә ысын ижадсы, йә һүҙҙәрҙе шиғри ҡалыпҡа һалыусы. Ғөмүмән, ҡәләм һынап ҡарамаған кеше һирәктер, минеңсә. Шуға ла әйтәләр бит, талант ҡапҡаһы киң һәм асыҡ тип. Шул ҡапҡа егенән дә, аҫтынан да ятып ҡараусылар күп, әммә унан уҙыусылар һирәк. Шул уҡ ваҡытта һәр шиғыр яҙыусыны шағир тип танып булмай. Шағирлыҡҡа өйрәтмәйҙәр, ул шағир булып тыуа. Ул беҙҙең һәр беребеҙ кеүек тышҡы, эске халәттәрҙән азат түгел. Тормош еле уға айырмалы рәүештә ҡарап, ҡаҡҡылау-һуҡҡылауҙан да азат итмәгән. Әммә яҙыусы тормошто ябай кешегә ҡарағанда тулыраҡ, асығыраҡ, ғазаплыраҡ тоя. Ул яҡшы стратег һымаҡ киләсәкте күҙаллау һәләтенә эйә. Шуға ла яҙыусы идеяларынан тыуҙырылған әҫәр күпмелер ваҡыттан һуң реаль ваҡиғаға әйләнеү ихтималлығы ла бар. Ижадта үҙеңдең әҫәрҙәреңдән ҡәнәғәт булыу – ул мейеңде тығында тотоуға бәрәбәр. Мостай Кәрим ижадта әрһеҙлек кәрәк тип әйтә. Әммә ул алама ғәҙәт тураһында һүҙ сурытмай, ә егәрлелекте күҙ уңында тота. Ул – был әйбер яҙып, унда баҫмайҙар, бында баҫмайҙар, тип зарланып йөрөүселәр менән килешмәйем. Сөнки яҡшы тауар кәштә аҫтында ятмай, ул шундуҡ һатылып бөтә. – Әйткәндәй, тәүге яҙған ижад емешегеҙҙе хәтерләйһегеҙме? Ғөмүмән, әҙәбиәткә килгән юл нисек булды? – класта уҡығанда бер нисә шиғырҙы ""Башҡортостан пионеры"" гәзитенә ебәргәйнем, көҙөнә балалар шағирәһе Фәүзиә Рәхимғолова мәктәпкә килде. Беҙ ул ваҡытта бөтөн мәктәп менән колхоз яланында картуф сүпләй инек. Шағирә лә осрашыуға тип яланға килде. Ул минең шиғырҙар баҫылған гәзитте лә алып килгән булып сыҡты. Өҫтәүенә, миңә гәзиттән бүләк тотоп алған. класта ""Ҡышҡы бер көндә"" исемле тәүге хикәйәмде яҙҙым. Минең яҙышҡанды ишетеп, Зиннәт Әминев ауылға ҡайтҡанында шул хикәйәне алып ""Пионер"" журналында баҫтырҙы. Ул үҙе журналда яуаплы сәркәтип булып эшләгән икән. Был хикәйә аҙаҡ уҡыусыларҙың коллектив ижадын туплаған ""Беҙ – баласаҡ иленән"" исемле альманахта донъя күрҙе. Яҙышыуҙы мин етди эшкә һанаманым. Әммә һирәкләп булһа ла матбуғатта баҫылғанды күренекле яҙыусылар Мәүлит Ямалетдинов, Сабир Шәрипов һәр саҡ күҙәтеп барған. класта Учалыла уҙған ижади конференцияла (был сараға мине гәзиттең ул ваҡыттағы редакторы Ғәбделҡауи ағай Ғәрифуллин юлға үҙенең  аҡсаһын түләп, Николай Худовековҡа эйәртеп, автобусҡа ултыртып ебәргәйне) билдәле яҙыусы Рәшит Солтангәрәевтың иғтибарына хикәйәләрем тәл булған. Шунан бирле ул минең яҙғандарыма гел күҙәтеүсән булды. ""Шиғыр менән башыңды ҡатырма, уны барыһы ла яҙа, хикәйәне бик аҙҙар ғына яҙыуға һәләтле"", - тип кәңәштәрен бирер ине. Даими рәүештә ижадҡа етди тотоноуымды үтенеп, хаттар яҙҙы. Йылы итеп яҙған хаттарын әле булһа ла ҡәҙерләп һаҡлайым. Дөрөҫөн әйткәндә, юғарыла телгә алған талант эйәләренең өсөһөнөң дә ижадҡа  фатихаһын алмаһам, бөгөн аҡ ҡағыҙға оронорға йөрьәт итмәҫ инем тип уйлайым. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Әмир Әминев минең оппонентым да, тәнҡитсем дә. Уның иләгенән үтмәйенсә, бер ваҡытта нәшриәткә йыйынтыҡ тапшырырға баҙманым. – Мәҙәниәт менән әҙәбиәт араһында ниндәй уртаҡлыҡ бар? – Рәсәй Президенты В. В. Путин бер телмәрендә матур әҙәбиәт һәм мәҙәниәт йәмғиәтте берләштереүсе ориентир тине. Мин иһә, уларға игеҙәк балаларға ҡараған һымаҡ ҡарайым. Сөнки ошо ике йүнәлеш бер-береһен тулыландырып бөтөн итә. Сценарийҙар мәҙәниәт ихтыяжы өсөн яҙыла, шул уҡ ваҡытта ул мәҙәниәт арҡылы халыҡҡа барып етә, уның күңел талабын ҡәнәғәтләндерә. Шағирҙың хеҙмәте лә мәҙәниәт аша халыҡҡа хеҙмәт итә. Шул уҡ әкиәттәр, спектаклдәр, кинофильмдар ижадсылар тарафынан ижад ителеп, халыҡтың  киң ҡатламына сығарыла. Шуға ла мәҙәниәт менән әҙәбиәтте бер тулҡында йөҙөүсе елкәнле кәмәгә тиңләһәм, һис хата булмаҫтыр. – Мәҙәниәт өлкәһендә эшләүсе хеҙмәттәштәрегеҙгә, етәкселеккә әйтер бер кәлимә һүҙ, теләктәрегеҙ барҙыр. – Әүрәткес, үҙе бер сихри донъя ул мәҙәниәт. Ғүмерҙең шул ҡәҙәр тиҙ уҙғанын да күрмәйһең икән. ""Арт-Ҡоролтай"" республика мәҙәниәт форумында ҡатнашҡанда Белореттан барған режиссер, мәҙәниәттә эшләп, йәшлегемдең уҙып киткәнен дә һиҙмәгәнмен, тип көлдөргәйне. Бар хәселен һалып, йөҙөп эшләгән кеше генә шулайтып әйтә алалыр. Мин дә шул фекерҙәмен. Эшкә битараф булмаған кешене баһалаусы һәр саҡ табыла. Был йәһәттән мин үҙебеҙҙең  етәкселектән уңдым тип әйтә алам. Тәүләп эшкә төшкәндә Зәлифә Әхмәҙи ҡыҙы Әғләмова, унан Ирек Рауил улы Иҫәнғужин, бөгөн район мәҙәниәт йорто директоры Әлиә Айҙар ҡыҙы Вәлиева, Любовь Васильевна Кузьмина, мәҙәниәт идаралығында эшләүсе методистар – киң эрудициялы, заман менән бергә атлаусы етәкселәр. Инновацион алымдарға этәргес көс биреп, һәр йәһәттән ярҙам итеп торалар. Райондың мәҙәни усаҡтарында эшләүсе хеҙмәттәштәремдең барыһын да байрам уңайы менән тәбрик итәм. Яуаплы эштәрендә сабырлыҡ, дәрт-дарман теләйем. – Ҡыҙыҡлы әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт, Сәғирә Сабирйән ҡыҙы. Артабан да ижади уңыштар, дәрт, именлек юлдаш булһын һеҙгә! Н. СӨЛӘЙМӘНОВА. Белорет ҡалаһы. Автор фотоһы.",Эштең татын татыу – ләззәт.,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 1 1 0 0 1 0 1 1 1 1],11,Мәҙәниәт,9436,https://tamasha-rb.ru/articles/detalno/2024-05-03/eshte-tatyn-tatyu-l-zz-t-3752104,2024-05-03T12:36:00+00:00
"Русиянең мобилизацияләнгән хәрбиләре. Архив фотосыфикерләр2022 елның сентябрендә Русиядә мобилизация игълан ителгәннән соң, йөзләгән русияле сугышка чакырылуы турындагы карарны мәхкәмәләргә шикаять итеп караган. Бу хакта илнең бөтен район һәм гарнизон мәхкшмшлшре базаларын анализлап, ""Вёрстка""яза. Русиянең төрле төбәкләреннән кимендә 761 кеше хәрби чакырылыш комиссиясен шикаять иткән, һәр 15 нче кеше иңгән. Мобилизация игълан ителгән беренче атналарда мәхкәмәгә 172 кеше мөрәәгать иткән, 589 кеше – хәрби әзерлек бүлекчәләренә яки фронтка барып эләккәннән соң гына. Алар бөтенесе дә мәхкәмәне үзләрен канунсыз сугышка алуларына ышандырырга тырышкан, өйләренә кайтарып ибәрүне сораган диелә. Мобилизацияне шикаять итеп иң күп дәгъвалар Краснояр крае мәхкәмәләренә бирелгән – 64 кеше. Һәр өченче кеше мәхкәмәдә иңгән. Аннары Башкортстан бара, анда 59 кеше шикаять язган. Свердлау өлкәсендә 44 кеше үзенең хокуклары өчен көрәшкән. Мәскәү өлкәсендә шундый 25 кеше табылган, ә Ленинградта - 14. Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Кимендә 761 русияле мобилизациягә эләгүен мәхкәмәгә шикаять иткән. 52 кеше мәхкәмәне отып өенә кайта алган,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1095,https://www.azatliq.org/a/32599317.html,2023-09-19T10:36:55+00:00
"4 майда Акмәчеттә георгий тасмасын тагып килгән Кырым башлыгы Сергей Аксеновхалыкны сәхнәдән котлады. ""Без Кырым язының биш еллыгын каршыладык. Биш елда күп нәрсә эшләнде. Хаталарыбыз, эшләнмәгән эшләребез дә бар, ләкин барлык йортларда булган тынычлык, татулык с тәрәккыятебезнең нигезе"", диде ул. Эмирали Аблаев (с) һәм Сергей АксеновСүзен озын тоткан Кырым мөфтие Эмирали Аблаев""Хыдырлез — кырымтатар бәйрәме, ләкин бу бәйрәмдә төрле диннәр кешеләре катнаша. Күптән түгел безнең православ дусларыбыз Олы көнне бәйрәм итте. Безнең гомер уйнаудан, биюдән генә тормый, мин сезне якынлашкан Рамазан бәйрәме белән котлыйм"", диде. Былтыр Хыдырлез сәхнәсеннән Федерация шурасы депутаты Ольга Ковитиди""Христос воскрес! "" дип хәрби башлык киев чыгып халыкны шаккатырган булса, бу юлы Русия думасы депутаты Руслан Бальбекбәйрәмгә георгий тасмасын тагып килеп ""Украинадан мөселманнар, Һерсон өлкәсеннән кырымтатарлар килде"", диде. Әммә Бальбек сүзләрен раслаучы андый мөселманнар да, кырымтатарлар да күренмәде. Ә менә Краснодар өлкәсенең Тамань ягыннан килгән бер кырымтатар гаиләсе бәйрәмдә бар иде. Бакчасарайда Хыдырлез бәйрәмеСәхнәгә менгән хакимият төркемендә Кырымның элекеге баш прокуроры, хәзер Русия думасы депутаты булган Наталья Поклонская, Кырым Дәүләт шурасы вице-спикеры Эдип Гафаров, Кырым инженер-педагогия университеты ректоры Чингиз Якубов, Бакчасарай район итәкчелеге һәм башкалар да күренде. Хыдырлез– Хыдыр һәм Ильяс исемле ике изгенең исемененнән килеп чыккан сүз. Бу ике изге ирне ел буе әйләнеп ике яктан килеп очрашкан көнне, 4 майны кырымтатарлар муллык, Хыдырлез бәйрәме дип йөртә. Бу көнне алар түгәрәк калакайны (икмәкне) калкулыктан тәгәрәтеп ибәрәләр. Калакай йөзе белән өскә карап ятса, ел мул булачак дип фаразлана. Хыдырлез бәйрәме Мәскәү Кырымны аннексияләгәнгә кадәр Кырымтатар мәлесе катнашында зурлап бәйрәм ителә иде. 2014 елның 3 маенда кырымтатар халкы итәкчесе Мостафа әмилевне Кырымга кертмәгәннән соң үткәрелгән Хыдырлез бәйрәменә Кырымтатар мәлесе кырымтатарларны килмәскә өндәде. Ул чакта Хыдырлез бәйрәмен оештыруда Бакчасарай районына шефлык иткән Татарстанның зур көч һәм акча сарыф итүе бушка булып чыкты, кырымтатарлар протест йөзеннән бәйрәмгә килмәде. Элекке елларда Хыдырлезга Татарстаннан да ырчылар килгән булса, соңгы ике елда алар бу бәйрәмдә күренми. Кырымны аннексияләгән Мәскәү тарафыннан тыелган Кырымтатар мәлесе Кырымда Русиядән билгеләнгән итәкчеләрнең Хыдырлез һәм башка шундый милли чараларны кырымтатарларның матур тормышын сурәтләү өчен кулланганын белдерде. Соңгы вакытта мондый чараларга кырымтатар оешмаларыннан инде оешкан бер төркем ""итәкчеләр"" даими әлеп ителә башлады. Гадәттәгечә, хакимият аларны алдагы сафларга чыгарып күрсәтеп тора. Бу юлы алар Хыдырлез бәйрәменә үз юлбашчыларына ияреп георгий тасмасын тагып килгән булса, аларны 1 май чараларындагы кебек 9 май бәйрәмендә дә алдагы сафларда көтәргә мөмкиндер.",Кырымтатарларның Хыдырлез бәйрәмендә георгий тасмасы икмәктән өстен булды,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],6,Ҡырым,2884,https://www.azatliq.org/a/29921150.html,2019-05-05T01:26:26+00:00
"Ҡатының йөрөй тигәндә ышанманым. Сөнки беҙҙең барыһы ла һәйбәт, ике балабыҙ бар. Себерҙә эшләп ике ҡатлы йорт һатып алдым, машинаны ике йыл һайын алмаштырам. Унда күберәк ҡатын йөрөй, сөнки мин эштә. Ә өйҙә эшләр өсөн әрһеҙ Нивам бар. Дуҫымдың ҡустыһы. . кафеһында йәш ҡатындар менән танышыуын, унан шуларҙың береһенең йортонда уянып китеүен һөйләгән. Бер нәмә лә иҫләмәйем. Но янда ятҡан бисә матур булғас, тынысландым. Иҙәндә асыҡ ултырған шарапты алып һемерҙем дә, теге ҡатынды ҡыҙыҡ күреп фотоға төшөрөп алдым, тип дуҫҡа күрһәткән. Дуҫ шунда уҡ таныған. Минең ҡатынды ла, беҙҙең бүлмәне лә. Ошо ҙур карауатты йоҡо бүлмәһенә дуҫым индерешеп йөрөгәйне. Мин ҡайтҡас вис һөйләп бирҙе, фотоларҙы күрһәтте. барма себергә, һин, братан, унда үлә яҙып эшләйһең, ә ҡатының! .. Һөйләштек ҡатын менән. Унан алда туғандарҙың ҡатындың йөрөгәне тураһында иҫкәртеүҙәре вис ысын булған. Айрылырға уйлаһаң, айырылайыҡ. Тик донъяны икегә бүләбеҙ. Ҡыҙҙарҙың береһе һинең менән, береһе минең менән ҡалыр тине. Үлтергем килһә лә, тыйылдым көскә. Сөнки бер һуҡһам, үлтерә һуғырмын тип ҡурҡтым. Нисек мин ҡыҙҙарымды бүләйем? 12 йәштәге өлкән ҡыҙым барыһын да аңлай. Атай, ташлама беҙҙе, тип илай. Ә ҡатын минең барыһын да белеүемде һәм скандал сығармауымды уйнашлыҡҡа рөхсәт тип ҡабул итте шикелле. Хәҙер әйтеп тә тормай сығып китеп юғала таңға тиклем. Тиҙҙән себергә китергә тағы. Айырылып китергәме икән? Д.","Балаларҙы бүлешәбеҙ, тине ҡатын",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Йөрәк,1389,https://shonkar.com/articles/y-r-k-sere/2025-05-21/balalar-y-b-lesh-be-tine-atyn-4245540,2025-05-21T22:00:00+00:00
"Республиканское министерство предпринимательства и туризма опубликовало календарь новогодних мероприятий, которые состоятся в регионе с 26 декабря текущего года по 9 января будущего.",Календарь новогодних событий в Башкирии,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,182,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2024-12-20/kalendar-novogodnih-sobytiy-v-bashkirii-4066932,2024-12-20T22:30:00+00:00
"Шәүкәт Богданов7-17 июнь көннәрендә Сембердә болгарчылыкка багышланган конференция узачак. Аны ""Болгар яңарышы"" оешмасы ""Болгар мохтарияте"" белән бергә уздыра. Оешма итәкчесе Шәүкәт Богданов белән шул чара һәм татар-болгар мәсьәләсе турында сөйләштек. –Шәүкәт әфәнде, әлеге чарага Болгарстаннан кемнәр чакырулы? – Егермеләп кеше килергә теләк белдерә. Алар Болгарстан тарихчылары, эшмәкәрләр, мәдәният өлкәсе вәкилләре. Әлеге халыкара конференциядә катнашучы кунакларны июнь аенда уза торган Изге Болгар ыенына да алып барырга уйлыйбыз. ыенга балкарлар, карачайларны да чакырдык. 2010 елда инде шундый бер зур чара уздырган идек. –Сез Болгарстан белән даими элемтәдә торасыз, аларны беренче чиратта нәрсә кызыксындыра? Ни дисәң дә, без мөселманнар, алар православлар. – Алар безнең тарихыбыз белән бик кызыксына. Болгарстаннан бер төркем вәкилләр Татарстанга килгәч Казан, Биләр, Алабуганы зур кызыксыну белән карадылар. Хәтта аларның ""Биләр-тур"" дигән ширкәте дә бар. Алабугага баргач Шишкин, Цветаева музейларын карарага тәкъдим иткән идем, әмма алар үзләренә Болгар тарихы гына кызыклы булуын әйтте. Ак мәчет (Чертово городище), Ибраһимбәк һәйкәлләрен бик игътибар белән карадылар. Фин-угыр халыклары Эстония, Маарстан белән даими элемтәдә тора. Алар мордва белән мари халыкларын яклыйлар. Безгә дә Болгарстан ярдәм кулы суза, ә бездә шуны аңламауга салышалар кебек. Татарстанның элекке президенты Миңтимер Шәймиев 2012 елда үзе Варнада безнең тарихыбызга кагылышлы зур конференциядә катнашты, ләкин безнең тарихыбыз, тамырларыбыз бер икәнне кайбер бәндәләр аңларга теләми. –Кемнәр теләми һәм нәрсә дип әйтәләр? – Бөтендөнья татар конгрессы, тарихчы Рафаил Хәкимов, мисал өчен. Кызганыч ки, безнең тарихыбызга ачыклык кертергә теләмиләр. Күптән түгел археолог Фаяз Хуин ""ТНВ-Планета"" каналында тарих турында сөйләде. Шул ук Алабугада Иван Шишкин, Марина Цветаева булганны искә төшерәләр. Ә Ак мәчетне, Ибраһим бәк һәйкәлләрен күрсәтмәделәр, мин шуңа бик гаәпләндем. Шуңа йөрәк әрни. Тарихын белмәгән милләтнең киләчәге юк. Менә хәзер Согуд Гарәбстанына, Пакстанга барып кайткан яшьләр бабайларны ""Ислам шартларын дөрес үтәмисез"" дип өйрәтә башладылар. Алар кеше үлгәч өчесен, идесен уздырмагыз, Шәһри Болгарга йөрмәгез диләр. Шуңа тарихны белмәгәч мөселман өммәтендә бүлгәләнү китә. Монда ислам динен беренче булып безнең болгар бабаларыбыз 922 елда кабул иткән. –Бәлкем сез аңларга теләми дигән оешмалар, шәхесләр татарларның бүлгәләнүен теләмидер. Себер татар, керәшен татары, болгарлар. Барысы да шулай бүленә башласа дип борчылалардыр. – Соңгы анисәптә керәшен татарлары без татар түгел, керәшен диде. Күп кешеләр татар булырга теләми, чөнки рухи яктан да, физик яктан да татарларга бик каты һөүм бара. Гарәп илләрендә дә, татар дисәң, ""әстәгъфирулла"" диләр. Татарлар исламга бик зур зыян салган. Хаиларга, баргач та үзегезне татар дип түгел, ә Русия мөселманы дип әйтегез, диләр. –Болгар дип аталсак бу хәлләр булмас дип уйлыйсызмы? – Юк. Безнең тарихыбыз Болгар мирасы белән бәйләнгән. Идел буенда татарларның каберлекләре дә юк, мирасы да юк. Ә болгар археология калдыклары ике меңләп. Юкка гына Владимир Жириновский безне Монголиягә кумый. Безнең монголлар белән бернинди бәйләнеш юк. Шул татар исеме сәбәпле, милләтебез елдан-ел кими бара. Без мирасыбызга битараф булу сәбәпле, бабаларыбызның рухы рәни. Мисал өчен, Х гасырда кызыл кирпечтән ясалган Болгар мунчасын төзекләндерергә дип акча ыя идек. Ул мунчаның биш бүлмәсе булган: ике бүлмәсендә чабынганнар, бер бүлмәсендә юынганнар, берсендә якканнар, берсендә чишенгәннәр. Идән астында кайнар һава йөреп ылыткан. Тәрәзәләр дә пыяладан булган. Бу бит Х гасырда ук булган. Башкалар шундый мирас белән горурланып ярдәм итәр иде. Күпме генә безнең эшмәкәрләргә, дин әһелләренә ярдәм сорап карамадым. –Ә сез шул Ульян өлкәсендә табылган мунчаны кабат торгызу өчен матди ярдәм сорадыгызмы? – Бездә проект эшләнгән иде һәм аны кардан, яңгырдан саклау өчен япма эшләү кирәк иде. Без аны инде эшләдек-эшләвен. Пенсионерлар меңәр сум кертте, шулай ук Болгарстаннан акча ибәрделәр. Эшмәкәрләр дә бераз булышты, әмма бик аз. Безнең эшмәкәрләр Татар кызы бәйгесенә, Мәүлид уздыруга акча табалар. Мин аңа каршы түгел, әмма мирасыбызны саклап калуга да азрак ярдәм итсәләр була бит. Кол Галигә һәйкәл куйганда да татар мохтариятеннән каршылык күрдек, аннары безнең губернатор Сергей Морозов хуплагач йөз белән борылдылар. Нәтиәдә бөтен эшләгән эшләрне үзләренеке итеп күрсәтте. Мине инициатор итеп кенә калдырдылар. Ярар мин аңа борчылмыйм, иң мөһиме һәйкәл булды. –Бу татар-болгар мәсьәләсендә тарихчылар ни сөйли? – Фаяз Хуин ""Болгар дәүләте"" дигән китабында археологлар буларак казу эшләре алып барганда төрле халыклар эзләрен табабыз, ә татар дигәннекен табылмый, диде. Шул китабы өчен аны хәтта Казанның 1000 еллыгы тантанасына да чакырмадылар, гәрчә ул бу чарага бик зур өлеш керткән булса да. Тарихчыларга һөүм бара. Шул ук академик Мирфатыйх Зәкиевны алыгыз. Ул Происхождение татар и тюрков дигән китапны Казанда бастырырга мөмкинлек бирмәделәр, шуңа Мәскәүдә бастырдым, диде. Галим Әбрар Кәримуллинны да Татарлар: исемебез һәм исемебез китабы өчен күпме генә хурламадылар. Тарихчы Альфред Халиковның Алабугада хәтта казу эшләре алып барганда чатырларына кадәр яндырдылар, машина белән чүп-чар алып килеп ташлыйлар иде. Менә татарлардан безгә шундый һөүм бара. Безнең бит галимнәр исемнәрендә дә әл-Болгари дигән атамалар бар, әл-Татари дигәнне ишеткән юк. Татар ул милләт булса ана телен яклап меңнәрчә кеше урамнарга чыгар иде, шуңа бу милләт түгел, ә ""население"". Һәр милләт телен, мирасын якларга тырыша.","""Татар чын милләт булса, ана телен яклап урамнарга чыгар иде""",['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Татарстан,5567,https://www.azatliq.org/a/26924228.html,2015-03-30T13:20:31+00:00
"Аптеканан һатып алынған һолоно, өс литрлыҡ банкаға оло ҡалаҡ менән бер аш ҡалағы йыуып һалып, (өйөп һалып, йыуғанда өҫкә йөҙөп сыҡҡан буштарын түгәм, тултырып һыу ҡойорға. Һыулы банканы ҙур кәстрүлгә һыу һалып шунда ҡуйып, ҡайнатырға кәрәк. Ҡайнап ултырғанда тәүҙә һоло өҫкә ҡалҡа, аҙаҡ ҡайнай-ҡайнай аҫҡа төшөп ултыра. Шунан банканы алып, һыуытып, һөҙөргә кәрәк. Был төнәтмәне көн һайын ас ҡарынға бер сынаяҡ эсергә кәрәк. Һыуытҡыста һаҡлайым. Ике банка эскәндән һуң, өс аҙна ял итергә, аҙаҡ тағы берҙе ҡабатларға. Мин шулай итеп эсә башлағандан һуң, күҙ теймәһен, хәлем күҙгә күренеп яҡшырҙы. Атлаған саҡта ла әсетеп ауыртҡан бауырым баҫылды, хәҙер ауыртмай, хәл инеп китте, ойоған ҡул-бармаҡтарымды бөтөнләй оноттом. Үҙәк көйөү, туҡтауһыҙ кикереү кеүек нәмәләр ҙә юғалды. Майлыны ашаһам – төнөн ауырый торғайным, Аллаға шөкөр, тәмләп кенә, әҙләп майлыны ла ашайым. Хәҙер үҙем икенсе банканы эсеп бөтөп киләм, башҡаларға ла ҡайнатып биреп, ҡарап эсерер кәрәк. Әйтмәһәң эсергә оноталар бит. Бына шулай, һаулыҡ үҙебеҙҙең ҡулда. Теләһәк һауығабыҙ, теләмәһәк, йыбанһаҡ, ауырып тик ятабыҙ инде. Яҙырға онотҡанмын, эс ҡаталау проблемаһы бар ин, момент яйға һалынды, йомшартам, тип көн дә йәшелсә генә лә ашап булмай, үҙ бер бәлә ине. Шунан, бит тиреһенең ала-сола булып торған төҫөн тигеҙләй, матурлай. Рәзилә Ямалеева. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","Теләһәк һауығабыҙ, теләмәһәк, ауырып тик ятабыҙ инде.",['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Сәләмәтлек,1988,https://henek.info/articles/----+-+/2025-05-06/tel-k-auy-aby-tel-m-k-auyryp-tik-yataby-inde-4224885,2025-05-06T12:45:00+00:00
"Кырымтатарларның тарихи-мәдәни мирасына багышланган күргәзмә ачылышында Украина президентының кырымтатар мәсьәләләре өчен аваплы вәкәләтле вәкиле Мостафа әмилев тә катнашты. Чакырылган кунаклар арасында – Парламент ассамблеясындагы төрле илләрнең делегацияләре, мәхкәмәләр вәкилләре, Европа кеше хокуклары шурасы, Европа шурасы итәкчелеге, Европа шурасының дипломатик корпусы вәкилләре, аннексияләнгән Кырымда кулга алынган кырымтатарларның адвокатлары, Украина кеше хокукларын яклаучылары, халыкара оешмалар вәкилләре. Европа шурасының Парламент ассамблеясы бинасыМостафа әмилев күргәзмә ачылышында ясаган чыгышында 1944 елгы геноцид вакытында кырымтатарларның мәдәни мирасы юк ителде диде. ""Бу мәдәни геноцид мәсьәләсе иде. Геноцид вакытында юк ителгән мәдәни мирасны Совет берлеге таркалганнан соң яңадан торгызу өчен халык бар көчен куйды"", диде ул. Күргәзмәдә кырымтатар мәдәнияте, сәнгате үрнәкләре, тарихи фотолар, истәләкле әйберләр такдим ителде. Кырымдагы вазгыятькә багышланган тыңлаулардаПарламент ассамблеясында Кырым, сәяси тоткыннар белән бәйле тыңлаулар үтте. Мостафа әмилев, адвокат Николай Полозов, Кырымтатар мәлесе рәисе урынбасары Әхтәм Чийгозның әмәгате Эльмира Аблялимова Парламент ассамблеясы депутатларына Кырымда кеше хокуклары бозылу, Кырым мәхкәмәләрендә кырымтатарларны хөкем итүләр, Русия хакимиятләренең кырымтатарларга карата репрессияләре хакында сөйләде. Адвокат Николай Полозов украин сәяси тоткыннары мәсьәләсендә Европа институтларының пассивлыгы Кремльнең репрессияләрне дәвам итү теләген арттыра диде.26 февраль митингынабәйле ачылган инаять эше нигезендәкулга алынганһәм хөкем ителүче Ахтем Чийгозны азат итү өчен кичекмәстән гамәлләр кылырга, аның эше турында резолюция чыгарырга чакырды Полозов. Николай Полозов""Ике ярым ел барган мәхкәмә утырышларында Ахтем Чийгозның гаебен раслаучы дәлилләр китерелмәде, сорау алулар аша үткән 200 шаһиттән бары берсе генә аның гаепле булуы турында сөйләде. Соңгы бер ел дәвамында Чийгозның хокукларын бозып аны хәтта мәхкәмәгә дә китермиләр. Ул гаепсез кеше, ул башка украин тоткыннары кебек тоткын булып кала. Аларны коткарырга кирәк"", дип чыгыш ясады адвокат. Эльмира АблялимоваЧийгозның әмәгате Эльмира Аблялимова да Кырымдагы хәлләр, ирен хөкем итү эше хакында сөйләде. Ул Европа халыкларының Чийгозны иреккә чыгарырга ярдәм итәчәгнә ышануын белдерде. 17 июньдә Аблялимова үзенең гомеренә Кырымда куркыныч яный дип исәпләвенбелдергән иде. Кырым көннәре Страсбургта Кырымтатар Мәлесе, ""Возрождение"", ярдәмендә Парламент ассамблеясының вице-президенты, Мостафа әмилевнең ярдәмчәсе, Украина Югары Радасы депутаты, хокук яклаучы Георгий Логвинский тарафыннан оештырылды. Украинаның Парламент ассамблеясындагы рәсми вәкиле Дмитрий Кулеба бу арт-проект күңелдә сигналны тагын да көчәйтә дип язды. Георгий Логвинский исә, Украина һәм Кырым мәсәләсе Парламент ассамблеясының көн тәртибеннән төшмәсен өчен, Украина делегациясе кулыннан килгән бөтен нәрсәне эшләячәк диде.",Страсбургта Кырым көннәрендә кырымтатар тоткыннары мәсьәләсе дә күтәрелде,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Ҡырым,2945,https://www.azatliq.org/a/28587440.html,2017-06-30T06:01:28+00:00
"Тип урока: Урок изучения нового материала (смешанный: беседа, исследование) Формы работы учащихся: эвристическая беседа, работа с текстом, групповая работа, поисковая деятельность. Ход урока – Добрый день, ребята! Надеюсь, на плодотворное сотрудничество в течение предстоящих 40 минут. (Звучит фоном военная музыка. ) – Какие ассоциации у вас возникают при прослушивании этой музыки? (Ответы учащихся. ) – Как вы думаете, наша тема будет связана с чем? (С военной тематикой. ) – А как связаны литература и Великая Отечественная война? (Ответы учащихся. ) – Чей это портрет? (Портрет А. Т. Твардовского. ) – Верно, мы будем говорить о поэте-фронтовике А. Твардовском и его произведении. Давайте закрепим знания, полученные на прошлом уроке. Поиграем в игру «Правда или вымысел? » Ребята, я буду вам читать факты, а вы если согласны с этим, поднимаете «лайк», а если нет – то «дизлайк». (У каждого учащегося картинка с символами. ) Учитель после каждого факта дает правильный ответ, комментирует. Твардовский начал сочинять первые стихи, когда не был еще обучен грамоте. Он начал сочинять стихи еще до овладения первоначальной грамотой: «Хорошо помню, что первое мое стихотворение, обличающих моих сверстников, разорителей птичьих гнезд, я пытался записать, еще не зная всех букв алфавита и, конечно, не имел понятия о правилах стихосложения. Я отчетливо помню, что было страстное, горячее до сердцебиения желание. и лада, Ряда, и музыки, - желание родить их на свет — немедленно, чувство, сопутствующее и доныне всякому новому замыслу». (Фото в детстве) Твардовский был дважды женат. На протяжении 40 лет писатель прожил лишь с одной-единственной женщиной, которую звали Мария Илларионовна. Мария Илларионовна Твардовская (Горелова) — жена, секретарь, друг и соратник великого русского советского поэта Александра Трифоновича Твардовского. Сорок лет Твардовские прожили вместе. Все эти годы Мария Илларионовна была секретарём, курьером и редактором мужа. Младший брат Александра Твардовского, Иван, тоже стал писателем и литературным деятелем, но в отличие от брата он также увлекался резьбой по дереву и металлу. Иван Трифонович Твардовский (1914 – 2003) — русский литератор, краснодеревщик, резчик по дереву и кости, диссидент.  Младший брат поэта Александра Твардовского. У поэта была традиция. Каждый год на день рождение своей единственной супруге он дарил букет, который состоял из цветов белой сирени. Каждый год в день рождения жены Александр Твардовский обязательно дарил ей огромный букет белой сирени. Казалось бы, ничего особенного в этом нет, за исключением того, что Мария Илларионовна родилась 28 января и просто так купить сирень в это время года просто невозможно. Тем более, это было почти фантастикой для реалий советского времени. В Смоленске есть памятник Твардовскому и его герою Василию Теркину. Бронзовый памятник поэту А. Т. Твардовскому и герою его самой известной поэмы В. Теркину открыт накануне празднования 50-летия Великой Победы 2 мая 1995 г. (Фото памятник. ) – Ребята посмотрите на экран. Вот этот памятник автору и его герою. Сегодня мы будем говорить об этом замечательном персонаже – Василии Теркине. Тема нашего урока: Василий Теркин – защитник родной страны. – Чему мы должны сегодня научиться? Какова цель нашего урока? (Примерные ответы учащихся. ) – Спасибо, ребята. Мы сегодня с вами проанализируем образ Василия Теркина, узнаем его характер, научимся рассуждать, работать в команде. Главный труд Твардовского в годы войны – поэма «Василий Теркин» (1941 – 1945 гг). Эта книга передает картину фронтовой жизни, показывает человека на войне с его мыслями, чувствами, поступками. Какой жанр этого произведения? (Поэма. ) Ребята, а что такое поэма? (Ответы учащихся. ) Поэма — это лиро-эпический жанр, крупное или среднее по объёму стихотворное произведение. – Итак, Василий Теркин –это поэма про бойца. Сегодня мы открываем исследовательскую площадку. Выберите себе научного руководителя (каждая группа выбирает одного руководителя). Будем работать с двумя гипотезами. Гипотеза для первой группы: Теркин – простой солдат, для второй: Теркин – герой. Вы должны будете доказать или опровергнуть данную гипотезу. (На доске открываются гипотезы. ) На нашей площадке мы заведем личное дело бойца Василия Ивановича Теркина. У каждой группы свое личное дело. По ходу нашего исследования вы будете заполнять личное дело бойца. Можно использовать текст поэмы и цитаты из нее, которые есть на каждом столе. Первым делом нужно вклеить в личное дело фото человека. У вас на столах портреты Теркина, написанные известным художником –иллюстратором Г. Верейским. Выберите подходящий и вклейте в личное дело. Работа с цитатами – Поразмышляем над тем, почему Твардовский выбрал такое имя своему герою. Почему Василий? А что значит Теркин? (Василий – простое имя, частое, обычного человека, рифмуется со словом Россия. (Найти цитату Праздник близок, мать-Россия, Оберни на запад взгляд: Далеко ушел Василий, Вася Теркин, твой солдат), Теркин – тереть, тертый калач. ) – Сколько ему лет? (25. ) (Учащиеся читают цитату с возрастом Теркина: «Сколько лет живем на свете? Двадцать пять! .. ». ) Если 25 лет ему в 1941 году, то какой его год рождения? (1916. ) А персонаж Василий Теркин когда родился? (В 1939 г. ) А до скольких лет он планирует прожить? («. Я большой охотник жить Лет до девяноста. "" «. Мне как раз пожить охота, Я и не жил-то ещё…». «. Я большой любитель жить, Как сказал заране. » «Что, большой любитель жить,    Выжил я, ребята» ) Какая его черта проявляется в этих словах? (Он оптимист, не унывает) – Откуда он родом? («. А не носит писем почта В край родной смоленский твой. ». ) – Чей он земляк? (Твардовского. ) – У него есть родные? («. остался в стороне  Тёркин мой Василий.  Не случилось никого  Проводить в дорогу. ») – Зафиксируйте в личном деле данные. Какова его внешность? (Красотою наделён Не был он отменной,   Не высок, не то чтоб мал,   Но герой – героем. ». «И пускай ты даже ростом  И плечьми всего не взял. »   «Хорошо, что легок телом. ») Какие у него увлечения? (Играет на гармони, любит рассказывать истории, «. Балагуру смотрят в рот», «. Только взял боец трёхрядку,  Сразу видно – гармонист. ». ) Как он относится к Родине? («. Мне не надо, братцы, ордена, Мне слава не нужна,  А нужна, больна мне родина,  Родная сторона! .. ») Подберем ассоциативный ряд: Теркин: Т ерпеливый, Е стественный, Р ешительный, К расноречивый, И сключительный, Н еунывающий. Запишите в личное дело его качества. –Найдем цитаты, говорящие о его подвигах. (Читают цитаты. ) «. Встал один и бьет с колена Из винтовки в самолет». «. И не каждый день сбивают Из винтовки самолёт. » «. Генерал награду выдал. » Работа с учебником – Обратимся к тексту.  Откройте страницу 132, прочитаем отрывок. Первая группа ищет слова, характеризующие Теркина как простого солдата, а вторая – героические поступки. Что доказывает, что Теркин обычный солдат, один из многих? А что говорит о том, что он герой. (Ответы каждой группы учащихся. ) Кого называют защитником родной страны? Можно ли назвать защитников Отечества героями? А Василий Теркин Защитник Родины? Следовательно, он кто? (Герой) Вспомним наши гипотезы. Теркин – простой солдат. Теркин – герой. К какому выводу вы пришли? Прошу ответить первую группу. Прошу ответить вторую группу. (Ответы учащихся. ) Вывод: Василий Теркин – герой, защитник родной страны и простой солдат. (На доске появляется запись. ) – Искусственный интеллект обобщил все вышесказанное и сгенерировал текст о Василии Теркине. Посмотрите, согласны ли вы с нейросетью. Отредактируйте его. Работаем в группах. Текст из нейросети. Василий Теркин – герой или обычный солдат? Василий Теркин является настоящим героем в истории Отечественной войны. Он появляется на страницах романа Владимира Твардовского ""Василий Теркин"" как молодой парень из простой семьи, который вступает на службу в армию. Внешне Василий Теркин выглядит как обычный человек средних лет. У него высокий рост, потертая одежда, небрежная причёска. . Взгляд Василия Теркина глубокий и молчаливый, он угрюмый и неразговорчивый. Василий Теркин - это символ бескорыстной преданности родине и вечных ценностей. Он готов пожертвовать своей жизнью ради других, не задумываясь о собственной безопасности. Несомненно, Василий Теркин - реальный герой, чей подвиг и пример достойны восхищения и почитания. Он - обычный офицер, но его дух и сила характера превращают его в героя. (Ответы учащихся. Указывают на ошибки. ) – В центре поэмы образ бойца – героя, простого солдата. А как бы мог выглядеть современный Теркин? Вот картинка из нейросети. (На экране портрет из нейросети. ) Ребята, а в наше время могут ли быть такие Теркины? Предлагаю познакомиться с современным героем, который совершил подвиг, ничем не уступающий подвигу Василия Теркина. Просмотр видео про Фаниса Хусаинова – Ребята, можно ли назвать нашего земляка современным Василием Теркиным? (Ответы учащихся. ) Итоги урока Рефлексия. Ребята ответьте, пожалуйста: что вы узнали на уроке? Что понравилось больше всего? Чему вы научились? Сейчас предлагаю провести самооценку урока. В табличках оцените свою работу на каждом этапе урока. Самооценка, оценивание учителя. – Сегодня на уроке мы познакомились с удивительным героем. Герой поэмы Василий Теркин создан автором как образ солдата, героя народных песен, частушек. Этот герой «свой парень», какой есть в каждой роте и в каждом взводе. Он смелый боец, готовый всегда прийти на помощь и жизнь отдать за товарищей. Даже в самых страшных ситуациях он не падает духом и способен поддержать других. Этот собирательный образ был близок каждому солдату и потому полюбился читателю того времени. Василий Теркин воплотил в себе русский национальный характер. Уже на следующем уроке вы подробно познакомитесь с данной поэмой, обсудите его языковые особенности. Желаю вам удачи, ребята! Домашнее задание: 1. Прочитать главы поэмы «Василий Теркин» в учебнике (стр. 124 – 157). 2. Принести информацию о своем герое. 3. Написать характеристику Василия Теркина.",Василий Теркин – защитник родной страны,['Дин' 'Донъя' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1],4,Мәғариф,9973,https://uchbash.com/news/russkiy-yazyk-i-literatura/2024-11-28/vasiliy-terkin-zaschitnik-rodnoy-strany-4027958,2024-11-28T11:26:00+00:00
"Башкортстан мөселманнары Диния нәзарәте рәисе Айнур БиргалинфикерләрУфаның Калинин районы мәхкәмәсендә Башкортстан диния нәзарәтендә эшләгән Зимфир Габдракиповның шикаяте карала башлаган, ул нәзарәттән ике миллион сум тирәсе хезмәт хакы бурычын түләттерүне сорый. Бу хакта ""Коммерсантъ""иткерә. Кичә, 4 октябрьдә узган утырышта Башкортстан мөфтие Айнур Биргалиннан сорау алганнар. Ул шикаятьтәге таләпләрне танымаган, Габдракипов кайчандыр минем дустым иде, ул бушлай эшләргә сүз бирде дигән. Мөфти моңа дәлилләр китерә алмаган. Киләсе утырыш 17 октябрьдә үтәчәк диелә. Биргалин мәхкәмәдә әйтүенчә, Зимфир Габдракипов өч ел эчендә диния нәзарәтенә ""килмәгән диярлек"". ""Башта ул нәрсәләрдер эшли иде, минем белән сәфәргә баргалады, ниндидер чаралар булганда кунакларны каршы алырга булышты. Бетте! Бүтән бөтенләй бернинди оештыру эшләре дә башкармады"", дигән ул. Габдракиповның дәгъвасына фикер белдереп, мөфти үзенең дә Башкортстан диния нәзарәтендә эшләгән өчен акча алмавын әйткән. ""Мин дә хезмәт хакы алмыйм, хәйрия өчен эшләгән кебек эшлим. Әгәр кешенең акчасы булмаса, ул анда эшләмәс иде. Безнең оешма сәүдәгә корылмаган, итимагый. Ул теге вакытка безнең 90 млн сум бурыч барлыгын белә иде. Без хезмәт хакы түли алмаган булыр идек. итмәсә, эшләмәгән көннәре өчен дә түләргә куша"", дигән ул. Биргалин әйтүенчә, Зимфир Габдракипов хезмәт хакы кирәкми дип ышандырган, моны ""шаһитләр янында да, шәхси сөйләшүдә дә әйткән"", әмма мөфти моны раслардай документлар юк дигән. Август уртасында Башкортстан диния нәзарәтендә эшләүчеләр -Марат Якупов, Зимфир Габдракиповһәм аноним булып калырга теләгән тагын бер хезмәткәр берничә ел буе хезмәт хакларыбызны ала алмыйбыз дипзарланган иде. Шул ук вакытта Башкортстан мөфтие Айнур Биргалин мөфтиятнең хезмәткәрләре алдында хезмәт хакы бурычлары юк дип белдерде. Ул Якупов белән Габдракиповны ""үз эшенә намуссыз карады"" дип әйтте һәм аларның чит илләргә йөрүен сөйләде. Якупов үз чиратында Согуд Гарәбстанына үз хисабына һәм Биргалин итәкчелегендә эш сәфәренә баруын белдергән иде. ""Пруфы"" мәгълүматынча, Башкортстан мөселманнары диния нәзарәтенең үз хезмәткәрләре каршындагы бурычы 10 миллион сумнан артык. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Мин дә хезмәт хакы алмыйм"": Башкортстан мөфтиеннән хезмәт хакларын түләмәү белән бәйле мәхкәмәдә сорау алганнар",['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2245,https://www.azatliq.org/a/32624045.html,2023-10-05T08:20:58+00:00
"Әнвәр Давыдов бюстыҺәйкәл ачу тантанасында Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановһәм Самара өлкәсе губернаторы Дмитрий Азаровкатнашты. Бюст ачу тантанасы бүген Самар өлкәсендә узган Бөтенрусия авыл Сабантуе кысаларында оештырылды. Ул шулай ук шагыйрьнең 100 еллык юбилеена багышланды. Һәйкәлне бүген, Сабантуй көнендә ачуның тагын бер мәгънәсе бар, дип сөйләде Азатлыкка оештыручылар. 1941 елның 22 июнендә авылда Сабантуе уза. Иртән матур итеп киенгән авыл халкы, олысы-кечесе, кайсы арбаларга төялеп, кайсы әяү урман аланындагы Сабантуй мәйданына агыла. Әмма бәйрәм башланырга да өлгерми, Совет иленә наци Германиясе һөүм итүе турында хәбәр килә. Бу турыда радиодан яңгыратканнан соң, мәйдан бушап кала. Бәйрәмдә катнашырга ыенганнарның күпләре фронтка китеп, яу кырларында башларын сала. Камышлы егете Әнвәр Давыдов сугыштан исән кайтып, халык шагыйре булып итешә. Әнвәр Давыдов– татар совет шагыйре, журналист, тәремәче, 1919 елның 21 мартында Самар өлкәсе Камышлы авылында туган. Әнисе Мәтииһан Йосыпова шагыйрь Зыя Ярмәки белән бер нәселдән. 1936-40 елларда Әнвәр Давыдов ""Советская Сибирь"", ""Ферганская правда"" газетларында эшли, Мордовиянең Азюрка авылында рус теле һәм әдәбияты укыта. 1940 елда хәрби хезмәткә алына. Сугыштан 1946 елда әйләнеп кайта, ""Югары уңыш өчен"" (хәзер ""Камышлы хәбәрләре"") газетында мөхәррир була. 1956 елда Әнвәр Давыдовны Казанга Татарстан китап нәшриятына баш мөхәррир урынбасары итеп чакыралар. 1953 елда Татарстан Язучылар берлегенең аваплы сәркатибе итеп сайлана. 1968 елда 49 яшендә Казанда вафат була. Гомеренең соңгы елларында Әнвәр Давыдов зур күләмле күп планлы эпопея иат итә, һәм вафатына күп тә калмастан бу әсәрен тәмамларга өлгерә. ""Йокысыз төннән соң"" дип аталган әлеге шигъри романда гади авыл крестьяны Гайни язмышы аша елларда татар авылында һәм бөтен илдә барган тормыш тасвирлана.",Камышлыда татар шагыйре Әнвәр Давыдовка һәйкәл куелды,['Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0],3,Яңылыҡтар,1835,https://www.azatliq.org/a/30027045.html,2019-06-29T06:18:57+00:00
"Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Башлығының сираттағы йыйылышында Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһына дәғүә итеүселәрҙең исемлеге билдәле булды. Айгиз Баймөхәмәтов  (""Ҡошҡа әйләнермен мин"" тип аталған повестар йыйынтығы өсөн), Йыһанова Галина, Абушахманов Ринат, Алексеев Александр (""Ете ҡыҙ""ҙы балет сәхнәһенә сығарғандары өсөн), Өмөтбаева Рита (""Байыҡ"" башҡорт бейеү фестивален ойошторғаны өсөн), Шарафутдинова Ольга, Степанова Светлана, Бирюкова Наталья (башҡорт халыҡ эпосы ""Аҡбуҙат""ҡа нигеҙләнеп ҡуйған спектакль өсөн), Асҡарова Сулпан (""Салауат вариҫтары"" театр тамашаһы өсөн), Усманова Айгөл (ете сериялыҡ документаль фильмы өсөн), Мәзитов Әмир, Сөләймәнов Йәлил (""Хәтер. Урал көсө"" күргәҙмәһе өсөн), Закиров Илдус (Ватанды һаҡлаусыларға арналған скульптура композициялары өсөн), Йомағолов Руслан (Ғафури районының Красноусол ауылында уҡыҡытыусыға ҡуйған һәйкәле өсөн), Стариков Андрей (Спорт үҙәген проектлаған өсөн), Шәйәхмәтова Камилла, Сергеев Кирил, Сабитов Тимур, Ҡаһарманов Иршат (""Тура-хан"" кәшәнәһен проектлағаны өсөн) был премияға дәғүә итәсәктәр. Башҡортостан Республикаһы көнөндә - 11 октябрҙә әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендә эшләүселәрҙең иң-иңдәре Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһын аласаҡтар. Премияның күләме 1000000 һум. Фото интернеттан алынды. Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Башлығының сираттағы йыйылышында Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһына дәғүә итеүселәрҙең исемлеге билдәле булды. Айгиз Баймөхәмәтов  (""Ҡошҡа әйләнермен мин"" тип аталған повестар йыйынтығы өсөн), Йыһанова Галина, Абушахманов Ринат, Алексеев Александр (""Ете ҡыҙ""ҙы балет сәхнәһенә сығарғандары өсөн), Өмөтбаева Рита (""Байыҡ"" башҡорт бейеү фестивален ойошторғаны өсөн), Шарафутдинова Ольга, Степанова Светлана, Бирюкова Наталья (башҡорт халыҡ эпосы ""Аҡбуҙат""ҡа нигеҙләнеп ҡуйған спектакль өсөн), Асҡарова Сулпан (""Салауат вариҫтары"" театр тамашаһы өсөн), Усманова Айгөл (ете сериялыҡ документаль фильмы өсөн), Мәзитов Әмир, Сөләймәнов Йәлил (""Хәтер. Урал көсө"" күргәҙмәһе өсөн), Закиров Илдус (Ватанды һаҡлаусыларға арналған скульптура композициялары өсөн), Йомағолов Руслан (Ғафури районының Красноусол ауылында уҡыҡытыусыға ҡуйған һәйкәле өсөн), Стариков Андрей (Спорт үҙәген проектлаған өсөн), Шәйәхмәтова Камилла, Сергеев Кирил, Сабитов Тимур, Ҡаһарманов Иршат (""Тура-хан"" кәшәнәһен проектлағаны өсөн) был премияға дәғүә итәсәктәр. Башҡортостан Республикаһы көнөндә - 11 октябрҙә әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендә эшләүселәрҙең иң-иңдәре Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһын аласаҡтар. Премияның күләме 1000000 һум. Фото интернеттан алынды.",Дәғүәселәр билдәләнде,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 0 1 1 0 0 1 1 1 0],8,Йәмғиәт,2579,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-08-22/d-sel-r-bild-l-nde-4358711,2025-08-22T22:26:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрИдел буе төбәкләре арасында шәһәр читендәге иң кыйбатлы йортлар Татарстанда сатыла. Аларның уртача бәясе 6,97 млн сум. Бәяләр 2023 елның башы белән чагыштырганда 9,3 процентка арткан. Ә иң арзанлы өйләр Мордовиядә, анда дача яки коттеджларга уртача бәя 3,66 млн сум. Бу хакта ""Мир квартир"" порталы белешмәләренә таянып РБКиткерә. Башкортстанда шәһәр читендәге йортларның уртача бәясе - 5,51 млн сум. Алар ел башы белән чагыштырганда 14,1 процентка кыйбатланган. Русиядә иң кыйбатлы шәхси йортлар Мәскәүдә сатыла. Анда шәһәр читеннән өй сатып алу өчен уртача 25,72 млн сум кирәк. Петербурда шәхси йортларны 19,2 млн, Мәскәү янында исә 14,9 млн сумга сатып алып була. Русия буйлап караганда иң арзанлы йортларны Курган өлкәсеннән (3 млн сум), Яһүди автоном өлкәсеннән (3,25 млн) һәм Кемер өлкәсеннән (3,3 млн сум) сатып алырга була. ""Мир квартир"" порталы баш мөдире Павел Луценкофаразлавынча, шәхси йортларга уртача бәяләрнең артуы - вакытлы күренеш. ""Быел язын һәм әен арзан тора торган йортлар һәм дачалар сатуга күп чыкты, шуңа уртача бәяләр төшкән иде. Әмма әен һәм көзен бу объектларның бер өлешен сатып алып бетерделәр, кайбер хуалар өйләрен сатудан алып торды. Сатуда кыйбатлы торак кына калды һәм уртача бәяләр янә арта башлады. Шулай да бу шәхси йортларга бәя артуының бердәнбер сәбәбе түгел"", дип аңлаткан Луценко. Аның әйтүенчә шәхси йортларга ихтыя артуы да күзәтелә, чөнки яңа төзелгән күпкатлы йортлардагы фатирлар кыйбатлангач, кешеләр өй алу ягын карый. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Ел башыннан Башкортстанда шәһәр читендәге йортларның бәясе 14 процентка, Татарстанда – 9,3 процентка кыйбатланган",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1589,https://www.azatliq.org/a/32719534.html,2023-12-07T07:43:17+00:00
Мәсетле районының Иҫке Мишәр ауылында сыҡҡан янғын йәш егеттең ғүмерен ҡыйған.,Һарайҙа тереләй янып үлгән,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,78,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-08/aray-a-terel-y-yanyp-lg-n-4497997,2025-12-08T14:00:00+00:00
Айгиз Баймөхәмәтовтың китабы Ҡаҙағстанда 10 тапҡыр тәржемә ителә һәм яңынан нәшер ителә. Уның китаптарының дөйөм тиражы 100 000 дананан ашып китә. Авторҙың әҫәре мотивтары буйынса Ҡаҙағстан театрҙарында спектаклдәр ҡуйыла килә. 2024 йылда Айгиз Баймөхәмәтов «Ҡаҙағстандың Почетлы яҙыусыһы» исемен дә алды. Алматылағы мәктәбенең 6-сы класс уҡыусыһы Айсултан Нурбол да Айгиз Баймөхәмәтов әҫәрҙәрен бик яратып уҡый. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы,Айгиз Баймөхәмәтов әҫәрен Ҡаҙағстан балалары айырыуса яратты!,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],5,Яңылыҡтар,635,https://akbuzat-rb.ru/news/novosti/2026-02-03/aygiz-baym-h-m-tov-ren-a-a-stan-balalary-ayyryusa-yaratty-4562358,2026-02-03T12:42:11+05:00
"Ведущий. Здравствуйте, ребята. Сегодня у нас пройдет занятие, которое посвящено  нескольким  темам:  общению,  эмоциям,  решению  проблемных и  конфликтных  ситуаций.  Начнем  мы  определения  нашего  эмоционального состояния. Перед вами «Квадрат эмоции»(приложение 3 демонстрируетсянадоске); это наглядная схема, которая позволяет определить эмоциональное состояние человека. Квадрат помогает понять, распознать и назвать наши эмоции, чтобы более умело управлять ими. Линия на рисунке, которая проходит слева направо, показывает, как человек чувствует себя: от крайне неприятных ощущений в левом углу до очень приятных в правом углу. Линия, которая проходит вверх и вниз, показывает, уровень физической энергии человека, который он ощущает в своем теле и уме, от низкого уровня внизу до высокого вверху. Квадрат эмоций показывает, что даже неприятные эмоции, хотя могут вызывать дискомфорт, играют важную роль в нашей жизни. Участники рисуют оси и отмечают деления как указано на рисунке. Отмечают на оси по вертикали – уровень их энергии, по горизонтали – степень приятности испытываемой эмоции. Затем соотносят с номером квадрата на изображении, таким образом, определяя эмоцию. По желанию, полученными результатами делятся с ведущим и друг с другом. Ведущий. Теперь благодаря этому квадрату вы сможете более точно определить и назвать свои эмоции, а это первый шаг к управлению своим состоянием. А теперь давайте потренируемся устанавливать контакт и договариваться». Необходимыематериалы: на каждого участника восемь небольших листочков (стикеров), небольшая коробка (лучше, если коробка красочная). Ведущий. Какие ассоциации возникают у вас при упоминании такого словосочетания, как «восточный базар? ». (Крики, торг, запах еды и пряностей, буйство красок, воришки, бойкая торговля. )Замечательно! Вот через пару минут мы с вами и устроим такой восточный рынок. Но предварительно надо подготовиться». Ведущий. «На каждом из листочков разборчиво напишите свое имя и каждую записку сложите текстом внутрь несколько раз, чтобы не было видно имени. Подготовленные записки участники складывают в коробку (лучше поместитьв красочную коробку). Ведущий перемешивает сложенные записки и предлагает отправиться на восточный базар. Ведущий. Теперь мы с вами можем отправиться на восточный базар. Для этого каждый по очереди подходите к коробке с листочками и вытягивайте 8 сложенных листочков. В течение следующих 5 минут вам необходимо уговорами, спорами, обменом найти и вернуть себе все восемь листочков с вашим именем. Первые два покупателя, которым удастся быстрее всех приобрести «дорогой товар», подойдут к тренеру и будут считаться победителями». Оченьполезнопровестивидеосъемку«базара», чтобыучастникиувиделисосторонысвоиичужиестратегииповедениявупражнении. Этопозволитразобрать потом невербальные моменты общения. Далееведущийзадаетвопроспобедителям: Чтовампозволилотакбыстросправитьсясзаданием? Затемприглашаетвсехобучающихсяксовместномуобсуждениювопросов: Какую тактику вы использовали во время торга? (Возможные тактики: активный поиск, ожидание, активный обмен, пытались обвести партнеров вокруг пальца, пытались выйти сразу на всю аудиторию и др. ). Какиевыводыможносделать? Ведущий (подводит итог): Ребята, сегодня мы развивали умение устанавливать контакт и договариваться со сверстниками (другими людьми), узнали какие тактики мы при этом использовали. Ведущий. Ребята, а сейчас мы немного потренируемся в умении говорить «нет». Если вы не умеете говорить «нет», другим людям будет нетрудно заставить вас поступать так, как им хочется. Вы станете делать то, что вам не по душе, и, наоборот, не делать того, к чему лежит душа. Вы уподобитесь флюгеру, который направляет ветер. Особенно умение говорить «нет» играет значительную роль в современном мире, в котором много рекламы, навязывания чего-то другими людьми, мошенничества. Сталкивались ли вы, ребята с чем-то подобным в вашей жизни? »(Ведущийслушаеттех, ктохочетвысказаться. )Ребята, спасибо за ваши примеры. Теперь мы видим, как важно уметь отказывать. Это тоже навык, которому можно научиться. Это не всегда просто. Как говорить «нет», проиллюстрируем на примере истории с визитом страхового агента. «Однажды в квартире у Ивановых раздался звонок. Открыв дверь, Анна Сергеевна увидела прилично одетого мужчину. Он представился как доктор Сидоров и сказал, что хотел бы переговорить с супругом. Хозяйка впустила гостя и позвала мужа. случилось нечто подобное. Вы знаете, какие сейчас времена. Крадут сплошь и рядом, вандализм. Просто кошмар! Ведущий. Ребята, поделитесь, какие впечатления у вас от этого разговора? Как вы думаете, что помогло главному герою остаться твердым в своей позиции? (Ведущийвыслушивает мненияобучающихся, учавствуетв обсуждении. )Давайте теперь потренируемся с вами в парах: один участник предлагает что-то настойчиво, а другой отказывается, настаивая на своем. Следите, чтобы у вас не появлялось агрессивных слов. Будет еще и третий участник – наблюдатель, который будет обращать внимание на то, не закралась ли в слова того, кто говорит «нет», хотя бы малая толика агрессивности. Не стоит использовать ни одного злого слова; проследите также за манерой говорить, особенно важно не прибегать к иронии и сарказму, так как они тоже воспринимаются другой стороной негативно. Ведущий. Ребята, понравилось ли вам это упражнение? Что было полезным? Получилось ли вам сделать какое-то открытие для себя? (Ведущийслушаетиподводититогсказанномуобучающимися. )Ребята, спасибо вам за активное участие. Надеюсь, это упражнение для вас было полезным. Мне было с вами интересно. Давайте теперь попробуем упражнение для релаксации и для нахождения внутренней опоры и силы. Ведущий. Сядьте поудобнее, закройте глаза, сделайте несколько глубоких вдохов и выдохов и попробуйте расслабиться. Представьте  себе  розовый  куст  с  большим  количеством цветов и нераспустившихся бутонов. Теперь переведите свое внимание на один из бутонов. Он еще совсем закрыт, окружен зеленой чашечкой, но на самом его верху уже заметен розовый кончик. Полностью сосредоточьте свое внимание на этом образе. Теперь очень медленно зеленая чашечка начинает раскрываться. Уже видно, что она состоит из отдельных листиков, которые, постепенно отходя друг от друга, загибаются книзу, открывая розовые лепестки, которые все еще остаются закрытыми. Листики продолжают раскрываться, и вы уже видите весь бутон целиком. Теперь уже и лепестки тоже начинают раскрываться, медленно разворачиваясь до тех пор, пока не превращаются в благоухающий цветок. Постарайтесь почувствовать, как пахнет эта роза, ощутите ее характерный, только ей одной присущий аромат. Теперь представьте себе, что на розу упал луч солнца. Он отдает ей свое тепло и свет. В течение некоторого времени продолжайте удерживать в центре своего внимания розу, освещенную солнцем. Загляните в самую сердцевину цветка. Вы увидите, как там появляется лицо мудрого существа. Оно преисполнено понимания и любви к вам. Поговорите с ним мысленно о том, что для вас является важным в данный момент жизни. Не стесняясь, спросите о том, что вас сейчас больше всего волнует. Это могут быть какие-то жизненные проблемы, вопросы. Дальше представьте себе, что вы стали этой розой. И вы в любое время можете обратиться к ней и воспользоваться какими-то ее качествами. Вы и есть эта роза, этот цветок. Та же сила, которая вдыхает жизнь во всю природу и создала розу, дает вам возможность развить в себе вашу внутреннюю силу и опору на самого себя. А теперь потихоньку возвращайтесь в наш реальный мир, сделайте несколько глубоких вдохов и выдохов, можете потянуться и открыть глаза. Если кто-то хочет сказать о своих ощущениях, то я буду рад о них услышать. Ведущий. Вы можете использовать это упражнение самостоятельно, когда захотите отдохнуть и набраться сил. Ведущий. На листочках, которые у вас лежат на столе, запишите те моменты, когда вы бываете счастливы: «Я счастлив(а), когда…». Затем приклейте листочки на наше деревце. (Каждыйучастникприклеиваетсвойлистокнадерево. )Посмотрите, какое у нас получилось замечательное дерево. В дальнейшем вы сможете самостоятельно использовать этот способ, чтобы поднять себе настроение. Какие чувства, воспоминания, мысли возникли у вас при выполнении упражнения? Что из написанного другими вы разделяете и тоже видите в этом источник радости? Что вас удивило? Может быть, что-то натолкнуло вас на какие-то новые мысли? Если хотите, то поделитесь этим с группой. Ведущий: «Чтобы ладить с людьми, важно уметь высказывать им свои теплые чувства, хотя бы раз в день кого-то благодарить, говорить комплименты или словаДорогие друзья, наше занятие подошло к завершению, и сейчас хочется услышать ваши отзывы и впечатления: поднимите, пожалуйста, руки те, кому было интересно; кому понравилось действовать вместе; чем оказалось полезным для вас данное занятие; что вызвало у вас улыбку сегодня? Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Занятие-тренинг для развития навыков общения,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Мәғариф,8954,https://uchbash.com/news/vospitanie-i-dopolnitelnoe-obrazovanie/2026-01-16/zanyatie-trening-dlya-razvitiya-navykov-obscheniya-4539650,2026-01-16T14:28:00+00:00
"фикерләрГерманиянең Конституцияне саклау федераль идарәсе ""Германия өчен альтернатива""ны () уңчы экстремистик оешма дип таныды. Идарәнең матбугат үзәге хәбәрендә әйтелгәнчә, әлеге фирка кеше абруен хөрмәт итү принцибын даими боза. Моңа кадәр ""Германия өчен альтернатива"" уңчыл экстремизмга шикләнелүчеләр исемлегендә иде. Яңа статус партиянең рәсми рәвештә конституциягә каршы дип танылуын аңлата. Бу махсус хезмәтләргә күбрәк вәкаләтләр бирә. Аерым алганда телефоннарны тыңлау һәм мәгълүмат ыючылар белән тыгызрак эшләү мөмкинлеге дә бар дип яза. Русиядә","""Германия өчен альтернатива"" ФРГ-да уңчы экстремистик оешма дип танылды",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,555,https://www.azatliq.org/a/33403125.html,2025-05-02T14:29:06+00:00
"Нью Йорк СабантуеЧара күмәкләшеп Туган тел ырын башкарудан башланды. 2,5 яшьлек Арслан Шәмсетдиновберенче куплетын башкарды, аннаң соң олылар кушылып дәвам итте. 5Нью Йорк СабантуеБәйрәмгә дип махсус татар гаиләләре Нью Йорктан гына түгел, Коннектикут, Нью Джерси, Джоржия, Миссури штатларыннан, башкала Вашингтоннан да килде. Сабантуй мәйданы чыгышлары белән Казан, Уфа, Чиләбе, Сәмәрканд, Ташкент калаларыннан булган татарларны очраштырды. Бәйрәмдә гадәти Сабантуй ярышлары үткәрелде: капчык киеп сикерделәр, кашык кабып узыштылар, олылар да, балалар да аркан тартышты. Сабантуйда катнашучыларКазаннан бу юлы татар артистлары килмәгән иде. Ньй Йорк татар оешмасы идарәсе вәкиле Илдар Агишәйтүенчә, ирле активистлар үзләре дә профессионал дәрәәдә концерт оештыра ала. Чыгышы белән Казаннан булган опера ырчысы Лилия Бикбоваһәм аның кызлары Кадриябелән Камилә, профессионал ырчы Юлия Гарифуллина, жырчы Лилиана Газизова, Америкада туып үскән Фәрах Димсую Сабантуйда халык күңелен күрде. Артистлар татарча, башкортча һәм инглизчә ырлады. Сабантуйны 92 ел элек оешкан Нью Йорк татар оешмасына кергән өлкән буын һәм яшь татар активистлары оештырды.",Нью Йорк татарлары Сабантуйны Казан артистларыннан башка гына уздырды,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1145,https://www.azatliq.org/a/30002507.html,2019-06-16T20:41:47+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрВладивосток гарнизон мәхкәмәсе Магаданнан мобилизацияләнгән һава диспетчерын – 28 яшьлек егетне Украинада сугышудан баш тартуы өчен ике ел ун айга колониягә хөкем иткән. Ул дини карашлары сәбәпле кулына корал алудан баш тарткан булган. Бу хакта ""Военные адвокаты"" хокук яклау проектыхәбәр итә. Хәрбинең тулы исеме күрсәтелми. Аны мобилизация вакытында фәрманны үтәмәүдә гаепле дип тапканнар диелә. Ул мәхкәмәдә дин кулыма корал алырга һәм аны башка кешеләргә каршы кулланырга рөхсәт итми, дип белдергән. Ул үзен альтернатив сивил хезмәткә күчерүне сораган, әмма мәхкәмә ""мондый мөмкинлек канунда каралмаган"" дип, моннан баш тарткан, диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Дини карашлары сәбәпле сугыштан баш тарткан егетне колониягә ибәргәннәр,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,761,https://www.azatliq.org/a/32483606.html,2023-06-30T10:19:33+00:00
"Өс кеше ярышырға була. Кем текә ҡаяның башына менеп етә алыр икән? Уларҙың үрмәләүен ҡарарға башҡалар ҙа йыйыла. - Береһе лә менеп етмәй! - Буш эш! - Ныҡ текә бит. Тамаша ҡылыусылар гөж килә, ә улар менеүен дауам итә. - Хәҙер ысҡынып китәләр! - Үәт, иҫәрҙәр! - Унда әле бер кемдең дә менеп еткәне булманы! .. Ярышыусыларҙың береһе арып, уҙыштан төшөп ҡала. Тора-бара икенсеһе лә туҡтарға була. Тик бер кеше генә үрмәләүен дауам итә һәм, ниһайәт, ҡая башына етә. - Нисек менеп етә алдың ул? Серең нимәлә? — тип аптыраған халыҡ унан һорашырға тотона. Баҡтиһәң, ул һаңрау булған. ҠАЙҺЫ САҠ БАШҠАЛАРҘЫҢ ҺҮҘҘӘРЕНӘ ЛӘ, ӘРЛӘҮҘӘРЕНӘ ЛӘ, ХАТТА МАҠТАУҘАРЫНА ЛА ҺАҢРАУ БУЛЫП ҠАЛЫРҒА КӘРӘК. КЕШЕ ҺҮҘЕ МАҠСАТТАН, ТУРА ЮЛДАН ЯҘҘЫРМАҺЫН! Тәржемә.",Кеше һүҙе.,['Спорт' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Ғәләмәт бит,731,https://henek.info/news/++-++/2025-12-04/keshe-e-4493054,2025-12-04T11:27:00+00:00
"Был күркәм сараға илдең 63  төбәктәренән  3 мең 500-гә  яҡын егет һәм ҡыҙ ҡатнашҡан. Улар араһында Башҡортостандан Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтының курс курсанттары ла бар. Курсанттар  сарала ҡатнашыу өсөн институттағы яҡшы уҡыуҙары, фәнни һәм ижади эшмәкәрлеге арҡаһында лайыҡ булған. Ойоштороусылар балда ун төрлө бейеү (полонез, фигуралы вальс, француз кадриле, гавот-вальс, миньон-вальс, урыҫ лирик вальсы) башҡарырға тура киләсәген әйтеп,  ҡарап әҙерләнеү өсөн кәрәк видеоһын да ебәргән. Бик матур сара булған. Ҡатнашыусыларҙың саранан алған бай тәьҫораттары һәм йөкмәткеле хәтирәләре оҙаҡ күңелдәрен йылытып торор әле. Сығанаҡ һәм фото: телеканал САЛЯМ СӘЛӘМ телеканалы Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Башҡортостан курсанттары — Кремль балында,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,K sl l r yyyu ar ete r,1119,https://yanshishma.com/articles/k-sl-l-r-yyyu-ar-ete-r/2025-12-19/bash-ortostan-kursanttary-kreml-balynda-4513886,2025-12-19T11:00:00+05:00
"Әле генә үҙе уҡыусы булып, сәнғәт мәктәбенең ҡурай, баян кластарында белем алыусы малай ошо мәктәптә биш тиҫтә йылға яҡын ҡурай дәрестәрен алып бара. Беҙҙең районда ҡурай класын 1970 йылда Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мөхәмәт Ҡәҙерғолов асып ебәргән. Йәмил Шәриф улының да остазы була ул. Әйткәндәй, арҙаҡлы ҡурайсы 1946 йылда уҡ Мәсемташ халыҡ ҡурайсылар ансамблен ойоштороп ебәргән. Йәмил Шәриф улы ҡурай класында икенсе йыл ғына уҡыған осоронда уҡ бергә уҡыған иптәштәре менән Мәскәүҙә сығыш яһап, Орленок Бөтә Союз лагерына путевка менән бүләкләнә. Сәнғәт мәктәбен тамамлағас, күңелендә ҡурайға һүнмәҫ һөйөү яралған егет Өфө сәнғәт училищеһының ҡурай бүлегенә уҡырға инеп, уны уңышлы тамамлай. Унан Совет армияһы сафтарында хәрби бурысын үтәп ҡайта һәм шул уҡ йылда сәнғәт мәктәбенә уҡытыусы булып эшкә урынлаша. Үҙ эшенә яуаплы ҡараған уҡытыусыны 1996 йылда сәнғәт мәктәбенең директоры итеп тәғәйенләйҙәр. Йәмил Шәриф улы был вазифаны башҡарған осорҙа мәктәптә бейеү класы асыла, тынлы инструменттар класы кире тергеҙелә. Йәмил Шәриф улы Мәсемташ халыҡ ҡурайсылар ансамбленең тарихына ла тос өлөш индергән. йылдарҙа ул етәкләгән ансамбль бихисап конкурстарҙа еңеүҙәр яулай. Киләһе йыл ансамблдең барлыҡҡа килеүенә 80 йыл тула. -Мәсемташ менән ҡайҙа ғына сығыш яһаманыҡ –Ырымбурҙа, Мәскәүҙә, Силәбелә, Новгородта, һанай китһәң, бик күп. Шулар араһынан, минеңсә, иң әһәмиәтлеһе Чебоксарҙа үткән Бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашып, дәрәжә лауреат исеме алыуыбыҙ һәм Бөрйәндә үткән Бөтә донъя фольклориадаһында Рәсәй һәм Башҡортостан исеменән сығыш яһауыбыҙ. Ҡырҙа йөрөгәндә ҡурайға ихтирам көслө, ҡыҙыҡһыныусылар күп икәнен асыҡ тояһың. Мәҫәлән, Ырымбурҙа Карауанһарай тарихи архитектура комплексында сәхнәлә башҡорт халыҡ көйө Уралды уйнағанда барса халыҡ аяғүрә баҫты. Концерттан һуң урамда ҙур сара уҙҙы. Унда ҡатнашыусыларға сығыш яһау өсөн айырым урындар бүленде. Төрлө илдәрҙән килеүселәр үҙҙәренең мәҙәниәтен күрһәттеләр. Беҙ ҡурайҙа бейеү көйҙәрен һыҙҙырып ебәрҙек. Кеше йыйылып китте, дыу килеп бейей башланылар. Уйнап арып бөттөк, халыҡ таралырға ла уйламай. Новгородта сығыш яһауыбыҙ ҙа иҫтәлекле булды. Һәр ваҡыттағыса, конкурстан һуң урамда үҙ нөктәбеҙҙә торабыҙ. Халыҡ күп, тегеләй-былай үтәләр, тик беҙҙең эргәгә туҡтамайҙар. Эргәлә бер молдовандың һатыу нөктәһе бар, үҙенең эштәрен халыҡҡа тәҡдим итеп ултыра. Бер ваҡыт был гагауз беҙҙең эргәгә килеп, ҡурай менән ҡыҙыҡһына башланы, берәй көй уйнап күрһәтеүебеҙҙе һораны. Мин уға башҡорт халыҡ көйө Сыңрау торнаны уйнап ишеттерҙем. Ул башҡорт моңдарының үҙҙәренекенә оҡшаш булыуын әйтеп, еңелерәк берәй көй һораны. Бейеү көйө уйнай башлағайным, гагауз бейергә төшөп китмәһенме! Ысынлап та, уларҙың хатта бейеү хәрәкәттәре лә беҙҙекенә оҡшаш икән. Башҡа егеттәр ҡурайҙарын алып миңә ҡушылды. Кеше йыйылып китте. Һөҙөмтәлә, иң күп халыҡ беҙҙең эргәлә булды. Ҡыштым ҡалаһында сәхнәлә соло уйнаным. Ҡараһам, халыҡ араһынан бер ир сәхнә яғына ҡарай атланы, ҡулында ҡамсы. Уйнап торам, уйлап торам: Ҡамсыһы менән яндыра тартһа тартыр, уйнап бөтәм. Был тамам яҡынлашты - сәхнәнең аҫтына ғына килеп баҫты, минең тән эҫеле-һыуыҡлы булып китте. Шулай ҙа уйнап бөттөм. Теге ир сәхнәгә менеп, минең ҡулды ҡыҫып ҡамсыһын бүләк итмәһенме? ! Ҡырҙа йәшәһәм дә, минең ата-әсәйем башҡорттар. Үҙебеҙҙең ҡурай моңон ишеткәс күңелгә йылы булып ҡалды, - тип рәхмәт әйтеп төшөп китте. Быны көтмәгән минең аяҡ быуындар йомшарған, көскә үҙемде ҡулға алдым, - тип көлә Йәмил Шәриф улы. – Башҡортостандың Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығында Өфөлә Дуҫлыҡ монументында ҡунаҡтарҙы ҡаршылауҙа ҡатнаштым. Ҡурай эшләү буйынса оҫталыҡ дәресе күрһәтергә тейеш инем, шуға кеҫәгә бәке һалып алдым. Тикшереү ҡорамалы пипылдап тик тора шул, аптырағас, бәкене сығарып һалдым. Аңлатып ҡарайбыҙ эш өсөн кәрәк, тип, юҡ, үткәрмәйҙәр. Бәкене ташлап китергә тура килде. Ҡурайҙы эшләгәндә күргәҙмәгә ҡылыс, хәнйәрҙәр ҡуйыусыларҙан алып торҙом. Путин менән Рәхимовты ҡаршы алғас, Рәсәй президентына ҡурай бүләк иттеләр. Ул уйнап күрһәтеүҙе һораны. Президенттың бүләк ҡурайында уйнап ишеттерҙем. В. Путин рәхмәт йөҙөнән минең ҡулды ҡыҫты. Һуңынан егеттәр, бер ай ҡулыңды йыумайһың инде, тип мәрәкәләп йөрөнөләр. Мәсемташ ансамблендә йөрөүселәрҙең күбеһе Йәмил Шәриф улының уҡыусылары. Уҡыусыларының балаларын, ейәндәрен уҡытыу бәхетенә лә эйә булған ул. Улар араһында тормоштарын ҡурай менән бәйләүселәр, башҡа өлкәлә эшләп тә ҡурайҙы ташламаусылар етерлек. Уҡыусыларынан Аҡбуҙат тигән ҡурайсылар ансамбле ойоштороп, әлеге көнгә тиклем уны етәкләй. Ансамбль 2000 йылда өлгөлө исемен ала һәм уны бөгөнгө көнгә тиклем яҡлап килә. Ҡурайсы-уҡытыусының тырыш һәм фиҙакәр хеҙмәте Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре тигән маҡтаулы исемдәр менән баһаланған. -Ошо юлды һайлағаныма бер ҙә генә үкенгәнем булманы. Төрлө ваҡыт булды, төрлө балаларҙы күрҙем. Кемдер үҙ теләге менән уҡырға килһә, кемделер ата-әсәһе көсләп алып килә. Үҙ теләге менән килеүселәрҙе уҡытыуы бер ни түгел, ҡыҙыҡһыныуҙарын һүндермәҫкә генә кәрәк. Ә бына көсләп алып килгәндәр менән ныҡышмал эшләү мөһим. Әгәр ҙә шул бала ҡурай менән ысынлап ҡыҙыҡһынып, теләп өйрәнә башлаһа – был минең өсөн ҙур еңеү кеүек. Ҡурай, халҡыбыҙҙың милли музыка ҡоралы булараҡ, милләттең йөҙө, үткәне, киләсәге. Ҡурайға өйрәтеү, уны күтәреү – милләтте күтәреү менән бер. Быйыл республикала беренсе тапҡыр Ҡурай байрамы үткәрелеүе ҙур ҡыуаныс. Был киләсәк быуында ҡурайға иғтибарҙы арттырыуға бер аҙым, - тип һүҙен тамамланы ҡурайсы, уҡытыусы Йәмил Шәриф улы.",Путин менән күрешкән ҡурайсы,"['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 0 1 0 1 0 0 1 0 1 1 0 0],7,Йәмғиәт,5524,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-10-10/putin-men-n-k-reshk-n-uraysy-4421995,2025-10-10T09:38:00+00:00
"Беҙ Ирек Хасим улына ошо ялдарҙа рухи һәм физик яҡтан һәйбәт ял итеп, көс-хәл йыйыуын теләйбеҙ, был яуҙан иҫән-һау, бәхетле итеп йөрөп ҡайтыуын теләйбеҙ.",Бабич вариҫы ялға ҡайтҡан,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Ирҙәр,153,https://bashkizi.ru/news/ir-r-e-a-yldary/2025-02-18/babich-vari-y-yal-a-ayt-an-4126481,2025-02-18T19:50:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМарт башында ""яшьләр арасында гаилә кыйммәтләрен пропагандалау"" өчен Казан мәктәпләренә гаилә белеме дәресләре кертеләчәге хәбәр ителгән иде. Казан ЗАГСларында укучыларга гаилә белеме дәресләре үткәрә башлаганнар. Мәсәлән, 146 нчы мәктәптәге өлкән сыйныф укучылары 50 ел элек өйләнешкән Сафроновлар гаиләсенең тагын бер тапкыр язылышуы тантанасын караган. Бу хакта ""Татарстан 24""иткерә. Русия Думасы депутаты Татьяна Ларионователеканалга ""Алар ЗАГСның нәрсә булуын күрде, аларга никахны теркәү ничек барганын, бу эшләр ничек оештырылуын сөйләделәр. Безнең укучыларның күзләре янды"", дип сөйләгән. Быел март башында Казан мәктәпләрендә һәм югары уку йортларында ""яшьләр арасында гаилә кыйммәтләрен пропагандалау"" өчен гаилә белеме дәресләре кертеләчәк, дипхәбәр ителгән иде. Татарстанда түрәләр яшьләрне тизрәк өйләндереп балалар таптыруның яңа юлларын эзли. Казанның ЗАГС идарәсе ""шәһәрнең иң кызыклы урыннарында"" — китапханәләрдә, паркларда һәм кафеда ""тиз танышу кичәләре"" үткәрергә дәтәкъдим итте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Казан ЗАГСларында укучыларга гаилә белеме дәресләре үткәрә башлаганнар,['Мәғариф' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0],4,Яңылыҡтар,1159,https://www.azatliq.org/a/kazan-zagslarinda-ukuchilarga-gaila-beleme-dareslare-utkara-bashlagannar/32915471.html,2024-04-22T12:24:19+03:00
"-Нимә һаман бәзрәйепҡарап тораһың унда, мәлғүн, бар! -Ҡупшыҡайҙы дөбөр-шатыр ҡыуып сығарҙы. -Ҡара йөрәк, бөтә кәйефемде бөтөрҙө. Күршеһенә инергә лә аяғы тартмай торҙо уның башта. Урынын йәйҙе, башына урап йоҡлай торған яулығын мендәренә әҙерләп һалды. Шулай ҙа өйҙә ҡунмаҫҡа булды, күҫеленә әллә ниндәй бер шом инде лә ҡуйҙысы. Анау Ҡупшыҡайҙың ҡарап тороуы һуң! Уф! Әллә илай ҙа ине мәхлүк. Кит, булмаҫты, нимә аңлай ул. Шулай уйлана-уйлана, ҡултыҡ аҫтына бер кис ултырырлыҡйөн ҡыҫтырып, Көнбикәләргә йүнәлде. Уларҙа инде, һүҙгә әүрәп, бесәй ғәләмәте онотолған. Иртәгәһенә Мәликә тып-тыныс күңел менән ишеген асып инде лә әсе тауыш менән ҡысҡырып ебәрҙе. Ҡот осҡос! Иҙәндә йолҡҡоланған, имен ере ҡалмаған юрған ята, донъя тулы мендәр мамығы, яулығы ҡанға тулған, уның бер осон тешләп йән биргән Ҡупшыҡайҙың кәүҙәһе шөҡәтһеҙ булып ҡатып ҡалған. Шаҡ ҡатып ишек яңағына һөйәлеп торған арала Мәликә был фәжиғәне үҙенсә күҙ алдынан уҙғарҙы. Рәнйегән инә бесәй балаларының йәнен ҡыйған өсөн хужабикәһенән үс алмаҡ, үҙе гелән инеп сығып йөрөй торған тишектән-төнлөктән баҙға, баҙҙанөйгә ингән. Шунан инде күҙенә аҡ-ҡара күренмәй, карауатҡа ырғыған. тырнаҡтары аҡтарылып бөткән, үҙ ҡанына үҙе буялған, ярһыуынан сәсәп, йөрәге ярылып тәгәрәгән. Көнбикә күршеһен тыңлағанда нишләптер һыуҙа сыйылдашып йән биргән бесәй балаларын күҙ алдына килтерҙе. Бисараҡайҙар, күҙе лә асылмаған көйөнә. . Ҡара йөрәк! Ит изгелек - көт яуызлыҡ! - Мәликә тыныс ҡына һәйләп ултырған еренән тағы тулап китте. Көнбикә, иҫенә килеп, һыуып бөткән сәйен йотоп алды. Күршеһе иһә, уның ағарынып ултырыуын күреп, үҙенсә юраны, йәнәһе, килештереп, кеше ҡурҡытырлыҡ итеп тасуирлай белә икән. Белмәйсә! Ошо уйынан Ҡанатланып, ул йәһәт кенә урынынан ҡуҙғалды, магазин яғына барып әйләнәйем әле, тип ашығып сығып китте. Шундайыраҡ инде ул Мәликә: еңел уйлай, еңел эшләй. Уның әлеге хәбәре менән бөтә ауыл тула инде хәҙер. Юҡҡа ағарынманы шул Көнбикәнең йөҙө. Уйлап ҡараһаң, сәйер инде ул әҙәм заты. Бер бесәй, бер мәхлүк һаҡында тыңлап, үҙеңдең иң ауыр уйҙарыңды ҡуҙғатсәле? ! Көнбикә, әсәһенең төҫө итеп һаҡлаған һандығын асып, төптә ятҡан бер конвертты алды. Юнираның, ҡыҙының хаты. Ярты йыллап инде ошо хатты көндә тиерлек алып уҡый. Уҡый ҙа йәшереп ҡуя, иренә күрһәткәне юҡ. Бына тағы таныш ҡул менән яҙылған юлдарға күҙ йүгертте, ҡыҙының тауышын ишеткәндәй булды: ""Әсәй, башта һинең менән кәңәшләшәйем, тим. Тыуасаҡ сабыйыбыҙ өсөн борсолам. Ҡыҫҡаһы, Замирҙы ҡапыл армияға алдылар. Яҙылышырға өлгөрмәй ҡалдыҡ. Хаты килде-Афғанстанға эләккән"". ""Тыуасаҡ сабыйыбыҙҙы? !""- Көнбикәнең зиһенен сыуалатҡан ошо һүҙҙәр был юлы бигерәк тә ныҡ тулатты йөрәген. Хатын алыу менән ул Юнираға асыулы-ярһыулы яуап яҙып һалғайны. ""Уҡыуыңды өҙмә, баланы табыу хаҡында башыңа ла килтермә! Яратһа, Замирың аңлар. Әгәр ҙә әйләнеп ҡайта алмаһа? "" Һуғыш бит унда, Юнира, һуғыш! "" Көнбикә ике ҡулы менән ҡапыл сәнсеп алып киткән сикәләрен баҫты. Нисек яҙа алған ошо һүҙҙәрҙе? ! Хәйер. Берҙән-бер ҡыҙы тыума бала күтәреп ҡайтһа, кеше нимә тиер? Артыңдан бармаҡ төртөп ҡалырҙар. Берәүгә лә һөйләмәне был хаҡта, өҙгөләнде лә өҙгөләнде. Әлдә Мәликә ингеләп йөрөнө. Ҡапыл күршеһенең: ""Ҡара йөрәк! ""- тип ҡысҡырғаны ишетелгәндәй булды. Һиҫкәнеп китеп, ҡолаҡтарын ҡапланы. Әллә һаташа инде? Кемдеңдер килә ятыуын шәйләп тәҙрәгә күҙ һалды-почтальон! Йүгереп ҡаршыһына сыҡты. Юниранан хат килгән. Теге ваҡыттан бирле бер хәбәре лә юҡ ине әле. Көнбикә, ҡалтыраған бармаҡтарын тыңлата алмай, конвертты тешләп йыртты ла хатты уҡый башланы. ""Әсәй, һинең яуабыңды алыу менән ситтән тороп уҡыуға күстем. тегеү фабрикаһына эшкә индем. Эшселәр ятағында йәшәйем. Бик һәйбәт ҡыҙҙарға тура килдем. ""- Һә тигәнсә күҙе менән һөҙөп уҡып сыҡты хатты Көнбикә. Яңы адресын яҙған. Бала хаҡында ла, Замир хаҡында ла ләм-мим. Ниңә һуң эшкә ингән? Аҡса типме? Атаһы, былтыр оҙата барып, уның исеменә кассаға байтаҡ ҡына аҡса һалып ҡуйғайны лаһа. Кәрәк булһа, бар ҙа ал шуны. Әллә тотош туҙҙырып бөткәнме икән? Булмаҫ, ипле бала ул. Ипле. Көнбикә ары һуғылды, бире һуғылды, йәненә толҡа тапманы. Барып урарғамы ҡыҙы эргәһенә? Өс йыл уҡый бала, бер барғаны юҡ. Алыҫ та шул, Свердловскийҙа. Әйтеп торҙо, Өфөлә лә бөтмәгән институт, тип, юҡ шунда бармаҡсы итте. Йәнәһе, тау инженеры була-ғүмер күрмәгән һөнәр. Беренсе курста уҡ шул Замир менән танышып, уның тураһында яҙғылап торҙо. Уф! Түҙемлеге ҡалманы Көнбикәнең. Тәүәккәлләп сығам да китәм, тип уйланы ул, үҙ күҙем менән күреп, хәлен белеп ҡайтам. Ҡатлап сөгөлдөргә төшөргә берай аҙна ваҡыт бар әле, донъяны Мәликәгә ҡалдырам да. Бәй, почтальон күршеһенә инеп бара түгелме һуң, кемдән хәбәр килде икән? Әллә теге берәҙек улы иҫенә төшөргәнме әсәһен? Ул-был иткәнсе йән-фарманға йүгереп Мәликә үҙе лә килеп инде. -Хур итте башымды, хур итте! -тип тупһанан уҡ яр һалды ул был юлы ла. -Ни булды? Әллә Ҡупшыҡай терелеп тағы берәй хаслыҡ ҡылдымы? -Мә, хат - уҡы! Көнбикә сатай-ботай итеп яҙылған хатты саҡ-саҡ танып уҡый башланы. Тәүҙәрәк бер ни ҙә аңламай торҙо. Әллә ниндәй ҡот осҡос тарих. Бер ир йәш кенә ҡыҙҙы алдай ҙа, ул ауырға ҡалғас, баланы тапһаң, алмайым, абортҡа бар, тип ҡурҡыта. Тегеһе башта ризалашмай, аҙаҡ, етешеп бөткәс, дарыу эсә. Бала тере тыуа. Атай ишараты сабыйҙың ауыҙын сепрәк менән төрөп бәйләй ҙә сүп-сар ташлай торған торбаға ырғыта. -Уф, башым! -Көнбикәнең күҙ алдары ҡараңғыланып китте. Һүҙмә-һүҙ Юнираның хатын хәтерләне, ниңәлер. -Уҡы, уҡы, аҙағынасы. -тине Мәликә, йөҙөнә йәл бер сырай сығарып. Уҡыны. .Табалар баланы, тоталар тегеләрҙе. Ултыртып ҡуялар икеһен ике арый. Әле теге ҡыҙ, төрмәнән сығып, ирҙе эҙләй икән, адресын таптыра. Көнбикә фекерен туплай алмай бер булды. Туҡтҡ-туҡта, хат Мәликәгә, тимәк, унан адрес һорайҙар. Рәфисенең адресын. Бахыр, Мәликә уны үҙе лә белмәй шул. Бәй, теге баланы быуып үлтергән бәндә Рәфис буламы ни? -Хур итте башымды, ҡара йөрәк! -тип һамаҡлай башлаған Мәликәгә оҙаҡ ҡына ҡарап торҙо ла Көнбикә әйтте лә һалды: -Үҙең ғәйепле! Мәликә шаңҡыған балыҡ шикелле ауыҙын асты, күҙен таҫырайтыпултыра бирҙе лә, ҡапыл һикереп тороп, сығып китте. Әйткәненә үкенмәне, йәне көймәнесе Көнбикәнең. Әле килеп, суфыйланған да киткән, күрше йәшәгәс белә инде Мәликә-Ҡупшыҡайҙың да кем икәнен. Әйе шул, уның да йәшерәк саҡта шундай ҡушаматы бар ине, аҙаҡ бесәйенә күсте. Йәшләй тол ҡалды ул. Рәфисенә ун-ун бер йәш кенә булғандыр, моғайын. Әсәһе төшөргөләй, сит ирҙәр менән сыуала башлағас, Рәфис етене бөтөрҙө ләҡалаға сығып китте. Күрше-тирәне биҙрәтергә өлгөргәйне инде уныһы. Малай-шалайҙы ҡотортоп, берәҙек эттәрҙе йыйып йөрөй башланы бер заман. Әҙ-мәҙ аҡса биргәндәрҙер инде. Берәҙәктәрен аулап бөткәс, бәйҙә ултырғандарына тотондолар. Әле берәүҙең эте юғала, әле икенсенең. Рәфистәрҙең иҫке келәтенән барып табалар: муйынына элмәк тағып, сөйгә аҫып ҡуйылған була. Йыйып, арбаға тейәйҙәр ҙә, малайҙар эттәрҙе Хәниф ҡартҡа алып баралар. Уныһы тиреләрен тунап, заготканторға тапшыра. Тамам башкиҫәргә әйләнгән малайҙарыната-әсәләре тыйып ала алмай йонсоно шул мәлдә. Мәликәнең һүҙе улына сүп инде: ""Нисек йәлләмәйһең, тере йән дә эт тә"", -тиһә: ""Үҙеңде бел, бесәй балаларын батырып үлтерәһең"", - тип кенә ҡуя. . Рәфис сығып киткәс, ауыл халҡы еңел һулап ҡуйҙы. Әсәһе лә бик бошонманы шикелле. Баштараҡ ҡайтҡылап йөрөй ине, аҙаҡ әллә ҡайҙа булды егет. Бына, әле ошо хәбәр килеп төштө. Баланы үлтергәндәр, тиһең, ә? Эҫеле-һыуыҡлы булып китте тәне Көнбикәнең. Шунан, бер уйға килеп, ашығып йыйына башланы. Ҡыҙын күрмәй тороп тыныслана алмаясаҡ ул. Иренә яҙыу яҙҙы ла, ишеген бикләп, автобус юлына сыҡты. Берәй күршеһе һауыр әле һыйырын, баҡыртып тормаҫтар. Тәүлек тигәндә Свердловскийға килеп төштө Көнбикә. Такси уны биш ҡатлы кирбес йорт янына килтереп туҡтатты. Ошо икән Юнира йәшәгән ятаҡ. Бүлмә ишеген шым ғына асып инеү менән танауына ниндәйҙер танһыҡ бер еҫ, йылы тын бөркөлдө. ике ҡыҙ, донъяларын онотоп, нимәлер бесеп, тегеп маташа, берәүһе өҫтәлдә кер үтекләй. Аһ, шул үтекләгәне Юнира лаһа. Төптәге карауат эргәһендәге тумбочкала һалдат һүрәте тора. Замирҙыр? Ә карауатта, ап-аҡ биләүҙә. бәпес йоҡлап ята! Баяғы танһыҡ еҫ бәпес еҫе икән. Көнбикәнең сумаҙаны ҡулынан төшөп китте. ""Туҡ"" иткән был тауышҡа бөтәһе лә ишек яғына ҡараны. -Әсәй! -Балам! .. Көнбикә тел осона килгән һүҙҙәрен дә әйтә алмай торҙо бер арый. Ярҙамға иң мохтаж сағында ҡыҙың сит-ят кешеләргә күҙ терәп ҡалһынсы, ата-әсәһе иҫән була тороп. Унан да бигерәк, әсәй башың менән тыуыр сабыйҙың ғүмеренә киҙән әле? ! -Эх, мәликә, мине лә ""ҡара йөрәк"" тип әйтер инең. Ул яҡҡа һин оҫта. -Нимә тиһең, әсәй? Ниҙер хәстәрләп аш бүлмәһенә барып әйләнгән ҡыҙы үҙ алдына һөйләнеп ултырған Көнбикәнә сәйерһенеп ҡарап ҡуйҙы. -Былай ғына, ҡыҙым. Күрше апай иҫемә төштө. -Әсәй, һин Замираға күҙ-ҡолаҡ булып тор, мин йүгереп кенә бер һабаҡташыма барып киләйем, конспект биреп торам тигәйне. Юнира ашығып сығып китте. Көнбикә, баҙнатһыҙ ғына атлап, аҡ биләү эргәһенә килде. Собханала! Уянған бит, ҡарап ята. Кем килгәнен әллә һиҙә? Булыр ҙа замана балаһынан. Көнбикә үҙендә, күңел мөхитендә, шундай рәхәт, наҙ тантана иткәнен тойҙо: өләсәй булыу бәхетеме икән? ! Гөлнур ЯҠУПОВА.",Ҡупшыҡай. Хикәйә. Гөлнур Яҡупова.,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 1],6,Әҙәбиәт,8952,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-06-28/upshy-ay-hik-y-g-lnur-ya-upova-4293394,2025-06-28T12:00:00+00:00
"Традиционная благотворительная республиканская акция «Добрая подписка» развернулась на полях всероссийского инвестиционного сабантуя «Зауралье». На полях инвестсабантуя «Зауралье» проходит акция «Добрая подписка» С утра гости и участники форума активно подключаются к акции и подписывают на республиканские и районные издания семьи участников специальной военной операции. «Добрую подписку» поддержал генеральный директор издательства «Заурал Информ» Айбулат Уразбахтин. – Я сам представитель СМИ, а потому всегда поддерживаю коллег во всех добрых начинаниях. Акция важная и нужная, особенно ее прямым адресатам. Сегодня я подписал семью бойца СВО на местную газету «Атайсал», - отметил Айбулат Алекович. Рауля Хасанова, руководитель пресс-службы Сибайского филиала УУНи Т подписала одну из семей на детский журнал «Акбузат»: – Сегодня мы все нуждаемся в добрых поступках, добрых вестях. Очень люблю этот детский журнал и знаю, что его редакция с детства прививает своим читателям навыки доброты и учит только хорошему и разумному. Напомним, акция ""Добрая подписка"" зародилась на книжной ярмарке ""Китап байрам"" в Уфе. Ее старт дали помощник президента России Владимир Мединский и глава Башкирии Радий Хабиров.","""Урал аръяғы"" инвестһабантуйында ""Изге подписка"" эшләй",['Дин' 'Донъя' 'Әҙәбиәт' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],4,Иҡтисад,1209,https://shonkar.com/news/i-tisad/2025-09-05/ural-ar-ya-y-invest-abantuyynda-izge-popiska-eshl-y-4375866,2025-09-05T20:25:00+00:00
"Быйыл май айында Башҡортостан Студент отрядтары етәксеһе урынбаҫары Иван Шатов Алтай. Үҫеш биләмәһе  йәштәр белем биреү форумының грант конкурсында еңде. Округтың Беҙҙең округ – көс! программаһын үҫтереүгә Иван 800 мең һум аҡса алды. Проект сиктәрендә РСО ҡатнашыусылары өсөн катамарандарҙа ағып төшөү, төбәк штабтары етәкселәре өсөн стратегик сессия, күңел асыу саралары  ойошторолдо. Программаның төп маҡсаты – округ студент отрядтарының  эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыу. Проектта Волга буйы федераль округының 14 субъектынан 70-ләп кеше ҡатнашты. Ҡатнашыусыларға Нөгөш һыу һаҡлағысынан ағып төшөү бик оҡшаны. Һәр төбәктең 5-әр кешенән торған командаһы 6 километрҙан ашыу ара үтте, республикабыҙҙың тәбиғәт күркәмлектәренә һоҡланды, ойошманың артабанғы үҫеше һәм уртаҡ пландар тураһында фекер алышты. Округтың Студент отрядтары округ штабы етәксеһе урынбаҫары Сархан Гришин бындай сараларҙың тәжрибә уртаҡлашыу һәм аралашырға өйрәнеү йәһәтенән мөһим булыуын билдәләне. Сығанаҡ: Молодежная газета.",Округ студенттары йылға сәфәрендә йөрөнө,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0],5,Яңылыҡтар,996,https://amanat.su/news/novosti/2025-09-02/okrug-studenttary-yyl-a-s-f-rend-y-r-n-4370582,2025-09-02T16:02:00+00:00
"В этом году участвовать в чемпионате будут 38 команд из 16 стран — всего около 300 человек. География участников охватывает не только регионы России, но и страны ближнего и дальнего зарубежья: Узбекистан, Казахстан, Беларусь, Алжир, Гана, Эфиопия, Монголия, Палестина, Мозамбик, Гвинея, ЮАР, Буркин-Фасо, Ирак, Зимбабве, Китай и Египт. Цель «Гео Вызова» — популяризация геологии, формирование карьерных траекторий для студентов, повышение их профессиональных навыков и укрепление прямых связей между талантливыми молодыми специалистами и ведущими работодателями отрасли. Программа чемпионата включает 12 сложных этапов, на которых участникам предстоит продемонстрировать свои знания и умения: радиометрия, минералогия и петрография, палеонтология, геологический маршрут, шлиховое опробование, гидрогеология, тестирование, геохимия, нефть и газ, полевая стоянка, геологический разрез и кристаллография. Экспертами и наставниками выступят ведущие геологи из Роснедр, подведомственных организаций, крупнейших компаний-недропользователей, профильных вузов и Института геологии УФИЦ РАН. Помимо напряженной соревновательной программы, участников ждет насыщенная культурная и спортивная жизнь: экскурсии по Уфе и уникальным природным объектам Башкортостана, встречи с потенциальными работодателями и испытание сил в «Гонке Героев». Торжественное открытие с участием руководителя Роснедр Олега Казанова и Главы Республики Башкортостан Радия Хабирова запланировано на 8 сентября. Церемония награждения победителей и закрытие чемпионата состоятся 17 сентября. Главным призом для лучших команд станет возможность пройти стажировку на предприятиях геологической отрасли. — Наша республика, выступившая инициатором проведения третьего международного геологического чемпионата, уверенно заявляет о себе как об одном из центров мировой геологии. Совместно с Роснедрами мы формируем фундамент для развития геологической науки и возрождаем интерес к профессии геолога. Это масштабное событие особенно ценно тем, что его главные участники – студенты. Именно от их знаний и компетенций зависит будущее горнорудной промышленности, экономический рост и решение ключевых социальных задач. Уверен, что чемпионат не только расширит географию участников, но и укрепит кадровый потенциал отрасли. С нетерпением ждём всех в Башкортостане, – подчеркнул министр природопользования и экологии Республики Башкортостан Нияз Фазылов. Следить за ходом подготовки и самыми яркими моментами «Гео Вызова-2025» можно будет в официальном -канале чемпионата, где будут публиковаться эксклюзивные репортажи, интервью и фото прямо с места событий. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Башкортостан станет центром мировой геологии,['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,2784,https://tanburz.ru/news/novosti/2025-09-04/bashkortostan-stanet-tsentrom-mirovoy-geologii-4373093,2025-09-04T10:58:00+00:00
"Бер интервьюла, Калашников концернының бпла-ны экспорт һатыу буйынса директоры Леонид Рокеах, РУС-ПЭ системаһы разведка һәм уңышлы һөжүм өсөн тәғәйенләнгән, тип билдәләй. Калашников тәҡдим иткән был заманса ҡорал утыҙ минутта 40 саҡрым алыҫлыҡҡа оса ала. Тиҙлеге иһә сәғәтенә 140 км тирәһе. Фото интернеттан алынды.",Электән ҡоттарын алған ҡорал,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Махсус хәрби операция,315,https://shonkar.com/news/care/2026-02-10/elekt-n-ottaryn-al-an-oral-4571534,2026-02-10T09:22:00+00:00
"«Салауат» ЯСЙ-һы директоры Таһир Бәхтигәрәев балалар баҡсаһына Яңы йылға 2,7 метр бейеклектәге йәшел шыршыҡай бүләк иткән.",Бүләккә - йәшел шыршыҡай,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Иҡтисад,122,https://bashgazet.ru/articles/i-tisad/2025-12-10/b-l-kk-y-shel-shyrshy-ay-rmk-4501236,2025-12-10T18:00:00+00:00
"Эмине ДжеппарХәзерге вакытта Русиядә Украинаның 140 тан артык ватандашы канунсыз рәвештә, сәяси гаепләүләр белән кулга алынган килеш кала бирә, аларның саны артуы дәвам итә, дип белдерде Украина тышкы эшләр министрының беренче урынбасары Эмине Джеппар. Украина тышкы эшләр министрлыгының матбугат хезмәте хәбәр итүенчә, Халыкара кеше хокуклары көне алдыннан — 8 декабрьдә Украина тышкы эшләр министрлыгында Русиядәге украин сәяси тоткыннарын азат итүгә юнәлгән Халыкара платформаның өченче утырышы узган. Украина тышкы эшләр министрлыгында әйтүләренчә, Русия мәхкәмәләре тарафыннан хөкем ителгән Кырым сәяси тоткыннарының гомуми әза мөддәте 1300 елдан артып киткән. ""Кырым ярымутравын оккупациядән азат итүгә дөньяның күпчелек дәүләтләре куйган көчләрне берләштерүче ""Кырым платформасы"" кысаларында да зур эшләр башкарыла. Бу көчләрнең иң зур өлеше нәкъ менә Украинаның вакытлыча басып алынган ирләрендә кеше хокукларының үтәлешенә юнәлдерелгән"", дигән Джеппар. Аның әйтүенчә, Украина тышкы эшләр министрлыгы сәяси тоткыннар мәсьәләсенә игътибар әлеп итү өчен мәгълүмати кампанияләр уздыра. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Русиядә Украинаның 140 тан артык ватандашын сәяси гаепләүләр белән кулга алганнар,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1188,https://www.azatliq.org/a/32168982.html,2022-12-09T08:46:32+00:00
"Беҙҙең районда сәстәрен бейеееееек итеп өйгән, районға берәү булған бер ҡатын бар. Сәсен ғүмере буйы шулай ҡуйған ул кеше - Иван иптәштең һылыу ҡыҙы Ирина. Беҙҙең райондың матттууур ҡатындарының береһе ул Ирина Ивановна. Шуға бәйле бер ваҡиға иҫкә төштө.",Әсәй иң матуры була.,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,254,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-02-05/s-y-i-matury-bula-4108947,2025-02-05T11:20:00+00:00
"Көйөргәҙе районы буйынса полиция бүлегенең дежур часына медицина учреждениеһынан 45 йәшлек урындағы ҡатындың бысаҡ яраһы менән килтерелеүе тураһында хәбәр килгән. Тәүге мәғлүмәттәр буйынса, ир менән зыян күреүсе элек таныш булған. Шул көндө улар ирҙең өйөндә бергәләп спиртлы эсемлектәр эскән. Йорт хужаһына ҡунаҡтың иртә өйөнә ҡайтырға йыйыныуы оҡшамаған. Иҫерек хәлдә ул зыян күреүсенең күкрәгенә бысаҡ менән ҡаҙаған. Ҡатын күршеләренә тиклем йүгереп барып етә алған, улар уға ашығыс медицина ярҙамы саҡыртҡан. Әлеге ваҡытта һаулыҡҡа ауыр зыян килтереү факты буйынса Рәсәй Федерацияһы Енәйәт кодексының 111-се статьяһында ҡаралған енәйәт билдәләре буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. Ғәйепләнеүсе ҡулға алынған, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Эскенән башланған енәйәт,['Башҡортостан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,979,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-29/esken-n-bashlan-an-en-y-t-4555950,2026-01-29T16:43:00+00:00
"Аметхан Шейхумеров ""Кырым ханлыгы армиясе"" китабын тәкъдим итәШиһабетдин Мәрани исемендәге тарих институтының Кырым гыйльми үзәге галиме ""Кырым ханлыгы армиясе: төзелеше һәм тактикасы (- гасыр)"" (""Армия крымского ханства: организация и тактика"") китабының авторы Аметхан Шейхумеров Азатлыкка Кырым ханнарының хәрби кампанияләре дәүләт, этник, дини чикләрнең үзгәрүенә китергән, Кырым ханлыгы басымы нәтиәсендә чиркәсләрнең исламлашуы башланган, Русия белән Польша арасында баланс сакланган, дип сөйләде. — Кырым ханлыгының хәрби кампанияләре нәтиәсендә дошман илләрдән халыкның китүе Төньяк Кавказ, Польша (Речь Посполитая), Русия, Дунай кенәзлекләрендә демографиягә тәэсир иткән мөһим факторларның берсе була. Кырым ханлыгының Австрия, Маарстан, Сербия ирләренә ясаган хәрби сәфәрләре Госманлы чикләрен саклау белән бергә, Европа үзәгендә мәчет һәм мәдрәсәләрне, ислам институтларын саклау һәм эшләтүдә ярдәм иткән. Кырым гаскәрләре Көнчыгыш Европаны һәм Кавказны тетрәткән күпсанлы низагларда еш кына хәлиткеч көч булган. Христианнар һәм мөселманнар фикеренчә, ул чорда кырымтатарлар ислам дөньясының Европада алдынгы форпосты булган. — Кырым ханлыгы армиясен этник яктан, дин, антропология, тел ягыннан өйрәнгәндә нинди нәтиә ясап була? Аметхан Шейхумеров— Кырым ханлыгы армиясе тарихын өйрәнгәндә без Кырым ханлыгының этник тарихын да күзәтә алабыз. Кырым ханлыгы армиясендә төрле кәвем вәкилләре катнашкан. Әгәр беренче тарихи чыганакларда татарлар, кырымтатарлар хакында сүз барган булса, гасырдан кырымтатарларда хезмәт иткән нугайлар телгә алына, шулай ук Кавказ халыклары, беренче чиратта ханнарның сарай гвардиясендә чиркәсләр хезмәт иткән. Кырымда алар берничә мең булган, аларның варислары да күченеп яшәгән һәм алар Кырым ханлыгы армиясендә саналган. Армиядә христианнар да булган, мәсәлән Истанбулдагы алман илчесе Кырым армиясендә 800 гот (алман кәвеме) хезмәт иткәнен хәбәр итә, ләкин алар хакында өстәмә мәгълүмат юк. Ихтимал, алар мөселман халкы арасында эреп беткән. Чыганакларга күрә, кырымтатарлар күпчелекне тәшкил итә, шулай ук нугайлар, чиркәсләр, славян халыклары вәкилләре - украиннар, руслар, поляклар телгә алына. — Димәк, күпчелеге төркиләр булганмы? — Күп очракта нәкъ менә алар телгә алына, кайбер чыганакларда татарлар дигәндә Кырым ханлыгының барлык халкы күздә тотыла. Ханлык халкы татарлар белән шул кадәр берләшкән була, барысын да татар дип атаганнар. — Кырым ханлыгы армиясендә гаскәр саны хакында мәгълүмат бармы? — Кырым ханлыгының беренче ханы Хаи Гәрәй чорының беренче дистә елында гаскәр саны берничә мең булса, Миңле Гәрәй чорында (, ) инде 10-20 мең була. 1501 елда тоталь мобилизация хисабына ул 25 меңле гаскәр туплаган. Ул вакытта Кырым ханлыгы халык саны ягыннан әле зур булмый. Алдагы гасырларда Кырым ханлыгының халык саны миграция, беренче чиратта нугайлар хисабына үсә бара. Кырым ханы ризалыгы белән Нугай урдалары Кырым ирләрендә урнаша һәм - гасырларда халык саны берничә йөз меңгә итә, армиядә исә дистәләгән мең гаскәр була. Ул чорда кырымтатарлар сугышларга 30 меңләп гаскәр туплаган. Гәрәйләр ризалыгы белән ханлык ирендә яшәгән нугайлар да сугышка гаскәр биргән. Гаскәргә Кырым ханлыгында яшәгән христианнар да, әсирләр, татар гаиләләрендә тәрбияләнгән, ислам диненә китерелгән балалар да бертигез алынган. Аларның да корал куллану хокукы булган. Дини, этник яктан аерма булуга карамастан алар да Кырым ханлыгын бертигез химая иткән, сугышлар вактында әсир булып каршы якка күчү күзәтелмәгән. Киресенчә, сугыш вактында әсирлеккә төшкәннәр кире ханлыкка кайтырга теләк белдергәннәр. — Гаскәр саныннан чыгып Кырым ханлыгының халык санын билгеләп буламы? — Һичшиксез, халык саны гаскәр санын чикләп торган бер фактор була, ләкин шуны әйтергә кирәк, гаскәрнең тоталь мобилизациясе ханлыкта сирәк чара була. Ханлыкка һөүм янаганда, ханлыкны яклау ихтыяы булганда гына тулы мобилизация игълан ителгән. Ерак хәрби сәфәргә чыккан армиягә берничә гаиләдән бер гаскәр алынган, бу меңле гаскәр тупларга мөмкинлек биргән. Гаскәр туплауда ниндидер бер стандарт булмаган. Аның саны нинди көч каршы торуга, хәрби максатка карап билгеләнгән. — Кырым ханлыгы армиясендә нинди корал кулланганнар? — Кырымтатарлар ирле һәм чит илдә ясалган корал кулланган. Чит ил коралыннан фарсы, төрек, чиркәс, рус, полякларның трофей коралын кулланганнар. Шулай ук кылычлар, уклар, сөнгеләр Кырымда да ясалган. Кырым ханлыгы армиясендә беренче мылтыклар гасыр башында пәйда була. Соңрак мылтыкларны Кырымда итештерү башлана. Беренче вакытта бу төрек мылтыклары булгандыр, чөнки Кырымда чыгарылган беренче мылтыклар төрек мылтыкларына охшатып ясалган. гасыр урталарында Бакчасарайда 2,5 мең мылтык ясалган, шуларның бер меңе чиркәсләргә сатылган. Кырымнан Кавказга юлланган коралның күләме шул тиклем зур булган ки, грузин телендә төрле төр коралны, хәттә Кырымда ясалмаган коралны да ""кырыми"" дип атаганнар. Кырымтатарлар корал ясауда иң алдынгы булган. Алар ясаган корал Кырымнан читтә дә бик танылган булган. гасырда Польшаның атаклы хәрби башлыгы Ян Собески Кырымдагы Польша дипломатларыннан морзаларда гына бул торган корал үрнәкләрен ибәрүне сораган, чөнки белгечләр арасында Кырым коралы абруйлы саналган. ""Кырым ханлыгы армиясе: төзелеше һәм тактикасы"" китабын тәкъдим итү Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Кырым ханлыгы гаскәре турында кызыклы фактлар,['Дин' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0],4,Ҡырым,5453,https://www.azatliq.org/a/31238933.html,2021-05-05T11:00:28+00:00
"Выступая с посланием к Федеральному собранию, президент России Владимир Путин заявил, что с года вводится новая федеральная выплата в 5 тысяч рублей для всех советников директоров по воспитанию в школах и колледжах.",Президент России В. В. Путин сообщил о новых выплатах педагогам школ и колледжей,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,215,https://uchbash.com/news/novosti/2024-02-29/prezident-rossii-v-v-putin-soobschil-o-novyh-vyplatah-pedagogam-shkol-i-kolledzhey-3663193,2024-02-29T15:08:10+00:00
"Был сағыу тамаша башҡорт йыр сәнғәте күгендә ҡабынған Алмас Сирусин йондоҙо артабан да яҡты нурҙар сәсеп, милләтебеҙ ғорурлығы булып балҡыр тигән яҡты, ышаныслы өмөттәр уятты.",АЛМАС СИРУСИНДЫҢ ТӘҮГЕ КОНЦЕРТЫ КӨТӨЛМӘГӘН ХӘЛ МЕНӘН ТАМАМЛАНДЫ.,['Шоу-бизнес' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0],4,Мәҙәниәт,175,https://shonkar.com/news/culture/2025-03-22/almas-sirusindy-t-ge-kontserty-k-t-lm-g-n-h-l-men-n-tamamlandy-4168364,2025-03-22T21:15:00+00:00
"Балалар баҡсаһында - тәрбиәселәр, мәктәптә  уҡытыусылар беҙҙең күңелгә, телгә һөйөү һалһа, уны тәрбиәләү нигеҙе ғаиләлә ята. Һүҙем башҡорт теле хаҡында. Туған телебеҙ - башҡорт телен һөйгән, һаҡлаған, яҡлаған бихисап синыфташтарым, дуҫтарым, таныштарым бар. Шулар араһында Мәҙинә һылыуҙы әйтеп үтмәү мөмкин түгел. Башҡорт рухлы Тайбугиндар ғаиләһендә тыуып үҫкән Мәҙинә күңелендәге телгә һөйөүен  башҡаларға таратырға тырышыусы бер ҡыҙ ул. Бәләкәй саҡтан башҡорт телендә шиғырҙар ятлап, төрлө конкурстарҙа ҡатнашып, призлы урындар яуланы. Өлкән синыфтарҙа уҡығанда фәнни-ғәмәли конференцияларҙа көс һынап ҡарай. Шул уҡ ваҡытта яҙышты ла. Гәзит-журнал биттәрендә төрлө ҡыҙыҡлы темаларға мәҡәләләре, шиғырҙары баҫыла барҙы. Мәктәп тормошонда ла әүҙем ҡатнашты. Предмет олимпиадаларынан да ситтә ҡалманы. Урыҫ теле, әҙәбиәте, тарих, йәмғиәтте өйрәнеү фәндәре менән бер рәттән башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса олимпиадаларҙа ла  гел еңеүселәр рәтендә булды. Бөгөнгө көндә Мәҙинә Өфө фән һәм технологиялар университетының Башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында белем ала. Факультет тормошо менән янып йәшәй.  Ул - Йәшлек бейеү ансамбле солисы. Үҙ маҡсатына ирешә алған Мәҙинә һылыуға уңыштар теләйбеҙ! Баймаҡтағы  4-се лицей. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Башҡорт рухлы Мәҙинә!,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 0 1 0],6,K sl l r yyyu ar ete r,1660,https://yanshishma.com/articles/k-sl-l-r-yyyu-ar-ete-r/2025-12-14/bash-ort-ruhly-m-in-4506718,2025-12-14T21:25:00+05:00
"– Һәр ғаиләлә ығы-зығы, бер аҙ тауыш та булып тора бит инде. Концерт алдынан шундай хәл булһа, сәхнәгә йылмайып сығып, бер-береңә яғымлы ҡарашып йырлауы ауыр түгелме? – Ҡатын-ҡыҙҙы юҡҡа ғына, үтә лә серле зат, тип атамағандар бит ул. Бер ҡараһаң, йылмайып тора, икенсегә инде күҙ йәштәрен түгә. Араһында бурандар ҙа сыҡҡылай. Яҙҙың март айында юҡҡа ғына уларҙың байрамы түгелдер ул, сөнки холоҡтарына шул тиклем ошо айҙың булмышы хас. Күп нәмә ир-егеттән тора. Кәрәк саҡта өндәшмәй ҡалырға, уңайлы урында һылап-һыйпап ебәрергә, телде лә тешләргә тура килә. Гүзәл зат ҡолағы менән ярата. Йылы һүҙҙәрҙе йәлләмәһәң, барыһы ла һәйбәт буласаҡ. Һәр хәлдә, Зилә асыу һаҡлап йөрөй торған кеше түгел, бындай осраҡтарҙа ғәфү итә лә, ғәфү үтенә лә белә. – Артистар араһында матур-матур ҡатын-ҡыҙҙар бар, ә тамашасылар араһында улар өсләтә күберәк. Улар менән аралашып йәшәйһегеҙ, ғашиҡ булып ҡуйыу ҡурҡынысы юҡмы? Айырыуса тышта яҙҙың йәмле, хистәргә тулы мәле башланырға тора. – Ундай саҡтарҙа йөрәккә бойороп булмайҙыр ул. Аллаға шөкөр, миңә Зиләгә ҡарата булған кеүек ҙур хистәрҙе башҡаса кисерергә тура килмәне. Йырсылар, артистар беҙҙең өсөн дуҫ, сәхнә артында танышыу менән туғандарса аралашыу башлана, яҡын апайың йә һеңлең кеүек күрә башлайһың. Ә тамашасылар менән, киреһенсә, хистәр уянырлыҡ итеп яҡын аралашмайбыҙ. – Талантлы ғаиләләр бик күп, әммә ҡайһы бер йырсылар ҡатындарының үҙҙәре менән бергә йондоҙ булыуын теләмәй. Һинең дә юлдан ҡайтыуыңа ҡайнар аш менән көтөүен, балаларыңдың һәр ваҡыт ҡараулы булыуын теләп, Зиләне өйҙә ултыртып ҡуйғың килмәйме? – Беҙҙе сәнғәт табыштырҙы, ҡауыштырҙы. Мин бит Зилә менән Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡығанда таныштым. Йырсы буласағын белдем, дуҫлашып йөрөгәндә үк бергә йырларға тип хыялландыҡ. Шуға күрә ҡатынымды өйҙә ултыртып ҡуйырға йәки икенсе эшкә сығарырға уйламайым. Элек гастролдәр ваҡытында өс туған һеңлем ярҙам итә ине, хәҙер, Аллаға шөкөр, ҡайтыуыбыҙға Шәүрә ҡайнар аш менән ҡаршы алырлыҡ булды. Оҙаҡҡа китһәк, балалар янына балдыҙҙарым килә.",Башҡорт эстрадаһының матур ғаилә пары улар,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],5,Мәҙәниәт,2002,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-03-29/bash-ort-estrada-yny-matur-ail-pary-ular-4177521,2025-03-29T10:34:00+00:00
"30 ғинуарҙа Өфөнөң Көрәш һарайында Башҡортостан студенттарының икенсе фестивале тамамланды. Быйыл ул 2500 меңдән ашыу йәш егет һәм ҡыҙҙы, шул иҫәптән Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Рәсәйҙең башҡа ҡалалары юғары уҡыу йорттарында белем алыусы биш йөҙгә яҡын студентты йыйҙы. Уларҙы Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров сәләмләне. ""Беҙҙең йәштәребеҙ һәләтле, аҡыллы, матурҙар тип, һәр ваҡыт әйтеп киләм. Беҙҙең маҡсат - республикабыҙҙы үҫтереүгә күмәкләп өлөш индереү. Һеҙ киләсәктә республика менән лайыҡлы идара итерһегеҙ, тип тулыһынса ышанабыҙ. Республикабыҙҙан ситтә уҡыған байтаҡ йәштәрҙең ҡайтыуын беләм. Махсус рәүештә һеҙҙе саҡырҙыҡ. Сөнки беҙҙең принцип бик ябай: ҡайҙа ғына уҡыһағыҙ ҙа, ҡайһығы ғына илдә булһағыҙ ҙа, һеҙ барыбер беҙҙеке, Башҡортостандыҡы, һеҙ беҙҙең өсөн бик ҡәҙерле йәштәр. Һеҙҙең һәйбәт юғары уҡыу йорттарында, колледждарҙа белем алыуығыҙ бик яҡшы, ситтә йәки Башҡортостандамы мөһим түгел, һеҙҙе һәр саҡ көтәбеҙ. Бында колледждарыбыҙҙан байтаҡ студенттар килгән. Һеҙ бик дөрөҫ ҡарар ҡабул иткәнһегеҙ, сөнки республикабыҙҙың һөнәри белем биреү системаһы илебеҙҙә иң яҡшыларҙың береһе ҙанала. Һеҙ юғары профессиональ белгестәр булып сыҡһын өсөн уңайлыҡтар булдырабыҙ. Беҙ, өлкән быуын, сәскә атҡан Башҡортостанды һеҙгә тапшырыу өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ, ә һеҙ ҡыйыу булығыҙ! Юлығыҙҙа уңыштар теләйем"", - тине Радий Хәбиров. Төбәктең алдынғы компаниялары интерактив күргәҙмәләр менән ҡатнашыусыларға төрлө өлкәләге һуңғы ҡаҙаныштар һәм инновациялар менән танышырҙы. Кисә матур концерт-дискотека менән тамамланды. Сараның төп хедлайнерҙары - популяр артистар һәм диджейҙар: Фогель, и Й. Улар үҙенең йырҙары менән тыңлаусылар иғтибарын йәлеп итеп, берәүҙе лә битараф ҡалдырманы. Айназ Мостафин фотолары.",Радий Хәбиров Өйҙә йәштәр фестивалендә ҡатнашыусылар менән осрашты,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],5,Иҡтисад,1725,https://shonkar.com/news/i-tisad/2026-01-31/radiy-h-birov-y-y-sht-r-festivalend-atnashyusylar-men-n-osrashty-4559156,2026-01-31T17:15:00+00:00
"- Аҙнаны йомғаҡлап, халҡыбыҙ, коллективтарыбыҙ һәм ирекмәндәребеҙ өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисерәбеҙ! Еңеүҙе яҡынайтыуға үҙ хеҙмәте һәм вайымһыҙлығы менән булышлыҡ иткән һәр кемгә рәхмәт! Шайморатов штабы ирекмәндәре - беҙҙең координаторҙар һәм хәрәкәт итеүсе көстәр: Янғын һүндереү часы коллективы менән берлектә ""Ҡотҡарыусы"" позывнойлы яугир өсөн 2 комплект асҡыстар һатып алына. Истамғол һәм Баттал ауылдары халҡы ""Тренер"" позывнойлы яугир өсөн алғы һыҙыҡҡа кәрәкле мотобысҡылар һатып ала. Баттал, Юлдаш, Ҡолош, Һөйөндөк, Ҡарт Муйнаҡ, Иҫке Байрамғол, Илсеғол, Ялсығол халҡы тарафынан 4 тәгәрмәс, 50 гуманитар ярҙам ҡумтаһы, шулай уҡ 25 маскировка селтәре йыйылған. ""Наша Родина-Россия"" ирекмәндәр төркөмө - көс һәм ҡеүәт! ""Солтан"" позывнойлы яугир өсөн 275 000 һумлыҡ квадрокоптер һатып алдыҡ һәм тапшырҙыҡ! Был техника ғына түгел, был беҙҙең егеттәрҙең һуғыш яланындағы күҙҙәре. ""Бергә - беҙ көс"" төркөмөнөң ярҙамы баһалап бөткөһөҙ!143 615 һумға ""Пит"" позывнойлы яугир өсөн өс портатив аккумулятор һатып алалар. Алғы һыҙыҡта электр энергияһы - был бәйләнеш, был дрондарҙың эше, был хәүефһеҙлек. ""Беҙҙең учалыларға йыябыҙ"" төркөмө беҙҙең ирекмән Хәлит Мөхәмәтйәнов менән берлектә Покровка йүнәлеше яугирҙары өсөн мотороллер һатып алды. ""Тыл эшсеһе"" ирекмәндәр төркөмө тарафынан:28 маскировка селтәре үрелгән (Миндәк, Октябрьск, Оҙонгүл ауылдары халҡы, сәнғәт һәм мәҙәниәт музыка колледжы, 2-се һанлы мәктәп).41 антидрон пончоһы эшләнгән.267 дана ҡоро душ (Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы).21 пар йылы ойоҡбаш бәйләнгән.12 мендәр тапшырылған. Һәм, әлбиттә, дөйөм гуманитар ярҙам йыйыу дауам итә! ""Үҙебеҙҙекеләрҙе ҡалдырмайбыҙ"" ирекмәндәр төркөмөнән:6 маскировка селтәре үрелгән.9 дронға ҡаршы юрған, 12 каремат, 5 йылы юрған, 25 башлыҡ, 6 мендәр, 16 йылы билбау тегелгән.2 йылы билбау бәйләнгән. Штабҡа 150 банка окоп шәмдәре тапшырылған. Һәм был ғына түгел! ""Зенит"" позывнойлы яугир өсөн төркөмдән: 10 маскировка селтәре, 15 дронға ҡаршы юрған, 5 йылы юрған, 10 каремат, шулай уҡ гуманитар ярҙам менән 17 ҡумта тапшырыла, улар араһында медикаменттар, шәхси гигиена саралары, газ баллондары, йылы әйберҙәр (башлыҡ, билбау, йылы ойоҡбаш) һәм аҙыҡ-түлек. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Учалы районы - көслө тыл!,['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт'],[0 1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2332,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-02/uchaly-rayony-k-sl-tyl-4560462,2026-02-02T12:50:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБу - күпчелек илләрдә террорчы оешма дип табылган ""Ислам дәүләте"" оешмасы Сүриядәге хәзерге тотрыклы булмаган вазгыятьтән файдаланмасын өчен эшләнде, дип аңлаталар АКШ Үзәк хәрби итәкчелегендә. АКШ Үзәк хәрби итәкчелеге 8 декабрь көнне ИГИЛның (АКШта террорчы оешма дип танылган ""Ислам дәүләте"" сугышчан төркеменең) Сүриядә урнашкан урыннарына дистәләгән һөүм ясаган. – ""Ислам дәүләте"" лидерлары һәм лагерьларына бу һөүмнәр ""Ислам дәүләте""н какшату, зәгыйфьләндерү һәм юк итү белән бәйле дәвамлы миссия кысаларында булды, бу – террорчы төркемгә тышкы операцияләр уздыру мөмкинлеген бирмәү һәм хәзерге вазгыятьтән файдаланып ""Ислам дәүләте"" Үзәк Сүриядә ирләшмәсен өчен ясалган һөүм"", –диелә белдерүендә. Операция вакытында АКШның төрле хәрби һава чараларын, шул исәптән -52, -15 һәм -10 очкычларын кулланып, 75 һәдәфкә зыян китергәннәр. ""ИГИЛ үзенең сәләтлелеген яңадан торгызу өчен теләсә кайсы бушлыктан файдаланырга омтылачагын без аңлыйбыз. Моңа юл куймаячакбыз"", дип белдергән иде Ак йортта журналистлар каршында чыгыш ясаган чакта АКШ президенты Джо Байден. Ул Әсад режимыныңбәреп төшерелүен""гаделлекнең төп акты"" дип атады. ""Бу режим йөзләгән гаепсез сүриялегә рәхимсезлек күрсәтте, аларны әфалады һәм үтерде. Күп газаплар күргән Сүрия халкы өчен бу иң яхшы киләчәк төзү өчен тарихи мөмкинлек вакыты"", диде Байден. Хакимият күчеше чорында Ак йорт Сүриядәге бөтен төркемнәр белән дә багланышта булачак, дип ышандырды.8 декабрьдә Израил гаскәре дә Сүриянең көньягындагы Дәмәшктә кораллар саклана торган келәтләргә берничә һөүм ясады. Израил моны бу келәтләр Сүриядәге радикаль төркемнәр кулына төшмәсен өчен эшләде. Һөүмнәрнең берсе Дәмәшктәге тикшеренү үзәгенә ясалган булырга мөмкин, Иран еракка очучы ракетлар уйлап табу өчен шушы үзәкне куллана дип фаразлана, дип хәбәр итте чыганаклары. Шулай ук Израил һавадан Дәмәшк янындагы Меззе һава ныгытмасына һөүмнәр ясый. Агентлык хәбәренчә, таможня белән хәрби күзләү штаблары да имерелгән. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",АКШ ИГИЛның Сүриядәге лагерьларына дистәләгән һава һөүмнәре ясаган,['Дин' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2012,https://www.azatliq.org/a/aksh-igilning-suriyadage-lagerlarena-distalagan-hava-hojumnare-yasagan/33231995.html,2024-12-09T10:16:42+03:00
"Йыйында Башҡортостан, Ырымбур, Силәбе, Ҡурған, Һамар, Һарытау, Свердловск өлкәләре, Татарстан Республикаһы, Ханты-Манси автономиялы округы – Югра, шулай уҡ Ҡаҙағстан Республикаһы мәктәптәре, балалар баҡсалары, юғары белем биреү ойошмалары, һөнәри белем биреү ойошмаларының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ҡатнаша. Бынан тыш, съезға ата-әсәләр йәмәғәтселеге вәкилдәре, башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслектәре авторҙары, милли мәғариф өлкәһе ветерандары саҡырылған. Көндөң беренсе яртыһында съезда ҡатнашыусылар туғыҙ тематик майҙансыҡта башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙың көнүҙәк мәсьәләләрен тикшерә. Сәғәт 3-тә пленар ултырыш һәм уҡытыусыларҙы дәүләт наградалары менән бүләкләү тантанаһы була.",Өфөлә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының съезы башланды,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0],5,Йәмғиәт,703,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-05-13/f-l-bash-ort-tele-m-bi-te-u-ytyusylaryny-s-ezy-bashlandy-4232490,2025-05-13T12:05:00+00:00
"Диккат Насретдинович Буракаев был поистине многогранной личностью. Он оставил яркий след в истории как заслуженный деятель искусств БАССР и кандидат геолого-минералогических наук. Родился года в Ермолаевском районе в деревне Старое Мурапталово в семье крестьянина. Получив блестящее образование в Московском государственном университете, которое он завершил с отличием, Диккат Насретдинович продолжил свою научную карьеру. Он стал кандидатом наук и посвятил себя работе в Геологическом институте, где активно занимался исследованием и привлечением внимания к актуальным экологическим проблемам. Его научный вклад был значителен, он автор четырех книг и активно работал над докторской диссертацией. К сожалению, жизнь Дикката Насретдиновича оборвалась слишком рано, на 49-м году жизни. Открытие кабинета его имени в школе – это дань уважения его памяти и научному наследию. Мы верим, что среди нынешних воспитанников школы, вдохновленных примером таких выдающихся личностей, вырастут будущие ученые, которые совершат важные открытия и внесут свой вклад в развитие науки и общества. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Новый кабинет географии в БРГИ 3: имя Дикката Буракаева – символ знаний.,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Мәғариф,1203,https://uchbash.com/articles/estestvennye-i-tochnye-nauki/2025-09-04/novyy-kabinet-geografii-v-brgi-3-imya-dikkata-burakaeva-simvol-znaniy-4372995,2025-09-04T10:22:00+00:00
уртаклашуртаклашбастырТатар интернетына мөстәкыйль домен даулаучылар өчен бер куанычлы хәбәр: оешмасы 2009 елдан ирекле исемнәр терки башларга ыена. уртаклашуртаклашбастыр,Интернетта инкыйлаб көтелә,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Пәрәвез,171,https://www.azatliq.org/a/tatnet_domen/1145776.html,2008-06-27T22:28:44+03:00
"Гимназияла егерменән ашыу бала башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнә. Һәр яҡлап һәләтле икән үҙҙәре. Беҙҙе ишек төбөнән үк ҡурай моңдары менән ҡаршы алдылар, артабан Өфө ҡалаһы, туған тел, әсәйҙәр тураһында матур йырҙар башҡарып ҡыуандырҙылар. Гөлнара Мостафинаның «Өс теләк» тигән әкиәтен сәхнәләштереп тә күрһәттеләр. Гәзитебеҙ хеҙмәткәре менән Гөлнара Дамир ҡыҙы ла бүләктәр – балалар өсөн сағыу китаптар, «Йәншишмә»нең иҫтәлекле блокнот һәм календарҙарын алып барғайны. Уларҙы лотерея итеп уйнаттылар. Бер бала ла бүләкһеҙ ҡалманы. Ошондай асыҡ күңелле, ҡыҙыҡһыныусан ҡыҙҙар һәм малайҙар менән таныштырғандары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары – Рүзинә Шаһыбал ҡыҙы Барлыбаева менән Айһылыу Нуретдин ҡыҙы Шәйбәковаға рәхмәт.40 минутлыҡ ҡына осрашыу барышында яңы дуҫтарыбыҙ Гөлнара Дамир ҡыҙына төрлө һорауҙар биреп, уның менән бергә әкиәт яҙып та өлгөрҙө. Ҡурай моңон яратҡан малайҙың тарихы менән һеҙҙе лә таныштырабыҙ. Бер яҡшылыҡҡа – ике яҡшылыҡБорон-борон заманда йәшәгән, ти, бер Малай. Уның Ҡурай кеүек булғыһы килгән. Сөнки үҙен, моңон бик яраталар. Әммә Малай тәртипһеҙерәк булған. Ундайҙарҙы бик яратып бармайҙар икән шул. Бер ваҡыт ул тышҡа сыҡҡан. Урман юлы буйлап киткән. Ҡараһа, Ҡуян китеп бара, ти. «Әһә, эләктеңме? !» – тип Малай уның ҡолағынан тотоп алған. Бахырҡай ҡурҡышынан илап: «Зинһар, ебәр мине, өйҙә туғандарым көтә», – тип инәлә башлай. Малай уны тыңламай, ҡолағынан тотоп һелкетеүен белә. Шул саҡ яҡында ғына Ҡурайҙың моңло тауышы ишетелә: «Ебәр Ҡуянды! .. » Малай ҡалтырап төшә. Ҡуян һикереп төшөп, ҡасып китә. Бара торғас, Малайға Бүре осрай. «Мин һине ашайым! » – ти ул. Малайҙың ҡото оса, бая үҙе рәнйеткән Ҡуяндай, ҡурҡышынан илай башлай. Тәртипһеҙ ҡыланып йөрөһә лә, ҡурҡаҡ була үҙе. Шул ваҡыт Төлкө килеп сыға ла: «Эй, Бүре, ниңә бәләкәйҙәрҙе рәнйетәһең? » – ти. «Ул барыбер тәртипһеҙ», – тип һаһылдап көлә Бүре. Шулай ҙа Малайҙы ебәрә. Йәлләгәндер, күрәһең. Малай йүгереп ҡайта ла өйөнән балта алып килә. «Урманда ҡурҡыныс, ҡоралым булһа, бер кем дә теймәҫ», – тип уйлай ул. Шул ваҡыт йәнә Ҡурайҙың моңло тауышы яңғырай: «Үҙең яҡшы булһаң, һиңә лә яҡшы булырҙар, үҙең теймәһәң, һиңә лә теймәҫтәр. » Әммә Малай уны ишетергә теләмәй. Бер мәл күҙенә Күгәрсен салына. «Әһә, эләктеңме? » – тип ҡыуанып китә Малай. Әммә ҡошсоҡ тегенең ҡулынан ысҡына ла урман йәнлектәренә, ҡоштарына: «Урманда ҡулына балта тотҡан тәртипһеҙ бер кеше йөрөп ята, һаҡланығыҙ! .. » – тип хәбәр еткерә. Малай ағас ҡыуышында бал ҡорттарының ояһын күреп ҡала. «Хәҙер туҙҙырам! » – тип уйлай. Әммә өлгөрмәй: ағасҡа Айыу унан алда менеп бара. Бал ҡорттары, хәүеф һиҙеп, ни эшләргә белмәй осоп йөрөй. Малайҙы күреп, улар ҡыуанып китә. «Беҙгә ярҙам ит! » – тип янына киләләр. Малайға был һарыҡайҙар йәл булып китә. Ярҙам итергә була. «Эй, тайыш табан! Ағас башынан төш! Теймә бал ҡорттарына! » – тип ҡысҡырып ебәрә ул, балтаһы менән һелтәнеп. Айыу аҫҡа күҙ ташлаһа, ҙур балта тотҡан кешене күрә. Өҫкә ҡараһа, ҡорттар геүелдәп оса, ти. Уларҙың береһе килеп танауынан ғына сағып ала. «А-а-а! » – Айыу ҡулдарын ағастан ысҡындырғанын һиҙмәй ҙә ҡала. Тәкмәсләп ергә килеп төшә. Ә унда, балтаһы менән янап, Малай тора. Айыу эләгә-һөрлөгә ҡаса башлай. Малай уның артынан ҡыуып китә. Шул саҡ Ҡурайҙың моңло тауышын ишетә: «Афарин! Минең кеүек булырға теләүеңде беләм, шуға һиңә моң бирәм! » Малай бик шатлана быға. Ул арала бал ҡорттары килеп етә. Күмәкләп рәхмәт әйтәләр. Бал бүләк итәләр. «Балдай татлы, затлы бул», – тиҙәр. Малай үҙен моңло, батыр итеп тоя. Уға бәләгә тарығандарға ярҙам итеү оҡшап ҡала. Һин бер яҡшылыҡ ҡылһаң, изгелегең үҙеңә икеләтә артып ҡайта. Артабан ул юлын бәләгә тарығандарҙы эҙләп дауам итә. Гөлнара МОСТАФИНА һәм 82-се гимназия уҡыусылары. Өфө ҡалаһы. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Бергәләп әкиәт яҙҙыҡ,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],7,Хикәйә,4116,https://yanshishma.com/articles/akyattar/2024-04-10/berg-l-p-ki-t-ya-y-3721281,2024-04-10T21:00:00+05:00
"Мәскәү Сабантуе (архив фотосы)Быел Мәскәү өлкәсенең Красногорски шәһәрендә узарга тиешле өлкә Сабантуе кичектерелә. Бу турыда Мәскәү өлкәсе милли-мәдәни мохтарияте өлкә губернаторы Андрей Воробьевфәрманы чыккач хәбәр итте. Коронавирус белән бәйле вазгыять аркасында, Мәскәү өлкәсендә киңкүләм чаралар уздыру тыела. Чикләүләр 15 июльгә кадәр гамәлдә булачак. Моңарчы Воробьёв коронавируслы инфекциягә каршы көрәш чараларын үзгәртү турында тагын бер карар имзалаган иде: 13 июньнән 20 июньгә кадәр Мәскәү өлкәсендә әмәгать урыннарында мәбүри битлек режимы гамәлгә керә, оешмаларга мөштәриләрне сулыш органнарын саклау чараларыннан башка кабул итү тыела. Мәскәү өлкәсе сабантуе ел саен яңа шәһәрдә уза. Бәйрәмне оештыруда гадәттә Сабантуй узачак шәһәр идарәсе һәм Татарстаннан берәр район катнаша. Былтыр һәм быел ул Красногорскида узарга тиеш иде. Быелгы сабантуй 19 июньгә планлаштырылган иде. Шулай ук Мәскәү өлкәсендә 20 июньдә узасы тагын бер Сабантуй — ел саен уздырыла торган Домодедово шәһәре сабантуе да уздырылмаячак. Домодедовода Сабантуй булмаячагын Азатлыкка оештыру комитеты әгъзасы Феликс амалиевраслады. Соңгы тәүлектә Мәскәү өлкәсендә СО-19 йоктыруның 1 135 рәсми очрагы рәсмән теркәлгән. Пандемия башыннан бу сан - 283 меңнән артык. Бу турыда Мәскәү өлкәсе сәламәтлек саклау министрлыгыхәбәр итә. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Мәскәү өлкәсе Сабантуе коронавирус сәбәпле кичектерелә,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1556,https://www.azatliq.org/a/31309451.html,2021-06-15T15:21:34+00:00
Хөрмәтле юғары мөфтөй Тәлғәт-хәҙрәт Тажетдин! Хөрмәтле туғандар! Һеҙҙе изге Рамаҙан айы тамамланыу һәм Ураҙа байрамы менән ихлас ҡотлайым! Уважаемый Верховный муфтий Талгат-хазрат Таджуддин! Уважаемые соотечественники!,Радий Хабиров принял участие в коллективном намазе в честь праздника Ураза-байрам и поздравил всех мусульман с праздником,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,218,https://uchbash.com/news/novosti/2024-04-10/radiy-habirov-prinyal-uchastie-v-kollektivnom-namaze-v-chest-prazdnika-uraza-bayram-i-pozdravil-vseh-musulman-s-prazdnikom-3722322,2024-04-10T11:39:37+00:00
"Төбәк етәксеһе билдәләүенсә, уйынсыҡтар етештереү – күп осраҡта ҙур табыштар килтермәй торған бизнес, әммә уйынсыҡ балаларҙы тәрбиәләүҙең мөһим өлөшө булып тора, ә балалар илебеҙҙең киләсәге өсөн яуаплы буласаҡ быуын. Уйынсыҡ – стратегик тауар. Шунлыҡтан балаларыбыҙ өсөн уйынсыҡтарҙың үҙебеҙҙең илдә етештерелеүе мөһим. Радий Фәрит улы Башҡортостанда балалар тауарҙары етештереүселәрҙең күбәйә барыуын билдәләне. Уларға дәүләт яғынан ярҙам саралары ҡаралған. Мәҫәлән, еңел сәнәғәт предприятиеларының сеймал һәм ҡорамалдар алыуға сығымдары өлөшләтә ҡаплана. Компаниялар Сәнәғәтте үҫтереү фондынан ташламалы заем, күргәҙмәләрҙә ҡатнашҡан өсөн, шулай уҡ тауарын сертификатлау һәм билдәле итергә тырышыу өсөн субсидиялар  алырға хоҡуҡлы. Пленар дискуссияла Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесе Лилиә Ғүмәрова ҡатнашты. – Педагог-психолог булараҡ шуны әйтәм: уйын – баланы тәрбиәләүҙең һәм үҫтереүҙең төп сараһы. Уйынға сығымдар  һалып, беҙ киләсәк нигеҙен һалабыҙ. Беҙҙе өнәп етмәүселәр  фильмдар һәм компьютер уйындары эшләүҙе юҡҡа ғына финансламай, был идеологик мәсьәлә, – тине Лилиә Ғүмәрова. – Әйҙә уйнарға, бер яҡтан, бала саҡ байрамы булһа, икенсе яҡтан, өлкәндәрҙе балаларыбыҙға иң яҡшы уйынсыҡтар, иң яҡшы әйберҙәр бирер өсөн нимә эшләргә кәрәклеге тураһында ла уйландыра. Дөрөҫ уйынсыҡтар сығарабыҙмы, улар ниндәй материалдарҙан эшләнгән – шулар тураһында уйландыра. Пленар дискуссияла тармаҡты үҫтереү, уйынсыҡтарҙы сифатлы, хәүефһеҙ итеү тураһында һүҙ барҙы. Шулай уҡ баланың күңеленә, рухи үҫешенә ниндәй йоғонто яһауы, йәш быуынды Рәсәй йәмғиәтенең традицион ҡиммәттәре нигеҙендә тәрбиәләү мәсьәләләре күтәрелде. РФ сәнәғәт һәм сауҙа министры урынбаҫары Екатерина Приезжева Башҡортостандың күп йүнәлештәрҙә лидер булыуын билдәләне. – Халыҡ-ара санкциялар һәм сит ил брендтарының китеүе беҙҙең етештереүселәргә бушаған баҙарҙы биләү юлын асты, һәм уны ҡулдан ысҡындырырға ярамай. Кодтарҙың классификаторҙарын деталләштереү эше иһә Ватан балалар индустрияһының күберәк тауарҙарына һалым ташламалары яһау мөмкинлеген бирер, – тине министр урынбаҫары. Балалар баҡсалары һәм мәктәптәр өсөн балалар тауарҙары һатып алыу тураһында Рәсәй мәғариф министры урынбаҫары Андрей Корнеев сығыш яһаны. Ул балалар учреждениелары өсөн берҙәм уйын тауарҙары исемлеге раҫланыуын хәбәр итте. Был исемлектә Ватан тауарҙарына өҫтөнлөк бирелә. А. Корнеев профиль фестивален ойошторған өсөн рәхмәт белдерҙе. Рәсәй Белем йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары Кирилл Хваль үҫеп килеүсе быуынға патриотик тәрбиә биреүҙә уйынсыҡтарҙың һәм уйындарҙың мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Ул шулай уҡ Тыуған уйынсыҡ Бөтә Рәсәй конкурсы тураһында һөйләне. Был конкурсҡа уйынсыҡтар проекттары тәҡдим ителә. Быйыл төбәктәрҙән 28 мең ғариза алынған, шуның 153-ө – Башҡортостандан. Балалар тауарҙары индустрияһы предприятиелары ассоциацияһы президенты Антонина Цицулина уйынсыҡтар етештереү тармағының балаларҙы сифатһыҙ һәм тәрбиә өсөн  зарарлы уйынсыҡтарҙан яҡлаусы социаль йүнселлек төҫө ала барыуын билдәләне. Йәнә уйынсыҡтарҙы Ватан сәнғәте, әҙәбиәте, мәҙәниәте, кино һәм телевидениеһы менән бәйләү зарурлығына туҡталды. Ултырыш һуңында Башҡортостан Башлығы ҡатнашыусыларға рәхмәт әйтте һәм идара итеү командаһының уйынсыҡ эшләүселәр, етештереүселәр, һатыусылар менән тығыҙ бәйләнештә эшләүенә иғтибарҙы көсәйтергә тәҡдим итте. Сығанаҡ: Башҡортостан Республикаһы Башлығының рәсми сайты.",Уйынсыҡ – стратегик тауар,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'
 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 1 1 0 1 1 0 1 1 1 0],11,Яңылыҡтар,3387,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-06/uyynsy-strategik-tauar-4267764,2025-06-06T14:15:00+00:00
"Башкортостан на конкурсе представили два учителя: Назгуль Хабибуллина (гимназия 2 «СМАРТ») и Лейсан Амирова (детский сад «Курай»г. Сибай). Участники продемонстрировали свои методики преподавания, провели открытые уроки и мастер-классы. Для воспитателей была предусмотрена отдельная номинация «Лучшие практики развития родной речи детей дошкольного возраста», подчеркивающая их роль в формировании языковой и культурной идентичности. В этом году впервые было проведено испытание «Вектор развития», где финалисты обсуждали с замминистра просвещения Ольгой Колударовой актуальные вопросы образования и преподавания родных языков. По итогам конкурса были определены победители и призеры. Лучшим воспитателем признана Виктория Настаева (Калмыкия), а среди учителей победу одержала Юлия Ситникова (Липецкая область).",Новые горизонты родного языка,['Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Мәғариф,810,https://uchbash.com/articles/bash-ort-tele-m-bi-te/2025-09-15/novye-gorizonty-rodnogo-yazyka-4388035,2025-09-15T10:27:00+00:00
"Вадим Бектемировфикерләр""Кырым мөселманнары эше"" нигезендә 11 елга ирегеннән мәхрүм ителгән кырымтатар - ислам фәннәре һәм гарәп теле филологиясе магистры Вадим Бектемировны Петербурның 6 нчы колониясендә колония хезмәткәрләре кыйнаган. Алар аның даруларын һәм Коръәнен тартып алган. Бу хакта ирнең хатыны -Лемара Бектемировага сылтама белән ""Кырым теләктәшлеге""иткерә. Вадим Петербурның 6 нчы колониясенә быел 16 ноябрьдә китерелгән булган. Аңарчы ул Липецки өлкәсенең Елец шәһәретөрмәсендә иде. Ирен кыйнаулары хакында Лемара Бектемирова соңрак кына белгән. Ире аңа карантиннан чыгарылгач кына таксофон аша шалтырата алган. Хәзерге вакытта ул ""хәлем канәгатьләндерерлек, намаз укырга рөхсәт итәләр"" дигән. Ирен кыйнау артында кемнәр торуын Лемара Бектемирова белми, дип яза ""Кырым теләктәшлеге"". Вадим Бектемиров аннексияләнгән Кырымда 2020 елның июлендә узган киңкүләм тентүләр вакытындатоткарланды.2022 елның 11 февралендә Русиянең Көньяк бүлге хәрби мәхкәмәсе аны 11 елга кырыс тәртипле колониягә хөкем итте. Беренче өч елын ул төрмәдә үткәрергә тиеш иде. Быел 3 апрельдә Власихадагы апелляция хәрби мәхкәмәсе хөкем карарын үзгәрешсез калдырды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Русия колониясендә утыручы кырымтатар Вадим Бектемировны колония хезмәткәрләре кыйнаган,['Дин' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1247,https://www.azatliq.org/a/32720809.html,2023-12-07T13:57:36+00:00
Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының иныф уҡыусыһы Ралина Әхмәтованың да йәйге каникулы матур һәм файҙалы үтә.,"Ял да итә, ярҙам да итеп өлгөрә",['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Каникул,144,https://yanshishma.com/articles/kunelle-kanikul-kondare/2025-07-21/yal-da-it-yar-am-da-itep-lg-r-4320733,2025-07-21T16:45:00+00:00
"5Ринат Бекташев: Кырымтатар театры депортацияләрдән зур зыян күрде2 июньдә Камал театрында ""Нәүрүз"" фестивале кысаларында Кырымтатар дәүләт академик музыкаль-драма театры баш режиссеры Ринат Бекташев белән очрашуга журналистлар зур кызыксыну белән килде. Матбугат чаралары вәкилләрен Русия-Украина арасында барган сәяси вакыйгаларның мәдәнияткә, сәнгатькә, иатка йогынтысы, Кырымдагы халыкның бүгенге халәте, аларның кем хисабына яшәүләре кызыксындырды. Дөрес, кырымтатар режиссеры әйткән мәгълүматларны күпчелек рәсми журналистлар Камал театрының матбугат үзәгеннән ары алып чыгып яза алмады. ""Кырымтатар театрына якынча 250 яшь. Ханнар дәверендә Бакчасарайда ханның үз акапелласы булган һәм ул Мольерны яраткан"", дип башлады сүзен Ринат әфәнде. Казанда татар театрлары берничә, ә Кырымда ул бердәнбер. Шуңа да Кырымтатар театрының премьераларына халык бәйрәмгә килгән кебек йөри, рухландырып торырга тырышалар, ди Бекташев. Алга таба матбугат очрашуы сорау-авап рәвешендә дәвам итте. – Рәсми сайтыгызда Украинаның театр эшлеклеләре берлеге дигән сүз язылган. Элеккәчә Украинадагы хезмәттәшләрегез белән дустанә мөнәсәбәттә яшисезме? – Әйтегез әле, сәясәт иатка комачаулый аламы? Әлбәттә, юк. Без алар белән моңарчы да якын дуслар идек. Хәзер дә дуслар булып кала бирәбез. Әгәр алар чын дуслар булса, без һәрвакыт алар белән дус. – Финанс ягыгызны кем кайгырта, нинди акчага яшисез? – Безгә Кырым хөкүмәте булыша. –Русия шартларында яшәү дәверендә театрның хәле ничек үзгәрде? Гомумән, үзгәрешләр бармы? Булса, шатмы сез аларга? – Татарстан президентына безгә ярдәм иткәне өчен мең рәхмәтлебез. Ул безгә ныкбулышты. Ләкин, алай гына проблемнарыбыз чишелде дип әйтә алмыйм. (Залдан, Без сезне аңлыйбыз, дәвам итмәсәгез дә була дип башка театр әһелләре рухи ярдәм күрсәтергә теләде. – ред. )Аңлыйсызмы, иң төп борчыган мәсьәлә – тел югалу. Яшьләр рус телендә генә аралаша. Кырымда татар мәктәпләрен яптылар. Барысы да иңел генә түгел. Шуны аңларга кирәк: кеше чиста, матур итеп кырымтатар телендә язсын өчен башта ул филолог булырга тиеш. Аннары театр тормышын тарихыннан, башыннан башлап белергә тиеш. Диалогта образ, характер чагылырга тиеш. Өч өмлә эчендә генә төп идеяны күрсәтә белү мөһим. Депортацияләр нәтиәсендә бөтен кырымтатар драматургия өлкәсе, искиткеч тәремәләр юкка чыгарылды. Шиллерның, Шексприның тәремәләреннән бернәрсә дә калмады. Шуңа күрә без барсын да яңадан эшли башладык. Сөйләшү барышында Русиягә кертелмәүче кырымтатар шәхесләре, каналытурында да сүз чыкты, Ринат әфәнде Хайтарма фильмының режиссеры Ахтем Сейтаблаевны Кырымга кертмәүләренә гаәпләнүен белдерде, ник кертмәүләрен аңламавын әйтте. Кырымтатар телевидениесенә килгәндә дә, режиссер хәлләрнең бик үк яхшы булмавына ишарә ясады. Милли телевидение эшләми. Ә каналы журналистлары уңай якка үзгәрешләр булмасмы дип көтә, диде Ринат Бекташев журналистларның бу хәлләргә зур игътибар бирүләренә аптырап. Бу көнне дәүләт карамагындагы татар журналистлары да аңа теләктәшлек күрсәтеп кырымтатарларга бәйле сораулар бирде, әмма берсе дә Украина белән дуслык, депортация зыяны, кырымтатар теле югалу мәсьәләләре хакында язма-материалларында телгә алмады.","Ринат Бекташев: ""Кырымтатар театры депортацияләрдән зур зыян күрде""",['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 1 1 1 1 0 0 0 1 0 0 0 0],7,Ҡырым,3131,https://www.azatliq.org/a/27053560.html,2015-06-04T13:02:45+00:00
"— Йәмил улым, тор инде, көн бигерәк ма- тур, — тип һөйөп уятты әсәйем. Күҙемде асып ебәрһәм, атайым менән әсә- йем эргәмдә йылмайып баҫып тора. Минән дә иртәрәк торған ҡустым: — Ағай, тыуған көнөңдә йоҡлап ятма инде, тор! Атайым менән әсәйем һиңә ҙууууур бүләк әҙерләне, — тип ҡысҡырып та ебәрҙе. Түҙмәй- енсә, серҙәрен һатты. Әсәйемдең йоҡа ғына итеп ҡойолған тәм- ле ҡоймағы менән, рәхәтләнеп, иртәнге сәйҙе эстек. Күңелдә бөтмәҫ шатлыҡ: бүләкте нин- дәйҙер мөғжизә кеүек көтәм һаман да! Ҡотлау һүҙҙәре лә күңелгә май булып яғылды. Әйтер- һең дә, бөгөн үҙенең тыуған көнө, иң әүҙеме ҡустым. Ултырғысҡа баҫып, бүләккә әҙерләгән шиғырын мылтыҡтан атҡан шикелле яңғыра- тып һөйләп ебәрҙе. Атайым менән әсәйем, бер-береһенә ҡарап, мут ҡына йылмайышты. Мөғжизәле ваҡыт етте, ахыры. Әсәйем яғымлы ғына тауышы ме- нән: — Йәмил, балам, беҙ хәҙер ғаилә менән һи- нең аҙашың тураһында яҙған бөйөк яҙыусы Мостай Кәрим олатайҙың һәйкәлен күрергә барабыҙ, — тине. — Урррааа! — тип ҡысҡырып та ебәрҙе гел тиктормаҫ ҡустым. Машинаға ултырғас, хыял донъяһында йөҙ- ҙөм. Ошо бәләкәй ғүмеремдә Салауат батыр- ҙың һәйкәлен генә күрҙем. Ә шундай яҡшы әҫәрҙәр яҙған яҙыусының һәйкәлен күҙ алдына ла килтерә алмайым! Нисегерәк икән? ! Атайым эштә саҡта әсәйем миңә, ҡустым- ды йоҡлатҡас, Оҙон-оҙаҡ бала саҡ повесын уҡып ишеттергәйне. Кендек менән бергә бала саҡ донъяһын гиҙҙек. Бер туҡтауһыҙ һорауҙар яуҙырҙым. Ә Беҙҙең өйҙөң йәме әҫәрен ғаилә менән бергәләп уҡыныҡ. Был китабы миңә би- герәк оҡшаны: әллә төп герой минең аҙашым булғанғамы? Һуғыш ваҡытында балаларҙың ауыр тормо- шон күҙ алдына килтереп, уларҙы ныҡ йәллә- нем! Бигерәк тә, Йәмилдең әсәһе Оксана исем- ле ҡыҙҙы иҫән-һау алып ҡайтып еткерһә, ярар ине, тип борсолдом. Йәмил менән Оксананың йылы мөнәсәбәтенә һоҡландым да, сер итеп кенә әйтәм: әҙерәк көнләштем дә. Беҙ ҙә, ҡустымдың ҡарышҡан сағын иҫәпкә алмағанда, ныҡ дуҫбыҙ былай. Ҡояшым тип яратам, сөнки ул һап-һары һәм тумалаҡ, үҙе гел йылмая. Мин уны яратам, яҡлап йөрөтәм. Бына яратҡан яҙыусымдың һәйкәле! Үәт, һәйкәл, исмаһам! Ҡараштарын йыраҡҡа төбәп, бөйөк әҙип үҙе ҡаршы алды. Имәндәй ныҡ ваҡыты. — Таныным, таныным, был һарыҡ бәрәсе тотҡан Кендек үҙе! — тип ҡысҡырып ебәрҙем, төп һәйкәл эргәһендәге төрлө һындарҙы күреп. — Ә быныһы кем? – тип һораны әсәйем. — Оло инәй, Оло инәй! — тинем, Оло инәйҙе танығанға ҡыуанып. Оло инәйһеҙ һәйкәлде күҙ алдына ла килтерә алмайым. Яратҡан яҙыусым унан, бер тотам ҡалмай эйәреп, тормоштоң бөтә серҙәрен өйрә- неп йөрөгән. Кендек, шундай инәһе булғанға ла күпкә бәхетле тип һанаған үҙен. Оло инәһе — Оло юлға алып сығыусыһы! Урал ХӘЛИТОВ, Өфө районының Миловка мәктәбе уҡыусыһы.",Тыуған көнгә бүләк,['Мәғариф' 'Хикәйә' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1],4,Хаттар,2623,https://amanat.su/articles/khat-kh-b-r/2024-11-19/tyu-an-k-ng-b-l-k-4030705,2024-11-19T19:00:00+00:00
"Демография милли проектының Спорт – йәшәү нормаһы төбәк проекты сиктәрендә Нуриман районында саңғы миҙгелен асыу тантанаһы һәм саңғыла йүгереү буйынса ярыш үтте. миллипроект нацпроект национальныепроекты Башкортостан Сара ҡышҡы спорт төрҙәрен яратыусыларҙы, ҡатнашыусыларҙы ҡеүәтләп, байрам кәйефенә сорналырға теләгән кешеләрҙе йыйҙы, тип хәбәр итә Нуриман районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге. Ярыштар махсус әҙерләнгән трассаларҙа үтә. Сарала тәжрибәле спортсылар ҙа, яңы саңғыға баҫыусылар ҙа ҡатнаша. Дуҫтарса мөхит күптәрҙе физик әүҙемлек алып барыуға дәртләндергәндер. Саңғыла йүгереү иң популяр ҡышҡы спорт төрҙәренең береһе булып тора. Ул физик әҙерлекте яҡшыртыуға, көслө булыуға, сынығыуға булышлыҡ итә. – Спорт – йәшәү нормаһы проекты әүҙем үҫешә, алда беҙҙе яңы ярыштар, оҫталыҡ дәрестәре, башҡа саралар көтә, барыһы ла районыбыҙҙа спортҡа ҡыҙыҡһыныуҙы арттырырға булышлыҡ итер. Барыһын да спортсыларға ҡушылып, Нуриман районының саңғы трассаларында ҡыштың матурлығына һоҡланырға саҡырабыҙ, – ти район хакимиәте башлығы Вилдан Ситдиҡов. Фото һәм сығанаҡ –.",Саңғы миҙгеле асылды,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Милли проекттар,1078,https://bashkizi.ru/news/milli-proekttar/2024-12-17/sa-y-mi-gele-asyldy-4056785,2024-12-17T17:08:00+00:00
"Грант в 99,9 тысячи рублей на проект «Школа молодых родителей «Семейный компас» выиграла по итогам конкурса педагог центра детского творчества «Исток», координатор проекта «Навигаторы детства» в Ленинском районе Уфы Ксения Япарова. Всего на конкурс было подано почти 5 тысяч заявок. Проект Ксении Япаровой был признан одним из лучших. «Семейный компас» — это программа для молодых родителей, предполагающая обучение современным методам всестороннего развития ребенка. Участники проекта также смогут обсудить проблемы воспитания со специалистами, получить поддержку и обменяться опытом с другими молодыми родителями. Всего в программе примут участие 380 человек, пояснил Олег Котов. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Уфе откроют школу молодых родителей,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,804,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-04/v-ufe-otkroyut-shkolu-molodyh-roditeley-3872695,2024-08-04T22:58:00+00:00
"Өс аҙнанан артығыраҡ ауырып ятып эшкә сыҡҡан артель етәксеһе Прохоров төҫкә-башҡа ныҡ һурыҡҡайны. План үтәлеше барышы, башҡа яңылыҡтарҙы һорашып белгәс, оҙонса-һарғылт ҡаҡса йөҙөн сирылтып, ул үҙ алдына үртәләнде. – Ватан яҙмышы өсөн кешеләр фронтта алыша. Әммә миңә тылда ауырып ятырға тура килә. Һуғыш тамамланғас, фронтовиктарҙың күҙенә нисек күренермен, улар алдында нисек аҡланырмын? – Ауырыуға һеҙ ғәйеплеме? – Аңлайым. Барыбер ҡыйын. Күңел тынғыһыҙлығынан да яман нәмә юҡ донъяла. – Хәлен һаман мөшкөл тойған Прохоров спецовкаһын кейҙе. – Әйҙә, забойҙар торошон ҡарап сығайыҡ! Тимер ситлеккә ултырып, беҙ шахтаға төштөк. Иван Антипович шахталағы штрек менән забойҙар торошон ентекләп тикшерҙе. Төрлө урындан алынған тау тоҡомдарының һәр кубометрынан нисә грамм алтын табылыуы, буш породаларҙың ҡайҙа түгелеүе, ташландыҡ забойҙар нисек ҡапланыуы тураһында ҡыҙыҡһынды. Барлыҡ забойҙарҙы йөрөп сыҡҡас, ҡәнәғәт йылмайып, ул мине маҡтаны: – Молодец! Һәммәһе тейешле башҡарылған. Шәп тау белгесе сығасаҡ һинән. Һуғыш тамамланыу менән үҙеңде тау-мәғдән институтына уҡырға ебәрербеҙ. Беҙ баш штрек буйлап сығыу юлына табан ыңғайланыҡ. Шахта көбәгенә етер саҡта тау тоҡомдары өйөп тейәүле күмәк вагонеткалар теҙелешеп тороуын күргәс, Прохоров асыуланды. – Эште ниңә туҡтаттығыҙ? – Лебёдка йөрөмәй, – тине ствольный. – Ни сәбәптән? – Лебёдчица йоҡлап киткәндер, ахырыһы. Ул икенсе тәүлек эшләй. – Ни өсөн? – Сменщицаһы ауырый, – тинем. – Уны алмаштырырҙай кеше юҡмы ни? – Юҡ. Лебёдчицаны бер аҙға үҙем алмаштырырға булғайным. Артель етәксеһе, шахта көбәге буйлап юғары һуҙылған тимерсыбыҡты тартҡылап лебёдчицаны уята алмағас, кәйефһеҙләнде. – Төнгө смена бөткәнсе уянмаһа, ҡалайтабыҙ? План үтәлеше өҙөлә бит! – Шахта көбәге буйлап өҫкә сығып ҡарайым микән әллә? – тип һораным. Прохоров яуап ҡайтарырға ашыҡманы. Танауын мыш-мыш тартып, юғарыға ҡарап торғандан һуң, икеләнде. – Белмәйем. Утыҙ метр тәрәнлегендәге шахтанан сығыуы уйын эш түгел. – Иртәнгә саҡлы ошолай ултырырға тура килһә, ҡалайтырбыҙ? Шулай ҙа самалап ҡарайым, Иван Антипыч? – Самала. Шахта көбәге бурамаһына йәбешеп, мин юғарыға үрмәләнем. Ҡурҡыу тойғоһо һиҙелмәне. Ике-өс метр һайын туҡталып-туҡталып, юғарыға ҡысҡырҙым: – Ә-ә-әй, лебёдчица! .. Шахта көбәгенең яртыһынан күберәк өлөшөн уҙғас, һалҡын һауа ағымы нығыраҡ беленде, боҙланған нығытмаларға тотонғанда аяҡ-ҡулым шыйғалауы, тәнем ҡалтыраныуы һиҙелде. Арыным. Бурама мөйөштәренә тармаҡландырып баҫҡан аяҡтарым йәки өшөгән бармаҡтарым ана-бына ысҡыныр ҙа, кәүҙәмде тота алмайынса, аҫҡа табан тәкмәсләрмен кеүек күренде. Юғарыға саҡлы биш-алты метр самаһы ҡалды. Әммә ул иң ауыры, иң хәүефлеһе ине. Бармаҡтарымдың өшөүе лә һиҙелмәй башланы, аяҡтарым ҡалтыранды. «Хәҙер тәкмәсәм, үләм», тигән уйҙан аҙаҡ бөтөнләй хәлһеҙләнгәндәй булдым. – Эһе-һе-е-ей! .. Шахта көбәге уртаһындағы йыуан канат ҡыймылданы, һелкенде, ҡалтырана-ҡалтырана тартылды. Аҫтағы буш ситлек-клеть ҙур тиҙлектә юғары күтәрелеүен күргәс, иҫән ҡалырыма ышаныс тыуҙы. Һыңар ҡулымды алға һонған ыңғайҙа, канатҡа тотоноп ситлек түбәһенә инде баҫам тигәндә генә, тайып, уң аяғым ситлек ҡыры менән арҡыры ҡуйылған нығытмаға ҡыҫылды. – Туҡта-а-а-а! .. Ситлек туҡталды. Шунан, көс-хәлгә ҡыҫылған аяғымды тартып алғас, тағы ҡуҙғалды. Юғарыға сыҡҡас та, баҫып тора алмайынса, ергә йығылдым. Шул уҡ ситлек эсендә булған Прохоров, мине ҡултыҡлап, ҡаршыға килгән кешегә ҡысҡырҙы: – Ярҙамлаш! – Мине йыуан бүрәнә өҫтөнә ултыртышҡас, ул тирә-яғына ҡаранды: – Лебёдчица ҡайҙа? – Ул иҫһеҙ ята, – тип әйтте эшсе. – Беҙҙе кем сығарҙы шахтанан? – Мин, Иван Антипыч. – Лебёдчица менән ни булған? – Прохоров аптыраны. Уға иренең похорон ҡағыҙын килтереп биргәндәр икән. Шуны уҡығас та һушһыҙ йығылған. – Кешеләргә ҡайғы артынса ҡайғы. – Артель етәксеһе, минең һыҙланыуым тураһында онотоп, баҫҡан урынында шаҡҡатты. – Исмаһам, бер генә көн дә похоронка килмәй ҡалмай! Ә һуғыш аҙағы һаман күренмәй. Үҙең нисек килеп сыҡтың бында? – Ствольный саҡырып килтерҙе. – Йоҡоңдан уятыпмы? – Эйе. – Әләйһә, кеше табылғансы, лебёдкала эшләп тор, – тине лә Прохоров һушһыҙ ятҡан лебёдчица менән мине өйөбөҙгә алып барырға ҡушты. Иртәгәһе көндө мине Әүжән дауаханаһына оҙаттылар. Мин тиҙ һауыҡтым. Тубыҡ өҫ яғынан һынған һөйәгем бер аҙ төҙәлгәс, аҫҡаҡлай-аҫҡаҡлай эшкә килдем. Әммә оҙаҡ эшләргә тура килмәне. Шул уҡ 1942 йылдың август айында миңә, хәрби комиссариатҡа саҡырып, повестка тапшырҙылар. Етәкселәрем аптырашҡа ҡалды, улар мине ун һигеҙ йәшем тулғанға тиклем эшләр әле, тип өмөтләнгән, сөнки минең йәштәгеләргә сират етмәгәйне әле. Мырҙабай Байымов фронтҡа алынғандан һуң, Исмаҡай ауылы Советы рәйесе вазифаһын Сәғит Мөхәммәтшин башҡарҙы. Ул мине, ун ете йәштә икәнлегемде белә тороп, ун һигеҙ йәштәге Әхмәтулла улына иптәш итеп армияға ебәрттерҙе. Беҙ китәсәк көндө Әхмәтулланың туған-тыумасалары, белеш-таныштары йыйылды. Улар, бер-береһен уҙҙырырға тырышып, бер туҡтауһыҙ ғауғалашты, уға өгөт-нәсихәт уҡыны, төрлө кәңәш бирҙе, фронттан иҫән-һау әйләнеп ҡайтыуын теләне. Тик миндә генә кешеләрҙең эше булманы, япа-яңғыҙым бер яҡ ситтә торҙом. Әхмәтулла тирәһендә кешеләр күбәйгәндән-күбәйә барҙы. Урам буйлап килгән уның буласаҡ кәләше Рәхилә исемле ҡыҙ күренгәс, кешеләр тауышы бер аҙ баҫыла төштө. Рәхилә берәүгә лә иғтибар итмәне. Әхмәтуллаһының муйынына барып аҫылынды ла үкһеп-үкһеп иларға тотондо. Буласаҡ кәләшен нисек йыуатырға белмәгән егет ауыҙ эсенән генә әллә ниндәй һүҙҙәр шыбырҙап өтәләнде. . Уның туған-тыумасалары ла ҡыҙҙы әүрәтте: – Рәхилә, балаҡай, артыҡ бөтөрөнмә! – Әрмегә китеүсене илап оҙатыу килешмәй! – Әхмәтулланың иҫән-аман ҡайтыуын теләйек. Иң яҡын туғандарҙан башҡа мине ҡайғыртыусы кеше юҡ ине. Үҙемде донъяла артыҡ итеп тойоп, эсем бошто: «Мине күҙгә лә элмәйҙәр! Оҙатып ҡалырҙай таныш ҡыҙым да юҡ бит, исмаһам! » Ауылдағы ҡыҙҙарҙы берәм-берәм күңелемдән байҡап сыҡтым. Улар араһынан күңелемә оҡшарҙайын таба алмағас, рухи төшөнкөлөккә күмелеп, Әхмәтулла менән Рәхилә эргәһендә сыбалыусы кешеләр ҡыланышын күҙәттем. Ҡыутомшоҡтай япа-яңғыҙ тороуымдан ялҡып, эстән генә тағы үртәләндем: «Ауылдаштарым өсөн мин – ҡый үләне! Һуғышҡа китеп үлһәм-нитһәм, иҫкә алыусы ла булмаясаҡ. » Миңә табан яҡынлашҡан Фәйзулланы күргәс, күңелем күтәрелеп ҡалғандай тойолдо. – Әүжән лафкаһына барып, һинең юлыңа етерҙәй ашамлыҡ апҡайттым. – тип, ул тоҡсайына ымланы: – Бәхетеңдән, ашамлыҡ мул! Үҙемә биргән ризыҡтың яртыһын бүлеп ҡалдырырға булғайным, дуҫым асыуланды: – Бүлмә! Юлға әҙерләнгән аҙыҡты бүлергә ярамай. Боронғо йола ҡушыуы буйынса, әсәйем тоҡсайҙағы ҡул икмәгенең ситен һындырып алып, һандыҡ төбөнә йәшерҙе. Ул һыныҡ һинең иҫән-һау ҡайтыуыңды теләп ятасаҡ. – Рәхмәт! Фәйзулла кеҫәһенән сығарған сите йыртыҡ бер һум аҡсаны һондо. – Ошоно ҡултыҡ аҫтына тегеп, бетеү урынына йөрөт! – Борон замандан ҡалған йоланы боҙорға теләмәйенсә, изге йөрәкле Шәһәрбаныу әбей биреп ебәргән аҡсаны кеҫәмә һалып ҡуйҙым. Күҙ йәштәремде йотоп, мин үҙемә үҙем иҫән-һау ҡайтырға тип һүҙ бирҙем. – Ҡуҙғалырға ваҡыттыр инде, – тинем. – Ҡабаланма, – дуҫым ҡул һелтәне. – Ашығып нимә бар һиңә? – Өлгөрөрһөң. Алдағын белеп булмай. Танһыҡтары ҡанырҙай булғансы хушлашһындар инде, – тине ул. Бер нисә минут самаһы шымып торғандан һуң: – Эх, һыңар ботом зәғиф булмаһа, әрмегә мин дә китер инем. – бошонҡо тауыш менән бышылданы Фәйзулла, оҙонса йөҙөн сирылтып. – Ил яҙмышы өсөн үлемесле алыш барған осорҙа ирҙәрҙән айырылып ҡалыуы бик тә ҡыйын! Дуҫыма нимә тип әйтергә лә белмәнем. Уның ҡайғылы йөҙөнә ҡарап, мине оҙатыуға арналған кисәге мәжлесен иҫемә төшөрҙөм. Беҙ унда араҡы урынына берәр стакан һыуҙы эсеү менән ҡәнәғәтләндек. Һәммәһе менән ҡул биреп хушлашҡан Әхмәтулла арбаға менеп ултырғас, күсер артына боролоп ҡараны. – Ҡуҙғалабыҙмы инде? – Ҡуҙғалабыҙ! .. Март – август, 1981 йыл.","Яныбай Хамматов Автобиографик повесть Хәсрәтле бала саҡ (24, аҙағы)",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1],6,Әҙәбиәт,7648,https://shonkar.com/articles/-bi-t/2025-05-19/yanybay-hammatov-avtobiografik-povest-h-sr-tle-bala-sa-24-a-a-y-4240878,2025-05-19T10:35:00+00:00
"Бынан 10 – 15 йыл элек эскелеккә ҡаршы ҡаты көрәш башланғайны. Магазинда «зәм-зәм» һыуы булмағас, күп кеше әсе бал ҡоя торғайны. Саҙрый еҙнәй ҙә бер феләк бал әсетә. Әсеп еткәс, «дегустация» үткәреү маҡсатында бер ярты литрлыҡты күтәреүе була, – тәҙрәнән ҡыҙыл фуражкаларҙың өйгә инеп килеүен күреп ҡала. Ни эшләргә? Әгәр  әсегән балды күреп ҡалһалар, протокол төҙөйәсәктәр, мул ғына штраф сәпәйәсәктәр, етмәһә, район гәзитендә лә «маҡтаясаҡтар», тигән уй үтә уның башынан. Аптырап ҡалмай был: тиҙ генә салбарының балағын күтәрә лә, ойоғон да сисеп тормай,  аяғын мискәгә тыға. Килеп инә теге иптәштәр. Бөтә өй эсе әсе, һаҫыҡ  еҫ менән тулған, берәү аяғын ҙур ғына бал һауытына тығып ултыра. Иҫерек һымаҡ та түгел, тик ауыҙы ғына ҡолағына еткән. – Ни эшләп ултыраһың, ағай? – тип һорауҙарына Саҙрый еҙнәй: – Бына, ҡустылар, аяҡ һыҙлап, тәҡәтте ҡорота бит, табиптар кәңәше буйынса дауаланып ултырам әле. Әсе бал һыҙлауҙы баҫа, аяҡта йыйылған һары һыуҙы ла һура, «Янғантау»ың ары торһон! – тип яуаплай. Тегеләр нишләһен, үҙенең отҡорлоғо менән ҡотолдо бит был, тип көлөшөп сығып китәләр. Фәрүәт ХИСМӘТУЛЛИН. Бөрйән районы, Яңы Монасип ауылы.",«Янғантау»ың ары торһон! »,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Төрлө,1139,https://henek.info/news/+++-/2025-12-02/yan-antau-y-ary-tor-on-4489529,2025-12-02T09:37:00+00:00
"Киевтан тапшырулар алып баручы А кырымтатар бәйсез телеканалымарафонын башлады. Телеканал бюджеттан финанслау ысулы үзгәртелүгә каршы чыга. Элекке елларда Украина дәүләт бюджетыннан АТга бүленеп килгән 50 млн һривня өчен әлеге телеканал тагын 14 ләп теле-радиоканал белән дәүләт тендерында катнашырга тиеш булачак. Украинаның вакытлыча оккупацияләнгән территорияләрен реинтеграцияләү мәсьәләләре министрлыгы аша бирелгән акча элек АТга бюджеттан бүленгән ""субсидия"" итеп аерылган булса, хәзерге бюджетта ул ""ярдәм"" итеп күрсәтелгән. АТга узган елда бүленгән 50 миллионлап һривнядан 2014 елда оккупацияләнгән Донбасска тапшырулар алып баручы башка теле-радиоканалларга да өлеш чыгарырга ыенулары мәгълүм булды. ""Субсидия""не ""яклау""га алыштыру нәтиәсендә АТ башка телеканаллар белән тендерда катнашырга тиеш булачак. Министрлык А телеканалы хосусый ширкәт, аны турыдан-туры финанслау мөмкин түгел, ул башка телеканаллар белән тигез шартларда булырга тиеш дип аңлатты. Министрлык хезмәткәрләре яңа таләпләрне үтәү авыр түгел дисә, А телеканалы финанс документлар акчаның АТ өчен аерылганын күрсәтә, ни өчен еллар буе мондый финанслау мөмкин иде, хәзер мөмкин түгел дигән сорауны куя. Килеп туган вазгыятьтә А телеканалы тендерда катнашудан баш тартырга ыена. Бер төркем украин телеканаллары журналистлары (алар арасында оккупацияләнгән Донбасстан чыгып Киевта эшләргә мәбүр булган журналистлар да бар) ""А яшәргә тиеш! "" дип эфирда чыгышлар ясый. ""Азат Кырым өчен безне якла! "" язуын трансляцияләүче А, телемарафонын башлады. хуасы Ленур Ислямов""7 ел дәвамында булмаган ул 14 телеканал хәзер каян килеп чыкты. Кырымда Мостафа әмилевне, кырымтатарларны мәхкәмәләрдә хөкем иткәндә алар кайда иде, ул акчалар ничек итеп бу министрлыкка килеп төште, элек ул акчалар асаба халыклар телләрендә тапшырулар өчен аерыла иде"" дигән сорауларны куя. Украинаның вакытлыча оккупацияләнгән территорияләрен реинтеграцияләү мәсьәләләре министры Алексей Резников АТ телеканалын финанслауны сорап халыкара оешмаларга мөрәәгать итүен, бу хакта кайбер сөйләшүләр башлавын белдерде. Элек бу 50 млн һривня Украина бюджетындагы Кырымтатарларны урнаштыру програмы аша аерылып килде һәм тулаем шушы максатка сарыф ителә иде. 2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәннән соң Кырымда әлеге програмны гамәлгә ашыру мөмкинлеге юкка чыкты һәм бу акчалар телеканалы ихтыяларына бирелә башлаган иде.","Кырымтатар телеканалы ""АТ-ны коткар"" телемарафонын башлады",['Дин' 'Иҡтисад' 'Татарстан'],[0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2358,https://www.azatliq.org/a/31089601.html,2021-02-06T17:14:46+00:00
"Рөстәм Миңнеханов. Киләсе елда узачак ислам динен кабул итүнең 1100 еллыгына мөселман дәүләтләреннән кунаклар чакырылачак. Бу хакта бүген Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Мәскәүдә узган ""Мәскәү-Татарстан күпере"" яшьләр форумы барышында белдерде. Әлеге чараны ул елның төп вакыйгаларының берсе дип санавын әйтте. ""Без үзебезнең башкаланы да әзерләрбез. Бу зур вакыйга. Кайбер саннарга караганда, Русиядә 20-25 млн мөселман яши. Владимир Путин ислам илләре белән элемтә урнашытыруга зур игътибар бирә. ""Русия – ислам дөньясы"" стратегик төркем бар. Мин бу төркемне итәклим. Бик күп чаралар оештырабыз. Ә менә 1100 еллыкта без ислам дөньясыннан партнерларыбызны чакырачакбыз. Мәгарифкә бәйле күп чаралар көтелә. Үзебезнең дин галимнәренең исеме мәңгеләштереләчәк. Бу хакта тулырак минем хезмәттәшләрем сөйләр. Мин моны бик әһәмиятле вакыйга булачак дип әйтәм. Ул бик лаеклы узар дип уйлыйм. Бәйрәмгә чакырып калам"", диде Миңнеханов. Узган ел ахырында Владимир Путин Русия һәм Татарстан хөкүмәтләренә Идел буе Болгар дәүләтенең ислам кабул итүенә 1100 ел тулуын бәйрәм итү турында тәкъдимнәрен әзерләргә кушты. Йөкләмәне үтәү өчен аваплы итеп Русия премьер-министры Михаил Мишустинһәм Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановбилгеләнгән иде. Моңа кадәр Рөстәм Миңнеханов ислам динен кабул итүнең 1100 еллыгын Русия күләмендә генә түгел, халыкара дәрәәдә бәйрәм ителергә тиеш дипбелдергән иде. Ул шулай ук 2021 елда Казан әмигъ мәчете урынын билгеләп эшне башларга вәгъдә итте. Русия татар авылы эшмәкәрләре ыенында Татарстан президенты исламның 1100 еллыгында төбәкләрдәге татарларны катнашыргачакырды. Тарихи чыганакларга күрә, Идел буе Болгар дәүләте исламны 922 елда илнең рәсми дине буларак кабул итә. Бу дата Болгарга Багдад хәлифеннән илчеләр килү вакыйгасыннан алып санала. Шул ук вакытта галимнәр бу ирләрдә ислам илчеләр килгәнче үк таралган булуынәйтә. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","Рөстәм Миңнеханов: ""Ислам кабул итүнең 1100 еллыгы — мөһим вакыйга""",['Дин' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2106,https://www.azatliq.org/a/31196940.html,2021-04-10T15:55:09+00:00
"Распоряжением Главы Республики Башкортостан от года РГ-415 утвержден План мероприятий по оказанию содействия семьям граждан из Республики Башкортостан, принимающих участие в специальной военной операции. Филиалами Республиканского центра социальной поддержки населения реализуются следующие меры социальной поддержки: Ветеранам боевых действий выплачивается ежемесячная денежная компенсация по оплате жилого помещения и взносов за капитальный ремонт в многоквартирном доме, это коснется только тех, кто проживает в многоквартирных домах с учетом членов семьи ветерана. Если ветерану боевых действий установлена инвалидность вследствие ранения, контузии или заболевания полученного при исполнении обязанностей военной службы, то необходимо получить удостоверение инвалида о праве на льготы. На основании удостоверения назначается доплата к пенсии из республиканского бюджета в размере 8842,08 коп. дополнительно к государственной пенсии, получаемой через Социальный фонд. Предусмотрено оказание помощи участникам, а также членам семей участников СВО в случае газификации жилого дома и имеющие долю в собственности в размере 100 тыс руб. Помощь на газификацию выделяется по двум программам: - На газификацию документы и возмещение проходит через Республиканский центр социальной поддержки населения- На догазификацию – документы подаются в Управление по реализации жилищных программ. Начинать необходимо с заключения договора с ООО Газпром межрегионгаз Уфа. С 2025 года началась выдача сертификатов на реабилитацию участников СВО, имеющих группу инвалидности, а также не демобилизованных участников. Стоимость сертификата составляла 52 тыс. 500 руб. на 10 дней в пределах выделенного финансирования. О начале выдачи сертификатов в 2026 году информация будет размещена дополнительно. В 2026 году, участники СВО, желающие заняться индивидуальной предпринимательской деятельностью могут подать заявление на заключение социального контракта. Денежные средства выделяются в пределах бизнес-планов, но не более 350 тыс. рубДля семей участников СВО предусмотрено предоставление следующих региональных мер социальной поддержки малоимущим семьям с детьми, без учета в доходе семьи доходов участника СВО: -ежемесячное пособие на ребенка-ежемесячное пособие отдельным категориям многодетных семей-предоставления ежемесячной денежной компенсации расходов на оплату жилого помещения и коммунальных услуг многодетным семьямДети участников СВО имеют право на бесплатный проезд на городских и внутрирайонных маршрутах. В нашем городе воспользоваться этой льготой можно только на автобусах компании «Башавтотранс». Транспортная карта пополняется на период учебного года с сентября по май, а студентам — вплоть до июня включительно. Льгота позволяет совершать до 60 бесплатных поездок в месяц. Средства начисляются на одну из карт: социальную транспортную карту, карту школьника или единую транспортную карту «АЛГА». Студенты, проходящие среднее профессиональное образование впервые на платной основе, могут получить компенсацию за обучение в размере до 60 тыс. рублейЕсли участник СВО погибнет, семье выплачивают единовременную материальную помощь в размере 500 тыс. рублей, распределяемую равными долями среди родственников: супруги, родителей, несовершеннолетних детей либо взрослых детей, если другие члены семьи отсутствуютРодители погибших военнослужащих имеют право получать ежемесячные денежные компенсации на оплату жилья и коммунальных услуг1. Узнать подробнее можно на официальных ресурсах Министерства семьи, труда и социальной защиты населения Республики БашкортостанЗарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",МХО-ла ҡатнашыусыларға быйыл ниндәй ярҙам ҡаралған?,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0],7,Йәмғиәт,3737,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-16/mho-la-atnashyusylar-a-byyyl-nind-y-yar-am-aral-an-4539733,2026-01-16T14:50:00+00:00
"Еңеүселәргә ""Ҡурай даны"" көмөш миҙалы тапшырылды, ә зал заман геройҙарын алҡыштарға күмде.","""Ҡурай даны"" маһирҙарҙы данланы",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,90,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-03-17/uray-dany-ma-ir-ar-y-danlany-4159842,2025-03-17T13:25:00+00:00
"Көйөргәҙе районына эш сәфәре барышында Яҡуп ауылында булғаныбыҙҙа ике яугир ул тәрбиәләп үҫтергән оло йөрәкле әсә – Миңзилә Карам ҡыҙы Харисова менән әңгәмәләшергә насип булды. Уның һөйөклө улдары Самат менән Ислам – ил именлеге һағына баҫҡан яугирҙәр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Самат Марат улы Харисов махсус хәрби операцияла батырҙарса һәләк булған. Ғинуар айында уны тыуған ауылы Яҡупта хөрмәтләп һуңғы юлға оҙаттылар. Миңзилә Карам ҡыҙы – өс бала әсәһе. 2022 йылдың көҙөндә илдә өлөшләтә мобилизация башланғас, кесе улы Ислам хәрби хеҙмәткә саҡырыу ала. Был ваҡытта егеттең атаһы, йәғни ғаилә башлығы Марат Мырҙағәле улы, ике тапҡыр инсульт кисереп, тәрбиәгә мохтаж хәлдә була. – Улым, атайың – инвалид, һин беҙҙең күҙ терәп торған кинйәбеҙ. Әйҙә, барып һөйләшеп ҡарайым, бәлки, ҡалдырырҙар, тинем. Юҡ, әсәй, барып, мине оятҡа ҡалдырып йөрөйһө булма. Мин – хәрби бурыслы кеше. Ҡасандыр хеҙмәт иткәнмен икән, был юлы ла йәшенеп ятып ҡала алмайым, – тип яуапланы. Ҡустыһының повестка алыуын белеү менән, өлкән улым Самат Туғанымды бер үҙен ебәрмәйем, барһаҡ, бергә барабыҙ тип, үҙ теләге менән контракт төҙөнө. Шулай итеп, ҡорбандар салып, бер төптән ике улыбыҙҙы оҙатып ҡалдыҡ. Аталары ауыр хәлдә булғас, уларҙың ҡайҙа юлланыуын әйтмәнек, эшкә баралар, тинек. Мин өйҙә юҡ саҡта иптәшем телевизорҙы ҡабыҙып, илдә ниндәй хәлдәр барыуын белгән һәм, әлбиттә, улдарының да МХО-ға юлланыуын аңлаған. Сирле йөрәге был хәлде кисерә алманы, 2022 йылдың октябрендә мәрхүм булды. Ауыр сағымда күршеләрем, ауылдаштарым ярҙам ҡулы һуҙҙы, уларға ҙур рәхмәт, – ти Миңзилә апай тормошондағы ҡатмарлы мәлдәрҙе иҫкә алып. Башта ағалы-ҡустылы Харисовтар гел бергә була, әммә сираттағы ҡыҫҡа ваҡытлы отпусктан һуң Саматты махсус заданиеға ебәрәләр. Был хәл 2024 йылдың сентябрь аҙағында була. Әсәй, оҙаҡ ваҡыт бәйләнешкә сыға алмаҫмын, борсолма, – ти ул. – Тәүҙә тиҙҙән берәй сәләм-хат яҙыр йәки шылтыратыр, тип көттөк, әммә ай артынан ай үтте. Беҙҙең борсолоуҙар, хәүефтәр артты. Ҡустыһының хәлен асыҡлау маҡсатында Дилә ҡыҙым Ростов өлкәһенә барып ҡайтты. Бик оҙаҡ билдәһеҙлек, көтөү хәлендә йәшәнек, әммә өмөттәр аҡланманы, – ти әсә күҙ йәштәренә мансылып. Ә бит күңеленә өмөт осҡоно бирер ым-ишаралар ҙа булған. Мәҫәлән, бер мәл ят номерлы телефон бер нисә тапҡыр шылтыратҡан, әммә Миңзилә апай мутлашыусылар тип уйлап алмаған. Һуңынан был телефонға яңынан шылтыратып ҡарағас, Владислав исемле рус егете булыуын белгән. Эйе, минең телефондан Самат шылтыратҡайны, тик хәҙер инде беҙҙең юлдар айырылды, уның ҡайҙа булыуын белмәйем, – тигән ул. Харисовтар бөтә балаларына ла матур тәрбиә биреп үҫтергән. Саматым да  шул тиклем ипле, һәйбәт холоҡло булды, туғандары өсөн өҙөлөп торҙо. Лилиә киленем менән матур итеп ғаилә ҡороп, Күмертау ҡалаһында йәшәнеләр. Яуҙа һәләк булғандарҙы улар шәһит үлеме менән китә, тура ожмахҡа эләгә тиҙәр, Саматымдың да йәне йәннәттәлер, – ти әсә. Миңзилә Карам ҡыҙының кесе улы Ислам ағаһын һуңғы юлға оҙатырға тип МХО-нан ҡыҫҡа ваҡытлы ялға ҡайтып киткән. Нефтекамала йәшәгән өлкән ҡыҙы Дилә әсәһенә бар яҡлап терәк-таяныс булырға, уны яңғыҙ итмәҫкә тырыша. Әйткәндәй, Дилә – дүрт бала әсәһе. Һөйөклө улын юғалтҡан әсәнең ҡайғыһын бер нимә менән үлсәп тә, бер нисек кәметеп тә булмай. Сабырлыҡ, ныҡлыҡ теләргә генә ҡала. Һуғыш уты тиҙерәк тынһын, донъяла тыныслыҡ урынлашһын, барлыҡ ата-әсәләргә – улдарын, ҡатындарға – ирҙәрен, балаларға аталарын имен-һау килеш ҡаршылап, осрашыу шатлығы кисерергә яҙһын! Айрат Нурмөхәмәтов һәм ғаилә архивынан алынған фотолар. Фотоларҙа: Яугирҙәр үҫтергән оло йөрәкле әсә Миңзилә Харисова. Ил именлеге өсөн батырҙарса һәләк булған Самат Харисов.",Яугир улдар үҫтергән әсә ул,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Геройҙар,3588,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2026-02-09/yaugir-uldar-terg-n-s-ul-4571157,2026-02-09T19:15:00+00:00
"Фәүзия БәйрәмоваКазанда язучы, публицист, татар милли хәрәкәте вәкиле Фәүзия Бәйрәмованың ""Милләт язмышы"" китабы дөнья күрде. Анда танылган татар язучысының итимагый эшчәнлеге белән бәйле язмалары урын алган. Яңа китабы чыгуы хакында Фәүзия Бәйрәмова е-тагы сәхифәсендәязды. Ул китапның алхәбәрен күчереп бастырган. ""Милләт язмышы"" – танылган язучының илленче китабы, 70 еллык гомеренә иади хисап булып та тора диелә хәбәрдә. ""Язучы, тарихчы, әмәгать эшлеклесе Фәүзия Бәйрәмованың бу яңа китабына соңгы елларда язылган кайбер сәяси һәм фәнни публицистик мәкаләләре, китап күзәтү-рецензияләр, мөрәәгатьләр һәм хатлар, сәяхәтнамәләр һәм милләт эшләре буенча хисаплары, корылтай һәм форумнарда ясаган чыгышлары тупланган. Бу язмаларның географиясе дә бик киң – Идел-Уралда һәм Себердә яшәүче татарларның бүгенге тормышы һәм үткән тарихы да, гомуммилләт проблемалары да анда чагылыш тапкан"" дип мәгълүмат бирә нәширләр. Китап ""Аяз"" нәшриятында басылып чыккан. Фәүзия Бәйрамова – танылган язучы, әмәгать эшлеклесе, хокук яклаучы, татар милли хәрәкәте активисты. 1989 елда Татарстанда беренче коммунистик булмаган фирка ""Иттифак""ка нигез салучыларның берсе һәм аның итәкчесе. 1986 елдан Язучылар берлеге әгъзасы. ""Болын"" (1986), ""Моң"" (1991), ""Мйдан татарларны көт"" (1992), ""Кара урман"" (1997), ""Безне онытмагыз"" (1998), ""Дверлр күчешенд"" (1998), ""Күчүм хан"" (2007) һәм башка әсәрләр авторы. Себер татарлары тарихын өйрәнүче. Чиләбе өлкәсендә Маяк ширкәтендәге казадан соң дәүләт алып барган татарларны юкка чыгару сәясәтен фаш итеп, ""Ядерный архипелаг или атомный геноцид против татар"" исемле әсәрен язды.2010 елда милләтара ызгыш чыгаруда гаепләнеп 1 елга шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм ителде. 2014 елда Русиянең Кырымны аннексияләвенә каршы язмалары өчен шул ук маддә нигезендә тагын 1 елга шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм ителде.","Фәүзия Бәйрәмованың ""Милләт язмышы"" дип аталган яңа китабы басылып чыкты",['Әҙәбиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0],3,Яңылыҡтар,1829,https://www.azatliq.org/a/30763671.html,2020-08-03T09:27:40+00:00
"Земфира Наил ҡыҙы Байбулатова, Күмертау ҡалаһының 5-се мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы: —   Бөтә Рәсәй башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары съезы — ул сара ғына түгел, телебеҙҙең һәм мәҙәниәтебеҙҙең киләсәгенә аҙым.",Күмертауҙан да килгәндәр,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Әҙәбиәт' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Мәғариф,233,https://yanshishma.com/articles/m-arif-ya-yly-tary/2025-05-13/u-ytyusylar-y-ii-b-t-r-s-y-s-ezyn-arshylap-4231524,2025-05-13T11:38:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМоңарчы ""Национальные игрушки"" ширкәте Су анасы, Камыр батыр, Шүрәле, Казан ханбикәсе, Кар кызы кебек сүзләргә патент алган булып чыкты. Татарстанда татар халык әкиятләре каһарманнарының исемнәренә патен алган ширкәт хәзер яңаларын — ""Убырлы карчык"" белән ""Алтынчәч""не дә теркәмәкче була. Бу хакта Русия думасы депутаты Айрат Фәрраховиткерде, дип яза""Республика Татарстан"" газеты. Казан оешмасының яңа тауар билгеләрен теркәмәкче булуы турында Фәррахов Роспатентка мөрәәгать иткәннән соң белеп алган. Ул Роспатент белән Икътисади үсеш министрлыгыннан ""халык байлыгын яклауны"" таләп иткән булган. — Русия гражданнар кодексының 1483 маддәсе, 4 пунктына ярашлы, аеруча кыйммәтле мәдәни мирас объектларын тауар билгесе итеп теркәү рөхсәт ителми. Әгәр бу таләпләр бозылган булса, тауар билгесен хокукый саклауга каршы төшәргә һәм аны гамәлгә яраксыз дип табарга мөмкин, дип язган ике оешма да авабында. Шулай ук Казан оешмасы хәзерге вакытта ""Алтынчәч"" һәм ""Убырлы карчык"" тауар билгеләренә патент алмакчы була, дип белдергәннәр. — Алтынчәч — татар әкияте каһарманы бит ул, һәм композитор Нәип иһановның шагыйрь Муса әлиллибреттосына язылган танылган операсы да шулай атала, ул Казанда 1940 еллардан бирле куела. Әгәр беркем дә каршы төшеп мөрәәгать язмаса, алар бу хокукларны алачак һәм кабат тауар билгесен кулланган өчен компенсация сораячак. Кешеләрнең әнә шундый бизнес, дип сөйләгән депутат. Фәррахов әйтүенчә, хәзерге вакытта төп проблем — аеруча кыйммәтле мәдәни мирас объекларының исемлеге булмавы. Ул шундый төбәк исемлеге булдырырга тәкъдим иткән. — Ул чакта Роспатент бу реестрга игътибар итәчәк. Татар фольклорын, классикларыбызның әсәрләрен саклап калу һәм популярлаштыру — дәүләт бурычы дип саныйм, дигән ул. Татарстан мәдәният министрлыгы матбугат хезмәте итәкчесе Айрат Фәйзрахмановминистрлык әлеге хосусый ширкәттән татар әкиятләренең исемнәренә патентларны кире алуны сорап, Роспатентка мөрәәгать юллаган. Мөрәәгатьтә алар халык байлыгы һәм теге яки бу оешмага теркәлә алмый, дип әйтелгән. — Әлегә авап алмадык, тик бу милли байлык реестры төзүгә караганда кыскарак юл дип уйлыйбыз. Тегесе дә кирәк, билгеле. Шулай ук министрлык карамагындагы бөтен оешмаларга да иткердек, бу ширкәт белән дә, аңа охшаша башкалары белән дә бер сумлык та килешүләр төземәгез дидек, дип сөйләгән Фәйзрахманов. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Татар халык әкиятләре каһарманнарының исемнәренә хуа булган ширкәт ""Убырлы карчык"" белән ""Алтынчәч""кә дә патент алмакчы",['Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,2373,https://www.azatliq.org/a/tatar-halik-akiyatlare-kaharmannarining-isemnarena-huja-bulgan-shirkat-ubirli-karchik-belan-altinchach-ka-da-patent-almakchi/33220560.html,2024-11-29T16:33:43+03:00
"– С какими жалобами к вам обращаются жители республики? – Их достаточно много, и они имеют специфический характер. Допустим, в прошлом году граждане чаще обращались с вопросами, связанными с авиа- и железнодорожным транспортом, реже – с водным. Тут и задержки рейсов, и возврат стоимости билетов, и различные компенсационные проблемы. С одной стороны, мы «жестко» реагировали на нарушения прав, в том числе вносили представления и привлекали к административной ответственности – в случае если права уже фактически нарушались. Но и работали в созидательном формате. Для нас это приоритет, поставленный генеральным прокурором РФ – упреждать нарушения закона там, где это возможно. – Сколько маломерных судов сейчас находится в личном пользовании у жителей Башкирии? – Более 19 тысяч маломерных судов. – Любое судно необходимо регистрировать? – Нет, регистрации в государственной инспекции по маломерным судам с года подлежат маломерные суда весом свыше 200 кг иили с мотором мощностью свыше 8 киловатт.",На что жалуются жители Башкирии транспортному прокурору,['Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Хоҡуҡ,1000,https://tanburz.ru/news/kho-u-a-lau/2025-10-01/na-chto-zhaluyutsya-zhiteli-bashkirii-transportnomu-prokuroru-4410089,2025-10-01T15:18:00+00:00
"Халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, быйыл конкурс биш номинация буйынса үткәрелә. Унда оҫталар, реконструкторҙар, костюмдар буйынса рәссамдар, дизайнерҙар, кейем тегеү ательеһы, профилле юғары уҡыу йорттарының студенттары саҡырыла. Ойоштороусылар – Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Милли музей. Тулыраҡ мәғлүмәт Республика халыҡ ижады үҙәге сайтында баҫылған. Сығанаҡ Башинформ",Башҡортостанда «Тамға-2025» халыҡ-ара башҡорт костюмы бәйгеһе башлана,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Яңылыҡтар,433,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2025-02-13/bash-ortostanda-tam-a-2025-haly-ara-bash-ort-kostyumy-b-yge-e-bashlana-4120813,2025-02-13T16:57:00+00:00
"Баш ҡаланың Октябрь районы хакимиәте башлығы Антон Тарасов социаль селтәрҙәге сәхифәһендә ошо турала хәбәр иткән. Был объект ҙур әһәмиәткә эйә. Район тиҙ үҫә, белем һәм тәрбиә биреү учреждениеларына ихтыяж арта. Эштәр быйыл башлана. Төҙөлөштө контролдә тотасаҡмын, - тип белдерҙе хакимиәт башлығы.",Өфөнөң Нуғай ауылында яңы балалар баҡсаһы төҙөлә,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,297,https://uchbash.com/news/novosti/2025-01-13/f-n-nu-ay-auylynda-ya-y-balalar-ba-sa-y-t-l-4081877,2025-01-13T14:27:00+00:00
3 - Халыҡара инвалидтар көнө Юристар көнө 9 - Ватан ҡаһармандары көнө 12 - Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы көнө 14 - Башҡорт теле көнө 17 - РФ стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре көнө 18 - ЗАГС хеҙмәткәрҙәре көнө 20 - РФ Дәуләт именлеге хеҙмәткәрҙәре көнө 24 - Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы көнө 31 - Яңы йыл байрамы,Декабрь айына иҫтәлекле даталар,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,335,https://uchbash.com/news/novosti/2024-12-03/dekabr-ayyna-i-t-lekle-datalar-4034459,2024-12-03T11:22:00+00:00
"Рәсәйҙә Ватанды һаҡлаусылар, Башҡортостанда Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам йылы сиктәрендә үтәсәк бәйге шулай уҡ башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереүҙе, ижади һәләтле милләттәштәрҙе дәртләндереүҙе күҙаллай. Конкурстың ШАРТТАРЫ: хикәйә башҡорт телендә яҙылған һәм бер ҡайҙа ла баҫылмаған, күләме 15 биттән артмаған (А4 форматында, 14-се шрифт) булырға тейеш; тема сикләнмәй; ҡатнашыусыларҙың географияһы сикләнмәй; псевдоним, тулы исем-шәрифте, телефон номерын яҙыу мотлаҡ. Хикәйәләр 2025 йылдың 20 февраленән 1 ноябренә тиклем Ейәнсура таңдары гәзите редакцияһына 453380, Ейәнсура районы, Иҫәнғол ауылы, Совет урамы, 9 адресы йәки гәзиттең электрон почтаһына, шулай уҡ Вконтакте сайтындағы Үҫәргәндәр ере – Ейәнсура төркөмөндә ҡабул ителә. Килгән хикәйәләр сайтта баҫыласаҡ, ә иң яҡшы тип табылғандары, әҙәби талаптарға һәм конкурс шарттарына тап килгәндәре гәзит биттәрендә донъя күрәсәк. Еңеүселәрҙе яҙыусыларҙан торған жюри билдәләй. Улар иң беренсе сиратта әҫәрҙәрҙең сюжет яңылығына, тел, фекер байлығына, һүрәтләү сараларына, стиль үҙенсәлегенә иғтибар итәсәк. Конкурсҡа йомғаҡ 2025 йылдың ноябрь айында яһаласаҡ. Жюри ҡарары һәм баһалары еңеүсе тип табылмаған, хикәйәләре гәзит битендә донъя күрмәгән авторҙарға еткерелмәй, дәғүәләр ҡабул ителмәй. Гәзиттә донъя күргән хикәйәләр өсөн авторҙарға гонорар түләнмәй. Конкурста бер төп бүләк – 1 0 мең һум һәм дүрт номинация билдәләнә. Баһалама ағзаларының ҡарары һәм бүләкләү фондының мөмкинлегенә ҡарап, дәртләндереү номинацияһының һаны үҙгәрергә мөмкин. Белешмә өсөн телефон.",Яугир-яҙыусы исемендәге хикәйәләр конкурсы иғлан ителде,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 1 1],6,Махсус хәрби операция,1565,https://tamasha-rb.ru/news/care/2025-02-26/yaugir-ya-yusy-isemend-ge-hik-y-l-r-konkursy-i-lan-itelde-4137356,2025-02-26T13:39:00+00:00
"Башҡортостан Башлығы гранттарының сираттағы конкурсы һөҙөмтәләре билдәле. 30 еңеүсе араһында Баймаҡ районынан ""Тай-тулаҡ башҡорт ат-спорт уйынын тергеҙеү"" проекты ла бар.","""Тай-тулаҡ"" та — еңеүселәр исемлегендә!",['Башҡортостан' 'Спорт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0],3,Донъя,170,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-08-06/tay-tula-ta-e-e-sel-r-isemlegend-4339962,2025-08-06T12:21:00+00:00
"""Тормошта төрлөһө була, күтәрелеүҙәр ҙә, түбән төшөүҙәр ҙә. Был барлыҡ өлкәләргә лә ҡағыла! 15 йыл бергә йәшәнек. Ошо йылдар эсендә барыһы ла булды! "" — тип яҙа йырсы.","""Ә бөгөн беҙҙең тарихҡа нөктә ҡуйылды"".",['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәҙәниәт,167,https://shonkar.com/articles/culture/2025-02-26/b-g-n-be-e-tarih-a-n-kt-uyyldy-4137867,2025-02-26T20:20:33+00:00
"Рөстәм МиңнехановКазанда Бәйсез дәүләтләр берләшмәсе (БДБ) илләренең иминлек оешмалары һәм күзләү хезмәтләре итәкчеләренең еллык киңәшмәсе уза. Утырышта Азәрбайан, Әрмәнстан, Беларус, Казакъстан, Кыргызстан, Русия, Таикстан, Төрекмәнстан һәм Үзбәкстан вәкилләре катнаша. Киңәшмәне Русия тышкы күзләү хезмәте мөдире Сергей Нарышкиналып бара. Очрашуда Татарстан президентына да сүз бирелде. Рөстәм Миңнехановтатарча исәнләшеп, республикага дини агымнардан куркыныч янавын белдерде, Согуд Гарәбстанында булганхәлкабатлану мөмкинлеген әйтте. ""Республикага ят радикал идеологик агымнар үтеп керде. Дини экстремизм да безнең төбәктә бар. Чит илдән финансланучы мәгълүмат ресурслары эчке сәясәтне тотрыксызларга, протест кәефен арттырырга, милләтара низаг тудырырга тырыша, дәүләт һәм тәртип саклау чараларының эшен дискредитациялиләр. Безнең өстенлекле бурычыбыз - халыкара террорчылыкка каршы катгый стратегия булдыру. Күптән түгел Согуд Гарәбстанында булган югары технологияле куркынычлар хәзер беренче урынга чыга. Шундый корал террорчы оешмалар кулына да эләгергә мөмкин"", диде Миңнеханов. Очрашуда БДБ илләренә читтән йогынты ясау күзәтелә, аларның сәяси, мәдәни тормышына тыкшыну бара дип әйтелде. Барлык нечкәлекләр хакында сөйләшү ябык ишекләр артында уза. Утырыш азагында хезмәттәшлек турында меморандум имзаланачак. Халыкара террорчылык һәм дини экстремизмга каршы тору килешүе төземәкчеләр.","Миңнеханов: ""Республикага ят радикал идеологик агымнар үтеп керде""",['Дин' 'Иҡтисад' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1395,https://www.azatliq.org/a/30178952.html,2019-09-23T08:36:14+00:00
"Республикабыҙ ""Росмолодежь. Гранты"" Бөтә Рәсәй конкурсы йомғаҡтары буйынса иң алдынғы биш төбәк исемлегенә инде.",Йәштәргә ярҙам буйынса Башҡортостан алда бара,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,112,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-02/y-sht-rg-yar-am-buyynsa-bash-ortostan-alda-bara-4527557,2026-01-02T17:00:00+00:00
"Сейран УсеиновКырымтатар әмәгатьчелеге апрель аенда Сейран Усеиновны 80 яшьлек юбилее белән тантаналы рәвәштә котлаган булса, 28 июнь кич Акмәчеттә кайгылы хәбәр таралды. Сейран Усеиновның йөрәге тибүдән туктады. Сейран ага Кырымга 90-нчы елларда кайтып беренче кырымтатар сыйныфларын ачып ибәрүче, аларны китаплар белән тәэмин итүче, әлифбалар, кырымтатар сүзлекләре төзеп чыгаручы кеше булды. Ул балалар өчен шигырьләр дә язды. Гомумән, кырымтатар теле укытучыларына терәк булган иде. Үзенең соңгы әнгәмәсен Усеинов Азатлыккабирде. Гомере буе кырымтатар теле өчен кайгырып, аның яшәве, киләчәге өчен каләме, китаплары белән көрәшеп килгән Сейран Усеинов соңгы вакытта Русиядә туган телләргә каршы башланган сәясәтне кабул итмичә ""Телебез өчен көрәшергә туры киләчәк"" дигән иде. Сейран Усеиновның еназасы 29 июнь Акмәчеттә узды. Ул Абдал зиратында ирләнде.",Кырымтатар теле белгече Сейран Усеинов вафат,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0],3,Юғалтыу,857,https://www.azatliq.org/a/29327321.html,2018-06-29T09:17:00+00:00
"Ә тарих былайыраҡ. Көҙөн мал тәләфләп, ауыл халҡын бик ныҡ йонсотҡан айыуҙы һаҡлап-һаҡлап та ала алмағас, ауыл һунарсылары уны өңгә ""ятҡырған"" икән. (Ятҡырыу - айыуҙы тәүге ҡарҙа юлынан юллап, өңө ҡайҙа икәнлеген белеү). Айыу йоҡоға талғас, уны уятып сығарғандар. Өңдә ике балаһы менән инә айыу һәм тайлаҡ була. Өс һунарсы уларҙы атып ала, итен бар ауылға тарата. Фотоға төшкәндә иһә айыуҙарҙы күҫәк менән терәтеп ултыртҡандар. Был хәл 60-сы йылдарҙа була. Тыңлаусыларыбыҙ төшкө тапшырыуҙарҙың береһендә уртаҡлашҡан тарихты ниңә тап бөгөн иҫкә төшөрҙөкмө? 13 декабрҙә Айыуҙар көнө билдәләнә икән. Ә һеҙҙең айыу менән осрашҡанығыҙ булдымы? Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Бер фото тарихы,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,798,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-12-13/ber-foto-tarihy-4505918,2025-12-13T18:51:00+00:00
"Акция Рәсәй халыҡтарының күп милләтле традицияларын һаҡлауға һәм популярлаштырыуға, шулай уҡ илебеҙҙең матди булмаған этномәҙәни байлығын йөрөтөүселәрҙең һәм һаҡлаусыларҙың эшмәкәрлегенә иғтибарҙы йәлеп итеүгә йүнәлтелгән. Был көндәрҙә бөтә ил буйынса матди булмаған этномәҙәни байлыҡ объекттарының презентациялары, фольклор байрамдары, концерттар, оҫталыҡ дәрестәре, традицияларҙы һаҡлаусылар менән ижади осрашыуҙар һ. б. үткәрелә. Республика халыҡ ижады үҙәге Бөтә рәсәй акцияһына ҡушылырға һәм Урал батыр эпоын башҡарырға саҡыра. Ҡатнашыу өсөн башҡорт, рус йәки башҡа телдәрҙә легендар Урал батыр "" эпосының бер өлөшөн башҡарырға һәм социаль селтәрҙә сығышы менән уртаҡлашырға кәрәк. Флешмоб хэштегтары: Единыйденьфольклор 2025МКРБ РЦНТ УралбатырДеньфольклорГРДНТ110 Флешмоб 17 июлгә тиклем дауам итә.","""Урал батыр"" флешмобына ҡушылығыҙ!",['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],5,Аңлатма,804,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-07-11/ural-batyr-fleshmobyna-ushyly-y-4310329,2025-07-11T10:00:00+00:00
Был программа рус теленән башҡорт теленә һәм башҡорт теленән рус теленә сертификатланған тәржемәләр эшләргә мөмкинлек бирә.,Өр-яңы тәржемәсе булдырыла,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йәмғиәт,123,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-02-06/r-ya-y-t-rzhem-se-buldyryla-4110547,2025-02-06T10:47:43+00:00
"Радий Хәбиров һәм Рөстәм Миңнеханов. Уфа, 18 апрель 2019БСТ телевидениесендә Альберт Исмаилбу мифик телнең булуын күрсәтү өчен колакка шактый ятышсыз итеп, бик зур авырлык белән ике телне бергә бутапсөйләргә тырышты. Әйткәннәренең эчтәлегенә килгәндә, ул татарларны башкортлаштыру тарафдарларының Радий Хәбировхакимияткәкилгәннәнсоң көчәеп киткән пропаганда клишеларын кабатлады. Соңгы көннәрдә бу тема Татарстан һәм Башкортстанда яшәүче бик күп татарларның игътибарын әлеп итеп иң күп фикер алышуларга сәбәп булган тема. Татардан чыккан иат кешеләренең һәм түрәләрнең башкортка әверелүе, дөресрәге үз мәнфәгатьләрен кайгыртып милләт алыштыруы инде гадәти хәл. Бу — Башкортстан коммунистларының республика комитеты башлыгы Мидхәт Шакировчорында ук башланган мода. Ул үзе дә этник татар һәм республикада башкортлар аз булу сәбәпле аларның санын татарларны башкорт дип язу хисабына арттыруны башлап ибәрә. Ә бу тайгак юлдан китүчеләрнең иң беренчеләре арасында күренекле язучы Мостай Кәримбула. Әмма Альберт очрагы бөтенләй үзгә. Һәм шуңа күрә ул аеруча әрнетә. Нигә икәнен алга таба язам. Альберт Исмаил татар әмәгатьчелеге арасында бик нык танылган кешеләрдән. Ул татар мәдәниятен бары акча эшләү өчен генә кулланучы гадәти попса музыканты гына түгел иде. Альберт гел Хәтер көнеыеннарынайөрде, Мин татарча сөйләшәм чараларының үзәгендә кайнады, татар тарихы белән кызыксынды. Альберт Исмаил 2015 елгы Хәтер көне ыенында чыгыш ясыйТатар мәдәниятендә рок музыканы киңрәк танытып кына калмады, ә аның иң мәшһүр ырлары татар ватанпәрвәрлеге рухы белән сугарылган иде: Алтын урда, Милләт, Яшә татар. Соңгысы иң тәэсирле ыры булды. Дмитрий Медведев вакытындагы епшеклек өмете чорында фикергә килгән хәзерге яшь татар активистлары — шул ырны тыңлап үскән кешеләр. Әмма Альбертның иаты Татарстанда бик хупланмады һәм чыннан да аның шәхси үпкәләре дә бар иде. Аның белән бик еш аралашырга туры килгәнгә, мин моны яхшы беләм. Күпләр аның бу көтелмәгән белдерүен шуның белән аңлата да. Әмма бу Альберт Исмаилны аклый аламы соң? Юк. Хикмәт аның шәхси карарында гына түгел. Бу хәлләр — Туймазы малаеның шәхси фаигасе генә түгел, ә барыбызның да күз алдындагы уртак бәлабез. Бүген мин дусларымның берсен генә югалтып калмадым. Ал берт соңгы елларда тапкан барлык чын дусларыннан бер көн эчендә колак какты. Моны иат кешеләренә хас вакытлы йомшаклык нәтиәсе генә дип бәяләп булса, бер хәл… Әмма ул бит гел тарих белән кызыксынды һәм күп кенә мәсьәләләрне бик яхшы аңлый иде. Аның аңын шулай иңел генә алыштыру мөмкин түгел иде. Ә аның бу (Русиянең Беренче каналындагы яки НТВдагы ялган тамашаларыннан ким булмаган) пропаганда тамашасында катнашуга ризалашуы аңа нидер вәгъдә иткәннәрен аңлата. Бу тамашаны оештыручылар — Альбертны анда катнашырга чакырганда кай тарафка оруларын яхшы белгән кешеләр. Ике ел элек безгә Исмаил үз гаиләсенең шәхсән үзе төзегән шәәрәсен күрсәтте һәм анда Альбертның ата-бабалары арасында башкортның эзе дә булмаганлыгы ап-ачык күренә иде. Бу хәлдән соң, аның ата-бабалары чыккан авылның тарихында казынып, моңа тагын бер кат инандык. Аның ВКонтакте сәхифәсендә урнаштырылган архив документында да Альбертның борынгы бабалары арасында башкортлар булмаганлыгы күренә. Альберт Исмаил тарафыннан ""ВКонтакте"" битендә куелган 1917 елгы документАльбертның бу пропаганда тамашасындагы чыгышы бары буш уен гына. Ә максатлары бик тә шакшы. Тапшыруны әзерләүгә килгәндә, андагы дүрт катнашучының бары берсе — Альберт кына чынлыкта Башкортстанның көнбатышы кешесе. Калганнарының андагы ирле халыкка бер катнашы да юк. Аларның берсе Юлдаш Йосыпов— гомумән, татарларны башкортлаштыру идеологы. Ә кайсы милләт кызларын күбрәк ошатуы турында әелеп китеп сөйләгәндә буталып беткән пенсионер — озак еллар Татарстан президенты идарәсендә эшләгән, соңрак хакимият юллавы белән (нәкъ менә хакимият юллавы белән, чөнки ирле башкортлар аны һич тә теләмәде һәм бу вазифада булуына каршы иде) Татарстан башкортлары корылтаен итәкләгән билгеле башкорт милләтчесе Фирдәүс Бәшированың ире. Аның белән бергә президент идарәсендә эшләгәннәр фикеренчә, аның аша күп кенә мөһим мәгълүмат Уфага, Башкортстанның ул чактагы президенты Мортаза Рәхимовидарәсенә китеп бара торган булган. Һәм бу Татарстан хакимиятенә тагын бер искәртү — алар бит ниндидер хәйләкәр милли сәясәт алып барабыз дип уйлаганнар. БСТ тапшыруы турында итеп торыр. Альбертның бу гамәле ниндидер очраклы гына хәл түгел, ә 2020 елда узачак Бөтенрусия анисәбе алдыннан Башкортстанда максатчан рәвештә алып барылган эшчәнлек нәтиәсе. Игътибар итегез: аерым бер районда кулланылучы мондый пропаганда машинасы Башкортстандагы Московский комсомолецта күптән түгел басылган аноним мәкаләдә язылганнарга матур гына ята бит. Анда янәсе татарларның агрессив планнары булуга дәлил итеп татар меценаты, композитор Фәнир Галимовоештырган Бабай утары хосусый музее һәм Туймазы районында ул оештырган татар мәдәниятефестивальләрекитерелә. Һәм күптән түгел Туймазы Илеш районы (шулай ук Дүртөйле һәм Тәтешле районнары) белән бергә Башкортстанның көнбатышындагы татарларны башкортлаштыруны көчәйтү үзәкләренең берсенә әверелде. Шактый кызыклы чылбыр килеп чыга бит. анисәп алдыннан башкортлаштыруның яңа этабы идеологлары вазифасы тулысынча ясалма рәвештә оештырылган Без башкортлар хәрәкәтенә йөкләнде. Альберт Исмаил үзен Дөнья башкорт корылтаена якын булган шушы хәрәкәт әгъзасы дип атады. Алар конференцияләр оештыра, китаплар чыгара, тамгалар бастыра һәм башка эшчәнлек алып бара. Һәм Радий Хәбиров идарәсе бу хәрәкәткә ныклы ярдәм күрсәтә. Альберт Исмаил Салават Хәмидуллин белән башкорт төбәк өйрәнүчеләр конференциясендә. 2019 елның 16 октябреМоннан тыш, бу хәл Татарстанның милли сәясәтенең тулысынча уңышсызлыкка дучар булуын ярып сала. Хәзер бу юнәлештә Татарстан хөкүмәте дә, Татар конгрессы да берни эшләми. Фестиваль һәм сабантуйлар дәрәәсеннән югары күтәрелә алмыйлар. Ә алдагы анисәптә татарларның күп кенә проблемнары нәкъ менә Башкортстан белән бәйле бит. Нәкъ менә башкортлаштыру идеологлары Төмән өлкәсендәге Себер татарларын, ә ногайлар аша Әстерхан татарларын һәм кырымтатарларны аерып чыгару өчен тырыша. Төп максатлары — тугандаш халык дип аталган татарларны астыртын орымнар белән көчсезләндерү. Башкортлаштыру активистлары нәтиәле эшләсен өчен бар шартлар тудырылган — тиешле структуралар, финанс ресурслары, президент идарәсенең ярдәме. Чиләбе йә Оренбур өлкәсендәге башкортлар белән эшлисе урынга, 2020 елгы анисәп алдыннан бу төркем чираттагы мәртәбә төп игътибарын хәзерге Башкортстанда яшәүче татарларга гына юнәлтте. Ә Альберт кебек башка төскә буялганнарны соңрак алар кулланган материал буларак күреп онытачаклар, әлбәттә. Бу хәлдә Татарстан ни эшли соң? Әйе, кул кушырып утыра. Хәзер Казанда хакимият тә, Дөнья татар конгрессы да, Фәннәр академиясе дә анисәп якынлашып килгәндә ни эшләргә, бу хәлләргә ничек авап бирергә киркәлеге турында якынча гына булса да уйлый алмый, ниндидер стратегия турында әйтеп тә торасы юк. Татарстан фәннәр академиясен алсаң да, Казан федераль университетын алсаң да, Татарстанның үз этно-политологлары, белемле филологлары һәм хәтта бу тема белән шөгыльләнүче экономика галимнәре дә юк. Барысы да эштән куылган, оптимизацияләнгән яки шундый итеп башка квалификациягә күчерелгән ки, әлегә рәсми структураларда калган азсанлы акыллы белгечләр дә ан асрау белән мәшгуль. Татарстандагы рәсми структураларның бар энергиясе иң күбендә ыр-биюгә китеп бара, комга түгелгән су кебек. Ул гына да түгел, үз акчалары белән Татарстан татар мәнфәгатьләренә төкерүчеләргә ярдәм итә. Моның ачык мисалы — Башкортстанның Бишбүләк районындагы Фатих Кәрим музее. Татарстан бюджетыннан 17 млн сум алган бу музейда татарча бер сүз дә юк, һәм аның татар язучысы музее булуы турында да бернинди ишарә күренми. Мондый әналлар кискенләшкәннән кискенләшә барачак һәм ахыр чиктә алдагы анисәп нәтиәләренә яман тәэсир итәчәк. Татарстан алга таба да шулай кул кушырып утырса, нигә шулай килеп чыкты соң дип гаәпләнергә һәм тагын акылсыз татар халкын гаепләргә кирәкми. авабын үзегез уйлагыз. Илнар Гарифуллинполитолог, тарихчы""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыра",Башкортстан татарларына битараф Татарстан милләттәшләрен югалта,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 1 1 0 0 1 0 1 1 0],10,Комментарийҙар,8063,https://www.azatliq.org/a/30293610.html,2019-11-27T10:43:52+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЭлегрәк Зеленский сугыш вакытында сайлаулар уздыру ихтималын кире какты. Украинада президент сайлаулары былтыр үтәргә тиеш иде, әмма кануннар сугыш хәле кертелгән вакытта сайлаулар уздыруны тыя. Сишәмбе, 18 февральдә АКШ президенты Дональд Трамп Согуд Гарәбстанында АКШ һәм Русия вәкилләре арасында узгансөйләшүләргәфикер белдерде. Трамп Мар-а-Лагодагы (Флорида) шәхси сараенда журналистлар каршында чыгыш ясады. Аның журналистлар сорауларына биргән аваплары турында аерым алганда агентлыгыхәбәр итте. Президент Украинаның бу очрашуга чакырылмауга бәйле борчуларын кире каккан. Украинаның Русия белән солых турында сөйләшүләр башлау өчен өч елы бар иде, дигән. Украина 2022 елда Русия бәреп кергәнче дә ""килешү"" төзи алыр иде, дип искәрткән. Шул ук вакытта Трамп үзенә кадәр президент булган Джо Байденны тәнкыйтьләгән, сугыш башлануга юл куйды дигән. Трамп, әгәр дә Европа Украинага тынычлык тәэмин итү гаскәрләрен ибәрергә карар кылса, моңа каршы килмәячәген әйткән. Әмма Украинада АКШ хәрбиләре булмаячак, дигән. Элегрәк Европа илләре лидерлары тынычлык турындагы килешүгә иминлек гарантияләре дә кертелсә, бу гарантияләр үтәлсен өчен Украинага тынычлык тәэмин итү гаскәрләрен ибәрү турында сөйләшкән иде. Әлегә бернинди карар кабул ителмәде, әмма Мәскәү НАТО илләреннән хәрбиләрне китертүгә каршы чыга. Трамп Украина хакимиятләрен сайлаулар үткәрергә чакырган. Аның сүзләренчә, хәзерге президент Владимир Зеленскийның рейтингы төшеп дүрт процентка гына калган. Мондый белешмәләр белән сораштырулар чыкмады, шуңа күрә АКШ президенты бу мәгълүматны каян алуы билгеле түгел. Трамп сайлаулар уздыру фикере — Русиянең тәкъдиме түгел ди (әмма Мәскәү Зеленскийны имештер легитим түгел дип белдерә). Трамп моны үзенең һәм ""башка илләрнең"" фикере дип әйкән. Элегрәк Зеленский сугыш вакытында сайлаулар уздыру ихтималын кире какты. Украинада президент сайлаулары былтыр үтәргә тиеш иде, әмма кануннар сугыш хәле кертелгән вакытта сайлаулар уздыруны тыя. Моңа кадәр медиа АКШ өч баскычтан торган схеманы хуплый дип язды: атышны туктату, сайлаулар үткәрү һәм тынычлык турында килешү. Мондый схем булуы турында рәсми расланмады, ә русия тышкы эшләр министры Сергей Лавровмоны ялган мәгълүмат дип атады. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Трамп Украинада сайлаулар үткәрү кирәк дип белдерде,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2262,https://www.azatliq.org/a/tramp-ukrainada-saylaular-utkaru-kirak-dip-belderde/33320106.html,2025-02-19T11:48:31+03:00
"Рәфыйк Мөхәммәтшин, РИУ ректорыУку елы тәмамланып килә. Югары уку йортын тәмамлаучыларның күпчелеген бүген эшкә урнашу проблемасы борчый. Ә менә Русия Ислам университетында инде күпләр имам булып эшкә урнашып беткән дияргә була. Моны уку йорты алдан ук кайгырта икән. Бу хакта РИУның ректоры Рәфыйк Мөхәммәтшин белән сөйләштек. 5Рәфыйк Мөхәммәтшин белән әңгәмә- Рәфыйк әфәнде, быел уку йортын ничә студент тәмамлый? Алар эшкә кайларга бара? - Безнең быел Русия ислам университетын 60 тан артык студент тәмамлый. Монда читтән торып белем алучылар да керә. Безнең читтән торып укучылар Русиянең 45 төбәгеннән, көндезге бүлектә укучылар 23 төбәктән. Әлбәттә аларның күбесе укып бетергәч үз якларына кайта. Без үз төбәкләренә кайтып эшләүләрен хуплыйбыз гына. Безнең имамнарны эшкә урнаштыру белән проблемнар юк, чөнки безнең шәкертләргә чират. Русиянең барлык төбәкләреннән чакыралар. Менә хәзер Кырымда Бакчасарайда бер мәчет Татарстанга беркетелгән. Анда да имам кирәк. Гомумән имамнарга ихтыя бик зур. Теологларга килгәндә, аны тәмамлаучыларның 50 имам булып эшли, 50 хакимият урыннарында хезмәт итә. Безнең Татарстан президенты идарәсендә РИУны бетергән ике егетебез ислам экспертлары буларак эшли. Теологларга эш табу шулай ук мөмкин, чөнки безнең прокуратурадан да белгечләр сорап мөрәәгатьләр булды. Лингвистлар һәм икътисадчыларга эш табу кыенрак. Лингвистлар ун кеше тәмамлый. Элек тәмамлаган лингвистлар магистратурада укый, алар әле эшләп киттеләр дип әйтеп булмый. Беренче тапкыр икътисадчыларны чыгарабыз. Алар биш-алты кеше. Быел тәмамлаучыларның бер өлеше магистратурада үз белемнәрен дәвам итәргә ыена. Калганнарын эшкә урнаштыру турында уйлый башладык. Хәзер Русия мөселман эшмәкәрләре берлеге оешты, алар белән элемтәгә кердек. Зәкәт фонды бар. - Димәк ул ислам икътисады белән бәйле белгечлек булып чыга? - Әлбәттә. Безнең белгечлек Мировая экономика дип атала. Ислам икътисадына нигезләнгән. Хәзер менә мөселман иминият ширкәте эшләп китте, Русия ислам банкингын булдыру омтылышлары бар, кануннарны үзгәртү өчен Русия дәүләт думасында бу мәсьәлә карала башлады. Шуңа да бу өлкәдә белемле икътисадчылар кирәк булыр дип уйлыйм. Аларны әлбәттә күп чыгармыйбыз. Быел 5-6 гына студент. - Уку йортын тәмамлаган шәкертләр эшне үзе табамы, яки юллама белән китәме? - Алар әлбәттә безгә мөрәәгать итә. Хәзер 5 нче курста укучылар миңа керә, деканнарга мөрәәгать итә. Мөмкин булганча ярдәм итәбез. Имамнарга исә сайлап алу мөмкинлеге бирәбез. Өенә якынракмы, яки башка мөмкинлекләргә карап сайлыйлар. - Белүебезчә, РИУда Татарстаннан читтән килеп укучылар да бар. Университетта укучыларның ничә проценты татар? - Бүгенге көндә бер 7 БДБ илләреннән. Без хәзер аннан шәкертләрне азрак ала башладык, чөнки алар уку йортын тәмамлагач үз илләренә кайтмыйлар. Бигрәк тә Кыргызстан, Таикстаннан килүчеләр Татарстанда кала. Аннары үз белгечлекләре белән эшләми, эшләгәннәре безнең татар имамнарына көндәш була. Русия ислам университетыХәзер Русиянең күп кенә төбәкләрендә Урта Азиядән, Кавказдан килгән имамнарның саны артканнан-арта бара. Шуңа безнең университет татар егетләрен башка милләт балалары белән алмаштыруга үз өлешен кертергә тиеш түгел дип саныйбыз. Бары тик берәр илнең Диния нәзарәтеннән: ""Укытыгыз, урыс телле имамнар кирәк. Алар безгә кайтып эшләячәк"" дигән хат булганда гына алабыз. Дөрес, хәзер теологияне дистанцион укыту системасы бар. 200 дән артык казакъ студентын шуның нигезендә укытабыз. Ягъни алар эшли һәм читтән торып белем дә ала. Бу безнең өчен дә уңайлы. Алар сессяигә дә ике елга бер генә килә, аннары монда эш эзләмәячәк. Башкаларны да дистанцион укытуга өндибез, әмма әлегә казакълар гына белем ала. БДБ илләреннән Кыргызстаннан, Таикстаннан шәкертләр бар, Үзбәкстаннан бик аз. Казаъстаннан килгән бер-ике татар бар. Беларустан, Литвадан бер-ике татар бар. Шулай һәрбер илдән бер-ике татар укый. - Русия төбәкләреннән укырга килүчеләр күпме? Алар укуны тәмамлагач кайда бара? - Студентларның 40 Татарстаннан, бер 55ка якыны Русиянең башка төбәкләреннән. Шул ук Ульян, Самар, Чуашстаннан, Башкортстаннан күп киләләр. Ерак Көнчыгыштан да укучылар бар. Быел Кырымнан унау килергә ыеналар. Безнең дүрт еллык бакалавриат бар. Әгәр яхшы эш тәкъдим итсәләр без студентларны инде өченче курстан соң анда урнаштырып калырга тырышабыз. Бигрәк тә шәһәрләрдә фатирлы, эш хаклы урын булса анда ибәрергә ашыгабыз. Укуларын йә индивидуаль укыту системасына күчерәләр, яки читтән торып укуга күчәләр. Шуңа уку йортын тәмамлаганда инде эшкә урнашмыйча калган имамнар бик аз кала. Шуңа кайвакыт ""Ник аз чыгарасыз"" дип тә әйтәләр. - Татарстанда калырга теләгән татар шәкертләре күпме? Аларны Татарстанда калдыру яхшырак түгелме? - Бу ике яклы. Безнең Татарстанда инде тугыз мәдрәсә эшли. Шуңа Татарстанда имамнар әзерләүгә мөмкинлекләр зур. Шул ук вакытта бер генә мәдрәсә дә булмаган төбәкләр бар. Шуңа мин алар анда китәргә тиеш дип саныйм, чөнки кайберләрендә хәл бик катлаулы. Безнең дә мәчетләрдә 80 карт бабайлар. Башка төбәкләрне инде әйтәсе дә юк. Әгәр без инде ул шәкертләрне үзебездә калдыру максатын куйсак, ул Татарстан өчен яхшы булыр иде, әмма университет буларак башка төбәкләрне дә уйларга тиешбез. - Татар телле кулланылышы ничек? Вәгазьләрне нинди телдә сөйләргә әзерләнеп чыгалар? - Татар телле булмаган имамга ихтыя түбән. Дөрес, Татарстаннан читтәге төбәкләрдә мәчетләрдә вәгазьләрне урысча сөйләү күп. Мин аны фаига дип санамыйм. Татарлар мәчеткә аз йөри. Ә мәчеткә килгән кеше вәгазьнең эчтәлеген аңларга тиеш. Бу безнең бурыч. Өч бабай өчен генә татарча сөйләү дөрес булмас иде. Мәхәлләдә мөселманнар һәм шул ук вакытта әле татар әмәгатьчелеге дә бар. Татарлар мәлесләргә ыялар, ашлар уздыралар. Шуңа дини эшчәнлекне мәчеткә генә кайтарып калдырырга ярамый. Үзебезнең милләт халкы белән эшләүнең башка формаларын да табарга кирәк. Без каршы булсак та мәчеттә урысча сөйләү нормага кереп бара. Ә менә мәлескә килеп урысча сөйләгән мулланы беркем дә кабул итмәячәк. Шуңа татар егетләрен вәгазьне татарча сөйләргә өйрәтергә тырышабыз. Һәм нигездә татарча өйрәнеп чыгалар. Татар теле дәресләре дә, матур сөйләү курслары да бар. - БДБ илләреннән килгәннәр татар телен тизрәк үзләштерә, диләр. - Аның сәбәбе бик ачык. Татарстанда татар дәүләтчелегебез бар, безнең хөкүмәтебез проблемнарны хәл итә, нәрсә булса да хакмимяткә мөрәәгать итү мөмкин дип саный. Ә башкалар үз проблемнарын үзләре хәл итәргә тиеш икәнне яхшы аңлый. Бу тормышта үз урынын табу өчен тырышырга кирәклекне белә. Чистайда татарча сөйләшкән таик имамы бар. Ул татарча вәгазьләр укый. Монда яшәгәч алар татар телен белергә тиешлеген аңлыйлар. Ә Татарстанда урысча сөйләшеп йөргән татарлар шактый күп кызганычка каршы. Шуңа көндәшлек ягыннан татар имамнары бераз оттыра. 5Рәфыйк Мөхәммәтшин: ""Татарда зыялылар итми""Русия ислам университеты ректоры, дин галиме Рәфыйк Мөхәммәтшин 21 апрель Казанда татар яшьләре оештырган ""Түбәтәйсез очрашу""дакатнашты. Ул бүгенге имамнар, татар зыялыларыннан алып Туфан Миңнуллинның Мулла әсәрендәге төп геройга кадәр фикерләре белән уртаклашты.","РИУ: ""Имамнарга ихтыя зур, икътисадчылар эш эзли""",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 1 1 0 0 0 1 0 1 0 0],7,Татарстан,6980,https://www.azatliq.org/a/26972247.html,2015-04-23T12:44:00+00:00
"Здание площадью более 600 кв. метров стало первым объектом нового туристического кластера, формируемого вблизи исторических памятников – веков, в том числе золотоордынских каменных мавзолеев Тура-хана и Хусейн-бека. Ключевым объектом кластера станет Евразийский музей кочевых цивилизаций площадью порядка 20 тысяч кв. м. Рядом с ним планируют создать Центр башкирской лошади и ловчих птиц, а также СПА-санаторий «Кочевник». Глава Башкортостана Р. Ф. Хабиров поздравил жителей республики с открытием визит-центра и подчеркнул важную роль реализуемого проекта создания музейного комплекса. – Сегодня мы открываем новый значимый для республики объект – визит-центр Евразийского музея кочевых цивилизаций. Это начало большого научного проекта, – подчеркнул он. – В древности наши предки были кочевниками и входили в огромную общность кочевых племён, живших на территории Евразии. Средневековые мавзолеи Тура-хана, Хусейн-бека были одними из центров древней цивилизации. Здесь проходили торговые пути из Волжской Булгарии в Среднюю Азию и Сибирь. Перемещаясь по бескрайним просторам, кочевые народы выполняли особую историческую миссию по объединению племён, земель и формированию башкирского этноса. Руководитель региона выразил признательность всем, кто принимает участие в строительстве музейного комплекса и формировании его экспозиции. – Хочу сказать особые слова благодарности председателю Издательского совета Русской православной церкви, митрополиту Калужскому и Боровскому Клименту за передачу копии Остромирова Евангелия – одного из древнейших памятников славянской письменности. Книга станет одним из первых экспонатов будущего музея. Кроме того, в прошлом году республике передали копию Корана Османа. Это единственная золотая копия книги, хранящейся в Музее Корана в Ташкенте. Коран Османа – одна из шести древнейших копий священного Корана, которая относится к веку, – отметил Р. Ф. Хабиров. – А для галереи будущего Евразийского музея кочевых цивилизаций подготовили целую серию художественных картин. Именно здесь мы хотим создать центр притяжения туристов, гостей республики. Постараемся полностью раскрыть наши традиции и культуру. Напомним: с инициативой по созданию нового музея на открытии историко-музейного комплекса «Шульган-Таш» года выступил Р. Ф. Хабиров. Он тогда отметил, что республика находится на пересечении исторических кочевых путей в так называемую Великую степь. В связи с этим народы и национальности, проживающие сегодня в регионе, имеют общие корни в культурных и бытовых традициях и обычаях со многими странами Азии. Визит-центр «Тура-хан» выполняет функцию общественного пространства и не является музеем. Без учёта пешеходной экотропы протяженностью 620 м, ведущей к мавзолею Тура-хана, площадь объекта составляет 650 кв. м. В правом крыле здания размещена мини-экспозиция, содержащая реплики музейных предметов. Представлена уменьшенная копия мавзолея Тура-хана, служащая наглядным пособием для разъяснения основных особенностей архитектуры средневековых усыпальниц. В составе этого экспозиционного комплекса также представлена реконструкция прилегающего к мавзолею некрополя и реконструкции облика погребенных из мавзолея Хусейн-бека. Для ознакомления с историческим контекстом периода создания каменных мавзолеев на стенде представлена подробная карта Степной Евразии с указанием границ государств и локализации этносов в – вв. Карта позволяет оценить масштабы Монгольской империи и понять её внутреннее территориально-административное устройство. Дополнением к карте служат реплики археологических артефактов периода Золотой Орды, найденные в ходе археологических исследований на территории РБ. Благодаря исследованиям последних лет археологи убедительно доказали, что в – вв. территория современного Башкортостана являлась развитой в хозяйственном плане, значительной административной единицей Золотой Орды. Значительная часть экспозиции визит-центра посвящена истории башкирского народа. В частности, представлены точные копии рукописи Ахмада ибн Фадлана века, содержащей первое письменное упоминание башкир, карты Махмуда Кашгари века с нанесенной на неё локализацией башкирского народа, а также шежере предводителя башкирского племени Мин Канзафар-бия. В мае 2024 года в рамках второй Международной книжной ярмарки «Китап-байрам» митрополит Климент передал Главе Башкортостана факсимильную копию одного из древнейших памятников славянской письменности – Остромирова Евангелия, созданного в Великом Новгороде в веке. Книжная реликвия, напечатанная в 1988 году к 1000-летию Крещения Руси, хранилась в Национальном музее Башкортостана. Рукописная книга пополнила экспозицию визит-центра Евразийского музея кочевых цивилизаций. Основой Евразийского музея кочевых цивилизаций станут золотоордынские каменные мавзолеи Хусейн-бека и Тура-хана. Многочисленные артефакты, которые находят археологи, подтверждают, что у этой местности богатая история, которая уходит в глубь веков. Севернее мавзолея ученые обнаружили новые захоронения, а в них – российские монеты века. Это говорит о том, что территория Башкортостана того времени была хорошо интегрирована в систему Московского государства. Вместе с тем другие находки, в том числе в районе селища Подымалово-1, свидетельствуют о том, что исторически эта местность была крупным торгово-ремесленным центром и стоит в одном ряду с другими, более известными центрами этого периода. — Поэтому мы пришли к решению о необходимости создания Евразийского музея кочевых цивилизаций, — рассказал, выступая на пленарном заседании конференции, Глава республики Р. Ф. Хабиров. — Речь идет не только о башкирской, татарской, якутской или казахской, а о кочевых цивилизациях вообще. Наша задача — показать их движение сквозь время, развитие их культур. Поэтому наш проект должен быть интересен для потомков всех кочевых цивилизаций. Он концептуально объединит несколько ключевых исторических памятников, в числе которых — золотоордынские каменные мавзолеи Тура-хана и Хусейн-бека. Кроме того, Глава Республики Башкортостан Р. Ф. Хабиров отмечал: «Наша земля богата историческим наследием. Уже доказано, что мавзолей над прахом проповедника Хусейн-бека построили по указанию Тамерлана. Ученые склоняются к тому, что Тамерлану принадлежал и щит, найденный у горы Торатау в Ишимбайском районе – великий завоеватель подарил его вождю башкирского племени. Во времена Золотой Орды территория современного Башкортостана стала «плавильным котлом» для многих языков и культур. Здесь, на Южном Урале, на стыке Европы и Азии, жили десятки разных, непохожих друг на друга племён. Здесь располагались центры кочевий, через нашу землю проходили основные торговые и караванные пути. Башкиры всегда умели находить общий язык и с кочевниками, и с оседлыми народами Евразии. И сегодня наша цель – через проект музея снова объединить Европу и Азию, Восток и Запад, древность и современность. Уверен, мы сможем сблизить народы, которые когда-то населяли Великую степь, сможем по-новому взглянуть на вклад евразийской кочевой цивилизации в развитие человечества. Вице-президент Русского географического общества, директор Института степи Уральского отделения Российской академии наук Александр Чибилёв поддержал инициативу по созданию Евразийского музея кочевых цивилизаций. – Мало кто знает, но евразийская кочевая степь с её многотысячелетней историей имеет и колоссальную географическую протяжённость – 8,5 тысячи км от Венгрии до Монголии. Создание Евразийского музея кочевых цивилизаций в центре континента, в Башкортостане – очень верное решение, – отметил Александр Чибилёв. Научный руководитель центра комплексных европейских и международных исследований ВШЭ, программный директор Валдайского клуба, научный руководитель Центра комплексных европейских и международных исследований НИУ «Высшая школа экономики», доктор политических наук Тимофей Бордачев рассказал о связующей роли исторического Башкортостана между народами Европы и Азии: «Открытие визит-центра «Тура-хан» будущего Евразийского музея кочевых цивилизаций — очень значимое событие. Оно отражает объективную реальность: Башкортостан находится в центре Евразии, с ней связано развитие евразийской кочевой цивилизации. Ученые обнаружили на территории республики невероятное количество артефактов, отражающих эту глубинную связь, сохраняющуюся и по сей день на уровне традиций, сознания, культуры. С другой стороны — Башкортостан, очень важный регион России, отражающий ее многонациональность, являющийся воротами России в огромный центральноазиатский регион, казахстанские степи. Международное значение Башкортостана очень велико, не случайно в мае 2024 года именно в Уфе международный дискуссионный клуб «Валдай» проводил свою Центральноазиатскую конференцию. Это показывало наше понимание того, какое место занимает Башкортостан в Евразии. Открытие такого многопрофильного культурного центра, собственно, и отражает огромное многообразие сюжетов, тем, вопросов и направлений, отраслей науки, в которых Башкортостан, занимая центральное место, может в будущем играть очень важную роль с точки зрения развития евразийского пространства, экономического, человеческого, интеллектуального общения. Глава Республики Башкортостан Р. Ф. Хабиров подчеркнул, что создание музея будет способствовать укреплению связей между народами.",Место силы и науки: начало большого пути Евразийского музея кочевых цивилизаций,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә']",[0 1 1 1 1 0 0 0 0 1 0 1 1 1],8,Яңылыҡтар,9245,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-08/mesto-sily-i-nauki-nachalo-bolshogo-puti-evraziyskogo-muzeya-kochevyh-tsivilizatsiy-3839139,2024-07-08T12:43:00+00:00
"Дети подготовили праздничный концерт, который стал настоящим сюрпризом для бабушек, прочли трогательные стихи, станцевали веселые танцы и спели любимые песни, вызывая улыбки и аплодисменты. Педагоги поддержали инициативу, исполнив попурри из песен, напоминающих о беззаботных днях юности бабушек. Бабушки и дедушки с радостью подпевали любимые песни. Завершилось мероприятие вручением открыток, созданных руками самих детей. Эти маленькие сувениры стали символом детской заботы и внимания. Эта встреча оставила неизгладимое впечатление у всех участников. Ведь такие мероприятия укрепляют связь между поколениями, дарят радость от общения с детьми и создают незабываемые моменты в жизни пожилых людей.","Участники проекта ""Де Дство"" посетили дом престарелых",['Дин' 'Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,700,https://uchbash.com/news/novosti/2025-03-12/uchastniki-proekta-dedstvo-posetili-dom-prestarelyh-4154317,2025-03-12T12:35:00+00:00
"Өфөнән тәүҙә поезд менән Мәскәүгә киттек. Бөтәбеҙ бер вагонда. Йоҡлар ваҡыт етә башлаһа, ҡаланыҡылар ҡурҡытҡыстар (отдай мое сердце! ) һөйләп, ҡотто алып бөтөр ине. Мәскәүҙән Симферополгә килеп төштөк, унан лагерға алып киттеләр. Башҡортостандан беҙ күмәк инек, яңылышмаһам, 50-ләп кеше. Төрлө дружиналарға бүлделәр. Мин һәм бер нисә яҡташ Лазурная дружинаһына эләктек. Беҙҙең сменаға төрлө мәктәптәрҙең байраҡ йөрөтөүселәре йыйылғайны. Палаталарға урынлашҡас та Артек формаһы тараттылар – көндәлек кейем һәм тантана формаһы. Ике вожатый апайыбыҙ булды. Улар лагерь ҡағиҙәләре менән таныштырҙы. Шулай итеп, лагерь тормошо башланды. Экскурсиялар, кино ҡарау, яңы йырҙар, бейеүҙәр өйрәнеү, ярыштар, конкурстар һ. б. Һыу инеү һирәк эләкте, сөнки табип рөхсәт итмәй ҙә ҡуя. Бер көндө вожатыйҙар отрядтағы һәр беребеҙгә үҙ телендә йыр йырлап күрһәтергә тәҡдим итте. Илдең төрлө мөйөшөнән йыйылған иптәштәремә матур көйлө йыр ишеттергем килде (йырға шәп булмаһам да, баш тартыу ҡабул ителмәне). Мин һүҙҙәрен белгән берҙән-бер матур йыр Беренсе мөхәббәт ине. Ул замандың модалы йыры. Йырланым. Бер тажик малайы: Она про любовь спела! – тип ҡысҡырып та ебәрҙе. Мөхәббәт тигән һүҙ тажиктарҙа ла (муаббат) булғанын кем белгән инде. Мәктәп уҡыусыларының мөхәббәт йырҙары йырлауы ул саҡта хупланмай ине бит. Бәлки, Артекта ярағандыр, вожатыйҙар йылмайҙы ла ҡуйҙы. Беҙҙең 38 кешелек отрядта рустар, тажиктар, белорустар, украиндар, татарҙар ял итте. Ә иң ҡыйыны миңә дәрестәрҙә русса яуап биреү булды. Бөтә фәндәрҙе лә башҡортса дәреслектәрҙән башҡортса уҡып йөрөгән ауыл балаһына 7-се синыф башында рус класына барып ултырыу уҡ шок булды. Өйгә эш бирмәйҙәр, дәреслектәр синыфта ҡала. Уҡытыусыларҙың һөйләгәнен аңлаһам да, яуапты белһәм дә, русса яуап бирә алмайым. Хас теге аҡыллы эт кеүек. Шулай Артектан икелеләр тейәп ҡайттым. Ләкин барыбер илдең иң шәп лагерында булған өсөн ғорурлыҡ, шатлыҡ кисерҙем. СССР-ҙа яҡты киләсәк өлгөһөн кәүҙәләндергән Артек бит ул. Унан онотолмаҫ хәтирәләр ҡалды, яңы дуҫтар таптым. Бер нисәһе менән оҙаҡ йылдар хатлаштым.",Ҡырымда ла булдыҡ беҙ! ..,"['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 1 1 1 0 1 1 0 0 0],7,Йәмғиәт,2042,https://amanat.su/articles/common_material/2025-08-06/yrymda-la-buldy-be-4412886,2025-08-06T13:45:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТатарстанның Бөгелмә районында яшәүче 69 яшьлек Фазыл Вәлиәхмәтовка район мәхкәмәсе 30 мең сум штраф түләтү турында карар чыгарды. Пенсионер Русия хәрби көчләрен дискредитацияләүдә гаепләнде. Аңа карата административ эш социаль челтәрдәге постына карата язылган әләк нигезендә ачылган иде. Русия Украинага сугыш башлаган көннән алып 2024 елның 22 гыйнварына кадәр кабул ителгән һәм үзгәртелгән кануннарны да исәпләп, бүген илдә репрессияләр белән бәйле 51 канун эшли. Узган атна Русия думасында армияне дискредитацияләү һәм дәүләт иминлегенә каршы эш башкарган өчен милекне тартып алу турындагы тагын бер канун өлгесен депутатлар бер тавыштан диярлек хуплады. Алар аны ""замана сатлыканнары һәм карагруһлар""га каршы көрәштә нәтиәле булыр дип көтә.2022 елның 24 февраленнән быелның 22 гыйнварына кадәр, Административ кодексының 20.3.3 маддәсе, ягъни Русия хәрби көчләрен дискредитацияләү турында 8693 административ эш ачылган. Бу хакта ""ОВД. Инфо"" хәбәр итә. Бөгелмә районының Карабаш бистәсендә яшәүче Фазыл Вәлиәхмәтовочрагы да әнә шул репрессияләрнең – меңләгән административ эшләрнең берсе.14 декабрь көнне, иртәнге чәйдән соң, 69 яшьлек Фазыл Вәлиәхмәтовның ишеген полиция хезмәткәрләре шакый. Формалы ирләр, документларын күрсәтеп, пенсионерга полиция бүлекчәсенә барырга туры киләчәген әйтә һәм пенсионерны машинага утыртып алып китәләр. Вәлиәхмәтов бу хакта соңрак социаль челтәренә дә яза. ""Машинада, Карабаштан Бөгелмәгә кадәр барганчы төрле фикерләр туа башлады. Репрессия корбаннары Һади Атласи, бертуган Туйкиннар, атылган, сөрелгән авылдашларымны искә төшердем. Аларны да шулай алып китеп юк иткәннәр бит. Үземне алар кебек хис иттем, әле горурланып та алдым. Әмма билгесезлектән борчылуымны, кичерешләремне әйтеп, аңлатып та бетерерлек түгел иде. Башкаларга күрсәтә күрмә, Ходаем! "" дип яза Вәлиәхмәтов. Барып иткәч, ул ""ВКонтакте"" социаль челтәрендәге сәхифәсендәге репостлары һәм ""2022 елның төп нәтиәсе – урыслар Украинадагы ""Русский мир""ны юкка чыгарды"" дигән язмасы өчен үзенә әләк язылганын, шуның нигезендә административ эш ачуларын белеп ала. Бөгелмә эчке эшләр бүлегенең өченче катындагы бүлмәдә аңлатмалар, беркетмәләр тутырганнан соң, материаллар тупланып беткәч, сәгать икеләр тирәсендә полиция хезмәткәрләре белән берлектә Вәлиәхмәтов район суды бинасына юнәләләр. Анда Фазыл әфәндегә икенче көнне 10:30 га мәхкәмәгә килергә беркетмә тапшыралар.15 декабрь көнне, үзе әйтүенчә, 69 яшьлек пенсионер гомерендә беренче тапкыр хөкемдар каршына баса. Болар хакында да ул үзе соңрак социаль челтәрләрдә пост урнаштыра, мәхкәмәдә ниләр булуы белән уртаклаша. ""Менә мин, 69 яшемдә, гомеремдә беренче тапкыр хөкемдар каршында. Кичәге һәм бүген буласы вакыйгаларны беркемгә әйтмәдем, сиздермәдем. Холкым буенча авырлыкларны үзем генә иңәргә өйрәнгәнмен ахыры. Төне буена бер тамчы да йокламаган хәлдә залда утырам. Кем белә, өстән сигнал килеп, әнә теге арткы ишектән, әзмәвердәй сакчылар чыгып, кулга богау салып, ябып куйсалар. Сүз бирү белән үземне якларга керештем. Ятып калганчы, атып кал, диләр. ""Радио, телевизордан гел махсус хәрби операцияне (МХО) яклау, өндәү, нәфрәт уяту, агрессив чыгышлар гына яңгырап тора, ә дөреслекне, чын сәбәпләрне, боларны булдырмау турында ләм-мим"", дидем. ""Халык дөреслекне үзе эзләргә мәбүр. Эчке эшләр бүлеге бу әһәттән авылларда, клубларда берәр лекция укыдымы, анлату эшләре алып бардымы? имерелгән шәһәрләр, үтерелгән кешеләр өчен күңелем әрнеде, язмый кала алмадым"", дип дәвам иттем. Дөреслек, гаделлек өчен генә тырышып утырмадым, ә башка файдалы гамәлләрем дә күп: төбәкче һәм 15 ыр авторы, бистәбездә 3 һәйкәл барлыкка килүгә сәбәпче булуымны, үз исәбемә туган ягыма багышланган китаплар бастыруымны, чишмә төзекләндерүемне, үз өемдә музей-китапханә булдыруымны, 30 дан артык видео клиплар ясавымны, 30 дан артык карабашлыны парапланерда очырып, кош кебек очу бәхетенә ирештерүемне һәм башкаларны тезеп киттем. Соңыннан, Карл Маркс вафат булган 14 март көнне тууымны, шуңа күрә аның эшен дәвам итүче, бөтен кешеләрне бәхетле итү өчен тырышучы кеше дип тә ычкындырдым һәм хөкемдарның өстәленә үзем язган ""21 нче гасыр манифестын"" илтеп салдым"", дип яза Вәлиәхмәтов. Бу мәхкәмәдә аның яклаучысы булмый. Бер тәүлек эчендә пенсионерга яклаучы табу катлаулырак гамәл булгандыр, пенсиясе дә 19 мең сум гына булуны истә тотып, ул яклаучысыз гына барырга карар итә. Адвокатларга акчам юк, пенсиям 19 мең сум гына. Йөрәгем түзмәгәнгә, әйтмичә булдыра алмаганга яздым ул сүзләрне. Миңа штрафны МХО турында дөресен язган өчен, хакыйкатьне, гаделлекне яклаган өчен салдылар дип саныйм, - диде Фазыл Вәлиәхмәтов Азатлык хәбәрчесенә. Хөкемдарның: ""Гаебегезне таныйсызмы? "" дигән соравына ул: ""Чын кешеләрчә, намусым белән уйлаганда – гаебемне танымыйм, ә инде, гадел булмаган хакимият кануннары буенча – таныйм, дип авап бирә. Мәхкәмә аңа Административ кодексының 20.3.3 маддәнең 1 бүлеге нигезендә 30 мең сумлык штраф билгели. — Мәхкәмәдә, гаебеңне таныйсыңмы, дип сораганда, гаебеңне танымасаң, штрафны күбрәк бирәләр дип ишеткәнем бар иде. Шуңа күрә шулай дип авап бирдем. Хөкем карарын укыгач, хөкемдарга: ""Оныгым булырга тора. Аларга арба, карават алып бирергә вәгъдә иткән идем, штрафны киметә алмыйсызмы? "" дип мөрәәгать иткән идем: ""Юк, күбрәк кенә бирә алабыз"" дигән авап ишеттем. Моңа кадәр әмгыять, милләт эшләренә, китаплар чыгару, туган ягым турында ырлар язу, клиплар төшерү, һәйкәлләр салу, чишмә төзекләндерү, өемдә музей-китапханә ясау һәм башка эшләргә 600 мең сумнан артык акча тоткан булсам, хәзер хөкүмәт казнасына ярдәмем тиячәк инде. Шуңа күрә, машина йөртү хокукым булса да машинам да юк, бөтен иргә кул күтәреп юлга чыгып басып, очраклы машиналарда йөрим. Нәфрәтем эчемә сыймый, — ди Вәлиәхмәтов. Ул телевизордан бер генералның ""махсус хәрби операциягә каршы булганнарны юк итәргә кирәк"" дип сөйләвен ишеткәннән соң, үзенә дә килерләр дип көтеп йөри башлавын да әйтә. Фәүзия Бәйрәмовабелән сөйләшкәндә, аның да сак булырга кушуын, алдан кисәтүен белдерә. — Хәтерлим, авылыбыздагы бер намуслы, хезмәт сөючән, иде бала атасы һәм Икенче дөнья сугышы ветеранына көнче кешеләр әләк язып, милиция эзәрлекли башлагач, вөданлы кеше буларак гарьлеккә түзә алмыйча асылынып үлгән иде, бахыр. Телевизордан бер генералның МХОга каршы булганнарны, ягъни хакыйкать һәм гаделлек эзләүчеләрне, юк итәргә чакырганын ишеткәч, килерләр дигән шигем көчәйде. Бу вакыйгаларга бер 10 көн кала Фәүзия апа да телефоннан, каты язасың, сак бул, зыян итүләре мөмкин, дип хәбәр ибәргән иде, — ди Вәлиәхмәтов.21 гыйнвар көнне ул Бөгелмә мәхкәмәсеннән хөкем карарын һәм штрафны түләү өчен квитанция дә алган. ""Менә 2024 елның 21 гыйнвар көнендә, хакыйкать, гаделлек өчен, сугышка каршы, язган материаллар өчен Бөгелмәдән ""рәхмәт"" хаты (хөкем карары) һәм штраф түләү өчен квитанция килеп итте. Шулай итеп, Татарстан мөстәкыйльлеге өчен ике тапкыр ачлыкта торган ( Казанда 1991 елның май аенда һәм Бөгелмәдә 1993 елның апрель аенда) бердәнбер кешегә мөстәкыйль Татарстан хөкемдарлары 30 мең сум штраф ""чәпәп"" куйдылар. Менә хәзер уйлап утырам инде, яхшы гамәлләр өчен, яманлык белән авап бирүче ил бармы икән тагын бу дөньяда? ""дип яза Фазыл Вәлиәхмәтов шул ук ""ВКонтакте"" сәхифәсендә. Азатлык хәбәрчесенең: ""Штрафны түләргә ярдәм итүчеләр бармы? "" дигән соравына ул андый кешеләрнең булуын, әмма аз икәнен әйтте. Теләктәшләр булуы социаль челтәрендә дә күренә, акча ыешырга тәкъдим итүчеләр дә бар. Фазыл әфәнде фикеренчә, милли эшләргә яки авыр хәлдә калган активистларга ярдәмләшү өчен акча ыеп ярдәм итәрлек волонтёрларны булдыру зарур. — Шактый халык булган акчасын дөрес файдаланмый. Мода дип артык ремонт ясый, артык кием ала, төрле жуликларга, чегәннәргә алданып акчасыз кала. Күп кешеләргә кайчагында күктән акча килеп төшә, мираслы була. Нигә шулардан милләт файдасына өлеш чыгармаска? Без аңа гадәтләнмәгән шул. Шуңа күрә урыннарда шундый волонтёрлар, ягъни шундый акчаларны ыеп, аны милләт файдасына эшләтүчеләр булса яхшы булыр иде. Мәсәлән, әле үзем дә клуб итәкчеләренә балалар өчен ""Татар ыры фестивале"" оештырырга тәкъдим иттем. Призларга 5 мең сум үзем бирәм дидем. Тиздән булачак. Алайса балаларыбыз күбрәк урысча ырлый хәзер. Милләтебез өчен эшләрне оештыручылар күбрәк кирәк безгә, ди Вәлиәхмәтов. Ул милләт өчен күп эшләр башкаруы белән горурлана. Татар телендә китаплар чыгара, чишмәләр төзекләндерә, ырлар язып шуларга клиплар төшерә, теләгән кешеләрне парапланда очарга өйрәтә. — Теләк булса, күп эшләр башкарырга була. Бу кешенең сәләтеннән дә тора. Үзеңне ачу, үстерү өчен дә нәрсә беләндер шөгыльләнү кирәк. Эшләгән эшең үзеңә дә, башкаларга да шатлык бирә, милләтебезне тагын да күтәрә, үрнәк тә була ала. Мәктәпләрдә татар теленә һөүмнәр оештырылганнан соң, хәлләр бик начарланды. Бу Бөгелмәдә урамдагы язуларда, игъланнарда да күренә. Башка чара калмаган очракта, татар теле дәресе атнага ике тапкырга гына калдырылган очракта да, биренинди әсбапсыз, балаларга сүзләрен ятлатып татарча ыр ырлатсаң, тел югалмаячак. Айга дүрт матур ыр өйрәнсә дә итәдер. 90 нчы елларда мин белгән бер укытучы шулай эшли иде. Укучылары хәзер дә урамда очрап, әллә каян исәнләшеп торалар, ачыклар, татарча әңгәмәләр коралар. Ә мөдире аның турында, укытамыни ул, балаларны ырлатып кына утыра бит, дия иде, ди Вәлиәхмәтов. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Бөгелмәдә 69 яшьлек милләтпәрвәр сугышка каршы фикере өчен эзәрлекләнә,"['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Шоу-бизнес']",[1 0 1 1 0 1 0 0 1 1 0 1 1 0],8,Татарстан,9330,https://www.azatliq.org/a/bogelmede-69-yashlek-milletperver-sugishqa-qarshi-fikere-ochen-ezarleklene/32798138.html,2024-01-31T00:00:02+03:00
"Әйткән һүҙ – атҡан уҡ! – тип бушҡа ғына әйтмәгәндәрҙер инде ул. Һүҙ ауыҙыңдан сыҡтымы, уны тотоп алып та, кире ҡайтарып та, төҙәтеп тә булмай. Әгәр ҙә был һүҙҙәргә кешенең  хис-тойғолары  ҡушылһа, һүҙҙәр инде глобаль әһәмиәткә эйә буласаҡ. Асыуланып, көйөнөп әйтелгән әр, ҡарғыш һүҙҙәре ҡурҡыныс емерткес көскә эйә. Ул көстөң ниндәй зыян килтеререн һөйләп тораһы ла түгел! Ә инде бар йөрәктән яратып, һөйөп, изгелек менән әйтелгән һүҙҙәрҙә бөтә донъяны сәскә аттырырлыҡ, үлене лә терелтерлек көс бар. Кешене йәшәткән дә, үлтергән дә һүҙ! - тигәнде ишеткәнем бар. Ысынлап та шулай бит ул. Ҡайһы бер һүҙҙәр йөрәккә утлы уҡ булып ҡаҙала, бөтә булмышыңды ҡоршап, ҡаҙап ҡуя. Ә ниндәйҙер матур һүҙҙәр йөрәккә май булып ята, йәшәргә, эшләргә дәрт уята. Яҡшы һүҙ – йән аҙығы, яман һүҙ – баш ҡаҙығы! – халҡыбыҙҙың бик дөрөҫ әйтелгән мәҡәле. Бәйән итер хәлдәрҙең аҙағы бик аяныслы, бик ҡыҙғаныс ваҡиғаларға килтерҙе, шуға күрә һүҙемдең башы оҙонораҡ булды. Минең ике малайым да ныҡ теремек, хәбәргә шәп, фантазияға бай булып үҫтеләр. Иртә һайын улар төрлө ҡыҙыҡлы һүҙҙәре менән көлдөрөр ине. Бәләкәй улым: Әсәй, һеҙ йоҡонан торғансы, мин ат менән саптырып Иҫәнғолға барып ҡайттым әле, - тип һөйләп аптыратыр. Ә Иҫәнғол беҙҙән 100 километр алыҫлыҡта. Ҙур улым иһә Һинең атың нимә ул, бына мин самолет менән Әзимгәнгә барып ҡайттым, - тип яуаплай. Быныһы инде бөтөнләй ғәжәп, сөнки Әзимгән беҙҙән 3 километр. Әллә төштәрендә күрә инде был малайҙар! Көнө буйына ниндәй генә мәҙәк хәлдәргә тарып бөтмәҫ инеләр икәүләп! Ә кистәрен, йоҡлап киткәнсе, ярышып хәбәрҙәрен һөйләп, иркәләп иҫте китерерҙәр ине. Мин аҙаҡтан ғына ҙур улымдың самолет тигәне совхоз атының ҡушаматы икәнен белдем. Улдарыбыҙҙың зирәклегенән, үткерлегенән, аҡыллылығынан беҙ бик бәхетле, ғорур ата-әсә инек. Ҡыуанып, шатланып бөтә алмай йәшәй инек. Ләкин әрменән һуң беҙгә ҡунаҡҡа килгән кесе ҡустым, йөрәктәребеҙгә шом һалып, малайҙарыбыҙҙан көлөр булып китте. Икәүһен дә эсе ҡатып көлә-көлә тыңлар ине, шунан һуң: Аһа һа һа апай һинең ике малайың да шизофреник! Шизофреник! Аһа һа һа еҙнәй малайҙарың шизик! Аһа һа һа! – тип ҡысҡырып көлөр ине. Мин тыйып ҡарайым, юҡ ул ҡуймай ҙа, алмай ҙа, тыйылмай ҙа, көлөүен генә белә. Мин үпкәләмәҫкә тырышам ҡустыма: Китсе әле улай тип әйтмә минең балаларымды, Хоҙайҙан ҡурҡ! - тип тыям уны, рәнйемәйем һымаҡ. Ләкин мин әсә бит, күңелемдең ҡайһылыр мөйөшө кителгәндер инде. Ә туғанымдың, был ҡылығының уны ни тиклем бәлә-ҡазаларға килтерере, башына ла инеп сыҡмағандыр ул. Бер аҙ ваҡыттан һуң, яратышып йөрөгән һөйгән ҡыҙы менән асыуланышып, үсегеп сығып китеп Мин унан башҡа ҡыҙ таба алмайыммы әллә? - тип, автостанцияла беренсе осраған ҡыҙҙы алып ҡайтып никах уҡытып ҡуйҙы. Бөтөнләй таныш түгел ете ят ҡыҙ тураһында, нимә булһа ла белешергә беребеҙгәлә юл ҡуймай, туйлап кәләш итеп алды. Иҫ киткес һылыулығы түгелеп торған ул ҡыҙ бала, оҙатып алып ҡайтҡандың иртәгеһенә, бөтәһе лә йоҡлағанда сығып китеп зым-зыя юҡ була. Нисек кенә эҙләһәләрҙә таба алмайҙар, тыуған ауылына эҙләп килгәс кенә ҡыҙҙың ата-әсәһе, туғандары уның ауыр формалағы шизофрения  менән ауырығанын әйтәләр. Нимә тип туйға тиклем әйтмәгәндәр? Хатта табип еңгәһелә өндәшмәгән! Биргән һорауға: Кейәүгә барып, бала тапһа шәбәйеп китер бәлки тип уйлап өндәшмәгәйнек, - тип яуап биргәндәр. Алты ай үткәндән һуң ғына Белорет ҡалаһы психбольницаһынан барып табалар ҡыҙҙы. Ул бик ауыр хәлдә була. Табиптар үҙҙәре үк был никахты айыралар, закон буйынса һап-һау кеше бындай ауырыу менән ғаилә ҡора алмай. Бөтә был хәлдәрҙән һуң беҙгә килеп ингән ҡустымды танырлыҡ түгел ине. Дәрт, дарманы ашып-ташып, күҙҙәре янып торған үтә һылыу, һөйкөмлө ҡустым урынына күҙҙәре һүнгән, йөҙөнән нуры ҡасҡан, ҡулдары һәлберәп, дәрт, дарман түгел, атларға ла хәле булмаған кеше тора ине минең алдымда. Башына төшкән бәлә әзмәүерҙәй ир-егетте һеңгәҙәтә һуҡҡайны, ул шул тиклем ныҡ ауыр кисерҙе был ҡот осҡос хәлде. Беҙгә аҙаҡҡы килгәнендә ҡустым минән дә, еҙнәһенән дә, ике улымдан да ғәфү үтенде. Мин шаяртып ҡына, ҡыҙыҡ күреп кенә әйткәйнем ул һүҙҙәрҙе. Яманлыҡ уйламағайным да, ниндәй бәләгә дусар булырымды белһәм, шизофреник тип ауыҙымды да асмаҫ, ғүмерҙә лә һөйләмәҫ инем ул һүҙҙәрҙе, - тине ул үкенеп. Йәшлек, балалыҡ менән уйламай шаярыуы, көлөүе селпәрәмә килтерҙе уның ғәзиз ғүмерен, бик ҡыҙғаныс хәл ине был. Бик оҙаҡ йылдарға йәмғиәт баҫҡысының иң төбөнә төшөп, кире күтәрелә алмай йонсоно. Ғәзиз башын эскелеккә бәйләп, араҡынан башҡа нәмә күрмәй йән аҫыраны ҡустым. Уның бер маҡсат ине – бер нәмә лә күрмәҫ, ишетмәҫ өсөн араҡы эсеү. Беҙ күмәкләп бер нисек тә ярҙам итә алманыҡ ҡустыма. Ул беҙҙе лә, башҡа берәүҙе лә ишетмәй, күрмәй, эргәһенә яҡын ебәрмәй ине. Тик 5-6 йылдан һуң ғына ул эсеүҙән ҡапыл туҡтаны. Үҙен ҡулға алырға көс табып, төнъяҡҡа эшкә китеп, аҡса табып, Йылайырҙан өй һатып алып донъя көтөп алып китте. Киренән йәмғиәттә үҙ урынын алды. Хәҙерге көндә имен-һау йәшәп ята, Аллаға шөкөр уның тормошо яйланды, эскелек ауырыуынан да арынды ҡустым, йөҙөнә нур, күңеленә тыныслыҡ ҡайтты! Ҡыуана-ҡыуана ошо юлдарҙы ғына яҙып туҡтарға ине лә һуң, юҡ шул. Бер уңмаған һис уңмаҫ, тип, ҡустымдың да тормошо еңелдән булманы һәм бик фажиғәле бөттө. Кеше тигәнең, бигерәк тә ир-егет яңғыҙ йәшәй алмай был донъяла. Үҙенә тиңен эҙләп, пары менән бергә йәшәргә тырыша ул. Минең ҡустым да кәләш алып, тағы бер тапҡыр тормошон яйға һалып ҡарарға уйлағандыр инде. Әммә килеп сыҡманы шул, килеп сыҡманы. Бер нисә йыл ғына матур йәшәп ҡалды ҡустым. Дәртләнеп донъя көттө, себергә йөрөп аҡса тапты. Кәләшен өрмәгән ергә ултыртманы, алтын, бриллианттар бүләк итте, нимә теләһә лә алдында булды килендең. Эйәртеп килгән ике балаһын да матур ҡараны ҡустым. Беҙ ҡыуанып бөтә алмай инек. Ләкин былар барыһы ла бер көн селпәрәмә килеп емерелеп төштө. Нимәгәлер аралары боҙолоп, улар айырылышып китте. Ә минең бахырсыҡ ҡустым бар донъяға ҡул һелтәп эскелеккә һабышты. Шул ауырыуынан башҡа арына алманы ул. Эсеп йөрөп бар һаулығын бөтөрөп, операция өҫтәлендә теге донъяға күсеп ҡуйҙы. Йөрәге операцияны күтәрә алмаған, тине табиптар. Ныҡ үкенесле, үтә иртә китте Ҡәюм ҡустым! Үҙен үҙе һәләкәткә этәреп, берәүҙе лә тыңламай, әйткәнде ҡолағыңа ла элмәй, ғүмеренең ҡәҙерен белмәй, әрәмгә сарыф итеп китеп барҙы ҡустым. Ә ниндәй кеше ине бит ул! Ҡурайсы йырсы, баянсы, бейеүсе, һәр мәжелестең йәме, әллә ниндәй һылыуҙарҙы ла, ямаҡай ғыналарҙы ла эргәһендә ""Алиһә"" итеп күрһәтер көскә эйә ине. Мөһабәт кәүҙәһе, һылыу ҡиәфәте, йор һүҙлелеге менән донъяның бер биҙәге ине! Ә ҡулының оҫталығы тураһында һөйләп тораһы ла юҡ бит инде. Эй ҡустым, ҡустым әрәм генә итте бит үҙен! Белмәгән һөнәре, ҡулынан килмәгән эше юҡ ине бит. Хәмер ҡотортмаһа, айыҡ саҡтарында унан да яҡшы, изге күңелле кеше булмаһа, эсеп иҫереп, аңы томаланған ваҡыттарҙа яҡын бармаҫлыҡ хәлгә төшөр ине лә, уны яратҡан, хөрмәт иткән яҡындарын, дуҫтарын биҙҙереп бөтөр ине бит. Һуңғы юлға сыҡҡанда барып йығылыр кешем дә юҡ тип уйланымы икән, кемгә ҡарап үпкәләне икән шул мәлдә? Эй Аллаһыбыҙ үҙе ғәфү итһен, ҡабул ҡылһын инде Ҡәюм ҡустымды! Беҙ ҙә ысын күңелдән ғәфү итәбеҙ ҡустымды, бар булған асыуҙарыбыҙ, үпкәләребеҙ, рәнйеүҙәребеҙ юйылһын, мәңгелек, ысынбарлыҡ, үлем алдында ҡустым да беҙҙе ғәфү итһен инде. Аллаһы Тәғәлә үҙе ғәфү итһен ине беҙҙе лә, уны ла! Ауыр тупрағы еңел, ҡара гүрҙәре яҡты, тар ҡәберҙәре иркен, алды-арты хәйерле, иманы юлдаш, йәне ожмахтың түрендә булһын! Беҙ, нисек кенә ҡайғырһаҡ та, әрнеһәк тә, илаһаҡ та киткән яҡындарыбыҙҙы кире ҡайтара алмайбыҙ. Баҡыйлыҡҡа күскән яҡындарыбыҙға изге теләктәребеҙҙе доғалар, аяттар бағышлап, хәйер-саҙаҡа биреп еткерә алабыҙ. Башҡаса аяуһыҙ әжәл алдында беҙ көсһөҙ. Эйе, һүҙҙәр бөйөк көскә эйә дуҫтар. Яҙмыштарыбыҙҙы емерерлек, үҙебеҙҙе ауырыуға һабыштырырлыҡ ҡурҡыныс, яман һүҙҙәрҙән һаҡ булайыҡ. Алама һүҙ менән яҡындарыбыҙҙы, башҡа кешеләрҙе яралауҙан һаҡланайыҡ. Тормошобоҙ сәскә атһын, үҙебеҙ һау булайыҡ, беҙгә тик уңыштар юлдаш булһын тиһәк, ауыҙыбыҙҙан гөлдәр генә һибелеп торһон. Яҡшы, матур һүҙгә ни етә? Хәбәрҙе ипләп, уйлап һөйләргә кәрәк минеңсә. Ҡайһы бер һүҙҙәрҙе әйтеп, аҙағынан выждан ғазабынан, үкенеүҙән йонсоғансы, әйтмәй ҡалдырғаныбыҙ хәйерлерәк булыр ине тип уйлайым. Әйтмәй үҙеңдә һаҡлаған һүҙең – һинең ҡолоң, Әйтеп ысҡындырған һүҙең – һинең хужаң, - тигән бит Хафиз да.",ҺҮҘ КӨСӨ.,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 1 0 0 0 1 0 0],6,Йәмғиәт,8160,https://agideljurn.ru/articles/common_material/2025-04-09/k-s-4190711,2025-04-09T14:41:00+00:00
"Ринат Бикчураев""Татарча подкаст""ның чираттагы чыгарылышында Әстерхан өлкәсе татары Ринат Бикчураевбелән сөйләштек. Ринатка 27 яшь, ул Нариман районы Кәменни авылында яши, тимер юл станциясендә эшли. Авылның бай тарихы бар, анда күпчелек татарлар яши, татар телендә сөйләшә. Ләкин мәктәптә туган тел укытылмый. Ринат Бикчураев белән Әстерхан татаралары, Татарстаннан читттә туган телне саклау, үстерү, авыл тормышы, анисәп турында фикер алыштык. —Ринат, сезнең гаилә тамырлары кая барып тоташа? Ата-бабаларыгыз күченеп килгәнме Әстерханга, әллә инде гомер буена шушы якларда яшәгәнме? — Без үзебезне Әстерхан өлкәсендә яши торган халык дип хис итәбез. Явыз Иван вакытында әле безнең авыл барлыкка килмәгән чорда, әби-бабаларыбыз югары Иделдән бирегә төшеп килгәннәр һәм соңрак, 1790 елда нигез салынган бу авылга күчкәннәр. Шул вакыттан алып туганнарым беркая да күченмичә хәзерге көнгә кадәр шушында тормыш кичерәбез. Якын тирәдә берничә татар авылы бар: Тулке аул (Туркменка), Картузан (Курченко), Яңа Аскәр (Янго-Аскер). Без шул дүрт авыл бердәм булып, бергә булып яшибез. —Сез татар телендә бик матур сөйләшәсез. Мәктәпләрдә татар телендә уку мөмкинлеге бармы? Укытучылар итәме? — Татарча күбрәк олы буын сөйләшә. Кызганычка, яшүсмерләр хәзер татар телен оныта башлады, урыс телен генә куллана. Калган авылларда да татар теле әле бар, булыр дип ышанасы килә. Ләкин безнең авыллар бер-берсенә якын урнашса да, безнең диалектлар төрле. Картузан авылын гына алыйк. Арабыз 10 километр гына, ә сөйләмебездә аерма күп. Яшь буын татар теленә тартылмый, урамнарда урысча гына сөйләшәләр. Без татар телен гаиләдә генә сакларга тырышабыз. Шул гына. 1999 елда мәктәпкә кердем, шул елны гына татарча укытып алдылар. Ләкин бер елдан ул туктатылды. Шуннан бирле татар теле безнең мәктәпләрдә өйрәтелми. —Ни сәбәпле өйрәтелми? Уку програмына туган тел предметын булса да кертү мөмкинлеге бар бит. — Бер тапкыр поездда бер хатын белән таныштым. Урыс хатыны, тәрибәле укытучы. Мин 1970 нче елларда сезнең мәктәптә укытучы булып эшлдем ди. ""Кичәге кебек хәтерлим, ата-аналар ыелышы булды, татар телен кертергә кирәкме дигән сорау куелды. Ата-аналарның 100 проценты моннан баш тартты. Безгә татар теле кирәкми, без аны болай да әйбәт беләбез, безгә урыс телен күбрәк өйрәтсәгез файдалырак булыр диделәр. Мин шунда бик гаәпләндем, ничек инде үзләре татарлар, үзләре телләреннән баш тарталар"", дип сөйләгән иде. 5Ринат Бикчураев: ""Татарларны бүлгәләмәсеннәр иде""Берничә ел элек Яңа Болгар авылына багышланган китап укыдым. Шунда бер өзекне хәтерлим. елларда аларның мәктәпләрендә ""Бу мәктәптә татарча сөйләшмиләр"" дип урыс телендә язып куелган булган. Берничә буын шундый пропаганда астында яшәп, хәзер инде нәтиәсен күрәбез. Балалар, ата-аналар, татар телен әле дә кирәксенми. Инглиз теле, урыс теле ныграк кирәк диләр. Татар теле инде көнкүреш теле буларак кына кабул ителә. Мәктәпләрдә өйрәткән булсалар, бик әйбәт булыр иде. Әйтеп китергә кирәк, бездә күптән түгел мәчеттә мәдрәсә ачылды. Монда гарәп әлифбасы, ислам нигезләре, татар телен укыталар. Бу безнең өчен бик зур вакыйга. Аллага шөкер, авылыбыз, мәчетле, иманлы, имамыбызга зур рәхмәт. —2017 елда татар теле Татарстан мәктәпләреннәнкысрыклап чыгарылгач, республика мәчетләре иң беренчеләрдән булып бушлай татар теле курслары ачыпибәрде, соңрак Татарстанда татар телендә белем бирүче берничә мәдрәсә ачылды. Ягъни, мәчетләр, мәдрәсәләр элеккеге кебек татар мәгариф үзәгенә дә әйләнә башлады. — Әйе, 2017 елгы хәлләрне ишеткәч, без бик борчылдык. Без Татарстанда татар теле югары дәрәәдә саклана, үсә дип горурлана идек. Инде татар телен Татарстанда шулай кимсетәләр, әрәм итәләр икән, без инде монда аерым яшәүче татарларга телне саклауда аваплылыгыбыз арта. Болай да үзебезнең гомерне үзебез күреп яши идек, хәзер инде бөтен аваплылык үзебездә генә. —Сез инстаграмны да татар телендә генә алып барасыз. Гәрчә кайбер постлар астында ""русча га тәремә ит әле"" дигән язулар күренә. Сез ""татар телен дә өйрәнергә вакыт"" дип шаяртасыз. Рус телле дусларыгыз, хезмәттәшләрегез моның өчен сезне шелтәләмиме? Гомумән, сез татар инстаграмы белән танышмы? — Мин үземне инстаблогер дип хис итмим, андый максатым да юк. Татар телендә махсус алып барам аккаунтны. Яшьләр социаль челтәрләрдә бик күп вакыт уздыра, көненә бер булса да кереп карыйбыз. Хәзер урыслар да, башка милләтләр миңа директка язалар, нәрсә яздың, тәремәсен әйт әле дип. Хәзер урысча да тәемәсен яза башладым. Кызык сторис салып, татарча бер-ике сүз язып куям, татар телен белмәүчеләр кызыгып сорасын өчен. —Сез авыл ирендә яшисез, ничек ул якларда тормыш итү, акча эшләү мөмкинлекләре. Зуррак шәһәргә күчү теләге юкмы? — Әстерхан өлкәсе көнчыгышта Казакъстан белән чиктәш, көнбатышта — Калмыкстан белән. Көньяк ягында — Каспий диңгезе, шунда Идел дә кушыла. Авылыбыз күлле-сулы ирләрдә урнашкан. Ләкин табигать кырыс. Эссе әйләр, салкын кышлар була. Торган иремне бик яратам һәм аның белән горурланам. Тормышларыбыз да башка татар авылларындагы кебектер. Мин тимер юл станциясендә хезмәт итәм, үзебездәге станция итәкче урынбасары булып торам. Ул шәһәрдә урнашкан. Шәһәрдә эшләсәм дә, торуым авылда. Шәһәргә күчү максатым юк. Элек монда зур колхоз булган, өлкәннәр авызында шул сүз генә, көчле оешма булган, яшьлекләре шунда узган. Хәзер ул колхоздан берни калмады, аерым-аерым фермерлар бар. Авыл хуалыгы белән шөгыльнәләр, маллар асрыйлар. Чыдамлы куйлар, калмык нәселле чыдамлы маллар тоталар. Карбыз турында бөтен дөнья белә дип әйтергә мөмкин. Помидор үстерәләр. Сыйфатлы туфракта, кояш астында үскән яшелчәләр файдалы, әлбәттә. Ләкин соңгы ун елда үстергән уңышны сату проблемнары бар. Кадере, юк, бәясе юк, шуңа күрә фермерлар бик аяныч хәлгә калып бара. Мин дә бездәге помидорларны, карбыз-кавыннарны Татарстанга ибәрергә хыялланам. Монда без үстергән уңыш чынында беркемгә дә кирәкми. Халык тырыш, эшчән булса да, сата алмый. Яшьләр шәһәргә күчеп китәләр, Себер якларына да эш эзләп китүчеләр бар. —Татар конгрессы белән бәйләнешкә кергән, бу хакта сөйләшкәнегез юкмы? Алар бит әледән әле эшмәкәрләрне ыеп тора. Бәлки шулар аша оештырып була торгандыр. — Әстерханда берничә татар оешмасы эшләп килә. ""Дуслык"" турында ишеткәнегез бардыр. Ул төрле ыеннар, концертлар уздыра. Әстерханда Муса әлилгә һәйкәл куелды, бер мәктәпкә Габдулла Тукай исеме бирелде, шунда факультатив рәвешендә татар теле бар. Аларның эшләрен шул яктан гына күрәбез. Үз фикеремне генә әйтәм, чынлыкта, без ул оешмаларның да, Татар конгрессының да авылда ярдәмен тоймыйбыз. Татар теле дә укытылмый. Аларның итәкчелеккә мөрәәгать итәргә, татар телен укытуны оештырырга мөмкинлекләре бар дип уйлыйм. Бер биш ел элек Нариман районы хакимияте безнең авыл шурасы итәкчесенә машина бүләк итте. Ләкин күпмедер вакыттан ул юкка чыкты, тартып алдылармы, анысын төгәл белмим. Машинасыз калгач без бөтен авылыбыз белән Рөстәм Миңнехановка хат язарга килештек. Бөтен борчуларыбызны яздык, шушы машина кыйссасын да сөйләдек. Татар авылында яшибез, үзебезгә үзебез генә хуа, машинабызны да тартып алдылар, ярдәм итегез дидек. Берни көтмәдек. Ләкин берникадәр вакыттан соң Миңнеханов итәкчебезгә машина бүләк итте. Әлегә кадәр шуның белән йөри. Шунда бик шатландык. Шундый бер ярдәм булды. — Миңнехановка хат дигәннән. Әстерханда Явыз Иванга һәйкәл кую турында сүзләр йөри башлады. Төбәктәге татар әмәгатьчелеге моны булдырмауны сорап Әстерхан итәкчелегенә, татарстаннарга дахатлар язды. Ничек уйлыйсыз, татарлар да яшәгән ирдә Явыз Иванга һәйкәл куярга теләүнең максаты нидә? Гомумән, хәзерге заманда һәйкәлләр куюның берәр мәгънәсе бармы? — Аның максаты бер генә – Явыз Иванның дәрәәсен күтәрү. Дөрес тарихны сөйләмиләр, аның татар милләтен кимсеткәнен, изгәнен әмәгатьчелеккә чыгармыйлар. Бу һәйкәл темасы безне бик борчый. Татарстанда Хәтер көне уздырыла, шушы тарихны онытмау темасы күтәрелә. Безгә дә тарихыбызны, дошманнарыбызны белеп торырга кирәк. Һәм бу патшаны бернинди дә югары дәрәәләргә күтәрмәскә кирәк. —Киләсе елда Русиядә анисәп уздырылачак. Соңгы вакытларда моны да сәясиләштерергә тырышу омтылышлары сизелә кебек. Әйтик, Русия фәннәр академиясенең этнология һәм антропология институты мөдире галим Валерий Тишков татарларны берничә төркемгә бүлеп караргатәкъдим итә. Ягъни себертатарлар, керәшеннәр, мишәрләр, әстерхан татарлары һәм башкалар. Беренче соравым, сез үзегезне кем дип хис итәсез? Татармы, Әстерхан татарымы, йорт татарымы, нугаймы? Сезнең даирәдә мондый сөйләшүләр бармы гомумән? Кем дип язылырга? Икенче соравым, татарларны шулай төркемнәргә бүлеп карау нигезендә нәрсә ята дип уйлыйсыз? Яки бу чынлап та дөрес әйберме? — Татарларны берничә төркемгә бүлү тәкъдимнәре турында, әлбәттә, ишеттек. Без аның максатын аңлап торабыз. Татарларның илдә сан ягыннан икенче урында булуы кемнедер борчый, шуның өчен төрле төркемнәргә бүлеп, таратырга омтылалар дип уйлыйм. Гаиләдә дә бу хакта сөйләшәбез. Без инде үзебезне татар дип яздырачакбыз. Гасырлар буена Әстерханда яшәсәк тә, мин үземне Әстерхан татары дип хис итмим, татар дип кенә хис итәм. Бүленүнең нәтиәсе бик яман. Без инде бергә булырга, бердәм, көчле булырга, үз тарихыбызны өйрәнергә, белергә, телебезне сакларга тиеш.","Ринат Бикчураев: ""Мин Әстерхан татары түгел, мин — татар""","['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 0 1 0 0 1 1 0 1 1 0],8,җанисәп 2021,9073,https://www.azatliq.org/a/30840438.html,2020-09-15T21:01:32+00:00
"2011 йылда Рәсәйҙә айнытҡыстарҙы бөтөрәләр. Шунан алып урамда йөрөгән иҫеректәрҙе дауаханаға оҙаталар һәм ул айныҡҡансы табип ҡарауында була. Был ярҙам төшөргән кешегә кәрәкмәһә лә. Депутаттар айнытҡыстарҙы ҡабаттан тергеҙеү тураһында закон ҡабул итергә уйлайҙар. Табиптарға эш еңеләйер, урамда тәртип урынлашыр ине, тиҙәр улар. Халыҡ та уларҙың фекерен хуплай. Фото интернеттан алынды.",Халыҡ ҡабаттан тергеҙеүҙәрен һорай,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,386,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-07-07/haly-abattan-terge-e-ren-oray-4305915,2025-07-07T23:48:00+00:00
"Өфө ҡалаһының Дим биҫтәһендәге дауаханаға, Оҙайлы һәм әүҙем тормош милли проектына ярашлы, Орторент-кисть тип аталған заманса хәрәкәт аппараты алынды. Ул юғары ослоҡ быуындарын роботлаштырылған механотерапия менән дауалау өсөн ҡулланыла. Был юғары технологиялы комплекс неврологик һәм травматологик тайпылыштары булған пациенттарҙы реабилитациялауҙа яңы мөмкинлектәр аса. Ул ҡул суғын һәм бармаҡтарҙы әүҙем һәм пассив һауыҡтырыу өсөн тәғәйенләнгән. Был ғәмәл тергеҙеүгә ҡарашты тулыһынса үҙгәртә. Терапия  инсульттан һуң һөҙөмтәле реабилитациялау өсөн файҙаланыла. Үҙәк һәм периферия нервы системаһына килтерелгән зарарҙан һуң  ауырыуҙы тергеҙеү,  әмәлиәттәрҙән һәм имгәнеүҙәрҙән ҡалған эҙемтәләрҙе бөтөрөү, артрит һәм артроздарҙы дауалау өсөн дә уңышлы ҡулланыла. Аппарат  ҡул суғына теүәл, билдәләнгән дозала тәьҫир итә. Пациенттар үҙҙәренең тырышлыҡ һөҙөмтәһен яҡшы күрә ала, ә был дауалау барышына мотивацияны һиҙелерлек арттыра. ""Оҙайлы һәм әүҙем тормош милли проекты (нацпроект Продолжительная и активная жизнь) Һаулыҡ һаҡлау милли проектын һәм элекке ҙур ҡоласлы Демография проектының ҡайһы бер йүнәлештәрен артабан үҫтерәсәк. Тәү сиратта ярҙам сараларын ғүмер оҙайлығы илдәге уртаса күрһәткестән артта ҡалған төбәктәр һәм ауылдар аласаҡ. Милли проект һаулыҡ һаҡлауҙың тәүге звеноһын артабан яңыртыуға йүнәлтелгән, йөрәк-ҡан тамырҙары, онкология һәм диабет сирҙәре менән көрәш буйынса федераль программалар ҙа дауам итәсәк. Тап ошо мөһим милли проект 2030 йылға көтөлгән ғүмер оҙайлығын 78 йәшкә (артабан 80 йәшкә) тиклем еткереүҙе күҙ уңында тота. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, яңыртылған милли проекттар Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡарары буйынса 2025 йылдың 1 ғинуарынан тормошҡа ашырыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Яңы мөмкинлектәр асыла,['Башҡортостан' 'Сәләмәтлек' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 1 0 0],4,Милли проекттар,1801,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2025-12-12/ya-y-m-mkinlekt-r-asyla-4504587,2025-12-12T09:45:00+00:00
"Мостафа әмилевКырымтатар халкы лидеры Мостафа әмилев Төркия президенты Рәәп Эрдоганбелән Кырым активисты һәм сәясәтчесе Нариман Джелялны Русия тоткынлыгыннан азат итү турында сөйләшмәкче. Бу хакта әмилев Крым. Реалиигасөйләгән. ""Якын арада Эрдоган белән күрешеп, бу уңайдан нәрсә эшли алуын әйтермен дип уйлыйм. Әмма Путиннан нәрсәне дә булса йолып алу бик авыр"", дигән ул. Ул 2017 елда Әхтәм Чийгозбелән Илми Умеровларны азат итүләре, моның Русия агентларынаалмаш булуынхәтерләткән иде. ""Әхтәм Чийгоз белән Илми Умеровларны азат итүләрендә Эрдоганның роле бар иде. Бу нәрсә бәрабәренә булды, дип сорагач, хәйләкәр итеп, бернәрсә бәрабәренә дә түгел, мин Путиннан сорадым һәм ул азат итте, дигән иде. Чынлыкта исә Эрдоган аларга ике урыс террорчысын бирергә мәбүр булган. Ә алар - чечен диссидентларын үтерүгә махсуслашкан Русия баш күзләве хезмәткәрләре иде"", дигән әмилев. Ул хәзерге вакытта ""Русиянең алты яки иде террорчысы Төркиядә сак астында"" дигән. Бүген, 29 августта кырымтатарлар Нариман Джелял һәм абыйлы-энеле Әхтәмовлар соңгы сүзенәйтергә тиеш, шуннан соң Русия мәхкәмәсе хөкем карары чыгарачак. Русия гаепләве Нариман Джелялга, Асанһәм Азиз Әхтәмовларга 15 әр ел колониясорый. Узган елның сентябрь башында Русия хокук саклау оешмалары Акмәчеттә кырымтатарларда тентү уздырды, нәтиәдә биш кешетоткарланды. Журналист, әмәгать эшлеклесе Нариман Джелял шуларның берсе иде. Бертуган Асан һәм Азиз Ахтемовларны диверсиядә, ягъни белә торып Ангара авылындагы газүткәргечкә зыян салуда гаепләделәр. ФСБ фаразына күрә, август ахырында Украина күзләве кушуы белән кырым татарлары ""Крымгазсети"" оешмасының газ үткәргечен шартлаткан. Шул ук вакытта газ оешмасының мөдире Сергей Тарасовгаз ибәрүдә тоткарлыклар булмадыдигән иде.2014 елның язында Русия Кырымны аннексияләгәннән соң, ярымутрауда даими рәвештә бәйсез журналистлар, әмәгать активистлары, кырымтатар милли хәрәкәте активистлары, Милли мәлес әгъзалары, шулай ук Русиядә тыелган ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасы белән элемтәләрдә шикләнелүче Кырым мөселманнарында тентүләр уза. Кырым татарларының күбесе Кырымны Русиягә кушуларына каршы чыккан иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Кырымтатар халкы лидеры Мостафа әмилев Нариман Джелялны азат итү турында Эрдоган белән сөйләшмәкче,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,2199,https://www.azatliq.org/a/32008906.html,2022-08-29T09:36:34+00:00
"Казан университетында очрашу. Май 1990. Сулдан: Надир Дәүләт, Рифат Таби, Миркасыйм Госманов, Әбрар КәримуллинТатарлар ХХ йөздә ике мәртәбә бәйсезлеккә омтылып карадылар. Беренчесе – 1917 ел азагында Уфада Эчке Русия һәм Себер Мөселман төрек-татарларыныңмилләт мәлесентөзегәндә булды. Шушы мәлестән Идел-Урал штатын төзү резолюциясе чыккан иде. Кызганыч, төрле сәбәпләр аркасында ул гамәлгә ашмады. Икенчесе – 1990 елның 29 августында кабул ителгән суверенитет резолюциясе һәм шуны Татарстан халкының күпчелеге раслаган референдум иде. Мин менә нәкъ шушы вакыйгалар алдыннан Татарстанда булган идем. Минем кебек Советларга каршы тапшырулар ясаган Казан университетында очрашуБезне университеттагы ыелышка, Татарстан язучылар берлегенә, ""Казан утлары"", ""Идел"" кебек мәмугаларга һәм Милли китапханәгә илттеләр. Хәтта визабыз тик Казан шәһәре өчен булса да, безне Алабуга, Чаллы һәм Түбән Камага алып бардылар. Шушы шәһәрләрнең берендә ыелыш компартия бинасында ясалгач, миндә система имерелә дигән караш хасил булган иде. Халык ничә еллар ябык ишекләр артында булганлыктан, безнең кебекләрне тыңлау өчен шыгрым тулып залларга ыелган иде. Каләм ияләре белән очрашуШушы май аеындагы ике атналык визитым вакытында коммунизм системасында һәм тәрбиясендә үссәләр дә, тарихларын укый алмаган булсалар да, нинди күп татаранлы кеше күреп халкыма карата өметем күтәрелде. Шушы кыска очрашуда башта Разил Вәлиев, Индус Таһиров, Рафаил Мөхәммәтдинов, Фәүзия Бәйрәмова, Индус Салихов, Миркасыйм Госманов, Рабит Батулла, Фәрит Хакиманов һәм табигый мине чактырткан Мирфатыйх Зәкиев, Яхъя Абдуллин белән Әбрар Кәримуллин һәм байтак башка зыялылар, яшьләр белән таныштым. Инде болар коммунист интернационалист булса, мине шундук юк итәргә тиешләр иде бит. Хәзер инде шундый нәтиә ясыйм: татарны нихәтле кыссалар да, ул бу коммуникация чорында югалып калмаячак. йөздә ике мәртәбә үз хокуклары – бәйсезлеге өчен омтыла алган халык, бу йөздә дә үзен юк иттермәячәк. Надир Дәүләтпрофессор, Мәрмәрә университеты, Төркия""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра",Бәйсезлеккә өченче омтылыш кайчан булыр?,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Комментарийҙар,2067,https://www.azatliq.org/a/27224985.html,2015-09-03T15:21:45+00:00
"– Арсен Альберт улы, грэпплинг республикала ҡасан барлыҡҡа килде һәм нисек үҫешә? Ул башҡа көрәш төрҙәренән нимә менән айырыла? – Башҡортостанда Грэпплинг федерацияһы 2011 йылда ойошторолдо. Башта Бразилия джиу-джитсуһы буйынса секция эшлән, 2016 йылда, БР Спорт министрлығында аккредитацияланып, грэпплинг көрәш дисциплинаһы һанала башланы. 10 йыл эсендә грэпплинг популярлашты. Бөгөн республикала уның менән 5 меңдән ашыу кеше шөғөлләнә, 43 филиал бар, 80 лицензиялы тренер эшләй. Грэпплинг башҡа көрәш төрҙәренән универсаллеге менән айырыла. Ул дзюдо, самбо һәм ирекле көрәш кеүек төрлө һуғыш оҫталығы техникаһын берләштерә. Башта дисциплиналарҙа тыйылған аяҡ менән тотоу рөхсәт ителә. Әммә Грэпплингта һуғыуҙар юҡ, йәғни бер кем дә балағыҙҙың башына һуҡмаясаҡ. Йәрәхәт алыу хәүефе минималь, ҡолаҡтар һәм тәндең башҡа өлөштәре һынмай. – Балалар был спорт төрөн нисә йәштән үҙләштерә ала? – Тәжрибә күрһәтеүенсә, балалар дүрт йәштән үк грэпплингты үҙләштерә һәм ярышҡа сығыу өсөн әҙер. Был спорт төрө балаларҙа бәләкәй саҡтан уҡ анатомик рәүештә һалынған тип әйтә алам. Малайҙарҙың, айыу балалары кеүек позицияла тороп, көрәшеүен урамда күргәнегеҙ ҙә барҙыр. Ярыш процесын алһаҡ, шундай алымдар өсөн баһалар ҡуйыла. Бары тик ташлауҙан һуң 3 секунд эсендә өҫтә ҡалырға һәм өҫтөнлөк итергә кәрәк. Балағыҙҙы был спорт төрөнә бирһәгеҙ, уның һығылмалылығы һәм пластикаһы үҫеүенә булышлыҡ итәсәкһегеҙ. Шулай уҡ беҙҙең мәктәптәрҙә тренер һәм уҡыусы тәртибе этикеты бар. Кешеләргә ихтирамлы булырға, үҙ-ара уртаҡ тел табырға өйрәтәбеҙ. Хатта профессиональ спортсы булырға теләмәһә лә, балалар үҙ-үҙҙәренә нығыраҡ ышана һәм рухлы булып үҫә. Беҙ сәләмәт быуын һәм ватан патриоттарын тәрбиәләйбеҙ тип әйтә алам. – Төбәктәрҙә лә шөғөлләнеүселәр барҙыр? — Республикабыҙҙың бөтә райондарында тиерлек филиалдарыбыҙ бар. Урал аръяғында ла был спорт төрө әүҙем үҫешә. Сибайҙа, Баймаҡта, Учалыла, Белоретта клубтар бар һәм балалар әүҙем шөғөлләнә. Халыҡ араһында был спорт төрөн популярлаштырыу өсөн һабантуйҙарҙа ла грэпплинг өсөн келәм ҡуя башланыҡ. — Еңеүҙәр бармы? — Йыл йомғаҡтары буйынса 14 кеше донъя беренселегенә эләкте һәм беҙ Грецияға һәм Сербияға донъя чемпионатына әҙерләнәбеҙ. 12 йәштән 20 йәшкә тиклемге спортсыларыбыҙ һәр ваҡыт Рәсәй буйынса иң көслө өсәү араһында. – Ярыштарҙа еңгән балаларға өҫтөнлөктәр бармы? – Әлбиттә, бар. Әгәр бала уҡыу йылы дауамында Рәсәй ярыштарында призлы урын алһа, 12 ай буйына республиканың Спорт министрлығынан стипендия ала ала. Ә йыйылма командаға эләкһә, Көрәш һарайында бассейнға бушлай йөрөй ала. — Киләсәккә пландарығыҙ ниндәй? – Хәҙер инде үҙебеҙҙә хатта Волга буйы федераль округы, Рәсәй кимәлендәге ярыштар ойошторабыҙ. 2026 йылда Волга буйы федераль округы чемпионаты Һәм Рәсәй беренселеге Өфөлә үтәсәк. Был балаларға башҡа ҡалаларға бармайынса ярыштарҙа ҡатнашырға мөмкинлек бирә. Юғары һөҙөмтәләргә өмөтләнәбеҙ!",Грэпплинг - көслөләр һәм етеҙҙәр көрәше,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0],5,Спорт,2855,https://amanat.su/articles/sport/2025-10-16/greppling-k-sl-l-r-m-ete-r-k-r-she-4467602,2025-10-16T06:25:00+00:00
"ТИҮ рәисе Фәрит Зәкиев Русия баш прокуратурасы бинасы каршында ялгыз пикеттаТатар итимагый үзәге (ТИҮ, экстремист эшчәнлек башкаруда гаепләнеп эшчәнлеге туктатып торылды) ""бөтен дөньядагы татарларга"" мөрәәгать итте. Мөрәәгатьнең күчерелмәсе Азатлыкта бар. Анда ""Татар итимагый үзәгенең эшчәнлеген бетерүгә таба барулары"" әйтелгән. ТИҮ вәкилләре ""эзәрлекләүләрнең күп елар элек оешманы бинасыннан мәхрүм итүдән башлануын"", соңрак ""уйлап чыгарылган сәбәпләр аркасында хисапсыз мәхкәмәләр, штрафлар"" булуын искә алган.7 декабрьдә Казанның Вахитов районы мәхкәмәсе Татар итимагый үзәген экстремизм турындагы эш нигезендә 250 мең сумлык штрафкатартты. ""ТИҮ татар халкының милләт буларак исән калу, тел һәм мәдәният үсешен саклау, милли суверенитет өчен көрәшен оештыручысы һәм рухландыручысы булып тарихка кереп калачак. Халыкның милли үзаңы уяну 1993 елда федератив дәүләт Конституциясен барлыкка китерде һәм ул ""халыкларның тигез хокуклылыгы һәм үзбилгеләнешенең гомумтанылган принципларыннан чыгып"" кабул ителде. Монда Татар итимагый үзәгенең керткән өлеше дә бар, диелгән мөрәәгатьтә. ТИҮ президиумы фикеренчә, ""оешмага басымның артуы – Русияне таркатучы көчләрнең артуы билгесе"". Шулай ук мөрәәгатьтә милли мәгариф мәсьәләсе дә күтәрелгән. Татарча белем бирү булганда гына татар халкы югалмаячак, милли үзаң һәм милли мәгариф – безнең халыкның ике канаты, дип белдергән ТИҮ вәкилләре. ""Федератив дәүләт конституциясе безгә үзбилгеләнү хокукын һәм милли мәгариф системына хокук бирә. ТИҮ көрәше – ул Конституциянең бу өлешен гамәлгә кертү өчен көрәш"" диелгән мөрәәгатьтә. ТИҮ ""бөтен дөнья татарларын"" ""озак еллар эшләп килгән татар оешмасын коткару таләбе белән БМОга, Европа шурасына, Русия һәм Татарстан президентларына, Русия думасына, парламентларга һәм хөкүмәтләргә"" мөрәәгать итәргә чакыра.2021 елның 15 гыйнварында Татарстан прокуратурасы ТИҮне экстремистик оешма дип тануны сорап Татарстан Югары мәхкәмәсенә мөрәәгать иткән иде. Әлегә мәхкәмә эше төгәлләнмәде. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",ТИҮ бөтен дөнья татарларын оешманы якларга чакырды,['Мәғариф' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2212,https://www.azatliq.org/a/31621429.html,2021-12-22T15:55:33+00:00
"Республикала уҙған йылда 1025 етем бала торлаҡ алған. Финанслауҙы ике тапҡырға арттырыу, планлы эшләү һәм республика етәкселеге һәм муниципалитеттар менән хеҙмәттәшлек һөҙөмтәһендә етемдәрҙе фатир менән тәьмин итеүгә өлгәштек, тип билдәләне Башҡортостандың төҙөлөш һәм архитектура министры Артем Ковшов. Был маҡсатта былтыр 2,6 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленгән. Быйыл етемдәрҙе торлаҡ менән тәьмин итеүгә республика бюджетына 3 миллиард һумға яҡын аҡса һалынған. Фото Башинформдан алынды.",Меңдән ашыу етем фатирлы булған,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,490,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2025-01-14/me-d-n-ashyu-etem-fatirly-bul-an-4083381,2025-01-14T16:26:00+00:00
"Когда мы говорим, что в стране острый дефицит кадров, далеко не первое, что приходит в голову - нехватка кадров в кино. Однако, согласно статистике, потребность в актерах сегодня увеличилась на 17, специалистов по кинопроизводству — на 77. Растет спрос на гримеров, техников по инсталляции, ассистентов операторов. А еще местные власти начали активно поддерживать развитие регионального кино, Башкирия становятся популярным местом для съемок. Специалисты требуются как никогда. Эта ситуация натолкнула продюсера Катрину-Карлугас Душанбаеву создать проект, который привлек бы в кино творческих людей и позволил бы им бесплатно получить необходимые знания. Для реализации своей мечты уфимка выиграла грант Президентского фонда культурных инициатив. В течение полугода 85 студентов, прошедших кастинг, обучались по направлениям: режиссура, продюсирование, актерское мастерство, грим, сценарное дело. В число преподавателей вошли известные кинорежиссеры Булат Юсупов и Айнур Аскаров. После теоретической части, студенты прошли очную практику на съемочной площадке. Итогом работы стали два короткометражных фильма - «Последнее интервью» и «Подарок на память». - Это была напряженная учеба, - признается выпускница сценарного цеха, автор сценария фильма «Последнее интервью» Светлана Нигматуллина, которой приходилось в это время, как и другим сокурсникам, совмещать обучение с основной работой. - Преподаватели задали серьезный настрой, уделяли нам время, отодвигая свои важные проекты. Было видно, что все работают на результат, а не ради галочки и отработки гранта. Сегодня большинство выпускников кинокампуса уже попали в орбиту профессионального кино, и, как сказала на премьере фильмов председатель Союза кинематографистов РБ Зухра Буракаева, теперь они вряд ли смогут оттуда выпасть. - Некоторые студенты уже начали работать на студии «Башкортостан», - отмечает Катрина-Карлугас Душанбаева. - Это значит, что мы добились своей цели – обеспечить киноиндустрию республики качественными специалистами. - Кинокампус продолжит свою работу, будет консультировать тех, кто хочет снять кино, но не знает с чего начать: как набрать команду, где взять актеров, оборудование и т. д. , а также тех, кто желает получить грант на съемку фильма, - говорит о дальнейшей судьбе кинокампуса директор «Центра поддержки социально значимых проектов в области культуры и спорта «Поколение» Альбина Гизитдинова. - Обучение в 2025 году пока не планируется. Возможно, в дальнейшем кинокампус возобновит работу как полноценная образовательная площадка, если на то будут финансовые и организационные ресурсы. По словам Светланы Нигматуллиной, переживания главного героя сегодня понятны многим жителям российских регионов, поэтому ее нисколько не смутило, что режиссером фильма выступил представитель республики Марий-Эл, победитель многих профессиональных конкурсов Денис Шаблий. Именно его глазами мы видим Уфу в картине. - Я понимаю, какая ответственность лежит на моих плечах по поводу этого фильма, когда человек из соседнего региона снимает фильм про башкирскую культуру, - говорит Денис Шаблий. - Мы старались сделать фильм с любовью, внести в него максимум теплоты и добра, поэтому наша драма так сильно перемежевывается с комедией. Для того чтобы зрителю было проще погрузиться в две большие темы, которые мы пытались осветить в фильме - это тема любви к своей родине, родной культуре, в данном случае, к башкирской культуре, и темы взаимоотношений отцов и детей, бабушек и внуков. Очень хочется, чтобы после просмотра нашего фильма каждый зритель позвонил, а лучше сходил к своим родителям, бабушкам, дедушкам, обнял их, и понял, что самое важное в нашей жизни - это наша семья. А дальше башкирские фильмы ожидает участие в фестивалях – цель команды познакомить как можно большее людей с красотой Башкирии.",Какие проекты представили в Уфе начинающие кинематографисты,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0],8,Мәҙәниәт,3789,https://tamasha-rb.ru/news/kultura/2025-02-19/kakie-proekty-predstavili-v-ufe-nachinayuschie-kinematografisty-4128808,2025-02-19T18:38:00+00:00
"БӨЙӨК БАБИЧТЫ КИНОЛА КӘҮҘӘЛӘНДЕРЕҮ БӘХЕТЕ - ТАҺИРОВТА! Актер өсөн театрҙа йәки кинола бөйөк шәхестәрҙе уйнай алыу мөмкинлеге - уңышлы билет тартып сығарыу менән берҙер, моғайын. Башҡортостандың 100 йыллығына арналған һәм ошо көндәрҙә тамашасы иғтибарына тәҡдим ителәсәк ""Бабич"" фильмында ялҡынлы шағир, билдәле йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт хөкүмәте ағзаһы Шәйехзада Бабич ролен башҡарған актерҙың был ролгә илткән юлы ла, үҙенең шәхесе лә күптәргә ҡыҙыҡтыр. Шуға ла М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актеры Илгиз ТАҺИРОВ менән әңгәмәбеҙҙә уның үҙенең күңел донъяһын асырға тырышырбыҙ. Һынауҙар нығыта ғына Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Нуркин ауылында тыуып-үҫтем. Үҙебеҙҙең ауылда - башланғыс, күрше Бәжекәйҙә 9-сы класты тамамлағас, ауылдаш егеттәр СПТУ-ға уҡырға киттеләр. Атайым, ҡартайым механизаторҙар булһа ла, минең быға һәләтем юҡ ине. Гитара ҡыҙыҡһындыра ине мине, бейергә ярата инем. Мәктәптә уҡығанда заманса бейеүҙәр түңәрәгенә бер тапҡыр ғына барҙым да, ҡыҙҙар араһында бейеп йөрөй, тип егеттәр көлгәс, башҡаса барманым. Бер үҙемдең генә күрше ауылға йөрөп уҡығым килмәне. Шунан әсәйем менән атайым мине Өфөгә, 2-се педагогия колледжына уҡырға ебәрергә булды. Дөрөҫөн әйткәндә, өйҙә минең бер теләгемә лә ҡаршы килмәнеләр, бигерәк тә әсәйем бөтөн башланғыстарҙы ла хуплай ине. Гитарала уйнай башланым, ә инструментым юҡ ине. Әсәйемдең район үҙәгенән килгән автобустан гитара тотоп килеп төшөүен әле һаман тулҡынланыу менән хәтерләйем. Ошолар өсөн уларға ныҡ рәхмәтлемен. Беҙҙең төбәктә, Башҡортостанда уҡыйым, тип әйтеү генә лә ҙур ғорурлыҡ. Шулай мин яҙмышымды Өфө менән бәйләнем. Колледжда мин халыҡ бейеүҙәре менән ныҡлап шөғөлләндем. Хатта етәксебеҙ Земфира Ғабдулхаҡова хореография йүнәлешенә күсергә лә тәҡдим иткәйне. Тик әсәйем, тәүҙә бер һөнәр ал, аҙаҡтан ҡарарһың, тигәс, тыңланым. Ошо ""Йәшлек"" бейеү ансамбле мине насар йоғонтоларға бирелеүҙән дә һаҡлаған, сөнки әсәйҙәр йыраҡ, ә ҡаланың үҫмерҙе ылыҡтырырлыҡ нәмәләре күп. Ул замандар ярайһы ғына ҡатмарлы ине, ҡала егеттәре ауылдан килгәндәрҙең ябайлығынан файҙаланып, аҡса ла һыға ине. Етмәһә, буйға бәләкәймен һәм кемдең ялҡауы килмәй, барыһы ла миңә бәйләнә торғайны. 2-се курста ғына үҫеп киттем. Бөгөн уйлайым да, тормоштоң ошондай яҡтарын да үтергә тейеш кеше, беҙ бит унда һынманыҡ, лайыҡлы үтә алдыҡ, тип ҡуям. Актер булараҡ, бөгөн ошо мәлдә үҙем күргән, үҙем кисергән ваҡиғаларҙы образдар өҫтөндә эшләгәндә ҡулланам. Тормош тәжрибәһе актер өсөн бик мөһим. Бабич та әйтә бит: һынауҙар аша үтмәйенсә, рәхәтлек күрмәйһең. Үрҙәр еңел бирелмәй ул, ҡаршылыҡтарҙы үтә белергә кәрәк. Бәләкәс тамашасыларҙы яратам Колледжды уҡып бөткәс, ике юл ине алда: йә әрмегә барырға, йә Аҡмулла исемендәге БДПУ-ла уҡыуҙы дауам итергә. Күреү һәләтем насарыраҡ булғанлыҡтан, әрмегә алманылар. Педагог булырға артыҡ ынтылыш булмағандыр инде, директорыбыҙ Артур Шәйхетдин улы Суриндың, сәнғәт институтына барып ҡара, тигән кәңәшен тотоп, Өфө дәүләт сәнғәт институтына киттем. Таңсулпан Бабичева курсында уҡыным, беҙҙе Милли йәштәр театрына әҙерләнеләр. Мостай Кәримдең ""Оҙон-оҙаҡ бала саҡ"" повесы буйынса ҡуйылған ""Донъяның ярҙары икәү"" спектакле менән тамамланыҡ институтты. Театрҙа ла уны уйнап йөрөнөк әле. Был ябай ғына спектакль түгел ине, ул беҙгә - буласаҡ актерҙарға - оло мәктәп булды. Мин унда Мостай Кәрим ролен уйнаным һәм был ролдең минең күңелемдә бөгөн дә үҙенең урыны бар. Һәр образ өҫтөндә эшләгәндә үҙеңдең уға оҡшаш яҡтарыңды эҙләйһең. Шағирлыҡ уҡ булмаһа ла, шиғри һүҙҙең көсөнә ышаныс уянды минең күңелемдә. Бәлки, шуға ла шиғырҙар уҡырға яратамдыр. Театрҙағы тәүге ролем - Йәләлетдин атай, шулай уҡ Мостай Кәрим әҫәре буйынса. Тәрән, философик әйбер, репертуарҙа әле лә бар. Улым Алмас та уйнай унда, башта минең геройымдың улы булып уйнай ине, хәҙер Ҡуянов ролендә. Театрҙа Яңы йыл байрамдары мәлендә Ҡыш бабай булырға яратам, ғөмүмән, балалар менән эшләүе ауыр ҙа, рәхәт тә. Улар иң ихлас тамашасы, уларҙы ышандырыу өсөн үҙеңә лә бала булып ҡала белергә кәрәк. Ғөмүмән, ир-егеттәр бер ҡасан да өлкәнәймәйҙер ул. Күңел гел йәш булһа, йәшәүе лә еңелерәк, күңеллерәк бит. Балаңды түгел, үҙеңде тәрбиәлә Кәләшем Әлфиә - Хәйбулла ҡыҙы, уның менән менән колледжда таныштыҡ. Ул да ансамблдә бейене. Осрашыуға саҡырам, ризалашмай ҙа ҡуя ине. Был мине сәмләндерҙе, артынан бик оҙаҡ йөрөнөм. Өс йыл дуҫлаштыҡ, унан өйләнештек. Бик матур тәрбиә алған ул, ҡайным менән ҡәйнәм бөтөн боронғо йола-ғәҙәттәрҙе теүәл үтәгән кешеләр. Тәүге тапҡыр ауылына барғанда, мине ауылдаштарына, был - беҙҙең ҡоҙабыҙ, тип әйттеләр. Сөнки егет кешенең ҡыҙға ҡунаҡҡа килеп йөрөүе ғәҙәти булмаған хәл уларҙа. Мин бесәнгә лә йөрөнөм, башҡа эштәрҙе лә эшләштем. Ғәҙәт буйынса ҡулды кеҫәгә тығып торһам, ҡулыңды кеҫәңдән ал, тип шыбырлап китә ине кәләш. Мөхәббәт булһа, ғаилә тормошо кинәнес, шатлыҡ ҡына ул. Тәүге тапҡыр 21 йәштә атай булдым. Өлкән улыбыҙ Алмас Ф. Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһында 5-се класта уҡый, кесеһе Азаматҡа 6 йәш. Мин уларға һәйбәт атай булырға тырышам. ""Балаңды тәрбиәләмә, үҙеңде тәрбиәлә, сөнки ул барыбер һиңә оҡшаясаҡ"", тигән аҡылға таянам. Алмас шиғыр һөйләп, төрлө бәйгеләрҙә ҡатнаша ине. Уны видеонан күреп, күп кенә таныштар, ҡулдарын һелтәп тороп һөйләүе лә һиңә оҡшаған, тип әйтә башланылар. Ҡараһам, ысынлап та шулай, атлап китеүҙәренә тиклем ҡабатлай. Башҡа ғаиләләрҙе күҙәтә башланым. Хатта атай менән әсәйҙең мөнәсәбәттәре бала ҡурсаҡ менән уйнағанда ла күренә. Үрнәк булырға ынтылмайым, әммә үрнәк булғанымды һиҙәм, шуға ла дөрөҫ өлгө күрһәтергә тырышам. Бәләкәй саҡта бергә уйнаған малайҙарҙың аталарына ҡаршы йүгереп барып, уларҙы ҡосаҡлап алыуҙарына аптырай торғайным. Мин ояла инем. Улдарым рәхәтләнеп ҡосаҡлай беҙҙе, үҙемә бала саҡта етмәгәнде уларға бирәм. Уйынсыҡтарға килгәндә лә, аҡса йәлләмәҫкә тырышам. Үҙем дә улар менән берәй уйынсыҡ тураһында хыялланып йөрөй башлайым һәм уны мотлаҡ һатып алабыҙ. Ғаиләлә атай ҡатыраҡ булырға, ә әсәй балаларға наҙ, һөйөү бирергә тейеш, тип иҫәпләйем. Балалар атай менән әсәйҙе яратһалар, улар башҡа кешеләргә лә яҡшы мөнәсәбәттә була аласаҡтар. Һөйләшәбеҙ улар менән, теләктәрен иҫәпкә алабыҙ. Балаларым минең йә әсәләренең амбицияларын тормошҡа ашырырға бурыслы түгел. Алмас бейей ҙә, театрға ла ихлас йөрөй, футболды нығыраҡ ярата. Ә бәләкәйе сәхнәгә ынтылмай, мэр булам, ти. Беҙ улар кеүек йәшәргә тейеш Быға тиклем төрлө клиптарҙа, ""Тамыр"" каналы фильмында төшкәнем булһа ла, ""Бабич"" кеүек етди проектта беренсе тапҡыр эшләнем. Таңсулпан Бабичеваның бер шәп сифаты бар: ул үҙе белем биргән студенттарының ижадын аҙаҡтан да күҙ уңынан ысҡындырмай, күҙәтеп бара. Бәлки, кастингта ҡатнашып ҡарарһың, тип ул тәҡдим итте. Шулай ҙа күңелдә шик яралды, Бабич - 24 йәшлек егет, мин инде 30-ҙы үткәнмен. Башта ауыр булды. Театр актеры булараҡ, үҙемде иркен тотоп өйрәнгәнмен. Бында саҡ ҡына ситкә баҫтыңмы, кадрҙан сыҡтың, тип иҫкәрмә яһайҙар. Беренсе көндө беренсе кадрҙа мин ишектән йүгереп инәм. Шуны төшөрөү өсөн 14-ләп дубль эшләгәнбеҙҙер ул. Актерҙар хисле кешеләр, саҡ ҡына берәй нәмә килеп сыҡмаһа, һәләтем юҡ, тигән уйҙар килә башлай башҡа. Етмәһә, оҙаҡ ижад итмәй, эҙләнеүҙән туҡтап торһаң, был хәл-торошоң һине ниндәйҙер күңел төшөнкөлөгөнә килтерә. Ә был киноны төшөргән мәлдә мин Мәҙәниәт министрлығынан эштән китеп кенә тора инем. Фильм миңә актерлыҡ һәләтемә, һөнәремә яңынан ышаныс тыуҙырҙы. Гардемариндар, мушкетерҙар тураһындағы фильмдар ҡарап үҫкән кеше булараҡ, мин шул заманда тыуырға тейеш булғанмындыр ул, тип гел әйтә торғайным. Сөнки унда романтик рух, кешеләрҙең үҙ-ара мөнәсәбәттәре лә, хатта мөхәббәт тә башҡараҡ, ул шиғри, поэтик. Бабич та шиғри күңелле кеше. Бер мәлгә генә Бабич булып, уның дәүерендә йәшәп алыу минең өсөн оло мәктәп булды. ""Бабич"" фильмы үҙ эсенә алған тарихи осор - милләт өсөн мөһим мәл. Беҙ бөгөнгө милли профессиональ театр, музыка сәнғәте, матбуғат, нәшер эше һ. б. башланғысында торған өсөн ошо кешеләргә бурыслыбыҙ. Улар йәш, белемле булған, күп телдәр белгән, иң мөһиме, халҡының киләсәген яҡшыртыу өсөн үҙенең йәнен фиҙа ҡылырға ла ҡурҡмаған. Тағы ла шуныһы бар: улар бер команда була белгән, бер идеяға хеҙмәт итеүҙәре һөҙөмтәһендә күпкә өлгәшә алған. Әхмәтзәки Вәлиди йәки Бабич яңғыҙы ғына бер нәмә лә эшләй алмаҫ ине. Хәҙерге йәштәр күрһен, улар ҙа беҙҙең кеүек ике ҡуллы, ике аяҡлы кешеләр булған бит. Эйе, йәштәргә еңел түгел бөгөн, улар кем артынан эйәрергә, милләтсе тигән ярлыҡтар тағыуҙан хәүефләнмәйенсә нисек илеңде яратырға белмәй аптырана. Минең быуыным Юрий Гагаринды герой тип атай ине, бөгөн ниндәйҙер кеше-үрмәкселәр герой һәм балалар уға оҡшайым тип йорт башына менеп һикерергә лә әҙерҙәр. Бөгөнгө заман геройҙары буласаҡ йәштәребеҙ үҙебеҙҙең бөйөк шәхестәребеҙ миҫалында тәрбиәләнһен, һәр хәлдә, уларҙы белеп үҫһен ине. Шулай итеп. Бабич ижадындағы яратҡан шиғырың ниндәй, тигәнгә: ""Әлмисаҡтан һин шағирһың, тип, Хоҙайҙың әмере бар"", - тип яуаплағайны Илгиз. Иң ҡыҙығы, тап Илгиз Таһировтар быуыны актерҙары яҙмышына башҡорт халҡының бөйөк шәхестәрен сәхнәлә уйнау өлөшө тейҙе. Улар күптән ошо шәхестәребеҙ яҙмышын үҙенекенә ҡушып үреп, уларҙың һыҙланыуҙарын да, ҡыуаныстарын да, өмөттәрен дә үҙенеке кеүек ҡабул иткән. Ошо көндәрҙә прокатҡа сығасаҡ ""Бабич"" фильмында беҙ уларҙың барыһын да күрәсәкбеҙ. Ләйсән НАФИҠОВА әңгәмәләште. Архив. 2017 ""Кмске Өфө"" гәзитенән","""Кемдең ялҡауы килмәй, барыһы ла миңә бәйләнә торғайны""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 1 1 0 1 1 0 1 1 1 1],11,Мәҙәниәт,9206,https://shonkar.com/articles/culture/2025-04-10/kemde-yal-auy-kilm-y-bary-y-la-mi-b-yl-n-tor-ayny-4191472,2025-04-10T08:55:00+00:00
"Клептомания – ул уғрылыҡ сире. Уның менән ауырыған кеше урлашмайынса түҙә алмай: улар  дозанан һуң ләззәт кисергән наркомандар кеүек. Клептоманияны ваҡытында асыҡлап, сараһын күрһәң, үтеүе ихтимал. Шуны иҫтә тотоу мөһим: клептоманияны медицина ярҙамында түгел, ә аңлатыу эше алып барыу арҡаһында ғына дауаларға мөмкин. Әммә ҡайһы берәүҙәр был ҡылыҡтарынан арына алмай, ғүмер буйы урлашырға мөмкин. Бай ғаиләнән булған клептоман үҙе кеүек текә булырға өндәп, дуҫтарын да был эшкә йәлеп итергә мөмкин. Ундайҙар үҙҙәрен сит ил эстрада һәм кино йондоҙҙары араһында ла клептомандар булыуы менән аҡларға маташа, йәнәһе, билдәле кешеләр ҙә урлаша. Белгестәр раҫлауынса, клептомандар үҙҙәренә кәрәкмәгән әйберҙәрҙе урлай. Һуңынан ул ҡылығы өсөн оялырға, үкенергә мөмкин. Ул урлап алған әйберҙәрен ҡулланмай, уларҙы йәшереп ҡуя, ҡыйыулығы еткәне хужаһына кире ҡайтара. Кемдер сәғәт, кеҫә телефоны, помада, велосипед кеүек әйберҙәрҙе урлаһа, бәғзеләр супермаркеттарҙан аҙыҡ-түлек, айырыуса тәмле-татлы ризыҡты урлауға өҫтөнлөк бирә. Ҡайһы берҙәрен ялтырауыҡ әйберҙәр йәлеп итә. Хатта иң оҫта клептомандар ҙа көн һайын урлашмай. Клептоман ҡомарлы уйын уйнаған кешегә оҡшаш. Һәр бер урлашыуынан ул ҡәнәғәтлек кисерә. Бурға эшенең һөҙөмтәһе ҡыҙыҡ булһа, клептоманға – урлашыу процесының барышы. Балалар клептоманияһы ата-әсә өсөн борсолоулы хәл. Уғрылыҡ, кеше әйберен һорауһыҙ алыу кеүек күренештәр мәктәп йәшендәге уҡыусылар  араһында йыш күҙәтелә. Клептомания 5-10 йәшлек балалар араһында күберәк таралған. Ғәҙәттә, балалар шуҡ һәм тиктормаҫ булыуҙары арҡаһында бындай хәлдәргә тарып ҡуя. Ата-әсәнең ваҡ-төйәк өсөн (һағыҙ, шоколад һ. б алырға) аҡса бирмәүе лә баланы һорауһыҙ кеше әйберен алыуға этәрергә мөмкин. Клептомания тулыһынса өйрәнелмәгән. Ҡайһы берәүҙәр уны еңеп булмай, клептомандар яйлап енәйәтсегә әүерелергә мөмкин тип иҫәпләй. Клептомания менән интеккән кеше үҙен башҡаларҙан кәм һәм яңғыҙ итеп тоя, был тойғо уларҙы эргә-тирәләгеләргә үс ҡайтарыуға этәрә. Уның менән ваҡытында көрәшмәһәләр, баланың төрмәгә эләгеүе лә ихтимал. Күптәр был сир кешенең йәшәү рәүешенә бәйле тип иҫәпләй. Ләкин клептомандар араһында өлгөлө, хәлле йәшәгән ғаиләләрҙән булған үҫмерҙәр ҙә йыш осрай. Ата-әсә балаһының урлашыуын белеп, уны кеше араһында оялтырға, ғәйепләргә тырыша, хатта ҡул көсө лә ҡуллана. Ундай балаларға яза биреү менән генә клептоманиянан арындырып булмаясаҡ, ә, киреһенсә тик агрессия тыуҙырырға мөмкин. Яҡындарығыҙ клептомания менән ауырый икән, уларға яҡшы психотерапевҡа мөрәжәғәт итергә, шулай уҡ дини һәм тәрбиәүи яҡтан аңлатыу эштәре алып барырға кәрәк. Кешенең әйберен үҙләштереү динебеҙҙә оло гонаһтарҙан һанала. Ҡайһы бер ғәрәп илдәрендә әле лә урлашҡан өсөн ҡаты яза бирелә. Мөхәммәт пәйғәмбәр (салаллаһу ғәләйһи үә сәләм) үҙенең бер хәҙисендә: Ҡиәмәтә көнөндә иң тәүгеләрҙән булып һораласаҡ 4 нәмә: ғүмереңде нисек үткәреүең,  йәшлегеңде нимәгә сарыф итеүең, мал-мөлкәтеңде ҡайҙан алыуың һәм нимәгә тотоноуың һәм белемеңде нимәгә файҙаланыуың, – тигән. Кеше әйберенә ҡул һуҙыуҙан алда ниндәй оло гонаһҡа табан юл тотоуың хаҡында уйла! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Урлашыу: сирме әллә ғәҙәтме?,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 1 0 1 1 0 0],10,Йәмғиәт,3722,https://henek.info/articles/common_material/2025-08-20/urlashyu-sirme-ll-tme-4355144,2025-08-20T11:05:00+00:00
"Кисә, Стәрлетамаҡ ҡалаһында Ашҡаҙар йылғаһында тыйылған урында һыу ингән мәлдә ун ике йәшлек ҡыҙ һыуға бата. Уны ҡотҡарам, тип, әсәһе ҡыҙы артынан ташлана һәм уны һыу төбөнән алып сыға. Әммә шул мәлдә үҙе һыу төбөнә китә. Ҡатынына ярҙам иткән мәлдә ире лә бата. Әлеге ваҡытта әсәй кешенең йәнһеҙ кәүҙәһен һыу төбөнән алып сығалар. Атай кешенең мәйетен эҙләү дауам итә. Һыу инеү миҙгелендә батып үлеү осраҡтары йыш була. Үҙегеҙҙе һәм яҡындарығыҙҙы һаҡлағыҙ. Бәлә аяҡ аҫтында икәнен онотмайыҡ. Фото интернеттан алынды.",Баланы ҡотҡарам тип.,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,516,https://shonkar.com/news/novosti/2025-06-13/balany-ot-aram-tip-4275576,2025-06-13T10:12:00+00:00
"Беҙ Күгәрсен районынан Шәфҡәтле позывнойлы ветеран яугир - Ғәли Ильяс улы Рәхмәтуллин менән әңгәмәләшәбеҙ. Их, ошо район башҡорттарының яғымлы теле. Уларҙың һөйләше үҙе бер башҡа, хас та күгәрсендәр гөрләшкән һымаҡ, тыңлаған һайын тыңлағы килә. Шуғалыр ҙа яугирҙың һәр һүҙе ҡолаҡ аша түгел, ә йөрәк аша үткән кеүек. Тик әле йомшаҡ, иркә һөйләш артында һуғыштың ҡотһоҙ тауышы ишетелә: Ғәли үҙенең күргәндәрен һөйләй, һәләк булған иптәштәрен иҫләй – йөҙөнә үткәндәрҙең ҡара шәүләһе ята. Фронттағы бер кемде, бер нимәне оноторлоҡ түгел, гүйә һәр көн тәнендәге 36 триллион күҙәнәктең һәр береһенә уйылып яҙылған. Ғәли - Күгәрсен районының Бикеш ауылында Ильяс Мөхәмәтғәли улы Рәхмәтуллин менән Көнһылыу Әхмәтйән ҡыҙы Ҡотлогилдинаның күп балалы ғаиләһендә уртансы бала булып тыуған. Һигеҙенсе синыфҡа тиклем ауылда уҡый, 11-сене Исем мәктәбендә тамамлай. Атаһының кәңәшенә ҡолаҡ һалып, медицина колледжына уҡырға инә. Әммә медицинаға күңеле ятмай, яңылыш юлдан китеп барыуын аңлай һәм беренсе курстан һуң уҡыуҙы ташлай. Һуғыш өйөрмәһенә эләгермен, колледжда алған һөнәри белемдең, ғәмәли күнекмәләрҙең кәрәге тейер, тип башына ла индермәй.18 йәше тулған егеткә армияға барырға ваҡыт етә. Хеҙмәтен ул Һамарҙа Рәсәй Эске эштәр министрлығының эске ғәскәрҙәрендә башлай ҙа, Һарытауҙағы РФ ЭЭМ эске ғәскәрҙәренең 20-се махсус тәғәйенләнештәге отрядында тамамлап ҡуя. Спецназға теләгән һәр кемде алмайҙар. Ауылда бәләкәйҙән ауыр эш эшләп, һәнәк-көрәк, балтаны ҡулынан төшөрмәй үҫкән Ғәли юғары физик әҙерлеге, сыҙамлығы, ныҡлығы, сослоғо менән айырылып торғанға ла махсус тәғәйенләнештәге отрядҡа эләккән. Уны яҡшы белгәндәр, ышаныслы, намыҫлы, ярҙамсыл Ғәли менән разведкаға барырлыҡ, тип, үҙҙәренең ғүмерен, тамсы ла шикләнмәйенсә, уға тапшырырға әҙерҙәр. Эшһөйәр, ныҡышмалы, алсаҡ егет армиянан ҡайтҡас, һәүетемсә генә тормош юлынан бара, Себерҙә вахта буйынса эшләй. Махсус хәрби операция иғлан ителгәс, ситтә, башҡалар артында, йәшенеп ҡала алмай, 2023 йылда Рәсәй Оборона министрлығы менән контракт төҙөй. Оҙон аҡса артынан бармай яуға (Себерҙә лә эш хаҡын етерлек ала), илһөйәрлек уны ошо аҙымды яһарға этәрә. Учебкала БПЛА операторына уҡый, тик хәрби частә дрондар булмағас, оператор итеп бер йәш егетте генә ҡалдыралар. Рәхмәтуллиндың шәхси эше менән танышып, медицина колледжында уҡыуын белгәс, командир, беренсе медицина ярҙамын күрһәтә алырһыңмы, тип һорай. Ғәли ҡыҫҡа ғына: Булдырам! - тип яуаплай. Уны санинструкторҙың урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр. Санинструктор отпускыла саҡта, яҡташыбыҙ үҙе уның бурыстарын башҡара. Күпме ир-егетте улар яу яландарынан алып сыҡҡандыр, Ғәли үҙе лә аныҡ ҡына әйтә алмаҫ, ҡайҙан унда һанап ултырырға ваҡыты, әмәле. Башлы, үтә сос, ҡатмарлы секундтарҙа дөрөҫ, тиҙ ҡарарҙар ҡабул иткән егеткә элемтәсе вазифаһын йөкмәтәләр. Кәрәкле генә мәлде файҙаланып, күп километрлы оптик сүс линиялар ҙа һала, бейек бағаналарға, ағастарға үрмәләп менә һалып, антенналар ҙа урынлаштыра, ваҡытында кәрәкле бәйләнештәрҙе булдырып, хәрби бурыстарҙы үтәүҙе тиҙләтә. МХО зонаһында ярты йыллап хеҙмәт иткәндер, сираттағы алыштан һуң бер яугир, их, шундай ныҡ бөйөрөк ашағы килә би-иит, тип һуҙа. Ғәли һикереп килеп тора: Әйҙә, мин әҙерләйем! Иптәше уға ышанмай ҡарай: Китсәле, һин бешерә беләһеңме ни? ! Башҡорт егете еңен һыҙғанған ыңғайы мут йылмая: Атыу! Себерҙәрҙә йөрөгәнендә өй ашын ашағыһы килгән саҡта әсәһенә шылтыратып, уның рецептары буйынса бешерергә өйрәнгән, аш-һыуға оҫтарған ул. Һуғыш яланында ла ҡамыр ҡуйып ебәрә, картуфтан, кәбеҫтәнән бөйөрөктәр бешереп, иптәштәрен һыйлай. Икенсе юлы ҡоймаҡ ҡойоп ашата. Сәйгә ҡушып, тәмле бөйөрөк, ҡоймаҡтарҙы маҡтай-маҡтай йыпырған яугирҙар бик тә ҡәнәғәт ҡала. Шунан һуң Ғәли йыш ҡына яуҙаштарын ҡамыр ризыҡтарын бешереп һөйөндөрә. Хатта уны ашнаҡсы итеп ашханаға күсергә өгөтләй, димләй башлайҙар. Рәхмәтуллин аяҡ терәп ҡаршы тора: Юҡ-юҡ, мин алғы һыҙыҡта кәрәк! Ғәлиҙе снайперға уҡырға ебәрәләр. Ул уҡыуҙа саҡта яҡын дуҫы, бергә киләсәккә хыялдар ҡорған, бер туғандай күргән яҡташы һәләк була. Асыҡ яу яланында айҙан ашыу ята, дошмандар туҡтауһыҙ утта тотоп, янына яҡын барырға ла ирек бирмәй. Часкә ҡайтыу менән Ғәли, дуҫымды барып алам, ти. Был мөмкин түгел, үҙеңде һис юҡҡа һәләк итерһең, тип уны кире өгөтләп маташалар, ләкин ныҡышмалы, батыр йөрәкле, дуҫтарына сикһеҙ тоғро егетте туҡтатырлыҡ көс бармы ни? ! Һәр үлән һабағы ус төбөндәге кеүек күренеп ятҡан асыҡ яланды, ике саҡрым араны, нисек ут аҫтында үтеүен, дошмандарҙың һыҙығы янында ғына ятҡан дуҫының кәүҙәһен алып, ҡайтанан үҙебеҙҙекеләргә тиклем шыуышыуын иҫләгеһе лә килмәй. Ҡот осҡос ҡыйын булыуын ғына әйтә. Мөғжизә менән генә тере ҡала. - Әллә Аллаһы Тәғәлә үҙе, әллә фәрештәләр һаҡлап йөрөттө, - тип һөйләй Ғәли Ильяс улы. - Дрондар күп баҫтырҙы инде. Камикадзелар бигерәк ҡурҡыныс. Бер ваҡыт өйгә индек тә йәшерендек. Ниндәйҙер эске һиҙемләү менән ситкә һикереп өлгөрҙөм һәм мин әле генә һөйәлеп ултырған стенаға снаряд килеп төштө. Сығып ҡастыҡ, ҡыуаҡтар араһына боҫтоҡ. Икенсе дрон килеп етте. Бер уңға, бер һулға һикереп тә өлгөрҙөк, эргәлә генә снаряд шартланы. Ҡолаҡ зымбырлап тондо, бер ни ишетмәнем. Ҡараһам, мин торған ерҙә – воронка. Миномет аҫтына эләктек. Эре калибрлы снарядтар туҡтауһыҙ оса, шартлай, үлем сәсә. Ә беҙ урманда, траншеяла баш та күтәрә алмай ултырабыҙ. Дүрт-биш сәғәт самаһы үткәндер, командир килде лә: Добрый, йөрөп киләйек әле, - тине. Ете-һигеҙ минуттан яуҙаштарҙың береһе ҡыуып етте: Иван -двухсотый. Командир менән кире йүгерҙек. Мин ултырған ергә 57 йәшлек ир сүкәйгән булған, снаряд тап өҫтөнә генә төшкән. Командир алып сығып китмәһә. Сираттағы хәрби заданиены үтәгәндә Ғәли Рәхмәтуллин үҙен хәүеф аҫтына ҡуйып, командирын ҡотҡара, ғүмерен һаҡлап алып ҡала. Ҡаһарманлығы Һәләк булыусыларҙы ҡотҡарған өсөн миҙалы менән баһалана. Яҡташыбыҙ Соледар, Бахмут тораҡ пункттарында, Курск ҡалаһындағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Шул Курскиҙа заданиеға юлланғанда яугирҙар китеп барған УАЗикты дрон-камикадзе эҙәрлекләп осоп килә, снаряд ишеккә тейеп шартлай. Көслө шартлауҙан донъя түңкәрелгәндәй тойола, ишектең тотҡаһына тотоноп ултырған Ғәлиҙең, гүйә йәнен йолҡоп, һурып алалар - ҡул суғы өҙөлә, бите яна. Уның менән бергә булған дүрт яугир хәүеф-хәтәрҙән имен-һау ҡотола. Машинаның двигателенә ярсыҡ эләккәнгә, артабан юлды йәйәү дауам итәләр. Ауыр яраланған, ҡанһыраған килеш, шаңҡыған, һаңғырауланған хәлдә лә тешен ҡыҫып түҙгән, бирешмәҫкә тырышҡан Ғәли үҙ аяҡтарында хәрби задание нөктәһенә барып еткәс тә, эвакуациялау өсөн транспортты дүрт сәғәт самаһы көтөргә тура килә. Яугирҙы яҡындағы ҡаланың госпиталенә алып китәләр, унда ҡатмарлы операция яһайҙар. Артабан Курск, Мәскәү госпиталдәре, операциялар, мең ыҙалар, реабилитация. Ғәли Ильяс улы хәрби хеҙмәттән бушатылғандан, тыуған яғына ҡайтҡандан һуң спорттың адаптив төрҙәре менән шөғөлләнергә тотона, уңыштарға өлгәшә: армрестлинг, джакколо, шаффлборд буйынса район ярыштарында призлы урындар яулай, ГТО нормативтарын тапшыра. Йәш ветеран район тормошонда, шул иҫәптән Бөтә Рәсәй инвалидтар йәмғиәтенең Күгәрсен район ойошмаһы үткәргән сараларҙа әүҙем ҡатнаша, Ватанды һаҡлаусылар фондының социаль координаторы менән берлектә Батырлыҡ дәрестәрен үткәрә. Йәштәрҙе тик шәхси өлгөң менән генә тәрбиәләргә кәрәк, - ти ул ошо йәһәттән, - ҡоро өгөт-нәсихәт менән генә булмай. Ватанды һаҡлаусылар фонды уға медицина реабилитацияһында һәм адаптив кейем менән тәьмин итеүҙә ярҙам күрһәткән. Бигерәк тә Эльза Садиҡ ҡыҙы Теүәлбаеваға рәхмәтле яугир: Ысын күңелдән беҙгә ярҙам итергә тырыша, уға рәхмәттән башҡа һүҙ юҡ. Форсат менән файҙаланып, миңә терәк булған, ярҙам иткән яҡындарыма, дуҫтарыма, район етәкселәренә лә рәхмәтемде, иң изге теләктәремде еткерәм. Фонд ярҙамында Ғәли былтыр шәхси ярҙамсы хужалығын асҡан, Күгәрсен районы хакимиәте уға эш башларға 30 баш эре мөгөҙлө мал бүлгән. Киләсәктә МХО ветераны ауыл хужалығы өсөн гранттарҙа ҡатнашырға ниәтләй, район үҙәгендә - Мораҡ ауылында фитнес-клуб асырға хыяллана: - МХО-нан ҡайтҡан яуҙаштарға тыныс тормошҡа тиҙерәк яраҡлашырға ла, һаулыҡтарын нығытырға ла, аралашыр өсөн дә фитнес-клуб, спорт залдары бик кәрәк. Әңгәмә аҙағында, тегендә, һуғышта саҡта, нимә тураһында уйлай, хыяллана торғайнығыҙ, тип һорарға уҡталдым да, туҡтап ҡалдым. Бөтә яугирҙарҙың да яҡындары, имен тормош, киләсәк хаҡында хыялланғаны былай ҙа асыҡ. Батыр яҡташыбыҙ Ғәли Рәхмәтуллиндың изге ниәттәре тормошҡа ашһын, алдағы көндәре яҡты, төндәре тыныс булһын! Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Позывнойы Шәфҡәтле,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 1 1 1 1 0 0 1 1 0 0],9,Яңылыҡтар,8501,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-06/pozyvnoyy-sh-f-tle-4568442,2026-02-06T22:40:00+00:00
"Александр Данилов хорошо знаком читателям«РБ»: уже многие годы его снимки публикуются в каждом номере газеты. Открытие выставки состоится 17 марта в Башкирском государственном театре оперы и балета (зал «Эрмитаж»). Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Уфе открылась выставка фотохудожника Александра Данилова,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Файҙалы эштәр,337,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-03-19/v-ufe-otkrylas-vystavka-fotohudozhnika-aleksandra-danilova-4163311,2025-03-19T13:47:00+00:00
"Башкортстан хакимияте карары нигезендә Туймазы районында башкорт, ә Балтач районында мишәр тарихи-мәдәни үзәкләреачылачак. Шулай итеп республиканың Халыклар дуслыгы йортының филиаллары 25 кә итәчәк. Аларның унтугызы республика районнарында булса, алтысы республикадан читтә урнашкан. Узган ел мондый үзәкләр Курган, Пермь, Чиләбе, Оренбур өлкәләрендә һәм Ханты-Манси автоном бүлгесендә ачылды. Яңа үзәк ачылу хәбәренә карата берничә сорау туа – кем ул мишәрләр, ни өчен алар хөрмәтенә аерым тарихи-мәдәни үзәк оештырыла? Татарлар күпләп яшәгән Туймазы шәһәрендә нинди максаттан башкорт үзәге ачыла, аңа ихтыя бармы? Тарихи-мәдәни үзәкләр нинди принциптан ачылу соравына ачыклык кертеп карыйк. Башкортстанның Халыклар дуслыгы йортының рәсми сәхифәсендә ""Үзәкләр мәдәни традицияләрне саклау, республиканың теге яки бу халыкның милли үзаңын тәрбиләү, тел, мәдәниятен саклау, үстерү максатыннан ачыла"" дип аңлатыла. Әмма, бөтен галимнәр дә, шул исәптән татар мишәрләре дип танылган субэтнос төркем вәкилләре дә мишәрләрнең аерым милләт тә, хәтта этник төркем дә түгел икәнен белә. Мишәрләр – татар милләтенең бер өлеше генә. Бу – барысына да билгеле факт. Менә сиңа мә дигәндәй, Башкортстанның Халыклар дуслыгы йорты үз низамнамәсенә каршы килеп, мишәрләрне аерым милләт дип атап, алар өчен тулыканлы тарихи-мәдәни үзәк ача булып чыга. Сәеррәк хәл. Димәк Халыклар дуслыгы йорты хезмәткәрләре Радий Хәбировхакимияте белән бергә яңа халык, милләт тапкан булып чыга түгелме? Башкортстандагы мишәрләр тиз арада рәсми рәвештә игълан ителеп, дәүләт тарафыннан якланырга, сакланырга тиеш дигән карарга киленгән. Башта шушы ук Халыклар дуслыгы йорты канаты астында милләтләрне таркатучы галимнәр тарафыннан ""Башкортстан мишәрләре"" дигән китап басылыпчыкты, анда алар мишәрләрне аерым милләт булуарак танытырга теләде. Сүз уңаеннан, китап тышлыгында татар мишәрләре түгел, ә мещеряк, ягъни мукшы, эрзя халыклары рәсеме урнаштырылган, әмма китап авторларын бу нечкәлекләр борчымый, бу мәсьәлә алар өчен вак. Ә хәзер китап түгел, аерым милләт дип алар өчен тулы бер комплекс булдыруга керештеләр. гасырда тулы бер яңа милләт барлыкка килгән икән, мондый ""ачыш"" Нобель бүләгенә ия булырга тиеш. Әмма бәяләнмәс кенә шул. Бу эшләр нинди максаттан эшләнгәне билгеле бит. анисәп вакытында татарларның саны киметелергә тиеш, бу эш татар милләтеннән аерым төркемнәр аерып чыгарып, аларны милләт итеп игълан итү исәбенә башкарылачак дигән планнар 2019 елда ук килеп ирешкән иде. Бу идеянең авторы - Башкортстанның Халыклар дуслыгы йорты мөдире Илгиз Солтанморатов. Радий Хәбировка Балтач районында мишәр үзәген ачу мөһимлеге турында тәкъдим Русия президенты каршындагы Кеше хокуклары шурасы аша иткерелде. Гаәп, Мәскәү хокукчылары, мәгълүматны тикшермичә шушы идеяне итди документка теркәгән булып чыга. Илгиз Солтанморатовның бу теләге турында мин 2019 елның сентябрендә үк Уфадагы ""Эхо Москвы"" радиосында яңгыраткан идем. Алдан ук фаш итү кирәк дип таптым, алар моннан өркеп тора. Шуңа бу әмәгатьчелеккә иткерелгәч, бу адым кичектерелде, бу идея онытылып торды. Әмма күрәбез: вакытлыча. Вакыты итте һәм милләтләрне бүлеп талаштыручы этномиссионерлар һөүм итә башлады. Безнең фаразлар дөрес булып чыкты. Читтән күзәтүчеләрдә, бәлки, сорау туадыр – мондый үзәккә әмәгатьчелекнең ихтыяы бармы? Кем белә, бәлки, Балтачта яшәүче аерым кешеләр мишәр проблемы белән кызыксынып, Халыклар дуслыгы йортының итәкчеләре янына килеп үзәкне ачуны сорап ялваргандыр. Булырга мөмкин, әмма ышану гына авыр. Мондый кешеләрнең табылуы икеле. Хәтта ""мишәрләр – татарның каймагы"" дип йөргән татар мишәрләре дә үзләрен бервакытта да аерым милләт дип санамады, аерылып чыгарга кирәк дип йөрми. Моңа бит бернинди дә тарихи сәбәп юк. Әмма этномиссионерларны бу аптыратмый, административ коралларны эшкә игәләр дә бюджеттан акча каерып яталар. Нигә кирәк бу? Монда ике мәсьәлә бар. Беренчедән, Балтач районында мишәр тарихи-мәдәни үзәге ачу – татар милләтен таркатырга тырышу омтылышы. Алар бу ирлекне 2019 елда капшап карады инде. Шул елны Пенза татарлары арасында сез – мишәрләр, аерым милләт булып аерылып чыгарга тиеш дигәнрәк ""агарту"" эшен башкардылар. Башкортстаннан Пензага гастрольгә чыгучы миссионерларның эше генә пешмәде. Тырышлыклары илгә очты. Кызык, әмма алар мишәрләр башкортка туган милләт дип күрсәтергә омтылды һәм моны уйдырма тарихка нигезләнеп исбатларга тырышты. Имеш, безнең бабалар бергә көрәшкән дип чыгардылар. Тарихка хилафлык килмәсен өчен, шунысын да әйтергә кирәк: татар мишәрләре ""башкорт"" дип аталган инкыйлабларны бастыруда хакимият ягында катнашкан чынында, шуның өчен өстәмә ир биләмәләренә ия булган. Әмма мондый нечкәлекләр пропагандистлар авызыннан ишетелми, чөнки бу тарихи фактларлар алар уйлап чыгарган әкияткә хилафлык китерә. Иманым камил, дәүләт бюджетына бәйле берәр кеше табачаклар, ул йә мәктәп мөдире, йә пенсионер була ала (Тәтешле районындагы кебек) һәм ул Башкортстанның төп мишәре дип игълан ителәчәк. Аның авызыннан анисәп алдыннан агарту эше башкарылачак: мишәрләр – аерым милләт, анисәп вакытында мишәрләр дип язылыйк, татарлар да, Татарстан да безгә ерак, безнең тамырлар башкортларга якын, дип сайраячак. Ахыргы максат – татарларны таркату гына түгел, шул рәвешле Башкортстанда яшәүче татарларның санын киметү дә. Яңа тарихи-мәдәни үзәк аша рәсми башкорт пропагандасы яңа этносны барлыкка китерер өчен бөтен көчен куячак. Татарны башкорт дип язу гына итмәде, ""мишәр"" проектына да иң сызганып алыну да шуның белән аңлатыла. Туймазыдагы башкорт үзәгенә килгәндә, минемчә, бу башкортлар күпләп яшәгән Сибайда, мариның эзе дә булмаган килеш, мари мәдәни үзәге ачуга тиң. Хәрәмләшеп ясалган соңгы анисәп саннарын алганда да Туймазыда яшәүчеләрнең күпчелеге – татарлар. Ә чын саннарны алсак, шәһәрдә генә түгел, район буйлап та башлыча татарлар яши булып чыга. Барып кайтыгыз, халык белән аралашып карагыз, анда үзләрен татар дип санаучылар, саф татар телендә сөйләшүче милләттәшләр яши. Әмма хакимият монда татар үзәге түгел, ә башкортныкын төзи. Мантыйк бармы? Юк.2018 елда Радий Хәбиров хакимияткә килү белән Илеш районында да башкорт үзәген ачты. Анда да күпчелек яшәүчеләрнең татар булуын исәпкә алучы булмады. Димәк, бу максатчан рәвештә алып барыла торган сәясәт. Татарлыктан курку, шүрләү шулкадәр көчле ки, хәтта Татарстан белән чиктәш ирләрдә, күрше республика ул ирләрне үзләренә тартып алыр дигән үзләре уйлап тапкан уйдырмага ышанып, менә шундый мәдәни ""форпост""лар төзеп яталар. Бу мәдәни үзәкләр Башкортстанда милли сәясәттәге тигезлек булмауның, Уфа татарларының хокуклары кимсетелгәннең күрсәткече. Мәсәлән, башкорт үзәкләре бишәү (бу санга Башкортстанда гына урнашканнары керә), урыс үзәкләре дүртәү икән, татарга исә бер генә милли-мәдәни үзәк тә итә булып чыга. Андый бердәнбер үзәк Бүздәк районында урнашкан. Әйтергә кирәк, Башкортстанның мәдәният министрлыгы белән Халыклар дуслыгы йорты берничә ел элек ул үзәкне Килим авылыннан район үзәгенә күчерде. Татар морзаларыннан булган Тәфкилевларның атаклы утарында ремонт ясарга кирәк дигән сылтау белән башкарылды бу эш. гасыр архитектура һәйкәле булган йортны төзекләндерү эше тәмамланган дисәң дә була, белүемчә, документлар мәрәкәсе генә калган иде. Әмма бу эшкә нокта куелмады, калган эшкә кар ява дигәндәй, хәзер бу утар әкренләп имерелә бара. Мәдәният министрлыгы ул йортны онытты. Кызык хәл килеп чыга: бердәнбер татар милли үзәген тотар өчен, эшне төгәлләр өчен акча да юк, вакыт та итми, ләкин шул ук вакытта башкортларның эзе дә булмаган районнарда башкорт үзәкләрен оештырырга, уйдырма булса да, мишәрләр дигән яңа милләтне игълан итәрлек мишәр үзеген төзеп куярга да акчага кытлык юк. Исегезгә төшерәм: Башкортстанда татарлар саны 1,5 млн. Милләтләрне аерып, берсен өстен күреп, икенчесен читкә этәреп, хокукларын кимсетү очрагы бу. Бу үзәкләр аерым очрак кына булса иде ул, ләкин мондый хәлләр артык күпкә киткәнгә күрә бу этноцидка охшанган дигән фикер килә. Тагын бер кызык күренеш. Мәдәни үзәкләрне ачу фәрманында финанслау турында язылган өлешенә күз салырга кирәк. Мондый үзәкләрдәге штат берәмлекләре булган тарихи-мәдәни үзәкләрне оптимальләштерү исәбенә башкырылачак диелгән. Ә кем кыскартылачак? Тулы бер милләтнең үзәкләре йә ябылып, йә көчсезләндерелеп, анисәптә хәрәмләшү юлы белән ""без иңдек, татарларның саны кимеде"" дигән амбицияләрне, хыялларны тормышка ашырыр өчен кайсы милләт корбан булып калачак? Илнар Гарифуллинтарихчы""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыра Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Уфа татарлары — Башкортстанның үги балалары,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 1 1 0 0 0 1 0 0 1 0],7,Комментарийҙар,8638,https://www.azatliq.org/a/31121720.html,2021-03-01T21:05:25+00:00
"«Гүзәл данс»тың нисек барлыҡҡа килгәне Гүзәл Рәшит ҡыҙы үҙен белгәндән бирле тиерлек бейей – әсәһе менән балет студияһы ишеген тәү тапҡыр асып ингәндә уға алты йәш кенә була. Ул ваҡытта Исламоратовтар ғаиләһе Салауат ҡалаһында йәшәй. Урта мәктәптән һуң илаһи сәнғәткә һөйөү Гүзәлде Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумының хореография бүлегенә алып килә. Артабан данлыҡлы Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамблендә сығыш яһай, етди конкурс аша үтеп, ГИТИС-та уҡый. Талантлы бейеүсегә остаздары киң офоҡтар юрай. Хатта Мәскәүҙә популяр «Рус миҙгелдәре» тигән шәхси ансамблдә ҡалыу мөмкинлеге лә була. Ләкин йөрәге донъялағы иң ғәзиз ер – һөйөклө Башҡортостанына тартыла. «Рус миҙгелдәре» кеүек үҙ ансамблен төҙөү теләге тап Мәскәүҙә уҡып йөрөгән йылдарҙа тыуа ла инде. – Испаниялағы – испан, Ирландиялағы ирланд бейеүҙәре буйынса махсуслашҡан коллективтар сығышынан, рус халыҡ бейеүҙәрен башҡарыусы атаҡлы «Березка» дәүләт академия ансамбле концертынан илһамланып йөрөгән мәлем ине. Бер уй тынғы бирмәне: «Ни эшләп республикала башҡорт бейеүен үҫтереүгә йүнәлеш алған ансамбль ойоштормаҫҡа? » – тип хәтерләй Исламғолова. Ҡыҙҙарҙан ғына торған милли бейеү коллективын булдырыу уйы күренекле ҡурайсы Роберт Юлдашев менән икәүһенең уртаҡ ижади проектына әүерелә. Хыялдары 2008 йылда тормошҡа аша. Тик Гүзәл Рәшит ҡыҙы ансамблдең тиҙ арала ғәйәт ҙур абруй һәм һөйөү яулап, ысын-ысындан халыҡ коллективына, сәнғәтебеҙҙә һоҡланғыс күренешкә әйләнәсәген шул ваҡыт күҙ алдына килтерҙеме икән? ! Республиканың төп мәҙәниәт һарайында – «Башҡортостан» дәүләт концерт залындағы тамашаларына билеттар «һә» тигәнсе таралып бөтөр, башҡорт бейеүен башҡарыусы ҡыҙҙарын күрергә ата-әсәләре, өләсәй-олатайҙары ғына түгел, бөтә республиканан нәҫел-нәсәбе йыйылып, рух байрамы кисерер, залда алма төшөр урын ҡалмаҫ, тип тә уйламағандыр, моғайын. Бейеүҙәребеҙ – асылып бөтмәҫ хазина «Ҡыҙ үҫтергән – ил үҫтергән», – тип йыш ҡабатлай Гүзәл Рәшит ҡыҙы, башҡорт бейеүенең ғәжәйеп тормош фәлсәфәһен генә түгел, иҫ киткес тәрбиәүи әһәмиәтен дә билдәләп. – Уны ни тиклем нығыраҡ өйрәнһәң, шул тиклем көслөрәк арбалаһың һәм әле бөтә яғы ла асылып бөтмәгән бай йөкмәткеле хазина икәнлеген төшөнәһең. Мин яратҡан фламенко менән башҡорт бейеүенең ҙур уртаҡлығы бар: йөрәкте дөрләтер ялҡын. Тик фламенкола ул вулкан булып тышҡа урғылһа, беҙҙең бейеүҙәр эстәге ҡеүәтле ут менән әсир итә. Нәзәкәтлелек һәм наҙ, тыйнаҡ дәрт һәм күҙ ҡарашында, керпек елпеүендә һирпелгән ипле дәрәжә, итәғәтлелек һәм һәр хәрәкәттә тойомланған күңел ҡыйыулығы – уларҙа ошо алтын сифаттар сағыла. Бейеү сәнғәтебеҙ – матурлыҡҡа ғына түгел, рухи юғарылыҡҡа, иманға әйҙәүсе, мәңгелек ҡиммәттәр һалыусы мәктәп тә. Уның был тәңгәлдәге әһәмиәте, минеңсә, һаман тулыһынса баһаланып етмәгән. Ансамблгә йөрөгән һылыуҙарҙың аҙаҡ лайыҡлы белем, һөнәр алыуына, яҡшы егеттәргә кейәүгә сығып, татыу ғаилә ҡороуына, матур балалар үҫтереүенә ҡыуанып бөтә алмайбыҙ. «Гүзәл данс»тың тәүге ҡыҙҙары хәҙер үҙҙәре әсәй булып, студияға бәләкәстәрен алып килә. Бейеү аша ҡатын-ҡыҙҙы – милләт әсәләрен тәрбиәләүгә ана шулай үҙ өлөшөбөҙҙө индереү – мөһим бурысыбыҙ, – тип бүлешә ул. Һәр бала – тәбиғәте менән бейеүсе «Гүзәл данс»ҡа килгән һәр ҡыҙ ижади коллектив ағзаһы булып китә ала – йәшенә, кәүҙәһенә, әҙерлегенә, һәләтенә ҡарамаҫтан. Унан бары теләк, тырышлыҡ талап ителә. Һәләт тигәндә, Гүзәл Рәшит ҡыҙының ул туралағы фекере ҡабатланмаҫ һәм күп әсәләр күңеленә хуш килер. Һәр кем дә бейеүсе булып тыумай, тигән фекерҙе ул бик еңел селпәрәмә килтерә: – Эйе, студияға тәү аяҡ баҫҡан ҡыҙҙарҙың тән һығылмалылығы ла, ритмды тойоуы ла төрлөсә. Ләкин гүзәл заттың бөтәһенә лә нәфислеккә, гармонияға ынтылыу тәбиғәттән бирелгән – Аллаһы Тәғәләбеҙ, айырмайынса, беҙҙе шулай яралтҡан. Ул берәүҙә асылһа, икенселәрҙә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ниндәйҙер сәбәптәр менән баҫылып ҡалған. Беҙ һәр баланың күңеленә асҡыс табырға тырышабыҙ. Остазынан, янындағы тиҫтерҙәренән илһам алып, ул ҡояшҡа үрелгән сәскәләй балҡый бара. Килгән саҡтарында ҡыйыр-ҡыймаҫ торған себештәр яйлап ҡына һомғол аҡҡошҡа әйләнә. Генетик хәтерҙең мөғжизәүи көскә эйә булыуын да һыҙыҡ өҫтөнә алырға теләйем – бейеүҙәребеҙ көйө, хәрәкәттәр аһәңе быуындан-быуынға күсеп, күҙәнәктәрҙә һаҡлана, уны иҫкә төшөрөргә, «уятырға» ғына кәрәк. Ул хәтер – бер нисек тә юйып булмай торған мәҙәни кодыбыҙ, – ти Гүзәл Рәшит ҡыҙы. Әле «Гүзәл данс»ҡа 150-ләп бала йөрөй. 4-6 йәшлектәр, 1-3-сө кластарҙа уҡыусылар, 4-6-сылар, 7-11-селәр дүрт төркөмдә шөғөлләнә. Аҫыл мираҫыбыҙ серен улар йылдар буйы камиллашҡан программа буйынса өйрәнә. Программаға, гимнастика, классик хореография, милли бейеүҙәребеҙҙән тыш, башҡа халыҡтар бейеүҙәре лә ингән– үҫеш өсөн барыһы ла кәрәк. Башлыса студенттарҙан торған төп төркөм дә бар, ул йыш ҡына республикабыҙҙағы тантаналы сараларҙа ҡатнаша. Ә ҡыҙҙарын «Гүзәл данс»ҡа оҙата килеүсе әсәйҙәр өсөн иһә айырым дәрестәр ойошторолған. Халыҡ хореография коллективының бөтә ҡаҙаныштарын һанап сығыу мөмкин түгел. Ул уңышлы ҡатнашҡан бер нисә мөһим майҙансыҡты ғына атап китәбеҙ: «ТНТ-ла бейеүҙәр» Бөтә Рәсәй телевизион проекты, «Монакола Рәсәй йылы»на арналған саралар, «» фестивале, «НТВ-ла таланттар иле» Бөтә Рәсәй телевизион конкурсы, Башҡортостанда үткән ШОС һәм БРИКС делегациялары алдында сығыштар. Быйылғы «Байыҡ» республика конкурс-фестивалендә «Гүзәл-данс»тың гран-при алыуы һәм Гүзәл Рәшит ҡыҙының «Йыл етәксеһе» номинацияһында еңеүсе булып, Рәхмәт хаты менән бүләкләнеүе лә – коллективтың башҡорт бейеү сәнғәтен үҫтереүгә һалған тырышлығына ҙур баһа. Ә яңыраҡ иһә Санкт-Петербургта үткән «Нева зөбәржәттәре» халыҡ-ара хореография фестивалендә «Торналар» һәм «Ритайым» тигән бейеүҙәр менән сығыш яһап, бер түгел, ике номинацияла гран-при яулағандар. Сентябрҙә Өфө үҙәгендә яңы филиал асылыуы студияның эшмәкәрлеге киңәйеүе, тимәк, милли бейеү тылсымы торған һайын күберәк йөрәктәрҙе солғауы тураһында һөйләй. «Һеҙҙең артта – ете быуынығыҙ» Гүзәл Рәшит ҡыҙына ошо хәтлем оло эште алып барышыусы бөгөнгө ярҙамсылары – талантлы педагогтар ғына түгел, йән тартыуы буйынса үҙе һайлап алған фекерҙәштәре, рухташтары ла. Уларҙың береһе – Миләүшә Сизых бына нимә ти: – Бәләкәйҙән олатайымдың ҡурай моңон тыңлап, өләсәйемдең, әсәйемдең бейеүенә һоҡланып үҫтем. Һәм профессиональ хореограф булараҡ, тап «Гүзәл данс»та эшләүемде оло бәхет тип һанайым. Етәксебеҙҙең һәр баланы шәхес итеп күреп, осор ҡанат ҡуйыуы беҙгә өлгө булып тора. Бәләкәй ҡыҙҙарҙа бейеү аша халҡыбыҙға, сәнғәтебеҙгә оло һөйөү үҫтереүҙән әйтеп бөткөһөҙ кинәнес кисерәбеҙ. Хәрәкәттәрҙәге йомшаҡлыҡ, тәрән моң, әхлаҡи нигеҙ үтә нескә кимәлдә холоҡ-фиғелгә лә йоғонто яһай, йән камиллығына өндәй, был, һис шикһеҙ, киләсәктә тормош һикәлтәрен үткәндә уларға ныҡлыҡ бирәсәк, тип ышанам. Сәхнәгә сығыусы ҡыҙҙарға: «Артығыҙҙа һеҙгә ҡеүәт өҫтәүсе ете быуын ата-бабағыҙ тора. Һеҙ бөгөн – ырыуығыҙҙың, халҡығыҙҙың матурлығын еткереүсе», – тип әйтәбеҙ. Бейеүгә һалынған йөрәк ҡөҙрәтен, әлбиттә, тамашасы тоймай түгел, тоя. – Миләүшә Фәнил ҡыҙының был һүҙҙәренә бер тауыштан уҡытыусылар Нәркәс Фәнил ҡыҙы Исҡужина, Розалина Зөлфәр ҡыҙы Тулыбаева, Гүзәл Илгиз ҡыҙы Ермаковалар ҙа ҡушыла. .Тәпәй киткән бәпестең бөтә хәрәкәте бейеү икәненә иғтибар иткәнегеҙ бармы? Ана ул күбәләктәй елпенә, аяҡ остарында өйөрөлә, ҡоштай талпына, арғымаҡ булып оса, ҡоласын йәйеп, донъяны ҡоса. Тыумыштан килгән бейеү ихтыяжы ҡасандыр һүрелеп ҡалған икән, ул яҡты теләк-хыялды тормошҡа ашырырға бер ҡасан да һуң түгелдер. «Гүзәл данс» тәжрибәһе шуны иҫбатлай. Баш ҡала рухиәте күгендә йондоҙ булып балҡыған коллективҡа яңы ижади үрҙәр теләйбеҙ! Альмира КИРӘЕВА. ""Тамаша"" журналы, 6-2025 й. Беҙҙең МАХ каналына ҡушылығыҙ!",«Ҡыҙ үҫтергән – ил үҫтергән»,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 1 1 0 0],8,Мәҙәниәт,7558,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-12-28/y-terg-n-il-terg-n-4523042,2025-12-28T00:35:00+00:00
"Интизар ИлһамАвстралия парламенты сайлауларында Демократик альянсның кече фиркасеннән бәйсез намзәт буларак 27 яшьлек Интизар Илһамкатнаша. Бу турыда Азатлыкка Австралиядән Диләрә Вәлиева хәбәр итте. Аның белдерүенчә, Интизар һөнәре буенча физиотерапевт, Австралиянең Аделаида шәһәрендә туган, тамырлары Синаннан, әти-әнисе Үремче шәһәреннән – әтисе уйгыр, әнисендә татар һәм уйгыр каны. Интизар Илһам ирле Төркестан әмгыяте белән берлектә уйгырларның, төрки халыкларның геноцидына каршы көрәшә, уйгырларны яклау темасын Австралия сәясәтендә күтәрә. Интизарның сайлауда катнашуына беренче идеясы да Австралиядәге Кытай коррупциясенә каршы көрәш, Австралия дәүләтен Кытайдагы уйгырларны яклауга әлеп итү, илнең Кытай белән багланышларын киметү. Моннан тыш, Интизарның програмында коррупциягә каршы эшчәнлек, климат үзгәрүенә каршы көрәш, сәламәтлек саклауны яхшырту, яшәү стандартларын күтәрү, картлар турында кайгырту кебек өмәләләр бар. Диләрә Вәлиева белдерүенчә, ирле татарлар Интизар Илһамның сайлау кампаниясендә волонтерлар буларак катнаша. Диләрә ВәлиеваАвстралия парламентына сайлаулар 21 май шимбә уза. Беренчел нәтиәләр бүген, Казан вакыты белән 17:00 сәгатькә чыгар дип көтелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Кытайда төркиләр геноцидына каршы көрәшүче Интизар Илһам Австралия парламентына дәгъва итә,['Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1286,https://www.azatliq.org/a/31861190.html,2022-05-21T10:18:47+00:00
"Өфө ҡалаһының бер клиникаһының 47 йәшлек табибы инвестиция баҙарында өҫтәмә килем вәғәҙә итеүсе фишинг схемаһының ҡорбаны була. Үткән йылдың аҙағында ғариза биреүсе менән сит илдән стоматолог булып сығыш яһаған билдәһеҙ кеше бәйләнешкә инә. Бер нисә көн аралашыуҙан һуң яңы танышы мессенджер аша аралашыуҙы тәҡдим итә һәм үҙенең ""уңышлы аналитик дуҫы"" тураһында һөйләй. Икенсе көндө ""уңышлы аналитик"" ғариза биреүсегә инвестициялар тураһында онлайн-консультация үткәрә, шунан һуң уға биржала етәкселек итеүсе трейдер тәғәйенләй. ""Куратор""ҙың өйрәтеүе  буйынса зыян күреүсе ""кәрәкле"" ҡушымталарҙы ҡуя. Инструкция буйынса, ир үҙенең беренсе килешеүен төҙөй. Банк хеҙмәткәрҙәренең иҫкәртеүҙәренә ҡарамаҫтан, зыян күреүсе үҙенең тупланма иҫәбенән 1 миллион һум аҡса ала һәм уны офис-обменник аша алмаштыра. Бер нисә көндән һуң ялған белгес 8 миллион һумлыҡ портфель төҙөргә тәҡдим итә, ирҙе ышандыра һәм уға кредит алырға тәҡдим итә. Табип күрһәтмәләрҙе үтәй һәм ремонтҡа аҡса кәрәклеге һылтауы менән 7 миллион һумлыҡ кредит ала. Кредит аҡсаһын алғас, шулай уҡ үҙенең банк иҫәбенән тағы 1 миллион һум аҡса алғандан һуң, зыян күреүсе ""инвестиция иҫәбенә"" 8 миллион һум аҡса күсерә. Әммә бер аҙнанан иҫәп блокка ҡуйыла. Ялған трейдерға мөрәжәғәт иткәс, уныһы 600 мең һум аҡса һорай. Ҡала кешеһе баш тартҡас, уға аҡсаны ышаныслы кеше аша алырға тәҡдим итәләр, әүҙемлек күрһәтмәгән осраҡта аҡсаны кире ҡайтармау менән янайҙар. Шунда ғына ир алданыуын аңлай. Әлеге ваҡытта был факт буйынса Рәсәй Федерацияһы Енәйәт кодексының 159 статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған, тип яҙа Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте. Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығы иҫкәртә: ""Гарантиялы"" килем өсөн бер ҡасан да бер кемгә лә аҡса күсермәгеҙ. Интернетта таныш булмаған кешеләргә ышанмағыҙ. ""Трейдерҙар""ҙан һәм ""эш хаҡы буйынса белгестәрҙән"" килгән шылтыратыуҙар, мессенджерҙағы хәбәрҙәр - мутлашыусыларҙың төп эш каналы. Ундай әңгәмәселәрҙе блокка ҡуйығыҙ, улар менән һөйләшмәгеҙ. Тикшерелмәгән ҡушымталарҙы ҡуймағыҙ һәм шикле сайттарға теркәлмәгеҙ. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.","Ҡайҙа юғалттың уяулыҡты, табип? !",['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0],5,Яңылыҡтар,2265,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-29/ay-a-yu-altty-uyauly-ty-tabip-4556240,2026-01-29T20:20:00+00:00
"Ярҙам алыуға ғаризны  2025 йылдың 1 сентябренә тиклем ошо һылтанма буйынса бирергә кәрәк: .. Шулай уҡ  «Берҙәм Рәсәй» партияһының йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәләрендә лә ғариза ҡаул итәләр. Адрестар исемлеге ошонда: .6. – Тормошта ауыр хәлгә ҡалған һәм мохтаж ғаиләләрҙәге балаларҙы мәктәпкә әҙерләүҙә ярҙам бер ҡасан да артыҡ булмай.  Былтыр ғына беҙҙең депутаттарҙың, төбәктәрҙәге эшҡыуарҙар һәм халыҡтың булышлығы менән Белем көнөнә бөтә ил буйлап 287 мең уҡыусыға ярҙам йыйылды.  Быйыл да беҙ балаларға тапшырыу өсөн бөтә кәрәк-яраҡты йыясаҡбыҙ: уҡыу һәм ижад өсөн йыйылмалар, мәктәп  формаһы, рюкзактар, спорт инвентары.  МХО-ла ҡатнашыусыларҙың балаларына һәм яңы төбәктәрҙәге балаларға айырым иғтибар бирәсәкбеҙ, –  тине  «Берҙәм Рәсәй»ҙең Генсоветы секратары Владимир Якушев. Эльвира Айытҡолова, «Берҙәм Рәсәй»ҙең Башҡортостан Республикаһындағы Төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе  етәксеһе, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты,  «Баланы мәктәпкә әҙерлә» акцияһының йылдан-йыл  киңерәк таралыу алыуын билдәләне. – Акцияла эре  компаниялар ҙа, шәхси эшҡыуарҙар ҙа, айырым кешеләр ҙә ҡатнаша.  Төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе майҙансығында ярҙам итергә теләүселәр өсөн ярҙам йыйыу пункты эшләй. Ярҙамдың төбәүле булыуы мөһим.  Хәҙер мохтаждарҙың да, булышлыҡ итергә теләүселәрҙең дә исемлектәре төҙөлә.  Уҡыу йылы башланып, бала мәктәпкә барырға дәртләнеп торғанда,  уҡыусыларға бындай ярҙам – өлкәндәр яғынан һәйбәт өлгө ул, –  тине Эльвира Айытҡолова. «Баланы мәктәпкә әҙерлә» акцияһы менән бер рәттән партия мәктәптәрҙең 1 сентябргә әҙерлеген дә тикшерә.  «Яңы мәктәп» партия проекты координаторы, «Берҙәм Рәсәй»ҙең Дәүләт Думаһындағы  фракцияһы етәксеһе урынбаҫары Алёна Аршинова  әйтеүенсә, улар ата-әсәләр менән бергәләп төҙөлөш һәм ремонт эштәренең сифатын, ашханаларҙың, мәктәп ихаталарының һәм спорт майҙансыҡтарының торошон баһалаясаҡ. Автор–Арина АЛЕКПЕРОВА. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Баланы мәктәпкә әҙерлә акцияһы бара,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт']",[1 0 1 1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 0],8,Яңылыҡтар,2304,https://amanat.su/news/novosti/2025-08-06/balany-m-kt-pk-erl-aktsiya-y-bara-4340662,2025-08-06T21:55:00+00:00
"""Ак калфак"" төркемеУфаның Ихлас мәчете тәрбия үзәгенә әйләнеп бара. Берничә көн элек анда Әхлак мәктәбе бөтенрусия укулары башланган иде. Анда илнең төрле төбәкләреннән килгән хаияләр белемнәрен камилләштерә. Кадрия Идрисова31 октябрьдә Ак калфак бөтендөнья татар хатын-кызлары оешмасы рәисәсе Кадрия Идрисованың Тәрбия баскычлары исемле видеокитабын тәкъдим итү чарасы узды. Аны Ихлас мәчете имам-хатыйбы Мөхәммәт Галләм ачып, хатын-кызның әмгыятьтәге, гаиләдәге урыны турында сөйләде. Хатын-кызларны милләт аналары дип атады. Аннан соң Кадрия Идрисова сүз алды. Ул чыгышын оешманың структурасы белән таныштырудан башлады. Аның сүзләренчә, Ак калфак Бөтендөнья татар хатын-кызлары оешмасы 278 бүлекчәне берләштерә. Татарстаннан читтә иң күбе Башкортстан Ак калфак оешмасы бүлекчәләре. Алар барлыгы тугызга иткән. Аннан соң Идрисова оешманың Татарстанда башкарылган эшләре белән таныштырды. Иң мөһим эшләр дип чигү чигү, иләк ыю, себерке бәйләү кебек чараларны атады. Хатын-кызларны милли киемнән йөрергә чакырды. Чара күмәкләп видео-тәлинкә карау белән дәвам итте. Тәрбия баскычлары исемле видеокитапта карыннан алып кырык көнгәчә бала тәрбияләү, исем кушу, бала мунчасы, сөннәт һәм башка йолаларны уздыру, бишек ырлары, бала тәрбияләүдәге башка мөһим чаралар тәфсилләп яктыртыла. Тамашачылар видеокитапны мөкиббән карап, бик яратып кабул итте. Чараның икенче өлешендә Башкортстанның Бишбүләк районыннан килгән Ак калфак фольклор төркеме тамашалары күрсәтелде. 5Уфада Бишбүләк районы ""Ак калфак"" фольклор төркеме тамашасыЧара зыяфәт – чәй табыны белән тәмамланды. Люция ВафинаБашкортстан Ак калфак оешмасы рәисәсе Люция Вафина Азатлыкка фикерләре белән бүлеште: Кадрия Идрисованың Тәрбия баскычлары исемле видеокитабын тәкъдим итү безнең башлангыч белән оештырылды. Авторга зурлап килүе өчен, Ихлас мәчетенә оештырырга ярдәм итүләре өчен зур рәхмәт. Видеокитапта бала тәрбияләүнең беренче генә баскычы төшерелгән. Киләчәктә башка баскычлары турында да шундый видеокитаплар эшләнер дип ышанам. Бу эш әхлакый саф, милләтпәрвәр чын татар кешесен тәрбияләүгә юнәлдерелгән. Мин бу язмага зур бәя бирәм. Без киләчәктә аның калган өлешләрен дә тәкъдим итү чараларын һичшиксез уздырачакбыз. Бу видеокитаптагы йолаларның мөһимлеген халыкка иткерү буенча да эшчәнлек алып барачакбыз.","""Ихлас"" мәчете тәрбия үзәгенә әйләнә",['Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],5,Башҡортостан,2274,https://www.azatliq.org/a/27337665.html,2015-10-31T17:07:04+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБылтыр май аенда Путин Русия гаскәре белән контракт имзалаган чит ил кешеләренә иңел юл белән ватандашлык алырга рөхсәт итте. Русия бу ел башыннан бирле Украинага һөүмдә катнашканы өчен 3344 чит ил ватандашына Русия паспорты тапшырган. Бу саннарны эчке эшләр министрлыгы китерә. Полиция вәкиле Ирина Волкүзенең -каналындаязуынча, ""Якын чит илдән булган бер хәрбине"" Русиядән депортацияләргә тиеш булганнар, әмма аңа үз илендә Русия ягында сугышта катнашканы өчен инаять аваплылыгы янаган. Волкова Русия эчке эшләр министрлыгының миграция хезмәтендә эшләүчеләрнең аңа ""хокукый хәлен айларга ярдәм итүен"" яза. Ирдән Русия ватандашлыгы алу турында кыска вакыт эчендә гариза кабул иткәннәр, ул каралганда депортацияләү тыелганБылтыр май аенда Путин Русия гаскәре белән контракт имзалаган чит ил кешеләренә иңел юл белән ватандашлык алыргарөхсәт итте. Документ текстыннан күренгәнчә, Украинада сугыш барганда хәрби хезмәткә бер еллык контракт төзегән чит ил ватандашлары һәм ватадашлыгы булмаган затлар, Русия ватандашлыгын гадиләштерелгән тәртиптә алачак. Шулай ук бу аларның гаилә әгъзаларына да кагылачак. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Быел Русия Украинага каршы сугышкан өч меңнән артык чит ил кешесенә ватандашлык биргән,['Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1262,https://www.azatliq.org/a/biel-rusiya-ukrainaga-karshi-sugishkan-och-mengnan-artik-chit-il-keshesena-vatandashlik-birgan/33186515.html,2024-11-04T11:28:51+03:00
"Путин йөрткән Кам АЗ машинасы Керич күпереннән бара, Кырым кеше хокуклары контакт төркеме координаторы Абдурешит Джеппаровәлеге төзелешләр хакында Азатлыкка сөйләде. 5Абдурешит Джеппаров"" Төзүчеләр Кырым экологиясен боза""""Бездәге таш чыгару карьерларын вәхшиләрчә эшкәртү экосистемны, гомумән Кырымның экологиясен боза. Таулардан таш чыгару илләрнең исүен үзгәртә, шартлаулардан ир астында су юллары үзгәрә, сулар юкка чыга, зур йөк машиналарының йөрүеннән йортлар ярыла, бу – фаига. Безгә юл ясыйбыз диләр. Бездә юллар бар иде, ләкин шул хәтле машина да йөрми иде, чөнки монда Русия юк иде. Мәсәлән, Карасубазардан (Белогорски) Акмәчеткә барган юлда елга бер-ике тапкыр суы аккан кечкенә бер инештә дә шул хәтле зур төзелеш, күпер ясыйлар. Юл төзү өчен таш алу урыныБәлки мин бер тупас чагыштыру китерәмдер, ләкин бу төзелешләр 235 ел элек булган Потёмкин авылларын хәтерләтә. Моннан бер яхшы нәрсә көтеп булмый, боларны авапка тарттыру өчен барысын да язып барырга туры киләчәк. Бер нәрсә үзгәрмәде, тик хәзер алар авыллар урынына юл төзиләр, архитектура ягыннан кыйммәте булмаган ике-өч модуль балалар бакчасы төзелеп бара диләр, ләкин болар хакында алар ачылгач кына сөйли алабыз. Президент сайлау алдыннан Русия думасы депутаты Руслан Бальбек зиратларны койма белән әйләндереп алды, кырымтатар бистәләрендәге юлларга таш салырга вәгъдә иткән иде. Мин күптән түгел кырымтатарлар яшәгән барлык бистәләргә барып карап чыктым. Бер ирдә дә юл юк. Мин Акмәчет янындагы Белое 1-5, Хошкельди, Фонтаны, башка бистәләрне йөреп чыктым. Вазгыять коточкыч, ә безгә юллар төзибез диләр. Әйе ""Таврида"" трассасын төзиләр, ә кырымтатар бистәләрендә юллар юк"", ди Джеппаров. Кырымтатар бистәсеКүпер, һава аланы, ""Таврида"" трассасы һәм Кырым табигатен талауБүген Кырымда өч зур төзелеш хакында еш сөйлиләр: Акмәчеттә төзелеп беткән яңа һава аланы, Керич бугазында Кырым күпере һәм Кырым күпереннән Акъярга кадәр 250 чакрымга сузылган ""Таврида"" трассасы. Шул сәбәптән Кырымда төзелеш материалларына мохталык зур. Аларны Кырымга читтән китерү юллары ябык. Бер яктан Кырымга Украинадан китерү мөмкинлеге юк, икенче яктан Русиядән Керич бугазы аша китерү мөмкинлеге бик чикле. Русия бу проектларны гамәлгә ашыру өчен Кырым тауларында карьерларны коточкыч рәвәштә эшкәртүгә, ягъни талауга кереште. Матбугат чараларында бернәрсәгә карамыйча, комны да диңгездән күпләп чыгару, хәтта совет чорында күмелгән агуланган комнарны да казып алып, ""Таврида"" трассасына салу турында шау-шу булган иде. ""Таврида"" юлы төзелеше""Таврида"" юлы өчен Акъяр (Севастополь) янындагы Качы бистәсендә меңнәрчә шакмак метр диңгез ярын юк иттеләр. Нәтиәдә андагы Немецкая балка пляжына юкка чыгу куркынычы яный. Төрле кечкенә төзелеш ширкәтләре Кизләү янындагы Доңузлав күле уртасыннан комны миллионлаган кубометр белән чыгара. Экологлар мондый контрольсез талау күлнең барлык флора һәм фаунасын юкка чыгарачагы турында тавыш күтәрсәләр дә, аларны тыңлаучы юк. Экология сәбәпләре белән 80-90 нчы елларда ябылган карьерларны 2014 елдан яңадан ачып теләгәнчә куллана башладылар. Карьерда эшләгән берәү әйтүенчә, аннексиягә кадәр карьерда таш чыгару өчен билгеләнгән күләмдә генә шартлаткыч кулланган булсалар, хәзер моңа беркем карамый, ташны күбрәк чыгару өчен шартлаткычны күп итеп куялар. Нәтиәдә карьерлар янында урнашкан авылларда йортларның диварлары ярыла, ир асты сулары томалана, салкын илләрне диңгез ягына ибәрмәгән таулар юкка чыга, һава торышы бик тиз үзгәрә бара. Карасубазар һәм Предгорье янындагы карьерларда тауларны шартлатулар Карасу-Баши (Карасёвка), Сартана, (Алексеевка), Баши (Головановка), Бурчек (Кирпичное), Ени-Сала (Красносёловка) авылларында шундый хәлләргә сәбәп булганы билгеле. Бу карьер янында Карасу елгасы башлануы, аның суы мондагы Тайган сусаклагычына ыелып, 2014 елда Украини ягыннан ябылган Кырым каналына ибәрелә башлавына да хакимиятләр игътибар итми. Елганы тулыландырган мондагы ир асты суларының шартлаулардан үзгәреп китүе елганың да, сусаклагычның да бетүенә китерә ала. Ә бу инде болай да су кытлыгы кичерүче Кырымның Карасубазар, Сеитлер (Нижнегорски), Кефе (Феодосия) районнарында су бетүгә китерә ала. Русиянең ""Зеленый патруль"" оешмасы Кырымда үткәргән икенче экологик экспедиция нәтиәсендә экология рейтингында Кырымны Русия төбәкләре арасында 60 нчы урынга куйды. Иң начар экологик вазгыять кырымтатарлар 25-29 процентны тәшкил иткән Бакчасарай һәм Карасубазар районнарында дип искәртелә. Кырым күпере, ""Таврида"" юлы (149 млрд сум сарыф ителәчәк) төзелеп беткәннән соң тәүлеккә 14 мең машина үткәрәчәге, яңа һава аланы елына 6 млн кеше кабул итә алачагы әйтелә. Ләкин шул ук төзелешләр нәтиәсендә Кырымга килүчеләрне шифалы Кырым урынына нинди Кырым каршылаячагын уйлаучы юк.",Кырымдагы төзелешләр экологик казага китерә ала,['Дин' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],5,Ҡырым,4681,https://www.azatliq.org/a/29212710.html,2018-05-15T17:02:44+00:00
"Дамир ШӘРӘФЕТДИНОВ Юмореска Дуҫым ҡапыл вафат булып ҡалды. Уның сибәр һәм тоғро кәләшенә яңы кейәү һайлау эшенә мин дә йәлеп ителдем дә, бик бирелеп ҡатнашып киттем. Үҙем дә өйләнергә йөрөй инем, ә дуҫтың ҡатынына буйҙаҡ ир-егет әшнәләрем араһынан абышҡа табып биреү оло маҡсатҡа әүерелде. Әлбиттә, ошо олоғара ниәттән тол ҡатын өйөнә йышлауым күршеләр күҙенә салынмай ҡалмағандыр. Улар йәш һәм яңғыҙ ҡатындың яңы йәре тип мине нарыҡлаған икән. Был хәбәр дуҫ ҡатынының яҡындары аша туғандарына ла барып еткән һәм улар ҙа мине мәрхүм кейәүҙәренә лайыҡлы алмаш тип тапҡандар, имеш! Һүҙ эйәһе менән йөрөмәй тип, үҙемә тиклем килеп еткән төрлө фараздарға көлөп кенә ҡараным, хатта ҡай берҙәрен ҡыҙыҡ өсөн хуплап та ебәргеләнем. Шулай, төрлө-төрлө имеш-мимеш үҙаллы йөрөй торҙо, ә мин ул арала өйләнеп ебәрҙем, йәш хәләлбикәм менән матур ғына йәшәй башланыҡ. Тик. һауала йәнәш осҡан ҡоштар ғына бер ҡасан да бәрелешмәй, ә ике яҡта йөрөгән ике осраҡ был донъяла бер килеп осрашып ҡуя икән шул. Өйгә ҡайтып инһәм, хәләлем илап ултыра! – Ни булды, йөрәккәйем, кем рәнйетте? Әллә берәй туғаныбыҙ үлгәнме? – Һин. һыңҡ. Дуҫыңдың кәләшенә ҡыҙыҡҡас. ниңә уны алманың, ә миңә өйләндең? Хәҙер ҙә уға йөрөйһөң икән, бар, йүгер! Ә мин ҡайтып китәм! – тип теҙеп китте берҙән-берем, һәр һүҙ һайын һыңҡылдап һәм ҡыҙғандан-ҡыҙа барып. Мин шаңҡып ҡалдым: әһә, тимәк, хәбәр килеп еткән, йәғни, еткергәндәр! Алдан үҙем һөйләгән булһам, ышаныр инеме? Юҡтыр, ай-һай. Һөйәркәһенә йөрөр өсөн һылтау тапҡан, тиер, һис шикһеҙ. Нисек сығырға был һәләкәти хәлдән? Аҡланырлығым юҡ, дуҫымдың ҡатыны янына, ул яңғыҙ ҡалғас та, ингеләнем. Алдап ҡына ҡотолоп булмаҫтыр бында. – Эйе, шулай, дөрөҫөн еткергәндәр һиңә, – тип ихлас асылырға ҡарар иттем. – Бәлки, һиңә тиклем дә минең тағы бер ҡатыным булғанын әйткәндәрҙер? Өйләнергә йөрөгәнемде лә кешенән ишеттеңме? Үҙем тәҡдим яһаманыммы һиңә, онотҡанмын инде хәҙер, ғәфү ит. Эйе, һине осратҡансы минең йөрөгән ҡыҙҙарым, алам тигән кәләштәрем күп булды. Ҡайһыларының артынан үҙем саптым, бәғзеләре үҙҙәре муйыныма аҫылынды. Ләкин шуларҙың бөтәһе араһынан мин тик һине һайланым, башҡа береһен дә түгел! .. Һуңғы һүҙҙәрҙе әйтеүемә бергенәмдең һытыҡ-илаҡ йөҙө яҡтырып, йәшле күҙҙәренән бәхет сатҡылары һибелде. Хәҙер, минең йөрөмтәллегем тураһында имеш-мимеш ташыусылар килһә, ҡатыным, әллә мине тынысландырып, әллә үҙен йыуатып, уларға минең ышандырыуым менән яуаплай: Ул бит мине һайланы! Дуҫым ҡапыл вафат булып ҡалды. Уның сибәр һәм тоғро кәләшенә яңы кейәү һайлау эшенә мин дә йәлеп ителдем дә, бик бирелеп ҡатнашып киттем. Үҙем дә өйләнергә йөрөй инем, ә дуҫтың ҡатынына буйҙаҡ ир-егет әшнәләрем араһынан абышҡа табып биреү оло маҡсатҡа әүерелде. Әлбиттә, ошо олоғара ниәттән тол ҡатын өйөнә йышлауым күршеләр күҙенә салынмай ҡалмағандыр. Улар йәш һәм яңғыҙ ҡатындың яңы йәре тип мине нарыҡлаған икән. Был хәбәр дуҫ ҡатынының яҡындары аша туғандарына ла барып еткән һәм улар ҙа мине мәрхүм кейәүҙәренә лайыҡлы алмаш тип тапҡандар, имеш! Һүҙ эйәһе менән йөрөмәй тип, үҙемә тиклем килеп еткән төрлө фараздарға көлөп кенә ҡараным, хатта ҡай берҙәрен ҡыҙыҡ өсөн хуплап та ебәргеләнем. Шулай, төрлө-төрлө имеш-мимеш үҙаллы йөрөй торҙо, ә мин ул арала өйләнеп ебәрҙем, йәш хәләлбикәм менән матур ғына йәшәй башланыҡ. Тик. һауала йәнәш осҡан ҡоштар ғына бер ҡасан да бәрелешмәй, ә ике яҡта йөрөгән ике осраҡ был донъяла бер килеп осрашып ҡуя икән шул. – Ни булды, йөрәккәйем, кем рәнйетте? Әллә берәй туғаныбыҙ үлгәнме? – Һин. һыңҡ. Дуҫыңдың кәләшенә ҡыҙыҡҡас. ниңә уны алманың, ә миңә өйләндең? Хәҙер ҙә уға йөрөйһөң икән, бар, йүгер! Ә мин ҡайтып китәм! – тип теҙеп китте берҙән-берем, һәр һүҙ һайын һыңҡылдап һәм ҡыҙғандан-ҡыҙа барып. Мин шаңҡып ҡалдым: әһә, тимәк, хәбәр килеп еткән, йәғни, еткергәндәр! Алдан үҙем һөйләгән булһам, ышаныр инеме? Юҡтыр, ай-һай. Һөйәркәһенә йөрөр өсөн һылтау тапҡан, тиер, һис шикһеҙ. Нисек сығырға был һәләкәти хәлдән? Аҡланырлығым юҡ, дуҫымдың ҡатыны янына, ул яңғыҙ ҡалғас та, ингеләнем. Алдап ҡына ҡотолоп булмаҫтыр бында. – Эйе, шулай, дөрөҫөн еткергәндәр һиңә, – тип ихлас асылырға ҡарар иттем. – Бәлки, һиңә тиклем дә минең тағы бер ҡатыным булғанын әйткәндәрҙер? Өйләнергә йөрөгәнемде лә кешенән ишеттеңме? Үҙем тәҡдим яһаманыммы һиңә, онотҡанмын инде хәҙер, ғәфү ит. Эйе, һине осратҡансы минең йөрөгән ҡыҙҙарым, алам тигән кәләштәрем күп булды. Ҡайһыларының артынан үҙем саптым, бәғзеләре үҙҙәре муйыныма аҫылынды. Ләкин шуларҙың бөтәһе араһынан мин тик һине һайланым, башҡа береһен дә түгел! .. Һуңғы һүҙҙәрҙе әйтеүемә бергенәмдең һытыҡ-илаҡ йөҙө яҡтырып, йәшле күҙҙәренән бәхет сатҡылары һибелде. Хәҙер, минең йөрөмтәллегем тураһында имеш-мимеш ташыусылар килһә, ҡатыным, әллә мине тынысландырып, әллә үҙен йыуатып, уларға минең ышандырыуым менән яуаплай: Ул бит мине һайланы!",Бөтә кәләштәрем араһынан һине һайланым!,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Юмор,4731,https://henek.info/news/++--/2025-12-05/b-t-k-l-sht-rem-ara-ynan-ine-aylanym-4494763,2025-12-05T11:35:00+00:00
"Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының съезы делегаты, «Анталья башҡорттары ойошмаһы» ағзаһы Динара Фуат ҡыҙы Шәйхетдинова: – Төркиәгә күскәнгә инде ун йыл булып киткән. Беҙ, сит ҡитғала йәшәгән башҡорттар, тыуған ерҙе өҙөлөп һағынабыҙ. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы шул  һағышты баҫыусы, көс биреп тороусы изге утрауға әйләнде. Беҙ ҙә Антальяла төрлө саралар үткәрәбеҙ. Йыл һайын «Башҡорт теленән халыҡ-ара диктант» яҙабыҙ. Тәүге сарабыҙға Айбикә менән Әминә исемле бәләкәй ҡыҙҙарыбыҙ ҙа ҡушылғайны. Ошо бәләкәстәребеҙ һис тә башҡорт һабантуйында булғаны юҡ  тип, 2019 йылда Антальяла беренсе башҡорт һабантуйын ойошторҙоҡ. Бейенек, көрәштек, тоҡ менән йүгерҙек, арҡан тарттыҡ, башҡорт уйындарын уйнаныҡ, бүләктәр тараттыҡ. Кескәйҙәрҙең телмәрен үҫтереү, байытыу, башҡорт мәҙәниәтенә һөйөү уятыу, традицияларҙы һаҡлау йәһәтенән бындай саралар оло мәғәнәгә эйә. Былтыр байрамыбыҙға Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ағзаһы, «Елмерҙәк» этно-рок төркөмөнән Вилмир Әүбәкиров килде. Быйыл Башҡортостандың халыҡ артисы Заһир Иҫәнсуриндың моңло йырҙарын тыңлап әҫәрләндек. Социаль селтәрҙәрҙә «Анталья башҡорттары»ның  төркөмөн булдырҙыҡ. Мостай Кәримдең 100 йыллығына арналған флешмобҡа ҡушылып, яратҡан яҙыусыбыҙҙың «Йөрәгемдән ҡоштар осорам» шиғырын сиратлап һөйләнек. Шулай әҙиптәребеҙҙе иҫкә алып, юбилейҙарын билдәләп барабыҙ. Осрашыуҙарыбыҙҙан башҡорт көйҙәренә бейеп, рәхәтләнеп башҡортса һөйләшеп, рухланып таралышабыҙ.  Ойошмабыҙҙа барыбыҙ ҙа милли кейемдәр тектереп алдыҡ. Башҡорт биҙәүестәрен тағып йөрөйбөҙ. - Ханты-Манси автономиялы округы башҡорттар ҡоролтайы рәйесе, БР Халыҡтар дуҫлығы йорто филиалы – башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге етәксеһе Динә Фәнил ҡыҙы Бүләкова: – Ханты-Манси автономиялы округында 36 мең самаһы башҡорт йәшәй. Алыҫ Себер тарафтарында халҡыбыҙҙың берҙәм һәм ойошҡанлы булыуында урындағы ҡоролтай ойошмаһының роле ҙур. Ҡоролтай эшмәкәрлеге тураһында һөйләгәндә, 2020 йылда асылған Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто филиалы – башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге эшен дә телгә алып китеү мөһим. Сөнки был ике ойошма Себер тарафтарында уҙған бар мәҙәни-ижтимағи  сараларҙы ла берлектә атҡарып сыға, бөтә башҡорт йәмәғәт активтары менән әүҙем эшләй һәм шул рәүешле Башҡорт-остан менән бәйләнештә бер күпер булып тора. Беҙҙең округ бик ҙур, ҡалалар араһы ла меңәр саҡрым, шулай булһа ла милләттәштәребеҙ йәшәгән бер ҡаланы ла иғтибарҙан ситтә ҡалдырмаҫҡа тырышабыҙ. Өфөләге Республика инженер лицейынан белгестәрҙе йәлеп итеп, уҡыусыларҙы дрондарҙы дөрөҫ ҡулланырға өйрәткән мастер-кластар ойошторҙоҡ. Төрлө йыр-моң кисәләре, әҙәби осрашыуҙар, милли ҡоралдарҙа уйнау, кейем тегеү, уҡ атыу, ҡул эштәре буйынса оҫталыҡ дәрестәре үткәрәбеҙ. Ошо сараларҙан һуң  урындағы халыҡ шул тиклем ҡәнәғәт ҡала, тиҙ арала үҙҙәре лә әүҙемләшеп, фольклор, бейеү, вокаль ансамблдәре  ойошторорға тотона, ҡурай, ҡумыҙ уйнарға өйрәнә. Иң мөһиме – үҫеп килгән йәш быуын өсөн былар ҙур әһәмиәткә эйә, сөнки уларҙың күңелендә баҫырынып, ойоп ятҡан миллилек тойғоһо уяна.",Ҡоролтайға – 30 йыл! АҠЫЛЛЫ ҠАТЫН – ХАЗИНА,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 1 1],9,Аңлатма,2968,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-12-15/oroltay-a-30-yyl-a-ylly-atyn-hazina-4508101,2025-12-15T15:33:00+00:00
"Меня зовут Тимур Салаватович Хайруллин. Я работаю в Центре образования 51 им. В. М. Паращенко учителем физической культуры и основ безопасности и защиты Родины. Я занимаюсь помощью онкобольным детям. В прошлом году я пробежал полумарафон в городе Сибай. Назвал этот забег «Доброе сердце» и посвятил его помощи больным детям. На собранные средства были закуплены медицинские товары и отправлены в РДКБ. Сподвиг меня к благотворительной деятельности наш знаменитый актер Константин Хабенский. А в прошлом году врачи обнаружили у меня онкологическое заболевание. Но я не опускаю рук и своим примером хочу показать другим, что надо двигаться только вперед и помогать людям жить и не сдаваться! В спорте я уже много лет, и с 2022 года участвую в забегах в разных городах, в том числе и в Уфе. Спорт меня мотивирует и дает мне силы не сдаваться. В этом году я бегу марафон в 42 км в городе Казань. Совместно с благотворительным фондом «Потерь нет» мы будем помогать детям с тяжелыми заболеваниями. Все вырученные средства пойдут на помощь этим детям. В заключение хотелось бы сказать, что каждый из нас в жизни может помочь детям, подарить им веру и надежду! -. .",Коллега призывает принять участие в марафоне в поддержку детей,['Дин' 'Спорт' 'Мәҙәниәт'],[0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Файҙалы эштәр,1157,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-04-17/kollega-prizyvaet-prinyat-uchastie-v-marafone-v-podderzhku-detey-4202023,2025-04-17T11:22:00+00:00
"Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Урал Килсенбаев аҙналыҡ оператив кәңәшмәлә республикала булдырылған полилингваль белем биреү селтәренең эшмәкәрлеге тураһында сығыш яһаны. Белеүебеҙсә, был башланғысҡа төбәк Башлығы Радий Хәбировтың тәҡдименә ярашлы, 2019 йылда нигеҙ һалынғайны. Бөгөн республикабыҙҙа 11 полилингваль  мәктәп уңышлы эшләп килә. Алдағы йылдарҙа ошондай белем усаҡтарын Ишембайҙа, Нефтекамала, Әбйәлил, Асҡын һәм Белорет райондарында асыу күҙаллана. Беҙҙең тәжрибә – башҡаларға өлгө Урал Таһир улы сығышында полилингваль белем биреү йүнәлешенең төп асылын, бындай мәктәптәрҙе булдырыуҙың маҡсаттарын билдәләне. – Нимә ул полилингваль мәктәп? Беренсенән, унда рус теле менән бер рәттән туған телдәр ҙә, сит телдәр ҙә уҡытыу һәм күп мәҙәниәтле тәрбиә сараһы булараҡ ҡулланыла. Икенсенән, уҡыусыларҙың шәхсән белем биреү траекторияһы формалаша. кластан белем биреүҙе иртә профилләштереү башлана, предметтар тәрәнерәк өйрәнелә. Өсөнсөнән, мәктәптәрҙә үҙенсәлекле тел мөхите булдырыла, улар тулы көн режимында эшләй. Телдәрҙе өйрәнеүҙең мөмкинлектәре лә, уларҙы ҡулланыу даирәһе лә киңәйә, сөнки был телдәрҙә өҫтәмә дәрестәр уҙғарыла, түңәрәктәр эше ойошторола, – тип билдәләне беренсе вице-премьер. Әлегә Рәсәйҙә полилингваль уҡытыуҙы үҫтереү буйынса берҙәм модель юҡ. Бары тик беҙҙең республикала, шулай уҡ Татарстан һәм Чечня республикаларында рәсми рәүештә Полилингваль белем биреү концепцияһы булдырылған. – 2020 йылда республикабыҙҙа ҡабул ителгән Концепцияға ярашлы, полилингваль белем биреүҙең маҡсаты – төрлө телдәрҙә иркен аралашҡан, халыҡтарҙың тарихын, мәҙәниәтен белгән, ижтимағи һәм һөнәри үҙбилдәләнешкә һәләтле, идара итеү өлкәһендә эшләргә әҙер лидерҙар тәрбиәләү, – тине сығышында Урал Таһир улы. Әйтергә кәрәк, Башҡортостанда был маҡсаттарға өлгәшеү өсөн бихисап эштәр башҡарыла. Республикабыҙҙағы барлыҡ полилингваль мәктәптәр бай матди-техник базаға эйә, күптәре өр-яңы йәки тулыһынса реконструкцияланған биналарҙа урынлашҡан. Уҡыусылар иркен, яҡты, заманса йыһазландырылған бүлмәләрҙә белем ала. Беҙҙең республиканың полилингваль белем биреү буйынса эш тәжрибәһенә башҡа төбәктәр күптән ҙур ҡыҙыҡһыныу һәм һоҡланыу белдерә. Мәҫәлән, быйыл 1 сентябрҙә Тәтешлелә удмурт телен тәрән өйрәнеүгә нигеҙләнгән ошондай мәктәп асылды. – Был мәктәп менән яҡшы танышбыҙ, сөнки уҡыусылары беҙгә удмурт теле буйынса төбәк-ара олимпиадаға килә. Белем усағының статусы үҙгәреүгә һәм мәктәптең яңы сифатта асылыуына бик шатмын. Удмурт Республикаһында ла ике телле мәктәптәр бар, ә бына полилингваль белем усаҡтары юҡ. Шуға күрә был тәжрибә киләсәктә полилингваль мәктәптәр селтәрен асыу өсөн айырыуса кәрәк буласаҡ, – тигәйне Өфөлә үткән Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының Бөтә Рәсәй съезында Удмурт Республикаһының мәғариф һәм фән министры урынбаҫары Тамара Ворожцова. Уңыштар тос, маҡсаттар аныҡ – Беҙҙең алда төбәктең милли һәм мәҙәни үҙенсәлектәрен иҫәпкә алған инновациялы белем биреү системаһын төҙөү бурысы тора, – тип билдәләне сығышында Урал Таһир улы. Полилингваль белем биреү эшмәкәрлегенең тәүге һөҙөмтәләрен барлап та, был бурысты тормошҡа ашырыуға ныҡлы нигеҙ булдырылған, тип ышаныслы әйтә алабыҙ. Мәҫәлән, әлеге йүнәлештәге мәктәптәрҙә уҡыусылар һаны йыл һайын арта бара. Быйылғы уҡыу йылында полилингваль мәктәптәрҙә 11 меңдән ашыу бала белем ала (былтыр – туыҙ меңдән ашыу), шуларҙың 1183-ө класҡа ҡабул ителгән (былтыр – 700-ҙән ашыу). Уҡыуҙың сифатының күтәрелеүе лә алып барылған эштең һөҙөмтәле булыуын күрһәтә. Былтырғы уҡыу йылында Берҙәм дәүләт имтиханы һәм Бөтә Рәсәй олимпиадаһы һөҙөмтәләре буйынса уҡыусыларҙың 70 проценттан ашыуы юғары әҙерлек кимәлен күрһәткән. Шулай уҡ Бөтә Рәсәй олимпиадаһының төбәк этабында 33 уҡыусы еңеүсе һәм призер булған (20232024 уҡыу йылында – 21 уҡыусы). Полилингваль мәктәптәрҙең эш һөҙөмтәләрен сығарылыш уҡыусыларының юғары уҡыу йорттарына уҡырға инеү күрһәткесе лә раҫлай. Быйыл ул 92,4 процент тәшкил итте (республика буйынса – 82 процент). 40 сығарылыш уҡыусыһы Уҡыуҙағы айырым уңыштары өсөн миҙалына лайыҡ булған. Республикабыҙҙың полилингваль белем усаҡтары географик яҡтан төрлө зоналарҙа урынлашҡан. Нефтекама ҡалаһында татар полилингваль мәктәбе, Мишкә районында мари полилингваль мәктәбе уңышлы эшләп килә. Шулай уҡ Өфө ҡалаһында, Стәрлебаш районының Стәрлебаш ауылында полилингваль балалар баҡсалары барлыҡҡа килде. Республиканың 67 мәктәпкәсә белем биреү ойошмаһында рус, башҡорт һәм инглиз телдәрен өйрәнеүсе 126 полилингваль төркөм эшләй, уларға 3 512 бала йөрөй. Был йүнәлештә 214 педагог эш алып бара. Әлеге ваҡытта Әбйәлил районының Асҡар ауылында полилингваль мәктәп төҙөлә. Уны киләһе йылда асыу күҙаллана. Ә дөйөм алғанда, 2030 йылға тиклем Башҡортостанда ошо йүнәлештәге дөйөм белем биреү ойошмалары селтәрендә 16 мәктәп һәм балалар баҡсаһы буласаҡ. Урал Таһир улы полилингваль белем биреүҙең уҡыу процесында ғына түгел, тәрбиәүи эшмәкәрлектә лә киң алып барылыуына баҫым яһаны. – Туған телдә аралашыу мөхитен булдырыу өсөн төрлө түңәрәктәр булдырыла, ҡыҙыҡлы проекттар эшләнә. Мәҫәлән, полилингваль мәктәптәрҙә Уңышҡа юл проекты тормошҡа ашырыла. Унда республикабыҙҙың билдәле шәхестәре, мәҙәниәт, фән һәм спорт эшмәкәрҙәре ҡатнаша. Улар уҡыусылар менән осраша, оҫталыҡ дәрестәре үткәрә, – тине беренсе вице-премьер. Был ҡарарҙар бик ваҡытлы һәм мөһим Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың тәҡдименә ярашлы, 2024 йылда республиканың полилингваль мәктәптәре педагогтарының эш хаҡына 20 процент күләмендә өҫтәмә түләү индерелде. Ғөмүмән, һуңғы йылдарҙа беҙҙә мәғариф хеҙмәткәрҙәренә, шул иҫәптән тел уҡытыусыларына тәғәйен ярҙам саралары һиҙелерлек артты. Республиканың иң яҡшы башҡорт һәм рус теле уҡытыусыларына тәғәйен аҡсалата дәртләндереү сараһын алыусылар һаны 50-нән 100-гә еткерелде. 50 мең һум күләмендәге был аҡсалата премия 20 туған тел һәм 20 полилингваль мәктәп уҡытыусыһына ла бирелә башланы. Йыл һайын тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында полилингваль мәктәп етәкселәренә һәм уҡытыусыларға башҡа төбәктәргә эш сәфәрҙәре ойошторола. Беренсе вице-премьер әйтеүенсә, һуңғы ике йылда ғына республика делегациялары Свердловск, Калининград, Һамар өлкәләрендә, Төньяҡ Осетия – Алания, Саха (Яҡут), Татарстан, Алтай республикаларында, шулай уҡ Үзбәкстанда һәм Ҡаҙағстанда булған. – Күп мәҙәниәтлелек шарттарында белем биреү өлкәһендә традицион ҡиммәттәрҙе үҫтереү, дөйөм Рәсәй гражданлығын һәм милләт-ара татыулыҡты нығытыуға йүнәлтелгән проекттарҙы тормошҡа ашырыу ил башлығы Владимир Владимирович Путиндың 2026 йылды Рәсәй халыҡтары берҙәмлеге йылы тип иғлан итеү тураһындағы ҡарарына тап килә, – тип билдәләне Урал Таһир улы. Был йәһәттән республика Башлығының полилингваль белем биреүгә ҡағылышлы ҡарарҙары бик ваҡытлы һәм мөһим, сөнки улар –Башҡортостанды төйәк иткән халыҡтарҙың мәҙәни төрлөлөгөн һаҡлауға, милләт-ара мөнәсәбәттәрҙе нығытыуға, туған телдәрҙе үҫтереүгә булышлыҡ иткән һөҙөмтәле алым. ФЕКЕР Наил ӘМИНЕВ, Өфөләге 2-се СМАРТ республика полилингваль күп профилле гимназияһы директоры: – 2019 йылдың 1 сентябрендә асылған белем усағыбыҙ гөрләп торған тормош менән йәшәй. Асылған мәлендә 575 бала иҫәпләнә ине, бөгөн уҡыусылар һаны 2200-гә етте. Быйыл беренсе класҡа 292 бала килде. Ошо ете йыл эсендә тос ҡына уңыштарға өлгәштек: өс тапҡыр Башҡортостан Башлығы грантын яуланыҡ, шуның иҫәбенә Етегән полилингваль слетын үткәрҙек. Унда республиканың ошо йүнәлештә эшләгән мәктәптәренән 120 уҡыу алдынғыһы саҡырылды. Былтыр тағы бер грант иҫәбенә Мин – полиглот тигән уҡыу-методика комплексын булдырҙыҡ, өс телдә эшләнгән ҡулланма мәктәпкәсә йәштәге балаларға һәм башланғыс класс уҡыусыларына тәғәйенләнгән. Быйыл Тамырҙар этномедиа проектын тормошҡа ашырыуға тотондоҡ. Әйткәндәй, беҙҙә күп кенә дәрестәр билингваль нигеҙҙә, йәғни ике телдә алып барыла. Ә дөйөм алғанда, биш тел – рус, башҡорт, инглиз, немец, француз телдәре өйрәнелә. Тағы ла бер ҙур яңылығыбыҙ – гимназиябыҙ РФ Халыҡтарының туған телдәре федераль институтының туған телдәрҙе өйрәнеү буйынса федераль майҙансыҡтары селтәренә индерелде. Әлегә беҙ – республикала быға өлгәшкән берҙән-бер белем усағы. Эшмәкәрлектә төп баҫымды тәрбиәгә яһайбыҙ. Кескәйҙәр кластан уҡ шахмат уйынына өйрәнә. Бынан тыш, баскетбол, волейбол, футбол, еңел атлетика, милли көрәш, көнсығыш көрәш алымдары кеүек спорт секциялары эшләй. Тәртип булған ерҙә уҡыуға ынтылыш та, берҙәмлек тә, уңыш та була. Үҙебеҙҙең бейеү ансамблен булдырҙыҡ, унда балалар ҙур теләк менән шөғөлләнә. Ғөмүмән, полилингваль нигеҙҙә белем биреү балаларҙың һәләттәрен нығыраҡ асырға булышлыҡ итә, республикабыҙҙың дәүләт телдәрен һәм бер үк ваҡытта сит телдәрҙе өйрәнеүгә киңерәк мөмкинлектәр булдыра. Айрат Нурмөхәмәтов фотолары.",Күп теллелек ил берҙәмлеген һаҡлай,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт']",[1 1 1 0 1 1 0 1 0 1 1 1 1 0],10,Мәғариф,8589,https://bashgazet.ru/articles/belem-m-t-rbi/2025-12-18/k-p-tellelek-il-ber-mlegen-a-lay-4512756,2025-12-18T13:00:00+00:00
"БМОның Иминлек шурасы утырышыфикерләрДүшәмбе көнне БМОның Иминлек шурасы АКШ президенты Доналд Трамп тәкъдим иткән Газзәдә тынычлык урнаштыруга нигезләнгән резолюцияне хуплады. АКШ тәкъдим иткән резолюция Халыкара тотрыклык булдыру көчләрен оештыруны күздә тота. Әлеге көчләргә берничә гарәп иленең хәрбиләре керәчәк, шулай ук Доналд Трамп итәкчелегендә эшләячәк ""Солых шурасы""н булдыру да каралган. Моннан тыш резолюциядә, берничә алдан билгеләнгән шарт үтәлгән очракта, Фәләстин дәүләтен төзү мөмкинлеге турында да әйтелә. Резолюцияне Иминлек шурасының 13 әгъзасы яклаган, Русия һәм Кытай тотылып калган. Бу күзәтүчеләр тарафыннан Доналд Трамп хакимиятенең дипломатик иңүе буларак кабул ителә. Русия позициясе аркасында резолюциянең кабул ителүе сорау астында иде. Элек Русия Фәләстин дәүләтен төзүгә өстенлек биргән үз вариантын тәкъдим итте. Әмма АКШ тәкъдим иткән резолюцияне гарәп һәм мөселман илләренең хуплавы уңышка китерде. Резолюциягә күрә, халыкара көчләр Газзә сызыгының демилитаризациясе, кораллы төркемнәрдән коралны алу, Газзәдә иминлек тәэмин итү һәм чикләрне саклау өчен аваплы булачак. Дүшәмбе көнне Фәләстиннең ХӘМӘС (АКШ һәм Европа берлеге илләрендә террорчы дип танылган) төркеме резолюцияне тәнкыйтькә тотты. Алар әйтүенчә, әгәр халыкара көчләрне аларны коралсызландыру өчен куллансалар, ул бәйсез көчләр булмый, ә басып алучылар ягында икәнне аңлатачак. Газзә халыкара көчләр контроленә күчкәннән соң, Израил хәрбиләре ул ирләрдән китәчәк. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",БМОның Иминлек шурасы АКШның Газзәдә солых урнаштыру планын раслады,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1561,https://www.azatliq.org/a/33594716.html,2025-11-18T11:02:31+00:00
"Ошо көндәрҙә Китап нәшриәтенең уңайлы ғына осрашыуҙар майҙансығы тағы ла әҙәбиәт һөйөүселәрҙе йыйҙы. Был юлы билдәле шағирә, республиканың Ш. Бабич исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре Гөлназ Ҡотоева ижадын үҙ иткән дуҫтарын шиғриәт кисәһенә саҡырҙы. Ҡунаҡтар әҙибәнең Йәйғорло йәм тип аталған йыйынтығы менән танышты. Баҫмаға авторҙың һуңғы йылдарҙа ижад ителгән шиғырҙары, поэмалары, иҫтәлектәре ингән. Әйтергә кәрәк, Гөлназ Мират ҡыҙы беҙҙең редакция коллективы өсөн айырыуса яҡын – ул Башҡортостан республика гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй. Әбйәлилдең йәмле тәбиғәтендә иркәләнеп, күңеленә тыуған еренең бар йәмен, йылылығын һеңдереп үҫкән шағирәне күңел байрамы менән ҡотларға тип кисәгә яҡташтары, ижадын ҡыҙыҡһынып күҙәтеп барған рухташтары, дуҫтары, тел һәм әҙәбиәт йүнәлешен буласаҡ һөнәре итеп һайлаған студент йәштәр килгәйне. Ысын-ысындан шиғриәт байрамы булды ул көн. Гөлназ Мират ҡыҙы хис-тойғоға тулы шиғырҙарын уҡып, йыйылыусыларҙы берсә һағышҡа һалды, берсә шатлыҡҡа сорнаны, махсус хәрби операция темаһына арналған әҫәрҙәре яңғырағанда, үҙенән-үҙе күҙ йәштәре бәреп сыҡты. Ошо урында шуны телгә алып үтеү зарур: Гөлназ Мират ҡыҙы МХО яугирҙәре, уларҙың ғаиләләре менән тығыҙ бәйләнештә, журналист булараҡ замандаш батырҙар тураһында яҙып ҡына ҡалмай, уларға ярҙам ойоштороусылар рәтендә лә әүҙем ҡатнаша. Гөлназ Ҡотоева әйткәненсә, шиғырҙар кешегә йәшәү көсө өҫтәргә, донъяның йәмен тойорға булышлыҡ итергә тейеш. Шиғри һүҙ оҫтаһы үҙе был ижади бурысын күркәм итеп атҡарыу һәләтенә эйә. Йәйғорло йәм китабы – ошоға дәлил. Йыйынтыҡты Китап нәшриәте кибетендә һатып алырға мөмкин, Вайлдберриз һәм Озон селтәрҙәре аша яҙҙырып алырға ла була. Нәфис һүҙҙән яҙмайыҡ, туған телебеҙҙә сыҡҡан матур китаптарҙы бергәләп уҡыйыҡ, дуҫтар! Рәүилә ҒАТАУЛЛИНА. Фотолар – Г. Ҡотоеваның шәхси архивы һәм Китап нәшриәтенән.",Йәйғор йәмен туплаған ижад,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],6,Әҙәбиәт,1901,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2026-02-03/y-y-or-y-men-tupla-an-izhad-4562722,2026-02-03T16:00:00+00:00
"Бер йыл да үтмәгән, Ғариф менән Фәриттең һәр береһенең батырҙай улдары тыуған. Бер аҙна үткәс, бөтә ауыл менән малайҙарының тәпәйен «йыуып», Ғариф менән Фәрит ауыл Советына барып, уның рәйесе Шамил менән улдарын тағы ла бергәләп «йыуып», уларға исем ҡуштырып, метрика яҙҙырып алғандар. Шулай итеп, ауыл халҡының һаны Мусағәли менән Ғәлимуса тигән ике ир балаға артҡан. .Ауыл халҡы, ҡушҡан исемдәрҙе аңламайынса, Ғариф менән Фәриттән: «Ниндәй ике ҡатлы исем ҡуштығыҙ ул? » – тип һораштырып, уларҙан бер ниндәй аңлатырлыҡ яуап ала алмағас, тыуған балаларҙы ҡушҡан исемдәре менән ҡабул иткәндәр. Бер туған кеүек йәшәгәс, балаларының исемдәрен дә оҡшатып ҡушҡандарҙыр инде, тип бер нисә көн ауыл ҡатындары үҙ-ара ләстит һатып, тора-бара ауыл халҡы был хәлде онотҡан. Ә Ғәлимуса менән Мусағәли атайҙары кеүек дуҫлашып, бергә үҫеп, бергә йәшәй башлағандар. Был хәлдәрҙән һуң байтаҡ ҡына ваҡыт үткәс, теге серле исемдәрҙең нисек донъяға килеүе асыҡланды. Уны «сельсовет» вазифаһынан төшөрөлгәс, ҡасандыр сер тоторға тип биргән һүҙен боҙоп, төшөрөп алған сағында, элекке рәйес Шамил ағай һөйләп биргән. Ул хәл былай булған икән. Ғариф менән Фәрит, бер нисә шешә «аҡ баш», икмәк-тоҙ алып, көтөү ҡайтып, кис була башлаған ваҡытта ауыл Советы рәйесе Шамилға килгәндәр. – Әйҙә, Шамил, конторыңа, беҙҙең малайҙарға метрика яҙып бир. – Малайҙарығыҙҙың исемдәре нисек була? – Һин, Шамил, ҡабаланма, тәүҙә тәпәйҙәрен «йыуып» алайыҡ, – тип яуап биргән Ғариф. – Эйе шул, баш та ауыртып тора, – тип хуплаған Фәрит. Бер «аҡ баш»ты төпләгәс, Ғариф: – Мин малайға Ғәли тигән исем ҡушам. Олатай Ғәлимулла хөрмәтенә, – тигән ғорур ғына ҡиәфәттә. – Ә мин Муса итеп атайым, – тип дауам иткән Фәрит. – Беҙҙең пәйғәмбәребеҙҙә Муса булған бит. – Афарин! Бик шәп! Бик матур исемдәр! – тип хуплаған уларҙы Шамил. – Бына как раз ике метрика бланкыһы ҡалған, башҡаса юҡ. Райондан иҫәпләп кенә бирәләр. Боҙмай ғына, матурлап яҙырға кәрәк. – Яҙырға һин булдыраһың, шуның өсөн һин сельсовет бит. Өлгөрөрбөҙ, әйҙә, Фәрит, ҡой тағы. Тағы бер шешәне бөтөргән былар. Ултыра торғас – өсөнсөһөн дә. Нисек өйгә ҡайтҡандары, нимә яҙғандары, ни өсөн ауыл Советына килгәндәре береһенең дә иҫтәрендә ҡалмаған. .Ғарифты иртәгәһенә ҡатыны Зарифа уята: – Йә, шул тиклем эсмәһәң дә булыр ине инде! Ҡайҙа баланың метрикаһы, алып ҡуяйым документтар араһына. – Ниндәй метрика? Ниндәй бала? – Эсеп йөрөп, башыңды юғалттыңмы әллә? Кисә сельсоветҡа киттегеҙ бит Фәрит менән. – Ә-ә-ә. Пинжәк кеҫәһен ҡара, шундалыр. Зарифа Ғарифтың кеҫәһенән метрика килтереп сығара: – Әстәғәфирулла! Был нимә? ! Ниндәй Муса? ! Беҙ бит Ғәли тип ҡуштыҡ балаға! Нимә эшләнең һин? ! Бар, киренән күсереп яҙҙыр! Ғариф, күҙҙәрен аҡайтып, бер нисә мәртәбә уҡып сыға метриканы: атаһы – Ғариф, әсәһе – Зарифа, ә баланың исеме – Муса! «Был ни хәл? ! Был – Шамилдың ғына эше! Минең менән шаярмаҡсы булған. Хәҙер барып кәрәген бирергә кәрәк! » – Шундай уйҙар менән Ғариф, сәй ҙә эсмәйенсә, ауыл Советына йүгергән. Ауыл Советы ихатаһына кереп барғанда Фәритте осратҡан. – Һинең малайҙың исеме нисек? – Ғәли. Ҡатын өйҙә пыр туҙа. Шамил рәйесте ауыл Советында тапмағас, йүгереп өйөнә барып, йоҡоһонан уятҡандар. – Һин нимә эшләнең? Беҙҙең менән шаярырға уйланыңмы? Әйҙә, киттек контораға, тиҙ генә күсереп яҙып бир! Контораға барып, үҙенең яҙмаларын тикшереп ҡарағас, Шамил шулай тигән: – Ағайҙар, был хәлдә минең гонаһым юҡ! Мин һеҙгә әйттем: тәүҙә метриканы тултырайыҡ, шунан йыуырбыҙ, тип. – Ә беҙгә хәҙер нимә эшләргә? Ҡатындарға нисек аңлатырға? Төҙәтеп, күсереп яҙ, давай! – Юҡ, уны эшләй алмайым! – Нисек инде эшләй алмайһың? Беҙҙән көләһеңме әллә? – Мин бер кемдән дә көлмәйем. Беренсенән, минең бүтән метрика бланкыларым юҡ. Уларҙы райондан һанап ҡына бирәләр. Һәр донъяға килгән бала башына иҫәпләп. Икенсенән, мин архив китабына теркәп ҡуйғанмын, ундағы яҙыуҙы төҙәтергә ярамай! – Нимә эшләргә һуң? Был эште улай ҡалдырып булмай бит! – Белмәйем, уйларға кәрәк. – Шамил тегеләрҙең метрикаларын, архив китабын тотоп уйға ҡалған. Бер нисә минуттан һуң шундай тәҡдим яһаған: – Бына нимә, ағайҙар. Мин бер нисә хәреф өҫтәйем яҙыуҙарыма. Был күсереп яҙыу ҙа, төҙәтеү ҙә булмай. – Йә-йә. – Бына шулай була: Ғариф ағай, һинең малай Мусағәли булыр, ә һинеке, Фәрит ағай, – Ғәлимуса. Әлегә шулай йөрөп торһондар. Ҡатындарығыҙға аңлатығыҙ: метрикә буйынса оҙон исемдәре – Мусағәли, Ғәлимуса, ә ҡалғандарға – Ғәли менән Муса. Ә мин уборка бөтөү менән, һеҙҙән ғаризалар алып, дөрөҫ итеп эшләп ҡуйырмын, районға барып. Шулай килешеп таралышҡандар. Шамил ағай, әйткән һүҙендә тороп, эшләп бөткән микән был эште-юҡмы, уныһын хәҙер бер кем дә белмәй. Мусағәли менән Ғәлимуса ағайҙар иһә күршеләр һәм дуҫтар булып һаман йәшәп яталар. Сығанаҡ:  Бер йыл да үтмәгән, Ғариф менән Фәриттең һәр береһенең батырҙай улдары тыуған. Бер аҙна үткәс, бөтә ауыл менән малайҙарының тәпәйен «йыуып», Ғариф менән Фәрит ауыл Советына барып, уның рәйесе Шамил менән улдарын тағы ла бергәләп «йыуып», уларға исем ҡуштырып, метрика яҙҙырып алғандар. Шулай итеп, ауыл халҡының һаны Мусағәли менән Ғәлимуса тигән ике ир балаға артҡан. .Ауыл халҡы, ҡушҡан исемдәрҙе аңламайынса, Ғариф менән Фәриттән: «Ниндәй ике ҡатлы исем ҡуштығыҙ ул? » – тип һораштырып, уларҙан бер ниндәй аңлатырлыҡ яуап ала алмағас, тыуған балаларҙы ҡушҡан исемдәре менән ҡабул иткәндәр. Бер туған кеүек йәшәгәс, балаларының исемдәрен дә оҡшатып ҡушҡандарҙыр инде, тип бер нисә көн ауыл ҡатындары үҙ-ара ләстит һатып, тора-бара ауыл халҡы был хәлде онотҡан. Ә Ғәлимуса менән Мусағәли атайҙары кеүек дуҫлашып, бергә үҫеп, бергә йәшәй башлағандар. Был хәлдәрҙән һуң байтаҡ ҡына ваҡыт үткәс, теге серле исемдәрҙең нисек донъяға килеүе асыҡланды. Уны «сельсовет» вазифаһынан төшөрөлгәс, ҡасандыр сер тоторға тип биргән һүҙен боҙоп, төшөрөп алған сағында, элекке рәйес Шамил ағай һөйләп биргән. Ул хәл былай булған икән. Ғариф менән Фәрит, бер нисә шешә «аҡ баш», икмәк-тоҙ алып, көтөү ҡайтып, кис була башлаған ваҡытта ауыл Советы рәйесе Шамилға килгәндәр. – Әйҙә, Шамил, конторыңа, беҙҙең малайҙарға метрика яҙып бир. – Һин, Шамил, ҡабаланма, тәүҙә тәпәйҙәрен «йыуып» алайыҡ, – тип яуап биргән Ғариф. – Эйе шул, баш та ауыртып тора, – тип хуплаған Фәрит. – Мин малайға Ғәли тигән исем ҡушам. Олатай Ғәлимулла хөрмәтенә, – тигән ғорур ғына ҡиәфәттә. – Ә мин Муса итеп атайым, – тип дауам иткән Фәрит. – Беҙҙең пәйғәмбәребеҙҙә Муса булған бит. – Афарин! Бик шәп! Бик матур исемдәр! – тип хуплаған уларҙы Шамил. – Бына как раз ике метрика бланкыһы ҡалған, башҡаса юҡ. Райондан иҫәпләп кенә бирәләр. Боҙмай ғына, матурлап яҙырға кәрәк. – Яҙырға һин булдыраһың, шуның өсөн һин сельсовет бит. Өлгөрөрбөҙ, әйҙә, Фәрит, ҡой тағы. Тағы бер шешәне бөтөргән былар. Ултыра торғас – өсөнсөһөн дә. Нисек өйгә ҡайтҡандары, нимә яҙғандары, ни өсөн ауыл Советына килгәндәре береһенең дә иҫтәрендә ҡалмаған. – Йә, шул тиклем эсмәһәң дә булыр ине инде! Ҡайҙа баланың метрикаһы, алып ҡуяйым документтар араһына. – Эсеп йөрөп, башыңды юғалттыңмы әллә? Кисә сельсоветҡа киттегеҙ бит Фәрит менән. – Әстәғәфирулла! Был нимә? ! Ниндәй Муса? ! Беҙ бит Ғәли тип ҡуштыҡ балаға! Нимә эшләнең һин? ! Бар, киренән күсереп яҙҙыр! Ғариф, күҙҙәрен аҡайтып, бер нисә мәртәбә уҡып сыға метриканы: атаһы – Ғариф, әсәһе – Зарифа, ә баланың исеме – Муса! «Был ни хәл? ! Был – Шамилдың ғына эше! Минең менән шаярмаҡсы булған. Хәҙер барып кәрәген бирергә кәрәк! » – Шундай уйҙар менән Ғариф, сәй ҙә эсмәйенсә, ауыл Советына йүгергән. Ауыл Советы ихатаһына кереп барғанда Фәритте осратҡан. Шамил рәйесте ауыл Советында тапмағас, йүгереп өйөнә барып, йоҡоһонан уятҡандар. – Һин нимә эшләнең? Беҙҙең менән шаярырға уйланыңмы? Әйҙә, киттек контораға, тиҙ генә күсереп яҙып бир! Контораға барып, үҙенең яҙмаларын тикшереп ҡарағас, Шамил шулай тигән: – Ағайҙар, был хәлдә минең гонаһым юҡ! Мин һеҙгә әйттем: тәүҙә метриканы тултырайыҡ, шунан йыуырбыҙ, тип. – Ә беҙгә хәҙер нимә эшләргә? Ҡатындарға нисек аңлатырға? Төҙәтеп, күсереп яҙ, давай! – Нисек инде эшләй алмайһың? Беҙҙән көләһеңме әллә? – Мин бер кемдән дә көлмәйем. Беренсенән, минең бүтән метрика бланкыларым юҡ. Уларҙы райондан һанап ҡына бирәләр. Һәр донъяға килгән бала башына иҫәпләп. Икенсенән, мин архив китабына теркәп ҡуйғанмын, ундағы яҙыуҙы төҙәтергә ярамай! – Нимә эшләргә һуң? Был эште улай ҡалдырып булмай бит! – Белмәйем, уйларға кәрәк. – Шамил тегеләрҙең метрикаларын, архив китабын тотоп уйға ҡалған. Бер нисә минуттан һуң шундай тәҡдим яһаған: – Бына нимә, ағайҙар. Мин бер нисә хәреф өҫтәйем яҙыуҙарыма. Был күсереп яҙыу ҙа, төҙәтеү ҙә булмай. – Бына шулай була: Ғариф ағай, һинең малай Мусағәли булыр, ә һинеке, Фәрит ағай, – Ғәлимуса. Әлегә шулай йөрөп торһондар. Ҡатындарығыҙға аңлатығыҙ: метрикә буйынса оҙон исемдәре – Мусағәли, Ғәлимуса, ә ҡалғандарға – Ғәли менән Муса. Ә мин уборка бөтөү менән, һеҙҙән ғаризалар алып, дөрөҫ итеп эшләп ҡуйырмын, районға барып. Шамил ағай, әйткән һүҙендә тороп, эшләп бөткән микән был эште-юҡмы, уныһын хәҙер бер кем дә белмәй. Мусағәли менән Ғәлимуса ағайҙар иһә күршеләр һәм дуҫтар булып һаман йәшәп яталар. Сығанаҡ:",ИСЕМ ҠУШЫУ МӘРӘКӘҺЕ,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Төрлө,8939,https://henek.info/articles/+++-/2025-05-06/isem-ushyu-m-r-k-e-4224932,2025-05-06T12:30:00+00:00
"Азатлыкның ""Минемчә"" проектында чираттагы сөйләшүне яздыруЕл дәвамында Азатлык сезгә Идел-Урал төбәгендә, Русиядә, дөнья күләмендә булган вакыйгалар турында кайнар хәбәрләр, язмалар, кызыклы шәхесләр белән әңгәмәләр, видеоязмалар әзерләп тәкъдим итте. Нәтиәләр ясарга вакыт. 2020 елда укучыларыбыз өчен иң кызыклы язмалар нинди булды? Сез яратып укыган һәм бәхәс тудырган материалларны барладык.2020 ел тарихка коронавирус зәхмәте таралган ел буларак керәчәк. Иң күп укылган язмаларның бер өлеше нәкъ бу авыру турында. Шулай да, Азатлык укучылары өчен ел шәхесен барлау һәм ""Барс медиа"" тирәсендәге әнал иң кызыклы темалар булып чыкты. Азатлык сайтында 2020 елда иң күп каралган видео—ырчы Ландыш Нигъмәтановаһәм продюсер Фәрит Таишевның ""Барс Медиа"" тирәсендәге әналга аңлатма бирүләре. 5""Барс Медиа"" безне күткә тибеп чыгарды""Быел Азатлык укучылары форумда да шактый актив булды, сез битараф булмаган темаларга фикерләрегезне гел әйтеп килдегез, һәм без хәзерге заманда укучыларыбызның кыю булып, үз фикерләрен иткерүен бик югары бәялибез. Быел иң кызу бәхәсләр уяткан 5 язманы тәкъдим итәбез: Сайтта иң күп каралган видеоларның берсе—Татарстан суверенитеты турында декларация кабул итүгә 30 ел уңаеннан яшьләр белән төшерелгән видео. 5Яшьләр декларацияне укыйАзатлыкның 2020 дәге зур яңалыгы: без төрле кызыклы темаларга подкастлар яздыра башладык, алар һәр омга чыга. Ел дәвамында бездә әмгысе 32 подкаст чыкты. Вконтакте - подкастларны тарату өчен иң популяр популяр платформа булып тора, анда түбәндәге подкастлар популяр булды. 5Табиб Илдус Лотфуллин: ""Коронавирус фейк түгел"" 5Балалар тәрбиләү: ""Безнең гаиләдә тыюлар юк"" 5Коронавирус туйларны авылларга кайтарды Ел дәвамында безнең-дагы сәхифәбезгә 2,8 мең кеше өстәлгән. Иң күп фикер килгән язма ""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсендә төзекләндерү вакытында китапларны урамга чыгарып ташлау турында видео булды. -да иң популяр язмалар арасында янә""Барс-медиа"" әналы, Лилия Сәләхетдинованың әни булуы турында хәбәр, Гөлнара Зиннәуллина белән хушлашу язмасыбар. Вконтакте платформасында иң популяр язма Чуашстан активисты, әмәгать эшлеклесе Фәрит Гыйбатдиноввафаты сәбәпле әзерләнгән язма булды. Ул 2020 елда коронавирустан вафат булды. Барлыгы ел дәвамында безнең язмалар 13 меңнән артык лайк ыйды. -да елның иң популяр язмасы — татар-башкорт мөнәсәбәтләре турында Азатлыкның ""Минемчә"" проектындагы Фәнзил Әхмәтшинһәм Руслан Айсинбелән әңгәмәсе булды.2020 ел нинди генә авыр булса да, Азатлык елның бер көнендә дә укучылары белән элемтәне өзмәде, үз стандартларына тугры калып, оператив рәвештә объектив, риясыз һәм тарафлар алмаган мәгълүмат иткереп торды. Быел барысы өчен дә интернет төп аралашу һәм мәгълүмат алу мәйданына әверелде. Шуны исәптә тотып, без Азатлыкның барлык мөмкинлекләрен кулланырга, сезгә файдалы булырга тырыштык. Форсаттан файдаланып, без сайтның һәм социаль челтәрләребезнең даими укучыларына, фикер калдыручыларга, язмаларыбыз белән уртаклашучыларга рәхмәт белдерәбез. Без тәкъдимнәргә, яңа проектлар турында фикерләшергә ачык. Әгәр киңәш, тәкъдимнәрегез бар икән, языгыз!2021 елда да бергә булырбыз дигән өметтә калабыз. Азатлык турында башкаларга да сөйләгез, күрсәтегез! Яңа ел котлы булсын!","Азатлыкта 2020 ел: сез кызыксынган, яратып укыган язмалар",['Дин' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0],5,Йыл йомғаҡтары,3166,https://www.azatliq.org/a/31022574.html,2021-01-01T22:03:05+00:00
"Узган ял көннәрендә АКШның Калифорния штаты Лос Анжелес шәһәрендәге татар һәм башкортлар Сабантуйга ыелган. Аны татар белән башкортны берләштергән ""Туганлык"" әмгыяте оештырган. Сабантуй шәһәрнең паркында узган. Мәйдан берничә өлешкә бүленгән. Кунакларны Башкортстан белән Татарстан хариталары ясалган стенд, ике республиканың байраклары каршы алган. Мәйданда шулай ук тирмә урнаштырылган. Берсе — башкортныкы, икенчесе — татарныкы. Ике йорт эчендә дә ике милләткә хас булган киемнәр, өй әйберләре урнаштырылган. Бу аеруча читтә туып тәрбияләнгән балалар өчен татар һәм башкорт йортлары нинди булган, ни өчен шамаил эленеп торган, сандык эчендә ниләр сакланган, нинди келәмнәр кулланганнар, сөлгеләр ничек чигелгән икәнен күз алдына китерер өчен кирәк дип аңлата оештыручылар. Шулай ук мәйданда татар һәм башкортка хас булган келәмнәр белән бизәлгән фотозона ясалган. Моннан тыш милли эшләнмәләр һәм китаплардан торган сәүдә оештырылган. Сабантуйда катнашучылар әйтүенчә, иң күп сатып алынган китаплар — ул балалар әдәбияты һәм чит илдә фәнни эзләнүләр алып барган галимнәрнең татар тарихы турындагы китаплар. Сабантуйда шулай ук балалар өчен аерым мәйданчык булган. Табын да корылган. Бәйрәм ике телдә алып барылган. Ике алып баручы — берсе башкорт, икенчесе — татар, икесе милли киемнән. Бу — соңгы еллардагы Лос Анжелес Сабан туеның күренеше. Бәйрәмне ике милләт вәкилләре оештыра, алар бу бәйрәмгә хуа. Әмма башка еллардан аермалы буларак алып баручылар быел еш кына урысчага күчкән дип фикерләре белән уртаклашучылар булды. — Илдәге Сабантуйда да ул кадәр урыс теле юктыр, алып баручылар да, ырчылар да гел урысчага күчте, гел урыс сүзләрен кыстырып сөйләде. Күңелсез күренеш булды, — диде Сабантуйда катнашучы Фәнис Фәрхетдинов. Сабантуйда ырчы Рамилә Галәветдинова, Гөлназ Батталова, Алтынай Вәлитов ырлаган, Алсу Вәлитова скрипкада уйнаган. Концерт өлешендә балалар да катнашкан. Балалар мәйданчыгында нәниләр өчен калфак, түбәтәй, изү ясау, аны бизәү остаханәсе оештырылган. Алар татарча һәм башкортча китап та укыган, әкият тә тыңлаган. Балаларны уктан атарга да өйрәткәннәр. Шулай ук күбесе битенә төрле татар яки башкорт бизәкләрен яки Башкортстан белән Татарстан байракларын рәсем итеп ясаткан. Сабантуй уеннары да оештырылган. Катнашучылар капчыкта сикерү, йомырка кабып йөгерү, аркан тарту кебек уеннарда катнашкан. Татарча һәм башкортча биюләр дә оештырылган. Катнашучыларның күбесе милли киемнән килгән. Бәйрәмдә Сан-Францискода эшләгән """" татар кафесының трагы эшләгән. Ул кыстыбый, өчпочмак, чәкчәк, гөбәдия, пәрәмәч һәм башка ризыклар әзерләп саткан. Иң беренче булып кыстыбый белән өчпочмак сатылып беткән, татар ризыкларын чиратта торып алып бетерделәр диделәр Сабантуйда катнашучылар. Шулай ук барысы да мәтрүшкәле чәй, Башкортстанда итештерелгән бал белән сыйланган. Сабантуй түләүле, кеше башына керү бәясе — 30 доллар. 14 яшькәчә балаларга керү бушлай. Катнашучыларның саны чама белән 500 кеше булган. Быел Лос Анжелес Сабантуена Сан-Франциско, Сиэттл, Нью-Йорк, Төньяк Каролина, Канададан килүчеләр күп булган. Сабантуй берничә сәгать дәвам иткән. Бәйрәм күмәкләшеп фотога төшү белән тәмамланган. Лос Анжелес — татар һәм башкортлар күпләп һәм тупланып яшәгән шәһәр. Биредә элеккеге мөһаирләр дә яши, 1990 нчы елларда килеп төпләнүчеләр дә күп. Аларга Русия Украинага сугыш башлангач илдән чыгып китәргә мәбүр булган яңа татар, башкорт мөһаирләре дә кушылды. Ничә татар һәм башкорт яши — төгәл саннар юк. дәвамуртаклашуртаклаш",Лос Анжелес Сабан туе,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0],6,Күргәҙмә,3451,https://www.azatliq.org/a/los-anzheles-saban-tue/33425422.html,2025-05-31T21:27:27+03:00
"Яңғыҙ дуҫ ҡыҙҙарҙы тупһанан да уҙғармаҫҡа кәрәк. (Исемен дә үҙгәртмәйенсә яҙам, таныһа ла иҫем китмәй. ) Был ҡатын яҙғанса, беренсе кластан башлап мәктәпте тамамлағансы беҙ ҙә бер парта артында ултырҙык. Ата-әсәйҙәр ғаилә дуҫтары инеләр, бөтә байрамдарҙы бергә уҙғарҙыҡ. Гөлиә менән йыш ҡына бер-беребеҙҙә ҡуна ҡала инек. Тышҡы ҡиәфәт менән дә беҙ бер-беребеҙгә бик оҡшаган, шуға күрә йыш ҡына: «Һеҙ туғандар түгелме? » – тип һорайҙар ине. Әммә мин уны гел үҙемдән сибәрерәк тип һанай инем. Беҙ бергә булғанда, егеттәр миңә түгел, күберәк уға иғтибар итәләр ине. Хәҙер аңлайым инде, эш сибәрлектә генә булмаған, ул егеттәрҙе нисек үҙенә ҡарата белгән. Быны белеп, махсус эшләгәнме, юҡмы, уныһын әйтә алмайым. Мәктәпте тамамлағас, мин юғары уҡыу йортона уҡырға керҙем, ә ул: «Уҡыуҙан туйҙым, миңә тиҙерәк булһын, шәфҡәт туташына ғына уҡыйым», – тине. Тик беҙҙең юлдар барыбер айырылманы. Аҙнаға бер булһа ла осраша инек. Ирек менән беҙ стройотрядта таныштыҡ. Әгәр ул ваҡытта Гөлиә беҙҙең менән булһа, ул Иректе барыбер үҙенә ҡаратыр, миңә бирмәҫ ине. Быны хәҙер уйлайым. Сөнки көҙөн уларҙы таныштырғанда ул миңә: «Шундай шәп егетте эләктергәнһең, мин дә бындай егеттән баш тартмаҫ инем», – тине. Тимәк, ул Иреккә шул ваҡытта уҡ күҙ төшөргән булҡан. Ә мин, йүләр, быларҙың береһенә лә иғтибар итмәгәнмен. Ирек менән беҙ шул йылды Яңы йыл байрамында инде өйләнештек. Гөлиә туйҙа, әлбиттә, бар ине. Бер тәнәфескә сыҡҡас, минең фатаны ябынып, Ирек менән фотоға ла төштө әле ул. «Беҙ икәү нисек күренәбеҙ икән? » – тигән булып. Барыбыҙ ҙа уны мәҙәккә һанап, көлдөк кенә. Дуҫ булғас, ул беҙгә, әлбиттә, гел ҡунаҡҡа килеп йөрөй ине. Ҡуна ҡалған саҡтары ла байтаҡ булды. Ирем алдында уның бик ҡыҫҡа халаттан йөрөүе күңелемә оҡшап бөтмәй ине, әлбиттә. Һәр ваҡыт үҙенекен алып килеп кейеп йөрөй ине. Асылып та китә, халат аҫтары ла матур ғына күренеп ҡуя. Ә эске кейемгә ул бер ҡасан да аҡса йәлләмәне – гел иң яҡшыһын, матурын, селтәрлеһен алды. «Ирек алдында бындай ҡыҫҡанан йөрөмә инде», – тип әйтә алманым шул. Ә беҙ ул саҡта йорт төҙөйбөҙ, һәр тинебеҙ иҫәптә. Ҡайҙа ул миңә уныҡы кеүек матур эске кейемдәр алыу? Йәшермәйем, халатына ла бик ҡыҙыға инем, «Ирек янында шулай йөрөргә ине», – тип. Ир-аттың матурлыҡҡа ҡыҙығыуын барыбыҙ ҙа белә инде. Мин бик оҙак балаға уҙа алманым. Алты йыл көттөм! Ул саҡта ниҙәр кисергәнемде үҙем генә беләм. Уныһы башҡа тарих әле уның. Ситкә китеп, уныһын һөйләмәйем. Ниһәйәт, әсәй булаһымды белдем! Шулай тура килде, был хаҡта Иректән дә алда Гөлиәгә әйттем. Шатлығыңды яҡын дуҫ ҡыҙың менән уртаҡлашыу тәбиғи бит инде. Ул да был яңылыҡҡа һөйөндө. Һәр хәлдә миңә шулай тойолдо. «Һиңә булышам», – тип, беҙгә лә йышараҡ килә башланы. Беренсе айҙарҙы бик ауыр кисерҙем шул: аш-һыуға бөтөнләй яҡын килә алманым. Бер еҫте лә күтәрмәнем. Аҙнаға әллә нисә тапҡыр килеп Гөлиә ашарға бешереп китә. Ике аҙнаға сохранениеға һалып торҙолар – ул саҡта ла Гөлиә беҙгә барып иремә ашарға бешереп йөрөне. Мин уға бик рәхмәтле инем. Ирек үҙе хатта йомортҡа ла ҡыҙҙҙыра белмәй. Күңелемдән шуға күрә Гөлиәгә бик рәхмәтле инем. Ирем ас түгел бит, йәнәһе! Мин үҙем бөтөнләй эсйәйем. Ә Гөлиә ҡыҙыл вино асып, шуны аҙ-аҙ ғына эсеп, оҙаҡ итеп кис ултырырға ярата ине. Ауырым ете айлыҡ ине ул саҡта. Беҙ инде ике ҡатлы яңы өйөбөҙгә күсенгән инек. Мин ул көндө тәҙрәләр йыуҙым, бик арыным. Гөлиәнең алдан әйтмәйенсә генә килеп кереүенә ҡыуандым да әле. «Кискә ашҡа берәй нимә бешер инде, зинһар», – тим. Ул: «Ирек ярата», – тип балыҡҡа тотондо. Үҙе менән тағы вино ла алып килгән. «Бер пациент ҡалдырҙы, бик яҡшыға оҡшаған, Ирек менән тәмләп ҡарарбыҙ», – ти. Ашағас-эскәс, бер аҙ һөйләшеп ултырҙыҡ та: «Ята торам әле, арыным», – тип йоҡо бүлмәбеҙгә кереп киттем. Гөлиә менән Ирек табын янында ҡалдылар. «Беҙҙең әле ярты шешә башланмаған, иреңде юғалтма», – тип көлдө Гөлиә. «Ярай», – тип тыныс ҡына кереп яттым. Һуңғы ваҡытта былай икәү ултырып ҡалыуҙары беренсе тапҡыр ғына түгел ине инде. Бер ҙә шикләнмәнем шул. Уянғанда төнгө сәғәт бер ине. Телефонымды алып ҡараным, шуға яҡшы хәтерләйем. Иректең урыны буш. Бөтөнләй ятмаған да, юрғаны мин ҡуйғанса – йәйелмәгән. Әкрен генә тороп сыҡтым. «Һаман ултыралармы икән? » – тим. Кухняла ут һүнгән. Өй тып-тын. Башта аптырап ҡалдым. Һуңынан өҫкө ҡаттан тауыш килгәндәй булды – кемдер тыйылып ҡына көлә. Кем булһын, Гөлиә инде! Әкрен генә баҫып өҫкә мендем. Хатта бүлмә ишеген дә япмағандар! Утты ла һүндермәгәндәр! Иң ҡыҙған саҡтары ине – минең ҡарап торғанды һиҙеүсе булманы. Бүлдермәнем. Мин ул төндө керпеккә-керпек ҡаҡманым. Төнө буйы: «Ни эшләргә? Алға табан нисек йәшәргә? » – тигән һорауға яуап эҙләнем. Иртән иремде эшкә оҙатырға торманым, хәлем юҡ, тинем. Ишетеп яттым, улар Гөлиә менән икәү сығып киттеләр. Һуңынан торҙом да, мин дә әйберҙәремде йыйҙым. Иреккә оҙон ғына хат яҙып өҫтәлгә ҡуйҙым да, мин дә бөтөнләйгә тип йортобоҙҙан сығып киттем. Кинолағы кеүек. «Мине эҙләмә», – тинем. Ул эҙләмәне лә. Теләмәгәндер, теләһә, табыр ине. Улымды яңғыз үҫтерәм. Атаһының уны бер тапҡыр ҙа күргәне юҡ! Алиментҡа биргән инем, уныһын түләй. Нисек үҙ балаһына бер күҙ төшөрөргә теләмәй, аңламайым. Гөлиә менән улар, әлбиттә, бергә булманылар. Шул көндән һуң Гөлиәнең дә минең менән аралашҡаны юҡ – Ирек минең белгәнде әйткәндер. Мин үҙем уның менән аңлашманым. Кәрәк тип һанаманым. Ғүмер буйы әйтәһе һүҙҙәрҙе күңелдә йөрөткәнсе бер осрашып битенә бәреп әйтәһе булған да бит. Был хәлдән һуң беҙҙең ата-әсәйҙәр ҙә аралашмайҙар. Гөлиәнең кейәүгә сыҡҡанын, ике бала үҫтергәнен беләм. Ире етәксе урында эшләй, бик иркен йәшәйҙәр, Гөлиәнең һүҙенән сыҡмай тиҙәр. Ундайҙар ирҙе ҡулда тота белә инде. Мин был осраҡта үҙемде күберәк ғәйепле һанайым. Үҙ ҡулдарым менән иремде уға бирҙем. Бына был хатты яҙыусы ҡатын да минең хатаны ҡабатлап маташа. Дуҫ ҡыҙының иренә күҙ төшөрөүе ярылып ята, ә ул һаман да «буғай» ти. Тупһаңдан үткәрмә һин уны, ҡыҙғанма. Кәңәшемде тыңла. Һинең үҙеңде берәү ҙә ҡыҙғанырға йыйынмый ана. Зөһрә булам мин.",Яңғыҙ дуҫ ҡыҙҙарҙы тупһанан да уҙғармаҫҡа кәрәк.,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0],4,Йәмғиәт,5872,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-04-26/ya-y-du-y-ar-y-tup-anan-da-u-arma-a-k-r-k-4214796,2025-04-26T21:40:00+00:00
"интернет ирегенең инде биш ел рәттән кими баруын белдерә. Интернетта әмәгатьчелек мәнфәгатьләренә кагылышлы мәгълүматны чикләүче, күзләүне арттыручы, шәхси мәгълүматны саклау системнарын имерүче хөкүмәтләрнең арта баруы әйтелә бу хисапта. Интернет иреге проектын итәкләүче Саня Келли ""Хөкүмәтләр үзләренә каршы язмаларны бетерү өчен аерым кешеләргә дә, хосусый оешмаларга да басымны арттыра бара"", дип белдерде. ""Алар гади кулланучыларның технологик яктан белемнәре артуын һәм дәүләт куйган киртәләрне еш кына урап уза алуын белә"", ди ул. Саня КеллиШул ук вакытта фикер белдерү иреген саклау өчен хәлиткеч булган кораллар чикләнә бара. ""Онлайн шифрлауны һәм анонимлыкны көчсезләндерү һәркемгә, бигрәк тә кеше хокукларын яклаучыларга һәм бәйсез журналистларга интернетның файдасын киметә. Хосусыйлык кораллары интернет кулланучыларны без документлаштырып теркәгән хокук бозулардан саклап килә иде"", ди Келли. дөньяда демократия, сәяси иреклекләр һәм кеше хокуклары торышын күзәтеп бара. Аның интернет иреклегенә багышланган быелгы хисабында дөньяда барлык интернет кулланучыларның 61 процентыннан артыгы интернетта хөкүмәтне, хәрбиләрне, итәкчеләрнең гаиләләрен тәнкыйтьләгән язмалар цензурага дучар илләрдә, һәм 58 проценттан артыгы блогерлар яки мәгълүмат һәм элемтә технологияләрен кулланучылар сәяси, социаль һәм дини мәсьәләләргә караган мәгълүматны тараткан өчен төрмәгә ябыла торган илләрдә яшәве әйтелә. Бу тикшеренү нәтиәләре интернетта цензурага иң нык дучар булган язмаларның хакимиятне тәнкыйтьләү белән бәйле булуын күрсәтә. Низаглар, коррупция, хакимияттә һәм бизнеста югары урыннар биләүче итәкчеләр турындагы язмалар, оппозиция сәхифәләре, сатира да тикшерелгән илләрнең өчтән икесендә цензурага дучар булган. Былтыр 65 илнең 37 сендә хакимиятләр хосусый ширкәтләрдән һәм интернет кулланучылардан сәяси, дини яки социаль мәсьәләләргә караган язмаларны чикләүне яки бетерүне таләп иткән булса, быел андый илләр саны 42 гә иткән.65 илнең 40 ында сәясәткә, дингә яки әмгыятькә кагылышлы язмалар өчен кешеләрне иректән мәхрүм иткәннәр. Былтыр андый илләр 38 булган.65 илнең 14 ендә 2014 елның июненнән соң интернетта күзләүне арттыру турында кануннар чыгарылган һәм аннан да күбрәк илләр күзләү иһазларын арттырган.",": ""Дөньяда интернет иреге тагын да кимеде""",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 0],6,Донъя,2226,https://www.azatliq.org/a/27330692.html,2015-10-28T01:32:59+00:00
"Йыл башынан 45 мең кеше репродуктив һаулығын тикшерткән һәм диспансерлаштырыу барышында 3799 ҡатын-ҡыҙҙа, 2492 ир-егеттә сирҙәр асыҡлаған. Ҡатын-ҡыҙҙар башлыса кесе таз ағзалары сирҙәре, күрем функциялары боҙолоуҙан интегә. Ир-атта иһә ялҡынһыныу, варикоцеле сире күп. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",45 мең кеше репродуктив һаулығын тикшерткән,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,446,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-19/45-me-keshe-reproduktiv-auly-yn-tikshertk-n-4584941,2026-02-19T13:40:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБулачак түрәләрне Казан федераль университеты каршындагы дәүләт һәм муниципаль идарә югары мәктәбе әзерләячәк. Татарстанда Украинадагы сугышта катнашучылар арасыннан дәүләт оешмаларында һәм дәүләт ширкәтләрендә эшләүчеләрне әзерләячәкләр. Моның өчен ""Батырлар — Татарстан каһарманнары"" дигән проект эшли башлаган. Ул Путин кушуы белән башлатылган ""Время героев"" федераль програмының бер төре булып тора. Беренче чиратта ""махсус хәрби операция ветераннарын"" (Украинага һөүмне Русиядә шулай дип йөртәләр — ред. ) укыту күздә тотыла. Ә хәзерге вакытта сугышта булучыларны демобилизацияләнгәннән соң гына укытачаклар, дип яза""Бизнес "". Гаризаларны 18 февральдән 30 мартка кадәр кабул итәләр. Апрельдә идарә итәргә сәләтле булып-булмауларын һәм акыл сәләтләрен тикшерүче тест узачаклар. Май ахырында иң яхшы нәтиәләргә ия булганнарын сайлап алып әңгәмәгә чакырачаклар, июньдә иңүчеләр билгеләнәчәк, июльдә укыта башлаячаклар диелә. Булачак түрәләрне Казан федераль университеты каршындагы дәүләт һәм муниципаль идарә югары мәктәбе әзерләячәк.1 июльгә кадәр Русия төбәкләрендә Украинадагы сугышта катнашучыларны укыту һәм дәүләт хезмәтенә эшкә урнаштыру програмы эшли башларга тиеш. ""Сенеж""да түрәләр өчен уздырылган семинар вакытында Русия президенты хакимиятенең югары дәрәәле хезмәткәрләре төбәкләргә шундый күрсәтмәбиргән иде. Бу програмнар ""Время героев"" федераль програмына охшаш булырга тиеш, әмма исеме башкача була ала диелде. Һәр төбәктә беренче агымда укыту өчен 30-70 кешене сайлап алачаклар. Аларның тәремәи хәлләренә игътибар биреләчәк: хөкем ителгән, фронттан качкан кешеләр алынмаячак. Төбәкләр 1 октябрьгә кадәр бу програмнарда катнашучыларның 20 процентын, 2026 елга кадәр 80 процентын дәүләт хезмәтенә эшкә урнаштырырга тиеш була. Шул ук вакытта президент хакимиятендәгеләр сугышта катнашканнарны эшкә урнаштыруга итди карарга, аларга ""яхшы вазифалар"" бирергә куша, дип сөйләгән ""Ведомости""га чыганагы. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстанда Украинадагы сугышта катнашып кайтучылардан түрәләр әзерли башлыйлар,['Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 1 1 1 0 0 1 1 0 0 0 0],6,Яңылыҡтар,1984,https://www.azatliq.org/a/tatarstanda-ukrainadagi-sugishta-katnaship-kaytuchilardan-turalar-azerli-bashliylar/33317620.html,2025-02-17T14:50:50+03:00
"Йылҡы итенә ҡаҙ майын ҡушып, ит турағыстан үткәрп, һуған, борос өҫтәгәс, бүрттрелгән дөгөнө ҡушып ебәрҙм. Йәйлгән ҡамырҙы шаҡмаҡлап ҡырҡтым, эслеген һалғандан һуң, конверт рәүешендә төрөп, манты бешергескә тҙҙм. Шулай уҡ ашағанда күңеллерәк, тағы ла йәмлрәк булһын тип, ҡайһыларын роза сәскәһе формаһында эшләнем.40 минут самаһы бшт. Баҙҙан йәй үҙм эшләгән йәшелсә икраһын сығарып ҡушып ебәреп ашауҙары үҙе бр кинәнс булды. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Манты-голубцы,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Аш-һыу,1096,https://henek.info/articles/-+-+-+/2025-08-08/manty-golubtsy-4342524,2025-08-08T10:45:00+00:00
"Казан федераль университеты. Архив фотосыфикерләрЯңа уку елы алдыннан АКШның корпорациясе Казан федераль университетына (КФУ) үз програмын куллануны томалаган. Нәтиәдә университет укытучылары һәм 50 мең студент зыян күргән. КФУда белем алучылар һәм эшләүчеләр 365, , -тан куллана һәм электрон почталарына керә алмый башлаган. Бу хакта ""Татар-информ""яза. Казан федераль университеты ректорының дигитал трансформация һәм инновация эшчәнлеге урынбасары Дмитрий Пашин-ның техник ярдәм белгечләре аңлатмасын иткергән. Бу хәл – университет ректоры Ленар Сафинга шәхси чикләүләр кертелгәнгә, АКШ хөкүмәтенең КФУны томалау турында чыгарган карарын үтәү белән бәйле булуы ачыкланган. ""Безнең 50 мең студент болытындагы почта тартмаларына керә алмый башлады. Видеоконференцияләр үткәреп булмый, бөтен методик материалларга диярлек кереп булмый"", дип сөйләгән ул. Мәгълүмат агентлыгы язуынча, университет проблемны ""бер атнада хәл итә алган"", хәзер Яндекс платформасына күчү башкарыла диелә. АКШ КФУ ректоры Ленар Сафинга каршы шәхси чикләүләрне былтыр 30 сентябрьдә керткән иде. Ул ректор вазифасына былтыр августтабилгеләнде. Аның яңа ректор итеп билгеләнүенә каршы петициячыккан иде. ""Русиянең иң борынгы университетларының берсенә әшнәлек ярдәме белән академик даирәдән булмаган кеше, зур коррупционер, сенатор Ленар Сафин билгеләнде. Русия мәгарифенең тәмам хәрабәләргә әверелүенә юл куймагыз! "" диелде мөрәәгатьтә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",КФУ ректоры Ленар Сафинга кертелгән чикләүләр аркасында 50 мең студент програмнарын куллана алмый,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1507,https://www.azatliq.org/a/32568131.html,2023-08-28T13:15:37+00:00
"Шулай итеп, ""Һәнәк""кә ярты йылға яҙылған кешегә бүләккә: Озонатор-ионизатор (һауа һәм һыуҙы сафландырыу өсөн) — 50 000 һум; Дүрт режимлы массаж ҡоролмаһы — 25 000 һум; Спортмастер магазиндар селтәренән 5 000 һумлыҡ 5 сертификат; Аҡыллы колонка; Универсаль бешергес (пекарь)! Иғтибар! Был бүләктәрҙе уйнатабыҙ ғына түгел, уларҙың береһен мотлаҡ кемдер отасаҡ! Бәлки тап һеҙҙең өлөшкә төшөр улар? Яҙылыу индексы: П2764 Ярты йыллыҡ хаҡы: ни бары 628 һум Квитанцияны ебәрегеҙ: – Электрон адрес: ; –: (адресығыҙҙы һәм аҡсағыҙҙы ебәрһәгеҙ, үҙебеҙ ҙә яҙҙыра алабыҙ); Приздар июль айында уйнатыла. Рафиҡ ағайҙан — йөҙ мең һумлыҡ бүләк, Һәнәктән — шәп юмор һәм һеҙгә рухи терәк! Яҙыл, ебәр, көт — от! Журналға ошо тура һылтанма аша үҙ аллы яҙылырға була: ..","""ҺӘНӘК""кә яҙыл да - бүләк от!",['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,748,https://henek.info/articles/ya-y-n-k-/2025-06-16/n-k-k-ya-yl-da-b-l-k-ot-4262671,2025-06-16T10:10:00+00:00
"Үткән йылдағы миҙгелдә СКА хоккей командаһында уйнаған Дамир Жафяров, Марат Хөснөтдинов һәм Марат Хәйруллин КХЛ-да мәрәйҙәр йыйыу буйынса лидер була. Барыһы ла татар-башҡорт егеттәре булғанға, шаяртып, уларҙы Чак-чак тип атайҙар. Улар араһынан Марат Хөснөтдинов — башҡорт егете. Уның бөтөн туғандары ла Башҡортостандан. Марат быйыл «Сочи»ҙа лидер позицияларында уйнай. Уйынсы менән НХЛ-да ла ҡыҙыҡһыналар. Фамилияғыҙҙан күренеүенсә, һеҙҙә татар тамырҙары бар. Был шулаймы? — тигән һорауға Марат былай тип яуап биргән: — Мин белгән бөтөн туғандарым да — башҡорттар. Татарҙар  ураһында бер нәмә лә ишеткәнем юҡ. Ләкин был фамилия Татарстанда популяр икәнен беләм. Хоккейсының туғандары Башҡортостанда йәшәй. Олатаһы менән өләсәһе Учалы районының Ҡолош ауылынан икән. — Йылына бер-ике тапҡыр уларға барырға тырышам, тик йәй көнө генә юл төшә, — ти Марат Азамат улы. — Шулай уҡ Өфөгә «Салауат Юлаев» менән матчҡа килгәндә лә осрашабыҙ. Быйыл йәй НХЛ-дың рәсми сайты лиганың һәр клубының проспекттары рейтингын баҫтырып сығара. Миннесотаның иң яҡшы проспекттары араһында Марат Хөснөтдинов өсөнсө урында тора. — НХЛ-дан күҙәтеүҙәре өҫтәмә стимул булып тора, — ти Марат. — Үҙеңде күрһәтергә, тағы ла яҡшыраҡ уйнарға тырышаһың. Мин иң яҡшы өсәү иҫәбенә эләктем, хәҙер иң яҡшы беренселеккә ынтылырға кәрәк. Ә бөгөнгө тормошо хаҡында иһә М. Хөснөтдинов былай ти: — Әле мин «Сочи» менән контракт төҙөгәнмен һәм бары тик шул клуб өсөн сығыш яһауға ғына иғтибар бүләм. Миҙгел тамамланғас, минең контракт та тамамланасаҡ. Әлегә артабан мин үҙемдең ҡайҙа буласағым тураһында уйланмайым. Өмөтлө йәш башҡорт хоккейсыһына уңыштар теләйек! Белешмә өсөн: Марат ХӨСНӨТДИНОВ. Амплуаһы: һөжүмсе. Тыуған көнө: 17 июль 2002 йыл. Тыуған урыны: Мәскәү Ҡаҙаныштары: 16 йәшкә тиклемге юниорҙар араһында Рәсәй чемпионы (2017), 17 йәшкә тиклемге юниорҙар араһында Донъя саҡырыу кубогы еңеүсеһе (2019), донъя юниорҙар чемпионатының көмөш призеры (2019), ГлинкаГретцки Кубогын яулаусы (2020), Харламов Кубогын яулаусы (2022), КХЛ аҙналығының иң яҡшы һөжүмсеһе (6 февраль 2023 йыл).",Мин белгән бөтөн туғандарым да - башҡорттар,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Спорт' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1 1 0 0],5,Спорт,2048,https://amanat.su/articles/sport/2024-11-26/min-belg-n-b-t-n-tu-andarym-da-bash-orttar-4023930,2024-11-26T10:32:00+00:00
"Соңгы елларда смартфоннары зурая баруга карамастан, кечкенә экранлы иһазлар да шактый кызыксыну уята. Моның турында ширкәтнең маркетинг бүлеге итәкчесе Грег Джозвяк белдерде. Шуңа күрә яңа экраннары кечкенә булачак. Техник сыйфатлары белән флагман 6-ка охшаячак, тик аның корпусы кечкенә булачак. Дисплей нибары 4 дюйм тәшкил итәчәк. дүрт төстә сатылачак (ак, кара, ал һәм алтын). Шулай ук, һәм селфи өчен фронталь экраннан яктырткычы да булачак. Чарада шулай ук акыллы сәгатьләре өчен яңа параметлар тәкъдим ителдеиһазның бәясе 399 дип билгеләнгән, ягъни ул барлык сатылган -нардан иң арзаны булып чыга. Журналистлар шунда ук аңа ""Ярлылар"" өчен исемен кушты. Дөрес, ""ярлы"" сүзе биредә бик образлы кулланыла, чынбарлыкта аны бары тик урта керемлеләр генә ала алачак (бүгенге доллар-сум курсы белән исәпләгәндә, бу иһаз бәясе кимендә 27 мең сум торачак). сатуга 31 мартта чыга. Апрель дәвамында иһаз йөзгә якын илдә сатыла башлаячак, шул исәптән Русиядә дә. Яңа смартфонда ачыклыгы 12 мегапиксель булган камера тора, фотосурәтләрне эшкәртү процессоры, 63 мегапиксельгә кадәр панорамалы төшерү мөмкинлеге, тиз фокус тоту, 4 видео төшерү мөмкинлеге бар. 64 ГБ хәтере булган иһаз бәясе 499 булачак. Яңа Матбугат очрашуында шулай ук яңа тәкъдим ителде. Аның да экраны чагыштырмача кечерәк - 9,7 дюйм. Техник сыйфатлары -га шактый охшаш. Шуннан тыш яңа иһазда функциясе бар - экран үзе тирә-яктагы яктылыкны бәяләп, экран яктылыгын кирәгенчә көйли. иһаз бәясе Русия акча берәмлеге белән исәпләгәндә, 52 990 сумнан булачак. Матбугат очрашуында шулай ук яңа версиясе дә игълан ителде. Блоггерлар чарада яңа ультраиңел ноутбуклар да тәкъдим ителәчәген көтте, тик чара ансыз узды. -ны тәкъдим итү:","""Ярлылар"" өчен яңа тәкъдим ителде",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,1687,https://www.azatliq.org/a/27627501.html,2016-03-22T05:50:00+00:00
"- Илһөйәр, күңелгә үтеп инерлек итеп әсәйҙәргә бағышлап йыр башҡарҙың. Аллаға шөкөр, беҙ үткән йыл әсәйемдең 90 йәшен билдәләнек. Һәр әсә лә һау-сәләмәт, оҙон ғүмерле булһын, - тине Сәғиҙулла Байегет һәм үҙенең дә әсәйҙәргә бағышланған йырын яңғыратты.",Сәғиҙулла Илһөйәрҙең концертында булған,['Дин' 'Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,252,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-01/s-i-ulla-il-y-r-e-kontsertynda-bul-an-4559599,2026-02-01T12:55:00+00:00
"Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы Ибатуллина Рената: ""Көсөк"".",Көсөк,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",118,https://amanat.su/articles/k-men-n-ash-ara-y/2024-12-06/k-s-k-4038632,2024-12-06T09:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМилли проектларга 15 млн сум бирелде, диде ул. Татар яшьләре белән эш системлы төстә алып барыла, дип белдерде Татарстан яшьләр эшләре министры Ринат Садыйковбүген Дәүләт шурасы утырышында. ТНВ каналы мөдире, депутат Илшат Әминовтатар яшьләре белән эш ничек оештырылуы турында сорады. ""Татар яшьләрен берләштереп, татар яшьләре оешмаларын анландырып, татар телен саклауда һәм алга алып баруда нинди перспективалар бар? "" дип сорады ул. ""Бу гади сорау түгел. Ул системлы алып барыла. Бер ел эчендә күп эш эшли алмыйсың. Марат Әхмәтовитәкләгән комиссия ел да татар теле, мәдәнияте үсешенә бәйле проектларны финанс яктан тәэмин итеп тора. Татар гына түгел, башка халыкларга да ярдәм күрсәтелә. Соңгы ике елда милли сәясәт юлында эш итүче яшьләр оешмалары активлашты. Бу проектларга без 15 млн сум алдык. Кыскасы, без системлы һәм предметлы эш итәчәкбез. Башка юл юк"", диде ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Яшьләр эшләре министры: ""Татар яшьләре белән системлы эш бара""",['Иҡтисад' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1032,https://www.azatliq.org/a/yashlar-eshlare-ministri-tatar-yashlare-belan-sistemli-esh-bara/32981841.html,2024-06-06T15:12:01+03:00
"Раиф Февзиевны тоткарлау""Хизб ут-Тәхрир"" эшендә гаепләнүче кырымтатар Раиф Февзиевнең тикшерү изоляторында сәламәтлеге начарайган. Бу хакта ""Кырым теләктәшлеге""нә аның хатыны Лиана Февзиеваһәм адвокат Эдем Семедляевсөйләгән. Алар әйтүенчә, начар ашатулары, медицина ярдәме булмавы сәбәпле ирнең яңа чирләре чыккан. Бер ел эчендә имамның кан басымы, йөрәк-кан тамырлары, ашказаны-эчәк тракты, нерв системы белән проблемнары туган диелә. Тикшерү изоляторында бирелгән ризык хәләл булмаганга, Февзиев туганнары ибәргәнне генә ашый. Хатыны әйтүенчә, Раиф Февзиевкә тиешле медицина ярдәме дә күрсәтелми –табиблар авыруны тикшереп тормый гына антибиотиклар билгели. Моннан тыш мәхкәмә коллегиясе Лиана Февзиевага мәхкәмә утырышларына балаларын алып килүне тыйган. ""Әгәр очрашу сорап мөрәәгать итсәк, мәхкәмә тыңлауларына балалар килмәсә генә моны хуплаячакларын әйттеләр. Ягъни әгәр балалар утырышларга килмәсә, аларга әтиләре белән тикшерү изоляторында күрешергә рөхсәт итәчәкләр. Болар бер-берсенә ничек бәйледер, белмим. Алар фикеренчә, мәхкәмә процесслары бала психикасын боза. Ә тикшерү изоляторындагы очрашу бозмыймы? "" дип сөйләгән ул. Узган елның 17 августында Русия куәт оешмалары кырымтатар йортларында биш тентүуздырган иде. Тентүләрдә биш кешене, шул исәптән Февзиевны да тоткаладылар. Аларны ""Хизб-ут Тәхрир""гә катнашлары бар дип шкләнеп, террорчы оешма эшчәнлеген оештыру яки анда катнашу маддәсе нигезендә гаепләделәр. Русия хакимиятләре ""Хиз ут-Тәхрир"" ислам фиркасен террорчы оешма дип тапты. 2014 елның язында Кырымны аннексияләгәннән соң, Русия хакимиятләре хәрәкәткә иярүчеләрне, нигездә кырымтатарларны эзәрлекли башлады. Еш кына тентүләр вакытында табылган дини әдәбиятка гына нигезләнеп, аларга каршы террорчылык турындагы маддә нигезендә инаять эшләре ачалар. Хәзерге вакытта Русия хакимиятләре террорчы эшчәнлек белән бәйләгән йөздән артык кеше сак астында, яки төрмәдә. Аларның күбесен халыкара хокук яклау оешмалары сәяси тоткыннар дип таныды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Хизб ут-Тәхрир"" эшендә гаепләнүче кырымтатар имамы Раиф Февзиевның изоляторда сәламәтлеге начарайган",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,2062,https://www.azatliq.org/a/31906572.html,2022-06-20T15:54:37+00:00
"фикерләрТатарстан язучылар берлеге идарәсе Русия тикшерү комитетының Татарстандагы идарәсе башлыгы Валерий Липскийисеменә ришвәт алуда гаепләнүче Татарстанның элекке мәгариф һәм фән министры, Актаныш районының элекке башлыгы Энгел Фәттаховны һәм 450 мең сум үзләштерүдә шикләнелүче Буа театры сәнгать итәкчесе һәм мөдире Раил Садриевны ачык хат белән чыкты. Ике мөрәәгать тә берлек сайтында урнаштырылган. Хатта Энгель Фәттахов республикада гына түгел, Русия төбәкләрендә дә билгеле шәхес булуы, аның милли мәгарифкә, әдәбият үсешенә өлеш кертүе турында әйтелә. Ул министр һәм район башлыгы булып эшләгән вакытында ""Илһам"" яшь иатчылар бәйгесе, аның тарафыннан гамәлгә куелган Гамил Афзал исемендәге әдәби премиянең яшь язучыларны ачарга ярдәм итүе искәртелә. — Республикабыз үсеше өчен көчен кызганмаган тынгысыз анлы, якты күңелле шәхес буларак, аның язмышы безне битараф калдыра алмый. Без аның намуслы кеше булуына ышанабыз, — диелә мөрәәгатьтә. Бүген язучылар берлеге идарәсендә 26 язучы, әдәбият галиме исәпләнә. Алар арасында оешма рәисе, язучы Ркаил Зәйдулла, Рәдиф Гаташ, Вахит Имамов, Әхәт Мушинскийһәм башкалар бар. Раил Садриевны яклап язылганачык хатныяклап Язучылар берелеге исеменнән оешманың рәсие Ркаил Зәйдулла имзалаган. Мөрәәгатьтә ул аны театрга йөрүдән читләштермәүне сорый. — Раил Илдар улы бар көч-егәрен куеп итиһат иткән, гомерен багышлаган театр эшчәнлегеннән читләштерелде. Бу – республикабызның театры, әдәбияты һәм сәнгате өчен дә авыр сынау булып тора. Без әлеге эшнең гадел рәвештә каралуына ышанабыз, һәм Сездән, хөрмәтле Валерий Андреевич, Раил Садриевка һөнәри эшчәнлеген дәвам иттерүдә булышлык күрсәтүегезне үтенәбез. Ул безнең республикабызның да, илебезнең дә лаеклы мәдәният эшлеклесе булып тора, диелә ачык хатта. Татарстанның элекке мәгариф һәм фән министры, 62 яшьлек Энгел Фәттаховны ике айга - 21 июльгә кадәр сак астынаалдылар. Тикшерү мәгълүматынча, 2018 елда, Фәттахов Актанышта район башлыгы булып эшләгән чакта туган авылы Чишмәдә йортын төзекләндерә башлаган. Әлеге эшне бер төзелеш оешмасы ришвәт буларак башкарган диелә. Төзекләндерү эшләре 2020 елда тәмамамланган һәм 21 млн 804 меңгә төшкән. Акча кулдан кулга бирелмәгән. Әлеге сумма ришвәт бирүче авызыннан чыккандыр, аны тикшерүчеләр әле расламаган дип яза ""Реальное время"". Басма үз чыганакларына сылтанып язуынча, сүз ""ПСК ""Спецстрой"" турында бара.20 майда Буа театры сәнгать итәкчесе һәм мөдире Раил Садриевтоткарланды. 22 майда мәхкәмә аңа карата чикләү чарасы буларак кайбер гамәлләрне тыю карарынчыгарды. Аңа театрга барырга, әлеге эшкә бәйле шаһитләр белән сөйләшергә, төнлә өеннән чыгарга рөхсәт ителмәячәк. Чикләү карары 2 июльгә кадәр гамәлдә булачак. Куәт оешмалары вәкилләре фаразынча, 2023 елда Татарстан районнарында ""Дәрвиш""не куеп йөргән чакта, кимендә өч тапкырында билетлардан килгән акчаны Буа драма театры түгел, ә Садриевның хатыны - Эльвира Садриева исеменә рәсмиләштерелгән индивидуаль эшмәкәрлек (ИП) алып барган. Шул рәвешле 450 мең сум үзләштергәннәр, дип фаразлана. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстан язучылар берлеге Энгел Фәттахов һәм Раил Садриевны яклап мөрәәгать чыгарды,['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,3097,https://www.azatliq.org/a/32967251.html,2024-05-28T13:54:12+00:00
Республиканың Бокс федерацияһы рәйесе урынбаҫары Таһир Ғәлиев ауыл мәктәбе уҡыусыларының физик йәһәттән әҙерлеген юғары баһаланы.,Рәсәй спортсылары оҫталыҡ дәрестәре үткәрҙе,['Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Спорт,129,https://bashgazet.ru/articles/sport-m-turizm/2025-12-02/r-s-y-sportsylary-o-taly-d-rest-re-tk-r-e-4493708,2025-12-02T14:30:00+00:00
"Расскажите всей стране о своих инициативах, которые делают мир лучше. От Башкортостана на сегодняшний день подано более 600 заявок. По словам министра молодежной политики республики Вито Сабирова, участие волонтёров региона в премии – это возможность заявить о себе, о своих добрых делах и проектах, внести свой вклад в общее развитие. Подайте заявку на сайте премия. мывместе. рф до 30 июня.",Прием заявок на Премию МЫВМЕСТЕ продлен до 30 июня!,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,392,https://uchbash.com/news/novosti/2025-06-26/priem-zayavok-na-premiyu-myvmeste-prodlen-do-30-iyunya-4291475,2025-06-26T12:30:00+00:00
"Бөгөн иң ҡыҫҡа көн һанала. Башҡортостан халҡы менән ҡояш алты сәғәттә илле туғыҙ минут ҡына була. Ә Мурманск өлкәһенең ҡайһы бер урындарында көн оҙонлоғо ун һигеҙ минут самаһы ғына. Атай-олатайҙарыбыҙ ҡояш торошо һәм көн менән төндөң тигеҙлеге күренештәрен тормоштағы иң мөһим байрамдарҙың береһе тип атаған. Йыл барышында ул дүрт байрамды: ике ҡояш торошон һәм ике көн менән төндөң тигеҙлеген билдәләгән. Тап ошо байрамдар игенселеккә, төҙөлөшкә, башҡа мөһим эштәргә башланғыс биргән. 22 декабрь астрономик ҡыштың башы тип иҫәпләнә. Артабан яҡты көн оҙонлоғо арта башлаясаҡ.",Иң ҡыҫҡа көн,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йәмғиәт,575,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-12-21/i-y-a-k-n-4516103,2025-12-21T09:28:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЖурналистлар ачыклавынча, бу солдатлар төрле төбәкләрдән, шул исәптән Башкортстаннан да булган. Курски өлкәсенә Украина кораллы көчләре үтеп кергәннән бирле, төбәктә мәбүри хәрби хезмәткә алынган кимендә 13 солдат һәлак булган. Моны социаль челтәрләдә чыккан некрологларны һәм медиадагы хәбәрләрне өйрәнеп, ""Вёрстка"" басмасыисәпләп чыгарган. Беренче ""срочник""ның үлеме турында украин хәрбиләре үтеп кергәч тугызынчы көнгә билгеле булган. Ул — Ростов өлкәсеннән 22 яшьлек Артём Добродумскийдиелә. Соңгы һәлак булган солдат — Краснодар краеннан 20 яшьлек Константин Захарёноктурында сугыш турында язучы пабликлар 1 ноябрьдәхәбәр иткән, әмма егетнең мәбүри хәрби хезмәт узуы әйтелмәгән. Бу хакта бары тик бер атнадан соң гынабилгеле булган. Дорбродумский — үлүчеләр арасында иң өлкәне. Иң кечкенә өч солдат 18 яшьләрендә булган: бу — Алтай краеннан Сергей Сивцов, Вологда өлкәсеннән Даниил Рубцовһәм Ярослав өлкәсеннән Валентин Шумилов. Үлгән солдатларга уртача 20 яшь булган диелә. Һәлак булучылар төрле төбәкләрдән: Башкортстан һәм Удмуртия республикаларыннан, Алтай, Краснодар крайларыннар, Белгород, Вологда, Ленинград, Пенза, Псков, Ростов, Свердлау, Чиләбе һәм Ярослав өлкәләреннән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Медиа: Курски өлкәсенә украин хәрбиләре үтеп кергәннән бирле Русиянең кимендә 13 ""срочнигы"" һәлак булган",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1344,https://www.azatliq.org/a/media-kurski-olkasena-ukrain-harbilare-utep-kergannan-birle-rusiyaneng-kimenda-13-srochnigi-halak-bulgan/33203154.html,2024-11-15T15:06:54+03:00
"Белгородта шартлау нәтиәсефикерләрРусия гадәттән тыш хәлләр министрлыгы хәбәр итүенчә, 30 декабрьдә Белгород шәһәре үзәгенә һөүм нәтиәсендә 14 кеше һәлак булган, 108 кеше яраланган. Элегрәк губернатор Вячелав Гладковике баланың үлү турында белдергән иде. Белгород өлкәсе хакимиятләре һөүмдә Украина кораллы көчләрен гаепли. Украина ягы аңлатма бирмәде. Би-би-си бүгенге һөүмне Украинага каршы сугыш барышында иң зурысы дип бәяли. Интернетта таралган видеоларга караганда, бер шартлау Собор мәйданына туры килгән. Барлыгы берничә шартлау булган - фотоларда берничә төтен баганасы күтәрелүе күренә. Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы хәбәренчә, шәһәрдә 10 ирдә янгын чыккан. Белгородта һөүм башлангач кына ракет куркынычы турында сигнал эшли башлады, кайбер кешеләр бомбадан качу урыннары ябык иде дип белдерде. Бераздан сигнал бетерелде. Киев Русиягә һөүмнәр турында берни әйтми. ""Суспильне"" украина телевидениесы үз чыганакларына сылтанып тапшыруынча, Белгородка Украина хәрбиләре һөүм иткән, алар хәрби һәм сәнәгать объектларына зыян китерергә теләгән. ""Украинская правда"" чыганагы белдерүенчә, украин армиясе хәрби объектларга һөүм иткән, ләкин Русиянең ракетка каршы тору системнары дөрес эшләмәү аркасында, ракет калдыклары шәһәр үзәгенә төшкән. Һөүм турында бәйсез мәгълүматлар юк. Владимир Путинсүзчесе Дмитрий Песков Русия президентына һөүм турында әйтелде, Русия саклану министры Михаил Мурашкоһәм министрлык вәкилләре Белгородка очты дип белдерде. Белгород өлкәсе Украина белән чиктәш, өлкә хакимиятләре ел дәвамында украин һөүмнәре турында белдереп тора. әй чик буендагы авыллардан кешеләр эвакуацияләнде. Төбәк башкаласына моңарчы дроннан очып итә иде. Белгородка һөүм омга да булган. Вячеслав Гладков сүзләренчә, бер кеше һәлак булган, 50 дән артык торак йортка зыян килгән. Брянский өлкәсе губернаторы Александр Богомазшимбә украин һөүмендә бер бала һәлак булды диде.29 декабрьгә каршы төндә Русия иң көчле һөүмнәренең берсенясаган иде. Украина хакимиятләре белдерүенчә, бу һөүм нәтиәсендә кимендә 39 кеше һәлак булган, 160 тан артык кеше яраланган. Украина кораллы көчләре командованиесы мәгълүматынча, Русия Украинага 158 ракет һәм дрон аткан. Киев, Днепр, Одесса, Запорожьеда әлеге ракетлар торак йортларга һәм сивил инфраструктура объектларына да төшкән. БМО Иминлек шурасы 29 декабрьдәге Русия һөүмен кискен тәнкыйтьләп чыкты. Русия саклану министрлыгы 30 декабрьгә каршы төндә Украинаның 30 лап дронын бәреп төшерү турында да белдерде. Алар Белгород, Брянски, Орел, Курски һәм Мәскәү өлкәләрендә бәреп төшерелгән. Белгород өлкәсе губернаторы Вячеслав Гладковүзенең телеграм-каналында язуынча, бер снаярд торак йортка килеп төшкән, анда бер ир һәлак булган. Дүрт кеше яраланган, шул исәптән 10 яшьлек бала. Барлыгы 10 лап хосусый йортка зыян килгән диде Гладков. Русия Украинага каршы сугышны 2022 елның 24 февралендә башлады. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",МЧС: Белгородка һөүм нәтиәсендә 14 кеше һәлак булган,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,2939,https://www.azatliq.org/a/32753613.html,2023-12-30T15:30:12+00:00
"Ставрополь ҡалаһында үткән Бөтә Рәсәй ""Мәктәп яҙы"" фестивалендә Башҡортостан командаһы Гран-при яулаған.","""Мәктәп яҙы""нда Гран-при!",['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],3,Хәбәрҙәр,104,https://yanshishma.com/articles/yuanysly-kh-b-r-r-/2025-04-28/m-kt-p-ya-y-nda-gran-pri-4216324,2025-04-28T15:10:00+00:00
"Беҙҙе декабристкалар тиҙәр Бөйөк Ватан һуғышы йылдары һәм ауырлыҡтар тураһында һөйләшкәндә әсәй-өләсәйҙәрҙең: Эй, балалар, беҙ кисергәндәрҙе һеҙгә күрергә, кисерергә яҙмаһын инде, тигән теләктәрен йыш иҫкә алабыҙ бөгөн. Улай ғына ла түгел, асылына ла төшөндөк шикелле. Шөкөр, бөгөн беребеҙ ҙә ул дәүерҙәге шикелле ас-яланғас ултырмайбыҙ, муллыҡта йәшәйбеҙ. Улдарын, ирҙәрен яуға оҙатып, үҙҙәре донъя арбаһына төптән егелеп тартыуҙары, ауырлыҡтарынан бигерәк яуҙағыларҙан хәбәр көтөп тилмереүҙәрен, яҡындарын юғалтыу ғазаптарын күҙ уңында тотоп әйткәндәрҙер өләсәйҙәр беҙгә был һүҙҙәрҙе. Эйе, әүәл-әүәлдән ир-егеттәрҙең иңенә яугир булыу, ил һаҡлау бурысы һалынған. Бөгөн, ир-егеттәр илебеҙ именлеген һаҡлап, махсус хәрби операция биләмәһенә юлланған саҡта, яугир ҡатындары ниҙәр кисерә лә, нисек йәшәйҙәр икән? Тап ошо һорауға яуап табыу маҡсатында махсус хәрби операцияның тәүге көндәренән өлөшләтә мобилизация сиктәрендә ил һағына баҫҡан яугирҙарҙың береһе - Руслан Фәүиз улы Ғәббәсовтың ҡатыны Эльза Елмир ҡыҙы менән әңгәмә ҡорҙоҡ. - Хәрби комиссариаттан повестка килтергәндә беҙ ҡалала инек. Ҡайтҡас, әсәйем Русланды һорап килеүҙәре хаҡында әйтте, - тип һөйләп алып китте Эльза. - Руслан 24 сентябрҙә Себергә эшкә юлланырға тейеш ине. Билет менән бергә бронь дә килгәйне. Икенсе көнөнә иртә менән, магазинға барып киләм, тип сығып китте һәм. хәрби комиссариатҡа барып, повестка тотоп ҡайтты. Мин инде шундуҡ илай башланым. Ә ул: Ярай, бронгә һылтанып өйҙә ятып ҡалдым, ти, 18 йәшлек малайҙы алып китһендәрме, мин бит Чечняны үтеп ҡайттым, нисек тыныс күңел менән өйҙә ятайым? - тип өҙөп кенә әйтте лә, йыйына башланы. Эльза, шул минуттарҙы яңынан кисергәндәй, күҙ йәштәренә күмелә. - Район хакимиәте алдында автобусҡа ултырып, ҡуҙғалғанға тиклем, бәлки китмәҫ, бронь ҡулында бит, ҡалыр, тип өмөтләндем. Өйгә ҡайтҡас, төнө буйы илап сыҡтым. Иртән торһам, температурам 39,7. 3-4 көн урындан да тора алманым. Хәлем бер аҙ еңеләйгәс, артабан нисек йәшәргә, нимә эшләргә тип уйлана башланым һәм, Руслан янда булмағас, мин улдарыма әсәй ҙә, атай ҙа булып ҡалдым, ныҡ булырға, уларҙы ҡарарға, иремә лә ярҙам итергә тейешмен бит, тигән ҡарарға килеп, үҙемде ҡулға алдым. Хәҙер дүрт йыл инде шулай йәшәйем. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында беҙҙең өләсәйҙәргә тағы ла ауырыраҡ булған бит, улар һығылып төшмәгән, донъяһын да көткән, фронтҡа ла ярҙам иткән. - Эльза, һеҙ бит районда иң беренселәрҙән булып хәрби әҙерлек үткән егеттәргә ярҙам ойоштора башланығыҙ? - Эйе. Иң башта Красноусолдан ирҙәре мобилизацияланған ҡатындарҙы бергә туплап, ватсапта Яугирҙарҙың әсәйҙәре һәм ҡатындары чатын, ә Бәйләнештә - Бөтәһе лә Еңеү өсөн тигән төркөм асып, үҙ штабыбыҙҙы булдырҙыҡ. Ҡазанда хәрби әҙерлек үтеүселәр шул кәрәк, был кәрәк, тип яҙа башлағас, улар һораған әйберҙәрҙе туплап, өс машинала Рәшит Сөләймәнов, Әлфир Рәхимов, Марат Юнысов менән бергәләп юлға сыҡтыҡ. Райондан яугирҙарға тап беҙ беренселәрҙән булып гуманитар ярҙам йыя һәм ташый башланыҡ, тиһәм дә, һис арттырыу булмаҫ. Районыбыҙ яугирҙарын махсус хәрби операция биләмәһенә оҙатҡанға тик-лем ете тапҡыр барҙыҡ беҙ Ҡазанға. Яугирҙарҙың ҡатындары бергә йыйылып та барып ҡайттыҡ. Бер барғанымда иптәш булыр тип ҡәйнешем Динар Ғәббәсовты ла алғайным. Ундағы егеттәр менән аралашып, һөйләшеп ҡайтҡас, ул да МХО-ға барырға ҡарар итте. Беҙгә уның ҡатыны Гөлнара Ғәббәсова ҡушылды. Шулай уҡ яугир ҡатыны Ольга Денисова менән икәүләп тә барҙыҡ. - Махсус хәрби операция биләмәһенә лә барып етәһегеҙ. - Эйе, унда ла дүрт тапҡыр барып ҡайттым инде. Иптәшем янына беренсе тапҡыр барғаныбыҙҙа Луганскиҙың Сватово ҡалаһы тирәһендә алыштар бара ине. Стәрлетамаҡ ҡалаһы хәрби хәрәкәттәр ветерандары ойошмаһы биргән йөк машинаһы төрлө ауылдарҙан йыйылған посылкалар менән туп-тулы булды. Ә мин үҙемдең машинала, Ольга Денисова, Лилә Әхмәтйәнова менән бергәләп барҙыҡ. Өйҙәгеләрҙең хәүефле юлға сығарғылары килмәй. Бигерәк тә әсәйем: Үҙеңде уйламаһаң, беҙҙе, балаларыңды уйла, йөрөмә, ирең ут эсендә йөрөгән дә еткән, - тип әрләп тә, өгөтләп тә бер булды. Эйе шул, беҙгә бында рәхәт, йылы, тамағыбыҙ туҡ, ә ундағылар. Уларға бит ярҙам итергә, йылы кейемдәр, һораған әйберҙәрен алып барырға кәрәк, тим. Ҡыҫҡаһы, уларҙың һүҙенә ҡарамай, баҙнат итеп юлға сыҡтым. Аллаға шөкөр, бәлә-ҡазаһыҙ ғына барып еттек. Шул беренсе тапҡыр юлға сыҡҡандан башлап әсәйем, иҫән-имен әйләнеп ҡайтыуыңды көтөп ятһын, тип доғалар уҡып, икмәк тешләтеп ҡалдыра. Әле һуңғы йыйынғанымда ул өндәшмәгәс, бәй, икмәгемде тешләтмәйһеңме ни, тип үҙем һорап алдым. Красноусолдан беҙ өс ҡатын: мин, Ольга Денисова һәм Гөлнара Ғәббәсова машинабыҙға ут эсендә йөрөгән ирҙәребеҙ, яҡташтарыбыҙға тип әҙерләнгән посылкаларҙы тейәп, бергәләп тә, айырым-айырым да МХО биләмәһенә юлланабыҙ. Әйткәндәй, күптән түгел генә маскировкалау селтәре, башҡа әйберҙәр тейәп Гөлнара барып ҡайтты. Шуға ла беҙҙе Ышаныслы тыл штабының көмөш ирекмәндәре беҙҙең декабристкалар, тип йөрөтәләр. Яугирҙарға кәрәкле әйберҙәр, ярҙам йыйғанда халыҡтың әүҙемлегенә, ярҙам итергә тырышыуҙарына һоҡланам. Шул тиклем дә ихлас, ярҙамсыл беҙҙең ра-йон халҡы. Йәшник-йәшник әйбер тултырып ҡайһы ауылдан ғына килеп етмәйҙәр. Кемдер аҙыҡ-түлек, кейем, башҡа кәрәк-яраҡтар килтерһә, икенселәре аҡсалата ярҙам итә. Аҡса тигәндән, нисәмә тапҡыр гуманитар ярҙам алып барһаҡ та, беҙ бензинға тип башҡаларҙан аҡса йыймайбыҙ, барыһы ла үҙ иҫәбебеҙҙән. Ундағы яҡташтарыбыҙҙың нисек шатланғанын күрһәгеҙ! Уларға шундай шатлыҡ-һөйөнөс алып килеүеңә шатланып, илай-илай посылкаларҙы таратаһың, - был турала һөйләгәндә Эльзаның күҙҙәре йәнә йәшкә тула. – Шулай ныҡ, ҡатҡыл булып күренһәм дә, асылда илаҡ ҡына мин. Бер барғанымда ҡумталарҙы асып ултырған бер егет Ребята, тут конфеты, сладости! тип шатланып ҡысҡырып ебәрҙе һәм уны шундуҡ уратып та алдылар, кемелер тиҙ генә сәй ҡайната башланы. Ут эсендә йөрөгән ҡурҡыу белмәҫ ҡыйыу ир-егеттәрҙең кәнфит-тәмлекәстәргә сабыйҙарҙай һөйөнгәндәрен күҙ алдына килтерегеҙ әле. - Ә бына гуманитар ярҙам туплауҙа, алғы һыҙыҡтағы егеттәр һораған әйберҙәрҙе алыуҙа кемдәр ярҙам итә? - Тәүге йылдарҙа, юғарыла әйткәнемсә, үҙебеҙ Бөтәһе лә Еңеү өсөн штабы төҙөп, район буйынса килтерелгән посылкаларҙы шунда туп-лай инек. Һуңынан Өфө ҡалаһындағы Ышаныслы тыл ирекмәндәр штабы менән берлектә эшләй башланыҡ. Яугирҙарҙан заявка килеү менән Өфөләге штабҡа һәм район ирекмәндәренә мөрәжәт итәбеҙ. Өфөнән ярҙам тос, әлбиттә, тап улар беҙгә буржуйкалар, генераторҙар бүлде. 2 Булатҡа заявка булғас, береһен алырға Дәүләт Думаһы депутаты Динар Ғилметдинов ярҙам итһә, икенсеһен Өфөләге Ышаныслы тыл штабы бирҙе. Шулай уҡ районыбыҙҙағы Ышаныслы тылдың ныҡлы ярҙамын тоябыҙ. 21 августа МХО биләмәһенә барғанда исемле посылкаларҙан тыш тап көмөш ирекмәндәр үргән маскировкалау селтәрҙәре, шәхси гигиена әйберҙәре, эске кейемдәр, бик күп консервалар, тәмле-татлы күстәнәстәр, балаларҙан хаттар һәм башҡа бик күп әйберҙәр тейәнек. Юғарыла әйткәнемсә, районыбыҙ кешеләре бик ярҙамсыл. Һәм уңайлы мәлдән файҙаланып, уларға иптәшем Руслан һәм уның хеҙмәттәштәре исеменән барыһына ла рәхмәт әйтке килә. - Яҡын арала тағы ла МХО биләмәһе-нә барырға йыйынмайһыңмы? - Әлегә юҡ, сөнки ошо көндәрҙә тормош иптәшем ҡыҫҡа ваҡытлы ялға ҡайта. Кире юлланғанда инде йыйылған посылкаларҙы үҙе тейәп алып китәсәк. Башҡалар ҙа машина менән ҡайтһалар, кәрәкле бөтә әйберҙе үҙҙәре тейәп ала. Ялдары бөткән егеттәр менән бергә беҙҙең дә МХО биләмәһенә юлланған саҡтар булғылай. Ә әлеге көндәрҙә мин иптәшемде ҡаршыларға әҙерләнәм. Атайҙарының ҡайтырын белгәс, балаларҙың шатланғанын күрһәгеҙ! Февралдән бирле ҡайтҡаны булманы бит, һағынғандар. Телефон аша һөйләшеп торһалар ҙа, эргәләге һымаҡ түгел бит инде. Төрлө пландар төҙөйҙәр. (Мәҡәлә баҫмаға әҙерләнгәнсе, Руслан Ғәббәсов яҡындары янына ҡайтып етте - ред. ) - Балаларығыҙ менән дә таныштырып үт әле беҙҙе. Атайҙарының МХО-ға китеүен нисек ҡабул иттеләр? - Богдан һәм Родион исемле ике улыбыҙ бар. Олоһо - 5-се, бәләкәйе 3-сө класта уҡый. Тырыштар, ярҙамсылдар. Богдан гитара, инглиз теле һәм тегеү (! ) түңәрәгенә йөрөй. Шул тиклем тегеү менән булырға ярата, ҡулы ла килешеп тора. Атаһына, уның хеҙмәттәштәренә әллә күпме бүләк-талисмандар тегеп ебәрҙе. Родион инде инглиз теле, дзю-до түңәрәктәренә йөрөй. Бынан тыш аҙнаһына ике тапҡыр ҡалаға - скрипка түңәрәгенә йөрөйбөҙ. Башта улар атаһын эштә тип уйланы, ай ярым - ике ай самаһы үткәс, һағынып илай башланылар. Һуңынан ипләп кенә Русландың ҡайҙалығын аңлаттым. Шулай ҙа, бәйләнешкә сыҡмай торһа, кәйефтәре төшөп, борсола башлайҙар. Ул саҡта ла, унда элемтә насар, бәлки, зарядкаһы ла бөткәндер, тип йыуатам. МХО биләмәһенә барырға йыйына башлаһам инде, йүгереп йөрөп әйберҙе йәшниктәргә тултырырға, машинаға тейәргә ярҙам итәләр. Балаларым ғына түгел, әсәйем Фәнүзә менән атайым, ҡәйнәм Фәнисә Фәнис ҡыҙы ла ныҡлы таяныс-терәгем. Алыҫ юлға сыҡҡанда балалар янында улар була. Шуға ла уларға бик рәхмәтлемен. Ошонда яугирҙарҙың ғаиләләренә һәр яҡлап даими ярҙамдары һәм хәстәрлектәре өсөн республика Башлығы Радий Хәбировҡа, район хакимиәтенә, Ватан һаҡсылары фондына рәхмәт әйтке килә. Районда үткән һәр сараға саҡыралар, ниндәй ярҙам кәрәген белешеп торалар. Балалар ҙа һәр саҡ иғтибар үҙәгендә. Ә инде нисек донъя көтөүебеҙгә килгәндә, зарланмайбыҙ. Элекке заман түгел бит. Күп яугирҙарҙың ҡатындары үҙҙәре машина йөрөтә, йорттарында уңайлы шарттар. Балалар янда. Тиҙерәк именлек, тыныслыҡ урынлашып, барса ир-егеттәр иҫән-имен булып, ғаиләләре, ата-әсәһе, ҡатыны, балалары янына әйләнеп ҡайтһын ине. - Эльза Елмир ҡыҙы, яҡташта-рыбыҙға ярҙамығыҙ, ихлас әңгәмә өсөн рәхмәт. Ысынлап та, бөгөн барыбыҙҙа ла бер теләк: махсус хәрби операция тиҙерәк тамамланып, илебеҙҙә именлек, һиллек урынлашһын. Мәрхәбә Собханғолова. ""Табын"" гәзитенән","""Повестка тотоп ҡайтты""",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],5,Мәҙәниәт,9601,https://shonkar.com/articles/culture/2025-11-16/povestka-totop-aytty-4468824,2025-11-16T09:55:00+00:00
"Рөстәм Миңнеханов Халыкара урыс теле көне уңаеннан чыгыш ясый, 6 июнь 2022Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов урыс теле яклауга мохта дипбелдерде. Бу турыда ул 6 июньдә, Халыкара урыс теле көне уңаеннан котлау сүзендәәйтте. Узган атна урыс халкының милли бәйрәме – Каравонга килгәч Миңнеханов ""урыс мәдәнияте – илебезнең нигезе"" дип белдергән иде. Ни өчен мондый белдерүләр нәкъ менә хәзер ясала? Милли мәсьәләләрдә юл куюларга бәйле яңалыкларны даими ишетеп торган татар әмгыятен мондый сүзләр аптырашта калдырды. Берничә атна элек кенә Татарстан президенты каршында урыс теле комиссиясе төзеләчәге билгеле булды, ә шундый ук татар теле комиссиясе ""татар теле һәм туган телләр комиссиясе"" итепүзгәртеләчәк. 2023 елның 1 гыйнварыннан ""Татарстан президенты"" атамасы да бетерелә, моңа әзерләнү өчен ярты ел вакытбирелә. Ни өчен Рөстәм Миңнеханов хәзер мондый белдерүләр ясый, гәрчә элек халык алдында мондый сүзләр әйткәне юк иде. Моңарчы башка республикаларның милли элитасы Татарстанга һәм татарларга гел ак көнләшү белән карады, башка бер генә республиканың беренче заты да халык алдында чыгыш ясаганда туган телендә сөйләргә батырчылык итми һәм моны башкалардан да таләп итми. Урыс мәдәниятен ниндидер өстенлекле, илдәге төп мәдәният итеп күрсәтү федераль дәрәәдә башланды. Татарстанда урыс мәдәниятенә хөрмәт һәрвакыт булса да, мондый сүзләр моңарчы ишетелми иде. Урыс мәдәнияте һәм урыс теле – илебезнең нигезе дигән сүзләр милли республика итәкчеләре тарафыннан мөгаен беренче мәртәбә әйтеләдер, һәм дә бу — ике ел элек федераль конституцияне үзгәртү нәтиәсе.2020 елда конституцияне үзгәрткәндә, анда 68 нче маддә барлыкка килде, бу маддәдә""Русиянең барлык ирләрендә дәүләт теле – дәүләт коручы халык теле буларак, урыс теле""диелә. Ягъни, урыс мәдәнияте дә, урыс халкы да – илнең нигезе дигән фикерләр шушы үзгәрешләр белән бәйле барлыкка килде. Татарстанга килгәндә, республиканың хакимият элитасы хәзер тозакта утыра, бу тозакны үзе кормаса да, аңа керергә ул иңел ризалашты. Бу тозак – икътисади мөмкинлекләр хакына Татарстан һәм татар халкының сәяси хокуклары өчен көрәшүдән тулысынча баш тарту. Моны 2005 елда Казанның мең еллыгын бәйрәм итү белән бәйлиләр. ""Татарстанның сәяси лояльлегенә алмашка инфраструктур ресурслар өчен ярышта катнашу мөмкинлеге бирү"" дигән шартлы модель нәкъ шул чорда гамәлгә ашырылды. Башкача әйткәндә, Татарстанга суверенитет, федерализмга кагылышлы сәяси амбицияләрегезне калдырыгыз һәм моңа бөтенләй кысылмагыз, сәясәтне үз өстебезгә алабыз, диделәр. Моңа алмашка – икътисадыгызны үстерегез, төзегез, көчегезне шунда юнәлтегез, шул рәвешле бер үк вакытта федераль финанс ярдәме яки инфраструктур кредитлар рәвешендә салымнарның бер өлешен кире кайтарырсыз, янәсе. Татарстан элитасы моңа килеп капты, чөнки бу вакытка ул, шул исәптән республика эчендә икътисади активларны куллану һәм хосусыйлаштыру хисабына да, илнең сәяси системына берләшкән иде. Шуңа күрә Татарстан системында идеологияне, сәясәтне чын-чынлап аңлаучы кешеләр калмады. Аларга алмашка ""хуалык эшләре белән шөгыльләнүчеләр"", ""завхозлар"" килде. Республикада сәясәт үлде, андый белгечләрнең кирәге дә калмады. Шуңа күрә хәзер шул ук Рөстәм Миңнехановка кайда, ничек, нәрсәне сәяси яктан дөрес итеп әйтергә киңәш бирерлек кеше дә юк, сәяси стратегия турында сүз дә була алмый, ул юк. Бу 24 февраль башланган ""махсус операция"" вакытында да күренде. Миңнеханов очрагында азмы-күпме аңлашыла әле – монда систем маневр өчен урын калдырмый, ә менә Мәскәү сәясәтен берсүзсез хуплаган һәм үз белдерүендә рәсми пропаганда сүзләрен кулланган Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллинныңавабыбик сәер булды. Югыйсә дини дәрәә аңа почмакларны урап, чама белеп сөйләргә мөмкинлек бирә бит. Татарстан диния нәзарәтенең республика президенты аппараты тарафыннан идарә ителүе аңлашыла, димәк идеологик белдерүләрне дә, гомуми эшчәнлек юнәлешен дә бер үк кешеләр тормышка ашыра. Асылда, хәзер Татарстан элитасы инерция белән бара. Аның, Русия хакимиятендәге барлык элитаныкы кебек үк, киләчәкне күзаллавы, федераль үзәк белән мөнәсәбәтләрдә мөстәкыйльлеге юк. Сүз уңаеннан, Татарстан элитасы бу мөнәсәбәтләрне ""Ростех"" башлыгы Сергей Чемезовкатаянып кормакчы иде. Чүп яндыру заводлары төзегәндә Татарстанны пилот төбәкләр арасына кертү тырышлыгы да шуннан килә, бу заводларны төзү – нәкъ менә ""Ростех"" проекты. ""Ростех""ның Кам АЗга зур игътибар бирүе, Миңнехановны ""Туполев"" корпорациясе башлыгы итеп сайлап кую да шуннан килә. Кайбер сәясәт белгечләре Русия вице-премьеры Марат Хөснуллинһәм Татарстан арасындагы бәйләнешләрне искә алып шартлы рәвештә ""татар фиркасе"" турында сөйли. Әмма бу шартлы ""татар фиркасе"" бернинди идеологик фикер дә тудырмый, аның үз субъектлыгы да, Татарстан яки татар халкы мәнфәгатьләрен якларга әзерлеге дә юк. Ә ""сәясәтне икътисадка алмаштыру"" тозагы акрынлап кысыла бара, ул нинди дә булса маневрга урын калдырмый. Үз идеологияң, теләгән образың булмаганда берни дә килеп чыкмаячак. Ә идеология юк — аны хуплардай, кирәк булганда әйтеп ибәрердәй, төзәтердәй кешеләр юк. Бу урыс телен һәм мәдәниятен якларга кирәк дигән сәер белдерүләр дә шуннан килә. Татарстан каршында килеп туган проблемнарны берничек тә хәл итмәү дә шуның аркасында. Домино принцибы шикелле: берсе аркасында икенчесе, аннан өченчесе килеп чыга. Бүгенге көндә Татарстан хакимияте элитасында милли юнәлеш өчен авап бирердәй һәм шул ук вакытта сәяси мәсьәләләрдә идеологик яктан нык әзерлекле кеше юк. Татарстан президенты каршында туган телләр комиссиясе бар, аны Марат Әхмәтовитәкли. Бу комиссияне төзегән вакытта аңа республика эчендәге татар милли мәсьәләләрен хәл итү хокукы бирелде. Милли шураны һәм Дөнья татар конгрессын итәкләүче вице-премьер Васил Шәйхразиевка Татарстаннан читтә яшәүче татарлар белән бәйләнештә булу йөкләнде. Әмма бу затларның һөнәри эшчәнлекләре һәм белемнәре аркасында кирәкле идеологик ""багажы"" юк. Гади генә итеп әйткәндә, бу кешеләр беркайчан да сәяси яки идеологик мәсьәләләр белән шөгыльләнмәгән, ә югары дәрәәле түрәләр булган. Шуңа күрә алар милли проблемнарны да хәл итә алмый, идеологик фикерләр тудырып, аларны дәүләт дәрәәсендә тормышка да ашыра алмый. Чынлыкта бу татарга кагылышлы бар мәсьәләләр өчен авап бирә торган, формаль яки формаль булмаган вәкаләтләргә ия бер кеше булырга тиеш. Бу кеше татар зыялылары яки белгечләр арасыннан чыккан, милли мәсьәләләрне аңлаган һәм аларның ничек хәл ителүен белгән кеше булырга тиеш. Башкортстанның беренче вице-премьеры Азат Бадрановнымисалга китереп була, Башкортстан башлыгы Радий Хәбированы милли мәсьәләләр өчен авап лыитеп билгеләде. Аны төрле яклап тәнкыйтьлиләр, әмма идеология өчен бер кешене билгеләп, аңа вәкаләтләр бирү – дөрес әйбер. Татарстанда исә рәсми затларга идеологиягә, милли мәсьәләләргә кагылышлы дөрес киңәшләр бирердәй кеше яки тармак юк. Миңнехановның урынсыз белдерүләре шуннан килә. Идеологик үзәкнең булмавы татар милләте мәнфәгатьләренә генә түгел, инде күренгәнчә, Татарстан хакимияте элитасы мәнфәгатьләренә дә бәрә. Айрат Арсланов""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыраЯзманың оригиналы: . Реалии Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Ни өчен Миңнеханов урыс телен һәм мәдәниятен яклауга кереште,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 1 1 0 1 0 1 0 1 0 0],8,Комментарийҙар,7123,https://www.azatliq.org/a/31884078.html,2022-06-06T11:00:17+00:00
"Зөләйха ролендә Чулпан ХамматоваАпрельдә Русия федераль каналында күрсәтелгән Гүзәл Яхина әсәре нигезендә төшерелгән ""Зөләйха күзләрен ача"" сериалы 2020 елның беренче яртысында Русиядә иң популяр сериалбулган. Сериаллар рейтингын Кино. проекты төзегән. Популярлык күрсәткечләре буларак сериал турындагы сәхифәләрне караулар саны һәм яңа чыккан сериалларга тамашачы куйган бәяләр алынган. Икенче урында ""Триггер"" психологик сериалы, өченче урында Паоло Соррентиноның ""Яңа Папа"" драматик сериалының икенче сезоны диелә. Элегрәк хәбәр ителгәнчә, ""Зөләйха күзләрен ача"" китабы Русиядә 1992 елның 12 июненнән соң язылган китаплар арасында иң популяр әсәр дип табылган. ""Зөләйха күзләрен ача"" телесериалы Россия 1 каналында атна ярым дәвамында барды һәм 22 апрельдә тәмамланды. Беренче сериясеннән үк фильмны тәнкыйтьләүчеләркүп булды. Сериалның ахыры китап ахырыннан бераз аерылды. Зөләйханың Мортаза исемле оныгы туды, улы Йосыф Казанга кайтты. Русия төбәкләрендәге татар милли-мәдәни мохтариятләр ""Зөләйха күзләрен ача"" китабы һәм сериалында ""бозып күрсәтүләргә рәсми бәя бирүне"" сорап Милли шура рәисе Васил Шәйхразиевкамөрәәгать язды. Алар фильмны ""Татарстанның 100 еллыгына ясалган провакация"" дип атады һәм аны күрсәтүне тыюны таләп итте. Сериалга каршы шулай татар әмәгать эшлеклеләре бертуган Нәфисһәм Рафис Кашаповлар, Русия мөселманнары дини ыены мөфтие Әлбир Кргановүз фикерләрен иткерде.","Кино. : ""Зөләйха күзләрен ача"" – Русиядә иң популяр сериал",['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[0 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0],4,Яңылыҡтар,1394,https://www.azatliq.org/a/30758463.html,2020-07-31T08:30:32+00:00
"С 8 по года в российских школах пройдет «Урок цифры» по теме «Путешествие в микровселенную: квантовые вычисления и медицина будущего». Организаторами проекта «Урок цифры», реализуемого в поддержку федерального проекта «Кадры для цифровой экономики» национального проекта «Цифровая экономика», являются АНО «Цифровая экономика» совместно с Минпросвещения России, Минцифры России, в партнерстве с ведущими российскими технологическими компаниями.","Школьникам расскажут о применении квантовых технологий в медицине, а также профессиях будущего на стыке физики, биологии и химии",['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,444,https://uchbash.com/news/novosti/2024-04-04/shkolnikam-rasskazhut-o-primenenii-kvantovyh-tehnologiy-v-meditsine-a-takzhe-professiyah-buduschego-na-styke-fiziki-biologii-i-himii-3715186,2024-04-04T17:38:28+00:00
"Йөрәк сере Яратам бит, нишләйем? ! Еләктәй бешкән матур йәшлегемдә бөрөләнгән мөхәббәтемде һағынып хәтерләп, ҡулыма ҡәләм алдым. Яратам, тип хисләнеп йөрөгән мәлдәрем. Һөйөүемде белдерер минуттарҙы күҙ алдына килтереп, хыял донъяһына сумам. Их, Хоҙайым, беҙҙе ҡауыштырып, бергә итә генә күр инде! Һиңә тәү тапҡыр һирпелеп ҡараған минуттарҙан алып ошо теләк менән йоҡоға талам һәм шул хыял менән күҙҙәремде асам. Ихласлап һораған теләк ҡабул була, тигәндәре дөрөҫтөр. Бер кис егетем үҙемде оҙатырға килде. Күктәге йондоҙҙарҙы һанап таң аттырҙыҡ, йәнә осрашырға килештек. Ошолай көн дә осрашып-һөйләшеп йөрөп, йәйҙең үткәне һиҙелмәй ҙә ҡалды. Егетемдең каникулы бөтөп, ҡалаға уҡырға китергә ваҡыты етте. Ул ҡалаға китһә лә, арабыҙ һыуынманы. Хат алыштыҡ, үҙе лә ай һайын мин тип йән атып ҡайтып төшөр ине. Был арала атай-әсәйебеҙ ҙә үҙ-ара ҡоҙа-ҡоҙағый булышып, ҡатышып йәшәй башланы. Мине лә килен тип йөрөтәләр. Шулай, яҙғыһын өйләнешәбеҙ, тип йөрөгәндә ҡапыл ҡара ғәйбәт арабыҙҙы боҙҙо. Алтын балдаҡтар, ап-аҡ туй күлдәге, туй ҡайғыһы китте. Яҙмыш тигәндәре икебеҙҙе ике ярға ташланы. әйеп үҙемдә лә булды. Уҡыған ерендә йөрөгән ҡыҙы бар, тигән хәбәрҙе ишетеп, һөйгәнемде кире ҡаҡтым, кеше үҙенә ышандым. Ул ғына ла түгел, оҙаҡ уйлап тормаҫтан, башҡа берәүгә тормошҡа сыҡтым. Ә үҙем ғүмер буйы уны ағынып, көтөп, үкенеп йәшәйем. Уның менән бер төн үткәрһәм, йылы ҡосағында таң аттырһам ине, тигән бойомға ашмаҫ хыял менән янам. Мөхәббәтем ошондай оятһыҙ ҙа, ғазаплы ла хәтирәләр менән алмашынды. Был уйҙарымдан балам тыуғас та арына алманым. Ирем эсеп ҡайтһа, рәнйетһә, әлеге теләгем уғата көсәйә. Зинһар, ҡылығымды аҙғынлыҡ тип битәрләмәгеҙ! Яратам бит, нишләйем? ! Ул бер көн килһә, ҡосағына ташланырмын, ярһып-ярһып үбермен кеүек тойолоп китә. Күрәһең, татылмаған һөйөү, кисерелмәгән хис-тойғолар ялҡыны ошолор. Юҡ, күңелемдә, йөрәгемдә нисә йылдар һүнмәгән һөйөү ҡуҙылыр был. Их, бер күрешеп өйләшергә, аңлашырға ине. Һуң шул. Һин дә, мин дә тыуған ауылыбыҙҙан, хатта районыбыҙҙан ситтәбеҙ. Шулай ҙа ҡасан да булһа бер осрашыуыбыҙға ышанам. Мин һине элеккеләй, хатта тағы ла нығыраҡ яратам! Ә ин? Үҙеңде күрһәм, ошо һүҙҙәрҙе мең тапҡыр ҡабатлармын кеүек. Әллә һинең сит милләттән булған ҡатының миңә ҡарата һөйөүеңде юйҙымы икән? Яҙмышҡа үтенесем шул: теләә, ыуға, теләһә, утҡа һалын, тик һинең менән осраштырһын! Шул өмөт менән йәшәйем. Бер мәл ҡыйыуланып китеп, ҡатының барыбер башҡортса аңламай, уҡый алмаҫ, тип һеңлеңдән адресыңды һорап алып, хат та яҙырға уйлағайным. Хәҙер шуға аптырайым, нисек баҙнат итмәк кәрәк? Ә йөрәк үҙенекен итә, нишләргә лә белгән юҡ. Хистәр, күңел көндән-көн иңә нығыраҡ тартыла. Хыялым, уйҙарым тик инең хаҡта. Күңелемдәге серҙе һеҙҙең менән уртаҡлашмайынса булдыра алманым. Уйҙарымды ҡағыҙға төшөргәс, гүйә һөйгәнемдең үҙе менән өйләшкән кеүек булып китте. Сөнки ир ҡатыны, бала әсәһе булып йәшәп ятһам да, эсем тулы ут минең. Кисерештәремде бер кемгә лә һөйләй алмайым бит. Һөйгәнемдең мине онотоуына ышанмайым. Ә, бәлки? «Юҡ, юҡ, ҡатынымды өйәм! » – тип әйтә күрмә, зинар. Ул үҙҙе ишеткәнсе үлеүең мең артыҡ. Күңелем иҙә, мине күрһәң, һин улай тип әйтмәйәсәкең. Осрашыуыбыҙҙы хыялымда ғына күҙ алдына килтерәм. Ошолай ҡасан да бер күрешеребеҙгә өмөтләнәм. Әгәр һиңә ошо юлдарҙы уҡырға тура килә, моғайын, үҙ үҙең тураында барғанды аңларың кеүек. Яуабыңды әм үҙеңде көтөп ҡалам. Фәниә. ""Шоңҡар"" журналы сайтынан",Күңелемдәге серҙе һеҙҙең менән уртаҡлашмайынса булдыра алманым.,['Башҡортостан' 'Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0],4,Йөрәк дәрестәре,3351,https://bashkizi.ru/articles/y-r-k-d-rest-re/2025-05-27/k-elemd-ge-ser-e-e-e-men-n-urta-lashmayynsa-buldyra-almanym-4252395,2025-05-27T16:02:00+00:00
"Кисә, Стәрлетамаҡ ҡалаһында, Советтар Союзы Геройы Семен Егорович Авдошкин иҫтәлегенә, үҫмер егеттәр һәм ҡыҙҙар ҡатнашлығында, самбо турниры уҙғарылған. Был сара 1975 йылдан башлап, йыл һайын Еңеү көнө алдынан, була. Быйыл республиканың төрлө тарафтарынан килгән 120 үҫмер үҙен ошо спорт өлкәһендә һынап ҡараған. Бындай саралар Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙарының исемен мәңгеләштереү, йәш быуынға илһөйәрлек, телһөйәрлек тәрбиәһен биреү өсөн әһәмиәтле. Фото интернет селтәренән алынды. Победа 80",Советтар Союзы Геройы иҫтәлегенә,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Еңеү,492,https://shonkar.com/articles/pobeda-80/2025-05-05/sovettar-soyuzy-geroyy-i-t-legen-4223578,2025-05-05T14:19:00+00:00
"Баҙыян байрам булдырмаҡсы. Барыйға барғанына байтаҡ булғанына бағышлап - Быяла байрамдары бит. Барыйы бурылдай: бесән булмағас, байрам булмай. Бер Беларусь та бесәндәре булманы бөгөнгәсә. Боҙ-борсағы бигерәк борсой. Бар байлығың баҡсала булғас, борсолаһың. Бөгөн бына бар булған баҡса байлыҡтарын болғаны. Баҙыян, бисара, баҡсаһынан биҙрәләп борсаҡ бырғатты. Был багудаһы быйыл быйтандапмы-быйтандай. Болот та болот. Башта булманы. Бесән башланғайны, башланы был да. Бесән бакуйҙа, бесәнлеккә барып та булмай, батҡаҡ. Беларусь та батҡан. Барый барып бакуйҙарын болдалап биргән борсаҡҡа. Бурһыған бакуй бесәнгә бармай, билдәле. Бүтән берәй бесәнлек барлар Барый. Башмаҡтары бар, быҙауҙары, бүтәне. Барыһы биш баш. Баҙыяны баҡсаһында бил бөгә. Бар белгәне баҡса. Бурылдаһа ла, былтырғы баҡса байлығы быйыл да бар. Балалары булыша. Бытылдап бәләкәсе лә баҡсала. Бәрәңгеләре байтаҡ. Баҡсала барыһы ла бар. Бутбылдарында, баҙҙарында байлыҡтары. Бәрәңгеһен биҙрәләп баҙарға ла бара. Бөгөн дә барҙы. Бәрәңге байтаҡ булһа ла, Баҙыяндыҡы баҙҙыҡы бит. Байтаҡ болло булды. Балаларына, Барыйына башмаҡтар, башлыҡтар, бирсәткәләр булды. Баҙыян былай бирсәткә бәйләй, баҙарҙыҡы ла бара балаларға. Бигерәк бөтөрәләр бит. Барыйы быртандап, бурылдап бер булды: бутты Баҙыян - баҙар бисәһе, баҡсаһын барламай, баҙарҙа бутала. Баҙар бирсәткәһе биргәс, бурылдауы баҫылды. Бала бит Барый ҙа. Баҙарҙа буш бирмәйһең бит, бол була. Барый быртандаһа ла, барыр Баҙыян. Балалары бына-бына балалар баҡсаһына барыр. Бәлтәһе, быймаһы, башҡаһы – барыһы баҙарҙа. Бармай булмай. Барыйы былай бик башлы башҡорт. Бол булдыра. Бесәне борсой, бурылдауы борсолоуҙан. Бар белгәне – бесән. Бик булмаһа, бураһын башлар. Барый бик булдыҡлы бит, буш булыу Барыйға бармай. Былтыр бетонын, башына барыһын барлағайны. Быйыл бураһын баҫтырыр. Балдары ла бар. Баҡсала быжылдап-быжылдайҙар. Быйыл бал бик булмаҫ. Борсағы, башҡаһы бөтөрҙө. Безелдәүектәр бик болданманылар. Былай борҙолар. Балаларға баллы бауырһаҡҡа булды. Булғанына – бәрәкәт. Былтырҙан бер бидон бар. Баҙ буш булмаҫ. Бәрәңге, башҡа байлыҡ булыр. Бер башмаҡтарын бартерға бирерҙәр. Бураның башына. Бына бесәне булһа, барыһы булыр. Борсағы бер бөтөр, бәлки. Бөтмәһә, бөттө. Башмағы ла, башҡаһы ла – баҙарға. Бесән булмаһа, башмаҡ-быҙауҙы болдалап бөтөлөр. Бер баш булһа - булды. Бәрәңге, былтырғы бесән бер башҡа буйтым булыр. Барый Баҙыянына бик быртандамаҫҡа бойороп, бесәнгә барырға булды. Бакуйҙары бурһыһа ла, барыбер, бармай булмай. Башҡа берәй бесәнлек булыр, бәлки. Беларусьы боҙолмаһын да бынау борсағы булмаһын. Башҡаһы Барыйса булыр. Баҙыян бәлеш, бәрәмәс бешерә башланы. Берыңғай бауырһаҡ баҫты. Билмән дә бөктө. Былау, бишбармаҡ та булыр. Барыйҙың бажалары – Бикбулаттар, Батырҙар, биръяҡтан Басирҙар, Билалдар булыр байрамда. Бесән булмаһа ла, барыбер байрам байрамса булһын. Боҫо борҡоған бишбармаҡ, быуы бөрккән бәлештәр, бәрәмәстәр, билдәмә, билмән, бәшмәк, баллы бауырһаҡтар – Баҙыян булдырҙы барыһын да. …Бесәнле Беларусьта Барый былай боролдо. Быйылғы болғаҡта барына, булғанына – бәрәкәт. Беларусьтан борҡоп бесәй болдорға боҫто. Баҙыян болдорға барып баҫты. Барыйының бите боҙолмаған, бесәне бар бит. Баҙыяндың да битендә бәхет балҡыны. Барый бөҙрә башын бороп биҙәнгән Баҙыянға баҡты. Бисәһе бигерәк бөтмөр, булдыҡлы, баҫымсаҡ, барыһын барлап, булдырып бара, бурылдап бурһымай. Быйтанлап, бисураланып бимазаламай. Барый бесән башындағы баһырауҙарын, бағаналыҡтарын бырғатҡас, Баҙыян бесән бушатышырға ла булышты. Балалар ҙа буталанған булды. Буйтым бесән бушаттылар. Барый балауыҙҙай булды, бите бәхеттән балҡыны. Бер ыңғай Бетерәнән бәрҙе, бағры бығауҙаған. Байрамға батыр. - Быйыл бесән бил быуарҙан. Бүтән боҙ-борсағы булмаһа, байтаҡ булыр. - Бигерәк бөтмөрһөң, Барый. Бынауындай бесән булғас, барына бәрәкәт. – Баҙыян баҙнатһыҙланманы, Барыйына булыша-булыша бытылданы. - Бисәм дә бик булдыҡлы бит. – Барый ҙа булдырҙы. - Байрам байрамса булыр. Бәлешем беләү булмаһа. Бишбармаҡ беште. Бал балы бер батман. - Баҙыяным, бәғерем, бауырым, бөйөрөм, бергенәм, бөрләтәүем… - Барый, бытылдама, балалар бар бит. - Балалар ҙа белһен Баҙыянымдың булдыҡлы, бер генә булыуын. - Барый, билең биртенмәһен бесән бушатып. - Биртенмәҫ, биртенһә, Баҙыян баллар билде. - Бар, битең буялған, байрам башлана бит. - Байрастар буламы? - Байрастар Баймаҡта. - Бар, бәлештәреңә, былауыңа баҡ, болдаланмаһын. …Бәхетле Баҙыян болдорға боролдо. Бошоноуы бөттө. Байрам байрамса буласаҡ бит! Барыйы бурылдамай! Битен буяны, билбауын быуҙы, бармағындағы балдағы, беләҙеге лә балҡыны. Бүләктәрен барланы. Барыһы бар. Бикбулаттар, Батырҙар, Басирҙар, Билалдар Барыйҙарға боролдо. Байрам башланды. Таңһылыу Баһауетдинова",Баҙыян байрам булдырмаҡсы. (Б-ға ғына хикәйә),['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1 1],6,Йәмғиәт,4629,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-10-23/ba-yyan-bayram-buldyrma-sy-b-a-yna-hik-y-4438389,2025-10-23T15:00:00+00:00
"Әлеге ваҡытта Рәсәй Президенты Владимир Путиндың тура эфирҙа Рәсәй халҡы менән аралашыуы дауам итә. Был сара башҡа йылдарҙағы кеүек үк журналистарҙың матбуғат конференцияһы менән бергә алып барыла. Алдан телгә алғанса, тура эфирҙа махсус хәрби операция темаһы өҫтөнлөклө булды. Һәм темаға Рәсәй Президентына Башҡортостандың Белорет ҡалаһында йәшәгән әсәгә ярҙам итеүҙәре тураһында һөйләнеләр. Белореттан Людмила Орлованың улы Артем 2024 йылда Часов Ярҙы азат иткәндә һәләк булған. Штурмовиктыңбатырлығыюғары дәүләт наградаһы – Батырлыҡ өсөн миҙалы менән билдәләнә. Әммә ҡатын оҙаҡ ваҡыт дәүләт наградаһын ала алмай. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Белореттан яугир әсәһенә ярҙам иткәндәр,['Башҡортостан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Сәйәсәт,724,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2025-12-19/belorettan-yaugir-s-en-yar-am-itk-nd-r-4514987,2025-12-19T16:05:00+00:00
"Тормош өсөн инфраструктура милли проектының (национальный проект Инфраструктура для жизни) Коммуналь инфраструктураны модернизациялау федераль проектына ярашлы Башҡортостанда эсәр һыу менән тәьмин итеү, йылылыҡ селтәрҙәре системаһын капиталь ремонтлау буйынса  саралар күрелә. Был турала республиканың Торлаҡ-коммуналь хужалығы министрлығы хәбәр итә. Федераль проектҡа ярашлы объекттарҙы һайлап алғанда  ундағы  авария хәлдәренең булыу-булмауы, туҙыу кимәле лә иғтибарға алына. Мәҫәлән, 2026 йылда 46 сара билдәләнгән, уларҙың бишәүһе 2025 йылдан күскән. Сараларҙы финанслау күләме 1 миллиард һумдан ашыу, шул иҫәптән федераль ҡаҙнанан 700 миллион һумға яҡын. Объекттарҙың бер өлөшө реконструкцияласаҡ һәм төҙөләсәк, бер өлөшөнә капиталь ремонт эшләнәсәк. 30 мартҡа тиклем конкурстар уҙғарыла һәм дәүләт контракттары төҙөлә. Бөгөнгө көндә туғыҙ сара буйынса һатып алыу процедуралары иғлан ителгән. Милли проекттар Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ҡарары буйынса тормошҡа ашырыла. Автор фотоһы.",Коммуналь инфраструктура объекттары ремонтлана,['Башҡортостан' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Милли проекттар,995,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-02-12/kommunal-infrastruktura-ob-ekttary-remontlana-4575446,2026-02-12T13:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЧүплек эшкәртү корылмасында коммуналь калдыкларны яндырырга ыеналар ди активистлар. Башкортстанның Стәрлетамак шәһәрендә каты коммуналь калдыкларны эшкәртәчәк чүплек корылмасы төзүгә каршы 27 меңнән артык имза ыелган. Бу хакта ""Стәрлетамак, сула"" хәрәкәтехәбәр итә. Әлеге имзаларны активистлар Русия президенты, Русия Дәүләт думасы, Росприроднадзорга юллаячагын әйтә. ""Моның кадәр кеше фикеренә ничек каршы авап бирергә ыеналар дыр — имзалар бик күп"", ди экоактивист Вадим Искәндәров һәм имзалар ыю дәвам итүен әйтә. Активистлар бу объектта чүп яндырылачак дипсаный. — Ул елына өстәмә 6 мең тонна зыянлы матдәләр бүлеп чыгарачак. Бу хакта проект документында язылган. Анда -ягулыгы (калдыклардан итештерелгән ягулык атамасы) итешерергә дә уйлыйлар. Бу — вакланган чүп, пластик. Төбәк операторы үзе шулай дип әйтә. Бу ягулыкны цемент итештерүчеләре янында ясарга һәм шунда яндырырга ыеналар, — дипаңлата Искәндәров. Аныңча, чүплек беренче категорияле иң куркыныч объект дип саналачак. Стәрлетамак шәһәрендә каты коммуналь калдыклар (ТКО) чүплегенең икенче чиратын төзиячәкләре әйтелде. Ул компостлауны, ягъни органик калдыкларны эшкәртүне һәм -ягулык итештерү цехы булдыруны күзаллый. Аны киләсе өч елда төзергә ыеналар. 13 гыйнварда хакимият экологлар һәм активистлар катнашында шул хакта фикер алышуынхәбәр итте. Хакимият чүплек эшкәртү объекты экологик таләпләрне үтәп эшләнәчәк һәм сәнәгать зонасында төзеләчәк ди. Активистлар әйтүенчә, чүплек төзергә планлаштырылган ир кишәрлеге торак йортлардан нибары 950 метр ераклыкта урнашачак. Стәрлетамакта экология торышына даими зарланалар. 2024 елның 11 аенда шәһәрдә яшәүчеләр һава сыйфаты начараюы турында 2500 ләп рәсми мөрәәгать калдырган, ә мониторинг станцияләре торак зонада һавадагы зарарлы маддәләрнең рөхсәт ителгәннән артып китүен 1500 тапкыр теркәгән, ди ""Стәрлетамак, сула"" хәрәкәте. Былтыр ноябрьдә Стәрлетамакта яшәүчеләр шәһәрдә хлор белән аммиак исе килә торган куе томан булуыназарланды.2023 елда 1 гыйнварда ""Стәрлетамак, сула! "" хәрәкәте активистлары противогазлар киепйөгерергә чыкты. Бу чара белән алар шәһәр һавасының пычрануына игътибар әлеп итәргә теләде. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Стәрлетамакта чүплек корылмасы төзүгә каршы 30 меңгә якын имза ыелган,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2197,https://www.azatliq.org/a/starletamakta-chuplek-korilmasi-tozuga-karshi-30-mengga-yakin-imza-jielgan/33313448.html,2025-02-13T13:51:02+03:00
"Председатель Российского Союза Молодежи Дмитрий Покровский отметил важность проекта: «Специальный открытый трек Российской национальной премии «Студент года» уже третий год показывает ценность профессии учителя и наставника в России. Для РСМ важно создать сообщество лидеров педагогического направления, которые разделяют общие ценности и готовы нести ответственность за развитие будущего поколения. Мы благодарим Правительство Башкортостана за организацию мероприятия и приглашаем студентов участвовать в других проектах РСМ, уверен, что это только начало их профессионального пути». В этом году конкурсанты состязались в четырех номинациях: «Педагог дошкольного образования», «Педагог начального образования», «Педагог-предметник» и «Педагог дополнительного образования». Финальные испытания включали самопрезентацию, мастер-класс, разработку урока, представление школьного мероприятия, проведение занятия «Разговоры о важном» и кейс-задачи. Экспертами проекта стали 13 победителей всероссийских и международных педагогических конкурсов. По итогам конкурсных испытаний обладательницей гран-при стала Александра Тен (Белгородская область), номинация «Педагог дополнительного образования». Среди других победителей: - «Педагог дошкольного образования» — Виктория Скоробогатова (Волгоградская область); лауреаты — Наталья Горланова (Ульяновская область) и Владислав Воропаев (Алтайский край). - «Педагог начального образования» — Мария Эльтекова (Тюменская область); лауреаты — Злата Мордашова (Красноярский край) и Валерия Куликова (Ростовская область). - «Педагог дополнительного образования» — Магомед Магомедов (Ярославская область); лауреаты — Анастасия Воротилина (Самарская область) и Дарья Кондрина (Омская область). - «Педагог-предметник» — Никита Запевалов (Ставропольский край); лауреаты — Олег Солоха (ДНР) и Анастасия Давыдова (Башкортостан). ""Молодежная газета""",Кто стал победителем трека «Студент года. Педагоги»?,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Файҙалы эштәр,1874,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-10-28/kto-stal-pobeditelem-treka-student-goda-pedagogi-3986050,2024-10-28T09:11:00+00:00
"фикерләрБашкортстан башлыгы Радий Хәбировбашкорт милли хәрәкәт активистларын шантажда гаепләде һәм бу ""шантаж омтылышы""ның бетүен белдерде. Бу хакта ул ""Ведомости"" газетына биргән әңгәмәсендәәйткән. Аныңча, 30 ел дәвамында милләтче төркемнәр ""республика хакимиятен шантажлау"" белән шөгыльләнгән. Хәбиров ""Башкорт яшьләре берлеге"", ""Күк-Бүре"", ""Башкорт"" оешмасына әверелгән милли хәрәкәт эшенә нокта куелды дип саный. — Кешеләрне инаять кануннарын тупас бозган өчен аваплылыкка тарта башладылар, чөнки кешеләр дәүләтне эчтән имерергә тиеш түгел, — диде ул. Хәбиров Баймак күтәрелешен оештыручылар белән уртак тел таба алмавын әйткән. Бу кешеләрне ул ""башкорт халкының хыянәтчеләре"" дип атый. — Минем гаебем шунда, без мәгълүмати кырда бу кешеләрне тиешенчә фаш итмәдек. Әлеге чараларга килүче гади халыкка аларның башкорт халкының һәм илнең хыянәтчеләре икәнен аңлатмадык. Алар Русиянең Украина сугышында иңелүенә өметләнделәр, хәзер анда күпме башкорт сугыша. Яки алар экологияне яклаучылар йөзе белән милләткә карата гаделсез булган әйберләр уйлап чыгардылар — мондый хәл башка булмаячак, — дигән ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Хәбиров башкорт милли хәрәкәтен шантажда гаепләде һәм бу ""шантаж омтылышы""ның бетүен әйтте",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1199,https://www.azatliq.org/a/32997948.html,2024-06-18T12:28:33+00:00
"Бөгөн ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр, айырым райондарҙа йәшен көтөлә. Ел көнбайыштан талғын. Һауа температураһы көндөҙ 15,20. Шәмбе, 21 сентябрҙә, шулай уҡ урыны менән бер аҙ ямғыр яуыуы ихтимал. Ел көнбайыштан талғын. Һауа температураһы төндә 6,11, көндөҙ 13,18. Йәкшәмбе, 22 сентябрҙә, төндә урыны менән, көндөҙ республикала бер аҙ ямғыр яуыуы көтөлә. Ел көнбайыштан, төньяҡ-көнбайыштан талғын, көндөҙ айырым райондарҙа көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә 6,11, көндөҙ 12,17. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Ял көндәренә һауа торошо хаҡында,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,898,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-20/yal-k-nd-ren-aua-torosho-ha-ynda-3938242,2024-09-20T11:48:00+00:00
уртаклашуртаклашбастырБу көннәрдә Казаннан Мәккәгә беренче хаилар төркеме китте. Казанның Вознесение бистәсендә яшәүче 74 яшьлек Әзһәр Имамов та быел гомеренең иң мөһим сәфәренә әзерләнә. уртаклашуртаклашбастыр,Ха – Әзһәр бабайның хыялы,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Дин,210,https://www.azatliq.org/a/hajj_imamov/2201733.html,2010-10-26T19:58:00+03:00
"Райондарҙы эпидемиологик хәүеф кимәленә ҡарап өс төркөмгә бүлгәндәр. 3 һәм унан күберәк балл йыйған 15 район – юғары хәүеф, 20 район (2 балл) – уртаса, 26 район (1 балл) түбәнерәк хәүеф төбәге тигән төркөмгә ингән (һүрәттә). Анна Козак ауырыуҙар һаны йәһәтенән айырыуса хәүефлеләр исемлегендә Ҡыйғы, Учалы, Бөрйән һәм Ҡариҙел райондарын телгә алған. Ведомство белгестәре ошо райондарҙың башлыҡтарына биләмәләрҙе эшкәртеү буйынса тәҡдимдәр  ебәрәсәк, тигән баш дәүләт санитар табибы. Өфөнө талпандарға ҡаршы  препараттар менән эшкәртеүгә баш ҡала хакимиәте 4 млн һум аҡса бүләсәк. Анна Козак әйтеүенсә, бигерәк тә Өфө мунсағын, парктарҙы, скверҙарҙы хәүефһеҙләндереү бурысы тора. Сығанаҡ: Башинформ.",Талпандар ҡорбан эҙләй,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,698,https://amanat.su/news/novosti/2025-03-24/talpandar-orban-e-l-y-4170420,2025-03-24T19:40:00+00:00
"Рөстәм Фәрәретдинов (сулда)фикерләрУфаның Киров районы мәхкәмәсе башкорт сәяси мөһаире Руслан Габбасовның энесе -Рөстәм Фәрәретдиновны (аларның әниләре бер, әтиләре төрле) сак астында тоту вакытын 22 мартка кадәр озайткан. Бу хакта Габбасов "". Реалии""гаиткергән.33 яшьлек Рөстәм Фәрәретдиновны Федераль иминлек хезмәтенең (ФСБ) Башкортстандагы идарәсе хезмәткәрләре былтыр ноябрьдәтоткарлады. Аны ""террорчы эшчәнлеккә булышу""да (Русия инаять кодексының 205.1 маддәсе, 1 өлеше) гаеплиләр. Тикшерү үтенечен канәгатьләндереп, Уфаның Киров районы мәхкәмәсе ирне ике айгакулга алды. ""Минем өчен утырачагын әйтеп, әйберләре белән алып киткәннәр"", дип язган иде Габбасов. ""Энем хатынына әйткән: Русланга иткер, әгәр ул Русиягә кайтса, мине чыгарачаклар, юк икән - утыртачаклар дигән"", дип сөйләде Габбасов. Рөстәм Фәрәретдиновны тагы язышулары өчен гаепләүләрен дәискәртте. Алар Габбасов белән Украина кораллы көчләре нигезендә Башкорт азатлык гаскәре оешуы турындагыяңалыкнысөйләшкән булган. Руслан Габбасов ул чакта үзенең дә, үзе мөһаирлектә төзегән ""Башкорт милли сәяси үзәге""нең дә бу хәрби бүлекчәгә бернинди катнашы булмавынбелдергән иде. - Без бу яңалык турында фикер алышып языштык та, мин энемә бу нәрсәләрне сөртеп куй дип әйткән идем. Кызганыч, ул сөртмәгән, оныткандыр инде. Ә быел мартта ФСБ хезмәткәрләре көтмәгәндә Ишембай районында әнинең өенә тентү беләнкилгән иде. Энем әнидә кунакта иде, аларның икесен дә миңа ачылган инаять эше кысаларында сорау алырга алып киттеләр. Әнинең һәм энемнең өйләрендә тентүләр үтте, шул исәптән телефоннарын да тартып алганнар иде. Энекәшнең телефонында шушы язышуларыбызны тапканннар. Анда аның Украина кораллы көчләренә керүче бу башкорт хәрби бүлекчәләренә керергә ниятләве турында бер сүз дә юк. Әмма ФСБ хезмәткәрләре миңа басым ясый алу өчен шушыңа ябышып энемә каршы инаять эше ачарга булган, -дип сөйләде Габбасов "". Реалии""га. Шулай ук ул ""ФСБ – террорчы оешма, ул үзенең дошманы дип санаган кешеләрнең туганнарын һәм якыннарын тоткын итеп ала"", дипбелдергән иде. Террорчы эшчәнлеккә булышу маддәсе нигезендә иде елдан 15 елга кадәр иректән мәхрүм итүләре бар.11 гыйнварда Росфинмониторинг Рөстәм Фәрәретдиновны""экстремистик эшчәнлеккә яки террорчылыкка катнашлары булуы турында белешмәләр булган физик затлар исемлегенә"" керткән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз",Уфадагы мәхкәмә башкорт активисты Руслан Габбасовның энесен сак астында тоту вакытын озайткан,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2384,https://www.azatliq.org/a/32774782.html,2024-01-15T08:56:45+00:00
"Тикшеренеүҙәркүрһәтеүенсә, Балаларҙы яҡлау көнө йә синыфты тамамлау уңайынан альфаларҙың 43 проценты ата-әсәһенән бүләккә аҡса, 37 проценты фатир һораған. 30 проценты – компьютер, ноутбук-фәлән, 24 проценты – машина, 15 проценты биҙәүестәр өмөт иткән. Һорашыуҙа Рәсәйҙә йәшәгән мең ярым ата-әсә ҡатнашҡан. Матди донъяға өҫтөнлөк биреү көсәйә. Заманына күрә инде. Элекке быуын үҫмерҙәре һәм йәштәре берәй шәп китапты табып уҡырға, шәп киноға барып килергә хыялланһа, хәҙергеләр өсөн китап менән киноның баһаһы юҡҡа иҫәп, сөнки  уҡырға теләк тыуған хәлдә лә, Интернетта бөтәһе лә бар, бөтәһе лә ҡул аҫтында, үрелеп ал ғына. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Альфа быуыны нимә теләй?,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1 0],6,АмаNet,1052,https://amanat.su/articles/amanet/2025-06-20/alfa-byuyny-nim-tel-y-4283700,2025-06-20T10:27:00+00:00
На совещании с членами Правительства России руководитель исполкома Народного фронта Михаил Кузнецов озвучил ключевые проблемы и инициативы в сфере массового спорта.,Как жителям Башкирии получить вычет за спорт? ОНФ предлагает изменить правила,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,164,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-04-15/kak-zhitelyam-bashkirii-poluchit-vychet-za-sport-onf-predlagaet-izmenit-pravila-4199527,2025-04-15T16:57:48+00:00
"Наилә СәлимоваХәлиулла хәзрәт ФәйзуллинНаилә, Вахит һәм Дания Сәлимовларның бәйрәм табыныАльбина Мөхәрәмова""Кавказ ритмнары"" бию төркеме",Оренбурда Ураза гаете,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Татарстан,136,https://www.azatliq.org/a/25074020.html,2013-08-13T09:59:38+00:00
"Кеше яңғыҙ йәшәй алмай. Донъяла туғанлыҡтан һәм дуҫлыҡтан да ҡәҙерлерәк төшөнсә юҡтыр, моғайын. Йәшәү маҡсаты, әҙәп, донъяға ҡараш, зауыҡ йыш осраҡта беҙҙе уратып алған кешеләрҙән күсә. Нәҫелгә хас үҙенсәлектәрҙең, ғөмүмән, ата-бабаларҙан бирелгән ыңғай һәм кире һыҙаттарҙың да яҙмышыбыҙға йоғонто яһауы билдәле. Киләсәгебеҙ, бәхетебеҙ, йәшәү ҡотобоҙ өсөн, нисек кенә сәйер тойолмаһын, нәҫел-нәсәбебеҙ ҙә яуаплы килеп сыға түгелме һуң? Тормошта ата-әсәнең, олатай-өләсәйҙең хатаһы өсөн балалары, ейәндәре яуап биргән осраҡтар аҙ түгел. Күңелемде тетрәндергән бер ваҡиға әле булһа хәтеремә төшөп, яҙмыштар һәм нәҫел бәйләнешенең мөғжизәле көсө хаҡында уйланырға мәжбүр итә. Беҙҙең ауылға сибәр генә бер ҡыҙ килен булып төштө. Иҫемдә, уның матурлығына, яғымлылығына бөтә ауыл һоҡланғайны. Еңгәкәй, тип беҙ ҙә әхирәттәрем менән, ул ваҡытта кескәй генә ҡыҙсыҡтар, эргәһендә өйрөлөп-сөйөрөләбеҙ. Уның тауышы сылтырап аҡҡан саф шишмәләй наҙлы һәм иркә генә яңғырай. Йөҙө тулған айҙай яҡты, ә күҙҙәрендә – ҡояш балҡышы. Бәләкәй саҡта бәхет хаҡында уйламайһың. Әммә ул еңгәнең мөләйемлеген, нурлы ҡарашын тойоп, ошондай гүзәл ҡиәфәтле булһаң, донъяла йәшәүе рәхәттер инде, тип уйлай инем. Урамда уйнап йөрөгән ерҙән уның саҡырыуына йүгерешеп барабыҙ. Рәшәткә буйында өйөлөп ятҡан бүрәнәләргә ултырып, уның мауыҡтырғыс хәбәрен тыңлай инек. Хәйер, юҡ-бар ғына хәбәр ҙә сибәр кешенең теленән татлы, мөһим кеүек тойолғандыр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бәхет төшөнсәһе йөҙ камиллығына ла, күңел байлығына ла, белем тәрәнлегенә лә бәйле түгел, күрәһең. Быны үҫкәс кенә аңланым. Һөйөп кейәүгә сыҡҡан тормош иптәше менән бергә оҙаҡ йәшәй алманы ул. Бер нисә йылдан һуң ире, уны айырып, күрше ауылдан икенсе һылыуға өйләнеп ҡуйҙы. Был хәл мине генә түгел, әхирәттәремде лә, яҡташтарҙы ла таң ҡалдырҙы. Тирә-яҡҡа нур бөркөп йөрөгән алиһәне юғалтты ауыл. Еңгәбеҙ булмағас, беҙ йыйылып ултырған бүрәнә етемһерәп, ә улар йәшәгән йорт ҡотһоҙланып ҡалғандай булды. Шунда тәүге тапҡыр күңелемдә бушлыҡ тойҙом. Һағыныу, юҡһыныу хисен байтаҡ йылдар йөрәгемдә йөрөттөм. Хәйер, хәтирәм бының менән генә тамамланмай әле. Ағайыбыҙ яңы ҡатыны менән татыу йәшәне. Гөрләтеп донъя көттөләр. Иң ғәжәпләндергәне – төпсөк ҡыҙҙары Гөлсөм һуйып ҡаплағандай ағайҙың тәүге ҡатынына оҡшаған. Төҫкә сибәр, аҡыллы, мөләйем, тауышында ла яратҡан еңгәбеҙҙекенә оҡшаш талғынлыҡ, нәзәкәтлек, яғымлылыҡ бар. Итәғәтле, тәртипле, егәрле ҡыҙ, бер юлы ике юғары уҡыу йортон тамамлап, районға белгес булып ҡайтты. Ата-әсәһе генә түгел, бөтә ауыл халҡы уға ҙур өмөт бағлай ине. Зифа һынлы, сөм ҡара күҙле, ҡарлуғастай ҡыйғас ҡашлы гүзәлкәйгә лайыҡлы тормош иптәше лә табылды. Кейәү егете уҡымышлы, тырыш, эшһөйәр заттан булып сыҡты. Ата-әсәһе төрлө яҡлап өлгөр, егәрле, матур килен эләгеүенә ҡыуанып, йәштәргә нисек ярҙам итергә белмәй өтәләнеп торҙо. Кеше ҡылған эше менән генә түгел, үҙен тотошо, холҡо, донъяны эскерһеҙ яратыуы менән дә тормошто биҙәй, балҡыта. Бәхетле йәштәр тирә-яҡтағылар өсөн затлы тормош биҙәгеләй тойола ине. Үҙ-ара яғымлы, сабыр мөғәмәлә һаҡлаған егет менән ҡыҙҙың бәхетле, мөхәббәтле киләсәгенә бер кем дә шикләнмәгәндер. Киреһенсә, улар донъяға пар аҡҡоштай бер-береһен өҙөлөп һөйөр өсөн генә яратылғандыр, тип һоҡланды күптәр. Әммә яҙмыш барыһын да көтөлмәгәнсә хәл итә лә ҡуя шул. Гөлсөм һөйгәне менән бергә бәхетле ғүмер итә алманы – йәштәр, татыу киләсәк юраған туғандарын шаҡ ҡатырып, никахтарын өҙҙө. Гөлсөмдөң үҙенә лә яратҡан йәре менән айырылыу еңел булмағандыр. Дәртләнеп яңы донъя көтә башлаған йәш ҡатынға иренең: Һин минең өсөн шул хәтлем ҡәҙерле, Гөлсөм. Ләкин мин һине һеңлемде яратҡан кеүек кенә яратам. Былай артабан йәшәй алмайым, ғәфү ит, – тип әйтеүе аяҙ көндө йәшен атҡандай тәьҫир итә. Яҙмыштың ғәҙелһеҙлеге менән килешә алмай, күҙ йәштәренә быуылып, нисә төндәр, айҙар, йылдар уҙғарғандыр сибәр ханым? ! Уныһы беҙгә билдәле түгел. Бәхеткә күрә, Гөлсөм яңынан ғаилә ҡорҙо. Аллаға шөкөр, бала ҡосоу бәхетенә иреште. Гөлсөмдө юлда осратҡан һайын, бала сағымдың иң күркәм хәтирәһе – алиһә йәнле еңгә күҙ алдыма баҫа. Ҡыҙының яҙмыш һынауын, йөрәк әрнеүен күңел күҙлеге аша үткәргәндә, атаһы тәүге ҡатынының уны айырған саҡта ниндәй ауыр тойғолар кисергәнен аңлағандыр, моғайын. Йөрәгендә мөхәббәт уты йөрөткән ҡатын-ҡыҙҙың рәнйеше ни хәтлем көслө һәм уның өсөн кемдер башҡа, мәҫәлән, ҡәҙерле балаң яуап бирер, тип уйлайһыңмы инде. Әйтерһең, нәҫел-ара мөнәсәбәттәр меңәрләгән еп менән бәйләнгән дә, берәүһенә генә хаҡһыҙ ҡағылыу ҙа, ваҡыт үтеү менән үҙен һиҙҙертеп, үткәндәргә байҡау яһата. Уйландыра, һыҙландыра йәки, киреһенсә, бәхет тойғоһо менән сорнай. Яҙмыш әҙәмдең һәр ҡылығына, аҙымына үҙе баһа ҡуйып бара. Альбина ШӘҺИТОВА.",Еңгәм рәнйеше,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,4614,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-11-20/e-g-m-r-nyeshe-4016459,2024-11-20T14:49:00+00:00
Социаль фонд балалы ғаиләләргә аҡса күсәсәк көндө хәбәр итте.,Балалар пособиеһы ҡасан күсә?,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,61,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-03-03/balalar-posobie-y-asan-k-s-4143213,2025-03-03T16:50:00+00:00
"Баһалама ағзаларына быйыл айырыуса ҙур көс түгергә тура килгән, сөнки 124 эштең һәр береһен ҡарап баһалау арытып ҡына ҡалмай, ә ижади яуаплылыҡты ла арттыра. Спектаклдәр араһында төрлө жанрҙағылары бар. – Спектаклдәрҙе оҡшай – оҡшамай тип ҡараманыҡ. Һәр беребеҙҙең – үҙ тәжрибәһе, үҙ ҡарашы, шулай булһа ла, дөйөм фекергә килә алдыҡ, – ти театр тәнҡитсеһе, жюри ағзаһы Ирина Шәмсетдинова. Ул әйткәненсә, фестивалдә бик күп балалар театры ҡатнаша, улар йәштәргә ҡарағанда ла күберәк. Бының өсөн педагогтарға ҙур рәхмәт. Был һәүәҫкәр коллективтарҙың мөмкинлектәре төрлө, шул иҫәптән финанс яғынан да. Шуға ла балаларҙың унда килгәне, ә өлкәндәрҙең улар менән эшләгәне өсөн генә лә ныҡ шатбыҙ, – тип ҡыуанысын белдерә тәжрибәле театр белгесе. Әлеге көндә республикала ике меңгә яҡын һәүәҫкәр театр бар, уларҙың 82-һе – өлгөлө, 100-гә яҡыны бүтән төрлө дәрәжәгә эйә. Коммерция театрҙары ла барлыҡҡа килә. Бүләкләү тантанаһы алдынан мөһим һөйләшеү ҙә булды. Коллектив етәкселәре, режиссерҙар, артистар һәм профессиональ жюри ағзалары үҙҙәрен борсоған һорауҙар тураһында фекер алышырға йыйылды: һәүәҫкәр театр режиссерҙарының бурыстары ниндәй, йәш актерҙар менән нисек эшләргә һәм артистарға ла, тамашасыларға ла ҡыҙыҡлы булһын өсөн, ниндәй әҫәрҙәр һайларға. Мөһим темаларҙың береһе – һәүәҫкәр театрҙарҙа милли драматургия етешмәүе. Уҡытыусылар быны ғәмәлдәге ҡатмарлылыҡтар менән аңлата: Мәҫәлән, фольклорҙы алып ҡуйыр өсөн, уны аңлаған белгес кәрәк. Башҡорт әкиәттәре драматургияға ҡороп тәржемә ителһә, уларҙы шатланып ҡуйыр инек, – тигән фекерҙә улар. Шул уҡ ваҡытта жюри ағзалары фестивалдә милли телдәрҙә уйнаған театрҙарҙың да ҡатанаша алғанын иҫкә төшөрҙө. Былтыр, әйтәйек, татар телендә уйнаған коллектив еңеү яулаған. Театр сәнғәте оҫталары һәүәҫкәр һәм профессиональ театрҙар араһындағы айырма тураһында ла һөйләне. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы, Башҡортостан Театр эшмәкәрҙәре союзы рәйесе Алмас Әмиров профессиональ театрҙар менән балалар студиялары араһында даими бәйләнеш булдырырға кәрәк, тип иҫәпләй. Йәштәр коллективтары араһында «Башҡортостан» дәүләт концерт залының «Лики» театр коллективы дәрәжә лауреат дипломына лайыҡ булды. Ул Михаил Рощиндың «Эшелон» пьесаһын (режиссеры – Анжелика Рамазанова) сәхнәләштерҙе. Балалар театрҙары араһында дәрәжә диплом – Стәрлетамаҡ ҡалаһының Сода мәҙәниәт һарайында эшләп килгән Этюд вокал-театр оҫтаханаһында. Ул Владимир Железников әҫәре буйынса  Ҡарасаҡы (Чучело) спектаклен күрһәтте. Педагогтары – Илдар Сәхәпов һәм Гүзәл Йосопова. Республика этабында еңеүсе булған ошо ике коллектив артабан округ турында Башҡортостан исеменән сығыш яһарға бара. Мәғлүмәт: .. Рәмил Нафиҡов фотолары.",«Театрлы Волга буйы» конкурсы еңеүселәре билдәләнде!,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан'
 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес']",[0 1 1 0 1 1 0 0 1 1 1 1 0 1],9,Файҙалы эштәр,2647,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2025-12-16/teatrly-volga-buyy-konkursy-e-e-sel-re-bild-l-nde-4509057,2025-12-16T09:26:00+00:00
"Событие объединило большое количество олимпийских чемпионов, трудовые коллективы и активных горожан. Организаторами спортивного мероприятия выступил Олимпийский комитет России. В массовом спортивном мероприятии приняли участие сотни любителей спорта и здорового образа жизни. Дистанция, которую преодолели участники составила символические 2024 метра. Старт был дан на остановке «Спортивная» на проспекте Октября, а финиш состоялся на перекрестке с улицей имени города Галле. Специально для массового старта на время было перекрыто движение транспорта.",Сегодня в Уфе участники Всероссийского дня ходьбы прошли 2024 метра,['Дин' 'Спорт'],[0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Файҙалы эштәр,552,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-10-19/segodnya-v-ufe-uchastniki-vserossiyskogo-dnya-hodby-proshli-2024-metra-3975145,2024-10-19T17:04:00+00:00
"Күмәкләшеп алдан олатай-өләсәйҙәренә ҡотлау открыткалары эшләне. ""Өләсәй"" тигән бик матур йыр ҙа өйрәнделәр. Олатай-өләсәй йылыһы, наҙы тойоп үҫкән балалар бәхетле бит ул. Һәр бала ғаиләләренең ҡәҙерле оло кешеһе тураһында яратып һөйләй. Ҡулдарынан килгәнсе яҡындарына ярҙамлашып ҡына торалар. – Хөрмәтле ер йөҙөндәге иң аҡыллы, мөләйем өләсәйҙәр һәм олатайҙар! Байрамығыҙ менән ҡотлайбыҙ! Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, ғаилә именлеге һәм оҙон ғүмер теләйбеҙ! – ти дүртенселәр.",Дүртенселәр ололарҙы ҡотлай,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Хаттар,467,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2025-10-01/d-rtensel-r-ololar-y-otlay-4409779,2025-10-01T12:33:00+00:00
"Гөлнәзирә ТАЙСИНА һүрәте. Өфө районы, Шамонин урта мәктәбе. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы","ҠОЯШЛЫ, ЙӘЙҒОРЛО ҺӘМ ЯМҒЫРЛЫ ЙӘЙ ИЛЕНДӘ!",['Башҡортостан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],2,Бәпембә,282,https://akbuzat-rb.ru/articles/Bepembe/2021-08-13/oyashly-y-y-orlo-m-yam-yrly-y-y-ilend-2464343,2021-07-12T17:15:00+05:00
"–Дөрөҫөн әйт, Ғәли, был иншаны кем яҙҙы? –Белмәйем шул, Гөлнара Ирек ҡыҙы, мин кисә йоҡларға иртәрәк ятҡайным. Ҡыҙ егетенә, үпкәләп: – Егет кеше яратҡан ҡыҙын өс һүҙ менән ҡыуандырырға тейеш: яратам, һатып алам, барабыҙ! Егет: – Ярай, улайһа. Ял итергә яратам, ҡар- маҡ һатып алам да балыҡ тоторға барабыҙ! - Улым, ""икең""де ҡасан төҙәтәһең? - Тырышам да ул, атай. Тик уҡытыусы апай журналды ҡулынан төшөрмәй Атай-әсәйем гел көнкүреш техникаһына ҡарата миңә ҡарағанда яҡшыраҡ мөнәсәбәттә булды. Иҫләйем, атайым һәр саҡ: — Тәәәк! Видикты һүндерәбеҙ, уға ял итергә кәрәк! - ти торғайны",Шәмбе көләмәстәре,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,582,https://amanat.su/articles/k-l-m-st-r/2024-10-26/sh-mbe-k-l-m-st-re-3984429,2024-10-26T16:50:00+00:00
"Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 3-сө синыф уҡыусылары Еңеү көнөнә шиғыр һөйләй.  Сығыштарҙы уҡытыусы Йәлилова Розалия Әхмәт ҡыҙы етәкселегендә әҙерләгәндәр: ӘСФӘНДИӘРОВА Асия. Тамара Искәндәриәнең ""Герой"" тигән шиғыры. ХАЛИҠОВА Нурзилә.  Булат Кәримдең ""Таш бабай"" шиғыры. МӨХӘМӘТЙӘРОВ Морат. Рауил Бикбаевтың Тыуған илде һаҡларбыҙ шиғыры. ТӘМИНДАРОВ Илмир.  Абдулхаҡ Игебаевтың Еңеү көнө шиғыры. АҘНАБАЕВА Әҙилә. Мостай Кәримдең ""Билдәһеҙ һалдат"" шиғыры. Аманатконкурстар АманатЕңеү 80 Победа 80",ТАЛБАЗЫ УҠЫУСЫЛАРЫ ШИҒЫР ҺӨЙЛӘЙ,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Еңеү,535,https://amanat.su/articles/pobeda-80/2025-05-09/talbazy-u-yusylary-shi-yr-yl-y-4229096,2025-05-09T16:45:00+00:00
"5Рамазан аетәмамлануга мөселманнар Ураза гаетен билгели. Бәйрәм иртүк мәчетләрдә башланып китте. Мөселманнар вәгазьләр тыңлап, гает намазын укыды. Шуннан соң, өйләргә кайтып, туган-тумачаларны тәбрикләү, кунакларга йөрү, бүләкләр эләшү гадәте башлана. Бәйрәм табыннары әзерләнә, туганнар белән мәлесләр оештырыла. Татарстанда төп намаз быел яңа ачылган Галиев мәчетендә узды. Намаз башланыр алдыннан Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Татарстан мөфтияте резиденциясен ачу тантанасында катнашты. Түрәләр арасыннан бирегә килүчеләрдән Татарстан президенты аппараты итәкчесе Әсгать Сәфәров белән Казан мэры Илсур Метшин бар иде. 2015 елда башланган төзелеш барышында Галиев мәчете, өчкатлы мөфтият бинасы һәм Мөхәммәдия мәдрәсәсе комплексы булдырылды. Бәйрәмне фото һәм видеога төшерергә теләүче журналистларны мәчеткә кертмәделәр. Шуңа алар мәчет тирәсендә булган хәлләрне койма аша гына төшерергә тырышты. Гает намазында халык күп иде, алар арасында Татарстан һәм Русиянең халык артисты Равил Шәрәфиев тә булды. Ул Азатлыкка ""Гаеткә изге бәйрәмебезне, ата-бабаларыбызның йолаларын хөрмәт итеп, саваплар өмет итеп, мәңгелек тормыш турында уйланулар белән килдем"", диде. Мөфти Камил хәзрәт вәгазь укыйМөфти Камил хәзрәт Сәмигуллинның гает вәгазе бәйрәмгә багышланды. Шулай ук Русия һәм Татарстан президентлары котлау телеграмнары укылды. Камил хәзрәт шулай ук кичә Мәдинәдә узгантеракткаризасызлык белдерде. Намаздан соң мөфти президентны яңа резиденциягә, чәйгә чакырды. Халык өчен чәй, коймаклар белән сый да мәчет ишегалдында әзерләнде. Казанның Кол Шәриф мәчетендә Рамазан Гаете намазы укылды. Илфар хәзрәт кылдырган бәйрәм намазында мәчеткә сыеп бетә алмаган мөселманнар дини гыйбәдәтләрен мәчет тышында да башкарды. 5Кол Шәрифтә Гает намазы укылдыКазанның Мәрәни мәчетендәге Ураза гаетенә меңләгән кеше, милли активистлар, сәламәтлек саклау министры килгән иде. Гаетне Рамил хәзрәт Миңгәрәев алып барды. Мәрәнинең имам-хатыйбы Мансур хәзрәт әләлетдинов Татарстанның сәламәтлек саклау министры Гадел Вафин белән янәшә утырды. 5Мәрәни мәчетендә Ураза гаетеТүбәндә әлеге гает намазыннан Азатлык фотогалереясен карагыз. Мәрәни мәчетендә Ураза гаетеТатарстанның Арча шәһәрендә яңа төзелгән Шәрыкъ мәчетендә Ураза гаете уза. Йөзләгән халык бәйрәм намазын Ильяс хәзрәткә ияреп укыды. 5Арчаның Шәрыкъ мәчетендә Ураза гаете",Татарстан Ураза гаетен бәйрәм итә,['Дин' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Дин,2321,https://www.azatliq.org/a/27838509.html,2016-07-05T12:33:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШул ук вакытта 2021 елда Татарстанның Мәлләтамак авылында үткән Сабантуйда авыл халкы агач колгага атланып узышкан иде. Моны авылда атлар бетте дип аңлаттылар. Ул чакта бу ярышны Көнбатышның йогынтысы белән бәйләп тәнкыйтьләүче булмады.15-16 августта Башкортстанның Баймак районында ""Башкорт аты"" фестивале үтәчәк. Чара кысаларында хоббихорсинг - бер очына уенчык ат башы кидереп куелган таякка атланып чабу ярышы да үтәргә тиеш иде. Тик аны ""Көнбатыш йогынтысы"" дип, уздырмаячаклар. Башкортстан башлыгы хакимияте итәкчесенең урынбасары, Украинага каршысугышта булып кайткан Азат Бадранов""Подъем"" басмасынааңлатуынча, ярышны үткәрүгә фермерлар каршы чыккан. ""Чараның максаты - башкорт токымлы атларны саклап калу һәм таныту"", ә фермерлар хоббихорсинг ярышын үткәрүне бу максатларга ""итди карамау"" дип кабул иткән, дип сөйләгән ул. ""Хоббихорсинг - Көнбатыш йогынтысы ул. Күпчелек фермерлар ""махсус хәрби операцяне"" (Украинага һөүмне Русия түрәләре шулай дип атый - ред. ) хуплый һәм үзләре дә анда катнаша, шуңа күрә чара програмына хоббихорсингны кертүгә алар шикләнеп карый"", дип аңлаткан түрә. Шул ук вакытта әле Русия Украинага бәреп кергәнче, 2021 елда Татарстанның Мәлләтамак авылында үткән Сабантуйда авыл халкы агач колгага атланыпузышкан иде. Моны авылда атлар бетте дип аңлаттылар. Ул чакта бу ярышны Көнбатышның йогынтысы белән бәйләп тәнкыйтьләүче булмады. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Башкортстанда ""Көнбатыш йогынтысы"" дип хоббихорсинг ярышын үткәрмәячәкләр",['Спорт' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1526,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-konbatish-yogintisi-dip-atap-hobbihorsing-yarishin-utkarmayachaklar/33069042.html,2024-08-07T13:51:39+03:00
Бөгөн 112 номерына Иҫке Туймазы ауылы янында машиналарҙың бәрелешеүе тураһында хәбәр килеү менән урынға тиҙ арала Башҡортостан Республикаһының Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты ҡотҡарыусылары юллана.,20 йәшлек ҡыҙ һәләк булған,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,209,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-22/20-y-shlek-y-l-k-bul-an-4517563,2025-12-22T19:40:00+00:00
"Ул Оло Ыҡтамаҡ ауылында тыуып үҫкән, ябай уҡыусынан Ватанды ҡыйыу яҡлаусыға тиклем оҙон юл үткән. 2017 йылда Красноуфимск медицина колледжында мед-брат һөнәрен алғас, Татарин армияға хеҙмәт итергә китә. Бурятияла хәрби хеҙмәт ваҡытында яугир ҡиммәтле хәрби тәжрибә ала, тыуған ерҙе һаҡларға кәрәклегенә ышанысын нығыта. Хеҙмәттән һуң егет Мәсетле ата-әсәләре менән балалар өсөн шифаханаһында хеҙмәт юлын башлай – массаж эшләүсе булып урынлаша. Йәш белгес ҙур ҡалала үҙ көсөн һынап ҡарарға була. 2020 йылдан 2023 йылға тиклем Екатеринбург ҡалаһының ашығыс ярҙам хеҙмәтендә төрлө хәлдәргә юлыҡҡан кешеләргә көн һайын ярҙам итә. Мөһим ҡарар ҡабул итергә ваҡыт еткәс, тағы ла батырлыҡ күрһәтә: 2024 йылдың ноябрендә Рәсәй Оборона министрлығы менән контракт төҙөй һәм махсус хәрби операцияға юллана. Ҡоро ер ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә башлай. Уның бурысы – яралы һалдаттарға беренсе медицина ярҙамы күрһәтеү. Ашығыс ярҙам хеҙмәтендә алған тәжрибәһе уға тиҙ арала яу яланындағы хәлгә яраҡлашырға мөмкинлек бирә һәм ул команданың алыштырғыһыҙ ағзаһы булып китә. Уның оҫталығы һәм хәстәрлеге ғүмерҙәрҙе ҡотҡарырға ярҙам итә. Һалдатты өйөндә яҡындары көтә. Әсәһе, ағаһы Радим һәм һеңлеһе Алина уның был ҡарарын хуплайҙар. Әле егеттең ғаиләһе тағы ла ҙурайған – ҡыҫҡа ваҡытлы отпускыға ҡайтҡан яугир Екатеринбургта йәшәгән Ләлә исемле һөйгән ҡыҙына өйләнә. Шатлыҡлы ваҡиғаны яҡындары һәм дуҫтары менән билдәләй. Өйҙән алыҫ булһа ла, Мәсетле егете үҙенең тамырҙарын, яратҡан эшен онотмай. Хеҙмәтен тамамлағас ул Ашығыс ярҙам бригадаһына эшкә ҡайтырға ниәтләй. Яугирҙарҙың тарихтары беҙгә батырлыҡ, фиҙаҡәрлек һәм яҡындарыбыҙға һөйөү кеүек ысын кешелек сифаттарының әһәмиәтен иҫкә төшөрә. Татарин – дөйөм маҡсат өсөн шәхси уңайлыҡтарҙан ваз кисергә әҙер булған яңы быуын вәкиле. Беҙ һеҙҙең менән ғорурланабыҙ, ҡәҙерле яугир, һәм өйөгөҙгә имен-һау ҡайтыуығыҙҙы көтәбеҙ! Луиза ЗАКИРОВА.",Татарин ғүмерҙәрҙе ҡотҡара,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 1 0 1 0 0 0 0],7,Махсус хәрби операция,1870,https://shonkar.com/articles/care/2025-11-12/tatarin-mer-r-e-ot-ara-4464709,2025-11-12T22:50:00+00:00
"– Шулайыраҡ булып китте шул.  Бына әле генә Ҡазандан  да шылтыраттылар, халыҡ һине таптырып аптырата, тиҙерәк шәбәй, тиҙәр. Татарстанда Фердинанд Сәләхов төркөмөндә алты йыл эшләгәйнем  бит. Рәхмәт инде онотмауҙарына! –Юҡсы-ы-ы, барып-ҡайтып йөрөнөм.  Ер аяғы ер башында ятмай бит,  саҡырһалар, выжлатып ҡына  барам да етәм. – Юҡсы, башҡортса-а-а! Сәхнәгә сыҡҡас, иң тәүҙә халыҡтан: Ниндәй телдә һөйләйем? , – тип һорайым. Ә улар: Давай, башҡортса, башҡортса, –тип ҡысҡыралар. – Беҙ һеҙҙе фис аңлайбыҙ, телегеҙ бигерәк яғымлы, моңло йыр кеүек, тыңлағандан тыңлағы килә, – тиҙәр. Ҡайһылары хатта: Һыуһын ҡанғансы  башҡорт телен ишетер өсөн генә килдек, – тип тә ебәрә. Ә былай  мин татарса ла шытырҙатып һөйләшә беләм  ул,  татарҙарҙың үҙҙәрен һатып ебәрермен әле. – Ул саҡтарҙы һөйләй башлаһаң, үҙе бер тарих бит ул.  Бер мәл Ленинградҡа гастролгә әҙерләнә башланыҡ. Шамил Ҡолбарисов, Хөсәйен Әхмәтов ағайҙар: Һеңлем,   әйҙә әле үҙеңә ҡыҫҡараҡ, замансараҡ костюм тектерәйек, буй-һының да килешле, – тине. Тиҙҙән  үҙебеҙҙең милли биҙәктәр ҡушылған күлдәкте тегеп тә бирҙеләр. – Иҫ киткес шәп! Әллә сығышымды, әллә күлдәгемде оҡшаттылар,  халыҡ сәхнәнән ебәрмәй генә бит. Инде сыҡһам, тағы һорайҙар, аяҡ дөбөрҙәтәләр, ҡысҡыралар, һыҙғыралар. Әллә биш, әллә ете тапҡыр сығып баш эйҙем. – Шулай ҙа.  Әммә уның  өсөн   ишетмәгән һүҙ ҡалманы инде. Минән һуң сәхнәгә танылған йырсы сығырға тейеш ине. Тик  халыҡ   уның исемен әйтергә лә хут  бирмәй. Ә был  шөһрәтле  апайға  һис тә оҡшамаған.   Нишләп шул бала-сағаны минән алда ҡуйҙығыҙ, – тип енен сәсепме-сәсә. Өфөгә генә ҡайтайыҡ әле бына, эштән ҡыуҙыртам, – тип  тамам хәлемде алды бит. – Һеҙ Мәскәүҙә Винокур, Любовь Полищук менән бергә ниндәйҙер конкурста  ҡатнашып, лауреат булғанһығыҙ. –1977 йылда булды был.  Бөтә Рәсәй эстрада конурсына Башҡортостандан мине һайлап ебәрҙеләр. Үҙемдең ни юҫыҡ кеше булмауымды белһәм дә, юл буйы шөрләп барҙым, йыйын урыҫтар араһында минең башҡортса һөйләгәнде этем аңлаһынмы, тип инде. Унда  Әнғәм Атнабаевтың Йәшлек менән осрашыу, Йәшәреү сезонын  һөйләнем. Жюриҙа ҙур, дәрәжәле артистар ултыра. Сығыш яһап бөтөү менән гөрләтеп ҡул саба башламаһындармы! , «Браво! , Бис тип һөрән һалалар. Ете йөҙләгән кеше араһынан икенсе урынды алдым бит, әй. – Ысынлап та, күҙ асылып ҡалды. Телевидение, гәзит журналистары, интервью бирегеҙ әле, тип тотам арттан ҡалмай. Үҙең турала маҡтап яҙғанды уҡыу яман рәхәт икән. Бер аҙҙан атҡаҙанған, унан һуң халыҡ исемен бирҙеләр. – Гөлсөм апай, нишләп һеҙ гелән  ир-аттарҙан көләһегеҙ ул? Ниндәй генә исемдәр таҡмайһығыҙ – мәмәй, йыбытҡы, хөрәсән, теге лә был. Ирҙәргә шул тиклем дә асыуығыҙ ҙурмы ни? – Эй, туғанҡайым, төрлөһө булды инде. Автобусға инһәң, шкаф дәүмәле  ирҙәр йә йоҡлай, йә тәҙрәнән иҫе китеп нимәнелер күҙәтә. Шунда берәйһе һикереп тороп урын бирһәсе. Юҡ инде, юҡ. Бер саҡ ҡыш көнө урамда китеп барам. Көтмәгәндә  арҡамдан бер ғифрит ҡосаҡлап алды  бит, кешегә лә оҡшамаған һымаҡ. Инәкәйкем, башмаҡ ҙурлыҡ эт булып сыҡты. Ҡотом осто, хәҙер был мине өҙгөсләп ташлай  инде, тим.  Эргәмдән китеп барған ирекәйгә йән асыуына, ҡотҡар, ярҙам ит, тип ҡысҡырам.  Ә ул, ҡолағына кейеҙ ҡаплағанмы ни,  китеп тик бара. Шул саҡ эт, мине ысҡындырҙы ла тегенең үҙенә барып йәбешмәһенме! Шундай хөрәсәндәргә нисек  хәтерең ҡалмаһын да, нисек асыуланмайһың! Шуға ла сәхнәнән булһа ла  үсемде алыуым инде. – Эй, туғаным, һин был бөтә ир заттарын ене кеүек күрә икән, тип уйлай күрмә. Юлымда һәйбәт ир-аттар ҙа күп булды ул. Сәнғәт училищеһында уҡытыусым Ғабдулла  Ғиләжев атайым кеүек ине. Беренсе курсты бөткәс, академтеатр артистары менән гастролгә сығарып ебәрҙе. Балам, аҙыраҡ аҡса эшләп ҡайт, тик аҡсаңды кәнфит-маҙарға бөтөрөп ҡуйма,  өҫ-башыңды ҡара, – тип кәңәшен бирҙе. – Диплом алған йылды урын булманы. Ә аҙаҡ, филармонияға өйрәнеп киткәс, әллә күпме саҡырып маташһалар ҙа, барып торманым. Бында үҙем - баш, үҙем - түш, тигәндәй. – Мәктәптә бейей ҙә, йырлай ҙа торғайным. Бөтәһе лә, был бала ҡойоп ҡуйған әртис,  тип маҡтай торғас,  сәнғәт училищеһына әҙерләнә башланым. Әммә әсәйем әртис тигән һүҙҙе ишеткеһе лә килмәй. Кит, кит, кит, шул да булдымы кәсеп, ике аяғыңдың береһен баҫмайһың! Уларҙың  ғаиләһе лә булмай, тиҙәр. Ғүмер буйы кеше балаһына, кеше иренә ымһынып йәшәргә уйлайһыңмы? – тиер ине. Шуға ла Өфөләге бер ағай документтарымды мединститутҡа алып китте. Ә бер аҙҙан ауылдашым Илдус ағай ҡайтты ла: Һин әртис булырға тейеш, документтарыңды  унан алам да  сәнғәткә алып барам, – тине. – Сәнғәт төрө буйынса имтихандарҙы һыпыртып бирҙем. Ә бына беҙҙең кеүек рус телен дә башҡортса уҡыған кешегә диктант яҙыу ауырыраҡ булды. Тегеһенән күсереп, быныһынан ҡарап, этә-төртә өслөгә яҙҙым. Аллаға шөкөр, ғаиләм дә, улым да булды. Хәҙер ейәнсәрем үҫеп килә инде. – Эй, балаҡай, минең бөтә әйберҙәремде лә халыҡ ныҡ яратты. Ә ул Сәмиғә менән әкәмәт булып бөтөлдө инде.  Теге  Горбачевтың ҡоро законы  сыҡҡан йылдарҙа  халыҡ бырах туҙҙырып самогон ҡоя башланы.  Үҙең беләһең, кәрәк бит инде, берәй эшеңде эшләтәм тиһәң, иң тәүҙә әсе-сөсөң бармы, тип һорайҙар. Ҡайһылыр ауылда ошоно һөйләп торам бит.  Шул саҡ бер ҡатын ултырған еренән һикереп кенә  торҙо ла тып итеп минең ҡаршыға килеп баҫмаһынмы!  Ах, инәңдең башы. Ишшеү минең менән булашып маташаһыңмы? Ҡайнатам шул, ҡайнатам. Минең самогон ҡайнатҡанда ни ҡыҫылышың бар? Шәп булғас, үҙең килеп ауылда йәшәп ҡара, шунан белер инең.  Ҡатын пулеметтан атҡан кеүек тытылданы тытылданы ла ишекте шарт ябып сығып та китте. Аҙаҡ белдем:  был ҡатын да Сәмиғә исемле булып, көнө-төнө самогон ҡоя икән. – Нишләптер йәшерәк саҡта кешеләрҙе әләкләргә ярата инем. Бая һөйләгән дәрәжәле апайҙың үҙе кеүек кенә йырлай инем. Ул ишетеп ҡалған да тағы йөҙөмдән алды бит. Минең кеүек булырға башың йәш, башҡаса ишетмәйем, – тигәс, һүрелеп ҡалдым. – Был турала дуҫ-иштәрем, таныш булмаған кешеләр ҙә йыш әйткеләне. Әммә йыр нисектер ситтә тороп ҡала килде. – Ҡарағыҙ әле, апаруҡ ваҡыт ултырып ташлағанбыҙ ҙа.  Ярай, Гөлсәм апай, Алла бирһә, аяҡҡа баҫып, Исемкәйҙәрем –Гөлсөм, мин сәхнәгә сығыу менән бар халыҡ тәгәрәп көлһөн тип тағы ла сәхнәләрҙе шаулатыр көндәрегеҙ алда әле. Рәхмәт һеҙгә! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Юмор оҫтаһы Гөлсөм Хәбибуллинаны иҫләп,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 1 1 0 0 1 1 1 0 0 0],8,Журналға инмәгәндәрҙән,6730,https://henek.info/articles/zhurnal-a-inm-g-nd-r-n-/2025-07-23/yumor-o-ta-y-g-ls-m-h-bibullinany-i-l-p-4323415,2025-07-23T12:15:00+00:00
"Ошо икһеҙ-сикһеҙ ғәләмдә, меңләгән, миллионлаған кеше араһынан айырып, ошо икәүҙең һуҡмағын киҫештерергә кәрәк бит! Киноларҙа, китаптарҙа ғына була ала бындай хәл тип уҡымағыҙ, тормошта ул беҙ уйлағанға ҡарағанда йышыраҡ осрай. Ғөмүмән, тормош – яҙыусылар фантазияһынан күпкә ҡатмарлыраҡ, былталсығырак, аңлашылмағаныраҡ хәлдәр килтереп сығарырға һәләтле. – Беренсе мөхәббәт тураһында яҙғаныңды уҡыным, – ти бер танышым. – Мин дә үҙемдекен һөйләйем әле. Беҙҙең тарих та беренсе мөхәббәт менән бәйле. Улым йөрөгән ҡыҙын беҙҙең менән таныштырырға инде өйләнергә ниәтләгәс, уға тәҡдим яһағас ҡына алып ҡайтты. Мин уны тупһанан атлап инеүгә үк яраттым. Шундай тулҡынланып, борсолоп көткән инем был көндө! Улдары буй еткән әсәләр мине аңлар. Табын әҙерләгән инек. Сәй эсә-эсә яҡынданыраҡ танышабыҙ. Бындай ваҡытта һүҙҙе атай-әсәйе тураһында һорашыуҙан башлайһың инде: кем, ҡайҙан, кем булып эшләйҙәр. Буласаҡ килен яуап бирергә тип ауыҙ асҡансы, улыбыҙ, балҡып, атаһына боролдо: – Ә хәҙер, атай, һиңә сюрприз бар! Шаҡ ҡатырһың! Гөлназдың (исемдәр үҙгәртелде – Г. С. ) ата-әсәһе һеҙҙең ауылдан бит! Тик ауылда уларҙың инде бер кемдәре ҡалмаған. Уның ата-әсәһе лә белмәй әле быны. Сер итеп һаҡланыҡ! Үҙебеҙ дә ярты йыл осрашып йөрөгәс кенә, осраҡлы рәүештә генә асыҡланыҡ. Гөлназ үҙе Сургутта тыуып-үҫкән бит ул. Күптән түгел генә күсеп ҡайтҡандар. Барыбыҙ ҙа Гөлназға ҡараныҡ. Ул үҙенең ата-әсәһенең исемдәрен атаны. – Кемдәр тип әйтәһең? – тип, ирем ҡабатлап һораны. Йөҙө күҙ алдында үҙгәрҙе, ҡара янды. Ә аҙаҡ, яуапты ишеткәс, ҡапыл табын артынан тороп уҡ китте. Бер һүҙ әйтмәйенсә! Йоҡо бүлмәһенә инде лә, Гөлназ киткәнсе шунан сыҡманы. Нисек уңайһыҙ булғанын белһәгеҙ. Нимә уйларға ла белмәнем. Гөлназ алдында бик ситен ине. «Рәмил ағайыңдың ҡан баҫымы күтәрелде шикелле», – тигән булдым. Ҡунаҡ артынан ишек ябылыуға ирем йоҡо бүлмәһенән килеп сыҡты. Ярһыған, бүртенгән. – Әйт улыңа, был ҡыҙға өйләнергә рөхсәтем юҡ! Башҡа алып ҡайтып күҙемә күрһәтмәһен! – тине. Гөлназдың әсәһе иремдең беренсе мөхәббәте булған икән бит! Улай ғына ла түгел, уның атаһы менән улар ҡасандыр яҡын дуҫтар булған. Икеһе лә бер ҡыҙға ғашиҡ булып йөрөгәндәр, ә ҡыҙ Рәмилде түгел, уның дуҫын һайлаған. Был хәлдән һуң арала дуҫлыҡ бөткән, юлдар айырылған. – Минең күҙгә салынмаҫ өсөн Сургутта йәшәне бит улар! Шунан башланды. Өйҙә тыныслыҡ бөттө. Улым, әлбиттә, Гөлназдан баш тартырға йыйынманы. «Миңә унан башҡа бер кем кәрәкмәй! – тине. – Тәҡдим яһаным, ул риза булды. Хәҙер: «Атайым ҡасандыр һинең әсәйеңде яратҡан булған икән, мин һиңә өйләнә алмайым», – тиемме? Беҙ барыбер бергә буласаҡбыҙ! » Мин ике ут араһында ҡалдым. Нисек булһа ла иремде көйләргә тырыштым. – Йәш саҡта кем-кемде яратмаған? Булған, уҙған, бөткән бит инде ул. Балаларҙың бәхетенә аяҡ салмайыҡ. Айырырбыҙ ҙа, унан улыбыҙ башҡа кешене ярата алмаһа, яңғыҙ ҡалһа, ғүмере буйы беҙгә үпкәләп йәшәһә, нишләрбеҙ? – тинем. Тел осомда ғына торған башҡа һүҙҙәр ҙә бар. Уларын нисек тә белгертмәҫкә тырышам. «Шул тиклем яратҡан инеңме ни? Минең менән тороп, уны уйлап йәшәнеңме ни? » – тип әйтмәйем. Әйтмәҫкә тырышам. Балам хаҡына түҙәм. Әммә үҙемдең эсем яна! Бер яйға ла килмәне был. Ҡыҙ һорарға барманы. Ирем була тороп, яңғыҙ ҡатын кеүек үҙем генә киттем. Буласаҡ ҡоҙа-ҡоҙағыйҙар: «Ә ул ҡайҙа? Ниңә килмәне? » – тип һораманылар. Беҙҙең өйҙәге хәлдәрҙән хәбәрҙар инеләр инде. Матур, аңлашып йәшәгәндәре күренеп тора – һоҡланып ҡайттым. Ирем туйға ла барманы. Быныһы иң ауыры булды. Улым алдында ҡыйын ине. Атаң иҫән булып, шундай көндә түр башында ултырмаһын әле. Саҡырған бөтә ҡунаҡҡа ла ни өсөн килмәүенең сәбәбен аңлата алмайһың. «Ауырып китте шул. » – тинек. Өйҙә бөтөнөбеҙ ҙә иремдең дошманына әйләндек. Мин дә, улым да, ҡыҙым да. Киленде әйтмәйем дә. Килгән саҡта ул уның сәләмен дә алманы. Гөлназдың ни ғәйебе бар инде уның ҡаршыһында? ! Балалар беҙгә һирәк киләләр, килһәләр ҙә, атайҙары өйҙә булмаған саҡты тура килтерергә тырышалар. Шөкөр, улым бик булдыҡлы бала. Өйләнгәнсе үк фатир алды. Тормошо етеш. Инде ике бала үҫтерәләр. Шул алма кеүек ейәндәрен дә ҡулына алып һөйгәне юҡ иремдең. Әйтерһең, улар юҡ уның өсөн, уларҙы бөтөнләй күрмәй! Улымдың Гөлназға өйләнеүенә мине ғәйепле һананы ул. «Һин риза булдың», – тине. Ғәйепле генә һанаһа бер хәл, ҡул күтәрә башланы. Ниңәлер: «Кеше менән йөрөйһөң», – тиергә тотондо. Ағ ғына һуңға ҡалып ҡайтырға ярамай.  Ә мин, үҙең беләһең, мәктәптә эшләйем, һуңлаған саҡтар ҙа йыш була. Әле йыйылыш, әле тикшереү. Бер ҡул күтәреп килгәндә, араға кейәү инеп туктаткас ҡына баҫылды. Ҡыҙым, кейәүем әлегә беҙҙең менән торалар. Әл дә улар бар. Юғиһә ирем менән бер өйҙә нисек йәшәр инек. Икең ике бүлмәлә булһа ла, бер ҡыйыҡ аҫтында бит. Уҙған йәй, бер туҡмағандан һуң, судҡа барып ғариза бирҙем – айырылыштыҡ. Быға ул һөйөндө генә буғай. Урын-ер айырым, ашау айырым хәҙер. Кейәү йорт төҙөй. «Беҙ һине бында ҡалдырмайбыҙ, үҙебеҙ менән алып китәбеҙ. Тағын аҙ ғына түҙ инде», – ти. Уларҙан ҡалмам, моғайын. «Беренсе мөхәббәттәрҙең шәүләләре менән осрашмауың хәйерле», – тип язаһың һин. Бик шулай ҙа бит. Тик беҙҙеке бит бына нисек килеп сыҡты. Яҙмыш шаярыуы тип әйтәм бит. Тик ниңә былай «шаяра» ул, бер айырылған юлдарҙы ниңә шулай ҡабаттан ҡуша? Бының менән ни әйтергә теләй? Әллә үҙенә бер ҡыҙыҡ ҡына яһауымы? Белмәҫһең.",Яҙмыш шаярыуы,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0],4,Йәмғиәт,5206,https://henek.info/news/common_material/2025-07-04/ya-mysh-shayaryuy-4302415,2025-07-04T12:50:00+00:00
1 июлдән 31 авгусҡа тиклем  республикала «Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит! » хәйриә акцияһы үтә.,«Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит! »,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Иғтибар,92,https://yanshishma.com/articles/i-tibar/2025-07-21/m-kt-pk-yyyynyr-a-yar-am-it-4320659,2025-07-21T15:57:02+00:00
"Йүкә сәскәһендә эфир майы, гесперидин һәм тилицианин гликозидлары, сапониндар, каротин, аскорбин кислотаһы, фарнезол һ. б. бар. Файҙаһы, билдәле булыуынса, баһалап бөткөһөҙ: температураны төшөрә, йүтәлде бөтөрөүгә булыша, иммунитетты күтәрә, ҡан баҫымын төшөрә, ҡандағы шәкәр күләмен кәметергә ярҙам итә, невроз ваҡытында тынысландыра, бөйөрҙән таштарҙы сығара. Грипп ваҡытында, һалҡын тейгәндә, бронхиттан, ҡан баҫымы юғары булғанда, ошо төнәтмәне файҙаланыу яҡшы: 15 грамм кипкән сәскәгә бер стакан ҡайнар һыу һалалар. 20-30 минут төнәтеп, һөҙөп, бал менән эсәләр. Йоҡоһоҙлоҡтан: бер стакан ҡайнар һыуға бер аш ҡалағы йүкә сәскәһе һалып, сәй кеүек бешереп эсегеҙ. Бөйөрҙәр елкенһенгәндә: бер стакан ҡайнар һыуға берәр сәй ҡалағы йүкә сәскәһе һәм етен орлоғо һалып, сәй һымаҡ бешерәбеҙ. Көнөнә 3-4 тапҡыр 0,5 стакан эсергә тәҡдим ителә. Пародонтоз, стоматиттан: бер стакан ҡайнар һыуға бер аш ҡалағы йүкә сәскәһе һалып төнәтегеҙ һәм 5 грамм сода һалып, көнөнә 4-5 мәртәбә ауыҙ ҡыуышлығын шул ҡатнашма менән сайҡатығыҙ. Иммунитетты нығытыу, ҡандағы холестеринды кәметеү, организмдан кәрәкмәгән тоҙҙарҙы сығарыу өсөн: термосҡа ике сәй ҡалағы йүкә сәскәһе, бер сәй ҡалағы кесерткән, бер-ике ботаҡ сельдерей, 20 грамм имбир тамыры, бер тырнаҡ һарымһаҡ, бер литр ҡайнар һыу һалып, көн дауамында эсегеҙ. Йүкә сәскәһендә эфир майы, гесперидин һәм тилицианин гликозидлары, сапониндар, каротин, аскорбин кислотаһы, фарнезол һ. б. бар. Файҙаһы, билдәле булыуынса, баһалап бөткөһөҙ: температураны төшөрә, йүтәлде бөтөрөүгә булыша, иммунитетты күтәрә, ҡан баҫымын төшөрә, ҡандағы шәкәр күләмен кәметергә ярҙам итә, невроз ваҡытында тынысландыра, бөйөрҙән таштарҙы сығара. Грипп ваҡытында, һалҡын тейгәндә, бронхиттан, ҡан баҫымы юғары булғанда, ошо төнәтмәне файҙаланыу яҡшы: 15 грамм кипкән сәскәгә бер стакан ҡайнар һыу һалалар. 20-30 минут төнәтеп, һөҙөп, бал менән эсәләр. Йоҡоһоҙлоҡтан: бер стакан ҡайнар һыуға бер аш ҡалағы йүкә сәскәһе һалып, сәй кеүек бешереп эсегеҙ. Бөйөрҙәр елкенһенгәндә: бер стакан ҡайнар һыуға берәр сәй ҡалағы йүкә сәскәһе һәм етен орлоғо һалып, сәй һымаҡ бешерәбеҙ. Көнөнә 3-4 тапҡыр 0,5 стакан эсергә тәҡдим ителә. Пародонтоз, стоматиттан: бер стакан ҡайнар һыуға бер аш ҡалағы йүкә сәскәһе һалып төнәтегеҙ һәм 5 грамм сода һалып, көнөнә 4-5 мәртәбә ауыҙ ҡыуышлығын шул ҡатнашма менән сайҡатығыҙ. Иммунитетты нығытыу, ҡандағы холестеринды кәметеү, организмдан кәрәкмәгән тоҙҙарҙы сығарыу өсөн: термосҡа ике сәй ҡалағы йүкә сәскәһе, бер сәй ҡалағы кесерткән, бер-ике ботаҡ сельдерей, 20 грамм имбир тамыры, бер тырнаҡ һарымһаҡ, бер литр ҡайнар һыу һалып, көн дауамында эсегеҙ.",Йүкә сәскәһе нимә менән файҙалы?,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Сәләмәтлек,2597,https://shonkar.com/articles/auly-ym-bayly-ym/2025-05-25/y-k-s-sk-e-nim-men-n-fay-aly-4249579,2025-05-25T15:48:00+00:00
"Көнсөллөктән дә күҙ тейергә мөмкин. Ундай кеше башҡаларға бирелгән ниғмәттәрҙе күргәс, үҙен насар хис итә башлай һәм уларҙан шул ниғмәттәрҙең китеүен теләй. Бындай кешеләрҙән һаҡланыу юлы бер.","Күҙ тейһә, уны дауалауы ауыр түгел",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,192,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-03-08/k-tey-uny-daualauy-auyr-t-gel-4149768,2025-03-08T20:54:27+00:00
"Котраг-ханга һәйкәлфикерләрҺәйкәлне кую артыннан йөргән Гомәр Батыршин сынны кире сүтмәячәген әйтә һәм ирле түрәләрнең каршылык күрсәтүен белдерә. Тарихчы Фаяз Хуин да һәйкәл Самар өлкәсендә урынлы куелган дип саный. Самар өлкәсендә Идел буена болгарларны китерүче дип саналучы Котрагка һәйкәл кую низаг китереп чыгарды. Хакимият ирле татар активистларын канунсыз гамәл башкаруда гаепли. Һәйкәл кую артыннан йөргән татар әмәгатьчелеге исә сынны кире сүтмәячәген әйтә. Болгарстанда ясалган биш тонналы һәйкәл Идел елгасы ярында урнаштырылса да, аның язмышы билгесез булып кала. Быелның 12 гыйнварында Самар өлкәсенең Ширяево авылы янында (Жигулевски шәһәр округына карый) Бөек Болгар дәүләтенең башлыгы Кубрат ханның улы Котрагка һәйкәл куелды. Риваятьләр нигезендә, ул болгарларны Идел буена китергән дип санала. Һәйкәлнең авторы — Болгарстан сынчысы Дишко Дишков. Сынны ясау чыгымын Болгарстан ягы — эшкуар Ивелин Михайловүз өстенә алган. Моңа кадәр Кубратның башка улы — Альцекка өч метрлы һәйкәл Италиядә куелган иде. Альцек нәкъ шушы урыннарда үз кабиләсе белән төпләнеп утырган дип санала. Шундый юл белән Идел буенда да болгарларның эзен күрсәтергә теләгәннәр. Һәйкәлне Самар өлкәсендә урнаштыру артыннан ""Болгар мирасы"" мәдәни-агарту фонды итәкчесе Гомәр Батыршинйөргән. Ул Идел елгасы буенда махсус урын таба, ирлекне төзекләндерә, юл чыгымнарын түли һәм, Азатлыкка әйтүенчә, рөхсәт алу кәгазьләрен алуга да ирешә. Санкцияләр сәбәпле, һәйкәлне Русиягә китертү үзе бер зур кыйсса булды ди. Сынны Төркия һәм Грузия аша Русиягә алып чыга алмаганнар. Нәтиәдә, ул Самар төбәгенә Иран һәм Азәрбәйан аша килеп иткән. ""Ике ай ярым вакыт юлга китте"", дип искә ала ул. Батыршин аңлатуынча, әлеге низаг артында ""уйлап чыгарылган аргументлар"" ята. Ул һәйкәлне ""Самарская луга"" милли паркы итәкчесе белән алдан килештереп куйдырткан. Шулай да, һәйкәл парк чигендәге муниципаль ирнең ""биш метрлык кишәрлегенә кереп"" урнаштырылган булып чыккан. Шуннан соң хакимият белән проблемнар башланды ди ул. ""Һәйкәлне куеп бер атна узганнан соң Жигулевски мэрыннан шалтырату булды. Ни өчен сез рөхсәт алмыйча һәйкәл куйдыгыз диде ул. Безнең рөхсәт бар дип аңлаттык. Ул һәйкәл безнең ирдә тора дип әйтте. Бу 5 метр ир кишәрлеге. Ярый, шуннан соң без рөхсәт алыр өчен документлар ыя башладык. Һәм кинәт кенә мэр үзенә чакыртып, Ак йортта (Губернатор идарәсендә) канәгатьсезлек белдерәләр һәм сезгә рөхсәт бирмәскә кушалар дип әйтте. Монда Татарстанның эзе дә күренә. Мөгаен, Мәскәүдән республикадан сайланган депутаттан шалтырату булган. Янәсе, Татарстанда куярга рөхсәт ителмәгән һәйкәлне Самарда куйгансыз, проблемнарың булуың бар, дип әйтте бер танышым. Шуннан соң һәйкәлне рәсмиләштерергә рөхсәт итмәделәр. Жигулевски мэриясе бездән сынны алып куюны сорый. Мин алардан һәйкәлне алып кую турындагы документны бирегез дип сорадым. Гомумән, хәзер моны башкару мөмкин эш түгел, чөнки анда керерлек юл юк. Безгә мэрия бернинди документлар бирмәде, шул арада әмәгатьчелек үз фикерен белдерә башлады. Күпчелек кеше бу һәйкәлне хуплап чыкты. Шул йогынты ясадымы — хәзер вазгыять тынычланып калды"", диде ул. Батыршин сүзләренчә, хәзер һәйкәлне рәсмиләштерү эше туктап калган хәлдә. Моңарчы хакимият аларны ""дустанә булмаган ил"" белән эш итүдә дә гаепләгән булган. ""Беренче аргумент дип һәйкәлнең дустанә булмаган илдә ясалуы әйтелде. Соңрак эчке эшләр департаменты бу хакта әйтүдән туктады. Һәйкәл бит биш ел элек үк эшләнгән иде. Алар безгә Русия тышкы эшләр министрлыгы шундый хат юллады диделәр. Мин Мәскәүдә министрлыкка мөрәәгать иттем, ләкин бер ни дә табылмады. Баксаң, Самарда Русия тышкы эшләр министрлыгының бүлеге бар икән. Алар ни өчен һәйкәл куйдыгыз дип хакимияткә сорау юллаган булган. Шулай да күптән түгел Болгарстандагы бер русофил Николай Малиновның Мәскәүдә чыгыш ясавыннан соң, бу ""дустанә булмаган ил"" дигән сорауны күтәрми башладылар. Димәк, бу куертылган мәсьәлә булып чыга"", ди ул. Ни өчен һәйкәл өчен нәкъ шушы урын сайланды, дигән сорауга ул: ""Бу урында Болгар дәүләтенең көньяк чиге булган һәм 3 метрлы барс куелган. Без аны ике тапкыр куеп, ике тапкыр алырга мәбүр булдык. Өченче тапкыр урнаштырдык. Без бу урында татар мәктәбе укучыларын китереп, тарих дәресе үткәрә идек, тирә-юньне төзекләндереп килдек"", дип авап кайтарды ул. Әйтергә кирәк, үз вакытында Котрагка һәйкәлне Болгарда куярга теләгәннәр, ләкин биләмәләр ЮНЕСКО карамагында булу сәбәпле куелмаган диелде. Соңрак Татарстанның Тәтеш районында урнаштыру турында сүз барды, әмма бу датормышка ашмады. Гомәр Батыршин фикеренчә, ""Татарстанда һәйкәл куюга ачыктан-ачык каршы чыгучы да, әмма рөхсәт итүче дә булмады"". Республикада аны куюга каршы Русия думасына Татарстаннан сайланган депутат, ""Яңарыш"" фондының элекке башкарма мөдире Татьяна Ларионовабулды ди ул. Шулай да бүгенге бәхәстә Батыршинны Татарстан галимнәре яклап чыккан. Татарстан Фәннәр академиясе президенты Мәкъзүм Сәлахов Жигулевски мэры исеменә һәйкәл куюны хуплауны сорап хат (хатның күчермәсе Азатлыкта да бар) юллаган. Шул ук вакытта Батыршин Татар конгрессыннан ярдәм булмавын әйтте. ""Татарстанда Дөнья татар конгрессының Самардагы бүлеге — ""Дуслык"" оешмасы итәкчесе конгресстан хат алыйк дип әйткән иде. Әмма Казаннан ярдәм булмады, чөнки конгрессның ""тегесе кирәкми, бусы кирәкми"" дигән позициясе бар. Алар болгарчылыкны да кире какмый, ләкин бик сакчыл эш итә"", ди ул. Шулай да һәйкәлгә каршы кампания дәвам итеп тора. Күптән түгел Самардагы төбәк тарихын өйрәнүче Александр Назаров Котрагка һәйкәл куелуның канунилыгын тикшерүне сораган. Жигулевски мэры Илья Сухихһәйкәлнең кире сүтелүен дәкире какмаган. Гомәр Батыршин һәйкәлне кире сүтәргә ыенмавын әйтә, чөнки, аныңча, Самар ирләренә Котраг һәм болгарлар үсеш китергән. ""Мин һәйкәлне кире сүтмәячәкмен. Үзләре нәрсә эшләргә тели, шуны эшләсен. Без анда брусчатка әйдек инде"", диде ул. Парк проектыАлга таба агачлар утыртырга, төзекләндерергә, зыялыларны, татар мәктәбе укучыларын чакырырга теләвен дә әйтте ул. Парк проектыТарихчы Фаяз Хуинтарихи документлар белән Котрагның Урта Идел буена килүе расланмаса да, моны инкарь итәргә ярамый ди. ""Кубрат ханның биш улы була. Шул улларының өчесе — Аспарух, Кубер, Альцекның исемнәре риваятьләрдә генә түгел, көнбатыш елъязмаларында да сакланып калган. Аспарух Дунайга китеп Болгар дәүләтен төзи. Куберның исеме Паннония, яки хәзерге Маарстан территориясендә телгә алына. Өченче төпчек улы Альцек Италиянең төньягында төпләнеп кала. Кубратның ике улы — Баян һәм Котраг риваятьләрдә генә телгә алына. Баян Бөек Болгар дәүләтендә утырып кала һәм соңрак төрле сәбәпләр аркасында күченергә мәбүр була. Бүген Кавказдагы балкарлар борыңгы бабаларын Баяннан булган дип исәпли. Котраг риваятьләрдә генә телгә алынса да, без аны булмаган дип әйтә алмыйбыз. гасыр — тынгысыз вакыт. Хәзәрләр Кубрат-ханның дәүләтен имерә. Менә шул вакыттан соң без Котрагны Урта Иделгә киткән дип саныйбыз. Элегрәк болгарларның Идел буена күчеп утыруы гасыр урталарында булган дип санала иде. Тәтеш районындагы Олы Тархан зиратын иң борыңгы каберстан дип белә идек. Ул 1950-60 елларда археологлар тарафыннан өйрәнелде. Шулай да, 1980 нче елларда Самар өлкәсендә болгарларның тагы да борыңгырак каберләрен таптылар. Алар гасыр ахыры — гасыр башына карый. Борыңгы болгарларның каберләре Самар һәм Сембер өлкәләрендә бар. Мондый типтагы зиратлар әлегә Татарстанда табылмаган"", ди ул. Тарихчы Самар өлкәсендә Котрагка һәйкәл кую урынлы ди. ""Котраг риваятенең асылы чынбарлыкка нигезләнгән дип уйлыйм. Шуңа күрә Самарда Котрагка һәйкәл кую - актуаль мәсьәлә. Аларга афәрин диясе генә кала. 1223 елда монгол-татарлар урысларга каршы сугышып аларны иңә. Шуннан соң шул ук елны алар болгарлар белән очраша. Бу Самар өлкәсенең (игүле) Жигули таулары янында була. Соңгы вакытта халкыбызның язмышы көл өстендә тора. Татарлар сан ягыннан күзгә күренеп кими, тел югала бара, тарих укыту бетерелде. Тарихи хәтерне төрле юллар белән, шул исәптән һәйкәлләр куеп саклап калырга иде. Халык үз милләтенең аяныч хәлдә икәнен аңлап та бетерми"", ди ул. Фаяз ХуинФаяз Хуин әлеге һәйкәл Татарстанның Тәтеш районында урнаштырылырга тиеш булганын раслады. Ләкин билгесез сәбәпләр аркасында — әллә ""безнең итәкчеләр рөхсәт бирмәдеме"" — һәйкәл куелмады. Тарихчы бүген Татарстанда Казан ханнарына, Кол Шәрифкә, Сөембикәгә дә һәйкәлләр куюдан куркалар дип саный. Узган ел Чуашстанның Шемурша авылында Котрагка һәйкәлачылды. Аны сынчы Николай Кондракшинясаган. Чуаш активистлары үзләрен Котрагның һәм болгарларның варислары дип саный. ""Котраг Идел буе Болгарына беренче нигез салучы булып санала. Шунлыктан безнең бабаларыбыз Идел буена килеп урнашкан. Бу чуаш халкы өчен мөһим фигура, шуңа да һәйкәлне кую зур әһәмияткә ия"", дип белдергән иде активист Галина-Айпике Григорьева. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Котрагка һәйкәл сүтелерме? Самар хакимияте Кубрат ханның улына куелган һәйкәлгә каршы,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Татарстан,8753,https://www.azatliq.org/a/32360652.html,2023-04-13T00:12:19+00:00
"Ят номерҙан шылтыраһалар, һөйләшмәгеҙ, тип күпме иҫкәртәләр, халыҡ һаман алдана. Өфөлә берәү 1 миллион һум аҡсанан ҡолаҡ ҡаҡҡан.",Һаман алданалар,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Һаҡ булығыҙ,128,https://yanshishma.com/articles/a-buly-y-/2025-04-21/aman-aldanalar-4206466,2025-04-21T14:05:00+00:00
"Йыр тыңлаусыларҙың  күңеленә хуш килде, социаль селтәрҙә популярлыҡ яулай бара. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә уны ярты миллиондан ашыу кеше ҡараған Йырҙы ошо һылтанма буйынса тыңларға мөмкин. Сығанаҡ  Башинформ",Өфө тураһында яңы йыр,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,204,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2025-01-28/f-tura-ynda-ya-y-yyr-4099111,2025-01-28T10:16:00+00:00
"Был сара Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Башҡортостандың Яҙыусылар союзы тарафынан тәүге тапҡыр ойошторола. Халыҡ-ара йәрминкәне асыу тантанаһында Республика Башлығы Радий Хәбиров ҡатнашып, унда ҡуйылған күргәҙмәне ҡараны, бөйөк мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулланың һәйкәленә сәскәләр һалды. Тантана асылыр алдынан республика Башлығының башланғысы буйынса Башҡортостанға изге китаптың ҡайтыуы әһәмиәтле ваҡиға булды. Уның төп нөсхәһе 100 йыл элек Өфөлә булған. Был – Усман Ҡөрьәненең ҡулъяҙма күсермәһе, Ташкентта музейҙа  һаҡланған. Изге китап Милли музейҙа ваҡытлыса һаҡланасаҡ. – Был сараны ойошторғанда уҡ беҙҙә кешеләр килерме, юҡмы икәнлеге хаҡында уйландыҡ. Бөгөн беҙ майҙың һәр  һуңғы аҙнаһында Өфөлә «Китап-байрамы» халыҡ-ара китап йәрминкәһе үткәреләсәген иғлан итәбеҙ. Беҙҙе хуплағандарҙың барыһына ла ҙур рәхмәтемде белдерәм.  Өфө илебеҙҙең китап баш ҡалаһы тип атауға лайыҡ тип, иҫәпләйем, - тине Радий Фәрит улы,  сараны асып. Рәсәйҙең  мәҙәниәт министры Ольга Любимова байрам менән ҡотлап, видеоҡотлау ебәргән. Сарала  РФ Президенты ярҙамсыһы, Рәсәйҙең тарихи мәғариф буйынса ведомство-ара комиссия рәйесе Владимир Мединский, Рәсәй яҙыусылар союзы идараһы рәйесе, Рәсәй яҙыусыһы Һәм публицисы Николай Иванов, Рәсәй китап нәшер итеүселәр ассоциацияһы президенты Константин Чеченев, Беларусь республикаһы Яҙыусылар Ссоюзы рәйесе урынбаҫары Елена Стельмах, Юғары мөфтөй, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт хәҙрәт Тажетдин, Башҡортостан Республикаһы Мосолмандарының Диниә назараты рәйесе, мөфтөй Айнур хәҙрәт Бирғәлин ҡатнашты. Бөгөн халыҡ-ара китап йәрминкәһендә ҡатнашырға  Рәсәй төбәктәренән, шулай уҡ Ҡырғыҙстандан, Ҡаҙағстандан һәм Белоруссиянан 200-ҙән ашыу нәшриәт, букинист, китап магазиндары йыйылды. Бынан тыш, сарала билдәле артистар, яҙыусылар һәм журналистар ҡатнаша. Ә актерҙар Дарья Мороз, Даниил Спиваковский һәм Дмитрий Дюжев нәфис әҫәрҙәр уҡыясаҡ. Китап йәрминкәһенә ярашлы, Белорусь һәм Башҡортостан республикаларындағы «Беларусь» һәм «Китап» нәшриәттәре, Башҡортостан һәм  Беларусь Республикалары Яҙыусылар союздары араһында мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыласаҡ. Уларҙың маҡсаты – милли әҙәбиәтте популярлаштырыу. Совет майҙанында психология буйынса тематик әҙәбиәт менән бер рәттән ваҡытлы әҙәбиәт, моделле китапханалар, кулинария китаптары, ғаилә консультациялары зоналары йәйелдереләсәк. Һәр зонала оҫталыҡ дәрестәре, уйындар, консультациялар һәм башҡа саралар ҡаралған. Сара барышында конкурстар, һирәк баҫмалар күргәҙмәләре һәм хәйриә акциялары ойошторола. Ваҡытлы матбуғат, тематик әҙәбиәт менән китап кибеттәре асыласаҡ, яҙыусылар менән осрашыуҙар, оҫталыҡ дәрестәре, уйындар, театр тамашалары ла ойоштороласаҡ. Сараны «кеше Яҙмышы», «Өс Таған» Һәм «Ал елкән» нәфис фильмдарын күрһәтеү тамамлай. Редакция хеҙмәткәрҙәре Мөнир Сәхиулла улы ҠУНАФИН - баш мөхәррир Әхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ - баш мөхәррир урынбаҫары Луиза КИРӘЕВА - яуаплы сәркәтип Гөлнара ХӘЛФЕТДИНОВА - бүлек мөхәррире Салауат ӘБҮЗӘР - бүлек мөхәррире Илнур ЮЛБАРЫҪОВ - бүлек мөхәррире Миңзәлә АСҠАРОВА - сайт буйынса өлкән мөхәррир Дилбәр ИШМОРАТОВА - өлкән корректор Фәрзәнә ТУЛЫБАЕВА - биҙәлеш мөхәррире Мөхәрририәт Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВТаңсулпан ҒАРИПОВАГөлсирә ҒИЗЗӘТУЛЛИНАНеля ҒӘЙНЕТДИНОВАТамара ҒӘНИЕВАӘхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙЙомабикә ИЛЬЯСОВАЛуиза КИРӘЕВАЗөлфиә ХАННАНОВАГөлнара ХӘЛФЕТДИНОВАСалауат ӘБҮЗӘРӘмир ӘМИНЕВАзамат ЮЛДАШБАЕВГөлнур ЯҠУПОВАБанкта беҙҙең реквизиттар: журнал «Агидель», ИНН: КПП БИК: кс рсчет Филиал ПАО БАНК УРАЛСИБ в г. Уфа","«Килде хөрмәт китапҡа ла, Ана, гөрләй йәрминкә! »","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 1 1 0 1 0 1 1 1 1],12,Яңылыҡтар,3480,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-05-27/kilde-h-rm-t-kitap-a-la-ana-g-rl-y-y-rmink-3276930,2023-05-27T23:10:00+00:00
"Һыуҙы бер тапҡыр ҡайнатҡандан һуң, сираттағы тапҡыр ҡайнатҡанда һыуҙы алмаштыраһығыҙмы? Әллә элеккеһе өҫтөнә генә һыу ҡояһығыҙмы? Был ғәҙәт тәү ҡарамаҡҡа ғына зыянһыҙ булып күренә. Тик юҡҡа. Ҡабат ҡайнатҡанда нимә була? Һыу парға әйләнә, ә тоҙҙар һәм ауыр металдар ҡала. Һәм туплана. Ҡурҡыныс бер нәмә лә юҡ кеүек — кальций, магний. Әммә ҡайһы берҙә һыуҙа фтор ҙа, ҡурғаш та, баҡыр ҙа килеп сыға. Улар иҫке торбаларҙан, юшҡындан йәки йылытыу элементынан барлыҡҡа килә. Ә һыу хлорланған булһа, ҡабаттан йылытҡанда тригалометандар барлыҡҡа килеүе ихтимал. Улар һеҙҙең өсөн дә, сәйегеҙ өсөн дә артыҡ икәнен белегеҙ. Был нимә менән янай? Беренсеһе – бөйөрҙәргә. Улар былай ҙа бер-бер артлы бөтә нәмәне фильтрлай, ә бында концентрат та килеп өҫтәлә. Кемдең хроник ауырыуҙары бар, сирҙең киҫкенләшеүе ихтимал. Нитраттар ҡан тамырҙарына, артыҡ фтор һөйәктәргә зыян килтерә. Бигерәк тә балалар һәм өлкәндәрҙә. Ә тәме? Һәр кире ҡайнаған һыу – минус кислород. Һыу тәмһеҙләнә, сәй хуш еҫен, кофе — дәртләндереү сифатын юғалта. Хатта яҡшы сортлы эсемлектәр ҙә бындай һыуҙа тәмһеҙгә әйләнә. Автор фотоһы.",Бер ҡайнаған һыуҙы кире ҡайнатһаң.,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,1091,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-29/ber-ayna-an-yu-y-kire-aynat-a-4554366,2026-01-29T00:00:00+00:00
"Рәсәйҙең Оборона министрлығының федераль проекты булған Әрме мәҙәниәте көндәре 27 августҡа тиклем дауам итәсәк. Көн дә киске 18-00 сәғәттән баш ҡала халҡын һәм ҡунаҡтарын сағыу тамашалар ҡыуандырасаҡ. Еңеү паркындағы Мәңгелек утҡа сәскәләр һалыу, төрлө тематик күргәҙмәләр асылыу менән бер рәттән Совет майҙанында бөгөн Әрме мәҙәниәте көндәрен тантаналы асыу уҙасаҡ. Бында Рәсәйҙең Дәүләт флагы көнө айҡанлы флагтар парадынан тыш Көҙ романтикаһы Өсөнсө Халыҡ-ара классик музыка фестивален асыу концерты уҙа. Ул һуғыш йылдары йырҙарына арналған. Тамашала Асҡар Абдразаҡов, Василий Ладюк, Оксана Волкова, Башкортостандың дәүләт академия симфоник оркестры һәм хор коллективтары сығыш яһай. Мәғлүмәт:",Бөйөк Ватан һуғышы осоро йырҙарын сәхнәнән тыңлағығыҙ килһә.,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,696,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-08-22/b-y-k-vatan-u-yshy-osoro-yyr-aryn-s-hn-n-n-ty-la-y-y-kil-4358387,2025-08-22T16:03:00+00:00
"Бер нисә көн дауамында инспекторҙар рейд уҙғарған. Шулай итеп, Башҡортостанда, юл ҡағиҙәләрен боҙған 1200 водителде туҡтатҡандар. Шуларҙың утыҙ алтыһы эскән килеш ултырыуы асыҡланған. Көн дә шулар арҡаһында авариялар теркәлһә лә, йәшел йылан менән дуҫлашыуҙар ҡолаҡтарына ла элмәйҙәр. Төшөрөп алып машина йөрөтөүҙе ""батырлыҡ"" тип һанайҙармы, әллә диңгеҙ тубыҡтан була ла ҡуямы икән? Фото интернеттан алынды.",Шулар арҡаһында күпме авария.,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йәмғиәт,407,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-09-20/shular-ar-a-ynda-k-pme-avariya-4395747,2025-09-20T17:29:00+00:00
"Рәмис ЛатыйповфикерләрТатар-Информның татар редакциясе һәм Интертат сайтының баш мөхәррире Рәмис Латыйповвазифасыннан киткән. Бу хакта ул Вконтакте сәхифәсендәхәбәр итте. Латыйпов эштән китүнең сәбәбен аңлатмый, шул ук вакытта яңа эшкә дә күчми. — Кая китәсең дип сораучыларга – мин ниндидер икенче урынга күченмим, яңа эш урыным юк. Әлегә ял итәм, редактор булып эшләү сәбәпле тормышка ашыра алмаган хыялларымны тормышка ашырырга уйлыйм, аннары күз күрер әле, — дип язган ул. Рәмис Латыйпов үз вазифасыннан урыс милләтчеләре һәм -блогерлар арасында зур-шау тудырган интервьюдан соң китә. Узган атнада Татар-Информда аның Русия мөселманнары Диния нәзарәте рәисе урынбасары Дамир Мөхетдиновбелән әңгәмәсечыкты. Карагруһ активистлар Мөхетдиновны русофобиядә һәм пантюркизмда, Алтын Урда тарихын алга сөрүдәгаепләде. Рәмис Латыйпов интервьюны Дамир Мөхетдиновның эш бүлмәсендә алган. Анда Калка сугышы күренеше ясалган картина күренә. Бу 1223 елда монголларның Калка елгасы буенда урыс-кыпчак гаскәрләрен тар-мар итүен тасвирлый. Ул хәзерге Украина территориясендә — Донецки өлкәсенә якын ирдә узган. Нәкъ менә бу күренеш тә урыс милләтчеләренең аеруча ачуын чыгарды һәм Мөхетдиновка һөүм башлауга сәбәп булды. Мөфти картинаны алыштырырга мәбүр булды. Рәмис Латыйпов Татар-Информның татар редакциясендә һәм Интертат сайтында 2016 елның июненнән башлап эшләде. Ул итәкләгән редакция шулай атналык басма газет та чыгара. Интертатны укучылар саны татар телле сайтлар арасында иң күбе. Латыйпов шулай ук социаль челтәрләрдә кыю гына фикерләр дә әйтеп тора, татар театрларында куелган спектакльләргә рецензияләр яза.2024 елда Татарстанда зур тоткаларулар — Энгел Фәттахов һәм Раил Садриевның кулга алуына үз фикерен белдерде. Латыйпов моны ""дошман эзләү шаукымы"" бара дипатады. Русиядә","""Татар-Информ"" һәм ""Интертат""ның баш мөхәррире Рәмис Латыйпов вазифасыннан киткән",['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1777,https://www.azatliq.org/a/33318172.html,2025-02-17T21:16:29+00:00
"В соответствии с ними, данная статья приводится в соответствие с пунктом 3 статьи 22 Федерального закона «О воинской обязанности и военной службе», согласно которому призыв на военную службу граждан, не пребывающих в запасе, осуществляется ежегодно с 1 января по 31 декабря на основании указа президента РФ. Федеральный закон вступает в силу с   года.",Президент России внёс изменения в закон о воинской службе,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,351,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-12-16/prezident-rossii-vnyos-izmeneniya-v-zakon-o-voinskoy-sluzhbe-4509448,2025-12-16T10:25:00+00:00
"16 октябрь Бөтә донъя икмәк көнө! Икмәк ашама! — ти ҡыҙым, — Икмәктән бары зыян! — Күҙ алдына килтерәм дә, Өшөнөп, ҡурҡып ҡуям. — Беҙ үҫкәндә әфлисундар, Банандар бит булманы, Кинәнеп әпәй ашамай Ҡорһаҡ бер ҙә тулманы. Күмәк балаға көн һайын Икмәк бешерҙе әсәй, Ҡайһы берҙә ике тапҡыр Бешергәне лә етмәй! Өлпөлдәп торған телемгә Хуш еҫле ҡаймаҡ һылап, Рәхәтләнеп йыпырабыҙ! Кәрәкмәй тороу һыйлап. Икмәккә һары май һылап, Шәкәр һипһәң — хан һыйы! Ошо тәмлекәсте ашап, Йүгерәбеҙ көн буйы. Икмәк ашап, утын ярҙыҡ, Бесән саптыҡ — эшләнек! Беләктә көс, йөрәктә дәрт — Хәләл ризыҡ тешләнек! . Икмәктән тик зыян тиһең, Юҡ икән файҙалары. Нисек икмәк ашамаҫҡа? Беҙ — икмәк балалары! Ҡаймаҡ менән, картуф, бутҡа, Аш янына, сәй менән, Ҡоймаҡ менән, һис булмаһа, Икмәкте икмәк менән — Ашамаһаҡ, тамаҡ туймай, Күңел булмай бит, балам! Бөкөрөнө төҙәйтеүе. Мин икмәк менән ҡалам! Иң ҡәҙерле ризығыбыҙ — Икмәкһеҙ ҡалайыҡмы? ! Әллә, балам, әпәкәйләп Сәй эсеп алайыҡмы? (Фирүзә Абдуллина)",16 октябрь Бөтә донъя икмәк көнө!,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Мөғжизә,971,https://amanat.su/articles/m-zhiz-le-donya/2024-10-16/16-oktyabr-b-t-don-ya-ikm-k-k-n-3969372,2024-10-16T13:57:00+00:00
"Ике бала ҡарап өйҙә ултырһам да, мин – ҡатын кеше, матур кейенергә, матур күренергә тейеш, ти ул ире аҡса тураһында һүҙ башлаһа. Һеҙгә бынау күн плащ бик килешәсәк. Төркиәлә тегелгән, - тип кәңәш итте кибеттәге консультант ҡыҙ. Ысынлап та, күн плащ бик килешә ине Сәйфелмөлөккә. Хаҡы ла әллә ни ҡыйбат түгел кеүек – егерме биш мең һум. Сәйфелмөлөк күп уйлап тормай, плащты һатып алырға булды. Карта менән иҫәпләшәйем тигәйне, иҫәбендә йәмғеһе ике мең аҡса ғына ҡалған булып сыҡты. Унда бит йөҙ илле мең булырға тейеш ине! Тимәк, Гөлбүләк үҙенә нимәлер алған, суҡынып ҡатҡыр! - Гөлбүләк! Үҙемә плащ алам тигәйнем, картала аҡса ҡалмаған. Тағы нимәгә тотндоң, - тип ҡатынына шылтыратты асыуланып. - Сәйфелкәйем, Мөлөккәйем! Һиңә әйтергә онотҡанмын. Үҙемә манул тиреһенән тегелгән тун һатып алдым. Актриса Гөлфиә Рәхимовала шундай тун күргәйнем, аҡса булғанда алмайынса түҙмәнем шул, алтынҡайым, бәғеркәйем! - Маймыл тиреһенән тинеңме? -тип һораны Сәйфелмөлөк аптырап. - Һин үҙең маймыл! Манул - себерҙә йәшәгән ҡырағай бесәй була. Шәшке тун кеймәй хәҙер кеше, модала манул туны. Сәйфелмөлөк аптырап ҡалды. Күн плащ бик тә килешә ине уның мөһабәт кәүҙәһенә. Нисек тә алырға кәрәк тип уйланы ул. Консультант ҡыҙға плащты һатмай торорға ҡушты ла, аҡса эҙләргә тотондо. Кемгә генә шылтыратмаһын, юҡ тигән һүҙҙән башҡаны ишетмәне. Сәйфелмөлөктөң бурысҡа аҡса алып, кире ҡайтармағанын күп кеше белә ине. Яҡташы Хажиәхмәткә шылтыратып ҡарарға булды. Пенсияла булһа ла, аҡсаһыҙ түгелдер, моғайын. - Хажиәхмәт ағай! Миңә егерме биш мең биреп тормаҫһыңмы икән? Балаларҙың өҫтөнә алырға кәрәк ине. Ҡатыным эшләмәй, өйҙә балалар менән ултыра. Үҙемә көс төшә инде. Теүәл бер айҙан кире ҡайтарырмын аҡсаңды, тиненә тиклем. - Үҙем инфаркт үткәрҙем бит әле, ҡустым. Артыҡ аҡса юҡ та. Дарыуҙарға тотоноп торам. Бер айҙа ҡайтарыр булһаң, биреп торормон инде. - Ҙур рәхмәт, ағай! Һин электән шәп кеше булдың инде. Әлбиттә, һис һүҙһеҙ бер ай ҙа үтмәҫ, кире ҡайтарырмын. Минең телефон номеры буйынса күсереп ҡуй инде! Иртәгеһен Сәйфелмөлөк эшкә йылҡылдап торған күн плащ кейеп барҙы. Бер ай ваҡыт үтеп тә китте. Сәйфелмөлөк Хажиәхмәткә бурысын ҡайтарып бирергә уйламаны ла. Инфаркттан һуң кеше оҙаҡ йәшәмәй шикелле, Хажиәхмәт үлеп ҡалһа, Аллаһу әкбәр тип әйтәбеҙ ҙә ҡуябыҙ, - тип уйланы устарын ыуып Сәйфелмөлөк. Хажиәхмәттең түҙемлеге бөттө. Көн һайын бурысын ҡайтарыуҙы һорап шылтыратты. Тегеһе, көн һайын иртәгә күсерәм, - тип алдашты. Итә барып, Хажиәхмәттең телефон номерын ҡара исемлеккә тығып, бөтөнләй юйҙы. Хажиәхмәт хәҙер шылтырата алмай, адресын да белмәй. Ялыу яҙыр ине, расписка яҙып бирмәгән. Аптырағас, ҡул һелтәп ҡуйҙы. Сәйфелмөлөк, элемтә салонында ҡыйбатлы телефон күреп ҡалды ла, аҡса эҙләп, таныш-тоноштарына шылтыратырға тотондо. Харис Шәрипов.",Күн плащ. Юмореска. Харис Шәрипов.,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Әҙәбиәт,2741,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-09-13/k-n-plasch-yumoreska-haris-sh-ripov-4386466,2025-09-13T14:11:00+00:00
"Өфөләге 263-сө балалар баҡсаһынан тәрбиәләнеүселәрен Лилиә Шамил ҡыҙы Вәхитова ла ойошторғайны. Рәхмәт уға! Артем Ғәлимов призлы урын яулаһа, ҡалған ҡатнашыусыларға ла Маҡтау ҡағыҙы ебәргәйнек. Әле бына тантаналы рәүештә бүләктәрҙе тапшырғандар икән. Афарин! Дуҫтар, әйткәндәй, төрлө конкурстарҙа еңеп лайыҡ булған бүләктәрегеҙҙе тиҙ арала килеп алыуығыҙ һорала!",Бүләк хужаһына барып етте!,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Конкурстар,362,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2026-02-08/b-l-k-huzha-yna-baryp-ette-4569557,2026-02-08T23:00:00+00:00
"Архив фотосы10 июньдә Татарстан Югары мәхкәмәсе Татар итимагый үзәген (ТИҮ) ябу мәсьәләсен карауны дәвам итәчәк. Күптән түгел мәхкәмә федераль экспертиза нәтиәләрен алды. Анда ТИҮнең урысларга карата нәфрәт уятуы, Татарстанның Русиядән аерылып чыгу идеясын пропагандалавы әйтелә. ТИҮ әлеге экспертиза нәтиәләре белән килешми, ул яңа тикшерү үткәрүне сорый. Шулай да Украинага каршы сугыш башланганнан соң Русиядә цензура һәм репрессия көчәйгән вакытта Татар итимагый үзәге язмышын тиз арада ""хәл итеп"" куюлары да ихтимал. ТИҮгә карата мәхкәмә эше инде ел ярым дәвам итә. 2021 елның гыйнварында Татарстан прокуратурасы үзәкне экстремистик оешма дип тану һәм аның эшчәнлеген тыюны сорап Югары мәхкәмәгәмөрәәгать итте. Ул вакытта прокуратура 2019 елда узган Хәтер көнендәясалган нотыкларда экстремизм күренешләре булуны һәм ТИҮнең низамнамәсен тикшерүне сорады. Соңрак әлеге эшкә 2020 елда ТИҮ оештырган конференциядә язучы, әмәгать эшлеклесе Фәүзия Бәйрәмованыңчыгышы өстәлде. Прокуратура аңарда ""Русиянең бөтенлеген бозуга чакыру"" күргән.2021 ел дәвамында ТИҮ эше буенча өч мәхкәмә утырышы булды. Эшне караган хөкемдарлар да алышынып торды. Башта ул Марина Сафинатарафыннан алып барылды, соңрак Югары мәхкәмә рәисе урынбасары Эдуард Каминскийкарамагына күчте. Мәхкәмә барышында берничә экспертиза ясалды. Беренче тикшерү КФУга йөкләнде. ""МСК-эксперт"" оешмасы ТИҮнең низамнамәсен өйрәнде. Итимагый үзәк юристы Алексей Златкинмоны ФСБның Татарстан идарәсе тарафыннан эшләнгән тикшерү дип атады һәм нәтиәләрен кире какты. Узган елның 7 июлендә Татарстанның Югары мәхкәмәсе ике экспертизауздырырга кушты. Аның нәтиәләре ике ай эчендә әзер булырга тиеш диелсә дә, ул бер елга якын сузылды. Мәхкәмә эше каралган вакыт эчендә ТИҮгә карата репрессия чаралары көчәйде. Үзәкнең рәисе Фәрит Зәкиевһәм аның урынбасары Галишан Нуриәхмәт 2021 елгы Хәтер көнендәге чыгышлары өченхөкем ителде. ТИҮгә 250 мең сумлыкштраф салынды. Былтыр Русия юстиция министрлыгы ""экстремист эшчәнлек алып бару белән бәйле рәвештә"" Татар итимагый үзәгенеңэшчәнлеген туктатты. Путинның Украинага каршы сугыш башлавыннан соң Русиядә эчке сәясәт кискенләште. ТИҮ рәисе Фәрит Зәкиев Төркиягәкүчеп китәргәмәбүр булды. Мәхкәмәдә оешманың мәнфәгатьләрен урынбасары Галишан Нуриәхмәт һәм юрист Алексей Златкин яклаячагы әйтелде. Бүген ТИҮ Казанда башлыксыз калган, хөкем ителүен көтеп утыручы оешма булып тора.10 июньдә узачак мәхкәмә эшендә Русия юстиция министрлыгы каршындагы мәхкәмә тикшерүләре федераль үзәгенең ТИҮ эшчәнлегенә экспертиза нәтиәләре каралачак. Федераль экспертлар Татар итимагый үзәгенең Юстиция министрлыгында теркәлгән низамнамәсен, 2019 елда Хәтер көнендә ясалган чыгышларны, 2020 елның 20 февралендә узган конференциядә язучы, әмәгать эшлеклесе Фәүзия Бәйрәмованың нотыгын бер елга якын тикшерде. Экспертизаныңнәтиәләремай азагында гына билгеле булды.43 биттән торучы экспертиза 858 мең сумга ясалган. ТИҮ өчен нәтиәләр уңай түгел. Югары мәхкәмә экспертлар алдында куйган 6 сорауга авап алды. Аерым алганда, ""ТИҮнең эшчәнлеге Татарстанның мөстәкыйль милли дәүләт буларак бәйсезелек идеясын һәм Татарстанның Русия составыннан чыгу максатында гамәл кылуның кирәклеген пропагандалый"", диелә экспертизада. Экспертлар ясаган анализда ""Русиянең бөтенлеген бозуда көч куллану"", шулай ук ""урысларга карата нәфрәт уяту"" чарасын куллану идеясы да бар диелә. Аерым алганда, федераль экспертлар ""урысларга карата тискәре мөнәсәбәт"", ""урыслар татармөселманнарны коллыкка алган һәм ирләрен яулап алган дигән социаль стереотип булдыра"", ""урысларга каршы көрәшкә әзер булырга чакыра"" дигән фикергә килгәннәр. Шул ук вакытта кешенең милләтенә, диненә карап өстенлеккә ия булуны пропагандалау ачыкланмаган диелә. ТИҮнең юристы Алексей Златкин Азатлыкка сөйләвенчә, федераль экспертиза дөреслеккә туры килми. Ул Югары мәхкәмәгә яңа тикшерү үткәрүне сорап дәгъва юллаган. Алексей Златкин""Экспертизада төп өч нәтиә ясалган: урысларга карата нәфрәт уяту, татарларда мөстәкыйльлеккә, бәйсезлеккә теләк уяту һәм өченче нәтиә дип әлеге ике фикерне берләштерү ята. Ни рәвешле нәфрәт уятып була? Югары мәхкәмә аңлатуынча, башка халыкка булган симпатия, йә антипатия экстремизм дип саналмый. Беркемне дә татарны, урысны, яһуд, чуашны яратудан тыеп булмый. Урысларның күбесе Кавказ халыкларын яратмаска мөмкин, яисә, киресенчә, булуы бар. Беркемне дә мәбүр итәргә ярамый. Бары хокук бозу юлына чакыру гына канун бозу дип санала. Башка очракта бу экстремизм була алмый. Экспертизада Казанны яулап алуга тискәре бәя бирү юлы белән нәфрәт уяталар дигән нәтиәгә киләләр. Тарихчылар әйткәнчә, урыс гаскәре урыслардан гына тормаган, анда башка халыклар да, касыйм татарлары да булган. Чыгышларда да урыс халкына мөнәсәбәт түгел, ә дәүләт сәясәтенең татарны саклауда чикләүләр кертүенә кагыла. Митингларда урысларга түгел, нәкъ менә дәүләтнең милли сәясәттә дөрес юл алмавына каршы чыгалар. Шул ук мәсьәлә Татарстанны мөстәкыйльлек алуга чакыруда да чагыла. Алар әлеге идеяны ""уяту"" дип атый. Нәрсә соң ул ""фикер уяту""? Бернинди гамәлне дә ""уятып"" кына кылып булмый. Шулай да экспертизада кемнең дә булса ТИҮ исеменнән Татарстанны Русиядән чыгуга ирешергә кирәк дигән чакыруы күрсәтелмәгән. Төгәл фактлар юк. Сүз федератив төзелеш кысаларында Татарстанның дәүләтчелеге турында бара. Гомумән, Татарстанның бәйсез булуы яхшырак, дигән фикер дә экстремизм буларак санала алмый. Моның өчен хокук бозып гамәл кылуга чакыру булырга тиеш. Бу эш өчен мәхкәмә актлары, экстремистик гамәлләр кылуда административ яки инаять карарлары булырга тиеш. Ләкин боларның берсе дә юк"", ди ул. Златкин сүзләренчә, узган ел митингта чыгыш ясаган Абдулла әләловэшен ""уйлап тапканнар"". Әмма ул ТИҮ кушуы белән чыгыш ясамаган, үз тәкъдимнәрен ТИҮ президиумына гына юллаган, ди ул. Моннан тыш, ТИҮ юристы экспертиза нәтиәләрендә чыгыш ясаучыларның нотыкларына ясалган тәремәнең тәңгәллеге исәпкә алынмаган. Әгәр хөкемдар федераль экспертизаны таныса, ""бу мәхкәмәнең канунсыз юл белән эш итүен аңлатачак"". ""Мәхкәмәнең ТИҮне экстремистик оешма дип тану һәм ябу өчен кануни дәлилләре итәрлек түгел. Шул ук вакытта бу сәяси эш. Аны буш урында кузгатырга булгач, мөгаен, сәяси заказ булгандыр. Һәм тагын бер мәсьәлә – мәхкәмә эшенең вакыты сузылды: ул ел ярым дәвам итә. Шуңа күрә алар ике як арасында калды. Мәхкәмә бу эшне озакка сузмаска тырышачак дигән шик бар, шул ук вакытта моны эшләр өчен кыен булачак"", дип сөйләде Златкин Азатлыкка. ТИҮ рәисе Фәрит Зәкиевмәхкәмә утырышы нәтиәләрен Төркиядән генә белә алачак. Фәрит Зәкиев""итди әзерләндек. Безнең тарафтан экспертизага рецензия булачак. Аларның дәлилләре юк"", ди ул. ""Мин ТИҮ рәисе булуым белән горурланам. Безне бетерер өчен Русия миллион сум акча кызганмаган. Ә бу акча миңа бик кирәк булыр иде. Алар мине тагын 75 мең сумга штрафка тартканнар"", дип өстәде ул экспертиза хакында сөйләп. Зәкиев сүзләренчә, 10 июньдә мәхкәмә ТИҮгә карата ""соңгы карар""ны кабул итәргә мөмкин. Бу очракта алар шикаять итәчәк. Ләкин барысы да куәт структураларының ""нәрсә уйлап чыгаруыннан тора"" ди ул. Шул ук вакытта ул активистларның эзәрлекләнә башлавы бар дип саный. ""ТИҮнең офисы юк. Без Сәид Галиев урамындагы качаклар фондында ыела идек. 11 июньдә үк анда килеп итүләре бар. Хәзер алар өчен дошман табарга һәм утыртырга кирәк"", ди ул. ""Башка активистларга куркыныч янамый, чөнки безнең президиум эшне туктату турында карар кабул итте"", дип тә өстәде Зәкиев. Алга таба ТИҮ, гомумән, активистларның ничек эшләячәген әйтә алмады Зәкиев. ""Бүген Русиядә итимагый-сәяси эшчәнлек алып барып булмый"", дип кенә белдерде ул Азатлыкка. 5Татар итимагый үзәге: 1989–2021Татар итимагый үзәге (ТИҮ)— татар милли хәрәкәтенең иң карт һәм абруйлы оешмасы. Оештыру корылтае 1989 елның февралендә уза. Беренче рәисе —Марат Мөлеков. Оешманың максатлары — татар дәүләтчелеген торгызу, Русия һәм башка илләр белән тигез дәүләтара мөнәсәбәтләр урнаштыру, татар телен чын дәүләт теле итү, башка төбәкләрдә яшәүче татарларга милли-мәдәни һәм үзбилгеләнү хокукларын гамәлгә ашыруда ярдәм итү.80 нче еллар ахыры–90 нчы еллар башында ТИҮ үз таләпләрен куеп мәйданнарда меңләрчә кеше катнашында митинглар оештыра. Татарстан хакимияте халык күтәрелешен Мәскәү белән сатулашуларда куллана. Соңгы елларда оешманың активлыгы кими, төрле ысуллар, мәхкәмәләр, акчалата әзалар белән ул көчсезләндерелә.2021 елның октябрендә Русия юстиция министрлыгы ТИҮне экстремистик эшчәнлек алып баручы оешма дип танып, аның эшчәнлеген туктатты. ТИҮ аппеляция мәхкәмәсенә мөрәәгать итсә дә, мәхкәмә аны канәгатьләндермәде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",ТИҮ мәхкәмәсе: соңгы карар була ала,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Татарстан,8534,https://www.azatliq.org/a/31887545.html,2022-06-07T21:00:10+00:00
"Татыу ғаиләлә үҫкән балаларҙың иң өлкәне – улдары Радмирға - 22 йәш. Иретеп йәбештереүсе һөнәренә эйә булған ул, Себер тарафтарында вахта ысулы менән эшләп йөрөй. Ғаиләлә берҙән-бер ҡыҙ – Рәзилә Имәндәш мәктәбенең 9-сы класын тамамлаған, артабан уҡыуын Стәрлетамаҡ медицина колледжында дауам итәсәк. Улдары Рәмил яңы уҡыу йылында – 8-се, Рушан 4-се класҡа уҡырға барһа, 4 йәшлек Раил балалар баҡсаһына йөрөй, иң кесеһе – 1 йәш тә 3 айлыҡ Рөстәм әлегә инәһе менән өйҙә донъя көтә. Әлиә Тимерғәле ҡыҙы Еҙем-Ҡаран ауылында өс балалы Рәхмәтуллиндар ғаиләһендә, игеҙәк ағайҙарына иркәләнеп кенә, иң кесе бала булып буй еткерә. Ауылда урта мәктәпте тамамлағас, Салауат ҡалаһында крансы һөнәрен үҙләштереп, ҡулына диплом ала. Әммә уға был һөнәр буйынса эшләргә насип булмай. Имәндәш ауылына ҡунаҡҡа килгәндә ҡыҙ үҙенең ғүмерлек яртыһы, буласаҡ тормош иптәше - ауыл егете Радикты осрата. Бер-береһенә тәү күреүҙән ғашиҡ булған ике йәш йөрәктең танышыуы ҡауышыу менән тамамлана. 2002 йылда гөрләп туй үтә һәм йәш ғаилә, ситкә сығып китеүҙе уйламай, Имәндәштә төпләнә. Радик Рәжәп улы Еҙем колхозында эшләй. Еҙем-Ҡаран ҡыҙы Имәндәшкә килен булып төшә һәм, торған ерҙән төшкән ер яҡын тигәндәй, иренең ауылын үҙ итеп, бында үҙ кешегә әйләнгән. Ҡатын-ҡыҙ бәхете – ирҙән, тигән боронғолар. Ишле балаларҙы бағыуҙа, уларҙы тәрбиәләп аяҡҡа баҫтырыуҙа ире ҡатынының ныҡлы терәге, таянысы. Алты балам – алты шатлығым, тип һөйөүгә сорналған донъяһын көтөп, яҡындарына йөрәк йылыһын, изгелеген йомарт өләшеп йәшәй Әлиә. Уның иренән дә, тормошонан да, балаларынан да уңыуы көләс йөҙөндә, кеше менән ихлас һөйләшеүендә сағыла. - Һәйбәт ғаиләгә килен булып төшөүем менән бәхетлемен, ҡәйнә-ҡайным Рәсимә Ғиззәт ҡыҙы менән Рәжәп Мөхәмәҙи улы кешелекле, изгелексәндәр, аҡыллы кәңәштәре менән беҙҙе хәстәрләп йәшәйҙәр. Йәшләй генә тормош ҡороп, бер-бер артлы балаларыбыҙ донъяға килгәс, уларҙы үҫтерешеүҙә, ҡарашыуҙа һәм башҡаһында ҡәйнәм (инәй тип әйтәм) терәгем-таянысым булды, аҡыллы кәңәштәре менән әленән-әле ярҙамын тоябыҙ. Уның кәңәше менән балаларыбыҙҙың киләсәген уйлап, Стәрлетамаҡ ҡалаһында фатир һатып алдыҡ. Тормош иптәшемдән дә уңдым мин. Радик бар эшкә лә оҫта, уңған хужа, бала йәнле атай. Мал-тыуар, башҡа хужалыҡ эштәре уның иңендә, умартасылыҡ менән дә шөғөлләнә. Улдарын үҙ өлгөһөндә ир-егеттәр белергә тейешле бар һөнәрҙәргә лә өйрәтеп үҫтерә. Үҙемдең атай-инәйем дә, ике яҡлап туғандар ҙа ярҙамдарынан ташламай, - ти бәхетле йылмайып Әлиә. Бынан 13 йыл элек ауылдың Тау аҫты урамында үҙ көстәре менән кирбестән һалып ингән ҙур (11 х 11 м), иркен, күркәм, нурлы йорттарында балалар тауышы тынмай. Туғандары ла өҙөлмәй, өҫтәлдәрендә һәр саҡ мул аш-һыу, йөҙҙәрендә гел ихласлыҡ балҡыған Әминовтар ғаиләһенә һоҡланмау мөмкин түгел. Бәхет эҙләп ситкә китмәй, тыуып үҫкән төйәгендә төпләнеп, тырышып донъя көткән ғаиләнең тормошо ла бәрәкәтле, етеш. Йорттары ғаилә башлығының оҫта ҡулдары менән етештерелгән, матур итеп зәңгәргә буялған үҙенә генә хас күркәм ағас кәртәләр менән уратып алынған. Өйҙәре газ менән йылытыла, һыу ҙа өйҙә, крандан ағып тора, аш-һыу бүлмәһе, зал да иркен, йоҡо бүлмәләре лә айырым. Ысынлап та, заманса иркен итеп һалынған күркәм йорт, шәхси ярҙамсы хужалыҡтарында ҡура тулы мал-тыуар (һыйырҙары ғына ла – 11 баш, шунса уҡ башмаҡ, 40-ҡа яҡын һарыҡ), аттар (6 баш), ҡош-ҡорт (тауыҡтар, тауыҡ себештәре, ҡаҙ-өйрәктәр алып үҫтерәләр), умарта күстәре – барыһы ла бөтмөр хужаларҙың көндәлек хеҙмәтен талап итә. Ҡатын-ҡыҙҙың тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек эштәрендә ярҙамсы булырҙай ҡыҙы үҫеп буй еткереүе менән дә сикһеҙ бәхетле Әлиә. Бөтмөр хужабикә көн дә 11 һыйырҙы һауып, үҙҙәренән артҡанын дәүләткә, һөт йыйыусы Айнур Зәйнешевҡа тапшыра. Һуғым мәлендә бер нисә баш малдарын һуйып, итләтә лә, тереләй ауырлыҡта ла һаталар, быларҙың барыһы ла ғаилә бюджетына ҙур килем сығанағы булып тора. Заказ буйынса ҡаймаҡ, эремсек, май, ҡаҙы әҙерләп тә аҡсаға әйләндерә, сыр ҙа эшләй уңған хужабикә. Әминовтарҙың экологик йәһәттән таҙа, сифатлы һәр төрлө продукциялары ҙур һорау менән файҙаланыла, һатып алыусы үҙ клиенттары барлыҡҡа килгән дә инде, туғандарын да ит менән тәьмин итәләр. Ишле малдарға аҙығы ла мул кәрәк. Бесән әҙерләү өсөн Беларусь тракторҙары бар, быйыл сапҡыс алғандар. Сабынлыҡ булмауы бер аҙ ҡыйынлыҡтар тыуҙырһа ла, йүнсел ғаилә башлығы бесәнде ситтән булһа ла хәстәрләргә тырыша. Гараж һалған, йәйге йорт (аласыҡ) төҙөлөшө менән була, ағас эшкәртеү өсөн үҙ пилорамалары бар, шиномонтаж асырға уйлашалар. Ауыл хакимиәте йорттары ҡаршыһында ғына күмәк балалы ғаиләләргә бушлай тәғәйенләнгән ер участкаһы бүлеп биргән. Уныһы ла матур итеп кәртәләнгән. Алты балалары атай-инәһенең, һис шикһеҙ, алты бәхете, ә ҡартайған көндәрендә алты терәк-таянысы. Тимәк, бөгөнгөһө лә, киләсәге лә ышаныслы Әминовтарҙың! Киләсәктә лә балалар ҡыуанысы, именлек теләйбеҙ, донъяларығыҙ түңәрәк булһын, бәхеттәрегеҙ ишелеп килһен! Индира ИШКИНА. Ғафури районы.",Балалары – тормош биҙәктәре,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 1 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0],6,Мәҙәниәт,4860,https://shonkar.com/articles/culture/2025-09-02/balalary-tormosh-bi-kt-re-4370570,2025-09-02T15:58:00+00:00
"Сарала шулай уҡ Башҡортостан Хөкүмәте ағзалары, хоҡуҡ һаҡлау органдары, министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәре, Ҡораллы көстәр ветерандары һәм махсус хәрби операция яугирҙары ҡатнашты. Һәләк булған Ватан һаҡсыларын бер минут тынлыҡ менән иҫкә алдылар. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: генерал-майор Миңлеғәле Шайморатов хөрмәтенә монументаль композиция 2022 йылдың октябрендә, Республика көнөндә, асылды. Ул 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары һәм Тыуған ил өсөн һәләк булған ватандаштарыбыҙ иҫтәлегенә бағышлана. Башҡортостан Башлығы сайтынан",Радий Хәбиров Өфөләге Миңлеғәле Шайморатов һәйкәленә сәскәләр һалды,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йәмғиәт,542,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2026-02-24/radiy-h-birov-f-n-e-e-parkynda-m-gelek-ut-a-s-sk-l-r-aldy-4590255,2026-02-24T14:16:00+00:00
"Уҡытыусылары - Розалиә Әхмәт ҡыҙы Йәлилова. - Эх, рәхәт тә һуң! Битте һыуыҡ аҙыраҡ семетһә лә өшөмәйбеҙ, - ти дүртенселәр. Афарин! ""Хәрәкәттә - бәрәкәт - тиҙәр бит.","Әйҙә сығайыҡ, саңғы шыуайыҡ!",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хаттар,164,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2026-02-16/y-sy-ayy-sa-y-shyuayy-4580022,2026-02-16T14:35:00+00:00
"Мәҙәни булған милләттәр уҙа бара, наҙан милләт туҙан кеүек туҙа бара. Ваҡыт үтһә, үкенеүҙән һис файҙа юҡ, Башыңды ороп булмаҫ ҡаты ташҡа. Нәфсене яҡшы юлға бороу кәрәк, Ҡырын китһә, уға ҡаршы тороу кәрәк. Мөхәббәт берлә тулған саф күңелдәр даръянан киң. Сабырлыҡ менән эшләнгән ҙур эштәр бирер алма кеүек ҙур емештәр. Кешенең сафлығына дәлил булыр Һәр ваҡыт хаҡлыҡ менән ҡылған эше. Мөхәббәтһеҙ йыһанда тормаҡ  булмаҫ, Был донъяны тотоп торғаны – мөхәббәт Уҡыу-яҙыу менән ҡоралланған кеше аңлы тормош ҡора ала. Факил Мырҙағаев туплаған ""Ынйы бөртөктәре"" китабынан.",Мәжит Ғафуриҙың ҡанатлы һүҙҙәре,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Аңлатма,564,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-08-05/m-zhit-afuri-y-anatly-re-4338851,2025-08-05T14:39:00+00:00
"23 августта Киевта халыкара ""Кырым платформасы"" саммиты уза. Киев аны Кырымны һәм Акъярны Украинага ""кайтару"" сәясәте таянычларының берсе дип саный. Мәскәү исә аны Русиянең ""бербөтенлегенә"" куркыныч тудыручы буларак күреп, русофоб чара дип атады. Азатлык ""Кырым платформасы"" саммиты турында кырымтатарлар, депутатлар, активистлар фикерләрен өйрәнде. Украина Югары Радасы депутаты Рустем Умеровплатформа дүрт дәрәәдә эшләячәк – дәүләт башлыклары, тышкы эшләр министрлыклары итәкчеләре, парламентарийлар һәм экспертлар дәрәәсендә, ди. Рустем Умеров— Депутат һәм ""Кырым платформасы"" фракцияара берләшмәсе рәистәше буларак, минем бурычым – башка илләр парламентарийларын Кырымны окупациядән азат итү мәсьәләсе турында фикер алышуга әлеп итү. Аерым алганда, Европа шурасы парламент ассамблеясы, НАТО һәм Кара диңгез икътисади хезмәттәшлек оешмасы делегацияләре белән аралашу һәм безнең партнерлар булган парламентлар әгъзалары белән дуслык төркемнәре аша эшләү. Югары Радада ""Кырым платформасы""фракцияара берләшмәсе булдырылды инде. Аңа барлык фракцияләр вәкилләре керде. Шуны истә тотарга кирәк, халыкара аренада уңышлы эшләү өчен безгә катнашырга һәм Украина мәсьәләсенең БМО көн тәртибендә даими булуын тәэмин итәргә кирәк. Украинаның табигый партнерлары булган Европа шурасы һәм НАТО белән безнең инде тыгыз хезмәттәшлек бар. Әмма аны Африка, Латин Америкасы һәм Азия, мөселман илләре белән киңәйтергә кирәк. Безнең ил өчен Ислам хезмәттәшлеге оешмасы илләре белән актив аралашу мөһим. Ул оешмада 57 ил әгъза булып тора. Мин Ислам хезмәттәшлеге оешмасы әгъзаларына Русия иде ел элек безнең Кырымны оккупацияләде, анда кеше хокукларын даими рәвештә бозуын аңлатам һәм халыкара оешмаларда Украинаның резолюциясен хуплауларыны сорыйм. ""Кырым платформасы""ның мондый системалы эше һәм дөрес төзелгән стратегиясе оешма илләренең күбесенә объектив хәлне аңларга мөмкинлек бирәчәгенә ышанам, - диде Умеров Азатлыкка. Аның әйтүенчә, әлегә бу юнәлештә эш бик күп, чөнки мөселман илләрен Украин контекстына әлеп итүне арттырырга кирәк. БМО Иминлек шурасында тавыш бирүгә карасак, анда безне, нигездә, НАТО, Европа шурасы һәм 7 илләре хуплый, моның өчен безгә барлык дәрәәләрдә – президент, хөкүмәт һәм парламентта, халыкара һәм региональ оешмалар белән эш алып барырга кирәк, ди ул. ""Кеше хокуклары Кырым төркеме"" координаторы Абдурешит Джеппаров Киев ""Украинаның асаба халыклары турында""канунныкабул иткәндә Кырымда яшәүче кырымтатарлар фикерләрен өйрәнмәде, ди. Без соңыннан Киевка барып, аларны иткердек. Безгә халыкара оешмалар белән эшебезне киңәйтергә кирәк, ""Кырым платформасы"" алдында берничә вазифа тора, диде Джеппаров. Абдурешит Джеппаров— Беренчедән, ""Кырым платформасы"" саммиты бер тапкыр гына уза торган чара булып калмаячагын теләсәк, алып барылачак эшләрне башкару һәм координацияләү өчен Киевта аның даими эшләп торган офисын булдырырга кирәк. Икенчедән, бу платформа аша башка илләр ярдәмендә Украинаны кырымтатарларга кирәк булган кануннар кабул итәргә этәрергә тиешбез. 30 ел бәйсез булган Украина асаба халыклар турында канунны 2021 елда гына кабул итте. Ә инде күптән әзер булган ""Кырымтатар халкы статусы"" хакында канун өлгесе, Украина конституциясенә Кырым автономиясе турында (милли-территориаль автономия турында - ред. ) үзгәрешләр әле дә кертелми килә. ""Кырым платформасы"" Кырымны азат итү генә түгел, ә ул азат ителгәннән соң кулланылачак, инде әзер канун өлгеләрен хәзер кабул итүгә этергәч булырга тиеш. Безнең милли хәрәкәтебезнең совет чорыннан башлап, тышкы дөнья белән эш итү тәрибәсе бар, хәзер бу юнәлештә эшебезне яңадан әелдерергә кирәк. ""Кырым платформасы""на Русия ачулана, котыра икән, димәк без туры юлдан барабыз, - ди Джеппаров. Кырымтатар корылтаеның үзәк сайлау комиссиясе рәисе Заир Смедляев""Кырым платформасы""на каршы чыгучы көчләр, илләр дә юк түгел, шуңа күрә бу саммит нинди карарлар кабул итәчәген алдан әйтә алмыйм, ләкин мин аннан гаделлекне торгызуын телим һәм көтәм, диде. Заир Смедляев— ""Кырым платформасы"" Кырым һәм кырымтатар мәсьәләсен кабат дөнья илләренең көн тәртибенә чыгару һәм игътибар үзәгендә тоту мөмкинлеге бирер дип, өметләнәм. Аның беренче әһәмияте шунда. Хәзер дөньяда барган процесслар катлаулы. Кырым мәсьләсенә килгәндә, саммитта катнашучы илләр каракны карак диюдән баш тартмасыннар, аларны шул нигездә эш итәргә чакырыр идем, - диде Смедляев. Кырымтатар мәлесе рәисе Рефат Чубаров""Кырым платформасы"" Русияне халыкара хокук кысаларына кире кайтырга һәм Украинаның Кырымда дәүләт суверенитетын торгызырга мәбүр итәргә тиеш, без барлык партнерларыбыз белән бергә Кырымны кайтару юлларын эзләячәк мәйданчык булдырабыз, диде. Кырымтатар мәлесе – ярымутрауның Украина хакимиятенә кайтуына юнәлдерелгән ""Кырым платформасы"" проектының башында торучыларның берсе. Аны чит илләрдә төрле чараларда даими алга сөрүчеләрнең берсе – Украина тышкы эшләр министрының беренче урынбасары, кырымтатар Эмине Джеппар. Ул, саммит нәтиәсе буларак, декларация кабул ителәчәген, аңа барлык теләүчеләр дә кушыла алачагын белдерде. Эминә Джеппар аңлатканча, ""Кырым платформасы""н эшләтеп ибәргәннән соң, төрле дәрәәдәге чаралар комплексы буларак эшләячәк, алар ""Кырым декларациясе""ндә – саммитта кабул итәргә ниятләнгән документта язылган максатлар белән берләштереләчәк. ""Төп максат булып Кырымны оккупациядән азат итү кала, әмма без бу юлда тактик адымнарны әзерләргә тиешбез. ""Кырым платформасы"" – шуларның берсе"", - диде ул. Эмине Джеппар үзенең Русия санкцияләгән исемлеккә кертелгәнен дә хәбәр итте. Киевта узачак ""Кырым платформасы""нда дискуссия дүрт юнәлештә барачак: Чарада 44 ил вәкилләре, алар арасында президентлар, премьер-министрлар, 14 илнең тышкы эшләр министрлары, Британия саклану министры, халыкара оешмалар, Европа шурасы, НАТО вәкилләре катнашачагы белдерелә. Мәскәү Кырым статусы мәсьәләсе ябык дип белдерә һәм аның турында нинди дә булса форматта фикер алышудан баш тарта. Аның саммитта катнашырга жыенган төрле илләргә басым ясаганы матбугатта хәбәр ителә. Русия тышкы эшләр министры Сергей Лавров Кырымга килгәч ""Кырым платформасы""н ""шабаш, нацилар һәм расачыл каефләрне үстерүче чара"", дип атады. Русиянед Украина тышкы эшләр министры Дмитрий Кулебаны санкцияләр исемлегенә керткәне мәгълүм булды. Кулеба моны ""Кырым платформасы"" өчен үч алу, дип бәяләде. ""Русия мине дә, ""Кырым платформасы"" тирәсендә Украинада һәм чит илдә берләшкәннәрне дә туктата алмас"", дип язды ул -та. Киевның Кырым мәсьәләсендә Мәскәү белән сөйләшергә омтылулары уңышсыз булганнан соң Украина президенты Владимир Зеленский Кырым мәсьәләсен дәүләт сәясәтенең өстенлекле юнәлешләре исемлегенә кире кайтарырга дигән күрсәтмә биргән иде. ""Кырым платформасы"" Кырымны оккупациядән азат итү өчен беренче итди мәйданчык"", диде ул. ""Кырым мәсьәләсендә беренче максатка инде ирешелде, ул халыкара көн тәртибенә кире кайтты"", дип белдерә платформаның оештыручылары. Платформаның сайты да эшли башлады. Аның кырымтатар, украин һәм инглиз телләрендәге битләребар. Русия Кырымны 2014 елда канунсыз референдум нәтиәләре нигезендә аннексияләде. Тавыш бирү Украина кануннарына каршы килеп һәм Кырымны Русия хәрбиләре үз кулына алгач уздырылды. Киев һәм Көнбатыш илләре моны халыкара хокук нормаларын бозу дип саный. Мәскәү Кырымны Русиягә кушуны ""тарихи гаделлекне торгызу"" дип атый.","Халыкара ""Кырым платформасы""ннан кырымтатарлар ни көтә",['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Ҡырым,7205,https://www.azatliq.org/a/31422849.html,2021-08-22T21:56:08+00:00
"Бәләкәй саҡта ""Тыума"" ҡушаматлы бер ҡыҙ менән ныҡ дуҫ булдым. Исеме лә беҙҙеңсә, йәғни башҡортса түгел. Индира ине ул. Барыһы ла унан ҡаса: ят итәләр. Әйтерһең, ул –  шайтан балаһы.",Мөхәббәт балаһы,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йәмғиәт,181,https://henek.info/articles/common_material/2025-02-12/m-h-bb-t-bala-y-4117699,2025-02-12T10:00:00+00:00
"Бер ишекте асып сыҡтым. Ҡараһам, артымдан бәләкәй генә бала килә, ә уның артынан бер ҡулына пакет, икенсеһенә ике стакан кофе тотҡан атаһы атлай. Мин ишекте тотоп торҙом, бала менән атаһы рәхмәт әйтеп үттеләр. Әммә тағы ла бер ишекте үтер кәрәк.  Мин уныһын да асып,  уларҙы сығарҙым. Ҡараһам, арттарынан ике ҡулына ла пакет тотҡан бер апай килә. Миңә ишекте тотоп тороуы ҡыйын түгел, ә уға ҙур ярҙам. Апайҙың эй күңеле булды! Рәхмәт! Яңы йыл менән! – тип йылмайып, шатланып үтте ул. Шул ваҡыт минең дә күңелемдә шатлыҡ хистәре урғылды! Рәхәт булып китте.  Ябай ғына яҡшылыҡ нисә кешенең кәйефен күтәрҙе! Шуға әйтәм, кешеләр, бер-беребеҙгә яҡшылыҡ эшләйек!",Яҡшылыҡ эшләргә ашығайыҡ,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,656,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-19/ya-shyly-eshl-rg-ashy-ayy-4514557,2025-12-19T13:10:00+00:00
"«Китап байрамы» фестивале барышында «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто йолаға әүерелгән «Изге подписка» акцияһын быйыл да ойоштора. Теләгән һәр кем махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың ғаиләләренә, тыл эшсәндәренә, туғандарына һәм яҡындарына яратҡан республика, ҡала һәм район баҫмаларына яҙылыу бүләк итә, шулай уҡ эстафетаны дуҫтарына тапшыра ала. Матбуғатҡа нәшриәт йортоноң павильонында яҙылырға мөмкин. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477","Азат Бадранов: Яугирҙәребеҙҙең ғаиләләренә бөтә йүнәлештәрҙә, шул иҫәптән рухи йүнәлештә лә ярҙам итергә кәрәк.",['Дин' 'Башҡортостан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Яңылыҡтар,578,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-05-25/azat-badranov-yaugir-rebe-e-ail-l-ren-b-t-y-n-lesht-r-shul-i-pt-n-ruhi-y-n-lesht-l-yar-am-iterg-k-r-k-3784067,2024-05-25T19:56:00+00:00
"Ауырғазы районының Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 3-сө синыф уҡыусыһы Ғималдинов Айхан ял көндәрендә дуҫтары, туғандары менән рәхәтләнеп тау шыуҙы. ""Эй, рәхәт тә һуң саф һауала уйнау"", - тип шатлығы менән уртаҡлаша ул.",ӨЙҘӘ ГЕНӘ УЛТЫРМАЙБЫҘ,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Хаттар,242,https://amanat.su/articles/khat-kh-b-r/2025-01-20/y-gen-ultyrmayby-4089400,2025-01-20T11:01:00+00:00
"Даже если вы не считаете это нужным для будущего вашего ребёнка, стоит задуматься о других преимуществах. В наше время переводчики могут перевести текст за доли секунды, но знание иностранных языков имеет более глубокое воздействие на мозг. Наши знания и умения действительно меняют структуру мозга, создавая новые нейронные связи, которые потом используются при решении различных задач. Практика изучения иностранного языка является одним из лучших способов стимулировать этот процесс. Исследования показывают, что мозг людей, владеющих хотя бы одним иностранным языком, более эффективно обучается, стареет в два раза медленнее и лучше защищён от болезни Альцгеймера и старческой деменции. И чем раньше ребёнок начинает слышать и учить слова на другом языке, тем легче ему будет овладеть этим языком во взрослом возрасте, а его успехи в других предметах также улучшатся. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Знание иностранных языков имеет глубокое воздействие на мозг ребенка,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,994,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-27/znanie-inostrannyh-yazykov-imeet-glubokoe-vozdeystvie-na-mozg-rebenka-3900450,2024-08-27T13:38:00+00:00
"-ты Дәүләт хеҙмәттәре менән бәйләп, күп кенә тормош мәсьәләләрен ҡушымтала хәл итергә мөмкин: «коммуналка» өсөн түләргә, табипҡа яҙылырға, паспорт урынына цифрлы шәхес танытмаһын рәсмиләштерергә. Мессенджерҙың бизнестың мини-ҡулланмаларын өҫтәү мөмкинлеге буласаҡ. Мәҫәлән, һеҙҙең яратҡан пиццерияны контакттар исемлегенә индерергә, уларҙың менюһын асырға, заказды һайларға һәм түләргә мөмкин. Йәки такси, аҙыҡ-түлек ташыу һәм башҡа күп нәмәләр. -Үҙ каналыңды нисек асырға? Телеграммдағы кеүек, каналдар ҙа теләгән һәр кемдә буласаҡ. - Мессенджерҙа ниндәй уңайлыҡтар бар? ""Хәүефһеҙ режим"" - иң тәүҙә оло йәштәгеләр өсөн уңайлы. Әгәр ябай һәм ҡыҫҡа булһа, уны урынлаштырғас һеҙгә һеҙҙең телефонда булған кешеләр генә шылтырата ала. Билдәһеҙ кешеләр шылтырата алмай. - Файҙалы функция - хаттарҙың ҡайһы берҙәрен уҡымайынса билдәләү, һуңынан уға яуап бирергә онотмау. - -тың бушлай нейро селтәре бар, ул тауыш хәбәрҙәрен тиҙ асып, һүрәттәр төшөрә, һорауҙарға яуап бирә, текстар яҙа һәм башҡа күп нәмәләр эшләй ала. Ә иң мөһиме, ул рус телендә эшләү өсөн булдырылған, шуға күрә һеҙгә нимә кәрәклеген яҡшы аңлай. Интерфейстың ябайлығы һәм уңайлылығы. Ҡушымтаның минималистик дизайны бар, ҡайҙа баҫырға кәрәклеген аңлау бик ябай. - Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, -та мутлашыусылар бар. Әлегә именлек хеҙмәттәре һәм полиция хеҙмәткәрҙәре бер нисә осраҡты теркәгән. Һеҙ үҙ сиратығыҙҙа ла цифрлы гигиена тураһында онотмағыҙ – таныш булмаған номерҙарға яуап бирмәгеҙ, телефонығыҙҙы һалығыҙ, әгәр әңгәмәсе аҡса тураһында һөйләһә, һәр ваҡыт иҫегеҙҙә тотоғоҙ: «хәүефһеҙ иҫәп» юҡ, ә полиция, тәфтиш комитеты, ФСБ һәм Үҙәк Банк енәйәт тураһында иҫкәртеү өсөн шылтыратмай. - Мах тураһында «мессенджер беҙҙе күҙәтә, телефондан бөтә мәғлүмәтте ҡайҙалыр ебәрә, хатта камераны үҙе аса һәм беҙҙе төндә фотоға төшөрә» тигән уйҙырмалар таралыуы күҙәтелә. Интернетта хәүефһеҙлек һәм шәхси мәғлүмәттәрҙе һаҡлау - был бик мөһим, әммә был уйҙырмаларҙы таратыусы билдәһеҙ кешеләр һүҙенә ышаныу ҙа дөрөҫ түгел. Әгәр мәсьәләне ентекләп өйрәнһәк, абруйлы һәм аноним булмаған айти-эксперттар әйтүенсә, Мах тураһында «шпион» ҡушымтаһы тигән имеш-мимештәр йыш ҡына факттарға түгел, ә эмоцияларға нигеҙләнгән. - Мах-тың мәғлүмәттәргә инеү буйынса һорауҙары башҡа мессенджерҙарға шундай уҡ функцияларҙы башҡарыу өсөн кәрәк булғандан артмай. Ул башҡа мессенджерҙар менән бер үк нәмәне һорай. Камераға һәм микрофонға инеү шылтыратыуҙар һәм тауыш хәбәрҙәре ебәреү өсөн, контакттарға — дуҫтар эҙләү өсөн, файлдарға — документтар ебәреү өсөн, геолокацияға — урын ебәреү өсөн, Ә – ҡа башҡа ҡоролмалар менән интеграциялау өсөн кәрәк. - Мах-ҡа бер үк ваҡытта бер нисә ҡоролманан инергә мөмкин. Мәҫәлән, телефон, өй һәм эш компьютерҙарында. Чаттар һәм шылтыратыуҙар улар араһында синхронлашасаҡ.",АХ тураһында,['Иҡтисад' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,2737,https://henek.info/articles/novosti/2026-01-27/mah-tura-ynda-4552193,2026-01-27T14:40:00+00:00
"Рәфыйк Мөхәммәтшин20 август Казанда Татарстан мөселманнары диния нәзарәтендә узган матбугат очрашуында Татарстан мөфтиенең мәгариф мәсьәләләре өчен аваплы урынбасары, Русия ислам мәгарифе шурасы рәисе, Русия ислам институты ректоры Рәфыйк Мөхәммәтшиниюль ахырында Мәскәүдә узган Русия ислам мәгарифе шурасы утырышы нәтиәләре, алдагы киләчәккә планнар хакында сөйләде. Шура алдында торган төп мәсьәләләрнең берсе - диния нәзарәте белгечләре РИИ, Татарстан фәннәр академиясе, Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы белән берлектә булдырылган һәм елдан республиканың дини уку йортларында сыналган дини белем стандартларын, Русиянең мөселман мәгариф системасына кертеп ибәрү диде Мөхәммәтшин. Әлеге стандартлар Русия ислам мәгарифе шурасы утырышында хупланган. Шул ук вакытта ул стандартларның яңартылуы һәм тулыландырылуы хакында әйтелде: Әлеге стандартларны Татарстанда без 2015 елда кабул иткән идек, монда мәдрәсәләр һәм югары уку йортлары өчен булган стандартлар керә, ә инде 2017 елда бөтен Русия буенча әлеге стандартларны кабул иткән идек. Быел аларга янә әйләнеп кайтып, стандартларны тулыландырдык. Анда хәзер Русия мөселманнарының милли-мәдәни үзенчәлеге дигән яңа фән керәчәк. Әлеге стандартлар 2019 елдан Русия күләмендә эшләп китәргә тиеш. 2017 елда кабул ителгән стандартлар тулысынча эшләп китә алмады, чөнки ул стандартларның тиешенчә кулланылуын тикшерүче орган юк иде. Июль утырышында Итимагый аккредитация органы оештырылды, аның вәкаләтләре чикләнгән, Диния нәзарәте эшләренә тыкшына алмаячак, аның эшчәнлеге стандартларның кулланылуын тикшерү белән бәйле булачак. Кабул ителгән стандартлар быелдан башлап тулысынча эшләп китә алмаячактыр, ләкин киләсе уку елыннан тулысынча эшләп китәр дип торабыз, диде Мөхәммәтшин. Стандартларны уку системына кертеп ибәрү дә беренче вакытта авырлык тудырачак, чөнки бу, уку йортларының эшен шактый катлауландыра ди Мөхәммәтшин: Төрле мәдрәсәләр бар. Мәсәлән, кайберләрендә 15 фән укытыла, ә стандартлар исемлегендә алар 30 дан артык. Стандартларның нигезендә компетенция дигән әйбер тора. Без мәдрәсәләрдә имамнарны әзерләп чыгарабыз, ә имам нинди таләпләргә авап бирергә тиеш, нинди фәннәрне белергә тиеш? Стандартлар нигезендә ул фәннәр саны 35-кә якын булса, кайбер мәдрәсәләр, бу фәннең укытучысы бездә юк дип, кайсыдыр фәннәрне укытмый. Шуңа күрә стандартлар нигезендә эшләмәү мәдрәсәләр өчен иңелрәк, ләкин шул ук вакытта бу уку сыйфатын түбәнәйтә. Уку стандартларының яңартылуы нигезендә яңа фән кертелү көтелә. Русия мөселманнарының милли-мәдәни үзенчәлеге дигән фәнне кертү, татар милләте өчен бик мөһим дип ассызыклады Рәфыйк Мөхәммәтшин. Бүгенге көндә мөселманнарның, бигрәк тә яшьләрнең, үзләренең динле булуларын милли тормыш, тел белән бәйләү мөһимлеген көннән-көн ачык күрәбез. Мөселманнарга Әлхәмдүлиллаһ, мин - мөселман, дип кенә әйтеп нокта кую-дөрес түгел. Ул Мин татар дияргә тиеш, татар дигәч, татар тарихын белү дә кирәк, һәм алга таба үз юнәлеше буенча эш алып бару өчен дә ул татар телен белергә тиеш. Моның барысын да шул фән нигезендә кертергә ниятлибез. Шуның белән, мөселман яшьләрендә, Русия мөселманнары булулары белән горурлану хисен тәрбияләргә тиешбез. Бу алай ук авыр түгел, чөнки гасырдан ук ислам Русия буйлап таралган, без аны Болгар мисалында да яхшы беләбез. Русия империясе чорында да нинди генә авыр, катлаулы шартлар булмасын, мөселманнар динне саклап кала алган. Шуңа күрә бүгенге көндә үзебезнең тарихыбызга карата уңай мөнәсәбәт тәрбияләү өчен материал итәрлек, аны бары тик тиешле дәрәәдә аңлатырга гына кирәк, диде Русия ислам мәгарифе шурасы рәисе. Классик дини китаплар белән студентларны ничек итеп дөрес укыту проблемы да бик актуаль дип әйтелде конференция барышында. Чөнки, Мөхәммәтшин әйтүенчә, кайбер дини хезмәтләрнең мәгънәләре, тәремәләре бүгенге көндә шәкертләр тарафыннан дөрес аңламауга китерә ала. Ислам мәгарифен тиешле дәрәәдә классик дини хезмәтләрдән тыш алып бара алмыйбыз. Әмма ул дини хезмәтләрнең күбесе урта гасырда язылган. Мәсәлән Маргинани, Котдури. Шуңа күрә аларны бүгенге көндә шәкертләргә укыту, дөрес итеп иткерү концепциясе булырга тиеш. Андый дини хезмәтләрне тулысынча бирә алабызмы, әллә кайбер өлешләрен төшереп калдырыргамы? Менә шул сораулар тора безнең алда. Әгәр тулысынча бирсәк, хөкүмәт органнары тарафыннан проблемнар килеп чыгуы мөмкин. Мәсәлән, Русия кануннары нигезендә әле балигъ булып саналмаган, ә шәригать нигезендә балигъ дип саналган балаларны кияүгә бирү темалары кергәндә. Шулай ук иһад өлешен төшереп калдырабызмы, юкмы? Төшереп калдырган очракта, студентлар хезмәтнең оригиналын табып, үзләренчә дөрес аңламаулары да мөмкин. Адый хезмәтләрне тулысынча бирсәк яңа китаплар әзерләргәме, юкмы - менә бу мәсьәлә көн кадагында тора, диде Рәфыйк Мөхәммәтшин.",Классик дини әсәрләрнең кайбер өлешләрен укытмау мәсьәләсе карала,['Дин' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0],4,Дин,4709,https://www.azatliq.org/a/30119952.html,2019-08-20T22:02:45+00:00
"Правительству и Совету общественной безопасности республики поручено организовать разработку комплекса мер по усилению антитеррористической защищенности и безопасности образовательных организаций. В нем должны быть, в частности, предусмотрены меры по усилению пропускного режима и охраны, обеспечению свободного проезда машин экстренных служб и силовых структур. Комплекс должен содержать проведение инструктажей по действиям в случаях ЧС и терактов, по проверке средств оповещения и сигнализаций. В образовательных организациях также должны обновить инструктажи, памятки и другие документы по безопасности. Кабмин должен внести предложения по увеличению финансирования охраны в учреждениях образования. Правительству также поручено проработать предложение по закреплению ответственных за профилактику деструктивного поведения обучающихся в образовательных организациях с установлением им стимулирующих доплат. Организовать обучение таких лиц поручено Минпросвещению республики. Министерство также должно усилить функционирование психологических служб в образовательных организациях. Администрациям городов и районов Башкирии глава региона поручил принять дополнительные меры по усилению безопасности в муниципальных организациях в сфере образования. Вузам предложено принять аналогичные меры. Проверять соблюдение требований будет в ходе выездов контрольное управление главы региона. Подписание указа глава региона Радий Хабированонсировал 10 февраля на встрече с директорами школ. Он отмечал также необходимость «перезагрузки» школьной психологической службы. Какписал РБК Уфа на прошлой неделе в Башкирии произошло два ЧП в образовательных учреждениях. 3 февраля девятиклассник с игрушечным автоматом и петардой напал на одноклассников и учителя в гимназии 16, никто не пострадал. 7 февраля 15-летний подросток с ножом зашел в здание общежития 6 БГМУ иатаковалвахтера, студентов, а затем прибывших полицейских. Пострадали шесть человек, включая самого нападавшего. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Хабиров подписал указ об усилении безопасности в школах и вузах Башкортостана,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Мәғариф,2090,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2026-02-13/habirov-podpisal-ukaz-ob-usilenii-bezopasnosti-v-shkolah-i-vuzah-bashkortostana-4577810,2026-02-13T18:42:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБу күрмсәтмәне ул мәгариф министрлыгына биргән. Шулай ук министрлык 2025 елның октябренә Русия республикалары дәүләт телләренең бердәм дәреслекләрен әзерләргә тиеш. Русия президенты Владимир Путинмәгариф министрлыгына күрсәтмә биргән: мәктәп укучылары өчен сыйныфтан тыш уку исемлекләренә хәзерге заман авторларының патриотик әсәрләрен дә кертергә кушкан. Бу хакта ""Ведомости""яза. Шулай ук министрлык 2025 елның июленә Русия республикалары дәүләт телләренең бердәм дәреслекләрен әзерләргә тиеш. 2025 елның октябренә кадәр исә урыс теле, әдәбият һәм уку дәресләренең бердәм дәреслекләрен. Путин урыс теленнән бердәм дәреслекләр булдыруны 2024 елның ноябрендәтәкъдим иткән иде. Дәреслекләрнең эчтәлеге ""балансланган, үзара бәйләнгән булырга, шулай ук Русия яшьләренең фикер йөртү үзенчәлекләрен исәпкә алырга тиеш"", дип белдерде ул. Моннан тыш, Путин 1 майга кадәр ""Русия халыклары телләре"" турындагы канунга да үзгәрешләр проекты әзерләргә кушкан. Анда, аерым алганда, Русия халыклары телләренең дәүләт реестры булдыру турында да язылачак. Былтр 5 ноябрьдә Владимир Путинкатнашында Урыс телен һәм Русия халыклары телләрен саклау шурасы утырышыузды. Бу киңәшмәдә мәктәпләрдәге ""туган тел"" дәресенә дә тукталдылар. Мәскәү дәүләт лингвистика университеты доценты, урыс теле белгече Искра Космарскаямәктәпләрдә ""урыс теле"" һәм ""туган тел"" предметы арасында каршылыклар бар дип белдерде. Урыс төбәгендәге урыс балалары өчен бу ""бик сәер күренеш"". — Әгәр дә бала Татарстанда белем алса бу яхшы: аның урыс теле һәм туган теле бар. Ә урыс теле туган тел булган бала ике фән укый: урыс теле һәм туган (урыс) тел, — диде урыс телчесе. Ул федераль дәүләт стандартларын (ФГОС) яңадан карап, ""урыс теле"" һәм ""туган урыс теле"" каршылыгын бетерергә тәкъдим итте. Владимир Путин аның белән ризалашты: — Бу мәсьәлә белән ентекләп шөгыльләнергә кирәк. Әлбәттә, монда юридик техника бар. Төшенчәләр барлык кешеләр тарафыннан бертөрле аңлашылсын өчен һәм буталчыклык килеп чыкмасын өчен эшләргә кирәк. Мин моның белән килешәм. Путин әлеге утырышта: ""урыс теле — илнең нигезен тәшкил итүче кыйммәтләрнең берсе"", ""урыс теле Русия ватандашларының һәммәсе өчен дә туган тел"", дип тә белдерде. Урыс теле шурасының рәисе Елена Ямпольская""урыс теле"" һәм ""туган тел"" арасында каршылык тудырмаска кирәк диде. ""Русия — ул Ватан, урыслар — ул туган тел"" дигән сүзләрен кабатлады. Моңарчы ул ""урыс теле туган телең булмаса, Русия дә синең өчен Ватан түгел"" дип чыгыш ясап әмәгатьчелектә ризасызлыктудырган иде. Шулай да ""туган тел"" дәресе тирәсендә нинди үзгәрешләр булачагы әйтелмәде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Путин мәктәп укучыларына ""патриотик әдәбият"" укытырга, республика телләренә бердәм дәреслек әзерләргә кушкан",['Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,2711,https://www.azatliq.org/a/putin-maktap-ukuchilari-ukirga-tieshle-kitaplar-isemlegena-patriotik-adabiyatni-da-kerterga-kushkan/33260991.html,2025-01-02T10:42:12+03:00
"Чиновники сформировали список экспертов, которые будут решать, какие патриотические песни изучать школьникам в России. Список композиций будет готов к лету. Эксперты сформируют список патриотических песен, которые будут изучать на уроках в школе. Как сообщают СМИ, этим займутся дирижёр Валерий Гергиев, оперный певец Ильдар Абдразаков, ректор театрального института имени Щукина Евгений Князев, ректор Гнесинки Александр Рыжинский, преподаватели музыки из школ и институтов, депутаты и чиновники. Среди последних - депутат Сергей Колунов и  директор Департамента государственной политики в сфере воспитания, дополнительного образования и детского отдыха Минпросвещения Наталья Агре. На первый круглый стол, посвящённый теме патриотических песен, позвали Олега Газманова и Шамана. Заседание прошло в конце ноября. Специальная комиссия составит список композиций, черновой вариант будет готов в середине февраля, а презентация назначена на август. Внедрить изучение песен в школах планируют с нового учебного года. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Какие патриотические песни изучать школьникам в России,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт'],[0 1 1 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],6,Мәғариф,1136,https://uchbash.com/news/vospitanie-i-dopolnitelnoe-obrazovanie/2025-01-24/kakie-patrioticheskie-pesni-izuchat-shkolnikam-v-rossii-4095536,2025-01-24T11:57:00+00:00
"500 гр помидорҙы, 500 гр татлы боросто, 300 гр һарымһаҡты, 200 гр әсе боросто ит үткәргес аша үткәрәбеҙ. Шуға 50 гр ""Хмели-сунели"" тәмләткесе, 150 гр тоҙ, 2 аш ҡалағы шәкәр, 0,50 мг шыйыҡ май һалып яҡшылап болғайбыҙ. Бәләкәйерәк банкаларға тултырһаң яҡшыраҡ, мин шул массаға һуңынан бер таблетка аспирин иҙеп һалам. Ул ҡабартмай, иҙән аҫтында ла яҡшы һаклана, хәйер, оҙаҡ тормай, бик тиҙ бөтә ул, тәмле булғас. Розалия Ибраһимова",Әсе тәмләткес,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,429,https://agideljurn.ru/articles/common_material/2023-09-20/se-t-ml-tkes-3447169,2023-09-20T17:24:00+00:00
"Музыканттар дәртле көйҙәрен уйнап торған, уҡытыусылар менән уҡыусылар оҫталыҡ дәрестәре үткәргән. Окоп шәмдәре яһарға, маскировка селтәрҙәре үрергә өйрәнгәндәр, туҡмас киҫкәндәр, сөхәри киптергәндәр. Быларҙың барыһын да алғы һыҙыҡта ҡуш ҡуллап көтөп алалар. Посылкаларға һалып ебәрер өсөн аҡ ҡағыҙға өмөт, ышаныс һүҙҙәрен, рәхмәттәрен теҙеп яҙғандар. Гуманитар ярҙам туплау эше лә Ҡандра мәктәбендә әүҙем үтә. Оҙаҡ һаҡлана торған аҙыҡ-түлек, шәхси гигиена әйберҙәре бик йылдам йыйыла. ""Беҙҙекеләргә ярҙам итәйек"" хәйриә фатирнигын Беренселәр хәрәкәтенең башланғыс бүлексәһе ойошторған. Йәш ҡандраларҙың башланғысы ""Йәштәр һәм балалар"" милли проекты маҡсаттарына тап килә. Ул үҫеп килгән быуында патриотизм, илдең гражданы була белеү, ил өсөн яуаплылыҡ тәрбиәләй. « Бындай башланғыстар әлеге ваҡытта махсус хәрби операцияла йөрөгән яугирҙәребеҙгә ярҙам күрһәтеп кенә ҡалмай,  балаларҙа ла бурыс, шәфҡәтлелек һәм илһөйәрлек тойғоһо тәрбиәләй, дөйөм тырышлыҡтарҙың көсөн күрһәтә », — ти Туймазы районы хакимиәтенең мәғариф идаралығы начальнигы Ольга Чернова. Сығанаҡ: Туймазы районы хакимиәте. молодёжьидети йәштәр һәм балалар",ҠАНДРАЛА ШӘП ФАТИРНИК ҮТКӘН,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1123,https://amanat.su/news/novosti/2025-12-24/andrala-sh-p-fatirnik-tk-n-4519423,2025-12-24T11:25:00+00:00
"Бигерәк тә нимәләр тыйыламы? Янғын хәүефһеҙлеге талаптарына тура килмәгән урындарҙа ҙур саралар уҙғармаҫҡа; махсус билдәләнмәгән урындарҙа усаҡ яҡмаҫҡа, фейерверк осормаҫҡа. Ҡағиҙәләрҙе боҙған өсөн штрафтар ҙур. Ҡотҡарыусылар янғын хәүефһеҙлеге сараларын теүәл үтәргә саҡыра. Яңы йыл каникулы матур үтһен! Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Янғынға ҡаршы махсус режим,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Һаҡ булығыҙ,696,https://yanshishma.com/articles/a-buly-y-/2025-12-30/yan-yn-a-arshy-mahsus-rezhim-4525443,2025-12-30T12:46:00+00:00
"Өфөнөң Совет майҙанында ""Көҙ романтикаһы"" фестивале бара. Бөгөн 18.00 сәғәттә уны ябыу тантанаһы була.","""Көҙ романтикаһы"" фестивален ябыу тантанаһы була",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Донъя,102,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-08-24/k-romantika-y-festivalen-yabyu-tantana-y-bula-4359521,2025-08-24T17:01:33+00:00
"Алтынай Өфө ҡалаһының «Аҡбуҙат» 75-се башҡорт балалар баҡсаһына бик теләп йөрөй. Милли кейем кейеп бейергә, һүрәт төшөрөргә, пластилиндан төрлө һындар әүәләргә, ҡул эштәре менән шөғөлләнергә, әсәһе менән аш бүлмәһендә тәмлекәстәр бешерергә, ҡурсаҡтарға кейемдәр тегергә ярата. Ата-әсәһенә терәк, апай булараҡ, ҡустыһын ҡарашыуҙа ла ҙур ярҙамсы Алтынай. Киләсәктә ысын башҡорт ҡыҙы булып үҫкем килә!  ""Аҡбуҙат"" журналын яратып уҡыйбыҙ, көтөп алабыҙ. Айырыуса баҫманың ҡыҙыҡлы, сағыу рәсемдәрен ҡарарға, буярға, киҫергә, йәбештерергә оҡшай""  – ти Алтынай. Тырыш, ҡыҙыҡһыныусан ҡыҙ журнал эсендә сыҡҡан китапсыҡтарҙы ҡырҡып эшләргә, әкиәттәрҙе, шиғырҙарҙы уҡығандан һуң әҫәр буйынса һүрәттәр төшөрөргә ярата икән. ""Ҡыҙыбыҙ ""Аҡбуҙат"" журналы ойошторған конкурстарҙа ҙур теләк менән ҡатнаша, сөнки уңыштар уны яңы еңеүҙәргә дәртләндерә"" – ти Алтынайҙың ата-әсәһе. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Рухлы ҡыҙ үҫә,['Башҡортостан' 'Иҡтисад' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 1],4,Ҡусҡар,1081,https://akbuzat-rb.ru/articles/kuskar/2022-03-01/ruhly-y-2710261,2022-03-01T09:51:47+05:00
"Һуғыш кешенең ниндәй ҡатламдан, баймы ул ярлымы, талантлымы-түгелме, йырсымы, бейеүсеме, ғаиләлеме, яңғыҙаҡмы икәнлегенә һис тә ҡарамай. Башҡорттарҙан ул бер үҙе генә булған. Һуғыш өсөн барыһы ла бер тиң. Уның маҡсаты – дошманын күберәк юҡ итеү. Ошо арҡала, тормоштоң иң төп байлығы - кеше, йыш осраҡта, ҡорбан була, йәки зәғифләнеп ҡала. Ут эсенән иҫән-һау әйләнеп ҡайтыу бәхете барыһына ла йылмаймай. Үҙәнбаш ауылында йәшәүсе Виталий Киселев тураһында ул иҫән сағында уҡ яҙырға теләк бар ине. Тәү ҡарамаҡҡа башҡа урыҫтарҙан уның бер айырмаһы ла юҡ. Урта йәштәрҙәге ерән урыҫ. Был - тәү ҡарамаҡҡа. Бар сер уның тап-таҙа башҡортса һөйләшеүендә ине. Уның менән тәүге танышҡан көн бөгөнгөләй хәтерҙә. 2022 йылдың июнендә, мин эшләгән Башлес йәмғиәтенә эшкә урынлашып йөрөй ине ул. Контроль-үткәреү пунктына инеп, башҡортса иҫәнләшеп, исемен дә атағас, бер аҙ хайран ҡалдырҙы. Русса һөйләшкән башҡорт менән аралашыуға ҡарағанда, башҡортса һөйләшкән урыҫ менән аралашыуы күпкә ҡыҙығыраҡ та, яҡыныраҡ та икән. Үҙ телебеҙ өсөн ғорурланырлыҡ та бит был! Виталий 1972 йылда Әбйәлил районы Мәйгәште ауылында тыуа. Атаһы Иван Александрович леспромхозда мастер, әсәһе Елена Григорьевна клубта йыйыштырыусы булып эшләй. Ғаиләлә тыуып-үҫкән алты малайҙың иң кесеһе Виталий була. Ул Буранғол ауылының мәктәп-интернатын тамамлағас, Таштимер һөнәрселек училищеһында тракторсы һөнәрен үҙләштерә. йылдарҙа Латвияла ил сиге һаҡсылары ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Хәрби часҡа барып еткәс тә ата-әсәһенә яҙған хатында шундай иҫ китерлек һүҙҙәр була: Мин бында башҡорттарҙан  бер үҙем генә, - тигән. Ысынлап та, иҫ тә китерлек, һоҡланырлыҡ та Виталий Киселевтың был һүҙҙәре. Ҡатыны Айгөл әйтеүенсә, ошо хат тураһында Әбйәлилдең Осҡон гәзите яҙып сыҡҡас, был хәл төбәктә легендаға ла әүерелеп китә! Улар өйҙәрендә лә саф башҡортса һөйләшкәндәрҙер - быға шигем юҡ. Бер тапҡыр Виталийҙың, яҡын туғаны, ҡустыһы Вадим менән башҡортса әңгәмәләшеп торғанына үҙем шаһит булдым. Миңә Башҡорт ҡушаматлы Виталий менән бер коллективта, төрлө сменаларҙа булһаҡ та, йыл ярымдан ашыу бергә эшләргә яҙҙы. Ул алсаҡ, күңеле асыҡ, ярҙамсыл, гел генә тиерлек көләс йөҙлө, шаян да кеше ине. Эшенә яуаплы ҡараны, ҡуйылған бурыстарҙы еренә еткереп үтәне. Ҡатыны Айгөл менән, уны беҙҙең һөнәргә үҙе өйрәтеп, бергә эшләнеләр. Уларҙың сменаһы иң өлгөлө һаналды. Виталийҙың махсус хәрби операцияға үҙ теләге менән китергә контракт төҙөүен беҙ генә түгел, хатта ҡатыны менән ике буй еткән ҡыҙы ла белмәй ҡала. Был турала уның 2024 йылдың 18 февралендә махсус хәрби операцияға юлланғас ҡына ишетеп, ныҡ аптырауҙа ҡалдыҡ. Латвияла, Совет Армияһында ике йыл хеҙмәт итеү осоронда ул башҡорттарҙан бер үҙе генә булһа, был юлы, яу яланында ҡурҡыу белмәҫ ысын башҡорт егеттәре менән йәнәш, алғы һыҙыҡта, 239-сы танк полкында штурмлаусы-гранатометчик була. Туча позывнойлы Виталийҙың хәлен ҡатыны аша белешеп торҙоҡ. Ул шул уҡ йылдың 28 мартында һуңғы тапҡыр бәйләнешкә сыға. Ниндәй ҙә булһа яңылыҡ килеүен көтөп, туғандары, яҡындары, таныштары өсөн көсөргәнешле, шомло мәл башлана. Оҙаҡламай хәбәрһеҙ юғалды тигән рәсми хат килә. Ғаилә һуғышта ҡатнашыусыға тәғәйен бөтә түләүҙәрҙән дә мәхрүм ителә. Яралымы ул, үлеме, иҫен юғалтҡанмы, снаряд, мина шартлағанда һәләк булғанмы, әллә әсирлектәме - ошондай  фараздар, ниндәйҙер мөғжизәләр көтөп, ярты йылдан ашыу ваҡыт үтеп китә. Виталийҙың табуты ноябрь айында ғына ҡайтарылып, шарттарына килтерелеп, Белоретта ерләнде. Мин әле башҡорт рухлы Виталий Киселев үҙенә бер ҙә юҡҡа ғына Туча позывнойы алмағандыр, тип уйлайым. Яу ҡырында бер-бер ятып ҡалһам, болот булып йөҙөп ҡайтырмын, тыуған яғымды, туғандарымды, эшемде, иҫәндәрҙе күктән күҙәтермен тигәндер. Ысынында ла ул бит хәҙер күктә. Үлем үҙенә тәүгеләрҙән булып иң яҡшыларҙы ала, тиҙәр. Хәҙер инде аяуһыҙ һуғыш та быға ихласлап булышлыҡ итә: ҡыйыуҙар, илен һөйгәндәр тәүгеләрҙән китә. Алсаҡ, күңеле асыҡ, ярҙамсыл, гел генә тиерлек көләс йөҙлө, шаян Виталий кеүектәр ҡалдымы икән беҙҙә, осрармы улар берәй? Хәрби хеҙмәткә алынғас, 18 йәшлек кенә сағында, башҡа милләт кешеләре араһында үҙен бер бөртөк башҡорт тип һанаған Виталий Иванович Киселев әлеге һуғышта һәләк булып ҡалғас, халҡым тағы бер башҡортҡа кәмене тип әйтергә лә булалыр. Мәүлит КӘРИМИ.",Виталий башҡорттарҙан бер үҙе генә булған,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0 0],5,Махсус хәрби операция,4195,https://shonkar.com/news/care/2025-08-26/vitaliy-bash-orttar-an-ber-e-gen-bul-an-4363020,2025-08-26T23:15:00+00:00
"Дуҫтар, ""Динамо"" баскетбол клубы баскетбол уйнарға өйрәнергә теләүселәргә оҫталыҡ дәресе күрһәтә. Оҫталыҡ дәресе Совет майҙанында барған ""Әйҙә уйнарға"" фестивале сиктәрендә бара.",Баскетболға өйрәтәләр,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,178,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-06/basketbol-a-yr-t-l-r-4267924,2025-06-06T16:36:00+00:00
"8 сентября было дано торжественное начало конкурсным состязаниям, открывшим площадку для обмена ценным опытом и демонстрации передовых педагогических подходов. В текущем году особое значение придается работе с дошкольниками, ведь именно в раннем детстве закладывается фундамент любви к родному языку. Этот конкурс, учрежденный Министерством просвещения, является значимым событием, подчеркивающим стремление к сохранению и приумножению языкового наследия нашей страны. Отдельная номинация, «Лучшие практики развития родной речи детей дошкольного возраста», позволит воспитателям детских садов продемонстрировать свое мастерство. Республику Башкортостан на этом престижном мероприятии представляют учитель башкирского языка полилингвальной школы 2 Назгуль Исмагиловна Хабибуллина и воспитатель детского сада «Курай» Лейсан Хадитовна Амирова. Желаем им заслуженной победы!",Сохраняя наследие: в Бурятии стартовал главный конкурс по родным языкам,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Мәғариф,870,https://uchbash.com/articles/bash-ort-tele-m-bi-te/2025-09-09/sohranyaya-nasledie-v-buryatii-startoval-glavnyy-konkurs-po-rodnym-yazykam-4380879,2025-09-09T14:55:00+00:00
"Ике игеҙәк, Рәмил менән Рауил бигерәк тыңлауһыҙ малайҙар булған. Әсәйҙәре, атайҙары берәй эшкә ҡушһа, былар урманға, һыу буйына ҡаса икән. Тик бөгөн Рауил атаһын тыңларға булды. Ул уға утын ярышырға ҡалды, ә Рәмилдең табаны ғына ялтырап ҡалды. Рәмил, эштән ҡасып, бөгөн һыу буйына барып бер ағастың төбөнә барып ултырҙы. Шул ваҡытта уға һыуҙан ниндәйҙер тауыш ишетелде. Рәмил яҡыныраҡ барып ҡараһа, ҙур, һимеҙ бер балыҡты күрҙе. Теге балыҡ шым ғына нимәлер һөйләй, хатта аңлап та булмай. Рәмил, ҡурҡыуына ҡарамай, был балыҡты ҡулына алды, шунан балыҡ асыҡ итеп уға һөйләй башланы. — Рәмил, һин бит эш эшләргә яратмайһың, мин һине туғаның менән гел дә ошо урында күрәм, нимә һөйләшкәнегеҙҙе лә ишетәм. Әйҙә, тәнебеҙҙе алмаштырышайыҡ, һиңә балыҡ булыуы бик рәхәт булыр: бер нәмә лә эшләмәй, көнө буйы тик ятаһың. Рәмилгә балыҡтың һүҙҙәрҙе оҡшаны: — Ярай, мин балыҡ буласаҡмын, ялҡтым көндәлек эштәрҙән — тине. Шул саҡта балыҡ ниндәйҙер тылсымлы һүҙ әйткәйне, Рәмил балыҡҡа әйләнде. Ә балыҡ, кешегә әйләнеп, йүгерә һалып, ҡасып китте. Рәмил өйөнә ҡайтмағас, атаһы менән әсәһе уны бик оҙаҡ эҙләне. Бер көн улар тағы һыу буйына тағы килде. Рәмил, уларҙың тауышын ишетеп, ярға йөҙөп килде, туғандарын, ата-әсәһен, ауылын һағынып, илап ебәрҙе, әммә ҡоро ергә сыға ла, ҡабат кешегә әйләнә лә алманы. Шулай итеп, Рәмил балыҡ булып һаман да һыуҙа йөҙөп йөрөй икән. Әгәр ҙә бер ерҙә һөйләшкән балыҡты күрһәгеҙ, дуҫтар, эргәһенән ҡаса һалығыҙ, сөнки ул — Рәмил. Улар менән тәнен алмаштырыр һәм киренән кешегә әйләнер өсөн шунда ялҡау балаларҙы көтөп кенә йөрөй, ти. Илзирә Вәлиева, Белорет медицина колледжы студенты.",Кеше - балыҡ,['Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0],4,Ижад,1605,https://amanat.su/articles/izhad-omary/2025-06-10/keshe-baly-4355272,2025-06-10T12:50:00+00:00
"Миңә бер әбей үҙ тормошонан, дөрөҫөрәге, үҙенең йәшлегенән ҡыҙыҡ ҡына бер ваҡиға һөйләне. Бәлки, уны ваҡиға тип тә әйтергә ярамайҙыр әле. – Мин үҙемдең йөҙөмдө тик егерме йәшемдә генә күрҙем, – тине ул. Миңә был бик сәйер тойолдо. Күп кенә кешеләрҙән, яҡшы китап уҡығас, театр, кино ҡарағас, «мин бөгөн үҙемде күрҙем» тигәнде ишеткәнем бар. Был әбей менән дә шулай булдымы икән? тип уйлағайным да, улай булып сыҡманы. Сөнки ул театр һәм киноны беренсе тапҡыр ҡырҡ йәшендә генә күргән. Унда ла үҙенә оҡшаған, уның тормош юлын, кисерештәрен һөйләгән әҫәрҙәргә тап булмаған. Ә инде әҙәби әҫәрҙәрҙе бер ҙә уҡымаған. Шуға күрә мин, үҙемдең аптырауыма яуап алыр өсөн, бик ҡыҙыҡһынып: – Нисек ул улай? – тинем. Әбей миңә бөгөнгө кешеләр, бигерәк тә йәштәрҙе һис бер ышандырырлыҡ булмаған ваҡиға һөйләне. – Ысын, ысын, – тине, – мин үҙемде тик егерме йәштә күрҙем, ни өсөн тиһәң, беҙҙең өйҙә көҙгө юҡ ине. Көҙгөләре булған кешеләргә, күрәһең, инеп йөрөргә тура килмәгән. Ул ваҡытта карточкаға ла төшөрөүсе юҡ ине. Әле лә күҙ алдымда тора, Әхмәтүәли ҡарттың улы Ғәзизйән Герман һуғышынан карточкаға төшөп хат эсенә һалып ебәргән. Бармаҡ башындай ғына карточка ул, шуны бөтә ауыл буйлап йөрөтөп сыҡтылар. Иҫебеҙ китте, япраҡ ҙурлыҡ ҡына бер ҡағыҙҙа Ғәзизйән баҫып тора. Башында картуз, ләкин төҫө, танауҙары, күҙҙәре, ауыҙҙары тап уныҡы. Был минең беренсе тапҡыр күргән карточкам ине. Ә үҙемде бала саҡта тоноҡ күлдән сағылған шәүләнән генә күргәнем бар ине. Кешеләр ул саҡта, атаһына оҡшаған, ағаһына оҡшаған, тип кенә әйтәләр ине. Ҡыҙ кешегә үҙен ирҙәргә оҡшатып күҙ алдына килтереү мөмкин түгел бит инде. Шул, миңә егерме йәштәр тулған саҡта, кейәүгә сыҡҡас инде, беҙҙең ауылға ҡырҡ тартмасы килде. Шуға беҙ, ун йомортҡа биреп, бәләкәс кенә бер көҙгө һатып алдыҡ. Үҙемдең битемде, сырайымды мин беренсе ҡат шунда күрҙем. Мин: – Матурмын икән, тип уйланыңмы? – тинем. Әбей көлдө: – Ул саҡта нимә уйлағанды мин хәҙер ҡайҙан беләйем. Кисә ошо ваҡытта нимә уйлап ултырғанымды ла хәтерләмәйем әле мин, склероз бит миндә, – тине. Әгәр ҙә был әбей «минең хәтеремде эт ашаған бит» тиһә, «хәтер», «уй», «моң», «хис» һымаҡ ҡулға тотоп, күҙ менән күреп, ҡолаҡ менән ишетеп булмай торған төшөнсәләрҙе эттең дә, бесәйҙең дә ашауына аптырамаҫ инем. Сөнки халыҡ телендә йәшәп килгән бер гипербола – арттырыу. Әммә миңә ошо әбейҙең медицина термины менән дөп-дөрөҫ итеп «склероз» тип әйтеп тороуы бик ғәжәп тойолдо. Былтыр Өфөнән бер художник килеп уның портретын яҙып киткән. Шул уҡ портретты телевизорҙан күрһәткәндәр. Әбей ошоларҙың бөтәһен дә үҙе күргән. Тик шуныһы ғәжәп, ул ошоларҙың береһенә лә аптырамай. Киреһенсә, тәнҡит итә. – Тапҡандар телевизор аша күрһәтер кешене, бөткәнме колхозда бына тигән ударниктар ҙа, бына тигән сибәрҙәр, – ти. Мин әбейгә: – Ошо һөйләгәндәреңде «Һәнәк»кә яҙайым әле, – тигәйнем. – Атаҡ, мине «Һәнәк»кә яҙмаһаң, һиңә бюрократ бөткәнме ни, – тине. Ниңә, ҡыҙыҡ түгелме ни? Был беҙҙә техниканың ғына түгел, кешеләрҙең дә үҫешен күрһәтә торған ҡыҙыҡлы факт бит.",Әбей һәм көҙгө. Сәғит АГИШ,['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1],5,Төрлө,2972,https://henek.info/news/+++-/2025-11-21/bey-m-k-g-s-it-agish-4476919,2025-11-21T13:42:00+00:00
"Йыл башынан алып Башҡортостандың мәшғүллек үҙәгенә мөрәжәғәт  иткән   пенсия алды һәм пенсия йәшендәге 1,8 мең кеше төрлө өлкәлә үҙҙәренә  эш тапҡан. Был Кадрҙар милли проектына ярашлы (национальный проект Кадры) башҡарыла, тип хәбәр итә республиканың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы. Йыш ҡына пенсионерҙарға хәүефһеҙлек, логистика, ауыл хужалығы, юл төҙөлөшө, сәнәғәт производствоһы өлкәһендә эш тәҡдим итәләр. – Башҡортостанда йыл һайын өлкән йәштәгеләргә ярҙам итеү маҡсатында хеҙмәт һәм социаль әүҙемлек көнө уҙғарыла. Йыл башынан алып Рәсәй эше кадрҙар үҙәктәренә 3,6 мең оло йәштәге кеше мөрәжәғәт иткән, улар 500-ләп сарала ҡатнашҡан, - ти ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова. Һорау менән ҡулланылған йүнәлештәр буйынса республикала 100-ләгән белем биреү программалары булдырылған. 50 йәштән өлкәндәр бушлай уҡыу үтеп, квалификацияларын камиллаштыра ала. Карьера консультанттары 256 кешегә яңы һөнәр алырға ярҙам иткән. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Пенсионерҙар эш эҙләй,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Йәмғиәт,1152,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-11-07/pensioner-ar-esh-e-l-y-4487598,2025-11-07T17:00:00+00:00
"-Рәмил Миңлеәхмәт улы, районды урап сыҡтығыҙ, халыҡ менән аралаштығыҙ, район тураһында ниндәй дөйөм тәьҫораттар барлыҡҡа килде, башлыҡ булараҡ эшегеҙҙе нимәнән башланығыҙ? -Эш, әлбиттә, район менән танышыуҙан башланды. Бөтә ауылдарҙа ла булып өлгөрмәнем, әммә быйыл йыл аҙағына тиклем уларҙа булырға форсат табылыр тип уйлайым. Бөгөн беҙ еңел булмаған заманда йәшәйбеҙ. Шуға ҡарамаҫтан, Бөрйән үҙенсәлекле һөҙөмтәләр менән үҙенең 95 йыллығын ҡаршылап, матур йәшәй, үҫешә. Районға килгәс, эш күҙгә күренмәгән бәләкәй һәм көнүҙәк һорауҙарҙы ҡарауҙан башланды. Иң тәү иғтибар иткән нәмә – юлдар. Тәү сиратта муниципаль ҡарамаҡтағы юлдарҙы тәртиптә тотоу, ҡышҡы осорҙа уларҙы ваҡытында ҡарҙан таҙартыу өсөн тырышлыҡ һалдыҡ, ағымдағы ремонт эштәре башҡарылды, Брәтәк ауылының үҙәк урамына асфальт түшәү эштәре башланды, район үҙәгендә тротуарҙар һалынды. Юл төҙөү ремонтлау идаралығының 2 айҙан ашыу эшләмәй тороуы әҙерәк эштәрҙе тотҡарланы. Әле юлсылар Иҫке Собханғол Темәс юлына ҡырсынташ түшәү менән мәшғүл. Киләһе йылдарҙа ла ошо йүнәлештә һәм Ырғыҙлы яғына юлдарҙы төҙөкләндереү дауам итәсәк. Республика буйынса планда Брәтәк аша үткән Стәрлетамаҡ-Әүжән-Магнитогорск юлын асфальтлау тора. Шулай уҡ иҫкергән күперҙәргә иғтибар бүләбеҙ. Мәҫәлән, Иҫке Собханғолда Алаҡуян йылғаһы аша йәйәүлеләр һәм автомобиль, Ағиҙел йылғаһы аша йәйәүлеләр өсөн, шулай уҡ бер нисә ауылда бәләкәй йылғалар аша күперҙәр, Аҫҡар-Брәтәк автомобиль юлындағы күпер ремонтланды. Әлеге ваҡытта район үҙәгендәге ҙур күпер янында яҙғы ташҡын осоронда зыян күргән боҙ ҡырҡыу ҡоролмалары урынлаштырыла. «Һанлы тигеҙһеҙлекте бөтөрөү» федераль программаһы сиктәрендә Килдеғол ауылында ике, Яңы Мөсәттә бер, Мораҙым ауылында ике кәрәҙле телефон вышкалары ҡуйыласаҡ. Ошондай уҡ программаға ярашлы ауылдарҙы мобиль Интернет менән тәьмин итеү буйынса тауыш биреү әле лә дауам итә. Быйыл исемлеккә беҙҙең райондан Мәһәҙей, Мәндәғол, Ғәлиәкбәр, Ҡолғана, Тимер ауылдары индерелгән. -Төҙөкләндереү буйынса нимәләргә иғтибар иттегеҙ? -Балалар, йәштәр, ололар өсөн дә кәрәк булған уңайлы ял итеү урындары булдырыу мөһим эш.  Мәҫәлән, район үҙәгендә Совхоз урамына, Фурҡан мәсете янындағы паркка балалар майҙансыҡтары ҡуйылды, урындағы инициативаларға булышлыҡ итеү(ППМИ) дәүләт программаһы буйынса Яңы Собханғол, Мораҙым ауылдарында балалар өсөн спорт майҙансыҡтары төҙөү бара. Әйткәндәй, урындағы мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә халыҡтың социаль әүҙемлеген арттырыу формаһы булараҡ, ППМИ программаһын тормошҡа ашырыу 2030 йылға тиклем дауам итәсәк. Быйыл 9 ауыл биләмәһе үҙ проекттарын тәҡдим итеп, конкурс һөҙөмтәләре буйынса 5 проект еңеүселәр иҫәбенә инде. Әйтеп үткән ике парк төҙөлөү һәм Аҫҡар ауылында зыярат ҡоймаларын капиталь ремонтлау, Әтек мәҙәниәт йортоноң тамашасы залына ултырғыстар һатып алыу, Кейекбай башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһына пластик тәҙрәләр ҡуйыу эштәре башҡарылыу өҫтөндә. Шулай уҡ «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Реаль эштәр» проектында ҡатнашып, ҙур ярҙам алдыҡ. Уның нигеҙендә Байназар мәктәбе интернатының ҡыйығын ремонтлау, Яңы Усман ауыл мәҙәниәт йортона тәҙрәләр ҡуйыу, Тимер мәктәбе ашханаһына йылытылған коридор булдырыу, Мораҙым мәктәбенең тәҙрәләрен алыштырыу, Совхоз урамында балалар өсөн уйын майҙансығын төҙөкләндереү, Байғаҙы ауыл мәҙәниәт йортоноң нигеҙен ремонтлау, Ғәлиәкбәр ауыл мәҙәниәт йортона йылытыу ҡаҙаны алыу, Ҡотан мәҙәниәт йортоноң йылытыу, электр энергияһы системаларын монтажлау, Яңы Усман ауыл мәҙәниәт йортоноң икенсе ҡатындағы запас ишегенә металл ишектәр, металл баҫҡыстар һатып алыу һәм ҡуйыу буйынса эштәр башҡарылды. Айыҡ ауыл республика конкурсында ҡатнашып, еңеүселәр исемлегенә ингән Ырғыҙлы ауылы биләмәһе бүләккә бирелгән аҡсаға трактор һатып алды. Район үҙәгендә Ленин урамындағы 80 -се һанлы бинаның ҡыйығы алмаштырылды. Киләһе йылда Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу федераль программаһына ярашлы, Ағиҙел ҡасабаһында, Байназарҙа балалар өсөн уйын майҙансыҡтары булдырыласаҡ. «Кесе Ватан мәҙәниәте» проекты сиктәрендә район мәҙәниәт һарайына пикселле экран, яҡтылыҡ ҡоролмалары, ауыл мәҙәниәт йорттарына яҡтылыҡ һәм музыкаль аппаратура, компьютер техникаһы, «Мәсемташ» ҡурайсылар ансамбленә сәхнә кейеме тектереп алынды. -Һаулыҡ һаҡлау, белем биреү өлкәһендә ниндәй төҙөлөштәр көтөлә? -Быйыл Брәтәк мәктәбендә бик яҡшы эштәр башҡарылды. Бинаға капиталь ремонт үтте, мәктәп яны биләмәһе төҙөкләндерелде, матдитехник база яңыртылды. «Стоматология кабинеттарын яңыртыу» программаһы ярҙамында Ырғыҙлы мәктәбендә теш дауалау бүлмәһе булдырылды. Уҙған йылда 3 ауылда фельдшер-акушерлыҡ пункты төҙөлһә, быйыл 5 яңы ФАП барлыҡҡа килде. Тағы ла 5 ауылда яңы пункт төҙөргә ҡалды. Шуларҙың өсәүһе – Мәндәғолда, Кейекбайҙа һәм Ғәҙелгәрәйҙә киләһе йылға планлаштырылған. -Кеше һаулығы - мәңгелек ҡиммәт. Райондаштарға ниндәй теләктәрегеҙ бар? -Бөрйән халҡын үҙҙәренең сәләмәтлегенә иғтибарлы булыуҙарын теләйем. Ваҡытында диспансеризация, профилактик тикшереүҙәр үтергә һәм прививкалар яһатып тороуға саҡырам. - Рәсәй Президенты В. Путин ҡушыуы буйынса Һанлы дәүләт идара итеүе милли проектының «Инцидент Менеджмент» системаһы беҙҙең республикала тәүгеләрҙән булып файҙаланыуға индерелде. Һеҙ был йүнәлешкә нисек ҡарайһығыҙ? -Ыңғай ҡарашта. Бөтә проблемаларҙы ла белеп етеп булмай. Был платформа халыҡтың мөрәжәғәттәрен тиҙ арала тикшереп, проблемалы урындарҙы асыҡларға һәм уларҙы хәл итергә мөмкинлек бирә. Аҙна һайын ауыл хакимиәттәре башлыҡтары, ойошма етәкселәре менән булған оператив кәңәшмәлә уның буйынса айырым һорау ҡуйылып, һөйләшеү үткәрелә, мөрәжәғәттәрҙе тиҙ арала хәл итергә тырышабыҙ. -Республика етәксеһе Р. Хәбиров инвестициялар йәлеп итеү өҫтөндә әүҙем эшләргә ҡуша. Был йәһәттән беҙҙә эштәр нисек бара? Эшҡыуарлыҡ сәғәттәре һөҙөмтә бирәме? - Беҙҙә әле бюджет инвестициялары ғына йәлеп ителә. Әлбиттә, шәхси эшҡыуарҙар үҙҙәренең инвестицияларын күрһәтһәләр, райондың рейтингын арттырырҙар ине. Уның өсөн уларға һалым һалынмай. Эшҡыуарлыҡ сәғәттәрендә эшҡыуарҙарҙың проблемалары хәл ителә, субсидиялар алырға булышлыҡ итәбеҙ. Үҙ бизнесын үҫтереү өсөн дәүләттән ярҙам алырға теләүселәргә беҙ һәр ваҡыт ярҙам итергә әҙербеҙ. Быйыл Бөрйәндә эшҡыуарҙар өсөн бик файҙалы сара – республика Хөкүмәтенең күсмә ултырышы үтте. Уның һөҙөмтәһе булараҡ, йылдар буйы хәл ителмәгән ер мәсьәләләре хәл ителә башланы. -Алда әйтелгән башҡарылған эштәр, ҡуйылған маҡсаттар идара итеү системаһында эшләгән етәкселәрҙең әүҙемлеге һәм тырышлығы менән бойомға аша. Команданың эше менән ҡәнәғәтһегеҙме? - Район хакимиәте башлығы булып эшкә килгәс тә кадрҙар сәйәсәтенә иғтибар буласаҡ, тип әйткәйнем. Башҡарма органдың структураһын халыҡтың, бөгөнгө көндә ғәмәлдә булған ҡануниәттең талаптарын үтәй алырлыҡ итеп үҙгәрттек. Коллективҡа компетентлы, айырыуса йәш белгестәрҙе йәлеп итеүҙе дауам итәбеҙ. Шулай уҡ мин хеҙмәткәрҙәрҙе башҡарған эшенә ҡарап объектив баһалайым. Команданы көсәйтеү буйынса эштәр даими алып барыласаҡ. Белемле, алдынғы ҡарашлы, районыбыҙ өсөн янып торған граждандарға беҙҙең ишектәр һәр ваҡыт асыҡ. - Район гәзите тураһында фекерегеҙҙе, теләктәрегеҙҙе ишетке килә. -Таң гәзитен алдырабыҙ, уҡыйбыҙ. Ул райондың берҙән-бер гәзите. Хатта республикала дублежһыҙ тик башҡортса ғына сыҡҡан бер генә район гәзите. Райондың көнитмеше, эшсән кешеләре, матур ғаиләләре тураһында яҙаһығыҙ, махсус хәрби операция темаһына ла иғтибар бирелә. Тормош булғас, уның кире яҡтары ла була, гәзиттә тәнҡит тә күрге килә. Әле ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы бара. Райондаштарҙы үҙебеҙҙең «Таң» гәзитенә әүҙем яҙылырға саҡырам. -Киләсәккә ниндәй уймаҡсаттар ҡораһығыҙ? -Беҙҙең төп маҡсат – халыҡтың йәшәйешен яҡшыртыу. Артабан да ошо йүнәлештә эшләргә ине. Аныҡ пландарҙан йылы баҙар төҙөү уйы бар. Ауыл халҡы етештергән продукцияһын уңайлы шарттарҙа, заманса кибеттәрҙә һата алһын, һатып алыусылар теләгән әйберҙәрен йылы урында һайлап алһын тигән теләктәмен. Шулай уҡ туризм инфраструктураһын йәнләндереп, артабан да районды социаль-иҡтисади яҡтан үҫтереү өҫтөндә эшләйәсәкбеҙ. Районыбыҙҙың үҫешенә һәр кем үҙ өлөшөн индерә ала. Күп осраҡта ниндәйҙер мөһим проекттарҙы тормошҡа ашырыу халыҡтың нисек тауыш биреүенән дә тора. Хөрмәтле райондаштар, һәр эштә лә әүҙем, берҙәм булайык, райондың матур киләсәген бергә төҙөйөк. -Әңгәмә өсөн рәхмәт, яуаплы эшегеҙҙә уңыштар насип булһын!",Төп маҡсат – халыҡтың көнитмешен яҡшыртыу,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 0 0 0],10,Йәмғиәт,8182,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-10-25/t-p-ma-sat-haly-ty-k-nitmeshen-ya-shyrtyu-4440977,2025-10-25T02:24:00+00:00
"Класташтарҙың осрашасағы хаҡында хәбәр иттеләр. 30 йыл үтеп киткән икән, шул ваҡыт эсендә бер ҙә күрмәгәндәре бар, ҡайһы берҙәре менән интернет аша бәйләнеш тотабыҙ. Отпуск мәленә лә тура килгәс, ҡайтырға йыйындым. Ауылда туғандар ҡалмағас, алдан һөйләшкәнсә, бергә үҫкән Дамира әхирәтемә килдем. Иртәгәһенә уның менән йыйылыу урынына йүнәлдек. Осрашып, күрешеп, хәл-әхүәлде һорашып бөткәс, арабыҙҙа өс класташыбыҙҙың юҡлығын белдем: икәүһе эскелек арҡаһында үлеп ҡалған, ә береһе — Ҡәҙриәнең әхирәте — Гүзәл килмәгәйне. Ҡайҙа әхирәтең? — тип һораным, гел етәкләшеп, бер төрлөрәк кейенеп йөрөгән ҡыҙҙарҙы күҙ алдына килтереп. Ә теге бер ни өндәшмәй, минән алыҫҡараҡ барып баҫты. Дамира: Аҙаҡ һөйләрмен, — тип шыбырланы. .Гүзәл менән Ҡәҙриәнең дуҫлығына көнләшмәгән, һоҡланмаған кеше булмағандыр, моғайын. Улар үҙҙәрен белә-белгәндән гел бергә йөрөнө: уйнағанда ла, һыуға барғанда ла, мәктәпкә төшкәс тә, ҙурая килә клубҡа сығып әхритә һуҡҡанда ла. Хатта төндә лә айырылыша алмай йә береһендә, йә икенсеһендә ҡуна ҡала инеләр. Гел етәкләшеп йөрөгәнгә, уларҙан тоташ һауыттар тип көлә торғайнылар. Төҫкә-башҡа икеһе ике төрлө ине улар: Гүзәл зәңгәр күҙле, ҡыҫҡа һары сәсле, һомғол буйлы, ә Ҡәҙриә ҡараҡай, түңәрәк йөҙлө, оҙон толомло, тумалағыраҡ. Холоҡтары ла айырыла ине: Гүзәл тыныс, ипле, тыйнаҡ, аҙ һүҙле, эрерәк булып иҫтә ҡалған, ә Ҡәҙриә, яңғыҙ үҫкәнгәме, иркә, алсаҡ, ҡайһы ваҡыт бошмаҫыраҡ та тойолоп китә торғайны. Бәлки, холоҡ-фиғелдәре төрлө булғанға, көслө дуҫлыҡ хисе тыуғандыр араларында. Гүзәл яҡшы уҡыны, Ҡәҙриәгә уҡыу ауырыраҡ бирелде, әммә әхирәте ярҙамында яҡшылар иҫәбендә йөрөнө (контроль эштәрҙе дуҫынан күсереп кенә яҙа ине). Шулай ҙа оҡшаш яҡтары ла булған икән: уларһыҙ бер ниндәй мәҙәни сара ла үтмәне, сөнки икеһе лә йырлай ҙа, бейей ҙә, Ҡәҙриә көслө тауышы менән концертты ла алып бара ине. Мин, туғыҙынсынан һуң мәктәп-интернатҡа китеү сәбәпле, әхирәттәрҙең мәктәптә уҡыған саҡтарын ғына беләм икән, ә ҡалған хәлдәрҙе Дамира әхирәтем һөйләне. Унынсынан һуң ҡайҙа барырға тип оҙаҡ баш ватмай ҡыҙҙар: икеһе лә бухгалтерҙар әҙерләй торған курста уҡыуын дауам итә. Хәҙерге заманда бик кәрәкле һөнәр, эшһеҙ ҡалмаҫбыҙ, тип һөйләшә улар. Ҡалалағы ике йыл тиҙ генә үтеп тә китә. Машиналар мыжғып торған ҙур ерҙә төпләнгеләре килмәй, уҡып бөткәс, кире ауылға ҡайталар һәм бер үк ваҡытта тиерлек кейәүгә сығалар. Гүзәл ауылдың иң шәп егеттәре рәтендә йөрөгән, үҙе көрәшсе, үҙе гармунсы булып даны таралған Урал тигән егетте һайлай. Ә Ҡәҙриә күршеләрендә йәшәгән үҙенән күпкә өлкән шымыҡай ғына ирҙең һоратыуына ризалығын бирә. Йәштәр өйҙө лә бер тирәгә күтәрә. Бер йыл эсендә йорттарын йәшәрлек итеп, матур ғына донъя көтә башлай күршеләр. Бында ла һәр эште бергәләп, кәңәшләшеп башҡара улар. Береһе ике уллы, икенсеһе ике ҡыҙлы булып китә. Ҡоҙағый булышырбыҙ, — тип хыяллана әхирәттәр. Шулай һәүетемсә йәшәп ятҡанда, Ҡәҙриәнең ғаиләһенә ҡайғы килә: ире аварияға осрап һәләк була. Ауыр ҡайғыны йән дуҫтары бергә күтәрешә. Гүзәлдең ире хәҙер ике ғаиләгә утын-бесән эшләй, ташый, ваҡ-төйәк эштәрҙә лә ярҙам итә. Бына нисек була ул ысын дуҫлыҡ! — ти ауылдаштары һәм балаларына был ғаиләнең үҙ-ара мөнәсәбәтен өлгө итеп ҡуя. Көнләшеүселәр ҙә табыла инде: Үтә ҡыҙыл тиҙ уңа, — ти улар. Бер ваҡыт Гүзәл ауырып китә, ауыл фельдшеры уға район үҙәгендәге дауаханаға йүнәлтмә бирә һәм, ятып һаулығыңды нығытып алырға кәрәк, тигән кәңәшен әйтә. Балалары өсөн дә, мал-тыуары өсөн дә ҡайғырмай Гүзәл, сөнки ире былай ҙа ҡулына эш тейҙертмәй, ә ашарға бешерергә әхирәте бар. Тыныс күңел менән сығып китә ҡатын өйҙән. Һөйөклө ире, автобус туҡталышына оҙатып: Мин һине әле үк һағындым, — тип ҡала. Тик дауаханала урын булмау сәбәпле, шул кискә үк юл ыңғай осраған машинаға ултырып ҡайтып төшә Гүзәл. Үҙҙәренең өйөндә ут һүнгән була, Ҡәҙриәләрҙең бер тәҙрәһенән генә урамға яҡтылыҡ төшөп тора. Инеп хәлемде һөйләп сығайым әле, тип Гүзәл әхирәтенең өйөнә йүнәлә. Ишеге асыҡ була, балалары йоҡлаһа, уятмайым тип, ипләп кенә эскә үтә, аш бүлмәһе ҡараңғы, тимәк, Ҡәҙриә төпкө бүлмәлә. Гүзәл шым ғына баҫып шунда йүнәлә. Әхирәтен шаяртайым тип, өндәшмәй генә шаршауҙы аса һәм. күргәненә ышанмай оҙаҡ итеп ҡарап тора. Карауатта уның һөйөклө ире менән мәңге ҡатышып йәшәрбеҙ тип анттар бирешкән, серҙәр уртаҡлашҡан, ышанған әхирәте ярым-шәрә ҡосаҡлашып ята. Үҙ өйөнә нисек ҡайтып ингәнен хәтерләмәй Гүзәл. Күргәнен аңы ҡабул итә алмай. Уның артынса уҡ, арлы-бирле кейенеп, ире ҡайтып инә. Ғәфү ит, кәләш, яңылыштым. Сәмәйенә алдандым, — тип тубыҡланып теҙләнә. Иртәгәһенә Гүзәл, улдарын алып, тәүҙә ата-әсәһенә, бер аҙҙан алыҫ ҡалаға сығып китә. Уның артынан, әлбиттә, ире лә эйәрә. Барып төпләнгәс, донъя кәрәк-ярағын килтерә ире. Ауылда был ваҡиға тураһында хәбәр бик тиҙ тарала — был өсәү араһындағы хәл хаҡында кемдең ауыҙынан сыҡҡанлығы билдәһеҙ. Ҡәҙриә оялышынанмы, ҡайғыһынанмы, өйҙән бер нисә көн сыҡмай ята. Кемдер Ҡәҙриәнең, йәнәһе, беренсе тапҡыр ғына булманы ул осрашыу тигәнен ишеткән — быныһы ысынмы-бушмылыр инде. Ҡәҙриә һурығып, һарғайып китә, барыбер ғәйеп тойғоһо эстән кимергәндер инде. Гүзәлдең генә түгел, үҙенең туғандары ла ситләшә унан. Ҡәҙриә тәүҙә кеше күҙенә күренергә лә оялып өйөнән бик сыҡмаһа, аҙаҡ инде үҙе ҡыуған сәмәйен һуғып алып, ҡайғыһын онотоп, бер ни булмағандай йөрөй. Бөтә ир-ат эшен шул шайтан һыуы ярҙамында эшләтергә өйрәнеп ала. Ошоларҙы һөйләне миңә Дамира класташым киске сәй ваҡытында һәм: Ғәйепле булһа ла, мин Ҡәҙриәне йәлләйем, ныҡ ғазаплана ул, — тип тамамлап ҡуйҙы. Ә Гүзәл шул хәлдән һуң ауылына бер тапҡыр ҙа ҡайтмай, әхирәтен кисерә алмай. Был тарих шулай күңелһеҙ бөтөр, Ҡәҙриә менән Гүзәлдең нисә быуын туғандары аралашмай, ҡатышмай бер-береһен урап йөрөр инде, тип уйлағайным, әммә дауамы булды уның. Теге ваҡыт тағы биш йылдан һуң осрашырға һөйләшкәйнек. Был юлы мин ҡайта алманым. Аҙаҡ ишеттем: Гүзәл осрашыуға килгән! Ул ғына ла түгел, тәүҙә элекке йән дуҫына ингән, нимә һөйләшкәндәрҙер, аҙаҡ бөтә кешене аптыратып, сәхнәгә сығып, хас та элеккесә, Игеҙәктәр бейеүен башҡарғандар. Тел сарларға яратҡан ауыл халҡы ауыҙын асҡан да шунда уҡ кире япҡан. Моғайын, күптәр әхирәттәрҙең бер-береһен кисереп, яңынан аралаша башлауына шатланып, минең кеүек үк еңел тын алып ҡуйғандыр.","Ғәфү ит, кәләш, яңылыштым.",['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0],6,Әҙәбиәт,6131,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2026-02-21/f-it-k-l-sh-ya-ylyshtym-4587961,2026-02-21T18:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБашка халыкларны урыс булырга чакыру Русия өчен имергеч нәтиәләргә китерергә мөмкин дип саный ул. Русия мөселманнары Диния нәзарәте рәисе урынбасары, галим Дамир Мөхетдинов Русиядәге рәсми тарих урыс булмаган халыкларны кимсетә һәм бер милләт — урысларны күзаллап кына язылган дип белдерде. Бу хакта ул Екатеринбургта узган ""Юллар һәм илләр: Тарихи динамикада Көнчыгыш цивилизацияләре"" дип аталган Халыкара фәнни конференциядә чыгыш ясады. Аның нотыгы мөфтиятнең рәсми сайтынаэленде. Аныңча, Русиядә һәрвакыт, шул исәптән бүген бөтен халыкларны ""урыс"" дип атарга чакыручылар булган. Бу киләчәктә ""Русия әмгыяте һәм дәүләте өчен имергеч нәтиәләргә"" китерергә мөмкин. Мондый күренеш аеруча Русиянең рәсми тарихында чагылышы таба ди ул. Үз нотыгында Мөхетдинов этноцентризмга нигезләнгән тарихны тәнкыйтьләде. Аның сүзләренчә, Русия тарихын, гадәттә, иске Киев Русеннән генә башлап тасвирлыйлар, башка халыкларның һәм мәдәниятләрнең тарихын игътибарсыз калдыралар. — Бүген дәреслекләрдә Хәзәр каһанлыгы һәм Алтын Урда тарихы чит һәм дошман күренешләр буларак күрсәтелә. Гади итеп әйткәндә, заманча ул болайрак яңгырый: ""славяннарга нәрсә начар булса, Русиягә дә ул начар була"", — диде ул. Мөхетдинов урыс кенәзлекләренең күпчелеге Алтын Урдага буйсынуын һәм ханнар белән тыгыз элемтәләр коруын искә төшерде. Әмма рәсми тарихта бу вакыйгалар әле дә ""изү"" дип бәяләнә, ди ул. — Нигә без Русь ирләренең Алтын Урдага кушылуын ""кара сәхифәләр"" итеп күрсәтәбез һәм Алтын Урда чорын һаман да ""изү"" дип атыйбыз? Бу зур территорияләрнең берләшү, мәдәни һәм икътисади алмашу, тотрыклык чоры булган ""алтын вакыт"" булмаганмы? Мин бер генә авап күрәм: Русия тарихының этноцентрик концепциясеннән чыгарга теләмиләр, — диде ул. Ул мисал итеп Кытайны китерде. Аныңча, кытай дәүләте үзенең тарихына һун, монгол һәм маньчжурларга ят әйбер буларак карамый. — Ни өчен бүгенге татарлар, бурят яки чечен кешеләре мәктәптә ""Ватан тарихы"" курсында урыс тарихын укыганда үз халкының тарихына шикләнеп карарга тиеш? Бу бит мәктәптән үк башлап, халыклар тигезлегенә нигезләнгән Русия гражданлыгын оештыруда өстәмә киртәләр тудырмыймы? Дамир Мөхетдинов этноцентризмнан китәргә, башка халыкларның да тарихтагы өлешен күрсәтергә чакырды. Русиянең Украинага каршы сугыш башлавыннан соң тарих һәм тарихи хәтер идеологик пропаганда буларак кулланыла башлады. 2023 елдан укучылар тарих дәресендә әлеге сугышны Русия президенты Владимир Путин карашыннан чыгып өйрәнә, барлык мәктәпләр дә бердәм програм нигезендә укыта, балалар хәрби әзерлек уза һәм хезмәткә тартыла. Мисал өчен, тарих дәреслегендә Мәскәүнең Украинага каршы башлаган сугышы ""махсус хәрби операция"" дип атала, ә аның максаты – ""Донбассны саклау һәм Русия иминлеген тәэмин итү""диелә. Быел Русия президенты Владимир Путин президент инаугурациясеннән соң икенче көнне үк тарих белеме өлкәсендә дәүләт сәясәте нигезләре турында фәрманимзалады. Тарих хәзер дәүләт тарафыннан көйләнүче эшчәнлек: тарихи вакыйгаларны тегеләй йә болай аңлатулар булмаячак, Кремль ничек куша, шулай гына була ала. Тарихчы Камил Галиев сүзләренчә, бүген Русия тарихы, шул исәптән тарихи вакыйгалар хакимият уйлап чыгарган тарихи мифларганигезләнгән. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Дамир Мөхетдинов: Русия тарихында татар һәм башка халыкларның урыны инкяр ителә,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,3219,https://www.azatliq.org/a/damir-mohetdinov-rusiya-tarihinda-tatar-ham-bashka-haliklarning-urini-inkyar-itela/33203376.html,2024-11-15T13:49:41+03:00
"Йәкшәмбе иртәһе имен булһын! Көнөгөҙ матур үтһен! Барығыҙға ла һаулыҡ, бәхет насип итһен Аллаһ!",Хәйерле иртәләр!,['Дин' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,95,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-07/h-yerle-irt-l-r-4496623,2025-12-07T08:00:00+00:00
"Вуз-ара студент кампусы резиденты, Өфө фән һәм технологиялар университеты юғары уҡыу йорто студенттары һәм хеҙмәткәрҙәренең балалары өсөн әсәйҙәр һәм балалар бүлмәһе асты, тип хәбәр итә БР Мәғариф һәм фән министрлығының матбуғат хеҙмәте. миллипроект нацпроект национальныепроекты Башкортостан Уҡыу йорто РФ Мәғариф министрлығының Әсәгә уҡырға ярҙам итБөтә Рәсәй конкурсында еңеп, бәләкәй балалар баҡсаһы ойоштороуға 2,4 миллион һум аҡса ала. Проект Фән һәм университеттар милли проекты сиктәрендә тормошҡа ашырыла. Өфө фән һәм технологиялар университетында 50 мең студент белем ала. Вузда 300 студент ғаиләһе иҫәпләнә, уларҙың 112-һенең балалары бар. – Беҙҙең университетта ошондай бүлмәләр барлыҡҡа килеүенә бик шатбыҙ. Был беҙҙең өсөн ҙур ярҙам. Минең улым был урынды бик оҡшатты, башҡа балалар менән рәхәтләнеп уйнаны, – тип тәьҫораттары менән бүлешә йәш әсәй, Социаль һәм гуманитар фәндәр институты магистранты Алһыу Әбдиева. Фото һәм сығанаҡ –.",Студенттарҙың бәпестәренә – балалар баҡсаһы,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Милли проекттар,949,https://bashkizi.ru/news/milli-proekttar/2024-12-26/studenttar-y-b-pest-ren-balalar-ba-sa-y-4068064,2024-12-26T14:55:00+00:00
"Аллаһ ҡөҙрәте менән барыһының да имен-һау әйләнеп ҡайтыуын теләйбеҙ. Ошо тәңгәлдәге мөғжизә тураһында ишеткәс, һеҙҙең менән дә уртаҡлашырға булдым. Әҙәм балаһын өмөт һәм ышаныс йәшәтә бит! Бер инәй улы махсус хәрби операцияға киткәндә ҡағыҙға Әғүҙү билләһи минә-шшәйтаани-рраджиим. Бисмилләһир-рахмәнир-рахиим. тип яҙа. Һәм был доғаны уртаға ҡырҡа йәғни Әғүҙү билләһи минә-шшәйтаани-рраджиим тигән һүҙҙәр ҡағыҙҙың бер яртыһында, Бисмилләһир-рахмәнир-рахиим тигән яртыһы икенсе ҡағыҙҙа ҡала. Унан Әғүҙү билләһи минә-шшәйтаани-рраджиим тип яҙылған ҡағыҙҙы улының кейеменә тегә. Бисмилләһир-рахмәнир-рахиим тип яҙылғанан өйҙәрендә ҡалдыра, иң ҡәҙерле урынға, үргә һалып һаҡлай. Мөғжизәһе нимәләме? Егет бер нисә мәртәбә ут эсендә ҡала, һәләк булған, яраланған иптәштәре була, ә ул имен-һау ҡала. Тиҙҙән ялға ла ҡайтасаҡ. Һинең доғаң мине әллә нисә мәртәбә ҡотҡарҙы! -тип рәхмәт әйтә ул ҡәҙерле кешеһенә. Аллаһ ҡөҙрәте менән барыһының да имен-һау әйләнеп ҡайтыуын теләйбеҙ. Ошо тәңгәлдәге мөғжизә тураһында ишеткәс, һеҙҙең менән дә уртаҡлашырға булдым. Әҙәм балаһын өмөт һәм ышаныс йәшәтә бит! Бер инәй улы махсус хәрби операцияға киткәндә ҡағыҙға Әғүҙү билләһи минә-шшәйтаани-рраджиим. Бисмилләһир-рахмәнир-рахиим. тип яҙа. Һәм был доғаны уртаға ҡырҡа йәғни Әғүҙү билләһи минә-шшәйтаани-рраджиим тигән һүҙҙәр ҡағыҙҙың бер яртыһында, Бисмилләһир-рахмәнир-рахиим тигән яртыһы икенсе ҡағыҙҙа ҡала. Унан Әғүҙү билләһи минә-шшәйтаани-рраджиим тип яҙылған ҡағыҙҙы улының кейеменә тегә. Бисмилләһир-рахмәнир-рахиим тип яҙылғанан өйҙәрендә ҡалдыра, иң ҡәҙерле урынға, үргә һалып һаҡлай. Мөғжизәһе нимәләме? Егет бер нисә мәртәбә ут эсендә ҡала, һәләк булған, яраланған иптәштәре була, ә ул имен-һау ҡала. Тиҙҙән ялға ла ҡайтасаҡ. Һинең доғаң мине әллә нисә мәртәбә ҡотҡарҙы! -тип рәхмәт әйтә ул ҡәҙерле кешеһенә.",ДОҒАҺЫ ҠОТҠАРА,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,1801,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-11-15/do-a-y-ot-ara-4010857,2024-11-15T22:24:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырСоңгы өч елда Елена Ямпольская медиада иң еш телгә алынган шәхесләрнең берсенә әверелде. Ул әле бу, әле теге вакыйгага, күренешкә карата фикерен белдерә. Сугышны хуплый. Сугышка каршыларны камчылый. Элекке журналист, депутат сугышны хупламаучы артистларны барлап аларның чыгышларына киртә куярга да өнди, ә хәзер инде туган телләр турында акыл йөртә. Елена Ямпольская Русиянең асаба халыкларның авырткан сөяленә басты — туган телгә. ""Урыс теле — туган тел дигән сүз. Минемчә, урыс теле белән туган телне капма-каршы кую — дөрес түгел. Урыс теле туган телең булмаса, димәк, Русия дә синең өчен Ватан түгел"", дигән фикересоңгы елларда телләргә басым көчәйгәненең ачык мисалы. Моңа кадәр милли яссылыктагы сәясәт астыртын алып барылырга тырышылды. Инде хәзер урыслаштыру сәясәте алып барылганы шәрран ярып әйтелгән фикерләр аша да ачык күренә. Берничә ел элек Ямпольская кебек шәхесләр мондый фикерне ялгышмы, әллә махсус тикшереп карар өченме әйткән булса, Татарстанда да, Башкортстанда да фикер әйтүче оешмалар, шәхесләр табыла торган иде — хәзер илдә барысы да авызлыкланган. Ямпольскаяның сүзләренә Дөнья татар конгрессы да, Дөнья башкорт корылтае да ризасызлыгын белдерә алыр иде, әмма алар инде күптән курчак ролендә. Тел, тарих фәне белән шөгыльләнүчеләр дә каршы чыга ала — әле ике республикада да фәнни оешмалар, институтлар бар, әмма алар да инде өркетелгән, бастырылган. Ямпольскаяның сүзләренә әлегәчә бер генә рәсми теркәлгән оешма фикер әйтмәде: Татарстан да, Башкортстанда да рәсми медиа да ләм-мим, дәшми. Ямпольскаяның сүзенә каршы дәшәрлек көч табылмау нәрсәгә бәйле? Куркалармы аңардан яки башка сәбәпме? Ни өчен моңа кадәр Татарстаннан Думага сайлаттырылган Елена Ямпольяскаяга Казанның теше үтми? Елена Ямпольская — Русия президенты Владимир Путинның киңәшчесе. Бу вазифага ул быелның маенда билгеләнде. Моннан тыш ул ""Русский мир"" фондының күзәтү шурасы рәисәсе итеп тә билгеләнде. Ул үзенең мәдәнияткә ультраконсерватив һәм ультрапатриотик карашлары белән билгеле. Моңа кадәр Ямпольская Русия Дәүләт думасында Татарстаннан сайланган депутат булып эшләде. Аны Татарстан мәнфәгатьләре артык борчымады. Хәтта Татарстан президенты институтын юк итүче канунны яклап тавыш биргән депутатларның берсе булды ул. Тагын нишләде ул Думада? Узган елны Думада әмәгать урыннарында урыс телен саклау һәм аннан инглиз һәм чит телләр куллануны чикләүне күзаллаучы канун өлгесе каралды. Бу канун өлгесе артында да Ямпольская торды. Татарстан парламенты бу канун белән килешмәде, үз фикерен әйтте. Бу ""республикаларның дәүләт телләрен, асаба халыклар телләрен файдалануны да чикләүче"" өлге диптәнкыйтьләде. Елена Ямпольская авапсыз калмады. Янәсе, туган телләрне чикләү турында сүз бармый, дип акланды. Украинада сугыш башлану белән Ямпольская Мәскәү сәясәтенә каршы торучылар белән көрәшә. Ул Русия һәм Путин турында тискәре фикер белдергән артистларны ""ят агент"" дип таныргачакырды. Бу артистларның күпләп Украина сугышына каршы чыгуына бәйле булды. Соңрак хакимиятне һәм сугышны тәнкыйтьләүче сәнгать әһелләренә репрессив чараларкүрелде, шул исәптән алар ""ят агент"" дип тамгаланды. Ә хәзер инде Елена Ямпольская урыс теле һәм Русия халыклары телләре өчен авап бирәчәк. Ул 1970 елның 20 июнендә Мәскәүдә туган. Мәктәптән соң ГИТИСның театр белгече факультетына кереп, 1993 елда аны тәмамлаган. Студент вакытында ""Советская культура""да язган, аннары ""Известия"" газетында башта хәбәрче булып эшләгән, аннары сәнгать турында язган. Соңыннан ""Новые известия"", ""Русский курьер"" газетларында мәдәният бүлекләрен итәкләгән, ""Театрал"" журналының шеф-мөхәррире булган.2006 елда ул янә ""Известия""гә эшкә кайта. Бу чорда ул режиссер Никита Михалковбелән танышып-дуслашып киткән дигән фараз бар. Михалковның ""Утомленные солнцем"" кинофильмының икенче өлеше чыга һәм ул каты тәнкыйтьләнә. Ямпольская исә режиссерны яклап мәкаләләр яза, Михалковны тәнкыйтьләүчеләрне исә нацилар белән чагыштыра.2010 елда Ямпольская моңа кадәр чыгудан туктатылган ""Культура"" газетына баш мөхәррир буларак килә. Бу газетны кем яңадан финанслады дигәндә, Ямпольская ачыклык кертмичә ""бер төркем иат әһелләре"" дип әйтеп котыла. Газетның инвесторлары исемлегендә режиссер Никита Михалков бармы дип сорагач, ул юк диде. Әмма соңыннан ""Культура"" басмасы берничә фонд тарафыннан финанславын, ә алар Никита Михалковка бәйле дигәнне үзе үк раслый. Тора-бара бу басма православие дине юнәлешендә яза башлый. ""Культура""дан редакция сәясәте белән килешмичә шактый танылган журналист китә. Журналистлар фикеренчә, басма Русия православ чиркәве һәм Никита Михалков мөнбәренә, сәясәт белән килешмәүче кешеләрне камчылаучы газетка әверелә. Ямпольская исә газеттан китүчеләр эшләрен тиешле дәрәәдә башкара алмау аркасында куылды дип аңлатты.2012 елның февралендә басмада Ямпольская авторлыгында Сазлык мәйданындагы протестлар турында мәкалә чыга. Аның фикеренчә, ""әлегә кадәр ул Парфенов, Акунин, Быков, Борис Немцов яки Алексей Навальныйга ышанган бер кешене дә очратмаган"". Ямпольская фикеренчә, ""Культура"" басмасы тиражы ЛГБТ-пропаганда турында канунны хуплау аркасында арткан. Аларны гомофобиядә гаепләүчеләр күп була. 2019 елда ул ""Культура""дан китә. Ямпольская үзен православ кешесе дип ассызыкларга ярата. Моннан тыш ул үзенең Сталин тарафдары икәнен дә әйтә. ""Русияне ике көч тотып тора ала. Аның берсе — Аллаһ (Бог). Икенчесе — Сталин"". Болары да Ямпольская сүзләре. Бу хакта ул инде 2007 елда ""Известия""дә эшләгәндә язган, әмма Думада депутат буларак та Сталинны мактап телгә алып, Сталинны Русия дөнья харитасында сакланып калсын өчен илаһи көчләр тарафыннан ибәрелгән дип аңлатты. Православ чиркәү институтын да Ямпольская даими яклап килә. Чиркәүне тәнкыйтьләүне махсус күпертәләр дип саный ул. Патриархның сәгате яки чиркәүнең ""Мерседес""лары аркасында әнал ясалма чыгарыла, ди. ""Атакайга, бәлки, ул машинаны бүләк иткәннәрдер? Атакай — ""мерседес"" ни ул, ""жигули"" ни — аңа игьтибар итмәскә дә мөмкин. Аңа йөрергә кирәк. Үзен түгел, безне кайгыртып эш буенча йөри атакайлар"", диде ул. Русиянең Дәүләт Думасына депутат буларак ул 2016 елда эләкте — Чиләбе өлкәсеннән. ""Бердәм Русия"" исемлеген итәкләде. Думада ул Дигитал сәясәт, технологияләр һәм элемтә комитетының башлыгы урынбасары булды. Ә 2018 елда ул Мәдәният комитетын итәкләде.2021 елда — янә сайлаулар. Ямпольская бу юлы Татарстан исемлегендә булды. Исемлектә ул иденче урынны биләде. Праймеризда катнашмады. Каян килеп керде ул? Ни өчен? Ничек итеп? Ямпольская соңыннан моны ""Бердәм Русия"" фиркасенең максаты дип аңлатты. ""Мин килдем, сайлау алды кампаниясен намуслы уздырдым, төбәк буенча йөрдем, трай типмәдем. Шуңа минем өчен Татарстан кешеләре тавыш биргәнгә депутат булып сайландым"", диде. Моннан тыш аның нәселендә татарлар барлыгын да әйтте. Ямпольская үзе урыс һәм яһүд гаиләсендә туган кеше. Ямпольская белдерүенчә, аның тырышлыгы аркасында Татарстан Русия бюджетыннан 330 млн сум акча алган. Алар төрле проектлар өчен тәгаенләнгән. Әмма республика өчен тырышам дип әйтсә дә, 2021 елда ул Татарстанда президентлыкны юкка чыгара торган канун өчен тавыш бирде. Ямпольская Украинага бәреп керү сугышын хуплады. 2022 елның 24 феврален ул горурланырлык көн дип атый. Сугышны яклап чыкканга күрә ул АКШ, Британия, Япония, Европа Берлеге, Австралия, Швейцария, Яңа Зеландиянең санкцион исемлекләренә эләкте. Ә Украинаның Иминлек хезмәте аны эзләүгә бирде. Елена Ямпольская сугышны хупламаучы артистларга каршы ачыктан-ачык көрәшә. 2022 елның маенда ""Би-2"" Казанда чыгыш ясарга тиеш була, билетлар да сатылды, әмма Ямпольская ул концерт булмаячак дип игълан итте. ""Би-2"" соңыннан Мәскәүдә дә чыгыш ясарга тиеш иде, ул аңа да каршы чыкты. Нәтиәдә концерт Мәскәүдә дә булмый калды. Ямпольская Русиянең сәясәтен хупламаучы артистларны финансларга ярамый, диде. Дәүләт Думасында сугыш аркасында чит илгә чыгып китүчеләрнең гамәлләренә бәяләп әза бирә торган комиссия булдыралачак диде. Кем Русия турында начар сүз әйтә, шуларны ""ят агент"" итеп игълан итәргә һәм чыгыш ясарга мөмкинлек бирмәскә кирәк диде. ""Чит ил йогынтысында булучы кешеләр реестрга кертелергә тиеш. Минемчә, бу исемлеккә ике ватандашлыгы булган, даими рәвештә башка илдә яшәгән, митингларда чыгыш ясаган кешеләрне кертергә мөмкин. Мин аларга безнең илдә иат белән шөгыльләнүне тыяр идем"", дигән фикерне иткерде ул. Украинадагы сугышны хупламаган язучыларның китапларын кибетләрдә сатылуына да ризасызлык белдергән иде. Ямпольскаяның әләкләр язганы билгеле. Мәсәлән, сугышка каршы фикерләрен белдерүче шагыйрә Вера Полозковаөстеннән әләкне Ямпольская Русиянең Баш прокуратурасына юллады. Полозкова террорчылыкны аклыймы, юкмы дип тикшерүне сорады. ""Арзамас"" мәгърифәтчелек проекты өстеннән дә шикаятьне ул язды. Аңа ""Арзамас""та чыккан Икенче Дөнья сугышы фотолары чыгуы ошамаган булып чыкты.2019 елда Ямпольскаяның кереме 26 млн сумны тәшкил иткән. Керем турындагы декларациядә ул Русиядә бер фатир, ир кишәрлеге, машинасы барлыгын теркәгән. 2021 елда еллык керемен 8 млн сум дип күрсәткән. Шул ук елны аның яңа машинасы барлыкка килгән. Ямпольская көнбатышны сүгә, чит ил сүзләренә каршы көрәшә, әмма шул ук вакытта киемнәргә килгәндә, ул чит ил брендларына өстенлек бирә. Люкс киемнәрен ярата. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Елена Ямпольская. Кемнең сүзен сөйли, артында кем тора?","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 1 0],10,Донъя,9244,https://www.azatliq.org/a/elena-yampolskaya-kemneng-suzen-soyli-artinda-kem-tora-/33105538.html,2024-09-06T08:03:40+03:00
"В сборах примут участие 60 юношей. В течение недели они познакомятся с устройством и структурой российской армии, освоят азы обращения с оружием, научатся выживать в сложных условиях, улучшат физическую форму и овладеют навыками оказания первой медицинской помощи. Эти сборы призваны воспитать в школьниках чувство ответственности за защиту Отечества, укрепить гордость за военное наследие России и подготовить их к исполнению гражданского долга. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",От теории к практике,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Мәғариф,569,https://uchbash.com/articles/vospitanie-i-dopolnitelnoe-obrazovanie/2025-10-07/ot-teorii-k-praktike-4418326,2025-10-07T19:10:00+00:00
"Әлегеләй хәтерләйем, колхоздың бесән, сенаж әҙерләү планы тулмайынса, эшселәргә бесәнгә төшөргә рөхсәт булманы. Шуның өсөн халыҡ көн һайын идараға барып, колхоз планы тулғанын ҡыҙыҡһынып, рөхсәт көнөн көтә торғайны. Ул көн еттеме – китә мәхшәр! Атлыһы – арбаларҙа, йәйәүлеһе иңбаштарына салғыларын һалып, арҡаларына биштәрен аҫып, бесәнлектәргә ашыға. Мәшәҡәтле лә, күңелле лә саҡтар башлана. Ҡәһәрең, оҙон-оҙаҡҡа һуҙылған ямғыр яумаһа, әлбиттә. Шуға бәйле бер мәҙәк хәл һөйләмәксемен. .Хәҙис ағай (мәрхүм инде, ауыр тупрағы еңел булһын) менән Хәлиҙә еңгә лә, сара-шартын табып, күбәләрен өйөп ҡуя. Инде кәбән ағастары ла әҙер, бесәнде ырғытырға ғына ҡала. Шулай, колхоз эштәрен бөтөргәс, кисләтеп кенә эштәрен йомғаҡлап ҡуйырға булалар. Бесәнлеккә барыу менән, һәр минутты ҡәҙерләп, шунда уҡ кәбәнде башлап ебәрәләр. Хәҙис ағай ни, алпауыттай бәһлеүән ир, бер сәнскәндә яртышар күбә ырғыта торғас, эш арыу уҡ шәп бара. Төбө тарыраҡ башланып, күтәрелә килә күкрәкләнеп, матур ғына кәбән сығырға оҡшай. Әммә батырға ла ял кәрәк, тамаҡ яғын да хәстәрләп алырға булалар. Икәүләшеп ултырып, әҙерәк тамаҡ ялғап, өйҙән килтергән айран менән һыуһындарын ҡандыралар. Хәл дә кереп киткәндәй була. Инде шулай бер ынтылып ослап ҡуйһалар, оло бер эш бөтә, тип ҡыуаналар. Хәҙис ағай, кәбән аша арҡан ташлап, Хәлиҙә еңгәне кәбән осларға мендерә. Ғаилә башлығы бесәнде ырғыта-ырғыта ла, ситкәрәк китеп, төҙлөгөн ҡарай. Килешмәгән ерҙәрен һылап-һыйпаштыра. Тик ослап бөтөр саҡта, шаяртам тип, күңелһеҙ хәл сығып ҡуя. Шулай, Хәҙис ағай күрмәй ҡаламы, бер ырғытҡанында бесән араһына резина шланг ҡушылып китә. Хәлиҙә еңгә күп уйлап тормай, шуны алып: Йыла-а-а-а-н! – тип һөрәнләп аҫҡа ташлай. Хәйерсегә ел ҡаршы тигәндәй, шланг Хәҙис ағайҙың иңбашына төшөп, муйынына урала. Уны-быны уйламай эшкә мөкиббән киткән кешенең йөрәге ярылырҙай була. Ҡурҡышынан ергә тубыҡланып уҡ китә. Ҡабалан-ҡарһалан йыландан ҡотолғас ҡына, уның шланг икәнен аңғара. Ҡобараһы осҡан Хәҙис ағай, оҙон ос һәнәген тотоп алып, кәбән тирәһендә ене ҡубып йүгереп йөрөй башлай. Тик Хәлиҙә еңгә кәбәндең уртаһына ятып йәшенә лә ҡуя икән. Һәнәк сыбыртҡы түгел – бөгөлмәй. Хәҙис ағай нисек кенә ҡыҙышһа ла, Хәлиҙә еңгә көлөп ҡарап тик ята. Байтаҡ ҡына ваҡыт парын сығарып алғас, ҡояш байышына ҡарап, Хәҙис ағай эшен дауам итә. Тәүҙә еңгәне йәлләберәк әҙләп кенә ташлаһа, был юлы асыуы ҡайнаған ир бесәнде емерә-емерә сәнсеп ырғыта башлай. Урынына һалып, тапап ҡына өлгөр. Үҙ ғәйебен тойған Хәлиҙә еңгә ыһ та итмәй, ослап бөткәнсе шым ғына түҙә. Бына кәбән осланып бөтә, баҫырыҡ сыбыҡтары ла һалына. Инде арҡан ырғытып еңгәне төшөрәһе генә ҡала. Һин шаяртҡанда мин дә шаяртайым әле тип, Хәҙис ағай арҡанға ҡағылмай ҙа. Кәбән тирәләй урап сығып, эшен баһалай. Бына хәҙер ултыр кәбәнде алып ҡайтҡансы, – тип ҡысҡыра ла айран эсергә ултыра. Байтаҡ ваҡыт үткәс, еңгәне төшөрөп алып, икәүләшеп кәбәнгә шәп! билдәһе ҡуйып, көлөшә-көлөшә ҡайтырға сығалар. Марат СӘҒИТОВ, Учалы районы.",Бесән мәлендә,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,2926,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-09-10/bes-n-m-lend-3923456,2024-09-10T12:14:00+00:00
"Композиторҙар әҫәрҙәрендә һәм профессиональ эшкәртеүҙәге халыҡ көйҙәрендә шанлы һәм данлы тарихыбыҙ, рухыбыҙ сағыла. Йәш башҡарыусылар музыкаль мираҫты бөтә оҫталығын, һәләтен һәм тырышлығын һалып уйнаны. Дәүләт симфоник оркестрының генераль директоры Артур Нәзиуллин Елкән конкурсы тураһында бына нәмә ти: Кисә башҡорт академик музыкаһын йәш башҡарыусыларҙың «Елкән» телевизион конкурсы тамамланды. Телевидение булышлыҡ иткән конкурстар күп, әммә был конкурс шуныһы менән үҙенсәлекле: классик һәм халыҡ инструменттарында уйнаған балалар өс турҙа нәҡ башҡорт академик музыкаһын башҡара. Күп кенә әҫәрҙәр авторҙар тарафынан махсус рәүештә ошо конкурс өсөн яҙыла һәм, әлбиттә, улар Башҡортостандың башҡарыу тарихында ҡаласаҡ. Балалар Тамыр телеканалында оҙон юл үтте, һайлап алыу һәм икенсе турҙы каналда күрһәттеләр, ә финалды улар Дмитрий Крюков етәкселегендәге Башҡортостан Республикаһы Дәүләт академия симфоник оркестры менән ҙур сәхнәлә башҡарҙы. Лауреаттарыбыҙҙы ҡотлайым һәм артабан да ижади уңыштар теләйем! Конкурсты Тамыр балалар-йәштәр телеканалы БР Мәҙәниәт министрлығы булышлығында Рәсәйҙең милли проекттары. Мәҙәниәт программаһы сиктәрендә үткәрҙе. Быйыл ул дүртенсе тапҡыр булды. Сығанаҡ: Дәүләт академия симфоник оркестрының ВК сәхифәһе.",Елкәнлеләрҙе Артур Нәзиуллин ҡотлай,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1],5,Яңылыҡтар,1251,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-18/elk-n-lel-r-e-artur-n-ziullin-otlay-4012753,2024-11-18T11:29:00+00:00
"Һалҡын һыуҙа йыуғандан һуң ҡоро урында һәм күләгәлә киптерелә. Бәпембә тамырынан әҙерләнгән төнәтмәне аппетит юғалғанда, бауыр һәм үт ҡыуығы шешкәндә, нервылар ҡаҡшағанда, подагра сире булғанда, бөйөрҙәр тарафынан бәүел бүленеүе насарайғанда, эс ҡатҡанда ҡулланырға кәңәш ителә. Халыҡ медицинаһында имеҙгән әсәләргә һөттәре артһын өсөн дә бәпембә тамыры төнәтмәһен эсергә кәңәш ителә. Төнәтмәне әҙерләү: 1 аш ҡалағы киптереп ваҡланған тамырын 2 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш йылы урында 30-40 минут тоторға кәрәк. Төнәтмәне көнөнә өс тапҡыр, ашар алдынан 20-30 минут элек, 2-3 аш ҡалағы эсергә тәҡдим ителә. Бәпембә тамыры төнәтмәһен эселмәй торған дауа булараҡ та файҙаланырға ярай. Был осраҡта төнәтмә көслөрәк итеп әҙерләнә (1 аш ҡалағы ваҡланған тамыры 1 стакан ҡайнар һыуға тура килһен). Шулай әҙерләнгән төнәтмәне иртәле-кисле (бер нисә көн) һипкелле биткә һөртөү файҙалы. Яңы өҙөп алынған бәпембә үләне һабағынан сыҡҡан һутты һөйәлде, тиренең һөйәлләнеп ҡатҡан еренә һөртөп дауалайҙар: иртәле-кисле 3—5 көн һөртөргә кәңәш ителә. Бәпембә япрағы туҡланыуҙа ла урын тапҡан. Унан әҙерләнгән салат тәмле лә, шифалы ла. Аяҡ-ҡул һыҙлағанда, организм витаминдарға ярлыланғанда бигерәк тә файҙалы.",БӘПЕМБӘ,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Төрлө,1208,https://henek.info/articles/+++-/2025-04-15/b-pemb-4197363,2025-04-15T09:00:00+00:00
"Шулай тура килде: ҡырҡым тулыр-тулмаҫ яңғыҙ ҡалдым. Ирем тип, ун йыллап ышанып йөрөгән кешем ялҡау булды, эсте, эштән эшкә йөрөнө, һуғышты. Шундай йәшәү рәүешендә мине ғәйепләне. Аҙаҡ килеп, икенсегә әүрәп, уға йөрөй башлағас, ҡыуып сығарырға тура килде. Тормош шулай булалыр, тип, күнеп бөткәйнем инде. Кем белә, бәлки, миңә генә шулай тура килгәндер. Йылдан артыҡ кеше араһына сығыуҙы, театрға, киноға йөрөүҙе онотоп торҙом. Бер көн әхирәтем ҡустыһының тыуған көнөнә саҡырҙы. Аш яраштырырға, йыйыштырырға, ҡунаҡтарын ҡарашырға була инде. Яңғыҙ ҡалғас, аҡсам да йыйылғайны. Беренсе тапҡыр кейендем, төҙәндем, биҙәндем. Ошо әхирәтемдән башҡа артыҡ аралашҡан, йөрөшкән кешем дә юҡ. Барҙым. Табынды асҡас, ошоно ҡараштырып тор, ул да яңғыҙ, тип, берәүҙең эргәһенә ултырттылар. Шунда уҡ һиҙҙем: бының менән эш сыҡмаҫ, ахыры, сөнки ике-өс рюмканы ла күтәрә алманы, шыуышып тигәндәй сығып, юҡ булды. Аҙаҡ күрҙем, икенсе бүлмәгә сығып ҡолаған, етмәһә, мине саҡырып ята. Ҡуй-ҡуй, мин әйтәм, ас тамағым, тыныс ҡолағым. Хәҙер исемен дә хәтерләмәйем инде. Икенсеһе эргәмә үҙе килеп ултырҙы. Таныштыҡ, аралаштыҡ. Йәшереп торманы, барыһын да һөйләне. Эскән, дауаланған. Хәҙер ете йыл ауыҙына ла алғаны юҡ икән. Нурулла икән исеме. Өйөмә килде. Элекке ҡатыны ошонда йәшәй, ҡабат кейәүгә сыҡҡан. Улы ғаиләһе менән Себерҙә йәшәй. Буйға бер сама, баһадир түгел. Артыҡ матур тип тә әйтә алмайым. Егәрле, эшләй. Донъя көтөргә теләге бар, нимәгә тотонһа ла, ҡулынан килә. Донъяма ир ҡулы тейгәне һиҙелде. Үҙемдең дә өйгә ҡайтҡы килеп тора. Бик ҡыҫтағас, яҡындарыбыҙҙы саҡырып, никах уҡыттыҡ, туй һымаҡ мәжлес үткәрҙек. Кәрәкмәй тип торам, туй күлдәген үҙе алып бирҙе. Хәҙер мөмкин бит, күп итеп фотоға төштөк. Шул һүрәттәрҙе йыш ҡына алып ҡарайым. Бәхетле икәнем йөҙөмә сыҡҡан. Яңғыҙ ҡатынға күп кәрәкме инде? Хәҙер үҙем шуны юғалтыуҙан ҡурҡам. Көтөлмәгән нәмә килеп сығыр ҙа барыһы ла юҡ булыр һымаҡ. Ирем фатирҙы киңәйтеү, машина һатып алыу хаҡында һөйләй. Ә минең хыялым ҙурыраҡ, әйтергә уңайһыҙ, буй етмәҫлек һымаҡ. Өндәшмәйем, ваҡыт үҙе күрһәтер әле. Ә булғанын юғалтҡы килмәй, сөнки күңелем һиҙә: нимәлер килеп сығыр һымаҡ. Тап шулай булды ла. Тауыш-тынһыҙ ғына йәшәп ята инек, үҙен юллап, тәүге ҡатыны килеп керҙе. Икенсе ирен ҡыуған, минекен дә күҙ уңынан ысҡындырмаған. Эсмәгәс, эшләгәс, кире ҡайтарып алырға ҡарар иткән. Ҡайтаһың, – тип ул ныҡ тора. – Улым да ҡушылыуыбыҙҙы теләй, – ти. Нурулла өндәшмәй. Ни әйтерһең, тигән һымаҡ, миңә ҡарап-ҡарап ала. Әйберҙәреңде әҙерлә, иртәгә килеп алам, – тип сығып китте. – Ниңә минең өсөн көрәшмәйһең? – тигән була Нурулла. – Көрәшәм, тип, һуғышайыммы ни? – тинем. – Әйт, бер ҡайҙа ла бармай, ебәрмәйем, икенсене тап, тип, ныҡ тор, – ти. Былай ҙа саҡ йөрөй инем, кисерештәрҙән ауырып киттем. Ҡан баҫымым күтәрелде, Нурулла тиҙ ярҙам саҡырҙы, дауаханаға алып киттеләр. Унда барып, комиссия үткәйнем, тормошом күҙ алдымда 180 градусҡа үҙгәрҙе лә ҡуйҙы. Бүлмәнән-бүлмәгә йөрөтөп алдылар ҙа шуны асыҡланылар: мин ауырлы икәнмен. Табип, борсолорға урын юҡ, биш аҙнанан үтеп киткән, тине. Ауырлы булыу – ауырыу түгел бит, өйгә ҡайтарып ебәрҙеләр. Кис, Нурулла ҡайтҡас, яңылыҡты уға еткерҙем – ҡыуанысынан үрле-ҡырлы һикерҙе, хатта мине күтәреп алды. Ул арала булмай, теге ҡатыны шылтырата: Әйберҙәрең менән төш, алып китәм, – ти. Ҙур ГАЗель менән килгән ишшеү. Нурулла аңлатып бирҙе, үҙем дә телефонды алдым да ныҡ ҡына итеп әйттем. Бер ҡайҙа ла бармай, балабыҙ була, бәпес үҫтерергә килерһең, – тинем. Минең йәштә, ҡырҡҡа етеп барғанда, беренсе тапҡыр бала табыу еңелдән түгел икән. Үҙемдең теләгем ҙур, Нурулла ла ярҙам итте. Ике тапҡыр дауаханала ятып сыҡтым. Ул көн килеп етте. Бына мин сабыйымды ҡулыма алдым. Шунда күрҙем: ирем изге йөрәкле, йомшаҡ күңелле кеше икән. Ләкин тормош еңел генә түгел, алда беҙҙе яңы һынауҙар көткән. Үҙемде бәхетле тоям. Көн һайын сабыйымды урамға йөрөргә алып сығам. Ял көндәрендә өсәүләшеп эргәләге паркка барабыҙ. Таныштар минең менән иҫәнләшеп, хәлемде һорашып китә. Хатта бер көн тәүге ирем дә күренеп ҡалды. – Бәй, бына, минән ҡалғас, балаға батып йөрөйһөң, сығарып ебәрмәһәң, иркенләп йәшәр инек әле, – тигән була. – Һинән ҡотолғас, балалы булыу бәхетенә ирештем. Хәҙер үҙемде бик бәхетле тоям, – тигәйнем, оҡшатманы, йөҙө боҙолоп китте. Ә үҙенең сәстәре ҡойолоп, олоғайып киткән, ҡартайған, бигерәк ныҡ эсәлер, тип уйланым. Ҡыҙыбыҙға ете ай булғас, ауырып китте. Дауаханаға ятырға тура килде. Беҙҙең дауаханаларҙы үҙегеҙ беләһегеҙ, яҡшыһы ла, насары ла бар, ғөмүмән, түҙерлек. Эшһеҙ ултырырға яратмайым, санитарҙарға ла ярҙам иттем. Эргәләге бер бүлмәлә һигеҙ айлыҡ бер малай үткән-һүткәнгә геүләп, иғтибар талап иткән һымаҡ ҡарап ҡала. Шундағы шәфҡәт туташы һөйләне: был Юлай исемле малайҙың әсәһе етем булған, аҙып-туҙып йөрөп, бала тапҡан да, балаһын ҡалдырып, фатирын бикләп, сығып киткән. Ике көн буйы бала илағас, күршеләре, полицияға әйтеп, тиҙ ярҙам саҡырып, баланы бында килтереп урынлаштырғандар. Был ҡатынды әсәлек хоҡуғынан мәхрүм итеп, сабыйҙы балалар йортона ебәргәндәр. Юлай өйҙә яңғыҙы ятҡан сағында бик ныҡ асыҡҡан, хәҙер бахырҙы туйындырып ала алмайҙар икән. Кем күренһә лә, ҡулын һуҙып, ашарға һорап тик тора. Шул балаға эйәләшеп алдым. Эх, мин әйтәм, ҡыҙыбыҙ эргәһендә бер малай ҙа булһа, Нурулла ҡалай ҡыуаныр ине, тип уйлайым. Әйләнгән һайын кереп йөрөй торғас, Юлай миңә эйәләште лә китте. Мине күреү менән, ике ҡулын һоноп, алыуымды көтөп тик тора. Ун көн яттыҡ, дауахананан ҡайттыҡ. Ҡайтҡас, бер ҙә кәйефем юҡ, ашай ҙа алмайым. Быға Нурулла ла иғтибар итте: Әллә һиңә бер нәмә булдымы? – ти. Юлай тураһында үҙем һөйләп бирҙем. Иртәгәһе шәмбе ине, ирем ял итә. Юлайҙы бик матур итеп һөйләнең, минең дә барып күргем килә, – ти. Иртән 10-дарҙан һуң өсәүләшеп йыйындыҡ та дауаханаға ҡуҙғалдыҡ. Унда мине танып торалар. Бахилдарын да бирҙеләр, халатын да кейҙерҙеләр. Дауахананан сығып киткәнемдә Юлай нисек ҡалһа, шул килеш ҡулдарын һоноп тора. Беҙҙе күргәс тә һикереп-һикереп, ҡулға ынтыла инде сабый. Иң ҡыҙығы шул: Юлай миңә түгел, ҡулдарын һоноп, Нуруллаға ынтыла. – Йә, Юлай, кил әле бында, Юлай, матур малай Юлай, – тип, ирем малайҙы күтәреп алғайны, сабый бер өн сығармай муйынынан ҡосаҡлап алды ла тынды ла ҡуйҙы. Нурулла бәпесте нисек күтәреп алды, шул ыңғай өндәшмәҫ булды. Ниңә тынды икән, тип ҡараһам, күҙҙәренән йәшен ағыҙып, илап тора. – Нимә булды, ниңә илайһың? – тим мин уға. – Үҙемде йәлләп илайым, – ти ирем. – Мин бит атайһыҙ үҫтем. Атайһыҙ балалыҡтың нисек ауыр икәнлеген үҙ елкәмдә татыным. Уны ла минең яҙмышым көтә бит, шуға илайым. – Нишләйһең инде, нисек ярҙам итергә лә белмәйем, – тинем. – Юҡ, – ти Нурулла. – Был малайҙы беҙ тәрбиәгә алайыҡ. Яҙмыш ҡосағына ташлап китһәм, мин үҙемде ғүмер буйы ғәфү итмәм. Инде баланы ашатып, йыуындырып, кейемдәрен алыштырғас, ҡайтабыҙ, тиһәк, сабый беҙҙе ебәрмәй ҙә ҡуя бит. Үҙебеҙҙең дә ҡайтҡы килмәй, баланы ҡалдырырға йәлләйбеҙ. Дежур табипты саҡырҙыҡ, медсестра килде. – Былай килеп, баланы ҡотортоп йөрөмәгеҙ. Ул былай ҙа стресты күп кисергән. Һуңынан психикаһына зыян килеүе ихтимал, – тип киҫәтеп ҡуйҙы. – Ә беҙ уны үҙебеҙгә алырға теләйбеҙ, – ти Нурулла. Ә уныһы дауаханала хәл ителмәй, балалар йорто аша ғына эшләнә икән. Юлайҙы ҡалдырып, саҡ ҡайттыҡ. Икенсе көнөнә Нурулла ике аҙналыҡ отпуск алды, отгулдары ла булған икән, шуны ла файҙаланды. Беҙҙәге бюрократияны, волокитаны үҙегеҙ беләһегеҙ бит. Һәр хәлдә уллыҡҡа алыу еңел булманы. Шулай ҙа осона сыҡтыҡ. Юлайҙы кейендереп, балалар йортонан өйөбөҙгә ҡайтҡан ваҡыт иң бәхетле көнөбөҙ булғандыр. Бығаса балалар карауатынан, дүрт стенанан һәм түшәмдән башҡа бер нәмә күрмәгән сабый донъяны үҙе өсөн өр-яңынан асты. Белеп торам, уны йәшәргә өйрәтеп алыу еңел булмаҫ. Ләкин беҙҙе ауырлыҡтар ҡурҡытмай, сөнки беҙ Нурулла менән икәүбеҙ. Хәйер, ниңә икәүбеҙ, беҙ бит дүртәү. Дүртәүләшеп бәхет өсөн көрәшеү еңелерәк булыр. Рәлиф Кинйәбаев.",Бәхет өсөн көрәшергә кәрәк икән,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Йөрәк,7749,https://shonkar.com/articles/y-r-k-sere/2025-04-14/b-het-s-n-k-r-sherg-k-r-k-ik-n-4198052,2025-04-14T20:56:00+00:00
"Бәғзе кеше тураһында төрлө ғәйбәт һөйләһәләр, уны ҡарғаһалар, кеше иҫнәп ауырый. Уны йоҡо баҫа, хәлһеҙләнә, ашағыһы килмәй. Хатта ғаилә ағзалары ла, малы ла ауырыҡһына. Бындай ауырыуҙы тел-теш баҫыу, тел-теш сире тиҙәр. Уға ҡаршы борон-борондан төрлө имдәр, ырымдар ҡулланғандар. Тел теш төйөү өсөн тәүҙә имләтеүсенең буйы оҙонлоғо итеп (алғы яҡтан үлсәнә) ике башҡа ете төрлө еп үлсәп алаһың. Ептәрҙең төҫөн кешеләрҙең күҙҙәре төҫөнә (ҡара, һоро, күк, зәңгәр, йәшел һ. б. ) оҡшатып һайлайһың. Ептәрҙең етеһен бер, етеһен бер итеп, бергә ҡушып, ике бау яһайһың. Тәүҙә береһенә, унан икенсеһенә 41 -әр төйөн, барлығы 82 төйөн төйнәйһең, һәр төйөндө төйнәр алдынан, йәғни һикһән ике тапҡыр, шундай әпсен әйтелә: Имсе: Бисмилләһир-рахмәнир-рахим. Имләтеүсе: Инәй, ни төйәһең? Имсе: Тел-теш төйәм. Дошмандарҙың телен төйәм. Фәлән кешенең ҡыҙы Фәләндең (имләтеүсенең әсәһенең һәм үҙенең исеме әйтелә) дошмандарының телен тыйып, утҡа яғып, бәхетен яңыртам, һаулығын яңыртам. Имен-һау йәшәүе өсөн шуны төйәм, - ти ҙә бер төйөн төйнәй. Нисә төйөн төйнәгәнеңдең һанын яңылышмаҫ өҫөн алдыңа 41 ноҡот ташы (диңгеҙенән алып ҡайтылған булырға тейеш) һалып ҡуйырға кәрәк. Имсе, бисмилләһир-рахмәнир-рахим, тигәс тә, бер ташты алып ситкә ҡуяһың, таштар ситкә алынып бөткәс, төйөндө төйнәгәндә яңылышлыҡ китмәгәнме, тип, уларҙы ҡабатлап һанап, тикшереп сығаһың. Ҡырҡ берәр төйөнлө ике бау әҙер булғас, береһен алып, ундағы һәр төйөндөң уртаһынан ҡайсы менән ҡырҡаһың. Һәр төйөндө ҡырҡыр алдынан шундай әпсен әйтелә: Имләтеүсе: Инәй, ни ҡырҡаһың? Имсе: Тел-теш ҡырҡам. Дошмандарҙың телен ҡырҡам. Бөтә төйөндәрҙе лә ҡырҡып бөткәс, уларҙы һоҫҡоға йәки икенсе бер яйлы һауытҡа бер аҙ артыш ҡатнаштырып һалып, яндыраһың (ҡырҡылған ептәр тиҙерәк тоҡанып китһен өсөн һоҫҡо төбөнә бәләкәй ҡағыҙ киҫәге лә һалына). Имләтеүсегә өс тапҡыр төтөнөн еҫкәтәһең, биленән һоҫҡоно өс тапҡыр уратып алаһың. Ғәҙәттә, имләтеүсенең дошманының, уға яуызлыҡ теләгән кешенең күҙе (төйөнө) тиҙ генә янып бөтмәй ыҙалата, хатта яндырғанда ситкә һикерә, уны урынына кире һалып, яңынан яндыраһың. Бөтә ҡырҡ бер төйөн дә янып бөтөргә тейеш. Бының өсөн көлөн болғатып ҡарарға кәрәк. Янып бөтмәй ыҙалатҡан төйөндөң төҫө - дошманығыҙҙың күҙҙәренең төҫө. Бөтә төйөндәр ҙә янып бөткәс, көлөн сепрәккә төрөп, имләтеүсегә бирәһең. Ул уны тупһаһына йәки ишек башына ҡыҫтырып ҡуйырға тейеш. Ҡырҡ бер төйөнлө икенсе бауҙы бетеү урынына беләккә урап та, муйынға тағып та, кеҫәңә һалып та йөрөтөргә мөмкин. Тел-теш ҡырҡыу имләтеүсенең эшен ыңғайлата, яуыз уйлы кешеләрҙең уға юлын яңылыштыра, уны күрә алмай һөйләгәндәрҙең телен тотлоҡтора. Тел-теш ҡырҡыу имен башҡарып бөткәс, тупһаға ете тапҡыр ике ҡулың менән һуғып алаһың да, тотҡаны сайҡатҡан һалҡын һыу менән ҡулыңды, битеңде йыуаһың. Шул саҡта имләүсегә ул имләгән кешенең бер ниндәй сире лә, боҙомо ла йоҡмай. Мәҡәләнең авторы – Флорида ИҪӘНБАЕВА. Гөлдәр Яҡшығолова фотоһы. Бәғзе кеше тураһында төрлө ғәйбәт һөйләһәләр, уны ҡарғаһалар, кеше иҫнәп ауырый. Уны йоҡо баҫа, хәлһеҙләнә, ашағыһы килмәй. Хатта ғаилә ағзалары ла, малы ла ауырыҡһына. Бындай ауырыуҙы тел-теш баҫыу, тел-теш сире тиҙәр. Уға ҡаршы борон-борондан төрлө имдәр, ырымдар ҡулланғандар. Тел теш төйөү өсөн тәүҙә имләтеүсенең буйы оҙонлоғо итеп (алғы яҡтан үлсәнә) ике башҡа ете төрлө еп үлсәп алаһың. Ептәрҙең төҫөн кешеләрҙең күҙҙәре төҫөнә (ҡара, һоро, күк, зәңгәр, йәшел һ. б. ) оҡшатып һайлайһың. Ептәрҙең етеһен бер, етеһен бер итеп, бергә ҡушып, ике бау яһайһың. Тәүҙә береһенә, унан икенсеһенә 41 -әр төйөн, барлығы 82 төйөн төйнәйһең, һәр төйөндө төйнәр алдынан, йәғни һикһән ике тапҡыр, шундай әпсен әйтелә: Имсе: Бисмилләһир-рахмәнир-рахим. Имләтеүсе: Инәй, ни төйәһең? Имсе: Тел-теш төйәм. Дошмандарҙың телен төйәм. Фәлән кешенең ҡыҙы Фәләндең (имләтеүсенең әсәһенең һәм үҙенең исеме әйтелә) дошмандарының телен тыйып, утҡа яғып, бәхетен яңыртам, һаулығын яңыртам. Имен-һау йәшәүе өсөн шуны төйәм, - ти ҙә бер төйөн төйнәй. Нисә төйөн төйнәгәнеңдең һанын яңылышмаҫ өҫөн алдыңа 41 ноҡот ташы (диңгеҙенән алып ҡайтылған булырға тейеш) һалып ҡуйырға кәрәк. Имсе, бисмилләһир-рахмәнир-рахим, тигәс тә, бер ташты алып ситкә ҡуяһың, таштар ситкә алынып бөткәс, төйөндө төйнәгәндә яңылышлыҡ китмәгәнме, тип, уларҙы ҡабатлап һанап, тикшереп сығаһың. Ҡырҡ берәр төйөнлө ике бау әҙер булғас, береһен алып, ундағы һәр төйөндөң уртаһынан ҡайсы менән ҡырҡаһың. Һәр төйөндө ҡырҡыр алдынан шундай әпсен әйтелә: Имләтеүсе: Инәй, ни ҡырҡаһың? Имсе: Тел-теш ҡырҡам. Дошмандарҙың телен ҡырҡам. Бөтә төйөндәрҙе лә ҡырҡып бөткәс, уларҙы һоҫҡоға йәки икенсе бер яйлы һауытҡа бер аҙ артыш ҡатнаштырып һалып, яндыраһың (ҡырҡылған ептәр тиҙерәк тоҡанып китһен өсөн һоҫҡо төбөнә бәләкәй ҡағыҙ киҫәге лә һалына). Имләтеүсегә өс тапҡыр төтөнөн еҫкәтәһең, биленән һоҫҡоно өс тапҡыр уратып алаһың. Ғәҙәттә, имләтеүсенең дошманының, уға яуызлыҡ теләгән кешенең күҙе (төйөнө) тиҙ генә янып бөтмәй ыҙалата, хатта яндырғанда ситкә һикерә, уны урынына кире һалып, яңынан яндыраһың. Бөтә ҡырҡ бер төйөн дә янып бөтөргә тейеш. Бының өсөн көлөн болғатып ҡарарға кәрәк. Янып бөтмәй ыҙалатҡан төйөндөң төҫө - дошманығыҙҙың күҙҙәренең төҫө. Бөтә төйөндәр ҙә янып бөткәс, көлөн сепрәккә төрөп, имләтеүсегә бирәһең. Ул уны тупһаһына йәки ишек башына ҡыҫтырып ҡуйырға тейеш. Ҡырҡ бер төйөнлө икенсе бауҙы бетеү урынына беләккә урап та, муйынға тағып та, кеҫәңә һалып та йөрөтөргә мөмкин. Тел-теш ҡырҡыу имләтеүсенең эшен ыңғайлата, яуыз уйлы кешеләрҙең уға юлын яңылыштыра, уны күрә алмай һөйләгәндәрҙең телен тотлоҡтора. Тел-теш ҡырҡыу имен башҡарып бөткәс, тупһаға ете тапҡыр ике ҡулың менән һуғып алаһың да, тотҡаны сайҡатҡан һалҡын һыу менән ҡулыңды, битеңде йыуаһың. Шул саҡта имләүсегә ул имләгән кешенең бер ниндәй сире лә, боҙомо ла йоҡмай. Мәҡәләнең авторы – Флорида ИҪӘНБАЕВА. Гөлдәр Яҡшығолова фотоһы.","Тел-теш баҫһа, нимә эшләргә?",['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,5745,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-13/tel-tesh-ba-a-nim-eshl-rg-4535457,2026-01-13T14:00:00+00:00
"Мутлашыусылар торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн ялған түләү ҡағыҙҙарын ебәрә – һаҡ булығыҙ! Түләр алдынан квитанцияны түбәндәге билдәләре буйынса тикшерегеҙ: ❶ Хеҙмәтләндереүсе ойошманың йәки хеҙмәт күрһәтеүсе операторҙың реквизиттары хаталы. Был ялған квитанцияның төп билдәләренең береһе. Яҙыуҙарҙы «ГИС ЖКХ» асыҡ реестры йәки элек түләнгән квитанциялағы мәғлүмәттәр менән сағыштырығыҙ. ❷ Хаталар һәм стандарт түгел шрифт. Рәсми документтарға хас булмаған ҡоролош һәм хаталар. ❸ Шикле -код. Скан аша «Хеҙмәт файҙаланыусы» бүлегенә үткәс һеҙҙең хеҙмәтләндереүсе ойошманың йәки хеҙмәт күрһәткән операторҙың атамаһы булырға тейеш. Шулай уҡ хеҙмәт файҙаланыусының ИНН һандарын тикшерергә кәрәк. ❹ Дәүмәл дөрөҫ түгел. Күрһәтелгән иҫәпләүҙәрҙең дөрөҫлөгөн тикшерегеҙ, иҫәп приборҙары күрһәткестәре менән сағыштырығыҙ. ❺ Шәхси мәғлүмәттәрҙә хаталар. Исем-шәрифегеҙҙе, шәхси иҫәп менән шәхси кодты тикшерегеҙ. Өҫтәмә кәңәштәр: ❶ Квитанцияның тышҡы ҡиәфәте. Мутлашыусылар йыш ҡына баҫма сығымдарын сикләй, шуға күрә квитанция ғәҙәти булмаған ҡағыҙҙа баҫтырыла йәки конвертҡа һалынмай. ❷ Һөҙөмтәлә баҫма квитанцияның дөрөҫлөгөнә шик ҡалһа, ошо уҡ хеҙмәттәр өсөн электрон ысул менән «Госуслуги Дом», «ГИС ЖКХ» йәки торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендәге эре операторҙарҙың һанлы сервистары аша түләгеҙ. Тағы бер ысул – онлайн-банкинг (шәхси иҫәбегеҙ бәйләнгән). Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, баҫма түләү документтарына иң яҡшы алмаш – электрон квитанция. Уның өҫтөнлөктәре – тиҙ килтерелә, мәғлүмәт тик һеҙгә билдәле, экологик яҡтан һаҡсыл. ? Был чек-листты оло йәштәге туғандарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ! Материалды әҙерләргә Башҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы менән «Берҙәм мәғлүмәт-иҫәп үҙәге» («ЕИРЦ РБ») ЯСЙ белгестәре ярҙам итте. АңлатабыҙБашҡортостан",Түләргә ашыҡмағыҙ!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1749,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-12/t-l-rg-ashy-ma-y-4575358,2026-02-12T11:45:00+00:00
"""Төбәктәр тәмдәре"" тип аталған гастро-фестивалдә Волга буйы округының төрлө төбәктәренән 14 команда ҡатнашты. Уларға асыҡ һауала, ҡыр шарттарында милли ризыҡ әҙерләп, жюри ағзаларына тәҡдим итергә кәрәк ине. Башҡортостан студенттары биш төрлө иттән бешергән бишбармаҡ һәм тәмле бауырһаҡ барыһына ла оҡшаны һәм яҡташтарыбыҙ еңеүсе тип танылды. ""Төбәктәр тәмдәре"" фестивале проектының авторы - ""Росмолодежь. Гранты"" конкурсы еңеүсеһе, ӨДНТУ студенты Дания Иҙрисова. Афарин! Бына бит әүҙем йәштәр ниндәй генә фестивалдәр уйлап сығармай? ! Бындай саралар илебеҙ студенттарын берләштерә, дуҫлаштыра. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Бишбармаҡ һәм бауырһаҡ - еңеүсе!,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],3,Донъя,985,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-09-03/bishbarma-m-bauyr-a-e-e-se-4372147,2025-09-03T15:51:00+00:00
"Мөселманнар инде алтынчы көнен хостелда уздыраУрал төбәгеннән, аерым алганда Чиләбе, Екатеринбур шәһәрләреннән һәм Свердлау белән Чиләбе өлкәләре авылларыннан 32 мөселман хага бару юлында Мәскәүдә тоткарланган. Хага юлламаны саткан Казандагы Тюльпан Тревел ширкәте аларга 14 август көнне Мәскәүдән Дубайга очасыз дип әйкәч, әлеге төркем 13 август көнне поезд белән иртән Мәскәүгә килеп куйган, әмма ширкәт әйткән көнне оча алмаганнар. Шуннан аларга 17 август көнне китәсез дип вәгъдә иткәннәр, әмма ул көнне дә алар Мәскәүдә утырып калган. Төркем итәкчесе Габделхай Сәетхуин Азатлыкка ачылып сөйләргә теләмәде. ""Алар безне 22 август көнне ибәрәчәкләр"", диде ул. Төркемгә кергән Эльнур Гасанов һәм тагын кайбер мөселманнар инде 22 август китәчәкләренә дә шикләнеп карый. ""Мәскәүгә килгәнебезгә алты көн булды, әле дә китә алмыйбыз. Арабызда өлкән яшьтәге кешеләр, хәтта бер йөкле хатын-кыз да бар. Күбесенең акчалары ха юлламаларын алуга киткән, шуңа Мәскәүдә хостелда урнаштык. Ул тәүлегенә 250 сум гына тора, әмма бик начар шартларда яшәргә мәбүрбез. Монда кандалалар тешләп бетерде, бер генә душ бар, анысы да ярым имерек хәлдә. Әле бит ашарга да кирәк. Хәләл ризык табу да иңел түгел, итмәсә кыйммәт. Көненә бер генә ашамыйсың бит. Шуңа тәүлегенә 1000 сум акча китә. Мөселманнар кандалалар тешләвеннән зарланаИнде күбесенең акчалары бетте. Арабызда бит хага дип тиенен тиенгә ыйган пенсионерлар да бар. Ярый әле ""Седьмое поколение"" дигән мөселманнар оешмасы булыша. Аларга Аллаһның рәхмәт яусын. Көнебезнең күп өлешен мәчетләрдә уздырырга тырышабыз. Монда утырып булмый. Иң куркынычы - безнең кайчан китүебез төгәл билгеле түгел. Тюльпан Тревел оешмасы 22 август китәсез дип ышандыра, әмма алар моңа кадәр 17 се дип тә ышандырганнар иде. Әгәр 22 август китә алсак, без ун көн Мәскәүдә уздырган булабыз. Туроператор вәкилләре хәтта безгә шалтыратып кызыксынмый да. Әле үзебез шалтыраткач авап та бирмиләр. Мәгълүматны төрле кешеләрдән беләбез. Ха йолаларын үтәп өлгерсәк ярый әле. Без бит туры Мәккәгә түгел, башта Дубайга очабыз, аннары бер тәүлек автобуста барачакбыз. Әле бит анда да төрле хәлләр була ала. Без инде ха өчен акчаларны әллә кайчан түләп куйдык. Хага баручыларның күбесе кайту көнен дә алдан планлаштыра бит. Мисал өчен, мин эштән 14 сентябрьгә кадәр дип сорап киттем, әгәр ул вакытка кайтып итмәсәм проблемнарым булачак. Ә монда инде хәзердән үк кире кайту билетлары да соңрак булачак дип куркыталар. Бер проблем үзе артыннан икенче проблемны китереп чыгара, диде ул. Азатлык мәсьәләгә ачыклык кертергә теләп ""Тюльпан Тревел"" ширкәтенә дә шалтыратты. Ширкәт хезмәткәре исемен әйтергә теләмәде. ""Безнең 300 кеше инде хага китте. Мәскәүдә булучылар юлламаны бездән алганмы-юкмы икәнне тикшерәбез. Башка аңлатма бирә алмыйбыз"", диде дә телефонны куйды. Бүген мөселманнар яшәгән хостелга карак кереп аларның кайбер әйберләрен урлап чыккан дигән хәбәр таралды.",Уралдан бер төркем мөселман хага китә алмыйча алтынчы көнен Мәскәүдә уздыра,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Дин,2875,https://www.azatliq.org/a/28682403.html,2017-08-18T11:02:09+00:00
"Тотлоғоу – киң таралған ауырыуҙарҙың береһеТикшереүҙәрҙең күрһәтеүенсә, ғәҙәттә ул бала саҡта хасил була. Телмәр аппараты мускулдары ҡалтырауы һөҙөмтәһендә тотлоҡҡан кеше өҙөп-өҙөп һәйләшә, хәрефтәрҙе йота, һүҙҙәрҙе бер нисә тапҡыр ҡабатлай. Тотлоғоу даими ҙа, ваҡытлыса ла булырға мөмкин. Мәҫәлән, берәүҙәр кеше араһында тотлоҡһа, икенселәр аудиторияла, дәрес, имтихан мәлендә, телефондан һөйләшкәндә, таныш булмаған кеше менән аралашҡанда, ҡапыл бирелгән һорауға яуап биргәндә ҡыйынлыҡ кисерә. Был психологик йәрәхәттәргә килтерә, кешелә кәмселлек тойғоһо, кире эмоциялар тыуҙыра. Шунлыҡтан кеше аралашыуҙан ҡаса, һөйләшмәҫкә тырыша. Күптәр шул арҡала үҙенең һөнәри оҫталығын, башҡа һәләтен күрһәтеүҙән баш тарта. Уның күңелен, әгәр ҙә тотлоҡмаһам, тигән хис ялмап ала. Был-телмәрҙе генә түгел, психиканы ла ҡаҡшата. Ауырыуҙың тәүге билдәләрен нисек асыҡларға була? Сирҙең беренсе билдәләрен иғтибарһыҙ үткәреп ебәрергә ярамай. Сөнки ваҡытында дауалау өсөн тейешле сара күрмәһәң, тотлоғоу ғүмерлеккә ҡалыуы ихтимал. Әгәр бала сәбәпһеҙгә бер-ике сәғәткә шымып ҡалһа, артабан йәнә һин дә мин һөйләшеп китһә, һүҙҙәрҙең башында а, и кеүек артыҡ өндәр ҡулланһа, тәүге ижектәрҙе, һүҙҙәрҙе ҡабатлаһа, һүҙҙең уртаһында мәжбүри туҡтап ҡалһа, һүҙ башлар алдынан ҡыйынһынһа – борсолорға урын бар. Һанап үтелгәндәр иртәме-һуңмы тотлоғоуға килтереүе мөмкин. Тотлоғоуҙың сәбәптәре нимәлә? Төп сәбәптәрҙең береһе – үҙәк нервы системаһының ҡаҡшауы. Әммә сирҙең барлыҡҡа килеү формаһы төрлө булыуы мөмкин. Мәҫәлән, тотлоғоу, инфекция ауырыуы үткәреп, организм хәлһеҙләнгәндән дә, ҡурҡыуҙан да, оҙайлы психик невротизациянан – даими хәлһеҙлектән, тупаҫлыҡтан да хасил булыуы ихтимал. Йәшәү шарттарының ҡапыл насарайыуы, ғаиләләге низағтар, көн тәртибендәге ҡырҡа үҙгәрештәр ҙә сирҙе аҙҙырып ебәреүе ихтимал. Теле иртә асылған, ата-әсәһе шиғыр- әкиәтте күп уҡыған балаларға ла һаҡсыл ҡараш кәрәк. Ни өсөн тигәндә, мәғлүмәт күплеге, ҡайһы саҡта, йә ҡабатла, һөйлә, тип сабыйҙы мәжбүр итеү хәүефте бермә-бер арттыра. Ниндәй кәңәштәр бирергә мөмкин? Элегерәк тотлоғоуҙы баш мейеһендә һыу йыйылыу менән бәйле ауырыу, тип ҡарағандар. Уҙған быуаттың 19-сы – 20-се йылдарында тотлоғоу аңҡау ҡыҫылыуы арҡаһында барлыҡҡа килә, тип иҫбат ителә. Баланы бәләкәй сағында ҡолатмай үҫтереү, йәрәхәтләнеүҙән һаҡлау зарур. Ауыҙына, аңҡауына иғтибар итегеҙ. Сирҙәрҙе хроник хроник төҫкә әйләндермәҫ өсөн ваҡытында дауалағыҙ. Бала өсөн тотлоҡҡан, телмәрендә етешһеҙлектәре булған кеше менән аралашыу ҙа насар тәьҫир итә. Ә нервы системаһы тотороҡло булмағандарға тыныс мөхит булдырыу шарт. Шаулы уйындар уйнауҙан тыйырға кәрәк. Тотлоғоу бала уҡырға барғас уғата көсәйеүе мөмкин. Сөнки баланы аяғүрә баҫтырып һорау биреү һәм башҡалар ауырыуҙы киҫкенләштерә. Ундайҙарға логопед ярҙамы даими рәүештә талап ителә. Шулай уҡ йоҡоға, туҡланыуға ла етди иғтибар бүлеү зарур. Белгестәр дүрт йәшлек балаға ауыр һәм аңлайышһыҙ һүҙҙәрҙе ҡабатлатып йонсотмаҫҡа кәңәш итә. Уның нервы системаһы һәм һөйләшеү аппараты нығынырға тейеш. Шул уҡ ваҡытта ата-әсә баланы һөйләшергә өйрәтмәһә лә, уҡымаһа ла насар. Тимәк, артыҡ иғтибар ҙа, иғтибарһыҙлыҡ та кәрәкмәй. Туҡтауһыҙ телевизор, видеофильмдар, кинотеатрҙар хис-тойғоларҙы көсәйтә, арыта, ярһыта. Ә ярһыу баланың һорауҙары күбәйә, ашығып, хәбәрҙәрҙе өҙөп-йолҡоп, хәрефтәрҙе йотоп һөйләй башлай, һүҙҙе, ижектәрҙе бер нисә тапҡыр ҡабатлай. Тотлоғоуҙы ҡурҡыуҙан барлыҡҡа килгән ауырыу, тип тә әйтәләр. Ата-әсәләр иғтибарлы булмаһалар, баланың хәүефләнеүен, ҡараңғылыҡтан ҡурҡыуын, оҙаҡ йоҡлай алмай ятыуын, төндә һаташыуын, тертләүен күрмәүе лә мөмкин. Һанап үтелгәндәр бәләкәстәр араһында ғына түгел, үҫмер балаларҙа ла йыш осрай. Был осраҡта уларҙың ҡурҡаҡлығынан йәки ҡылығынан көлөү, иҫкәртеү, тыйыу урынһыҙ. Киреһенсә, баланы тынысландырыу, ҡурҡырлыҡ сәбәп юҡ икәнлеген аңлатығыҙ. Әгәр бала ҡараңғылыҡтан ҡурҡһа, төндә тоноҡ ҡына ут яндырығыҙ, ә бер аҙҙан ул ҡараңғыла ла йоҡлай башлаясаҡ. Әгәр ҡурҡҡан баланың ыңғайына тормағанда невроз, тотлоғоу ауырыуҙары барлыҡҡа килеүе ихтимал. Балаһы тотлоҡҡан ата-әсә өсөн ғаиләлә тыныслыҡ булдырыу шарт. Был махсус процедураларҙан, барлыҡ дарыуҙарҙан мөһимерәк. Нисек ярҙам итеп була? Иң элек табип-психоневрологтың консультацияһы кәрәк. Белгес тынысландырыусы дарыуҙар тәғәйенләүе мөмкин. Психоневролог кәрәк, тип тапһа, дауалауға башҡа белгестәрҙе лә йәлеп итә ала. Тотлоғоуға ауырыу, тип түгел, ә үҙгәртеп булырлыҡ хәл итеп ҡарарға кәрәк. Шунлыҡтан, тотлоҡҡан баланы иркен һәм ышаныслы итеп аралашырға өйрәтеү бурысы тора. Уларға яйлап һәм ҡулдарҙы, бармаҡтарҙы бергә хәрәкәтләндереп һөйләшергә ҡушалар. Был алым үҙ телмәреңә иғтибар итеү өсөн уңайлы. Логопед ярҙамы мөһим. Белгес һулыш гимнастикаһы, ритмикаһы аша дөрөҫ итеп һөйләшергә өйрәтәсәк. Фәниә РӘХМӘТУЛЛИНА, юғары категориялы уҡытыусы-логопед. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Тотлоғоуҙы еңеп була,"['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 1 1],7,Өфитәр ағай,4972,https://akbuzat-rb.ru/articles/fit-a-ay/2021-08-09/totlo-ou-y-e-ep-bula-2455320,2021-08-09T17:10:00+05:00
Башҡортостан Хөкүмәтендә мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау буйынса эш тикшерелде.,Ҙур хеҙмәт талап итә,['Башҡортостан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],2,Йәмғиәт,79,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-01/ur-he-m-t-talap-it-4489173,2025-12-01T20:20:00+00:00
"Сулдан: Хадиджа, Халид, Фатих һәм Фатма ИсмаиловларИсмаиловлар гаиләсеннән Фатманың ире Рустемны 13,5 елга ирегеннән мәхрүм иттеләр, абыйсы Риза Омеровһәм әтисе Энвер Омеровны Дондагы Ростовта хөкем итүче мәхкәмә эше әле тәмамланмаган. Азатлык бу гаиләнең тормышы белән танышты. Фатманың өч баласы бар: Хадиджа, Фатихһәм Халид. Ире Рустемны 2016 елның октябрь аенда 14 ел төрмәгә хөкем иттеләр, аннары Русия Югары мәхкәмәсе азаны бераз киметеп 13,5 елга ирегеннәнмәхрүм итте. Фатма Исмаилова Азатлыкка иренең кулга алынуы, абыйсы һәм әтисенең хөкем ителүе турында сөйләде: — Иремне хага барып кайткач, ике атнадан соң куәт хезмәткәрләре килеп алып китте. Өч балам белән үзем калдым. Әти-әнием килеп булыша башлаган иде, ләкин 2019 елның июнь аенда 60 яшьлек әтиемне, абыем Ризаны да алып киттеләр. Аларның барысын да террорчылык, экстремизм маддәләре нигезендә гаеплиләр. 5""Ирләребезне террорчы дип сәяси һәм милли сәбәпләрдән утырттылар""Иремне экстремизм маддәсе нигезендә 14 елга хөкем иттеләр, ләкин мәхкәмә барышында без аның экстремизм белән бәйле булуын раслаучы бер генә дәлил дә ишетмәдек. Бу бернинди дөреслеккә туры килми, бу иремә карата гаделсезлек һәм яла ягу. Хәзер инде әтием һәм абыемны хөкем итәләр. Әтием 60 яшендә, аның төрле хроник авырулары бар. Бүген ул яшәгән шартлар аның сәләмәтләгенә бик начар тэәсир итә. Әтием белән абыемны нәрсә көтүен әйтү авыр. Без беләбез, бу мәхкәмәләр бер шаблон белән бара, утырышларда бернинди тикшерү күрмибез, мәхкәмәләр сәяси нигезгә корылган. Өстән кемдер кырымтатарларны террорчылыкта гаепләп озакка утыртырга күрсәтмә биргән дигән фикер бар бездә. Кеше террорчымы, аның өендә корал бармы, ул коралны куллана аламы — моңа беркем карамый. Дини китаплар өчен терорчы дип кем утырта? Күреп торабыз бит, кемдер кеше үтерә, ягъни кешенең гомерен өзә, аларны 9-10 елга утырталар ә безнекәләрне бер гаепсез 15 елга утырталар. Әтиемне Русия инаять кодексының 205.5 маддәсе нигезендә террочы төркем башлыгы дип алдылар. Аңа 20 елдан алып гомерлеккә кадәр ирегеннән мәхрүм итү яный. Без мондый тенденцияне күрәбез – кырымтатарларны, дини нигездән тыш, милли нигездә, хакимияткә буйсынмаганнары, үз фикерендә булганнары өчен утырталар. Димәк, хакимият Кырымда башка фикердәге кешеләрнең булуын теләми. Без бу кешеләрнең белемле, үз карашларына ия кырымтатарлар булуын күрәбез"", ди Рустемның хатыны Фатма.10 яшьлек Хатиджа Рамазан әдвәлен күрсәтә10 яшьлек зур кызлары Хадиджа дүртенче сыйныфны бишлегә тәмамлаган, аның фотосы мәктәпнең мактау тактасына урнаштырылган. ""Минем сыйныфта кырымтатарлар күп, алар әтием утырганын белә, мине яклыйлар, укытучым Зарем Ресулова да исламда, ул да башка укытучылар да миңа яхшы карыйлар. Сыйныфымда урыс укучылар да бар. Мин Рамазан аенда кылачак эшләремнең әдвәлен әзерләдем, шуның буенча намаз кылдым, ярдәмгә мохталарга ярдәм иттем. Мин математика, инглиз телен яратам, олимпиадаларда иңеп чыктым"", дип сөйләде Азатлыкка Хадиджа. Халид, Хадиджа һәм Фатих Исмаиловлар8 яшьлек уртанчы балалары Фатих көрәш секциясенә йори, үскәч башка шәһәргә китеп укырга тели. Иң кечкенәләре 6 яшьлек Халид быел мәктәпкә барачак. Фатманың ире Рустем Башкортстанның Салават шәһәрендә утыра. Әтисен һәм абыен хөкем итү Дондагы Ростовта бара. Фатма бу мәхкәмәләргә йөри. ""Безнең гаиләдән өч ирне алып киттеләр, иде бала әтисез калды. Абыемның – дүрт, минем өч балам. Киленебез Джанкой районына әти-әнисе янына китеп яшәргә мәбүр. Кырымда кырымтатарлар кылган террор йә экстремизм гамәле булганы юк, ләкин кырымтатарларны бу маддәләр нигезендә утырталар, һәм утыртылганнарның барысы да күп балалы гаиләләрдән"", ди Фатма. Лемара-Амина Омерова дивардагы камера тишкеләрен күрсәтәРустемның әнисе Лемара-Амина Омеровагаиләгә булган һөүмнар хакында әйтеп, Акмәчеттә кызы Фатма яшәгән йортны күрше абзардан видео-аудио күзләү иһазлары урнаштырып күзәткәннәрен сөйләде һәм ул абзарга чыккан диварда булган тишекләрне күрсәтте. Кияве Рустемнең күрше абзар хуасы, кырымтатар булмаган хатынга даими ярдәм иткәнен, бер тапкыр сыра шешәсен хәрәм дип, ачмаганын да хәтерләде. Шулай ук ул ире Энвер Омеров белән Карасубазарда яшәгән өйләрене дә күрше абзардан видеокамералар урнаштырып күзәткәннәре ачыкланганын сөйләде. Без кызыбызга кунакка килгәнебезне ниндидер ыелыш дип уйлаганнардыр бәлки, белмим. Иремне кулга алганнан соң, берүзен идәне бетон, утырырга, ятарга бернәрсәсе булмаган юеш камерада 16 көн тотканнар, болай да сәламәтлеге начар иде, моннан соң бөтен сөякләре тагын авырта башлаган, бик картайды, диде ул. Эльзара АшироваГаилә дуслары Эльзара Аширова: Азатлыкка боларны сөйләде: — Энвер Омеров гаиләсен мин 20 елдан артык беләм. Бик тәртипле гаилә, ике бала тәрбияләп үстерделәр, икесенә дә югары белем бирделәр. Ул һәрвакыт эшмәкәрлек белән, соңрак сөт ризыклары белән шөгыльләнде. Бик яхшы кешеләр. Аларның кулга алынуы безне тетрәндерде. Алар бик тәртипле кешеләр, һәрвакыт ярдәмчел булдылар. Минем үземә дә бик нык ярдәм иттеләр. Аларның әтиле-уллы бер үк көндә кулга алынуы безне тетрәндерде, моны һич аңлый алмадык. Тентү вакытында аларның өендә бернинди тыелган китап, шартлаткыч яки корал тапмаганнар. Шундый авыр маддәләр нигезендә гаеплиләр икән, өйләрендә берәр нәрсә табылырга тиеш бит. Ә берни дә тапмаганнар. Хәзер Кырымда мондый хәлдәге гаиләләр бик күп, әмма бу гаиләне без инде күптәннән беләбез. Аллаһ кушканча яшәгән, бернинди ярамаган нәрсә эшләмәгән шундый кешеләр аша барлык кырымтатарларга басым ясала дип исәплим. Күрәсезме, алар белән шулай эшләдек, сезнең белән дә шулай эшлиячәкбез дияргә телиләр. Берничә ел элек Энвер Омеров Азатлыкка аннексияләнгән Кырымда мөселманнарны эзәрлекләүләр турындасөйләгән иде. 5Әнвәр Омеров: ""Минем киявемне бары ислам дине тоткан өчен генә эзәрлеклиләр""","""Ирләребезне террорчы дип сәяси һәм милли сәбәпләрдән утырталар""",['Дин' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 1 0 1 0 0 1 0],7,Ҡырым,5684,https://www.azatliq.org/a/30725591.html,2020-07-15T11:00:25+00:00
"Юлия КәримоваРусия өчен чыгыш ясаган Юлия Кәримова Токиодагы Олимпиадада өченче урын алды. Ул Сергей Каменскийбелән бергә 10 метрдан пневматик мылтыктан атып, 17:9 исәбе белән өченче урынга чыкты. Алар Корея спортчыларын уза алды. Беренче һәм икенче урын өчен АКШ белән Кытай токымнары көрәшәчәк. Быелгы әйге Олимпиа уеннарында Токиода 29 татар спортчысыкатнаша, алар Русия һәм башка илләр исеменнән чыгыш ясый. Шуларның берсе - Русия өчен чыгыш ясаган Виктор Миңнебаевкичәөченче урын алды. Ул Александр Бондарьбелән бергә 10 метр биеклектән суга синхрон сикереп, Олимпиаданың бронза медален яулады. Сишәмбе шулай ук Башкортстан кызы Алсу Миназоваишкәкле слаломда (""каяк"") йөзеп ярышты, ләкин финалга итә алмады. Алсу – ишкәкле слалом Русия ыелма такымы итәкчесе. Юлия Кәримова 1994 елның 22 апрелендә Удмуртиядә туган. Дөнья чемпионы (2018), атыш ярышында Русия чемпионы. Атказанган спорт мастеры. Кече калибрлы коралдан атуда Европа чемпионатында шәхси һәм такым белән ярышта ике бронза яулаган. 2018 ел дөнья чемпионатында ике медаль иясе була, шәхси ярышларда дөнья чемпионы, ә такым белән ярышта бронза яулый. Минскида узган Европа уеннарында 2019 елда Сергей Каменский белән бергә 10 метрдан пневматик мылтыктан атып алтын медаль алды. Врцлавта Европа чемпионатында узган елның февралендә ике алтын медаль яулады. Токиода әйге Олимпиаданың бишенче көненә Русиянең барлыгы 16 медале бар, шуларның бишесе алтын, идесе көмеш һәм дүртесе бронза. Русия такымнар арасында дүртенче урында бара. Беренче урында 19 медаль белән АКШ, икенче – Япония (13), өченче урында - Кытай (19). Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Токио Олимпиадасында Юлия Кәримова бронза медаль алды,['Спорт' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1824,https://www.azatliq.org/a/31378982.html,2021-07-27T07:09:10+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрКазан һава аланы 2025 елда юлчылар агымының артуын көтми һәм узган елдагыча якынча 5,3 миллион кешегә хезмәт күрсәтергә планлаштыра. Аэропортның баш мөдире Сергей Романцов ТАССка әйтүенчә, юлчыларның быел артмавы һава аланнарының иминлек сәбәпле еш кына ябылып торуына бәйле. Казан һава аланы еш кына төнлә, таң белән ябыла. Ул вакытта очышлар туктатыла. Юлчылар еш кына очып китә алмый, аларның рейслары берничә сәгатькә кичектерелә. Казанга очып килергә тиешле очкычлар да вакытында утыра алмый. Алар башка шәһәргә борып ибәрелә яки берникадәр вакыт Казан тирәсендә очып йөрергә мәбүр була. Авиакомпанияләр бу хәлләрдән соң акчалата зыян күрә. Шул сәбәпле соңгы бер ел эчендә билетлар бәясе дә шактый үсте. Соңгы 8 ай эчендә Русиядә дроннардан сакланып ""Ковер"" режимы кертелгән һава аланнарын санап чыгарганнар иде. Исемлеккә уналты шәһәр кергән. Казан - алтынчы урында, Уфа исемлекнең азагында. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Быел Казан һава аланы юлчылар агымы артуын көтми,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1019,https://www.azatliq.org/a/33615565.html,2025-12-07T12:15:29+00:00
"емил ГафаровфикерләрРостов өлкәсенең Новочеркасски шәһәрендәге тикшерү изоляторында кырымтатар активистыемил Гафаровүлгән. Элегрәк Русия мәхкәмәсе аны ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасы эшчәнлегендә катнашуда гаепле дип табып 13 елга хөкем иткән иде, оешманы Русиядә террорчы дип саныйлар. Гафаровның үлеме турында кырымтатар халкы Мәлесе рәисе Рефат Чубаровхәбәр итте. Гафаровка 60 яшь иде. Аның бөер авыруы бар иде, ә 2022 елның ноябрендә йөрәк өянәге кичерде. Гафаров тикшерү изоляторы итәкчеләренең медицина ярдәме күрсәтүдән баш тартуы турында әйтеп килде. Адвокатлар Гафаровны тикшерү изоляторында тоту – аның сәламәтлеге өчен куркыныч, дип искәртте. Гыйнварда Гафаровның хәле турында аның адвокаты Эмиль Курбединовсөйләгән иде. ""Ул үзенә бик начар булуын, көнгә ике мәртәбә өянәк кичерүен әйтә. Ниндидер дарулар бирергә тырышалар, әмма аларны эчү өчен башта табибтан киңәш сорарга кирәк, чөнки бөерләре сәламәт түгел. Ә йөрәктән бирелә торган даруларның бөерләргә йогынтысы булуы бар. Ул сөйләшкән вакытта тормый да"", дигән иде ул. емил Гафаров үзен Русия колониясенә күчерүләрен көтүен әйтте. ""Күчерелгән чакта исән кала алырмынмы, юкмы – билгесез. Мине айлар буе ничек күчерәчәкләр? Машинада бару бик авыр булачак"", дип сөйләгән ул адвокатына. Быел 11 гыйнварда кырымтатарлар әмил Гафаров, Алим Кәримов, Сейран Муртаза, Эрфан Османовһәм Сервет Газиевны Русия мәхкәмәсе 13 елга ирегеннән мәхрүм итте, алар ""кырым мөселманнары"" эше нигезендәгаепләнде. емил Гафаров үзе 2019 елда аннексияләнгән Кырымда тоткарланган иде. ""Мемориал"" ул чакта тоткарланган кырымтатар активистларын, шул исәптән емил Гафаровны да сәяси тоткын диптаныган иде.2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәннән соң, кырымтатарларны эзәрлекләү очраклары даими булып тора. Хокук яклаучылар һәм активистлар Русия хакимиятләре кырымтатарларны сәяси сәбәпләр белән эзәрлекли, аларның күбесе ярымутрауның Русиягә кертелүенә каршы дип белдерә. Русия Кырымны 2014 елда канунсыз референдум нәтиәләре нигезендә аннексияләде. Тавыш бирү Украина кануннарына каршы килеп һәм Кырымны Русия хәрбиләре үз кулына алгач уздырылды. Киев һәм Көнбатыш илләре моны халыкара хокук нормаларын бозу дип саный. Мәскәү Кырымны Русиягә кушуны ""тарихи гаделлекне торгызу"" дип атый. Русиядә тыелган, ләкин Украинада тыелмаган ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасына бәйле эзәрлекләүләр аеруча күп. Быел гыйнварда да берничә кырымтатарның өендәтентүләр узды. Русия колонияләрендә тотылучы кырымтатарларның сәламәтлеге начараюы, тиешле медицина ярдәме ала алмаулары турында моңарчы да хәбәрләр булды. Әйтик, былтыр август аенда ""Хизб ут-Тәхрир"" эше нигезендә 13 елга ирегеннән мәхрүм ителгән Арсен Абхаировныңтөрмәдә варикоз авыруы барлыкка килүе әйтелде. Иренең аяклары шешенүе һәм авыртуы турында аның хатыны Азизесөйләгән иде. ""Хизб ут-Тәхрир"" эшендә гаепләнүче кырымтатар имамы Раиф Февзиевнеңдә изоляторда сәламәтлеге какшады. Бер елда имамның кан басымы, йөрәк-кан тамырлары, ашказаны-эчәк тракты, нерв системы белән проблемнары туган. Хатыны аңа табиблар тикшереп тормыйча гына антибиотиклар билгели дипзарланган иде. ""Хизб ут-Тәхрир""— халыкара исламчы сәяси фирка. Тыныч юллар белән ислам хәлифәте оештыруны максат итеп куя. ""Хизб ут-Тәхрир"" көнбатыш һәм мөселман хөкүмәтләре өчен катлаулы мәсьәлә булып тора, чөнки ул хәлифәтне торгызырга омтылса да, моңа ирешү өчен көч куллануны кире кага. Көч кулланмавына карамастан, ул Малайзия, Лүбнән, Бангладеш, Пакстан һәм Йәмәннән кала барлык мөселман илләрендә, шулай ук Германия һәм Русиядә дә тыелган. Русия Югары мәхкәмәсе 2003 елда ""Хизб ут-Тәхрир""не террорчы оешма дип таныды. Русия инаять кодексында террорчы оешма оештыру өчен гомерлек төрмәгә кадәр әза каралган. Русиянең төрле төбәкләрендә ""Хизб ут-Тәхрир"" белән бәйле мәхкәмә эшләре бара. 2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәннән соң анда да бу оешмага бәйле эзәрлекләүләр башланды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Русиянең тикшерү изоляторында кырымтатар активисты емил Гафаров үлгән,['Дин' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],3,Ҡырым,3912,https://www.azatliq.org/a/32265259.html,2023-02-10T11:30:02+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБританиянең хәрби күзләве Украинадагы вазгыять турындагы көндәлек күзәтүендә Русия аннексияләгән ирләрдә су итмәвен һәм Русия хакимиятләренең моны ничек хәл итәргә тырышуыняза. Күзәтү авторлары аерым алганда Донецкига су китерә торган Төньяк Донец –Донбасс каналы нигездә Украина контролендә кала бирә дип искәртә. Донецкида һәм башка торак пунктларда суны махсус график нигезендә бирәләр, аннексияләнгән ирләрдәге кайбер торак пунктларда исә үзәкләштерелгән су тәэминаты бөтенләй юк. Британия күзләве искәртүенчә, Төньяк Донец – Донбасс каналы Бахмутка якын урнашкан Часов Яр шәһәре аша үтә. Бу тирәдә инде берничә ай буе каты сугышлар бара, мөгаен, атышлар вакытында канал зарарланган да булырга мөмкин. Аннексияләнгән ирләрдә суга кытлыкны киметү өчен Русия суүткәргеч төзи. Әмма күзәтүдә әйтелгәнчә, ул су итмәүдән тулысынча коткармаска да мөмкин.2023 елның язында Русия хакимиятләре Дон елгасыннан Донецкига кадәр 200 километрлы суүткәргеч иң кыска вакыт эчендә – биш ай тирәсендә төзелде дип белдерде. Саклану министрлыгы беренче суырту станциясенең март ахырында эшли башлавы турында хисап бирде. Аннексияләнгән Донецки ""халык республикасы"" хакимиятләре исә апрель башында ""июнь ахырына кешеләр көн саен яңа су үткәргечтән су ала башлаячак, әмма әлегә сәгатьләп"", дипбелдергән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Британия күзәләве: Русия аннексияләгән төбәкләрдә яшәүчеләргә су итми,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1410,https://www.azatliq.org/a/32403292.html,2023-05-09T13:43:50+00:00
"Республика киң мәғлүмәт саралары делегацияһының махсус хәрби операция зонаһына сәфәре барышында журналистар Башҡортостан яугирҙәре менән осрашты. Хәрби хеҙмәткәрҙәр хәбәрселәргә килгәндәре һәм ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәт әйтте. Республикабыҙ журналистарына беҙгә килеп, үҙҙәре менән ваҡытлы матбуғат һәм махсус ҡорамалдар алып килгәндәре өсөн рәхмәт белдерәбеҙ. Мотлаҡ рәүештә баҫмаларыбыҙҙы уҡыясаҡбыҙ, Башҡортостан тураһында яңылыҡтар менән танышасаҡбыҙ. Башҡортостан гәзитен, Башинформ агентлығын, Ағиҙел журналын һәм республиканың башҡа баҫмаларын уҡығыҙ. Махсус хәрби операция тураһында дөрөҫлөк – бында. Ялғанға ышанмағыҙ! Беҙҙең ғәйәт ҙур, изге, һәйбәт республикаға һәм уның халҡына ҙур рәхмәт! , – тигән улар. Яугирҙәрҙең береһе башҡортсалап бындай сәфәрҙәрҙең һәм тыуған яҡтан килгән хәбәрҙәр һәр ваҡыт ҡыуандырыуын билдәләне. Туғандарығыҙ һәм яҡындарығыҙ, беҙҙең өсөн борсолмағыҙ, һеҙҙән бөтә посылкаларҙы һәм хәбәрҙәрҙе алабыҙ. Беҙҙең менән барыһы ла яҡшы. Беҙ еңәсәкбеҙ! Ура! , - тип сәләм тапшырған ул Башҡортостанға. Редакция хеҙмәткәрҙәре Мөнир Сәхиулла улы ҠУНАФИН - баш мөхәррир Әхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ - баш мөхәррир урынбаҫары Луиза КИРӘЕВА - яуаплы сәркәтип Гөлнара ХӘЛФЕТДИНОВА - бүлек мөхәррире Салауат ӘБҮЗӘР - бүлек мөхәррире Илнур ЮЛБАРЫҪОВ - бүлек мөхәррире Миңзәлә АСҠАРОВА - сайт буйынса өлкән мөхәррир Дилбәр ИШМОРАТОВА - өлкән корректор Фәрзәнә ТУЛЫБАЕВА - биҙәлеш мөхәррире Мөхәрририәт Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВТаңсулпан ҒАРИПОВАГөлсирә ҒИЗЗӘТУЛЛИНАНеля ҒӘЙНЕТДИНОВАТамара ҒӘНИЕВАӘхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙЙомабикә ИЛЬЯСОВАЛуиза КИРӘЕВАЗөлфиә ХАННАНОВАГөлнара ХӘЛФЕТДИНОВАСалауат ӘБҮЗӘРӘмир ӘМИНЕВАзамат ЮЛДАШБАЕВГөлнур ЯҠУПОВАБанкта беҙҙең реквизиттар: журнал «Агидель», ИНН: КПП БИК: кс рсчет Филиал ПАО БАНК УРАЛСИБ в г. Уфа",Хәбиҙәр журналистарға рәхмәтен еткерҙе,['Дин' 'Башҡортостан' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1742,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-06-19/h-bi-r-zhurnalistar-a-r-hm-ten-etker-e-3304552,2023-06-19T09:35:00+00:00
"Федоровка районы халҡы был йәш, тәүәккәл яҡташы менән ысын күңелдән ғорурлана. Былтыр июнь айы башында 18 йәше яңы ғына тулған егет Оборона министрлығы менән контракт төҙөй. Бындай етди аҙымға барырға нисек тәүәккәллек иттең, тигән һорауға  уның яуабы ҡыҫҡа булды. Әлбиттә, патриот булыу теләге, тине. Мәктәптә уҡығанда уҡ яугирҙәргә гуманитар ярҙам туплау менән шөғөлләнгән үҫмер Ватан һағына баҫырға хыяллана. Был етди аҙымға әҙерләнеү өсөн спорт менән, ауыр атлетика, көрәш, гер күтәреү менән шөғөлләнә. 9-сы класты тамамлағас, Стәрлетамаҡ колледжында уҡып, ауыл хужалығы өсөн иң мөһим һөнәрҙе үҙләштерә, тик әлегә агроном булып эшләргә тура килмәй, егет бөгөн махсус хәрби операция зонаһында  хеҙмәт итә. Новосибирскиҙағы хәрби часта әҙерлек үткәндә матур яңғырашлы  Ольхон позывнойын ала. Байкалдағы иң ҙур Ольхон утрауы уны әсир иткән, ғөмүмән, тәбиғәткә һөйөү уға бәләкәйҙән  һалынған. Тәүге мәлдә  өлкән яугирҙәр тарафынан үҙенә ышанмаусан, икеләнеүле ҡарашты тойғандарын  егет йәшермәй, әммә тиҙ арала мөнәсәбәт үҙгәрә. Ольхонды яҡшы хәрби сифаттары,  батырлығы, ҡуйылған  бурыстарҙы теүәл үтәгәне өсөн хөрмәт итә башлайҙар. Яңыраҡ яугир ҡыҫҡа ваҡытлы ялда булып, ғаиләһе менән иркенләп аралашҡан. Ул ситтә тыуған яғын, йортон ныҡ һағыныуын йәшермәй. Ольхон Рәсәй Геройҙары хеҙмәт иткән подразделениела хеҙмәт итеүе менән сикһеҙ ғорурлана, өлгө алыу өсөн миҫалдар етерлек, ти ул. Яҡташтары йәш яугиргә уңыштар теләй, иҫән-һау тыуған ергә әйләнеп ҡайтыуын көтә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",18 йәштә етди аҙым яһаған,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 1 0 0 1 0 0 0],4,Геройҙар,1578,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2026-01-19/18-y-sht-etdi-a-ym-ya-a-an-4542536,2026-01-19T18:30:00+00:00
"Әсә кеше донъяла берәү, Уйҙары уның тик балала. Әйткән бит боронғолар ҙа: Ә бала күңеле далала"". Һуғыш бара. Әсәй. Әсә кеше нимә уйлай? Әсә йөрәге минут һанай, Көндәр һанай, күңел түҙмәй. Бер кем дә уйламағанда Күк йөҙөнән ҡара болот яуҙы. Ҡайғы-хәсрәттәргә батырып, Ташланылар утҡа уландарҙы. Һуғыш бара. ""Атакаға! Алға! – тигән тауыш ишетелде. Ҡаҙылған канау буйлап Егеттәребеҙ тороп йүгерҙе. Әсә доғалары унда Һаҡлаһын уландарҙы, Туҡтатһын ине улар Ҡораллы конфликттарҙы! Фәриҙә ИСМӘҒИЛЕВА. Баймаҡ районы, Сосновка ауылы. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Әсә доғалары һаҡлаһын,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Шиғриәт,951,https://yanshishma.com/articles/ilham-shigyrzar/2025-11-21/s-do-alary-a-la-yn-4476303,2025-11-21T09:34:16+05:00
"Ысынын  әйткәндә, Чеховты бер уҡыуҙан ғына аңлап булмай. Сәхнә әҫәрен дә  бер-ике тапҡыр ҡарарға  кәрәктер, моғайын. Ә спектакль шәп, мотлаҡ барып  күрегеҙ!","Бөгөн ""Ваня ағай""",['Мәғариф' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1],2,Яңылыҡтар,156,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2025-03-13/b-g-n-vanya-a-ay-4156074,2025-03-13T14:38:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБүген, 4 августта Башкортстан сәламәтлек саклау министрлыгында республиканың хәрби комиссариаты белгечләре катнашында ашыгыч киңәшмә үткән. Бу хакта моннан хәбәрдар булган чыганагына таянып ""Пруфы""иткерә. Киңәшмәдә каралган төп мәсьәләләрнең берсе – Башкортстанда табиб булып эшләүче хатын кызлар арасыннан ихтыяриларны (контрактчыларны) табып Украинадагы сугышка ибәрү булган. Басма мәгълүматынча, бу сугышта алгы сызыкта медицина һәм шәфкать туташлары хезмәтен көчәйтүгә кагыла. ""Хатын-кыз табиблар, медицина хезмәткәрләре, шәфкать туташлары, фельдшерлар хәрби бурычлы булып санала һәм алар ир-атлар белән бертигез мобилизация чаралары кысаларында хәрби хезмәткә чакырыла ала. Хәзерге вакытта президентның өлешчә мобилизация турындагы фәрманы гамәлдә кала бирә. Аның тәмамлануы турында аерым фәрман булмаганга, аерым мобилизация чаралары үткәрелә ала"", дип белдергән бу уңайдан басмага адвокат Роман Петров. Бу уңайдан басма Башкортстан сәламәтлек саклау министрлыгына мөрәәгать иткән, әмма анда басмага сорауларын рәсми хат итеп ибәрергә кушканнар. Әлегә авап килмәгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Медиа: Башкортстанда табиб хатын-кызларны Украинадагы сугышка мобилизацияләргә ниятлиләр,['Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1194,https://www.azatliq.org/a/32534204.html,2023-08-04T11:46:06+00:00
"Элекке Советлар берлеге илләреннән читтә урысча сөйләшүчеләр иң күп яшәгән ил–АКШ. Патша чоры мөһаирләреннән үк башлап исәпләгәндә аларның саны 7 миллион чамасы. Нью-Йорк тирәсендә генә дә урыс телле миллионга якын кеше яши. Бу бик сөенечле хәл, әлбәттә. Әмма соңгы арада мине, мине генә түгел, күп кенә башка кешеләрне дә ниндидер урыс мөһаире феномены азаплый башлады бит әле. Әйдәгез, башта бу мөһаирләрнең кемнәр булуын барлап узыйк. АКШта Европадан килгән урыс телле мөһаирләрнең бик зур өлеше яһүдләр булуы берәүгә дә сер түгел. Мин үзем дә шуларның берсе. Соңгы арада мин Русиянең бернинди юньле тормыш, перспектива булмаган, үзәктән читтә урнашкан шәһәрләреннән милләте белән урыс булган мөһаирләрнең бик күпләп килүенә игътибар иттем. Шулай ук башка республикалардан килгән этник әмгыятьләр дә бар. Алар барысы бергә бик шатланып урысча сөйләшә һәм иңел генә уртак тел таба. Үзбәкләр, украиннары да, латыш, грузиннары да. Әмма хикмәт анда түгел. Урысча сөйләшүче бу күпсанлы мөһаирләр бирегә төрлесе төрле визалар, рөхсәтләр белән килгән, килү белән үк дәүләттән төрле ярдәм, шул исәптән акча, бүләкләр ала башлаганнар. Мәктәп балаларыннан алып өлкәннәргә кадәр бушлай укыйлар яки икенче белем алалар. Еш кына өлкәннәргә фатирлар арендага бик зур ташламалы бәяләр белән бирелә. Ярлы мөһаирләргә бушлай ашау өчен талоннар таратыла. Шул кадәр күп итеп бирәләр ки, кайберләре талоннарын ризыкның ярты бәясе хакына сатып акча да эшли. Мөһаирләрне бушка дәвалыйлар, өлкәннәрне дәүләт акчасына ялланган кешеләр бушлай карый. Картларны табибка, кибетләргә бушлай такси йөртә. Аларның кәефен күрү өчен төрле махсус урыннар булдырылган, һәм алар аннан көне буе чыкмыйча үзара аралашып рәхәтләнеп яшиләр. Аларны бушлай диярлек урыс телевидениесе һәм радиосы белән тәэмин итәләр. Киендерәләр, авыруларга махсус ятаклар, инвалидларга инвалид арбалары бирәләр. Ялгыш таеп егылмасыннар дип өч ай саен резин табанлы махсус оекбашлар да бирә торалар. Хәтта еназалар да дәүләт хисабына оештырыла–дин әһелен китертәләр, табут, зираттагы урын һәм кабер ташы өчен дә дәүләт түли. Әлбәттә, яшьләр озак кына укый, эшли, аякка баса, салым түли һәм бу әмгыятьнең бер әгъзасы булып китә. Аларга мин санап киткән бүләкләр бирелми. Әмма аларга бу кирәк тә түгел. Яшьләргә дәүләт илкәсендә ан асрап яту түгел, тормышка юллама кирәк. Ә бу юллама бернинди дискриминациясез һәркемгә бирелә. Мондагы әмгыять барлык мөһаирләрне бик тыныч кабул итә. Акцентыбызга да, менталитетыбызга да, үзебез белән алып килгән тараканнарыбызга да карап тормыйча, барыбызны да кабул иттеләр. Сез менә Европадагы әмгыятькә шулай кереп китеп карагыз әле. Гомердә алай булмаячак. Ә монда, бу яктан караганда–омах. Әйе, иркенләп яшәр өчен күп эшләргә дә кирәк, әмма хезмәт хаклары да яхшы бит. Кыскасы–99 процент очракта зарланырга бернинди урын юк. Шуларның барсына ия була торып, социаль ярдәм һәм бүләкләр ала торып, яхшы эштә эшли, иң кыйбатлы машиналарда йөри, картларыбызны американ дәүләте илкәсенә утырта торып БЕЗ НИГӘ ПУТИННЫҢ РУСИЯДӘГЕ ГАМӘЛЛӘРЕН ЯКЛАРГА ҺӘМ ШУЛ УК ВАКЫТТА АМЕРИКАНЫ СҮГӘРГӘ ТИЕШ ӘЛЕ? Һаман да аңлый алмыйм–шундый хәерсез булу ул хәзерге яңа модамы әллә? Монда безгә беркем берни бирергә тиеш түгел бит. Безнең нәкъ менә шул Русиядәге яки Советлар берлегендәге тормышыбыз сәбәпле авыр булган хәлебезне кызганып качак дип кабул иттеләр. Заманында без үзебез ул илдән чыгып ычкыну турында күпме хыялланып яшәдек. Әйе, аңлыйм, кайберәүләр дусларын, туганнарын, күңелләренә якын булган урыннарын сагына. Монсы нормаль күренеш. Тик менә безгә шундый мөнәсәбәт күрсәткән Америкага нәфрәт белән карауны һич тә аңлый алмыйм. Советлар берлеге дә, хәзерге Русия дә чынлыкта АКШның хәрби һәм сәяси көндәше булып тора. Без Русия белән инде икенче мәртәбә салкын сугыш хәлендә. Беркем дә бар Русиягә нәфрәт белән карарга чакырмый. Ни дисәң дә, ул безнең күбебезнең туган ире бит. Һәркемнең үз зәвыгы, яраткан урыннары, көйләре, кинолары бар. Монсы бик яхшы, әлбәттә. Әмма, әмәгать, сезгә инде АКШтагы тормыш ошамый, аңа нәфрәт белән карый башлагансыз икән, нигә әле төенчекләрегезне ыеп, кайдан килгән булсагыз, шунда кайтып китмәскә соң сезгә? Монда дәүләт акчасына яшәп ятып, шул ук вакытта Русиядә кызыл-көрән диктатура урнашуга атлаган саен кул чабып шатлану өчен шул кадәр оятсыз һәм ахмак булырга кирәк бит, ә? !Сез нәрсәдән качып киткән идегез соң? Шәхсән минем үземнең китүемә сәбәп акча йә колбаса итмәү түгел иде. Мин ул илдән гайрәтем чиккәнгә киттем. Анда кешене бөәк урынына сытып узарга һәм моны күрми дә калырга мөмкиннәр. Аңлавымча, барысы да аннан башлары кисәк кенә буталып китү аркасында түгел, ә конкрет итди сәбәпләр белән киткән. Мөһаирлек–бик катлаулы нәрсә. Тора салып кына беркем дә кисәк урыныннан кузгалып китми. Һәм менә сез инде монда, урыс бардагыннан, сәяси системыннан, дорфалыгыннан һәм башбаштаклыгыннан котылдыгыз. Һәм хәзер Америкада бушлай тыгынып туйганнан соң сез күптән түгел генә үзегезне качып китәргә мәбүр иткән шул башбаштаклыкны яклап чыгасызмы? Акылларын югалткан, яки беркайчан да аңа ия булмаган ватандашларыбызның нәкъ менә алар үзләре ташлап качып киткән нәрсәне яклап чыгуы бик оят хәл, әлбәттә. Туган илдә тормыш шул кадәр яхшы булган икән–монда ни пычагыма дип килдегез соң сез? Сезне беркем дә мәбүр итмәде һәм хәзер дә беркем тотып тормый бит. Өлкәннәрнең кыланышын аңлый алам әле–аларда картлык чире булырга мөмкин. Әмма безнең яшьтәге кешеләрне аңларга тырышасым да килми. Бу турыда минем үз фикерем бар. Әгәр сез социаль акчага яшәп ятасыз һәм шул ук вакытта илне яманлап сүгәсез икән, сезгә социаль акчалар түләүне туктатырга кирәк. Ә Америкага дошман урыс фашистик режимын яклаган өчен АКШ ватандашлыгын кире тартып алып сезне Путинга бүләк итеп ибәрергә кирәк. Инвалид арбаларыгызны, колбасагызны, американ даруларыгызны алыгыз да яраткан ватаныгызда һәм Крым Нашыгызда рәхәтләнеп яшәргә кайтып китегез. Ачыктан-ачык күренеп торучы бу бишенче колоннаны ныклап араларга һәм сез кем яклы дигән сорауны бик конкрет итеп куярга кирәк дип саныйм. Ачыктан-ачык әйтәм, кирәк икән, мин үз гаиләмне һәм өемне саклар өчен хәтта Русиягә каршы да сугышка китәчәкмен. Сугыш кирәк булмас дигән өметтә калам әлегә, шулай да андый мөмкинлек һәрвакыт бар. Бу Русияне күрәлмаудан түгел, ә андагы режимны күралмаудан. Әгәр дә ул монда безгә куркыныч тудыра икән, мин аның безне юк итүен көтеп утырырга теләмим. Башкалар да үз-үзләренә шул турыда сорау куярга тиеш. Әгәр дә аларның авабы ""белмим"" була икән–һич тә икеләнмичә очкычка билет алырга тиешләр. Чын йөзегезне ачырга вакыт итте. Александр Флинтблогер, Нью-Йорк""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра.",Чемодан. Вокзал. Русия,['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],4,Комментарийҙар,6603,https://www.azatliq.org/a/26958449.html,2015-04-16T09:38:58+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырРусия кытай техникасы өчен Берләшкән Гарәп Әмирлекләре оешмалары аша түләгән, тауар үзе туры Русиягә ибәрелгән. Әмма хәзер әгәр сатып алынган техника Берләшкән Гарәп Әмирлекләренең үзенә кайтмый икән, мондый түләүләрне томалыйлар диелә. Август аенда Берләшкән Гарәп Әмирлекләренең банклары Русиянең Кытайдан алган тауарлары өчен түләгән акчаларын томалый башлаган. ""Коммерсантъ"" басмасы язуынча, беренче чиратта бу электроник иһазлар өчен түләүләргә кагыла. Берләшкән Гарәп Әмирлекләре банклары АКШ тарафыннан икенчел (ягъни гамәлдәге санкцияләрне бозган өчен кертелә торган) чикләүләр кертелергә мөмкин дип сагая диелә. Басма мәгълүматынча, әгәр сатып алынган техника Берләшкән Гарәп Әмирлекләренең үзенә кайтмый икән, мондый түләүләрне томалыйлар. ""Русия оешмалары Берләшкән Гарәм Әмирлекләре ширкәтләрен Кытайга электрон иһазлар өчен акча күчерү ысулы буларак кулланды, тик ул тауарларны турыдан-туры Русиягә ибәрәләр иде"", дип сөйләгән басманың бер әңгәмәдәшчесе. Шушы ысул белән мәсәлән ноутбукларның 10-20 процентын кайтартканнар. Бу тауарлар өчен Берләшкән Гарәп Әмирлекләре аша түләүләренең төп сәбәбе исә - комиссия нык түбән булганга, ул 1-3 кына булган диелә. Шул ук вакытта электрон иһазлар итештерә торган ""Бештау"" оешмасы баш мөдире Олег Осиповәлеге томалаулар Кытай тәкъдиме белән башкарыла, дип сөйләгән. Янәсе Кытай банклары Дубай оешмаларыннан килгән акчалар турында белешмәләр һәм таможня декларацияләре сорый башлаган. ""Кытай сәүдә эшләрен өченче илләр аша эшләргә бик яратмый"", - дип аңлаткан басманың тагын бер әңгәмәдәшчесе. Аның әйтүенчә, элегрәк АКШ Русия белән хезмәт итүче оешмаларны күзәтәчәген белдерде, шуңа күрә мондый хәл булуы көтелмәгән эш түгел. Русиягә исә Кытайдан нигездә машиналар, смартфоннар, иһазлар, уенчыклар һәм башка тауарлар керә. Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендәге банклар Русиянең кытай техникасы өчен түләгән акчасын томалый башлаган,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,1940,https://www.azatliq.org/a/berlashkan-garap-amirleklarendage-banklar-rusiyaneng-kitay-tehnikasi-ochen-tulagan-akchasin-tomaliy-bashlagan/33096362.html,2024-08-28T10:38:22+03:00
"Компенсацияны документтар пакетын йыйып 2 уҡыу йылына 1 тапҡыр алырға мөмкин: ғариза, форма һатып алыу тураһында чектар, бала тыуыу тураһында таныҡлыҡтар (опекундар өсөн-попечителлек тураһында белешмә һәм балаларҙы ҡарауға аҡса алмау тураһында документтар), ата-әсәһенең паспорты. 2024 йылдың 1 октябренә тиклем бөтә йыйылған белешмәләрҙе һәм ғаризаны ата-әсәләр баланың мәктәбенә тапшырырға тейеш. Уҡыусы формаһы өсөн максималь кире ҡайтарыу суммаһы - 4 489 һум. Сығанаҡ: Башҡортостаным яңылыҡтар",Республикала күп балалы аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр мәктәп формаһы өсөн компенсация аласаҡ,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,497,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-17/respublikala-k-p-balaly-a-t-min-itelg-n-ail-l-r-m-kt-p-forma-y-s-n-kompensatsiya-alasa-3889631,2024-08-17T12:29:00+00:00
"Ә мин ишеттем дә, уның башҡарыусыһын күрҙем дә! Етмәһә, ул башҡарыусы- йырҙың композиторы ла, шағиры ла булып сыҡты! Хәйер, бында ""йыр"" һүҙен тырнаҡһыҙ яҙырға ла ярамайҙыр, сөнки, үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ әле, дүрт кенә һүҙҙе берҙән-бер нотала ҡысҡырып тороуҙы йыр тип атау мөмкинме һуң? Дөрөҫ, аккомпанемент хәтәр: бер туҡтауһыҙ, ҡолаҡты тондороп, билдән түбән эмоцияларҙы (дөрөҫрәге, инстинкттарҙы) уятырға тырышып, барабан һуға ла һуға, һуға ла һуға. Артист иһә, күҙҙәрен таҫырайтып, залға: ""Мин, һин, ул, Башҡортостан! "", - тип мәғәнәһеҙ ҡабатлай ҙа ҡабатлай! Кешелек донъяһы төрлө музыка ижад иткән һәм итә. Философия һәм зауыҡ тулы оҙон көйҙәребеҙ, юғары интеллектуаль симфонияларыбыҙ, аҫыл опера сәнғәтебеҙ бар. Ә сәхнәлә - мәмерйәнән яңы сыҡҡан неандерталь кешеһен хәтерләткән ""артист"" ырғып-һикереп, бер нотанан һәм дүрт һүҙҙән торған ""йырын"" ҡысҡыра. Әллә төш күрҙем микән? ! Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Бына уйға ҡалдым әле.,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 1 0],6,Мәҙәниәт,1041,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-05-21/byna-uy-a-aldym-le-4244396,2025-05-21T11:39:00+00:00
Район хакимиәте башлығы Рәмил Абдуллин республика делегацияһы составында Мәскәүҙә Рәсәй Милли үҙәгендә барған Кесе Ватан – Рәсәй ҡото Бөтә Рәсәй муниципаль форумында ҡатнаша.,Район етәксеһе Мәскәүҙә форумда ҡатнаша,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,174,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-04-23/rayon-et-kse-e-m-sk-forumda-atnasha-4210017,2025-04-23T16:05:00+00:00
"Ҡоштың ҡанаты менән аяғы йәрәхәтләнгән була: аяғына баҫа алмай, ҡанаттарын йәйеп оса алмай. Иң тәүҙә уны ветеринария клиникаһына алып бара, унда аҡҡошҡа беренсе ярҙам күрһәтәләр, дарыуҙар бирергә ҡушалар. Фәнил Бәйзәви улы бер айға яҡын ҡошто тәрбиәләй. Ҡанатлыға күңелһеҙ булмаһын өсөн төрлө ысул уйлап таба: көҙгөләр ҡуя, ҡош менән һөйләшеп ҡарай. Ләкин, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡош барыбер осоп китә алмай. Шуға күрә Фәнил Бәйзәви улы Өфөләге Пин һәм Пуф ҡырағай хайуандарҙы реабилитациялау үҙәгенең етәксеһе Дмитрий Стрельников менән бәйләнешкә сыға. Ҡоштоң хәлен аңлатҡас, Дмитрий уны тиҙ генә алып килергә ҡуша. Район хәкимиәте ярҙамы менән ҡош ҡалаға илтеп тапшырыла. Бөгөнгө көндә ҡош ышаныслы ҡулдарҙа. Фәнил Зәкировҡа ҡоштарға битараф булмағаны өсөн ҙур рәхмәт, – тип яҙған Дмитрий Стрельников үҙенең социаль селтәрҙәрендә. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Аҡҡошто ҡотҡарған,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Төрлө,1218,https://yanshishma.com/articles/t-rl-n-n/2025-11-26/a-oshto-ot-ar-an-4482719,2025-11-26T15:05:00+00:00
"Халыҡ-ара «Китап-байрам» йәрминкәһендә Башҡортостан Яҙыусылар союзының төҙөкләндерелгән бинаһы асыла Яҙыусылар йортоноң тәртипкә килтерелеүен дүрт күҙ менән көттөк. 1982 йылдан яҙыусылар йорто булып хеҙмәт иткән бина Өфө ҡалаһының тарихи-мәҙәни ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән. Республикабыҙ башлығы Радий Хәбиров ярҙамы менән ул яңы һулыш алды. Тағы ла бер ҙур ҡыуаныс. Башҡортостан хөкүмәте, беҙҙең языусылар союзы рәйесе Айгиз Баймөхәмәтовтың тырышлығы менән был бина Яҙыусылар союзына бөтөнләйгә бирелде, - тип шатлыҡтары менән уртаҡлашты Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев. Төрлө фекер алышыуҙар, ижади бәхәстәр, әҙәби жанрҙар буйынса секция ултырыштары, шиғыр байрамдары йәштәрҙең ижадын үҫтереүгә киң мөмкинселектәр асыр, тип иҫәпләй аҡһаҡал. ""Бында беҙ йыйылып, ижад итеп, көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшерә аласаҡбыҙ. Асыу тантанаһы сиктәрендә үҙ сафыбыҙға яңы ағзалар ҙа ҡабул итәсәкбеҙ"", - тип хәбәр итте бынан алда Айгиз Баймөхәмәтов.",Башҡортостан Яҙыусылар союзы төҙөкләндерелгән йортҡа ҡайта,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0],4,Мәҙәниәт,952,https://shonkar.com/news/culture/2025-05-30/bash-ortostan-ya-yusylar-soyuzy-t-kl-nderelg-n-yort-a-ayta-4258162,2025-05-30T11:00:00+00:00
"Министр подчеркнул, что современная материально-техническая база образовательных организаций сегодня имеет существенное значение для подготовки конкурентоспособных выпускников, поэтому в республике модернизируются колледжи как в рамках федеральных, так и региональных проектов. Участие в федеральном проекте «Профессионалитет» национального проекта «Молодежь и дети» с 2022 года позволило модернизировать 19 колледжей, создать в них современные учебные кабинеты и лаборатории, вовлечь работодателей в образовательный процесс и, что особенно важно, вести подготовку кадров непосредственно под заказ работодателей. По итогам конкурсного отбора в 2026 году будет создано еще 8 кластеров, и их общее число достигнет 27. На создание кластеров привлечено 2,4 миллиарда рублей федеральных средств, и по количеству создаваемых центров республика занимает первое место в России. По результатам конкурсного отбора, проводимого Министерством сельского хозяйства Российской Федерации, в рамках федерального проекта «Кадры в агропромышленном комплексе» Аксеновский агропромышленный колледж имени Н. М. Сибирцева и Зауральский агропромышленный колледж имени З. Ш. Акназарова на модернизацию материально-технической базы за два года получат федеральные субсидии в объеме более 285 миллионов рублей, таким образом 10 колледжей будут модернизированы «под ключ». Ильдар Мавлетбердин подчеркнул, что созданные кластеры успешно функционируют и наблюдается положительная динамика: работодатели принимают участие в управлении колледжем и разработке образовательных программ, в колледжах «Профессионалитета» увеличился средний балл поступления, вырос конкурс при поступлении на программы «Профессионалитета», развивается практика целевого обучения и обеспечивается трудоустройство выпускников. Министр также отметил, что федеральная программа капитального ремонта школ доказала свою эффективность, поэтому с 2025 года Министерством просвещения России организована аналогичная программа для колледжей, которые являются грантополучателями федерального проекта «Профессионалитет». В результате отбора за три года будет проведен капитальный ремонт 13 зданий (12 колледжей) на общую сумму 1,3 миллиарда рублей из федерального бюджета. В прошлом году уже отремонтированы три здания: учебный корпус Салаватского колледжа образования и профессиональных технологий и общежитие Башкирского колледжа сварочно-монтажного и промышленного производства, а в учебном корпусе Стерлитамакского политехнического колледжа ремонт запланирован на два года. В этом году будет проведен капитальный ремонт в шести колледжах республики, в том числе Учалинский колледж горной промышленности получит долгожданное общежитие. Также проведен отбор на 2027 год, в рамках которого отремонтируют еще пять колледжей. Система среднего профессионального образования развивается при значительной поддержке Правительства республики. Знаковым для системы СПО стал 2022 год, объявленный Главой Республики Башкортостан Годом модернизации профессионального образования, достойных условий труда и трудовых династий, что позволило внедрить новые старты для роста и развития системы. Стратегические задачи по развитию СПО обсуждаются на Республиканском совете по среднему профессиональному образованию под председательством Главы республики, и по итогам его проведения реализуются региональные проекты. За четыре года реализации программы капитального ремонта учебных зданий и общежитий отремонтировано 33 колледжа, создано пять филиалов медицинских колледжей. В рамках рабочих поездок в муниципальные образования по поручению Главы республики проведен ремонт учебных корпусов и общежитий девяти колледжей. В настоящее время более 35 тысяч студентов колледжей получили возможность обучаться в улучшенных современных условиях. Министр добавил, что работа по поэтапной модернизации колледжей продолжается до 2029 года, в том числе за счет привлечения федеральных субсидий, и в текущем году готовятся очередные заявки на участие республики в федеральном проекте «Профессионалитет» и федеральной программе капитального ремонта колледжей. Информация с сайта «Молодежная газета»",О модернизации образования: итоги и перспективы развития СПО в Башкортостане,['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Мәғариф,4103,https://uchbash.com/articles/professionalnoe-obrazovanie/2026-02-17/o-modernizatsii-obrazovaniya-itogi-i-perspektivy-razvitiya-spo-v-bashkortostane-4581197,2026-02-17T10:01:00+00:00
Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының синыф уҡыусыһы Розалина Нагаеваның һүрәте.,Розалинанан һүрәт,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Конкурстар,113,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-12-08/rozalinanan-r-t-4497982,2025-12-08T13:56:00+00:00
"Зифа әбей Сабираны баштан аяҡҡа тиклем ҡарап сыҡты. Ысынлап та, шәп күренә. — Үлергә ятаһың тип ишеткәйнем, — тине Сабира шатлығын йәшермәй, ауыҙын йырып. — Ысынмы, юҡмы, тип килеп еттем. Үҙ күҙҙәрем менән күрмәһәм, ышанмаҫ инем. Ҡалай төҫөң ҡасып, ағарып, ямаҡай булып ултыраһың. тип әйтер инем, гел шулай булдың. Тимәк, ысынлап үлергә ятаһың инде? — Ятам шул! — тине Зифа ғорур итеп, танауын өҫкә сөйөп. — Сама белергә кәрәк! — Бел шул, бел! — Ә һин нимә, минең үлемгә ҡыуанып ултыраһыңмы, диуана? — Зифаға ыржайып ултырған Сабираға йәне көйә башланы. Әллә яңы теш ҡуйҙырған инде? — тештәренә лә ҡарап өлгөрҙө. — Ҡыуанмай ни! — быныһы йәшереп тә торманы. — Һин үлһәң, ауылда иң өлкәне булып мин ҡалам бит! Бөтә хөрмәт-ҡәҙер миңә буласаҡ, Алла бирһә! — Мәңге минән көнләштең инде, — тине Зифа, нимә тип төрттөрөргә белмәй. — Мин берҙе кейәүгә сыҡтым, һин — икене. Мин бер бала таптым, һин — икене. Мин баҡса үҫтерҙем, һин эләкләнең! Үлһәм дә күп йәшәмәҫһең әле, артымса китеп барырһың! — Уныһын ҡарарбыҙ, — тине Сабира. — Мин туҡһанға тиклем йәшәйем дә, ауылда рекурд ҡуям, белдеш? — Һинме? Рекурдмы? — тине мыҫҡыллап Зифа. — Таяҡта саҡ йөрөйһөң, рекурд ҡуя берәү, имеш! Торғаны бер һөйәк тә тире! Төш минең дивандан! Һөйәктәрең менән тишеп бөтәһең, шырпы! — Зифа юрғанды Сабираның аҫтынан тартып алды. — Һинең һөйәктәреңә май һөртөп ташлаһаң да эт яламаҫ! — Үҙеңә ҡара, буҡмискә! — Сабира торҙо. — Ә һинең майыңды эт ҡоротлап ашаһа ла, үҙәге көйөр! Мин түгел, һин үлергә ятаһың бында! Мин әле тағы берҙе кейәүгә сығырмын, күр ҙә тор! — Кем һине алһын, бумалабаш? — Көн дә һоратып киләләр! Һиңә бер ҙә ир ингәнен күргәнем юҡ! Сит ирҙәр түгел, үҙеңдеке һирәк ҡайта торғайны! — Мине ҡарттар йортонда урлап, кәләш итеп ала яҙҙылар! Бынамы тигән мужик! Урыҫ! Карасавица тип кенә йөрөттө мине! Үҙем генә риза булманым! — Эйе, ышанып ултырам ти! Ҡарттар йортонда йүнле кеше булалыр! Һин үлеп кит әле, кейәүгә сығам, гөрләтеп туй үткәрәм! — Ой-ой-ой! Тәүҙә минең өйҙән сығып кит, йәме! — Үәт, күрҙә тор, өйөңдән дә сығам, кейәүгә лә барам! — тип Сабира таяғы менән туҡылдап атланы. — Таяғың менән иҙән шалын ырғытаң! Туҡылдама, эт-бисә! Сабира әйләнеп, уның күҙенә ҡараны ла таяғы менән иҙәнгә һуғырға кереште. Зифа уға ҡулына килеп эләккән пультты алып бәрҙе. — Тамуҡта осрашҡанға тиклем, Зифа, — тип уныһы хахылдап ҡасты, хатта таяҡҡа ла таянырға онотто, шикелле. — Көнсөл диуана! Моңһоҙ тауыҡ! Мин булмаһам, ғүмере алға бармаҫ ине. Хәрәм! Шырпы! Зифа әбей ярһыуынан онотолоп китеп, диванынан ырғып торҙо ла тәҙрәнән тәҙрәгә йөрөп Сабираның сығып киткәнен күҙәтте. Уныһы ҡарап торғанын белеп, ҡапҡанан сыҡҡас тәҙрә тәңгәлендә туҡтаны ла таяғы тирәһендә урап ритайым баҫты: — Туҡһанға тиклем түгел, туҡһан бишкә тиклем йәшәйем, мискә, белдеш! Ҡәбереңә баҡалар оялаһын, йәме! Һәм мин быйыл — Иң яҡшы баҡса конкурсында еңәсәкмен! — тип ҡысҡырып, артын һикертә-һикертә үҙ юлында булды. Зифа түҙә ярһыны, шунан енләнде, шунан инде күңелһеҙләнеп бойоҡто. Ташып торған хистәренән арып диванға көсһөҙ барып төштө. Уның күҙе алдына йөрәген әрнеткес картина килеп баҫты: бына Зифа диванында йәнен бирҙе. Берәйһе уны табып ала ла ҡыҙына шылтырата. Улар килеп етә. Тик балаһынан, кейәүенән тыш бер кем килмәгән. Бер күршеһе инмәне, бер ауылдашы хушлашманы. Бөтәһе лә Сабираның туйында байрам итеп йөрөй! Ә Сабира гөл-сәскәгә күмелгән баҡсаһынан раузалар ҡырҡып туйҙың өсөнсө көнөнә Зифа ятҡан зыяратҡа килә лә әүәлгесә баҫҡан кеүек ҡәберендә бейей. Ошоларҙы күҙ алдына килтереүе булды, үҙе үҙенә шул хәтлем йәл булып китте! .. — Юҡ инде, үлһәм үлермен, әммә иң яҡшы баҡса өсөн призды алмай был донъянан китмәйем, — тип тирләп-бешкән битен итәге менән һөрттө. Сабираны, исмаһам, ошо шатлыҡтан мәхрүм иткеһе килде. Сәмләнеп, хәҙер үк баҡсаһын тәрбиәләргә сығырға булды. Яҙ көнө сәскәләр ултыртыуын ултыртты ла, шунан алып ҡарағаны юҡ. Үлергә йөрөгәндә гөл-сәскә ҡайғыһымы? Эскүлдәген дә сисмәй, тышҡа сығырға итте. Көнө-төнө хәрәкәт итмәй ятҡас, аяҡтары ойоп бөткән, атлап китә алмай бер килке торҙо. Аяҡтарын ыуалап өйҙөң бер мөйөшөнән икенсеһенә атланы. Баҡсаһында эшләгәнендә Зифа әбейгә нисектер моңһоу булып китте. Ул үләм дә үләм тип өйөндә бикләнеп ятҡан була, ә тышта донъя ҡайнаған! Хатта, ана, уның ишек алдында гөл-сәскәләр ҡарауһыҙ булһа ла ҡый үләндәренә бирешмәй шаулап үҫә. Ә Сабира үлмәҫкә тыуғандай һаман кейәүгә сығам тип ҡаңғыра. Уф, шул Сабира! – тип йән дошманын иҫләгәс, төкөрөп тә алды. Асыуынан бер көндә баҡсаһын рәткә килтерҙе. Элеккесә балҡып тора. Быйыл да ул Иң яҡшы баҡса номинацияһын алыуына тамсы ла шиге юҡ. – Китсе. Көнсөллөк тә йәшәтә икән, - тип Зифа әбей йоҡлар алдынан йылмайып үткән көнөн иҫенә төшөрҙө.",Заһиҙә МУСИНА,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Юмор,4624,https://henek.info/articles/shulay-a-bula/2025-11-06/za-i-musina-4456123,2025-11-06T23:55:00+00:00
"Баҡтиһәң, миллионға яҡын ""подпищигы"" булған блогер пластик операциянан экономияларға ҡарар итә һәм ғәҙәти ҡала поликлиникаһына тюнингҡа бара. Унда уның танышы хирург эшләгән булған. Улар шыпыртын ғына операция яһарға ҡарар итә. Матурлығы өсөн блогерка 200 доллар түләй һәм яңы имсәктәр менән алты йыл бәхетле йөрөгән. Яңыраҡ кроссфит буйынса күнекмәлә Алина күкрәгендә уңайһыҙлыҡ тойған һәм шапылдауҙы ишетә. Ул шунда уҡ ""частный"" клиникаға барған - табиптар, йыртылып бөткән импланттарҙы күреп, шаҡ ҡатҡан һәм был осраҡты бик һирәк тип атаған. Ғәҙәттә түштәге силикон йомросаҡтар яйлап сатнай икән. Алинаға күкрәген эшләгән хирург бер йыл инде дауаханала эшләмәй. ГКБ-ла операция тураһында бер нәмә лә белмәйҙәр, документтар ҙа, башҡа дәлилдәр ҙә юҡ. Грудь - бомба",Шок! Өфөлә блогерканың имсәге шартлаған!,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,765,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-17/shok-f-l-blogerkany-ims-ge-shartla-an-4540577,2026-01-17T15:00:00+00:00
"Ишембай районының Яңы Әптек ауылында яңы амбулатория файҙаланыуға тапшырылды. Учреждение Оҙайлы һәм әүҙем тормош милли проекты (национальный проект Продолжительная и активная жизнь) буйынса төҙөлгән, тип хәбәр иттеләр төбәктең һаулыҡ һаҡлау министрлығынан. Амбулатория заманса медицина ҡорамалдары һәм мебель менән йыһазландырылған. Ул Яңы Әптек, Һайран, Арлар, Биксән, Кесе Мәҡсүт, Әптек һәм башҡа ауылдарҙа йәшәгән халыҡты хеҙмәтләндерәсәк. Ғөмүмән, ике меңдән ашыу кешене. – Табип амбулаторияһын асыу — медицина хеҙмәткәрҙәре өсөн дә, бөтә урындағы халыҡ өсөн дә мөһим ваҡиға, сөнки ул медицина ярҙамы күрһәтеүҙең уңайлылығын арттыра, – тип билдәләне табип-терапевт Әлфиә Ноғоманова. Оҙайлы һәм әүҙем тормош милли проектының төп маҡсаты — граждандарҙың ғүмерен оҙайтыуҙа яңы күрһәткестәренә өлгәшеү. 2030 йылға көтөлгән ғүмер оҙайлығын 78 йәшкә тиклем, ә 2036 йылға 81 йәшкә тиклем арттырыу планлаштырыла. Милли проект ярҙамында медицина учреждениелары яңыртыла, реабилитация системаһы камиллаштырыла, милли тикшеренеү үҙәктәре селтәре үҫешә, һаулыҡ һаҡлауҙы һанлаштырыу буйынса эш алып барыла. Яңыртылған милли проекттар РФ Президенты Владимир Путин ҡарары буйынса 2025 йылдан тормошҡа ашырыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ишембай районында яңы амбулатория асылды,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0],6,Милли проекттар,1307,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2025-12-18/ishembay-rayonynda-ya-y-ambulatoriya-asyldy-4512403,2025-12-18T08:30:00+00:00
"Уның авторы - Ҡазан ҡалаһындағы В. И. Ленин исемендәге мәҙәниәт-ял комплексы рәссамы, скульптор Хәлит Миңлеғәлиев. Атайым Ҡазан ҡалаһында концерт менән сығыш яһағанда, мәҙәниәт һарайының рәссамы менән танышып-һөйләшеп китә һәм уға: Хәлит, был донъянан китеп барһам, миңә лә берәй бюст эшләрһең - тип шаярта. Рәссам оҙаҡ уйлап тормай, атайым иҫән сағында уҡ ул бюсты эшләп ҡуя. Әммә атайыма бюсты фотонан ғына күрергә насип булды. Бына, ниһайәт, быйылдан билдәләнә башлаясаҡ профессиональ байрамыбыҙ - Артист көнө алдынан ғәзиз кешемдең һыны уның туған театрына ҡайтты, - ти Башҡортостандың халыҡ артисы Азамат Ғафаров. Шулай уҡ Азамат Фидан улы әлеге мәлдә Дүртөйлө ҡалаһы мәҙәниәт һарайына Фидан Ғафаровтың исемен биреү буйынса һөйләшеүҙәр барыуы хаҡында ла белдергән. Республиканың төп милли театрына 60 йыл ғүмерен бағышлаған сәхнә легендаһы, миллионлаған тамашасының яратҡан актёры, популяр йырсы, Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фидан Ғафаровтың бюсын театр музейында күрергә була. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Фидан Ғафаровтың бюсы ҡайтты,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,1401,https://yanshishma.com/articles/yanyliktar/2026-01-18/fidan-afarovty-byusy-aytty-4541048,2026-01-18T16:00:00+00:00
"Аметхан Султан Совет берлегенең ике тапкыр каһарманы Жуковскийдагы Очу-сынау институты очучы-сынаучысы Аметхан Султан беренче космонавтларның күнегүләрен үткәргән. Ул Юрий Гагарин, Герман Титов, Владимир Комаров, Борис Егоров, Константин Феоктистов, Алексей Леоновкебек 20-гә якын космонавтны галәмгә очышларга әзерләгән. Үзенең очкычында аларны төрле сынаулардан уздырган, очкычта мөмкин кадәр югарыга күтәрелеп, аска төшеп алар өчен галәм шартлары тудырган. Бу хакта Андрей Симонов""День Победы. Крымские татары. Аметхан Султан"" фильмында да сөйли. ""60 нчы елларда Аметхан беренче очышларда катнаша, космонавтларны әзерли, алар белән таныш була. Кинохроника архивында ул Юрий Гагарин белән бергә булган кадрлар да бар. Дөньяның беренче космонавты 1 май көне очучы-сынаучыларны котлау өчен Жуковский шәһәренә килә, Аметхан шунда яшәгән була. Аларның авыр хезмәте булмаса, аның да очышы була алмаячыгын ул яхшы аңлый"", диелә бу документальфильмда. Аметхан Султан (сулдан бишенче) космонавтлар белән, Владимир Беляев һәм Алексей Леонов арасындаАметхан Султан 1964 елда Владимир Комаров(командир), Борис Егоров(галим, табиб), Константин Феоктистов(галим, инженер) ""Восход-1"" корабында беренче тапкыр галәмгә очкан гыйльми экспедиция космонавтларын да әзерләгән, диде Азатлыкка озак еллар Кырымдагы Аметхан Султан музее итәкчесе булган Мустафа Мустафаев. Аның сүзләренчә, Аметхан Султан авиаконструктор Сергей Королёвчакыруы белән космонавтларны галәмнән төшерү аппаратларын сынаучы буларак беренче програмнарда катнашып зур өлеш керткән. — нчы елларда Королёв Кырымда Кефе (Феодосия) янындагы Приморское бистәсенең Чауда борынында урнашкан хәрби полигонда космонавтларны галәмнән төшерү аппаратларын сынауларын башларга ыена, ләкин мондый яңа эшнең нәтиәсе нинди булачагына шикләнеп тора. Озак уйланулардан соң ул бу сынауларны үткерү өчен Жуковскийдан махсус Аметханны чакырта. ""Мин синең хакта бик куп ишеттем. Бездә мондый сигез аппарат бар, син һичьюгы биш аппаратны исән-имин очкычтан төшерә алсаң, мин сиңа бурычлы булам"", дигән. Аметхан Султан 1964 елның 13 апрелендә АН-12 очкычында сигез аппаратны да полигонга уңышлы төшерә. Королёв шатлыгыннан кулында булган сәгәтен салып Аметханга бүләк итә. Мустафа МустафаевМустафа Мустафаев әйтүенчә, Аметхан Султан һәм очучы-сынаучы Сергей Анохингаләм програмында төрле тикшерү һәм күнегүләрдә катнашкан, барлык инструкцияләрне үтәгән беренче очучылар була. Аларның икесен дә галәмгә очуга әзерлиләр, ләкин Анохин казага очрап бер күзсез кала, Аметхан исә татар булуы сәбәпле галәмгә очу програмыннан читләтелә. Моңа карамастан, аның әзерлек вакытында туплаган бай тәжрибәсен башка космонавтларны әзерләүдә кулланалар, аны башкалар өчен эшләтәләр. Бу кеше яңа очкычларны, төрле аппаратларны, канатлы ракеталарны сынауда беркем эшли алмаганны эшли. Ул уникаль очучы була. Кешенең галәмгә беренче очышында татарның да өлеше булган, тик бу өлеш күләгәдә кала бирә, диде Мустафа әфәнде.1971 елда чираттагы очкычны сынау вакытында Аметхан Султан командасы белән фаигале һәлак була. Аметхан Султан Мәскәүнең Новодевичье зиратында ирләнгән. Аның каберенә куелган кабер сынының авторы татар сынчысы Садри Ахун. Заманында ул Татарстан рәссамнәр берлеге рәисе булган. Авиация маршалы А. Е. Голованов: — Телдә дастан булган очучы, кырымтатары һәлак булды. Ватанында, Алупкада аңа һәйкәл куелган. Беренче каһарман йолдызын аңа авырлык белән бирделәр, икенчесен дә шулай бирделәр. Ул үткәргән сынауларның һәрберсе өчен Галлай кебекләр каһарман исемен алганнар. Ә аңа бирмәделәр. Минем уйлавымча, мондый икенче очучы бездә юк иде. Хәтта Покрышкин да аның белән тиңләшә алмас. Танылган конструктор, Совет берлеге каһарманы Владимир Илюшинның Аметхан Султан еназасында чыгышыннан: — Минем дустым Амет һәлак булды. Ул ике тапкыр Совет берлеге каһарманы. Белегез, чынында ул дүрт тапкыр каһарман. Әмма аңа бу исемне бирмәделәр, Аметхан – Дәүләт премиясе лауреаты. Кызганычка каршы, аңа ул лаеклы булган исемнәрне бирмәделәр. Башка мондый очучыны мин белмим. Аметхан Султанның Совет берлеге каһарманы таныклыгыГенерал-майор Юрий Михайленко (Киев): — Аметхан – Кырымны азат итү каһарманы, Кырым күгендә ул 6 очкычны бәреп төшерде. Ул вермахтының планнарын ачкан мөһим документлары булган полковник самолетын утыртты. Моның өчен генә дә каһарман исемен бирәләр. Ул шулкадәр батырлык кылган, аларның һәркайсы өчен каһарман исеме бирелер иде, һәм чынлап та ул каһарманнарның каһарманы. Мәңгелек хәтер һәм дан каһарман Аметхан Султанга! Совет берлеге каһраманнары клубы рәисе (Жуковский шәһәре), Русия каһарманы Г. Ирейкинискә ала: — Бу очышлар, аеруча мөһим ракетаның уңышлы сынаулары өчен танылган очучылар Анохин һәм Павлов Совет берлеге каһарманы исеменә лаек булдылар. Аметхан Султан, конструкторлар фикеренчә, өченче тапкыр каһарман булырга тиеш иде. Аны тәкъдим иттеләр, тик, кызганычка каршы, ул вакытта кырымтатарлар ихтирамда түгел иде. Аметхан Султанга милләтен алыштырырга тәкъдим итәләр, әмма ул риза булмый. 25 ел сынаучы булып эшләгәндә ул, һичшиксез, өченче каһарман йолдызына лаек булды. Аның милләте моңа тискәре йогынты ясадымы? Минем уйлавымча, ясады. Туган урыны Алупкада Аметхан Султан һәйкәлеКырымда галәмне өйрәнүче корылмаларКырымда галәмне һәм иярченнәрне күзәтеп торган элек-электән төзелгән берничә станция хәзер дә эшли. Акмәчет-Саки юлындагы Школьное бистәсендә 70 нче елларда луноходларны сынау өчен айда булган кратерларны тасвирлаган полигон төзелде.80 нче елларда Джанкой шәһре янында ""Буран"" галәм кораблары өчен очу-төшү юлы төзелгән иде. Кизләү янында ерак космик элемтә үзәге, Мирное бистәсендә дөньядагы иң зур 4 мең кв. м. антенналы галәм күзәтү станциясе эшли. 1960 елда Бакчасарай янындагы Научный бистәсендә Кырым гыйльми обсерваториясе төзелде. Аның 22 метр диаметрлы телескопы Калифорниядәгедән кала Европада иң зур телескоп санала. Шулай ук Симеиз бистәсендә обсерватория эшли. 1959 елда ""Луна-3"" галәм аппараты белән шул обсерваториядән идәрә иткәннәр. 2014 елдан соң бу корылмалар хәрби максатларда кулланыла башлаган дип хәбәр ителә. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Гагаринны галәмгә әзерләгән татар каһарманы Аметхан Султан,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0],6,Ҡырым,6250,https://www.azatliq.org/a/31199238.html,2021-04-12T11:00:57+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУкраина мөслимәләр лигасының яңа рәисе итеп 25 яшьлек Айшә Иса сайланды. Тумышы белән Донецкидан, әнисе ягыннан татар, Русиядә шактый татар туганнары бар. Айшә белән Украинадагы мөслимәләр тормышы, сугыш вакытында лиганың эшчәнлеге, татар-башкортлар белән элемтәләре турында сөйләштек. Айшә Исага 25 яшь кенә булса да инде Украинаның күп кенә шәһәрләрендә яшәргә, мөселманнарга ярдәм итү эшләрендә катнашырга өлгергән. 6 гыйнварда аны Украина мөслимәләр лигасының рәисе итеп сайлап кую да шул сәбәпле булгандыр дип саный ул. Аңа кадәр әлеге вазифаны кырымтатар Нияра Мамутоваитәкләде. Иса тумышы белән Донецкидан, әнисе ягыннан барлык туганнары татарлар, алар Идел буенда яши. Азатлык бу хакта Айшәнең әнисе Тәнзиләханым беләнсөйләшкәниде. Гаилә хәзерге вакытта Одессада яши. 2014 елны каршылыклар башлангач, алар Донецкидан Запорожьега күченеп китә. Айшә мәктәпне шунда тәмамлый. Аннары Запорожье университетында тарих факультетында белем ала. Русия Запорожьега кергәч Череповцы шәһәренә күчәргә карар итәләр. Ләкин гаилә монда да озакка кала алмый, Айшәнең әтисен Одессага мәчетне киңәйтергә юллыйлар. Русия Украинага каршы сугыш башлагач, күп кенә мөселманнар илдән китсә дә, алар Украинада калырга була. ""Мин инде 14 яшьтән үк мөселман әмгыятенә бәйле эшләрдә катнашып киләм. 16 яшьтән мәчеттә балаларны укытам. Өч ел элек университетны тәмамладым, аннары сугыш башланды. Без сугышка кадәр балаларга Коръән, гарәп телен укыттык, шәһәр тормышында катнаштык. Муниципаль сайлауларда да актив булдык. Ул вакытта лиганың итәкчесе Нияра Мамутова иде. Быел инде мине сайлап куйдылар"", ди ул. Айшә сөйләвенчә, лига үзе инде 30 елдан артык эшләп килә, ләкин ул аерым оешма булып теркәлмәгән булган. ""Озак еллар лига Бөтенукраин мөселманнар оешмасының бер бүлеге булып торды. 2018 елны теркәлү узып, мөслимәләр аерым эшли башлады. Шулай да без Бөтенукраин мөселманнар конгрессы белән тыгыз элемтәдә хәрәкәт итәбез. Киевта Ислам мәдәни үзәге бинасында утырабыз. Аның итәкчесе кырымтатар Мурат Сулейманов. Мөслимәләр лигасының башкарма комитеты тугыз кешедән тора. Нәкъ алар киләчәк эшчәнлекнең юнәлешен билгели. Украинада 200 ләп активистыбыз бар. Болай күп мөслимәләр белән эшлибез. Арабызда Башкортстан мөслимәләре дә бар. Одессада татарлар да бик күп. Бөтенесен белеп тә бетермибез, чөнки безнең оешма белән элемтәдә тормаучылар да бар. Мөселман украиннары интеграциясе белән шөгыльләнәбез. Белем бирү, һуманитар, рухи, психологик өлкәдә ярдәм күрсәтәбез. Сугыш башлангач эш юнәлешебез үзгәрде. Запорожьеда булганда сугыш барган төбәкләрдән күченүчеләргә ярдәм күрсәтә, аерым алганда ашарга әзерли идек. Аннары ярты елдан соң без инде Одессага күчтек. Мәчет каршында мохталарга төшке ашлар әзерли башладык. Күпбалалы гаиләләргә дә булышабыз. Исемлекләр булдырдык. Одессада сугышка кадәр дә мөселманнар актив эш алып барды. Сугыш башлангач күп мөселман гаиләләре Украинадан китте, алар хәзер дә дистанцион рәвештә безнең белән элемтәдә тора, әмма безнең урыннарда булышучыларга ихтыя артты. Ә алар аз. Кахов электр станциясешартлагач, анда бик күп кирәк-яраклар ташыдык. Аның нинди зур һәлакәт булуын беләсез инде. Волонтерлар эшенә әлеп ителдек. Сугыш шартларында балаларга да күбрәк чаралар уздырырга тырышабыз. әен лагерьлар оештырабыз. Украинада ислам үзәкләрендә дәресләр уза. Коръән, гарәп теле, пәйгамбәрләр тарихы дәресләре була, балаларны музейларга, кинотеатрларга алып барабыз. Мисал өчен, Одессада даими сирена тавышлары, балалар боекмасын, курыкмасын өчен күңел ачу чараларына күп игътибар бирәбез. Менә хәзер Рамазанга әзерлек максатыннан әти-әниләренә, туганнарына открыткалар ясау өчен мастер-класс оештырачакбыз. әй көнне лагерьлар уза, быел Одессада берсен утка тоттылар. Балалар курыкты, оныттыру өчен батутларга сикерергә алып бардык"", ди Иса. Одессада мөселман балаларына гомум белем бирү мәктәбе ачу планлаштырылган булган, әмма сугыш сәбәпле ремонт эше туктап калган. ""Сугыш. Акча башкага кирәк. Киевта мондый мәктәп бар. ""Безнең киләчәк"" дип аталган гимназия. Анда белем алучылар арасында мөселман булмаганнар да бар. Шунда ук гарәп теле дә укытыла, әхлакны да өйрәтәләр. Мондый мәктәп Харьков шәһәрендә дә бар иде. Сугыш сәбәпле аны яптылар. Ислам мәдәният үзәге дә сәдака акчасына эшли. Партнерлар да булыша. Үзебез дә акчалар ыябыз. Элек чит ил студентлары да нык булыша иде, алар инде хәзер кайтып китте"", ди Айшә. Аның әйтүенчә, Украинада мөслимәләр бердәм. Русия Кырымны басып алганчы андагы мөслимәләр белән бергә эш алып барганнар. ""Хәзер инде хәлләрне белешүдән узмый, бөтен элемтә өзелде, чөнки эшләребезне бергә дәвам итү мөмкин түгел, бу аларга зыян салачак. Моны барыбыз да яхшы аңлый"", ди ул. Украина мөслимәләр лигасы БМОның качаклар эшләре агентлыгы белән хезмәттәшлек итүче оешмалар белән дә эшли. ""Мисал өчен, ""10 апрель"" дигән оешма бар. Төрле сәбәпләр белән документсыз калганнарга ярдәм итәбез. Үзегез аңлыйсыз, мөселманнар арасында төрле хәлдә калганнар бар. Татарстан һәм Башкортстаннан килүче мөселманнарны да беләбез. Сәяси сыену сораучылар да бар. Үзләрен чит кешеләр кебек тоймасын өчен тырышабыз. Кайбер мөслимәләр дә авырлыкларга очрый. Без нәкъ аларга ярдәм итү өчен оешкан бит. Кайберләренең ирләре сугышта. Шатландырганы шул: монда яулыклы мөслимәләр үзләренә эш таба ала. Украинада яулыклы мөслимәләргә караш яхшы. Үзем дә төрле дәрәәдәге очрашуларда катнашам, һич кенә яулык аркасында кимсенгәнем, эзәрлекләнгәнем булмады. Киресенчә, елны документларга фотога төшүда проблемнар чыккан иде, без имзалар ыеп тиешле урынга тапшырдык һәм безгә бөтен документларга фотога яулыктан төшәргә рөхсәт иттеләр. Әле менә кичә кич Киевтан кайтканда да бер ирле-хатынлы гаилә елмаеп: ""Сез украинча беләсезме? "" дип сорадылар. Мин ""әйе"" дип авап биргәч, ""Сез бик матурсыз"" дип сөйләшеп киттеләр. "", ди Айшә Иса. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Айшә Иса: ""Сугыш сәбәпле Украина мөслимәләр лигасының эшчәнлеге үзгәрде""",['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0 0],6,Әңгәмә,5908,https://www.azatliq.org/a/aysha-isa-ukraina-moslimeler-ligasi/32791934.html,2024-01-30T00:00:00+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАлар Русиянең 18 төбәгеннән. Иң күбе Вологда өлкәсе белән Краснодар төбәгеннән — өчәр кеше. Шулай ук Ростов белән Алтай өлкәсе һәм Башкортстаннан икешәр кеше үлгән. Курски өлкәсенә Украина кораллы көчләре үтеп кергәннән бирле, төбәктә мәбүри хәрби хезмәткә алынган кимендә 25 солдат һәлак булган. Моны социаль челтәрләдә чыккан некрологларны һәм медиадагы хәбәрләрне өйрәнеп, ""Вёрстка"" басмасыисәпләп чыгарган. Хәбәрләрдән күренгәнчә, бу ""срочник""лар 2024 елның август-сентябрендә үк үлгән, әмма күбесенең үлеме турында соңгы айларда гына билгеле булган. ""Аерым алганда, декабрь башында социаль челтәрләрдә һәлак булган 13 срочникның исемнәре белән видео тарала башлады, аларның 10 сының исеме моңарчы медиада хәбәр ителмәгән иде"", дип яза басма. ""Вёрстка"" аларның кем булуын тикшергән һәм аларга багышланган некрологларны тапкан. Кирилл Мезенцев, Тимур Мөхәммәтов, Владимир Сегой, Евгений Сергиенко, Анзор Ципинов, Илья Тихобаев, Дмитрий Багров, Максим Холмовка, Сергей Зинченкоһәм Данил Пичугинтурында сүз бара. Аларга 18-23 яшь булган. Шулай ук декабрьдә 19 яшьлек Андрей Фимичевның үлеме турында хәбәр ителгән. ""Аны дүрт ай буе эзләгәннәр, танып-беленмәгәннәр арасында булган. 2024 елның 30 декабрендә ирләгәннәр"", диеләбер хәбәрдә. Мәбүри хезмәткә алынып, Курски өлкәсендә һәлак булган солдатларның уртача яше 20 яшь, дип исәпләп чыгарган басма. Алар Русиянең 18 төбәгеннән. Иң күбе Вологда өлкәсе белән Краснодар төбәгеннән — өчәр кеше. Шулай ук Ростов белән Алтай өлкәсе һәм Башкортстаннан икешәр кеше үлгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Медиа: Курски өлкәсенә Украина хәрбиләре үтеп кергәннән соң Русиянең кимендә 25 срочнигы һәлак булган,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1674,https://www.azatliq.org/a/media-kurski-olkasena-ukraina-harbilare-utep-kergannan-song-rusiyaneng-kimenda-25-srochnigi-halak-bulgan/33321459.html,2025-02-20T12:27:35+03:00
"Бындай моңло йырҙы бер ҡасан да ишеткәне булмаһа ла ҡушылып йырланы. Һүҙҙәрен дә белмәһә лә ҡушылып йырланы. Йырлағанына үҙе аптыраны - тауышы матур булған икән. Үҙе лә белмәй йөрөгән. Ә ҡушылып йырламай булдыра алмай, сөнки был ят йырға, уның берсә күктән, берсә әллә ниндәй томан араһынан ишетелгән зарлы көйөнә эйәреп моңланмау мөмкин түгел ине. Эй йырланылар, эй йырлаштылар. Онотолоп ҡуймаһын, иҫемдә ҡалһын, гел йырлап йөрөрмөн, тип, яңы йыр отоп алғанына ҡыуана - ҡыуана йырланы. Шул йырҙы иртәнсәктән алып иҫенә төшөрә алмай Фәйрүзә. Ҡолаҡ төбөндә сыңлап тора, көйләйем, тиһә - көйгә эйәрә алмай. Сәскәгә ҡунған бынау матур биҙәкле күбәләк, тиерһең. . Ойоп ҡына торған кеүек, ә ынтылам, һонолам, тип уйлап та өлгөрмәйһең, осоп китә лә бара. Кәйелеп - кәйелеп оса - оса ла, ул сәскәгә, быныһына ҡунғандай булып ымһындыра һәм ҡапыл юғала. - Кем менән йырлаштығыҙ һуң, кемгә ҡушылып йырланың? , - тип һораһалар ҙа әйтә алмаҫ ине. Ә шундай итеп йырлашты бит улар! Икәүһе. Таңға тиклем. Фәйрүзә уянып киткәнсә. Бәлки, таңға тиклем түгелдер ҙә. Иҫеп үткән ел кеүек кенә төштәр ҙә була тиҙәр бит. Иҫенә төшөрә алмаҫ микән ни? Үҙәктәрҙе өҙөрлөк моңло йыр ине. Фәйрүзә баҡсаһындағы аллы - гөллө сәскәләренең береһендә лә теге матур күбәләкте тапманы. Осоп киттеләр икеһе лә - төштәге йыр ҙа, йәнле гөл дә. - Был әҫәрен мәшһүр композитор иң тәүҙә төшөндә ишеткән, шунан өнөндә үлемһеҙ соната ижад иткән, - тигән булалар. Имеш. Әкиәт. Әллә ниндәй соната түгел, бер яп-ябай йырҙы иҫкә төшөрөп булмай әле бында. Иртәнге томан кеүек ине был йыр - эсендә йөрөйһөң, ҡосаҡлап, күкрәгеңә ҡыҫып булмай. Үтә лә таныш, ябай ғына һүҙҙәр ине. Төрлөсә әйтеп ҡарай, таба алмай. Өйтерһең, өйөрө менән яр ситендә генә үҫкән ылымыҡ үлән араһына һыйынған селбәрә балыҡтар - хәҙер һоҫоп ҡына алам ҡуш ус тултырып, тип ынтылаһың, ә улар күҙ асып йомғансы юҡ булалар. Һыу ҙа сайпылмай, күрән төбө лә һелкенмәй хатта. Ә күпме торалар ине бәләкәй саҡта һағалап. Төбө ташлы һай урман йылғаһының һыуыҡ һыуында аяҡтарын сәңкетеп. Өйгә инеп барған Фәйрүзә ап-асыҡ итеп ҡолаҡ төбөндә генә әйтелгән был һүҙҙәрҙе ишетеп, тигеҙ ерҙә һөрөнөп китте. Әллә ҡасан уҡ, ҡырҡ йылдан ашыу, Себергә эшкә китеп, шунда юғалған Зөбәйер класташын ниңә саҡырҙы әле Фәйрүзә? Бәй! Бәй - бәй! Кеше ышанмаҫ хәбәрҙе, ысын булһа ла, һөйләмә, тигәндәре ошолай буламы икән әллә? Эйе, Зөбәйерҙең тауышы ине был. Йөҙ тауыш араһынан таныр ине Фәйрүзә. Зөбәйер шыбырланы ҡолағына. Зөбәйергә ҡушылып йырлаған, тимәк, Фәйрүзә. Ихата эсенә ҡараған тәҙрә алдындағы эскәмйәгә ултырҙы ла уйға китте Фәйрүзә. Эскәмйәләге ҡорама түшәк кеүек төрлө-төрлө, өҙөк-өҙөк ине уйҙары. Нимә генә иҫенә төшһә лә, бөтә хәтирәһе Зөбәйергә барып тоташа. Беренсе синыфҡа уҡырға барғанда, тәүге уҡтыусылары Зөһрә Рәхмәтовна: - Йәгеҙ әле, балалар, кем ниндәй йыр белә, миңә йырлап күрһәтегеҙ әле, йәме. Мин тауыштарығыҙҙы ишетәйем, - тигәйне, Фәйрүзә: - Рәхмәт әйт өләсәйеңә. Мин барып олатайыңдың яҙған шиғырҙарын яҙып алырмын әле, йәме? Исеме кем өләсәйеңдең? Бәләкәй саҡтан белә ине бит был һүҙҙәрҙе Фәйрүзә. Ҡарасы, бөтөнләй хәтеренән сыҡҡан. булған. Өләсәһе таҡмаҡ итеп әйтеп, уны бейетә торғайны. Ә класташы Зөбәйер ниңәлер бер ҙә онотманы. Уңайы сыҡҡан һайын ""Бер ҡайтырмын, үлмәһәм, ""- ти торғайны. Уның был һүҙҙәренә өйрәнеп бөттөләр, ысынға алмайҙар ине. Ә Фәйрүзә, ете йәшлек ҡыҙыҡай, нимә тураһында йырлап - бейеп торғанын үҙе белдеме икән әле. Ә бөгөн аҙағына тиклем йырланылар. ""Гирман эснәрәте"" тураһында түгел, башҡа ине һүҙҙәре. Тик онотто Фәйрүзә. - Көт, тимәйем, класташ, барыбер көтмәҫһең. Һылыуҙарҙы, аҡыллыларҙы беҙҙә сит ҡыйғырҙар тибә бит ул. Ну, мин ҡайтырмын, үлмәһәм, - тигәйне Зөбәйер армияға киткәнендә лә, Себергә киткәнендә лә. Яратты, тип үк әйтерлек булмаһа ла. Зөбәйерҙе бергә уҡыған саҡтан яҡын күрҙе. Ул дәрескә килә алмаған көндәрҙең бер ҡыҙығы ла булмай ине. Шул иҫендә ныҡ ҡалды - Зөбәйерҙе юҡһына, һағына ине. Үҙеңдең һүҙеңде ваҡыты үтмәҫ элек әйтеп ҡал икән. Әйткән булһа, бәлки, былай булмаҫ та ине, ҡайҙан беләһең. Әйтерһең, араларында ниндәйҙер үтеп сыға алмаҫлыҡ кәртә торған. Зөбәйер белгәндер, күрәһең, ә Фәйрүзә быны аҙаҡ аңланы. Өләсәһенә эйәреп, уның әхирәт әбейҙәренә бара торғайны Фәйрүзә бәләкәй саҡта. Ҡайһы саҡтарҙа ғына: - Ғилминур насарайған. Зөбәйерҙе ебәргән, килһен әле, тигән. Ҡасан да булһа бер һөйләшеп алырға кәрәк бит үлмәҫ борон. Барайым, хәлен беләйем. Әйҙә, бараһыңмы? Фәйрүзә менән Зөбәйер урамда, сирәмдә ултырҙылар. Инде һигеҙенсегә күскән йәй ине. Танау аҫтары еҫ тоя башлаған үҫмерҙәр нимә тураһында һөйләшергә белмәне. Зөбәйер ҡараһа, Фәйрүзәнең сикәһенә ут ҡаба, Фәйрүзә Зөбәйергә ҡарап өлгөрмәй, ул башын ситкә бора. Шулай ҙа уның теле сиселде. - Һин һаман өләсәйеңдән ҡалмайһың икән. Ә минең өләсәй ауырый ул, оҙаҡ итеп һөйләшә алмай. Тауышы ла саҡ - саҡ ҡына сыға. Һинең өләсәйең менән улар йәш саҡта иң яҡын әхирәт булғандар. Барып алып кил Бәхетте, мин уны ғәйепһеҙгә күп рәнйеттем, Ғилминур саҡырта, тип әйт, тигәс, барҙым. Бармаҫҡа ла магу инем, һорауыма яуап бирһәң, барам, тигәйнем, яуап биргәс, барып әйттем Бәхет инәйгә. Һөйләтеп алдым барыбер. Һиңә бер һөйләрмен әле, үлмәһәм. Яйлап ҡына атлап ҡайтты Бәхетьямал өләсәһе. Яҙып ябынған яулығының бер осо менән күҙҙәрен һөртө - һөртә атланы. Шунда һөйләне өләсәһе. Фәйрүзәнең әсәһе Ишбикә менән Зөбәйерҙең атаһы Ҡасим бер - береһен бик яратҡандар, тик Ғилминур теше - тырнағы менән ҡаршы торған. Һуғыштан иҫән ҡайтҡан Ғаззалиһын ғүмер буйы ""Бәхтей"" әхирәтенән ҡыҙғанып, ғүмер буйы нахаҡ ғәйеп тағып йәшәгән икән Ғилминур. - Бәхтей ҡыҙын килен итәсәгем юҡ! - тигән. Йәше үтеңкерәп булһа ла, кейәүгә сыҡҡан Ишбикә, тик йәшәп китә алмағандар. Ире икенсе ҡатынға сығып киткән. Ғилминур тағы хәбәр таратҡан: Үҙенсә хаҡлы булған микән әллә Ғилминур? Фәйрүзә лә һуң сыҡты тормошҡа, уны ла бер бала менән ире ташланы. Олатаһының бер шиғыры ҡапыл иҫенә килде: Фәйрүзә урынынан торҙо. Арыуы һаман бөтмәгән икән әле - кисә аят уҡытҡайны әруахтарына. Әсәһе киткән көн ине кисә. Кеше күп булды. Рафил хажи бөтәһенең дә исемен әйтергә ҡуша - шуныһы һәйбәт. Йәнеңә рәхәт булып ҡала бит аят мәжлестәренән һуң. Быға тиклем бер ҙә әйткәне булмағайны, кисә ""Ҡасим улы Зөбәйер"" тип айырым атап әйтеп уҡытты. Шуға йыры менән килеп кергәндер Зөбәйер Фәйрүзәнең төшөнә. Икәүләп йырлаштылар. Үҙе күренмәһә лә, Зөбәйер ине йырлаусы. Уның тауышын йөҙ араһынан таныр ине Фәйрүзә. Һүҙҙәрен генә онотто. Сәскәлә леберҙәп торған күбәләк тағы осоп китмәһен, тигәндәй, һаҡ ҡына көйләне: - Бер ҡайтырмын, үлмәһәм, Һөйөүҙән төңөлмәһәм. Мөхәббәт һағыштарынан Урталай өҙөлмәһәм. Күҙ йәштәре аша сикһеҙ һөйөү менән баҡты улына, Зөбәйеренә, Фәйрүзә. Зөбәйер тип ҡуштырғайны исемде. Шөкөр-әлхәм, тәүфиҡлы егет. Ғаиләле, уҡыуы ла бар, эше лә. Килене өсөнсөгә ауырлы. Кешенең үҙе генә әйтә торған бер хәбәре була бит. Зөбәйер улы ла уңайы сыҡҡан һайын: - Үҙем яңғыҙ үҫтем, ейәндәрең күп буласаҡ, әсәй, - тиергә ярата. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",ҺАҒЫШТАРҘАН ӨҘӨЛМӘҺӘМ. (хикәйә) Таңһылыу Вәлиева-Ҡарасурина,"['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 1 1],7,Әҙәбиәт,6942,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-09-26/a-yshtar-an-lm-m-hik-y-ta-ylyu-v-lieva-arasurina-4404086,2025-09-26T16:51:00+00:00
"Әби. Тукай – ул, балам, татар халкының танылган шагыйре, татарның бөек улы. Син улым инде йокларга әзерлән, әнә караңгы да төшеп килә. Ә мин капкаларны бикләп керим. (чыга)Малай. Тукай, Тукай. Әтинең китап киштәсендә аның китаплары бар микән? (киштәдән китаплар карый). Габдулла Тукай. Шүрәле, Кәә белән Сарык, Бишек ырлары, Шигырьләр. Чыннан да, Тукай абый бик күп язган икән. (Шүрәле әкиятен укый башлый һәм йоклап китә)Шүрәле. Әнә, ул да минем турыда китап укый башлаган. Инде Тукайга 139 яшь тулса да, әсәрләре һаман халык арасында яши! Былтыр(карана-карана чыга). Кызлар, үзегез генә монда нишләп йөрисез? Шүрәле фәлән килеп чыгып куркытмасын тагы?3 кыз. Шүрәле? ! И былтыр, син һаман да Шүрәлегә ышанасың мени? Кызлар, ә сез ышанасызмы? (кызлар көләләр). Шүрәле. Иһи-һи, кызлар! Ничек матур ырлыйсыз! Әйдәгез бераз кети-кети уйнап алабыз. (Кызлар куркып качалар). Кыз-ла-а-а-ар, сез кая киттегез? Былтыр. Я, ярый, яхшы тыңлап тор: әнә шунда бар ич озын һәм бик юан бер бүрәнә. Мин дә көч-ярдәм бирермен, шул агачны бергә-бергә ошбу арбага салыйк. Бүрәнәнең бер очында бар әчелгән ярыгы, шул иреннән нык кына син тот, и урман сарыгы. Шүрәле. Хәзер, хәзер. Әйдә булды, сук берне. (Былтыр балта белән агачка суга)А-а-а! А-а-а! Кулым, кулым кысылды! И егет, бераз кызган мине, коткарчы. Моннан ары үзеңә, улыңа, нәселеңә тимәм. Бик авырта кулларым, дустым, ибәр, зинһар, ибәр. Су анасы. Кем шулкадәр кычкыра? Ни булды? И мескен Шүрәле, сине дә алдадылармы? Менә мине дә төп башына утырттылар бит. Әнә теге авылдагы бер малай минем алтын тарагымны алып качты, шуны эзләп йөрим мин. Син аны күрмәдеңме? Әгәр дә миңа ярдәм итсәң, мин сине азат итәрмен. Әйдә авылга барып киләбез. Кызыклы Шәкерт шигыре. Әйдәле, Акбай! Өйрән син, арт аягың берлә тор; Аума, аума! Туп-туры тор, төз утыр, яхшы утыр! Шәкерт. Ах, үләр маэмай! Тырыш яшьләй, зурайгач айсыз ул: Картаеп каткач буыннар — эш белү уңгайсыз ул! Ана. Улларым, инде дәресләрегезне хәзерләгез(икенче малай дәрес эшләргә утыра). Ә син Айдар улым кыя болай ыенасың? Шәкерт. Әни, әни дим! Мин алтын тарак таптым. Кара, кояшта ничек ялтырый ул. Мин шул чаклы йөгердем, шул чаклы йөгердем, шул хәтле сусадым. Әнием, миңа су бир әле, зинһар! Ана. Балам, син бу таракны каян алдың? Бик шомлы тарак бу, кая әле ераграк яшереп куйыйм. Ә син улым йокларга ят, соң инде, дәресләреңне иртән ясарсың. Шәкерт(йокларга ята). Эллә нишләп йокы килми. (Таракны алып карый башлый). Бигрәк матур тарак(Тәрәзә каккан тавыш ишетелә). Чү, кемдер тәрәзә кага түгелме? Әллә Су анасы тарагын эзләп килгәнме? (Таракны яшерә, үзе юрган белән каплана). Ана. Менә, менә тарагың. Тынычлан, Су анасы, балаларны куркытма. Ә син улым кеше әйберенә бүтән кагылмаска сүз бир, бу бит бик начар гадәт. Шәкерт. Әнием, мин башкача иясез әйберләргә тимәскә сүз бирәм. Абыем  кебек тырышып укырга да сүз бирәм. Әнә ул һаман дәресен карап утыра. (чыгалар) Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Могизалы Тукай иле,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0],5,Мәғариф,2987,https://uchbash.com/articles/natsionalnye-yazyki-i-literatury/2025-12-23/mog-izaly-tukay-ile-4518339,2025-12-23T14:04:00+00:00
"""Валей"" позывнойлы яугир - Күмертауҙан. Ул оҙайлы хәрби хеҙмәт юлын үтеп, Ватанға тоғролоғон бер нисә тапҡыр раҫлай. Ҡаланың 1-се гимназияһын тамамлағандан һуң Күмертау авиация техникумында уҡый. Унан һуң әрме сафтарына алына. Тымыҡ океан флотында хеҙмәт итә. Бер йылдан ул беренсе контрактҡа ҡул ҡуя һәм Төньяҡ Кавказға Каспий флотилияһының 77-се айырым гвардия диңгеҙ пехотаһы бригадаһына хеҙмәт итергә китә. Унда ул десант-штурм ротаһында АГС-17 «Пламя» гранатометсыһы була. Юғары белем алыу теләге менән янған егет контракты тамамланғас, 2010 йылда Ырымбур дәүләт университетында психология факультетында белемен камиллаштыра. Тик хәрби тормош һәр ваҡыт үҙенә тартып торғандай була егетте. Уйлаштырғандан һуң 2020 йылда контракт буйынса Ҡара диңгеҙ флотының 810-сы айырым гвардия диңгеҙ пехотаһы бригадаһында хеҙмәт итә башлай. Махсус хәрби операция башланыуҙың тәүге көндәренән алып уның подразделениеһы яуҙа ҡатнаша. Һуғыш яланы уйын урыны түгел икәнен һәр бер хәрби яҡшы белә. Ҡасан дошман пуляһы килеп эләгерен берәү ҙә күҙаллап тора алмай шул. Пулеметсы булып хеҙмәт иткән ""Валей"" ҙа яуҙа ҡаты яралана. Оҙаҡ ҡына дауаланырға тура килә уға. Аяҡҡа баҫҡас та хәрби бурысын үтәүен дауам итә. Ҡырымдың яр буйы райондарын дошмандың пилотһыҙ осоу аппараттарынан һәм БЭК-тан һаҡлау буйынса ла һаҡта тора ул. Хәрби бурысын намыҫ менән үтәгән яҡташыбыҙ ""Батырлыҡ өсөн"", ""Махсус хәрби операцияла ҡатнашҡан өсөн"", ""Диңгеҙ пехотаһында хеҙмәт иткән өсөн"", ""Кавказда хеҙмәт иткән өсөн"" наградалары менән бүләкләнгән. Бөгөнгө көндә яҡташыбыҙ сержант дәрәжәһендә илебеҙ һағында тора. Өйҙә уны әсәһе, атаһы, өлкән ағаһы, апайы, яратҡан тормош иптәше һәм өс балаһы түҙемһеҙлек менән көтә. Намыҫлы егетебеҙгә артабан да гел именлек юлдаш булыуын, тормош һәм ғаилә күгенең мәңге салт аяҙ тороуын теләйбеҙ. Сығанаҡ: ""Юшатыр"" гәзите.","Ватанаға тоғро ""Валей""",['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,1819,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-07-20/vatana-a-to-ro-valey-4319494,2025-07-20T16:34:00+00:00
"– Юнир, әлбиттә, республикала Буранбай ауылын белмәгән кеше һирәктер, шулай ҙа тыуып үҫкән мөхитең, һине ҙур тормошҡа сығарған ғаиләң, атай-әсәйең менән яҡындан таныштырып үт әле. – Мин Фәриҙә менән Шәмсетдин Һағынбаевтарҙың татыу, матур ғаиләһендә тыуып үҫтем. Ғаиләлә өс бала – ағайым, апайым һәм мин. Аңлауығыҙса, мин – кинйәкәү, иң иркәһе, иң шаяны, тигәндәй. Ағайым менән апайым Сибай ҡалаһында төпләнде, мин – Өфөлә. Һәр беребеҙ ғаиләле булып, балалар үҫтереп, атай-әсәй биргән тәрбиә һабаҡтарын һәр саҡ иҫтә тотоп, уларҙың йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәй йәшәргә тырышабыҙ. Ял һәм байрамдарҙа тыуып үҫкән йортобоҙға, ҡәҙерле атай-әсәйебеҙ янына ашҡынып ҡайтабыҙ. – Йыр-моңға һәләт кемдән күскән? Ғаиләгеҙҙә һинән башҡа йырсылар бармы? – Йырға һәләт күберәк әсәйемдән күскәндер. Ул күрше Сыңғыҙ ауылынан, талантлы Солтангилдиндәр нәҫеленән. Уның ағайҙары, ҡустылары – барыһы ла йырсылар, гармунсылар, бейеүселәр. Шулай уҡ әсәйем яғынан олатайҙарым дин әһелдәре булған, уларҙың көслө, моңло тауыштары менән Ҡөрьән сүрәләрен уҡыуын олораҡ быуын әле лә иҫләп һөйләй. Әсәйем оҙаҡ йылдар ауылдағы Гәүһәркәй фольклор ансамблендә йөрөнө, ул бик моңло йырлай. Гәүһәркәйҙәр беҙҙең ерлеккә генә хас халыҡ ижады өлгөләрен тергеҙеп, ауылда үткән һәр байрамды йәмләй. Күрше-тирә ауылдарға барып, концерттар ҡуйып, район кимәлендә үткән сараларҙа ҡатнашып, тормоштан йәм табып йәшәгән ауылдаш апайҙарға, еңгәйҙәргә афариндан башҡа һүҙ юҡ. Атайыма бәйле бер ҡыҙыҡ нәмәне лә әйтеп үтәйем: ул Сибайҙа училищела уҡыған осоронда хорҙа йырлаған. Үҙе сәхнәлә сығыш яһап йөрөмәһә лә, уның яғынан да туғандарым – йыр-моңға маһир кешеләр. Бына шулай, сәнғәткә тартылыу миңә атай-әсәйемдән, тыуған еремдән, тәбиғәттән күскәндер. Ә инде туғандарыма килгәндә, ғаиләлә минән башҡа балалар – апайым менән ағайым йырламай. Уның ҡарауы, улар минең һәр уңышыма ҡыуанып, яңы үрҙәргә дәртләндереп тора. – Ә ҡасандан йырлай башланың? Профессиональ сәнғәткә юл нисек һалынды? – Бала саҡта, мәктәптә уҡыған йылдарҙа бөтөнләй йырламаным. Әлбиттә, йыр дәрестәрендә, концерттарҙа барыбыҙ ҙа ҡатнаша инек, әммә яңғыҙыма сәхнәгә сығырға тура килмәне. класта уҡығанда, уҡытыусыбыҙ Фәттәх Фәррәх улы Аралбаев ҡурай түңәрәгенә йәлеп итеп, халҡыбыҙҙың ошо мәшһүр музыка ҡоралында уйнарға өйрәтте. Уға ҙур рәхмәтлемен. Ауылдағы туғыҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, яҙмышымды сәнғәт менән бәйләргә ҡарар итеп, Сибайға – колледжға юлландым. Ҡурай бүлеген һайланым. Уҡытыусыбыҙ Джон Мусин мине тыңлап ҡараны ла, ҡустым, тауышың матур, әйҙә һине үҙемә алам, тине. Риза булдым, әммә ул күсеп киткәс, уҡытыусыһыҙ ҡалдым. Камил Вәлиев тыңлап ҡарағас, тауышың үҙгәрә, йырларға ярамай, тип ҡурай бүлегенә күсерҙеләр. Һуңғы курстарҙа уҡығанда үҙемдән-үҙем тағы йырлай башланым. Шулай итеп, Гәлсәр һандуғас кеүек билдәле конкурстарҙа ҡатнашып, яңынан-яңы йырҙар яҙҙырып, йыр сәнғәте донъяһына килеп индем. – Йырсы булыу менән бер рәттән, ҡурайҙы ла ташламайһың. Был йәһәттән дә байтаҡ еңеүҙәр яуланың буғай. – Эйе, ҡурай – юлдашым, моңдашым, яҡын дуҫым кеүек. Ул бәләкәй саҡтан минең тормошомда булды һәм киләсәктә лә мотлаҡ буласаҡ. Ҡурай мине рухландыра, моңландыра, берәй моңло көй уйнаһам, нисектер күңел ял итә. Октябрьский ҡалаһында үткән Ҡурай республика байрамында, Зыя Хәлилов исемендәге төбәк-ара конкурста – Гран-при, Ишмулла Дилмөхәмәтов, Йомабай Иҫәнбаев кеүек мәшһүр ҡурайсылар иҫтәлегенә үткәрелгән бәйгеләрҙә призлы урындар яуланым. Шулай уҡ 2016 йылда Туймазы ҡалаһында уҙған Оҙон көй төбәк-ара конкурсында Гран-при яулауым менән дә ғорурланам. – Һинең башҡарыуыңдағы популяр йырҙар күптәр күңеленә хуш килә. Әсәй, мине таңда уят әле, Тәгәрәне бешкән алмалай ғүмер, Йәшел яулыҡ һәм башҡа йырҙарың күптән хитҡа әйләнгән. Репертуар өсөн йырҙарҙы нисек һайлайһың? – Минең өсөн йырҙың моңо ла, һүҙҙәре лә мөһим. Йыр мәғәнәле булырға тейеш. Еңел-елпе һүҙҙәр теҙмәһенән торған йырҙарҙы башҡара ла алмаҫ инем, моғайын. Йырҙы күңелеңдән, йөрәгеңдән үткәреп башҡарһаң ғына, ул тамашасы күңеленә барып етә, уның иң нескә хистәренә ҡағыла, күңел ҡылдарын сиртә ала, тип уйлайым, шуға күрә репертуар һайлауға бик етди ҡарайым. – Бөгөн йырсылар күп. Береһенең исеме онотолоуға икенсеһе пәйҙә булып тора. Йыр сәнғәтендә үҙеңде танытыу, юғалып ҡалмау өсөн ниндәй сифаттарға эйә булырға кәрәк? – Хоҙай биргән талант, һәләт – бик мөһим нәмә, әлбиттә. Уны һаҡларға, үҫтерергә кәрәк. Ә уңышҡа өлгәшәм тиһәң, тырышлыҡтың булыуы шарт. Йөҙ генә түгел, хатта ике йөҙ процентҡа эшләү зарур. Бөгөн үҙен үҫтерергә теләгән йәштәргә юлдар асыҡ, технологиялар көслө, файҙалана ғына бел. Әгәр аныҡ маҡсат ҡуйһа, тырышлыҡ һалһа, таланты, һәләте булған кеше юғалып ҡалмай, үҙенә барыбер юлдар яра ала. – Ғаиләң менән яҡынданыраҡ таныштырып үт әле. – Кәләшем – Баймаҡ районының Иҫке Сибай ауылы ҡыҙы Эльвира Йәлил ҡыҙы Утарбаева-Һағынбаева. Ул мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта. Үҙем Өфө ҡалаһының Мираҫ йыр-бейеү ансамблендә ҡурайсы-йырсы булып эшләп йөрөйөм. Ике ул тәрбиәләйбеҙ: Байрасҡа – алты, Ғайсарға – дүрт йәш. Улдарымдың икеһендә лә йыр-моңға һәләт барлығы әле үк күренә. Быйыл Байрас Тамыр телеканалы ойошторған Бишек йыры республика конкурсында ҡатнашты, финалға сығып, тотош ғаиләбеҙ менән сығыш яһарға тура килде. Шул тиклем йөкмәткеле, рухлы сара булды, улдарыбыҙ үҙҙәрен лайыҡлы тотоп, бик матур сығыш яһаны. – Артистар бик әүҙем, ваҡиғаларға бай тормошта йәшәй. Ҡыҙыҡ хәлдәр ҙә булып алалыр. Шуларҙың береһен һөйләһәңсе? – Бынан ике йыл самаһы элек ансамблдең бер нисә артисына Өфө ҡалаһының элекке башлығы Өлфәт ағай Мостафин мәрхүм менән Симферополь ҡалаһына барырға насип булды. Бик матур ҡаршы алдылар. Кис етди генә сараны асыу тантанаһы планлаштырылған ине. Беҙгә сит ерҙә үҙебеҙҙең мәҙәниәт, сәнғәт өлгөләре менән таныштырыу бурысы ҡуйылды. Көндөҙ сығыш яһай торған урынға барып, репетиция үткәрҙек. Беҙҙең ҡала башлығы һөйләгәндән һуң мин ҡурайҙа уйнарға тейешмен. Йәшәгән урынға лифт менән тура йөрөргә өйрәттеләр. Киске сара алдынан мин, милли кейемдәрҙе оҙағыраҡ кейеп, төркөмдән артта ҡалдым. Тиҙерәк барып етеү өсөн төшкөһөн әйткән лифтҡа ингәйнем, ул туҡтаны ла ҡуйҙы. Китмәй ҙә, сығып та булмай. Өҫтәүенә телефонымды ла алмағанмын. Шул тиклем эҫе. Төймәләргә баҫҡылайым, ҡурай һауыты – ҡаты ғына футляр менән лифтҡа һуғам – файҙа юҡ. Минең шаулауымды бер эшсе ишетеп ҡалып, саҡ асып сығарҙы. Сәхнә янына барып еткәндә Өлфәт Мансур улы һөйләп бөтөп, минең сығышты иғлан итеп торалар ине. Йүгереп барған килеш сәхнәгә сығып, ҡурай уйнап ебәрҙем. Шулай, тирләп-бешеп, саҡ уйнап төштөм. Әлбиттә, республика делегацияһының сығышына зыян килтермәүемә ныҡ ҡыуандым. – Белеүебеҙсә, төрлө сараларҙы, байрамдарҙы алып бараһың, концерттарҙа ҡатнашаһың, эшләп тә йөрөйһөң. Ял итергә, ғаилә менән бергә булырға ваҡыт ҡаламы? – Эйе, шөкөр, гөрләп торған тормошта йәшәйем. Үҙемә шулай оҡшай ҙа хатта. Ваҡытты дөрөҫ бүлеп, әлбиттә, ялға ла, ғаиләгә лә иғтибарымды йәлләмәҫкә тырышам. Беҙ төрлө сараларға, концерттарға, театрға йөрөргә яратабыҙ. Өфө янындағы Нуғай ауылында үҙ йортобоҙҙа йәшәгәс, ихатала физик эш башҡарыу, ял көндәрендә баҡсала усаҡ яғып, шашлыҡ бешереү, ауыл мунсаһында рәхәтләнеп сабыныу ҙа – үҙе бына тигән ял ул! Тормошта булғанына шөкөр итеп, әллә ни ҙур талаптар ҡуймай, әммә үҙ алдыма аныҡ маҡсаттар билдәләп йәшәйем. Атай-әсәйемдең, туғандарымдың, ғаиләмдең именлеге – оло бәхет. Һаулығым, ижадым, Хоҙай биргән һәләтем, йәшәр өсөн йортом бар – ул да бәхет. Киләсәктә лә ошо изге ҡиммәттәрҙән айырмаһын. 2023 й. Дуҫтар, Юнир Һағынбаев «Йырҙарҙа — халыҡ тарихы» исемле концертына саҡыра! 25 ғинуарҙа Республика халыҡ ижады үҙәгенең «Атайсал» мәҙәни үҙәгендә билдәле ҡурайсы һәм йырсы Юнир Һағынбаевтың «Йырҙарҙа — халыҡ тарихы» исемле концерт-программаһы үтәсәк. Тамашала башҡорт халыҡ йырҙары, ҡурай моңдары, классик, ретро һәм яңы йырҙар яңғырайасаҡ. Билеттарҙы һылтанма аша һатып алырға мөмкин: .6 «Пушкин картаһы» ғәмәлдә «Атайсал» мәҙәни үҙәге – Өфө ҡалаһы, Кустарная урамы, 17. 25 ғинуар, башланыу ваҡыты - 18:00",Гөрләп торған тормошта йәшәйем,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'
 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 0 1 0 1 1 1 0],10,Мәҙәниәт,7890,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2026-01-19/g-rl-p-tor-an-tormoshta-y-sh-yem-4541691,2026-01-19T11:38:00+00:00
әмәгать тыңлауларында Индус Таһиров чыгыш ясыйӘлбир Крганов (с) һәм Илдар ГыйлметдиновТыңлауларда катнашучылар,"""Стратегия янына милләтләрнең үсеше өчен аерым програм кирәк""",['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Татарстан,110,https://www.azatliq.org/a/24805378.html,2012-12-21T14:27:46+00:00
"Мөбәрәк Рамаҙан айы, айырыуса уның аҙаҡҡы 10 төнө һәм шул төндәр араһындағы Ҡәҙер кисе доға өсөн иң фазыләтле ваҡыттар булып тора. Был айҙа мосолмандар ураҙа тотоп, кистәрен намаҙҙа тороп, ҡәлептәре (йөрәктәре) айырыуса һиҙгер, имандары айырыуса ныҡ була. Был айҙа Аллаһтың бәндәләренә булған йомартлығы ла арта. Шуға күрә изге айҙа ҡылынған доғалар Аллаһ ҡаршыһында башҡа айҙарыныҡынан өҫтөнөрәк.",,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,397,https://henek.info/articles/common_material/2025-03-14/-4156000,2025-03-14T08:00:00+00:00
"Нимәһе менән файҙалы һуң баланың организмына уны һәр ваҡыт үбеп, яратып тороу?","Әсәнең балаһын үбеүе татлы ғына түгел, файҙалы ла икән",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,78,https://bashgazet.ru/news/belem-m-t-rbi/2025-11-28/s-ne-bala-yn-be-e-tatly-yna-t-gel-fay-aly-la-ik-n-4485896,2025-11-28T16:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр30 көн эчендә бәйгене үткәрү тәртибе һәм низамнамәсе эшләнергә, әсәрләрне нинди критерийларга карап сайлап алачаклары билгеләнергә тиеш диелә. Башкортстанда ел саен хәрби-патриотик темага, шул исәптән Украинадагы ""махсус хәрби операция""гә (Украинага һөүмне Русия хакимиятләре шулай дип атарга куша) багышланган әсәрләр бәйгесе үткәреләчәк. Иң яхшы әсәрләрнең авторларына барлыгы 10 млн сум түләячәкләр. Бу карарны Башкортстан башлыгы Радий Хәбировимзалаган, дип иткерә РБК. Республика хөкүмәтенә бәйгене финанслау чыганагын билгеләргә кушылган. 30 көн эчендә бәйгене үткәрү тәртибе һәм низамнамәсе эшләнергә, әсәрләрне нинди критерийларга карап сайлап алачаклары билгеләнергә тиеш диелә. Былтыр августта Башкорстанда республиканың язучылар берлеге ""Заман авазы"" дип аталган әдәби бәйгеигълан иткән иде. Катнашучылардан патриотик рухтагы ""Ватанга мәхәббәт тәрбияләүче"" әсәрләр көттеләр. ""Илнең язмышы һәр язучының иатында һәрвакыт үзәк тема булды. Шуңа да бу бәйге бүген бик әһәмиятле. Безгә халыкның патриотик рухын күтәрергә, моның өчен лаеклы әсәрләр булдырырга кирәк"", дип сөйләгәннәр язучылар берлегендә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда Украинага һөүм турында иң яхшы әсәрләр өчен ел саен 10 млн сум бүлеп бирәчәкләр,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1267,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-ukrainaga-hojum-turinda-ing-yahshi-asarlar-ochen-el-saen-10-mln-sum-bulep-birachaklar-/32948010.html,2024-05-15T09:53:50+03:00
"Иранның ""Шахед"" дроныфикерләрРусия мәктәпләрендә ""Ватанны саклау һәм куркынычсызлык нигезләре"" (элеккеге ОБЖ) дәресләрендә укучыларга пилотсыз иһазларны ыю һәм аларны йөртү күнекмәләрен бирәчәкләр. Бу хакта Хөкүмәт тарафыннан расланган мәктәп иһазлары исемлегенә сылтама белән ""РИА Новости"" дәүләт агентлыгы хәбәр итә. ""Мел"" басмасы язуынча, расланган исемлектә 90 нан артык төрле предмет бар. Төп исемлеккә Калашников автоматы һәм Макаров пистолеты макетлары, граната муляжлары, беренче ярдәм чаралары, противогазлар, дозиметр кертелгән. Шулай ук анда гомуми хәрби саклану комплектлары, санитар ташыгычлар, солдат казанчыклары, чатырлар һәм төнлә күрү приборлары да урын алган. Дәресләр өчен өстәмә уку әсбаплары исемлегендә исә пилотсыз иһазлар турында уку-методик материаллар, дроннар эшләү өчен комплектлар, пилотлык итү өчен програм-иһаз комплексы, дрон-конструктор һәм аэроярышлар өчен махсус програм тәэминаты каралган. Пилотсыз иһазлар Украинадагы сугыш барышында актив кулланыла. Сугыш башлангач, Русиядә ""Шахед"" тибындагы һөүм итүче дроннарны итештерүне башлап ибәрделәр. Бу эшкә хәтта балигъ булмаган үсмерләрне дә әлеп итәләр. Аерым алганда, журналистлык тикшеренүләре күрсәткәнчә, мондый хәл Татарстандагы ""Алабуга Политех"" көллиятендә дәкүзәтелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Русия мәктәпләрендә укучыларны дроннар ыярга һәм алар белән идарә итәргә өйрәтәчәкләр,['Дин' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1358,https://www.azatliq.org/a/33655754.html,2026-01-21T13:01:09+00:00
"Махсус хәрби операция ветерандары Вячеслав Евстифеев менән Шамил Ғәлимйәнов Өфөләге 1-се полилингваль гимназия уҡыусылары өсөн ҡаһарманлыҡ дәресе үткәрҙе. Осрашыу ваҡытында ветерандар алғы һыҙыҡтағы хеҙмәттәре тураһындағы иҫтәлектәре, ауырлыҡтарҙы нисек еңеүе, илһөйәрлек тойғоһо әһәмиәте менән уртаҡлашты. Вячеслав Евстифеев  иптәштәренең хәрби юлы һәм  батырлыҡтары тураһында һөйләне, ә Шамил Ғәлимйәнов ватандаштарҙың берлеген һәм ярҙамсыллығын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Улар балаларҙың намыҫ, батырлыҡ, хәрби туғандашлыҡ, хәүефле мәлдәрҙә ҡурҡыу тойғоһо тураһындағы һорауҙарына  асыҡтан-асыҡ яуап бирҙе. Ватанды һаҡлаусылар фонды филиалы етәксеһе урынбаҫары Асия Ғиләжева фондтың эшмәкәрлеге тураһында һөйләне. Уҡыусылар ветерандарҙың иҫтәлектәрен ҡыҙыҡһыныу менән тыңланы, фекер алышыуҙа әүҙем ҡатнашты. Улар үҙҙәренең дә ветерандар кеүек ҡыйыу булырға теләүҙәрен белдерҙе. Сара Башҡортостан Республика махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға ярҙам итеү үҙәге автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошма һәм китапхана менән берлектә ойошторолдо. 6-сы китапхана директоры Светлана Хорунжая  билдәләүенсә, бындай осрашыуҙар балаларҙа Тыуған илгә һөйөү уятыуҙа, Ватан һаҡсыларына хөрмәт тәрбиәләүҙә ярҙам итә. Ватанды һаҡлаусылар көнө алдынан бындай йөкмәткеле дәрес йәш быуын өсөн ҙур бүләк булды. Ватанды һаҡлаусылар фонды  дөйөм Рәсәй башланғыстарын һәм төбәк тәжрибәһен берләштергән илһөйәрлек тәрбиәһенең күп кимәлле системаһын әүҙем үҫтерә. Төҙөлгән ваҡыттан алып илһөйәрлек йүнәлешендәге 3500-ҙән ашыу сарала алты меңдән ашыу бала ҡатнашты. Статс-секретарь һәм Рәсәй Федерацияһының оборона министры урынбаҫары, фонд рәйесе Анна Цивилева тарихи хәтерҙе һаҡлауҙың  һәм йәштәрҙе  илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙең мөһимлеген билдәләп, фонд хеҙмәткәрҙәренең 43 меңдән ашыу сара үткәреүен белдерҙе. Тарихи хәтерҙе һаҡлау – Ватанды һаҡлаусылар фонды эшмәкәрлегендә мөһим йүнәлеш. Беҙҙең хеҙмәткәрҙәребеҙ 43 меңдән ашыу илһөйәрлек сараһы үткәрҙе. Уларҙың араһында – авторҙарҙың хәрби йырҙар фестивалдәре, ижади осрашыуҙар, ғаилә спорт ярыштары, шиғри йыйынтыҡтар сығарыу. Йәштәрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙә  тыныс тормошҡа ҡайтҡан махсус хәрби операция яугирҙәре ҙур роль уйнай, – тип билдәләне ул. Былтыр Ватанға хеҙмәт итәм проектына ярашлы, 300 ветеран 3,5 меңдән ашыу ҡаһарманлыҡ дәресе үткәргән. Инвалид ветерандар өсөн спорттың адаптив төрҙәренә айырым иғтибар бирелә. Һәләк булған яугирҙәр иҫтәлегенә турнирҙар үткәрелә. Фонд шулай уҡ Бөтә Рәсәй ижади эштәр конкурсын үткәрә. 2025 йылда уҙғарылған Геройҙар иҫтәлегенә тоғробоҙ! конкурсы өс меңдән ашыу кешене йәлеп итте. Башҡортостан конкурста еңеүселәр өсөн геройҙар тураһындағы иҫтәлекте һаҡлаусы йортҡа әүерелде. Бынан тыш, фонд тарихи-мәҙәни белем биреү буйынса проекттарҙы, шул иҫәптән экспозициялар булдырыуҙы тормошҡа ашыра. Ветерандар ошо экспозицияларҙы яһауҙа эксперт һәм консультант булараҡ ҡатнаша. Быларҙың барыһы ла тарихи хәтерҙе һаҡлауға һәм йәштәрҙә илһөйәрлек тойғоларын тәрбиәләүҙә ярҙам итә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ҡаһарманлыҡ дәресе үткәрелде,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 1 0],5,Геройҙар,3070,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2026-02-18/a-armanly-d-rese-tk-relde-4583974,2026-02-18T21:15:00+00:00
"– Мин һиңә бөтә мөхәббәтемде бирҙем. Бындай мөхәббәтте әле береһе лә күргәне юҡ. Ә һин шундай уҡ һөйөү менән яуап бирмәнең. Һин мине яратмайһың һәм бер ваҡытта ла яратманың, – ти.",Ел менән сәскә мөхәббәте,['Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],1,Әҙәбиәт,179,https://shonkar.com/news/-bi-t/2025-03-25/el-men-n-s-sk-m-h-bb-te-4171877,2025-03-25T16:46:04+00:00
"Яугир бер түгел, 6 райондашыбыҙҙы Таң гәзитенә яҙҙырҙы. Әсәһенә, ҡатынына һәм улдары МХО-ла ҡатнашҡан 4 әсәгә подписка бүләк итеп шатландырҙы. Уларҙы ҡыуандырған кеүек, яугирҙың үҙенең дә ҡыуанып, имен-һау тыуған яғына ҡайтыуын теләйбеҙ. Аллаһтың һаҡлауында, яҡлауында булып, еңеү менән ҡайтырға насип булһын уға.",6 кешене гәзиткә яҙҙырҙы,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,313,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-07-07/6-keshene-g-zitk-ya-yr-y-4305100,2025-07-07T11:05:00+00:00
"Бер мәл Хәйҙәр еҙнәм баянда бейеү көйөн уйнап ебәргәйне, Ғафия еңгәм: ""Хөрмәтулла ҡәйнеш, әйҙә, төш бейергә! "" - тимәһенме! Бейе тигәстәр ни, инәлтеп торманым, төштөм бейергә. Уға тиклем кеше алдында, сәхнәлә лә бейегәнем булмағандыр. Шуға башымды баҫып өй уртаһында ҡыйыуһыҙ ғына ата ҡаҙ кеүек тыпырҙайым. Ҡунаҡтар геүләп ҡул сапҡас, ҡыйыулана төштөм. Бер заман арҡамдан һөйөп, бүрегемә, кеҫәмә аҡса ҡыҫтыра башлағастар, түңәрәк буйлап бейергә тотондом. Ҡунаҡтар һамаҡлап, иҙәнгә аҡса һибәләр. Апайҙарым аҙаҡ көлөп һөйләне: ""Был Хөрмәтулла бейеүҙән ҡасан туҡтар икән тип уйлайбыҙ, ә ул башын баҫып алған да бейеүен белә"" - тиҙәр. Ә мин нимә инде - көй туҡтамағас, мин дә туҡтаманым. Бейегән һайын аҡса һибәләр, шулай булғас, нисек туҡтамаҡ кәрәк? ! Бейеп эшләп алған аҡсам ун дүрт  һум самаһы булды. Был тәүге гонорарымды шунда уҡ әсәйемә тапшырҙым. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшевтең Таштуғайҙың ике батыры китабынан алынды.",Хөрмәтулла Үтәшев тәүге тапҡыр нисек аҡса эшләгән?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Тарих,954,https://tamasha-rb.ru/articles/tarikh-m-sh-khes/2025-06-21/h-rm-tulla-t-shev-t-ge-tap-yr-nisek-a-sa-eshl-g-n-4285824,2025-06-21T16:43:00+00:00
"Этот центр является первой в России площадкой Госкорпорации Ростех, специализирующейся на подготовке кадров для авиадвигателестроительного производства. ПУЦ оснащен более чем 200 единицами современного оборудования, включая производственные участки, лаборатории и учебные аудитории. Участником программы может стать любой человек, достигший 18 лет, независимо от наличия опыта работы. Принимаются выпускники колледжей, техникумов, вузов, лица, уволившиеся в запас из рядов Вооруженных Сил РФ, а также те, кто окончил 11 классов. Учеников ждет: бесплатное обучение, ежемесячная стипендия в размере 48 000 рублей, льготное горячее питание, предоставление спецодежды и средств индивидуальной защиты, «подъемные» для уволенных в запас из ВС РФ, помощь с жильем для иногородних. Профессии, которые можно освоить «с нуля»: оператор станков с программным управлением, наладчик станков с программным управлением, токарь, фрезеровщик, сверловщик, шлифовщик, контролер станочных и слесарных работ. Срок обучения -  2 года. Для получения подробной информации обращайтесь по телефонам: ,.",В Уфе можно бесплатно обучиться востребованным рабочим профессиям,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,1076,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-06-03/v-ufe-mozhno-besplatno-obuchitsya-vostrebovannym-rabochim-professiyam-4263092,2025-06-03T17:40:00+00:00
"Балаларымды әрләп бөттөм. Шул ҡәһәр һуҡҡыр һыйпай торған телефон алып бирмәһәләр, Нәсимә тураһында бер нәмә белмәй йәшәр инем. Ундай кеше бар икәнен онотоп та бөткән инем, интернетта сәхифәһе килеп сыҡты! Ә унда-а-а! .. Йә хоҙай! Әйтерһең, 30 йәшлек кенә ҡыҙ! Алтмыш йәштә шул тиклем матур булып буламы икән? Ул килешле итеп буянып алған, биле неп-нескә, кейемдәре мудный! Ай-һай, был ҡатын, моғайын, опреция-фәлән эшләткәндер ул! Сәстәрен әйтәм, бер һары, бер һоро, бер ҡара. Бөҙрәхананан сыҡмайҙыр ул! Ул тиклем дә ҡуйы сәсте нисек үҫтерҙе икән? ! Ә кейемдәресе! Хәс зәңгәр экрандан төшкән әртистеке һымаҡ. Туҡта! Был бит Модный приговорҙа булған! Был Нәсимә ул тиклем әйберҙәргә, бөҙрәханаларға, телевидениеға йөрөргә аҡсаны ҡайҙан таба икән? Русса ғына яҙа бит әле: оцените мой образ, оцените мою прическу. Улайтып кешеләрҙән баһа һорап ултырғас, үҙен бик яраталыр, тимен. Фотоларын ҡарап ултыра торғас, бер ирҙекен күреп ҡалдым. Затлы ғына һорғолт пинжәк-салбар кейгән, ҡуйы бөҙрә сәстәре артҡа таралған. Һыу һөлөгөләй егет! Улымы икән тиһәм, ирем тип яҙып ҡуйғансы! Китсе-китсе ундай йәп-йәште ҡайҙан тапҡан тиһең! Моғайын, бер байҙыр инде! Ҡулындағы сәғәте ҡиммәтле күренә, артында шәп машинаһы тора! Сит илдә йәшәйҙәр әллә, беҙҙең яҡта улай тәпәштә елдереп булмай ул. Ниңә мин шулай йәшәмәйем икән? Юҡ, хатта бәхетлемен. Тик етмешкә етеп барған Нәсимә һылыуланып, матурайып киткәнен күргәс, әллә нисек бит! Түҙмәнем, бер көн видео аша шылтыратырға булдым. Хәл-әхүәл һорашҡан булырмын. Бәлки, матурлығының серен сисер. Бәлки, ул тиклем үк бәхетле лә түгелдер, миңә рәхәт булып ҡалыр ине. Китсе, нимә һөйләйем! Оят! Кеше өсөн ҡыуанырға кәрәк! Тоттом да шылтыраттым. Видео-шылтыратыуға бер әбей яуап бирҙе. Нәсимәне таптырам тегенән. Ул — мин! тимәһенме! .. Күҙемә ышанмай ултырҙым. Ҡайҙа мудный утыҙ йәшлек ҡыҙ? Ҡайҙа бөҙрә сәстәр? Ҡайҙа затлы кейемдәр? . Ыста-ыста! Баҡтиһәң, Нәсимә хаҡлы ялға сығып, көндөң көнө буйына интернетта фотоһын кеше танымаҫлыҡ итеп үҙгәрттереп ултыра икән! Ышанып ҡарап ултырған мин иҫәр! Хәҙер бер кемдән дә көнләшмәйем. Хатта йәлләп тә ҡуйҙым: матур фотолары менән мине алданымы, әллә үҙенме? .. Айгөл СӘЛӘХОВА.",КӨНЛӘШӘМ!,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Юмор,2148,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-10-27/k-nl-sh-m-3985786,2024-10-27T12:06:00+00:00
"фикерләрәмгыятьтә ясалма интеллект продуктлары белән кызыксыну арта бара. Нейрочелтәрләргә нигезләнгән хезмәтләр аша бүгенге көндә эш планын төзиләр, презентацияләр әзерлиләр, хатлар язалар, хәтта итди проблемнарны хәл итү юлларын сорыйлар. Азатлык ясалма интеллектның үсеше, бүгенге көнгә һәм милли телләргә ихтимал булган тәэсире турында инде язган иде. Белгеч белән нейрочелтәрләрне милли телләр үсеше файдасына ничек кулланып булуы турындасөйләшкән идек. Бу көннәрдә безнең укучыбыз (ул исемен күрсәтмәскә сорады) безгә ясалма интеллект белән сөйләшүен ибәрде. Ул нейрочелтәреннән""татар телен ничек саклап була""дип сораган. Ни гаәп, ясалма интеллект моңарчы Азатлык белгечләре даими сөйләп килгән тезислар һәм тәкъдимнәрне атаган. Нейрочелтәр аваплары белән танышырга тәкъдим итәбез. Укучыбыз нейрочелтәргә шундый бирем бирде: Татар телен саклау һәм үстерү өчен ясалма акылы Татарстан хакимияте инкяр иткән һәм Русиянең бүгенге милли сәясәтенә каршы килгән шактый күп тәкъдимнәр ясады. Аларның иң мөһимнәре: Ясалма интеллект авапларыШунысы кызык, бу тәкъдимнәр татар әмәгатьчелеге тарафыннан 1990 нчы еллар башыннан ук әйтелеп килә, әмма Татарстан итәкчелеге тарафыннан тормышка ашырылмады. Федераль хакимият тә нәкъ шушы юнәлешләрне булдырмау өчен күп көч куйды (2017 елда мәктәпләрдә татар телен дәүләт теле буларак укыту Путин күрсәтмәсе белән бетерелде, федераль оешмалар дәүләт оешмаларына урыс теленең генә Русиядә дәүләт теле булуын хәтерләтте, татар һәм башка телләрне танымады). Шулай итеп, ясалма интеллект та Азатлык сорашкан белгечләрнең, татар зыялыларының хаклыгын дәлилли булып чыга. Нейрочелтәр татар теле һәм мәдәниятен саклау һәм үстерү өчен башка тәкъдимнәр дә ясаган. Аларны тәкъдим итәбез:4. Татар телен тормышның төрле өлкәләрендә үстерү. Татар телен киңкүләм чараларда, эш урыннарында, әмәгать урыннарында куллану өчен шартлар булдыру кирәк. Моннан тыш тәремә һәм локализация юнәлешендә татар телчеләрен әлеп итү кирәк.5. Татар теле һәм мәдәниятенә багышланган мәдәни үзәкләрне үстерү. Бу татар халкы гореф-гадәтләре һәм мирасын саклауга гына түгел, яшьләрнең игътибарын татар теле һәм мәдәниятенә юнәлдерергә ярдәм итәчәк.6. Татар теле һәм мәдәнияте пропагандасына юнәлгән кампанияләр һәм чаралар үткәрү. Интернет, телевидение, радио, газет-журналлар кебек барлык мөмкин булган мәгълүмат ысулларын куллану кирәк.7. Татар теле һәм мәдәниятен өйрәнүчеләр өчен стипендияләр һәм грантлар програмнарын булдыру. Бу сәләтле һәм мотивациясе булган кешеләрне тел һәм мәдәният өйрәнүгә әлеп итәчәк, шулай ук төбәктә фән һәм мәдәният үсешенә ярдәм итәчәк. Ясалма интеллект аваплары8. Татар телен өйрәнү өчен онлайн-курслар булдыру. Бу Татарстанда гына түгел, аннан читтә яшәүчеләргә дә ярдәм итәчәк.9. Татар телен өйрәнү өчен онлайн-курслар һәм мобил кушымталарны булдыру. Аларны дөньяның теләсә нинди почмагыннан кулланып булуы кирәк. Ясалма интеллект аваплары10. Татар медиа чаралары, радио һәм телевидениегә ярдәм күрсәтү, аларны үстерү. Алар татар телендә мәгълүмат таратачак, татар халкының мәдәниятен һәм гореф-гадәтләрен популярлаштырачак.11. Татар телен, тарихын, мәдәниятен өйрәнүдә кызыксынуы булган туристлар өчен реклам кампанияләрен оештыру.12. Урамнарда, биналарда, һәйкәлләрдә татар тарихы һәм мәдәнияте турында мәгълүмати такталар урнаштыру.13. Татар телендә эшләүче татар рәссамнары, язучылар, шагыйрьләр һәм башка иади кешеләргә ярдәм күрсәтү. Моның өчен грантлар һәм стипендияләр булдырып була, бәйгеләр һәм күргәзмәләр оештырып була.14. Татар теле һәм мәдәнияте үсеше турында дәүләт бюджетыннан финансланачак дәүләт програмнарын булдыру.15. Башка телләр һәм мәдәниятләр белән танышу өчен укучылар һәм студентларның халыкара алмаш програмнарын булдыру. ""Бу тагын бер кат шуны дәлилли: ясалма интеллект – кешеләр хезмәтен алыштыру өчен машина гына түгел, мөһим социаль проблемнарны хәл итү ысулы да. Бу чаралар күрелсә, татар халкы үзен саклый алачак һәм үсеш кичерә алачак"", диде ясалма интеллект белән аралашкан укучыбыз. Нейрочелтәрләрне актив кулланучы програмчы, ""Ачык университет"" сайтының техник аваплылысы Райнур Хәсәновфикеренчә, ясалма интеллект продуктларын бүгенге көндә татар-башкорт телләре үсеше файдасына кулланырга кирәк. Нейрочелтәр, дөнья тәрибәсенә нигезләнеп, татар телен үстерү өчен кирәкле кушымталар исемлеген төзеп бирә ала. Алар ярдәмендә татарча комикслар китабын да ясап була, ди ул. Азатлык моңарчы белгечләр белән сөйләшеп, татар теле үсеше өчен мөһим булган адымнарныбарлаган иде. Тел активистлары сөйләгән тәкъдимнәрнең зур өлеше ясалма интеллект тәкъдимнәре белән кисешә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Ясалма интеллект: дәүләт оешмаларында татар телен куллану мәбүри булырга тиеш,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 1 0 1 0 0],7,Мәғариф,4637,https://www.azatliq.org/a/32341846.html,2023-03-31T08:42:21+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАлександр Клебанов Башкортстанның транспорт һәм юл хуалыгы министры итеп 2022 елның декабрендә генә билгеләнгән иде әле. Башкортстанның транспорт һәм юл хуалыгы министры Александр Клебановны зур күләмдә ришвәт алуда шикләнеп тоткарлаганнар һәм республика башлыгы карары белән вазифасыннан алганнар. Бу хакта ТАССхәбәр итә. Республика башлыгы матбугат хезмәте хәбәрендәәйтелгәнчә, инаять турындагы ""мәгълүмат раслангач та""Радий Хәбиров""шундук Александр Клебановны эштән ибәрү турында карар кабул иткән"". Тикшерүфаразынча, 2021 елда ""Имин сыйфатлы юллар"" дәүләт проектын тормышка ашырган чакта республикадагы бер машина юлын төзекләндерергә алынганнар һәм төзелеш материаллары ташу өчен ""Башкиравтодор"" һәм сәүдәгә корылган бер оешма килешү төзегән.2023 елның маенда ""Башкиравтодор"" оешмасы мөдирләр шурасы әгъзасы булган Александр Клебанов йөк ташучы бу ширкәтнең баш мөдиреннән һәм аның урынбасарыннан биш млн сум ришвәт сораган. Моңа алмашка ул аларны үз канаты астына алырга сүз биргән һәм ""Башкиравтодор"" белән килешү төзеп элегрәк эшләгән эшләре өчен түләүләрен алырга ярдәм итәчәген әйткән. Ә акчаны бирмәсәләр түләүләрен алырга комачаулыклар тудыру белән янаган. Ширкәт итәкчелеге куркып аңа сораган акчаларын биргән диелә. Бу хәлне Башкортстан ФСБсы һәм тикшерү комитеты хезмәткәрләре бергәләп ачыклаган. Хәзерге вакытта тикшерү эшләре үткәрелә, Клебановның өендә һәм эш урынында тентүләр узган, чикләү чарасын сайлау мәсьәләсехәл ителә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда транспорт министрын 5 млн сум ришвәт алуда шикләнеп тоткарлаганнар һәм вазифадан алганнар,['Дин' 'Спорт'],[0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1603,https://www.azatliq.org/a/bashkortstan-transport-ministrin-5-mln-sum-rishvat-aluda-shiklanep-totkarlagannar/32936173.html,2024-05-07T10:25:44+03:00
"Барыһын бергә  ҡушып ҡамыр баҫырға һәм 20 минут ял иттерергә һалып тороғоҙ. Шунан эслек әҙерләп, бәлеш яһап, 180-200 градус эҫелектәге мейестә  2 сәғәт бешерергә. Әгәр итте эрерәк тураһағыҙ, 3 сәғәт бәлеште мейестә тотоғоҙ. Ә эслекте нисек әҙерләргә  беләгеҙҙер инде. Ите күберәк булһа, ныҡ тәмле була, дуҫтар! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Бөгөн – бөтә донъя бәлеш көнө икән,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Аш-һыу,983,https://henek.info/articles/-+-+-+/2026-01-23/b-g-n-b-t-don-ya-b-lesh-k-n-ik-n-4547787,2026-01-23T11:45:00+00:00
"Быйыл СССР һәм Башҡортостан Яҙыу сылар союзы ағзаһы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, билдәле йәмәғәт эшмәкәре, шағир һәм музыкант Рамаҙан Шәғәлиевтың тыуыуына 90 йыл тула. Рамаҙан Нурғәли улы Шәғәлиев 1935 йылдың 1 февралендә Силәбе өлкәһенең Мөслим ауылында тыуа. 1952 йылда тыуған ауылында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай. Силәбелә ФЗО мәктәбендә крансы һөнәрен үҙләштерә. 1954 йылда хеҙмәт юлын Силәбе металлургтар заводында башлай. Бер үк ваҡытта эшсе йәштәрҙең киске мәктәбендә уҡый. Унан һуң Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1959 йылда Силәбе ҡалаһының Металлургтар мәҙәниәт һарайында «Айгөл» халыҡ ансамблен ойоштора. Уның менән теүәл 40 йыл етәкселек итә. 2024 йылда данлы коллектив 65 йыллыҡ юбилейын лайыҡлы билдәләне. «1975 йылда халыҡ ансамбле исеменә лайыҡ була. Мәртәбә өҫтәгәндер. Коллективҡа исем кәрәк. Конкурс иғлан иткәс, тәҡдимдәр күп булды. Шул йылдарҙа театр сәхнәһендә Мостай Кәримдең «Айгөл иле» драмаһы бара ине. Әҫәр беҙгә көслө тәьҫир итте. Бергә йыйылып һөйләшкәс, ошо исемде һайланыҡ. Һәм ул әле лә һоҡландырғыс «Айгөл! » – тип һөйләгәйне ансамблдең тарихы тураһында. Мәғариф өлкәһендә халыҡтың рухи ҡаҙаныштарына нигеҙләнгән этник мәҙәниәт тигән фәнни'практик һәм идеологик йүнәлеш әле ҡалҡып сыҡһа, «Айгөл» ансамбле быуаттар аманаты кеүек йөрәк ауаздарын, халыҡтың йыр-моң тулы ижад юлын дауам итә. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре – журналист Урал Сафиуллин, ҡурайсы Радик Заһиров, йырсы Факиһа Сафина, режиссёр Маһитап Вәлитова, уҡытыусы Дарвин Таһиров, Татарстандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре Хәниф Ғималдинов, Гөлнур Искәндәрова тынмаҫ рухи-мәҙәни яу уҙамандары, ысынында, сәнғәтле «Айгөл иле» илселәре – Рамаҙан Шәғәлиев тигән остаздың рухташтары ла, уҡыусылары ла. «Айгөл» – үҙе үк ихлас йырлап, сафлыҡ бөркөп торған доғалы исем. Мәғрифәт һәм мәҙәниәт юлында күңелдәрҙе күктәргә әйҙәр мең ҡисса, тим. Ут-ғәрәсәтле быуаттан ялҡынлы цифрлаштырылған быуатҡа аманат, музыкант Р. Н. Шәғәлиев тарафынан сәнғәтебеҙгә ҡойолған рухи һәйкәл. Рамаҙан Шәғәлиевтың олатаһы Хәлил Сафый улы – Беренсе Империалистик һуғышта яраланып ҡайтҡан офицер, Георгий тәреһе менән бүләкләнгән шәхес. Егәрле, изге күңелле, уңған кеше. Ауылда балта оҫтаһы, тимерсе, ат үҫтереүсе, мейес сығарыусы, йөн эшкәртеп кейеҙ, быймабаҫыусы ине тип иҫләй яҡташтары. Ул үҙе эшләп алған скрипкала уйнап тирә-яҡта таныла. Рамаҙан ағайҙың музыкаға ылығыуына олатаһы ҙур йоғонто яһай. Мәктәптә уҡыған йылдарында гармун алып мунсала уйнарға өйрәнгән саҡтары ла була. Һуңынан скрипкала уйнарға өйрәнгеһе килгәс, олатаһы уға үҙенең ғүмер буйы ҡәҙерләп йөрөткән скрипкаһын бүләк итеп шатландыра. 1962 – 1982 йылдарҙа Рәсәй төбәктәрендә өлгөлө башҡорт һәм татар яҙыусыларын туплаған Муса Йәлил исемендәге әҙәби берекмәнең етәксеһе була. Рамаҙан ағай, асылда, ҡыҙыу, ут кеше булды, әйтһә, яндырып әйтә ине. «Маяҡ» касафаты ғәзиз ерен өткән кеүек, ул да шул утты мең ҡат кискән зат. Беҙ уның менән етмеш йәшлек юбилейы айҡанлы әңгәмә ҡорғанда: «Минең атайы  яғынан туғандарым береһе лә алтмыш йәшкә лә етмәй, яҡты донъя менән йәшләй хушлашҡан», – тигәйне эстән һыҙып. Тыуған тупрағына Ҡыштым аварияһы килтергән экологик фажиғә хаҡында былай тип яҙҙы: Ерҙә, һыуҙа ең һыҙғанып һынаныҡ атом көсөн. Уның көсөн яу ҡырында Нисек ҡулланыр өсөн. Хәҙер эштәр киреһенсә, – Ул беҙҙең көстө һынай. Ҡанлы тырнаҡтары менән Беҙҙе тереләй тунай. «Мин алты баланан торған ишле ғаиләлә үҫтем. Атайым һуғыштан ҡаты яраланып, төркөм инвалиды булып ҡайтты. Шуға тормош михнәттәрен бала саҡтан татып үҫергә тура килде. Бала саҡтағы тәүге шиғырым ана шул ҡәһәрле һуғышҡа арналғайны. Бәлки, шуғалырҙа шиғырҙарымда тормоштоң йәмһеҙ күренештәрен тәнҡитләйем, етешһеҙлектәрҙе фашлайым, » – тип һөйләгәйне үҙенең тормошо тураһында. Уның ижады һүҙгә һаран, тос фекерле булды, ҡыҫҡалыҡҡа ынтылды. Ике, дүрт юллыҡ афористик шиғыр стилен һайланы, уны нығыраҡ үҙ итте. Заман үҙгәреү менән кешенең асылы үҙгәрмәй, туған телде һаҡлау бурысы бер ҡасан да артҡы планға күсмәй, тип әйтә килде йәштәргә. Телен һаҡлап ҡалыусы – Илен һаҡлап ҡалыусы, – тип васыят әйтеп ҡалдырҙы аҡһаҡал ике юллыҡ шиғырында. 1982 йылдан алып Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы ине. Лирик поэзия, сатира һәм юмор, балалар өсөн әҫәрҙәр өҫтөндә эшләне, мөнәжәттәр ижад итте. Ул барлығы – 18 китап авторы. Байтаҡ шиғырҙары төрлө әҙәби йыйынтыҡтарға, шулай уҡ «Литература России. Южный Урал» (2003 йыл) уҡыу хрестоматияһына ингән. Билдәле тәржемәсе Сергей Борисов уның йөҙ биткә яҡын шиғырын рус теленә тәржемә итте. Милли әҙәбиәтте үҫтереүгә индергән өлөшө һәм ижади уңыштары өсөн Башҡортостандың Миәкә районының Мифтахетдин Аҡмулла, Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Ҡадир Даян исемендәге әҙәби премияларына лайыҡ була. 1997 – 2001 йылдарҙа Силәбе башҡорттары башҡарма комитеты рәйесе, танылған ил ағаһы, Салауат Юлаев ордены кавалеры Тәлғәт Ғәйнетдин улы Хәйеров Ҡоншаҡ районының Почётлы гражданины тигән исем алған шәхестең эшмәкәрлеген юғары баһалап: «Рамаҙан Нурғәле улы – эҙләп тә һирәк осрай торған, башҡорт халҡының сағыу таланты, самородок», – тип атаны. «Мин һәр ваҡыт Рамаҙан ағайға һоҡланып ҡарай инем. Ауылда үҫкән тыныс холоҡло егет бөтә өлкә интеллигенция вәкилдәре менән яҡшы мөнәсәбәттә йәшәне, ойоштороу һәләте ҙур булды. Башҡорт һәм татар халҡын бергә туплап үҙенең тарихын, телен, сәнғәтен оноторға юл ҡуйманы. Тәрән мәғәнәле шиғырҙары менән йәштәрҙе, балаларҙы тәрбиәләүгә көсөн, ваҡытын йәлләмәне. Туғандарға, ауылдаштарға яҡын булды, ауырлыҡтар килһә, ғаиләһе менән бергә күтәрергә ашыҡты. Уның изгелек шишмәһе баҡыйлыҡҡа күскәнгә ҡәҙәр һайыҡманы, урыны ожмахта булһын», – тип иҫкә алғайны уның яҡты иҫтәлеген Яңы Мөслим ауылынан яҡташы Шәрифә Вакилова (Сафина).",Күңелдәре күлдәй ятышлы ине.,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә']",[1 1 1 0 0 1 0 0 0 1 1 1 1 1],9,Яңылыҡтар,5651,https://uchbash.com/news/novosti/2025-03-11/k-eld-re-k-ld-y-yatyshly-ine-4152919,2025-03-11T14:13:00+00:00
"Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Русия премьер-министры Дмитрий Медведевка ТАНЕКО нефть эшкәртү корылмаларын күрсәтә. 2 декабрь 2014Кризис көчәя бару белән Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановтан Мәскәүгә яңадан-яңа ташлар оча башлады. Бу атнада Миңнеханов ""Без Мәскәүнең нидер эшләвен көтеп торырга тиеш түгел, без хезмәт базарына, азык төлек базарына бәйле проблемнар белән шөгыльләнергә, банклар белән эшләргә тиеш"", дип белдерде. Узган атнада ул Русия хөкүмәтенең кризиска каршы чараларга Казан белән киңәшләшмичә керешүен ""зур хата"" дип кабатлый-кабатлый әйткән иде. Аңа кадәр Миңнеханов Русия хөкүмәтенең ""салым маневрларын"", Эльвира Нәбиуллинаитәкчелегендәге Үзәк банкның рубль бәясе төшүгә каршы чара буларак банк процентларын күтәрүен дә пыран-заран китерде. Миңнехановның үзәк хакимияткә карата тәнкыйтьне шулай кисәк көчәйтеп ибәрүен ничек аңларга соң? Азатлык Казан-Мәскәү мөнәсәбәтләрен игътибар белән күзәтеп баручы сәяси аналитик, ""Звезда Поволжья"" газеты баш мөхәррире Рәшит Әхмәтовка мөрәәгать итте. – Русиядә хәлләр кискенләшкән һәм киеренкелек арткан чорда Татарстанның моңарчы тыныч кына яшәп килгән итәкчесе Мәскәүнең гамәлләренә карата шактый кыю тәнкыйть яудыра башлады. Моны ничек аңларга икән? – Беренче чиратта без Миңнехановның Медведев хөкүмәтен бик кискен тәнкыйтьләвен күрәбез. Ә менә чын хакимият булган президент Путинның гамәлләрен ул тулысынча хуплый. Хөкүмәтне тәнкыйтьләүне мин болай аңлатыр идем. Кризис көчәю сәбәпле Медведевка премьер-министр вазифасыннан китәргә туры киләчәк. Хәзер хөкүмәт халыкка һич тә ошамаган карарлар кабул итәргә тиеш булачак, бигрәк тә халыкның тормыш дәрәәсе ике мәртәбә начараю көтелгәндә. Путин Медведевны бу авыр хәлдән коткарып берәр хөкемдар вазифасына куярга тырышачак. Элегрәк аның Югары мәхкәмә рәисе итеп билгеләнү мөмкинлеге турында да сүз булган иде. Ә премьер вазифасына башка кешене билгеләргә туры киләчәк. Ул кеше дә, беренчедән, Путин өчен куркынычсыз кеше булырга, кризис чорында хакимиятне үз кулына ала алмаслык кеше булырга тиеш. Икенчедән, Путинга итәрлек дәрәәдә тугрылыклы булырга тиеш. Өченчедән, халыкка ошамаячак бу карарларны гамәлгә ашыру өчен башкарма хакимият вертикален буйсындыра алырлык ныклы характерга ия кеше булырга тиеш. Төп максат – авыр чорда Путинны да, Медведевны да кризис орымыннан коткарып калу. Бу урынга Миңнехановтан да яхшырак кеше таба алмаслар дип уйлыйм. Кудрин шактый көчсез. Төбәктән килгән итәкче булырга һәм ул иң уңышлы төбәктән булырга тиеш дигән фикер. Ә Русиядә үрнәк төбәк дип Татарстан санала. Республикада сәнәгать тә, авыл хуалыгы да алга киткән. Өстәвенә, Миңнеханов татар да. Ә Путинның бердәнбер стратегик беректәше булып мөселман дөньясы гына калды. Миңнехановның Путин тышкы сәясәттә ислам юнәлеше өчен аваплы булуны йөкләде, дигән сүзләре дә Миңнехановның абруе кисәк күтәрелүне күрсәтә. Чөнки алтмышлап ислам дәүләте белән хезмәттәшлек итү өчен ул беренче вице-премьер вазифасыннан югарырак урында булырга тиеш. Мин хәзер Русиянең сәясәте Көнчыгышка, әмма Кытайга түгел, мөселман дөньясына йөз тотар дип уйлыйм. Бу да Миңнехановны Русия премьер-министры итеп билгеләүгә бер этәргеч була ала. – 2015 елда Татарстанда президент сайлау да көтелә бит әле. Рәшит Әхмәтов– Мин Яңа ел бәйрәме алдыннан Казанда ирле үзидәрәләр вәкилләре корылтаенда Миңнехановның Татарстандагы президент сайлавы турында үзен бик нык читләштереп чыгыш ясавына шаккаттым. Ул чакта аның бу сайлауда катнашу-катнашмавы, яки Мәскәүдәге югары вазифага алынуы әле билгеле түгел дигән тәэсир калды. Әлбәттә, ул үзе анда китәргә теләми. Әмма ул Путинга бик ошый һәм Путин аңа тәэсир итә алачак. Путин өченче мәртәбә президент булгач Миңнехановка Русия вице-премьеры булу тәкъдим ителгән иде инде, әмма ул баш тартып үзе урынына Николай Никифоровны (Русия мәгълүмат һәм киңкүләм коммуникацияләр министры)ибәрде. Ә бу юлы инде кризис дәрәәсе дә бик итди, югалтулар да бик зур. Миңнеханов күп кенә параметлар ягыннан шактый кулай кеше булып чыга. Премьер-министр вазифасын ала алырдай күп кенә көчле итәкчеләрнең кризис чорында премьер буласылары килми. – Димәк, сез Миңнеханов белән инде килешкәннәр һәм шуңа күрә ул кискен тәнкыйть белән чыга дип уйлыйсызмы? – Шулай дип уйлыйм. Андый килешү булмаса, Миңнеханов хөкүмәтнең эшен тәнкыйтьләмәс иде. – Әмма Путин һәммә нәрсә өчен Көнбатышны гаепле итеп күрсәткәндә, Миңнеханов без үз-үзебезне кыен хәлгә куябыз ди бит. – Юк, хәзер инде оппозициядә дә, Дәүләт думасында да күпләр һәм шактый гына икътисадчылар хөкүмәт өлгерми, тиешле карарлар чыгармый ди. Барысы өчен дә Көнбатыш гаепле дигән әкиятне телевизордан бертуктаусыз уйнатып булмый бит. Тормыш дәрәәсе чын-чынлап төшкәндә чын авап та таләп ителә. Чөнки һәрбер ялгыш адым ышаныч кризисына да китерә. Шуңа күрә президент хәзерге хөкүмәтне урыныннан алырга тиеш булачак. аваплылык Медведев хөкүмәтенә йөкләнәчәк. Ә яңа хөкүмәткә яңа мөмкинлек биреләчәк. 1 мартта оппозициязур протест чарасыуздырганнан соң президент яңа премьер-министр турында карар чыгарыр дип уйлыйм. Игътибар итегез, хәзер Зюганов та, Жириновский да, ""Гадел Русия"" фиркасе дә Медведевны тәнкыйтьли башлады. – Ә Миңнехановның тәнкыйтен алда торган республика президенты сайлавы белән бәйләп булмыймы соң? – Юк. Миңнеханов үзенең иңеп чыга алачагын бик яхшы белә. Татарстанда сайлауларныңничек узганынбез инде беләбез. Сайлау технологияләре инде айга куелган. Шуңа күрә, Мәскәүдәге югарылар сорамый торып ул үз итәкчеләрен тәнкыйтьләмәс иде. Гомумән, ул Мәскәүдәге хәлләргә тыкшынмаска тырыша. Ул андагы хәлләрдән читтәрәк торырга тели. Әгәр ул тавыш күтәрә икән, бу бер дә аның үз инициативасы түгел, ә югарыдагыларның инициативасы. Русия президентының эчке сәясәт идарәсе башлыгы Олег Морозовның Татарстаннан булуын һәм аның гел монда кайтып йөрүен дә онытмагыз. Морозов, Миңнеханов һәм Путин арасында бәйләнешләр бик яхшы дип уйлыйм. – Алайса авыр кризис чорында Татарстанны кем коткарыр дигән сорау килеп туа. – Казан меры Илсур Метшин Миңнеханов урынын алыр дип уйлыйм. Ул да Путинга бик ошый. Ул бик яшь, Мәскәү даирәләренә дә бик туры килә. Ул Миңнеханов төркеме белән Шәймиев төркеме арасындагы компромисс була ала дип уйлыйм. – Ул чакта Казан хакимияте башлыгына кемне юрыйсыз инде? – Метшин такымыннан берәр кеше булыр дип уйлыйм. Метшин президент булган очракта мэр вазифасына үз кешесен куярга тырышачак. Ул шәһәр шурасы әгъзаларының берсе булыр дип көтәргә кирәк. Әмма ул мөстәкыйль кеше булмаячак, ә бер башкаручы гына булачак.","""Хәзер Русия премьеры вазифасына иң кулай кеше – Миңнеханов""",['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 0 1 0 1 1 0 1 0 0],7,Татарстан,6422,https://www.azatliq.org/a/26828304.html,2015-02-05T10:26:18+00:00
"Үткер ҡәләмле журналист арабыҙҙан бик ваҡытһыҙ китеп барҙы. Уның исемендәге премияны йыл һайын бер туған һеңлеһе Әлмира Мәҡсүтова-Әҡәмбәтова тапшыра. Быйыл мәртәбәле исемгә ""Йәшлек"" гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары Әлфиә Хәмитова менән ""Йәншишмә"" гәзитенең яуаплы сәркәтибе Лилиә Фазлетдинова лайыҡ булды. Коллегабыҙ төрлө темаларға яҙылған мәҡәләләре менән йәштәр гәзите уҡыусыларына яҡшы таныш. Махсус хәрби операция яугирҙарына, бөйөк шәхестәребеҙгә, уңған замандаштарыбыҙға арналған, республикалағы төрлө сараларҙы яҡтыртҡан мәҡәләләренән тыш, Лилиә Раил ҡыҙы ""Йәшлек гүзәле"" конкурсын да алып бара. Коллегабыҙҙы ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ, тағы ла бейегерәк үрҙәргә артылырға яҙһын! Юлай Кәримов фотолары.",Коллегабыҙҙы ҡотлайбыҙ!,['Дин' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Ҡотлау,709,https://yanshishma.com/articles/otlayby-/2026-01-13/kollegaby-y-otlayby-4536131,2026-01-13T21:39:00+00:00
"Силәбе өлкәһендәге башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса олимпиада Сосновка муниципаль округының Сиреүсе ауылы мәктәбендә үткән. Унда алты муниципалитет уҡыусылары ҡатнашҡан. Силәбе өлкәһе Мәғариф һәм фән министрлығы менән Башҡортостан Мәғариф министрлығы араһындағы килешеүҙе тормошҡа ашырыу йәһәтенән сара сиктәрендә балалар өсөн оҫталыҡ дәресе, ә уҡытыусылар өсөн һөнәри семинар ойошторолған. Сиреүсе мәктәбе директоры Әлфиә Ҡотлоғужина, уҡыусыларҙы һәм уҡытыусыларҙы тел, тарих һәм мәҙәниәт тирәләй берләштергән саралар ил халыҡтары араһында үҙ-ара аңлашыуҙы яҡшырта, дөйөм Рәсәй граждандары булыуҙы тойоуға этәргес бирә, тигән. Сығанаҡ: Башинформ.",Силәбе өлкәһендә башҡорт теле олимпиадаһы үткән,"['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 1 1 1 0 0 1 0 1 0],7,Яңылыҡтар,648,https://amanat.su/news/novosti/2026-02-04/sil-be-lk-end-bash-ort-tele-olimpiada-y-tk-n-4564201,2026-02-04T14:00:00+00:00
"Конкурс организован Союзом писателей РБ и газетой «Йэшлек». Было представлено 36 рассказов, 20 лучших опубликованы в газете. Жюри выбрало 10 победителей. Первое место заняла Разина Урманшина (Уфа), второе — Амина Яхина (Сибай) и Борис Махмутов (Оренбург), третье — Фарзана Акбулатова (Уфа), Зифа Ишмурзина (Зианчуринский район) и Рузида Утяшева (Сибай). Победители получили денежные призы (призовой фонд 100 000 рублей), а также специальный приз от Союза писателей РБ. Главный редактор «Йэшлек» Артур Давлетбеков отметил, что конкурс способствует открытию новых талантов и что среди победителей есть дебютанты. Отмечен рассказ «Слепая танцовщица» режиссера Бориса Махмутова. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Уфе наградили победителей литературного конкурса памяти Нугмана Мусина,['Башҡортостан' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1],2,Аңлатма,792,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-06-19/v-ufe-nagradili-pobediteley-literaturnogo-konkursa-pamyati-nugmana-musina-4282210,2025-06-19T14:55:00+00:00
"– Беҙ бәләкәй саҡта колхоз председателе бик абруйлы, алдынғы етәксе булды, һәр кем уны маҡтай ине. Мин шуны ишетеп үҫтем. Шуға бәләкәйҙән «Үҫкәс персиҙәтел булам» тип йөрөнөм. Бер заман ауылда Йәштәр театры (хәҙерге М. Кәрим исемендәге йәштәр театры) «Ауылға ҡыҙҙар килде» тигән спектакль менән сығыш яһаны. Атайымдың бер туған ҡустыһы Нәғим Нурғәлин уйнай ине унда. Ғаиләбеҙ менән барҙыҡ һәм мин театр донъяһына ғашиҡ булдым. Ул мәлдә миңә 6 йәш тирәһе булғандыр, моғайын. Спектаклдән һуң хыялдарым артты. «Йә персиҙәтел булам, йә актер булам», – ти башланым. – « Персиҙәтеллектән » ҡасан баш тарттығыҙ? – Мәктәптә ҡурай, бейеү түңәрәктәренә йөрөнөм, спектаклдәрҙә уйнаным. Әҙәбиәт, тел, мәҙәниәт дәрестәрен яраттым. Ә теүәл фәндәрҙе өнәмәнем, хатта дәрестәрҙән ҡасып та ҡайта инем. 9-сы класты тамамлаған йылда әсәйем Сибай сәнғәт училищеһында театр бүлеге асыуҙары, шунда һәләтле уҡыусылар йыйыуҙарын ишетеп ҡалған. Бараһыңмы тип һорағайны, уйлап та торманым, әлбиттә, тинем. Сөнки хыялым шул актер булыу бит инде! Хәбәрҙе ишеткән көндөң иртәгәһенә мин А. Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры сәхнәһендә имтихан тапшырып йөрөй инем инде. Йырланым да, бейенем дә, шиғыр ҙа һөйләнем. Тик бына этюд күрһәт тигәйнеләр, ул нимә була икән тип аптырап ҡалдым (көлә). Жюри составында билдәле, арҙаҡлы режиссерҙар Дамир Ғәлимов, Сәлихйән Әфләтүнов, билдәле йырсы Камил Вәлиев бар ине, аңлаттылар. Тиҙ генә «Ералаш» телетапшырыуындағы ҡыҙыҡ хәлде иҫкә төшөрөп, шахмат уйнаған малайҙарҙы эләкләп күрһәттем. Шунан Сәлихйән Ғиниәт улы: «Денис, һин ауыл малайы бит әле, ну-ка, ат егеп, бесәнгә барғаныңды күрһәт әле», – тине. Был йөкләмәне иһә ҡыуанып башҡарҙым. Сөнки ат яратам, көн дә ат егеп, ат туғарып йөрөгән малай инем. Шулай итеп, мин Сибай сәнғәт училищеһы студенты булып киттем. Денис Нурғәлин менән ҡыҙыҡ әңгәмәне ""Тамаша"" журналының яңы октябрь һанында уҡырһығыҙ.","Персиҙәтел булырғамы, әллә әртисме?",['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],5,Йәштәр,1882,https://tamasha-rb.ru/articles/-l-tle-y-sht-r/2024-10-06/persi-tel-bulyr-amy-ll-rtisme-3957421,2024-10-06T21:05:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрТатарстан депутатлары куәт оешмалары вәкилләренә яңа вәкаләтләр бирергә тәкъдим итә: чит илләрдә яшәүче русияләргә карата ""экстремизм, сүз ирегеннән явызларча файдалану һәм Русия гаскәрен дискредитацияләү"" турында беркетмәләр төзү хокукы бирдермәкче була. Бу тәкъдимен Татарстан дәүләт шурасы Дума каршындагы канун чыгаручылар шурасына ибәргән, дип яза""Коммерсантъ"". Аерым алганда, Русиядән читтә яшәүчеләрне ""интернетта һәм медиаларда итимагый тәртипкә куркыныч тудырырдай мөһим ялган мәгълүмат тарату"", ""дәүләт башлыгын, түрәләрне һәм дәүләт символларын мәсхәрәләү"", ""нәфрәт яки дошманлык уяту"", ""Русиянең бөтенлеген бозарга чакыру"", ""Русия гаскәрен дискредитацияләү"", ""Русиягә һәм аның ватандашларына каршы чикләүләр кертергә чакыру"" кебек маддәләр нигезендә аваплылыкка тартырга тәкъдим ителә. Хәзерге вакытта чит илдә кылган хокук бозулары өчен русияләрне бары тик ""Русиядә теләнмәгән дип табылган оешманың эшчәнлегендә катнашу"" маддәсе нигезендә генә аваплылыкка тарта алалар. Аны әлегә әгәр гамәлләре Русия мәнфәгатьләренә каршы булса гына, һәм моның өчен чит дәүләттә әза бирелмәгән булса гына административ аваплылыкка тарта алалар. Шул ук вакытта чит илдә яшәүче русияләрне инаять аваплылыгына тартырга мөмкин. ""Чит ил дәүләтләрендә төрле итимагый лидерлар һәм активистларның Русия мәнфәгатьләренә каршы эшчәнлек алып бару очраклары билгеле, әмма хәзергә мондый затларга каршы административ эш ачу мөмкинлеге юк"", диелгән документка аңлатма язуында. Депутатлар югарыда телгә алынган маддәләр нигезендә аваплылыкка тарту вакыты чикләрен дә ике елга кадәр озайтырга тәкъдим итәХәзерге вакытта Административ хокук бозулар кодексының экстремистик маддәләре һәм ""сүз ирегенннән явызларча файдалану"" маддәсе нигезендә административ аваплылыкка бер ел эчендә тартып була. Гаскәрне ""кимсетү"" һәм Русиягә чикләүләр кертергә чакыру маддәләре нигезендә – өч ай эчендә. Әлегә Татарстан тәкъдименә йомгак чыгарылмады. Аерым алганда, Федерация шурасының хокукый идарәсендә игътибар итүләренчә, Татарстан парламенты биргән материалларда аваплылыкка тарту вакытын ни өчен озайтырга кирәклеге дәлилләп күрсәтелмәгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстан дәүләт шурасы Русиядән китүчеләрне гаскәрне дискредитацияләгән өчен әзага тартырга тәкъдим итә,['Дин' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2231,https://www.azatliq.org/a/32427300.html,2023-05-25T09:34:48+00:00
"Мөфти Камил Сәмигуллин (уртада) журналистлар сорауларына авап бирәТатарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин татар телен укыту белән туган вазгыять татарларга үз ана телендә сөйләшә, аралаша башлауга бер сабак булды дип саный. Ул бу хакта бүген журналистлар белән узган матбугат очрашуы вакытында әйтте. Мөфти шулай ук Татарстанның ун мәчетендә татар телен өйрәнү курсларын башлап ибәрүләренбелдерде. Мәктәпләрдә 11 ел укып та татар телендә сөйләшергә өйрәнә алмауны системада хата барлыгы белән аңлатты. ""Үзебезгә күбрәк татарча сөйләшергә кирәк. Кибеткә кергәч татарча исәнләшсәк, безне аңламаучы юк бит. Менә Чечняга барсаң анда син аңламыйсың дип тормыйлар, кыза-кыза үзара чеченча сөйләшәләр. Таикстанда да шулай һәм бу дөрес. Ә өч татар һәм ике башка милләт вәкиле булган ирдә без әдәп саклаган булып шунда ук урысчага күчәбез. Менә безнең Ильяс хәзрәт иһаншин берәр вакыйганы сөйләгәндә урысча башлый да, аннары иң кызык иренә иткәч кенә татарчага күчә. Ул шулай итеп бөтенесендә кызыксыну уята. Татар телен өйрәнүчеләр еш кына ялгышырмын дип курка, чөнки аны шунда ук төзәтә башлыйлар. Шуңа өйрәнүче һәм тыңлаучы тарафта да аваплылык бар, ди Сәмигуллин. Билгеле булганча, Камил хәзрәт чыгышы белән Мари Иле республикасыннан. Ул үзе татар телендә вәгазьләрне атналар дәвамында өйрәнүен, аннары бабайларга тыңлатып күрсәтүен сөйләде. Мари Илендә ул мәктәптә мари телен дә өйрәнгән. Мари телен өйрәндек. Кызыксындык дип әйтә алмыйм, әмма өйрәндек. Татар сүзенә охшаш сүзләр күп, диде ул. 5Мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин: ""Мин мәктәптә мари телен дә өйрәндем""Камил хәзрәт Сәмигуллин киләчәктә Казан үзәгендә дөньяви татар-мөселман мәктәбе булдырылачагын әйтте. Госмания мәктәбе бар, әмма бик кечкенә һәм ерак урнашкан. Элекке Мозаффария мәдрәсәсе булган урынга күчерергә ниятлибез. Бәлкем киләсе елга ачып ибәрербез. Башта кызлар гына уку ихтималы бар, диде мөфти яулык мәсьәләсен истә тотып булса кирәк. Мәктәпләрдә яулык мәсьәләсенә килгәндә, Энгел Фәттахов Татарстанның мәгариф һәм фән министры булганда бу өлкәдәпроблемнар чыкмады. Яңа министр килгәч ничек булыр әлегә билгесез. Мөфти бу мәсьәләне Чечняга аударып калдырды кебек тоелды. ""Яулык тыелмаячак дип уйлыйм. Әле Чечня бар. Яулык бәйләү безнең милләтебездә дә, динебездә дә бар"", диде ул. Гәрчә социаль челтәрләрдә татар телен укытуга каршы чыккан ата-аналар яулыкны тыю мәсьәләсен дә күтәрә башлады. Элегрәк Казанда мәчетләр төзелешенә каршы чыгучылар да булды. Хороводная урамындагы бу киеренкелек турында Азатлык таязганиде. Шулай ук мәктәпләрдә хәләл ризык кертү дә кайбервәкилләргә ошамый. ""Хороводная мәчетендә хәл ителде. Мондый мәсьәләне чәй эчкәндә хәл итә алабыз. Тормышта була торган хәл"", диде Сәмигуллин. 5Мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин: ""Хороводная урамы мәчете каршылыгы хәл ителде""Ул Казанда Мамадыш тракты, Дубравная урамында, Залесныйда яңа мәчетләр төзелеп килүен әйтте. Балалар бакчалары, мәктәпләрдә хәләл ризык кертүгә килгәндә, мөфти аны хәләл дип түгел, ә сәламәт ризык дип карарга кирәклегенә басым ясады. ""Урысларга бит хәләл ризык тыелмаган. Төркия һава аланында, Дубай һава юлларында да азык хәләл, Төркиядә Макдональдста ит хәләл. Беркем уйлап тормый бит, барысы да ашый"", диде мөфти. Камил Сәмигулиннан икътисад, спорт, заманча технологияләргә бәйле фикерләре белән дә кызыксындылар. Ислам финансларына килгәндә, мөфти аны гамәлгә кертүнең бөтен авырлыгы Русия кануннарында булуын сөйләде. Канунарга ниндидер үзгәрешләр кертелмичә без аны эшли алмыйбыз. Якын киләчәктә ниндидер партнерлык оешмасы, мөселман блокчейнны булыр. Әмма биткоин турында әйтә алмыйм, галимнәр әле фикерен белдермәде, диде ул. Татарстан мөфтие үзенең социаль челтәрләрне даими куллануына да фикерен белдерде. ""Бу - аралашу чарасы. Әгәр яшьләр интернетта утыра икән, миңа да аралашу, аңлату өчен керергә туры килә"", диде Сәмигуллин хәйләкәр генә. Тиздән мөфтият үзе дә ""Хузур ТВ"" кабель телевидениесен ачып ибәрергә ыена. Мөфтият хезмәткәре Ришат Хәмидуллин сүзләренчә, сайтта тест рәвешендә инде эшли икән. ""Хәзер махсус иһаз кайтырга тиеш. Тәүлек буе эшләү өчен рөхсәтебез бар. Башка телевидениеләр белән дә сөйләшүләр алып барабыз. Тапшырулар татар һәм урыс телләрендә булачак. Яңа елдан әмәгатьчелеккә чыгарырбыз дип уйлыйм"", диде ул. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.",Татарстан мөфтие татарларны үзара татарча гына сөйләшергә чакырды,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 1 1 0 1 0 1 0 1 0 0],7,Дин,4272,https://www.azatliq.org/a/28901146.html,2017-12-06T15:44:59+00:00
Бөгөн Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында Асыҡ ишектәр көнө үтте.,Академияла — Асыҡ ишектәр көнө,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,86,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-05/akademiyala-asy-ishekt-r-k-n-4495865,2025-12-05T20:40:00+00:00
"Ҡая Көньяҡ Уралда, Башҡортостандың Әбйәлил районында, Элмәк һәм Урыҫ ҡыуышы тарлауыҡтары ҡушылған ерҙә урынлашҡан. Ике үҙән дә Күсем — Ҡырҡты һыртында ята. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Элмәкташ ҡаяһы (Висячий камень),['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Тәбиғәт,546,https://yanshishma.com/articles/t-bi-t-m-y-sh/2026-01-18/elm-ktash-aya-y-visyachiy-kamen-4540860,2026-01-18T12:00:00+00:00
"Байрамдың тәүге өлөшөндә ""Магнитогорский ҡалаһында һәм Силәбе өлкәһенең көньяғында йәшәүсе башҡорттарҙың рухи мәҙәниәтен үҫтереү"" тигән темаға түңәрәк өҫтәл артында һөйләшеү булып үтте. Уны Силәбе өлкәһенең ""Аҡмулла"" исемендәге әҙәби түңәрәк етәксеһе, филология фәндәре кандидаты Ҡамса Мортазин алып барҙы. Әңгәмә барышында Силәбе өлкәһендә һәм Магнитогорский ҡалаһында йәшәүсе ижадсыларҙың ғына түгел, ғөмүмән, бында йәшәүсе милләттәштәребеҙҙең рухи хәләте айырата һыҙыҡ өҫтөнә алынды. Силәбе өлкәһендә Кәтибә Кинйәбулатованың бер ҡайҙа ла баҫылмаған романы һаҡланыуы ""Ағиҙел"" селәр өсөн көтөлмәгән табыш булды. Магнитогорский ҡалаһының ""Аҡ ҡауырһын"" әҙәби берекмәһе ағзаһы, музыкант Азамат Усмановтың ""Аҡмулланың арбаһы"" йыры күңелгә хуш килде. Шулай уҡ башҡорттарҙың боронғо тарихын, мәҙәниәтен, йолаларын өйрәнеүсе Галина Гончарованың сығышы дөйөм ҡыҙыҡһыныу уятты. Сараның музыкаль-әҙәби өлөшөн китапхананың милләт-ара мәҙәни үҙәге мөдире Резида Ғайсина менән ""Аҡ ҡауырһын"" әҙәби берекмәһе етәксеһе Сәфинә Хәкимова алып барҙы. Әйтергә кәрәк, мәҙәни үҙәк янындағы бейеү ансамбеленың дәртле бейеүҙәре кисәгә дәрт, илһам, зауыҡ өҫтәне. Магнитогорский ҡалаһы башҡорт йәштәре ҡоролтайы етәксеһе Рәмил Утарбаевтың, ҡаланың башҡорт мәҙәниәте етәксеһе Рәшиҙә Мортазинаның, Силәбе өлкәһе башҡорт теле уҡытыусылары ассоциацияһы етәксеһе Земфира Шафранскаяның, Әбйәлил районының ""Йәйғор"" әҙәби ижад берекмәһе ағзаһы Марсель Хамматовтың, ""Әбйәлил"" йәмғиәте ағзаһы Бикбай Насырйәновтың, ""Аҡ ҡауырһын"" әҙәби берекмәһе ағзаһы Шамил Әхмәтшиндың, Сибай ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы ағзаһы Рәсимә Айсыуаҡованың, Сибай мәктәп-интернатынан Данил Әбделғазиндың, шулай уҡ Өфөнән килгән ""Ағиҙел""селәр Мөнир Ҡунафиндың, Әхмәр Ғүмәр-Үтәбайҙың, Гөлнара Хәлфетдинованың сығыштары тамашасылар тарафынан йылы ҡабул ителде. Азамат Усмановтың Магнитогорский ҡалаһында башҡорт мәҙәниәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергән Фәтих Фазыловҡа арналған ""Асҡар--Магнит юлдары"" йыры берәүҙе лә битараф ҡалдырманы. Кисәлә сығыш яһаусылар Фәтих Сәрүәр улының иҫтәлеген мәңгеләштереү йәһәтенән эшлекле тәҡдимдәр индерҙе. 17--18 мартта ""Ағиҙел""селәр илебеҙҙең Баш ҡалаһы Мәскәүҙә булып, 24 мартта Әбйәлилдәрҙең ""Баш ҡалаһы"" Магнитогорскийға сәфәр ҡылып, 12 апрелдә Башҡортостандың Баш ҡалаһы Өфөлә ""Ағиҙел""дең 100 йыллығын туйлаясаҡ. Баш ҡаланан ""Баш ҡала""аша — Баш ҡалаға! Ағиҙел 100 Ағиҙелжурналы Ағиҙелжурналы Аҡмуллаарбаһы Аҡмуллаарбаһы китапбүләкитәм Иңуҡымлыхикәйә Иңкүпкитапуҡыусыауыл ФСГОРБ Гранты РБ","Баш ҡаланан ""Баш ҡала""аша — Баш ҡалаға",['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 1 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],7,Яңылыҡтар,2463,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-03-29/bash-alanan-bash-ala-asha-bash-ala-a-3196954,2023-03-29T17:18:00+00:00
"Цель: формирование у подрастающего поколения высокого уровня патриотизма, развитие гражданской сознательности и активизации интереса к истории родного края. Мероприятия состоят из нескольких этапов: Отборочный этап пройдет с 9 по 11 февраля. где будут соревноваться командиры классов. Финал, который обещает быть ярким и запоминающимся событием, запланирован на 17 февраля. Он пройдет на базе Полилингвальной многопрофильной гимназии 23 города Стерлитамака. Для участия каждая образовательная организация республики формирует команду из 7 обучающихся 6-8 «шаймуратовских классов», готовых проявить эрудицию и сплоченность. На финальном этапе команды участников встретятся лицом к лицу в ходе захватывающей мультимедийной викторины, охватывающей широкий спектр тем и вопросов по различным предметам школьной программы. Тематика вопросов викторины: народная память и биография Героя России М. М. Шаймуратова; боевой путь 112-й Башкирской кавалерийской дивизии; герои башкирского народа и военное искусство. Особенностью игр является их проведение сразу на трех языках: русском, башкирском и английском. Для участия необходимо в установленные сроки подать заявку по форме, ознакомиться с условиями положения и дать согласие на обработку персональных данных. Подробная информация, положение и форма заявки доступны на сайте организатора. Приглашаем команды «шаймуратовских классов» принять участие в этом значимом событии, чтобы проверить свои знания, умение работать в команде и отдать дань уважения героическому наследию нашей республики! Информация из сайта Министерство просвещения РБ На снимке Шаймуратовцы гимназии им. Т. Кусимова Абзелиловского района",«Зимние шаймуратовские игры»,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Мәғариф,1654,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2026-02-06/zimnie-shaymuratovskie-igry-4566938,2026-02-06T10:47:00+00:00
"Күп йылдар элек булған был хәл. Урал аръяғы райондарының береһенән Өфөгә килеп эшләп йөрөүсе ҡыҙ менән Ғафури районынан уҡырға килгән егет танышалар. Бер-береһенә эҫенешеп бөткән йәштәрҙе бер ваҡиға айыра яҙа. Ике туған ҡустым өс-дүрт йәшлек улын ялдарҙа ҡарап торорға үтенде. Үҙем йәшәгән дөйөм ятаҡтың бүлмәһенә алып ҡайттым. Кисен егетем килде. Янымда: Инәй ҙә, инәй, - тип тупылдап йөрөгән баланы күргәс, төҫө боҙолдо. Ниндәйҙер һылтау табып, ҡайтып китте. Икенсе осрашҡанда ла һөмһөрө ҡойолған ине. – Нишләп балаң барлығын алдан әйтмәнең? – тип мығырлай был. – Ниндәй бала тураһында һөйләйһең? – тип аптырайым. – Нейә, яныңда инәй ҙә, инәй, тип йөрөгән бала күктән төшкәнме ни? – ти ҡаштарын емереп. – Күктән төшмәгән, ике туған ҡустымдың улын ялға алып ҡайттым. Ситтә бер-беребеҙгә ярҙамлашабыҙ. Олатай-өләсәйҙәр йыраҡта бит, - тим. – Нишләп һиңә инәй тип өндәште, - ти һаман ныҡышып. – Инәһе булғас, кем булһын һуң? – тим тағы ла нығыраҡ аптырап. – Ике туған ҡустыңдан бала таптыңмы ни? – ти. – Нисек телең әйләнә? – тип был юлы мин ҡыҙып киттем. – Һуң уның балаһы һиңә: Инәй, - тип өндәшкәс, кем була һуң? – ти. Икебеҙ башҡорт телендә һөйләшеп тә, бер-беребеҙҙе аңламауыбыҙ тураһында төшөнгәс, шарҡылдап көлөп ебәрҙем. – Инәй – ул беҙҙең яҡта ата-әсәнән өлкән ҡатын-ҡыҙға өндәшәләр,  –тим. – Ә беҙҙә әсәйгә, – тип көлөп ебәрҙе. – Диалекттарҙағы бер үк, әммә мәғәнәһе төрлө һүҙ арҡаһында һөйгәнем менән юлдар киҫешә яҙҙы. . Фото интернеттан алынды.",Балаң барлығын нишләп әйтмәнең? (Булған хәл).,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Телебеҙҙә – көнөбөҙ,1455,https://shonkar.com/articles/telebe-k-n-b-/2025-08-06/bala-barly-yn-nishl-p-ytm-ne-bul-an-h-l-4340109,2025-08-06T14:56:00+00:00
"Күңелде ярып сығып килгән серҙе эстә тотоуйылдан-йыл ауырыраҡ. Ошойәшемә етеп, бер кемгә лә һөйләмәгәйнем был турала. .Буласаҡ ирем менән студент саҡта уҡ танышып дуҫлаштыҡ. Ул ауыл хужалығы белгесе булырға әҙерләнә ине, мин — уҡытыусы. Дуҫлығыбыҙ мөхәббәткә әүерелеп, дүртенсе курста уҡ өйләнешеп ҡуйҙыҡ. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң миңә эшкә йүнәлтмәне бер һүҙһеҙ уларҙың районына бирҙеләр. Ҙур ғына ауыл, ике ҡатлы мәктәп, балалар ҙа күп кенә. Ирем колхозда агроном, мин уҡытыусы булып, башкөлләй эшкә сумдыҡ. Ваҡытлыса йәшәргә өй ҙә табылды. Дамир уңған булып сыҡты: шул йылда уҡ беҙҙең яҡтан бура һөйләшеп, көҙгә килтертеп тә ҡуйҙы. Эште ойоштора белеү һәләте, тыумыштан сослоғо бар шул уның. Шундай холҡо өсөн дә, яҡшы ғаилә башлығы булараҡ та үҙен хөрмәт итәләр, һүҙе менән әле лә иҫәпләшәләр. Мин дә үҙ яғымдан һынатмаҫҡа тырыштым — тышҡы ҡиәфәтемдән алып йорт-тирәмдең бөхтәлегенә, кеше менән аралашыуға һәр саҡ етди ҡараным һәм әле лә шулай. Уҡытыусы ауылда һәр саҡ күҙ уңында, балалар һәм ата-әсәләргә һүҙең үтемле булһын өсөн, иң беренсе үҙеңдең ҡылығың, тормошоң тел тейҙермәҫлек булырға тейеш. Бер һүҙ менән әйткәндә, өлгөлө, һоҡланғыс, бәхетле ғаиләбеҙ. Был — тыштан ҡарағанда. Тәүге йылдарҙа уҡ иремдең сәйер холҡона иғтибар итә башлағайным инде. Ул кеше араһында бер төрлө, икәүҙән-икәү ҡалғас, икенсегә әйләнә икән дә. Минең ни өсөн шулай әйткәнемде, теге иргә ниңә йылмайып ҡарағанымды уйынлы-ысынлы һорай торғайны тәүҙә. Шаярта был, тип иғтибар итмәй, көлә лә ҡуя торғайным. Ә һуңғараҡ уның ысынды һөйләгәнен ныҡлап аңлай башланым, дөрөҫөрәге, үҙе аңлатты. Кеше менән аралашмай йәшәп булмай, дуҫтар, туғандар менән ҡунаҡҡа йөрөшөү йолаһы ла бар. Бер шундай осрашыуҙан һуң хатта ул көтмәгәндә муйыныма йәбеште. ""Сепрәк баш, миңә аҡыл өйрәтеп ултырҙыңмы? "" тип ҡурҡыныс итеп ҡарағаны әле лә йәнемде өшөтә. Шул көндән минең ҡурҡыу ҡалды, хатта берәй ҡунаҡтан һуң аяҡтар тотмаҫ дәрәжәлә ҡалтырай, нимә тип бәйләнер тип көтәм. Шунан аҙаҡ ул барҙа кеше менән нисек һөйләшергә лә белмәйем, күберәк өндәшмәй ҡалыуҙы хуп күрәм. Әйткән хәлдә лә, уйлап, иремә оҡшарлыҡ һүҙҙәрҙе табырға тырышам. Үҙ һүҙем, үҙ йөҙөм булмаған шәүләгә әйләндем тиһәң дә була. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, бәйләнерлек сәбәп барыбер табыла тора. Кеше булмағанда кәмһетеүҙәре, ҡурҡытыуҙары үҙәгемә үтһә лә, былай йәшәү йәшәү түгел икәнен аңлаһам да, тормошомдо үҙгәртерлек көс тапмай, эштә нисек тә йылмайырға тырышып, өйҙә йөрәгемде усыма тотоп йәшәүемде дауам итәм. Берҙән-бер улыбыҙға ҡарата Дамир яҡшы атай, был яҡтан һүҙ юҡ. Бергәләште, тәрбиәләште, үҙе менән алып йөрөп эшкә өйрәтте. Балабыҙ алдында тауыш күтәрмәүе лә маҡтауға лайыҡ. Донъялар үҙгәреп китеп, эшһеҙ ҡалғас (үҙе тағы йүнсел бит әле), үҙ кәсебен асып ебәрҙе. Артыҡ эсмәй, йорт-ҡаралты төҙөк, улай ғына ла түгел, ирем уны гел яңыртып, үҙе теләгәнсә үҙгәртеп тора, ҡыҫҡаһы, ҡулынан килмәгән эш юҡ, кеше менән ипле — ошо яғын ғына күргәндәр, һоҡланып, әй һин иң яҡшы ирҙе эләктергәнһең, эт бәхетлеһең инде, ти. Ә уның ике йөҙлө, ҡапма-ҡаршы холоҡло, мыжыҡ икәнлеген үҙем генә беләм. Шулай тыштан ялтырап, эстән ҡалтырап йәшәй торғас, улыбыҙҙың йәше етеп, армияға алынды. Унан ҡайтҡас, уҡырға инде, өйләнде, балалары тыуҙы, ҡалала төпләнделәр. Минең һыҙланып, ҡурҡып йәшәүем тураһында ул белмәй. Белеп кенә ҡалмаһын, тип ҡурҡам. Ғөмүмән, берәү ҙә белмәй, сөнки кемгәлер асылырға ҡурҡам, хәбәрем иремә барып етһә, ни булырын күҙ алдына ла килтерә алмайым, икенсенән, ""өлгөлө"" тигәнгә тап төшөргөм килмәй. Олоғая килә ипкә ҡалыр тип уйлауым бушҡа ғына, ул, киреһенсә, йылдар үткән һайын кирегә китә, холоҡһоҙланғандан-холоҡһоҙлана бара. ""Ҡан эскес"" — ошо һүҙ нәҡ уның кеүектәргә ҡарата әйтелгәндер ул. Әле миңә 50 йәш, ә үҙемде шул тиклем арыған, хәлһеҙ, бөкөрәйеп бөткән әбей кеүек тоям. Йәшәрлек көсөм дә ҡалманы кеүек. Тағы күпме ғүмерем барҙыр, һәр көнө шундай ғазаплы булыр микән ни тип уйлап ҡотом оса. Бөтә бәхетле күренгән ғаиләләр ҙә шундай бәхетһеҙ буламы, әллә араларында тиң-тигеҙ, аңлашып йәшәгәндәре бармы икән? Өләсәйем әйтә торғайны, ир менән йәшәү рәхәт түгел, балам, сабырҙар ғына иң аҙаҡҡа тиклем был йөктө тарта ала тип, әллә ул дөрөҫ һөйләгәнме? Эштәге бер ҡатын ""Ирем эсмәһә, бүтән етешһеҙлектәренә түҙер инем"" ти гел генә, ә бына минең хәлдә ҡалһа, нимә тиер ине икән? Кеше белмәһен тип, өйҙәге сүпте тышҡа сығармай, бөтәһен дә эсеңә һыйҙырып ҡурҡып йәшәү бик ауыр. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Улым ғына белеп ҡалмаһын.,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Әҙәбиәт,4440,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2025-12-27/ulym-yna-belep-alma-yn-4522593,2025-12-27T02:10:00+00:00
"Бәйге ике номинацияла үткәрелә. – «Башҡорт уйынсығы» – уйынсыҡтарҙың фотоларын ебәрегеҙ. – «Милли уйын» – башҡорт уйыны, уйынсығы күрһәтелгән видеояҙмалар ҡабул ителә. Уйынсыҡтар милли тематикала булырға тейеш. Уларҙы: – башҡорт уйындарына йәки уйынсыҡтарына нигеҙләнеп башҡарырға, – билдәле уйынды йәки уйынсыҡты башҡорт ерлегенә яраштырып эшләргә, – яңы уйынсыҡ уйлап табырға мөмкин. Уйынсыҡ ҡулдан эшләнергә тейеш, шулай уҡ заманса техника (теген машинаһы һәм башҡа ҡул эше өсөн ҡорамалдар, компьютер, принтер һ. б. ) ҡулланырға була. Әйберҙәрҙе тулыһынса күренерлек һәм аңлашылырлыҡ итеп төрлө яҡлап фотоға йә видеоға төшөрөрөү мөһим. Фото һәм видеояҙмалар яҡшы сифатлы булырға тейеш. Балалар менән бергә төшкән художестволы фотолар ҙа хуплана. Был уйынсыҡ балала ниндәй сифаттарҙы үҫтерә? Нисек һәм нимәнән эшләнгән? Үҙегеҙҙең ғаилә миҫалында мәғлүмәтте ирекле рәүештә яҙырға тырышығыҙ. Бәйгелә теләгән һәр кем ҡатнаша ала. Уҡыу йорттары, ижади коллективтар, клубтар, йәмәғәт ойошмалары эштәре лә ҡабул ителә. Бер ҡатнашыусы һәр номинацияла биш төрлө әйбер ебәрә ала. Ҡул эштәренең фотоларын, үҙегеҙ һәм уйынсыҡ тураһындағы мәғлүмәтте түбәндәге адрестар буйынса көтәбеҙ: – «Башҡортостан ҡыҙы» журналы редакцияһы адресына (450079, Башҡортостан Республикаһы, Өфө ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 13, 7-се ҡат); – «Башҡортостан ҡыҙы» журналы редакцияһының электрон почтаһына: ; – «Башҡортостан ҡыҙы» журналының «Бәйләнештә» селтәрендәге төркөмөнә хәбәр итеп ебәрергә. Ҡатнашыусының тулы исемен, йәшен, адресын, бәйләнеш өсөн телефонын күрһәтеү мотлаҡ. Шулай уҡ ирекле формала үҙе, шөғөлдәре тураһында хат та бик урынлы булыр. Бәйге 2025 йылдың 1 ғинуарынан башлана. Бәйгегә йомғаҡ 2025 йылдың декабрь айында яһала. Иң ҡыҙыҡлы, матур һәм үҙенсәлекле эштәр йыл дауамында журналыбыҙ биттәрендә, интернет селтәрендәге төркөмдәребеҙҙә донъя күреп барасаҡ. Бәйгелә ҡатнашыусы эштәрҙе редакция билдәләгән жюри баһалай. Еңеүселәргә иҫтәлекле бүләктәр тапшырыла. Ойоштороусылар йыл дауамында конкурс шарттарына үҙгәреш индерергә хоҡуҡлы. Тулы шарттары менән «Башҡортостан ҡыҙы» журналы сайтында танышырға мөмкин.",Башҡортса уйнайыҡ!,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Беҙҙең бәйгеләр,2108,https://bashkizi.ru/articles/be-e-b-ygel-r/2025-01-30/bash-ortsa-uynayy-4101682,2025-01-30T14:10:00+00:00
Мөселманнар китапларның тыелуы турында Ислам китап ярминкәсендә генә белгәнДамир Мөхетдинов,"""Мөселман китапларын тыюның чиге күренми""",['Дин' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],3,Дин,91,https://www.azatliq.org/a/24620211.html,2012-06-20T11:49:26+00:00
"Документҡа ярашлы, төбәк Хөкүмәтенә байрамды йыл һайын үткәреү менән бәйле саралар планын әҙерләргә кәрәк. Башҡортостандың ҡала һәм район хакимиәттәренә милли бейеүҙәрҙе популярлаштырыуға йүнәлтелгән саралар үткәрергә тәҡдим ителде. Фото. О. Вильданова",Радий Хәбиров 21 октябрҙә Милли бейеү көнө тураһында указға ҡул ҡуйҙы,['Башҡортостан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,252,https://bashkizi.ru/articles/novosti/2025-10-12/radiy-h-birov-21-oktyabr-milli-beye-k-n-n-bayram-ite-tura-ynda-ukaz-a-ul-uy-4424778,2025-10-12T19:06:00+00:00
"Студенты и ординаторы резидента Межвузовского кампуса, Башгосмедуниверситета Минздрава России, получают новые компетенции в области информационных технологий благодаря реализации проекта «Цифровая кафедра».",В Межвузовском кампусе БГМУ расширяет цифровую трансформацию своих лабораторий,['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Мәғариф,206,https://tanburz.ru/news/m-arif/2025-02-28/v-mezhvuzovskom-kampuse-bgmu-rasshiryaet-tsifrovuyu-transformatsiyu-svoih-laboratoriy-4140696,2025-02-28T16:15:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырҮзләрен 70 нче мотоукчы полк хәрбиләре дип ышандыручы солдатлар аяк-куллары сынган булса да, хәрби күрсәтмәләрне үтәргә ибәрүләрен сөйли. Русиянең 70 нче мотоукчы полкы хәрбиләре 7 гыйнвар көнне видео яздырган. Алар хәрби итәкчеләренең 40 яралы солдатны сугышка ибәрүләренә зарлана. ""Мобилизация Новости Срочники"" -каналында чыкканвидеога""Активатика""игътибар иткән. Видеода солдатлар яраларын — сынган аяк-кулларын, ядрәдән калган эзләрне күрсәтә. Кайбер ирләр култык таяклары белән генә йөри. Әмма хәрби итәкчеләре солдатларны шушындый хәлдә дә һөүмгә бара ала дип саный""Зинһар, безгә булышыгыз. Имгәнгән ирләр хәрби күрсәтмәләр үтәргә китә. Бу мәсьәләне хәл итәргә кирәк. Ни майтарыла, бу нинди ахмаклык? Иртәгә 40 кеше китәчәк. Аларның нервлары өзелгән, эшләми. Мондый кеше мылтыгын ничек корачак? Нинди дә булса чара күрүегезне сорыйбыз"", ди видеодагы хәрби. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Русиянең 40 яралы хәрбиен фронтка ибәргәннәр,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1021,https://www.azatliq.org/a/rusiyaneng-40-yarali-harbien-frontka-jibargannar/33269748.html,2025-01-09T16:22:20+03:00
"Крайне опасно- выходить на лед в темное время суток, пли плохой видимости (в туман, снегопад, дождь)- проверять толщину льда ударом ноги- выходить на лед в состоянии алкогольного опьянения- оставлять детей одних на льду и вблизи замерзшего водоема Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Выход на лед должен быть безопасным!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Аңлатма,365,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-01-09/vyhod-na-led-dolzhen-byt-bezopasnym-4077914,2025-01-09T10:59:00+00:00
"Кахов гидроэлектр станциясе буасы. Иярченнән төшерелгән рәсем. 5 июнь 2023 елфикерләр6 июньгә каршы төндә Херсон өлкәсенең Новая Каховка шәһәреннән биш чакрым ераклыкта урнашкан гидроэлектр станциясе буасы өлешчә имерелгәннән соң, су баса торган урыннардан Украина хакимиятләре 1500 ләп кешенеэвакуацияләгән. Шул ук вакытта Русия билгеләгән баскын хакимиятләр иде кешенең хәбәрсез югалуын иткерде. Херсон өлкәсе хакимияте башлыгы Александр Прокудинәйтүенчә, 7 июньгә Херсон өлкәсенең уң ярында 1852 өйне су баскан, бу урыннардан 1457 кешене чыгарганнар. ""Безнең фаразларча, су күләме 20 сәгать эчендә тагын бер метрга күтәреләчәк"", ди Прокудин. Херсон өлкәсенең Яңа Каховка районына Русяия билгеләгән башлык –Владимир Леонтьевисә, дамба имерелгәннән соң Каховка сусаклагычыннан йөгәнләп булмастай су ташкыны агып чыгуы аркасында, Яңа Каховкада кимендә иде кеше хәбәрсез югалды диде. Баскын хакимият белешмәләренә күрә, Яңа Каховкадан 900 дән артык кешене эвакуацияләгәннәр. Леонтьев әйтүенчә, кайбер торак пунктлар ныграк зарарланган: ""Корсунка тулысынча су астында, Днепряны, Крынки, Казачьи Лагери авылларын өй түбәләренә кадәр су басты"", ди ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Херсон өлкәсендә су баскан урыннардан  Украина 1500 ләп кешене чыгарган, баскын хакимиятләр иде кеше югалды ди",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1245,https://www.azatliq.org/a/32448222.html,2023-06-07T06:53:33+00:00
"Был стипендия уҡыуҙа, ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлегендә, ижадта, спортта юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән уҡыусыларға бирелә. Улар ҡаланың йәмәғәт тормошонда ла әүҙем ҡатнаша. Бәләкәй булыуҙарына ҡарамаҫтан, балаларҙа заманыбыҙҙың көнүҙәк мәсьәләләренә ярайһы уҡ өлкәндәрсә ҡараш формалашҡан да инде. Мөрәжәғәттәр араһында Өфөнө, республикабыҙҙы үҫтереү буйынса ҡыҙыҡлы тәҡдимдәр бар. Һәр ҡайһыһын ҙур киләсәк көтә, тип ышанам. Ә беҙ мөмкин булған тиклем уларҙың бөтә проекттарын, башланғыстарын хуплаясаҡбыҙ, – тип яҙған социаль селтәрҙәрҙә Ратмир Мәүлиев был ваҡиға айҡанлы. Стипендияға дәғүә итеп 180 ғариза бирелгән, конкурс һөҙөмтәһендә  60 бала һайлап алынған. Улар дөйөм белем биреү ойошмаларында һәм өҫтәмә белем биреү учреждениеларында уҡый. Быйылдан стипендия күләме арттырылып  5 мең һумға еткән. Сығанаҡ: Башинформ.",Баш ҡала мэры Өфө стипендиаттары менән осрашҡан,['Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,820,https://amanat.su/news/novosti/2024-12-18/bash-ala-mery-f-stipendiattary-men-n-osrash-an-4058381,2024-12-18T16:26:00+00:00
"""Ана теле"" онлайн мәктәбенең баш бите шундый идефикерләрТатар теленә читтән торып өйрәтүче яңартылган ""Ана теле"" онлайн мәктәбе сынау рәвешендә 2024 елның дүртенче чирегендә эшли башларга мөмкин. Бу хакта ""Бизнес ""га Татарстанның мәгариф һәм фән министрлыгы матбугат хезмәтендәәйткәннәр. Күптән түгел проектны яңадан ачу өчен 123,3 млн сум бүлеп бирелүехәбәр ителгән иде.2023 ел эчендә министрлык, шулай ук республиканың Фәннәр академиясе һәм дигитал үсеш министрлыгы Русия -белгечләре белән киңәшләшкән. Алар проект материалларын Русия платформнарына ничек нәтиәлерәк итеп күчерергә мөмкин булуы турында фикер алышкан. Шулай ук министрлык татар теленә читтән торып өйрәтү белән бәйле күп мөрәәгатьләр килүен әйткән. ""Ана теле"" онлайн мәктәбе Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановкушуы белән 2013 елда барлыкка килде. Узган ел әй көне улябылган иде. ""Ана теле""н ясаган ""Е "" ширкәте 2022 елның ахырында ук проектны башка дәвам иттерә алмаячагын иткергән. Бу Британия ширкәтенең Русиядә эшчәнлегенең кыскартылуы белән бәйле. — ""Ана теле"" проекты, ни кызганыч, ""Е "" платформасында эшен дәвам итә алмаячак. Без әлегә ""Ана теле""н башка платформага күчерү мәшәкатьләре белән йөрибез. Чынында ""Е "" платформасы да искергән, яңа кушымталар кирәк, аларның мобиль иһазларда уңайлы булуы кирәк. Телне өйрәнүчеләр өчен бу мөһим. Эчтәлеге калачак, проект тагы да яхшырак булыр дип өметләнәбез, — диделәр министрлыкта. Татар теле активистлары бу хәбәр уңаеннан шундук борчылу белдерде. Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановның Телеграмдагы постлары астында да әле проектны япмауны сорап язды. ""Татар теле"" телеграм каналы идарәчеләренең берсе, тел активисты Марсэль Ганиев Азатлыкка бүген татар телен онлайн өйрәнү, камилләштерү өчен мөмкинлекләр болай да күп түгел, дип сөйләгән иде. Ул үзе дә ""Ана теле"" проектынактив кулланган, татар телен аның ярдәмендә камилләштергән кеше. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Былтыр әй ябылган ""Ана теле"" онлайн мәктәбе бу ел ахырында яңадан эшли башларга мөмкин",['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],6,Яңылыҡтар,1963,https://www.azatliq.org/a/32856717.html,2024-03-11T08:48:08+00:00
"Унда ҡатнашыусыларҙы профессиональ диалог өсөн бай программа көтә: китап презентацияһы, фәнни стендап, ғалимдар өсөн асыҡ микрофон. Юғары уҡыу йорттары араһындағы кампус лабораториялары ғалимдары фәнде үҫтереүҙең өҫтөнлөклө йүнәлештәре, шулай уҡ үҙ эштәре тураһында һөйләйәсәк. Сара Рәсәй Федерацияһында Фән һәм технологияларҙың ун йыллығы инициативаһын тормошҡа ашырыу планына ярашлы ойошторола. Тулыраҡ",Вуз-ара кампус Ғилми ҡунаҡ бүлмәһенә саҡыра,['Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0],2,Яңылыҡтар,404,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-26/vuz-ara-kampus-ilmi-una-b-lm-en-sa-yra-4550746,2026-01-26T14:47:00+00:00
"Бөрйән районы  Яңы Собханғол ауыл мәҙәниәт йортонда уҙған күркәм сара - ысын рух байрамы: ул ""Өләсәйем һабаҡтары"" тип аталып, ауылдың ағинәйҙәрен һәм уларҙың ейән-ейәнсәрҙәрен бер ҡорға тупланы. Өләсәй һыны һәр ғаиләлә элек-электән оло әһәмиәткә эйә. Уның яңы быуынды тәрбиәләүҙәге роле баһалап бөткөһөҙ: ата-әсә эш, йорт мәшәҡәттәренә сумғанда, балаларға күҙ-ҡолаҡ булыуҙан тыш, уларҙы шәхес булараҡ тап өләсәйҙәр үҫтерә, тормош һабағын бирә. Сергетыштар түшәлгән урындыҡта, ҡаралды-мендәр өйөлгән һандыҡ, түшәмгә эленгән бишек янында йыйылған өләсәйҙәр, атап әйткәндә, Гөлшат Йәмилева, Филиә Күҫәпова, Гөләндәм Буранбаева, Рәмзиә Мырҙабаева, Рәүилә Йортбағишева, Ғәтифә Манапова, Гөлдәр Зыянбаева кескәйҙәргә тормош һабаҡтарын халыҡ ижады аша өләште: Гөлшат өләсәй әкиәт һөйләне, күмәкләшеп мәҡәл-әйтемдәрҙең телен систе, йомаҡ ҡойҙолар. Балалар өләсәйҙәрен тыңлап ҡына ултырманы, үҙҙәре лә әүҙем мәҡәлдәр, йомаҡтар менән бүлеште. Һәр береһе кескәй булыуҙарына ҡарамаҫтан, зирәклектәре, отҡорлоҡтары менән әсир итте - бына бит ул өләсәй тәрбиәһе! Һәр береһенең ҡарашында ғәм, аң сағыла ине. Гөлдәр Зыянбаева менән Филиә Күҫәпова ҡумыҙ сирткәндә, балаларҙың уғата күҙҙәре янып китте. Өләсәйҙәр уларға был башҡорт халыҡ уйын ҡоралы буйынса оҫталыҡ дәресе лә бирҙе. Өләсәйҙәр буш ултырманы - рухи мираҫ өләшкән ваҡытта һәр береһе ҡул эшен тотто: йөн иләне, йомғаҡ ураны, ойоҡбаш бәйләне. ""Шәл бәйләнем"" башҡорт халыҡ йырын йырлап, бер-береһенә матур теләктәр әйтеп таралыштылар янһарылар.2022 йыл Башҡортостанда Мәҙәниәт һәм рухи мираҫ йылы тип иғлан ителде. Был йәһәттән Яңы Собханғол ауылы мәҙәниәт йорто йылды бына ниндәй рух байрамы менән башлап ебәрҙе - балаларҙың һәр береһенә рухи ырыҫ, ҡот өләште, уларҙың каникулын ҡыҙыҡлы сара менән биҙәне. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Балаларға өләсәйҙәр рухи мираҫ өләшә,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 1 1],8,Ҡусҡар,1972,https://akbuzat-rb.ru/articles/kuskar/2022-01-08/balalar-a-l-s-y-r-ruhi-mira-l-sh-2647707,2021-07-12T17:15:00+05:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМоңа кадәр мәктәп һәм балалар бакчаларын төзекләндерүдә кыенлыклар барлыкка килүе әйтелде.2025 елда Татарстанда юллар төзелеше һәм төзекләндерү өчен 39,1 млрд сум тотылачак. Бу хакта республика премьер-министры Алексей Песошинкул куйган хөкүмәт карарындаәйтелә. Бу узган елдан ике тапкырга азрак. 2024 елда республика юлларын төзелеше һәм төзекләндерүгә 82,9 млрд сум тотылган. Быел юлларны төзекләндерү өчен 23,5 млрд сум бүленәчәк. Юлларны һәм ясалма корылмаларны норматив хәлгә китерү өчен 9 млрд сум бирелер дип көтелә. Казан агломерациясенең транспорт инфраструктурасына — 2 млрд сум, Чаллы агломерациясенә — 1,3 млрд сум, Түбән Кама агломерациясенә — 480 млн сум каралган. Төбәк һәм муниципаль юлларны яңарту 1,3 млрд сумга төшәчәк. Моңа кадәр Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановмәктәпләрне берьюлы төзекләндереп булмаячак, чөнки Татарстан Украина сугышы өчен эшлидиде. Аннан мәктәп, балалар бакчасы һәм өстәмә белем бирү оешмаларын төзекләндерүне сораганнар иде. Русиянең Украинага каршы сугышын алып бару өчен Татарстан сугышчылар ибәреп һәм икътисади яктан ярдәм итә. Русия хәрбиләре басып алган Украинаның Лисичански һәм Рубежное шәһәрләрен республикатөзекләндерә. Татарстанда контракт белән сугышка китүчеләргә түләүне ел башыннан бирле инде икенче тапкырарттырды. 2,8 млн сумның төп өлешен республика үз хисабыннан түли. Татарстан бюджеты инде өченче ел рәттән сугыш шартларында корыла. 2025 елда республика бюджеты 13,5 млрд сумлык дефицит беләнкабул ителде. Хакимият дәүләт эше һәм иминлек өчен чыгымнарны арттырды. Ә менә фән, торак-коммуналь хуалыгы кебек тармакларга акчаныкиметте.2024 елда Татарстанда барлыгы 1,5 трлн сум салым һәм салым булмаган керемнәрыеп алынды. Бу сумманың 67ы — федераль бюджетка күчерелгән, калган 33ы — республикага калган. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Быел Татарстанда юллар төзелеше һәм төзекләндерүгә чыгымнар ике тапкырга кимегән,['Спорт' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1839,https://www.azatliq.org/a/biel-tatarstanda-yullar-tozeleshena-chigimnar-ike-tapkirga-kimegan/33325900.html,2025-02-24T14:56:07+03:00
"Ғүмәр ҡатынына шундай итеп ҡараны, ул ҡараш башҡа килеп төшкән таш кеүек ауыр, шаңҡытҡыс, ут кеүек көйҙөргөс, үкһеп илаған баланың күҙ йәше кеүек ҡыҙғаныс ине. Мәҙинә: Ярай, бөттө, бөттө, – тип мығырҙана-мығырҙана тиҙерәк өйгә кереп китеү яғын ҡараны. Ғүмәр ихата уртаһында ҡатып ҡалды – Хәнифә ҡайтҡан! Ниңә ҡайтҡан инде ул, йәрәхәтле йәшлекте иҫкә төшөрөп? ! Инде онотолған кеүек ине. Күңеленә бер йыр килде: Яңғыҙ ҡайын булмай, тиҙәр, Була торғандыр инде лә: Һәр кемдең дә бер хәсрәте Була торғандыр инде. Ниңә япа-яңғыҙ? Хәйер, балалары үҫеп буйға еткәс, төрлө яҡҡа таралғандыр ҙа ти – янында Мөхәммәт булырға тейеш бит? ! Гел генә парлашып ҡайталар ине, чечен кейәү кәләшен тыуған тупрағына яңғыҙ ғына аяҡ баҫтырманы. Әллә көнләште, әллә инде яратыуы шулай көслө ине. Яратҡандыр, инде дүрт бала атаһы булғас та, Кәркә урамында Хәнифәһен етәкләп, уның күҙҙәренә бағып юҡҡа ғына йөрөмәгәндер. Хәнифәнең ҡайтыу хәбәре Ғүмәрҙең йоҡоһон тамам ҡасырҙы. Ул борғоланып, көрһөнөп ята-ята ла, түҙеме бөткәс, ихатаға сығып китә. Өй стенаһына арҡаһын терәп сүгәләп ултыра. Тәмәке ҡабыҙа. Ана Етегән йондоҙ. Йәш сағында, шаярып, Хәнифә уны Ғүмәргә бүләк иткән ине. Көлөп, шулай булаһын белгәндәй: Мине һағынғанда шуға ҡарарһың! – тигән ине. Ғүмәргә ғүмер баҡый шунда уларҙың ҡараштары осрашалыр кеүек тойолдо. Үҙ йондоҙона ҡарап торһа, күңелендәге һағыш-хәсрәте еңеләйә ине. Шулай йәшәлде. Инде Ғүмәр йәшендә йәшлектең хыялый яландарын гиҙеү, үткәнен, инде кире ҡайтмаҫ саҡтарҙы һағыныу, уфтаныу, бәлки, килешмәйҙер, ләкин ни хәл итмәк кәрәк – онота алманы ул Хәнифәне. Оят булһа ла әйтәйек, йәшерәк сағында ҡатынын иркәләгәндә лә: Хәнифә бит был! – тип үҙ-үҙен алдарға, ышандырырға тырыша ине. Шундай хәлдәр. Тимәк, ҡайтҡан. Бер күрәһе ине. Ғүмәр Хәнифә йәшәгән ауылға бармаҡсы булды, мотоциклын әллә нисә ҡабыҙып, әллә нисә һүндерҙе. Йәш-елкенсәк кеүек һантыйланып йөрөү уның йәшендәге кешегә һис кенә лә килешеп бөтмәй кеүек, тик ниндәйҙер көс уны ихатаға бәйләп тота ине. .Һуңғы арала ҡайҙа барып төртөлөргә белмәй йөрөгән Ғүмәргә Мәҙинә иртән сәй эсеп ултырғанда өҙҙөрөп былай тине: – Һин, ҡарт, эт-ние һымаҡ һәлпәнләп йөрөмә әле – бар, бер ураштырып ҡайт! Кәтмәнгә һаплыҡ апҡайт! Бәрәңге күмергә ваҡыт. Кәркә пасадкаһындағы сәтләүек ағасы һапҡа бик ипле, еңел була торғайны. Шунан апҡайт! Мунса яғып торам – билеңде сабырға кесерткән апҡайт! Бар, бар, күҙ көйөгө булып торма! Ашарыңа ал, ишек төбөндә сумка менән. Көн оҙон. Ғүмәр ҡуйы, һөтлө сәйен эсеп тә бөтөрмәне – юлға йыйынды. – Эйе, дөрөҫ, һаплыҡ кәрәк инде ул. Һапһыҙ булмай. Һепертке лә һындырырмын. Эй, донъя! Был донъяларҙа ирҙәрҙән дә ахмағыраҡ, ирҙәрҙән дә бер ҡатлыраҡ, ирҙәрҙән дә йәмһеҙерәк һәм уларҙан да күндәмерәк тағы ниндәй йән эйәһе бар икән? ! Китте. Нисәмә көн ихатанан сыға алмай ыҙаланған Ғүмәр, ҡатыны ҡушҡас, имеш, һаплыҡҡа китте – ашыҡмай ғына, бик газ бирмәй генә, үҙ ҡәҙерен үҙе белеп кенә: Һай, бөтмәҫ инде был ҡатын-ҡыҙ эше, – тип мығырҙана-мығырҙана ихатанан сығып китте. Һәм һулға боролдо. Ете өй үткәс, уңға, тыҡрыҡҡа боролаһы. Унан һуң баҫыуҙы ҡыл урталай бүлеп һуҙылған юл – ул Кәркәгә алып бара. Ҡасандыр туҡ, хөр тормошло, Хәнифәле, хәҙер инде үлән баҫҡан ауыл урынына барып төртөлә ул юл. Һөйгәненең ҡул йылыһынан да иҫереп, хыялдарға сумып, елкенә-елкенә атлаған йәшлек юлы! Ҡыштарын, бурандарҙа аҙашмаҫ өсөн, һәр береһенең башына һалам көлтәһе бәйләнеп, оҙон-оҙон таяҡтар ҡаҙала ине. Маяҡ. Ғәҙәттә, уны Сәрүәретдин ағай теҙеп сыға. Йыл һайын теп-теүәл алтмыш өс таяҡ – саҡрым һайын егерме иҫәбенән. Ул саҡта ниндәй генә зәһәр бурандар ҡупһа ла, был юлдан ситкә тайпылған, аҙашҡан кеше булманы. Хәҙер маяҡ ҡаҙалыу түгел, ҡыштарын Кәркә юлына сысҡан эҙе лә төшмәй. Ә йәйҙәрен! Ә йәйҙәрен бар кеше Кәркә юлында, сөнки шул яҡта ғына иң тәмле, иң эре еләк өлгөрә, шул яҡта ғына хуш еҫле мәтрүшкәләр сабып алмалы булып үҫә, шул яҡтан сабып киптерелгән бесәнде мал ҡыш бигерәк яратып ашай. Кәркәнең Түңәрәк күл һаҙлығында ғына бил һыҙлауын баҫа торған сихәтле ләм бар. Уның инеше төбөндәге һуйырташ кеүек таш яҡын-тирәлә юҡ инде. Ул ташты мунса мейесенә һалһаңмы! Ҡоро, шифалы парын шул таштарға эҫе һипкән кеше генә белә. Ғүмәр күп ташыны инде ул һуйырташтарҙы, йыл һайын алмаштырып торҙо. Кәркә ҡыҙының йылы ҡосағында йәшәү бәхете тәтемәһә лә, таштарының ҡыҙыуын мунса һайын сығарыпмы-сығарҙы – шартлатып эҫе һалғас, таш өҫтөндә чечен кейәү һикергеләй, бәргеләнә, бейей кеүек тойолдо уға. Тауҙы үткәс, юл һулға, соҡорға борола һәм бер аҙҙан алтмышынсы йылдарҙа ултыртылған, инде хайран ҡалырлыҡ булып үҫкән ҡатнаш ағаслыҡҡа барып керә. Юл тигеҙ, таҡыр булһа ла, Ғүмәр мотоциклын артыҡ сыбыртҡыламаны, тирә-яғына ҡарана-ҡарана яй ғына барҙы. Бында уға һәр ағас, аяҡ аҫтында сереп ятҡан ботаҡтарға ҡәҙәр таныш, күңеленә яҡын ине. Донъяның иң хозур, иң тыныс, иң моңһоу мөйөшө ҡайҙа? тип һораһалар, Ғүмәр: Кәркә ерендә! – тип әйтер ине. Йөрәгенә яҡын ошо урындың именлегенә, бөтөнлөгөнә, гүзәллегенә ҡурҡыныс янаһа, ул, уйлап та тормай, яуға күтәрелер, кәрәк икән – йәнен фиҙа ҡылыр ине. Һәм күк йөҙөндә йәнә бер йондоҙ ҡабыныр. Ғүмәрҙең илаһи уйҙарын һарыҡ тәкәһе бүлде, ул ҡыуаҡлыҡтан килеп сыҡты ла, артына ҡарап мәьэлдәп алғас, ебе өҙөлгән йәйә кеүек, юлға ташланды. Мәхшәр ҡупты – артында көтөү икән – һарыҡтар башлыҡтарынан ҡалышырға теләмәйсә, юлға тулды. Ғүмәр туҡталды. Мотоциклын һүндерҙе – һарыҡ көтөүенә ярып кереүҙән файҙа юҡ, улар барыбер юл бирмәйәсәк. Һуңғы һарыҡ артынан: Һи-и, мәхлүктәр, матайҙан шулай ҡурҡалармы ни, – тип һөйләнә-һөйләнә бер ябыҡ ҡатын килеп сыҡты. Оҙон, тар ҡайыш менән билен өҙә яҙып быуып ҡуйған. Ҡара күлдәгенең оҙон итәге ситектәренең йөҙөнә ҡәҙәр төшөп тора. Башында – яулыҡ, уныһы ла ҡаранан. Ғүмәр сәйерһенеп ҡалды – кем булыр был? Ҡатын, йөҙөн бороп, мотоцикл яғына ҡул һелтәне: – Үтһәгеҙ ҙә була! Сығып бөттөләр, ахыры. Хәнифә! Хәнифә бит был! Ана, бит остары, хас та элеккесә, уймаҡланып тора, ләкин ул хәҙер яраға оҡшаған йыйырсыҡҡа тартым. Көтөлмәгән осрашыуҙан Ғүмәрҙең зиһене таралды, ҡойолдо ла төштө, ә Хәнифә һис ҡаушаманы, әйтерһең, улар кисә генә айырылышҡан. – Ә-ә, һин икәнһең, Ғүмәр. Иҫәнме? Ҡайҙа барыш? Уның тауышы һүлпән, хәлһеҙ, был донъяға битараф, ә ҡарашы – бындай ҡарашты Ғүмәрҙең быға ҡәҙәр күргәне булманы – үткер, ғорур, ләкин моңһоу ине. Ундай ауыр моң ҡайғы-хәсрәтте күп күргән күҙҙәрҙә генә булыусан. – Ҡатынға һап кәрәк, һаплыҡҡа тип килгәйнем. Ә һин, Хәнифә, ҡайттыңмы ни? Ниңә ҡайттың? Хәнифә: – Икмәк һалырҙай мейестәр емерелеп бөттө унда. Бар ҙа бөттө. – тине, көрһөнөп. – Балаларың, ирең ҡайҙа? Гел бергә-бергә ҡайтыр инегеҙ. Хәнифәнең кәүҙәһе күҙгә күренеп дерелдәп ҡуйҙы, һығылды – ләкин ул үҙен бик тиҙ ҡулға алды – Улдарым да, Мөхәммәтем дә ҡайтты. Ҡайтмай ни, улар Кәркә яғын бик тә ярата ине бит. Минең менән ҡайттылар. Мин улар менән төндәрен, һуңғы йондоҙ һүнгәнсе, һөйләшеп сығам. Яңғыҙ түгел мин. Күңел бушатыр йондоҙҙарым бар минең! Ярай, китәйем әле, йә һарыҡтарым таралып бөтөр. Бер таралһа – илде генә түгел, көтөүҙе лә йыйыуы ҡыйын.",Ете ят йәр. Хикәйә. Ғәли Ғатауллин,['Дин' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1],7,Хикәйә,6909,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2023-07-06/ete-yat-y-r-hik-y-li-ataullin-3330056,2023-07-06T14:24:00+00:00
"Көтөп алған йәйге каникулыбыҙ ҙа үтеп бара. Каникулда рәхәтләнеп ял иттек, Йүрүҙән йылғаһында һыу индек, футбол уйнаныҡ, еләк йыйып һаттыҡ. Һатҡан аҡсаға әсәйем ҡаҙ бәпкәләре алды. Шунан беҙгә тағы эш өҫтәлде, ҡустым Илһам менән ҡаҙ бәпкәләрен көтәбеҙ. Эй, күңелле ҡаҙ бәпкәләрен көтөүе! Уларҙы яратып, һәр хәрәкәттәрен күҙәтеп, һоҡланып ҡарайбыҙ. Әсәйем: ҡаҙҙар - изге ҡоштар, уларға таяҡ, таш менән һуғырға ярамай, ти. Ауылда күңеллерәк тип уйлайым, сөнки ҡала балалары ауылға килә, ауылда рәхәт ти улар. Йырҙа йырланғанса, беҙ ауылдың шәп егеттәре! Салауат районы, Әлкә ауылы. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы","""Беҙ ауылдың шәп егеттәре! """,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 1 0],4,Бәпембә,802,https://akbuzat-rb.ru/articles/Bepembe/2021-08-12/be-auyldy-sh-p-egett-re-2462196,2021-07-12T17:15:00+05:00
"Уның йырҙарын тыңлағандан һуң улар һине әллә ҡайҙарға алып китә кеүек. Тылсымлы, моңло тауышы күңелгә ниндәйҙер рәхәтлек бирә, тынысландыра. Бөгөн уның тыңлаусылары арта, бигерәк тә йәштәр араһында. Йырсы булып ҡына танылмаған ул, күптәр уны бейеүсе, ҡурайсы тип тә белә. Эйе, йырсы, бейеүсе, Республиканың ҡурайсылар ансамбле артисы Айҙар ИСХАҠОВтың өлгөрмәгән ере, ҡулынан килмәгән эше юҡ. Һәр яҡтан да өлгөр ул Учалы районында тыуып үҫкән егет балалар баҡсаһынан уҡ йырлай башлай. Беренсе йыр дәрестәрен уға тәрбиәсеһе бирә. Бала сағынан уҡ Айҙар һәләтле, йыр-моңға ғашиҡ булып үҫә. 2009 йылда Сулпылар телевизион конкурсында 1 урын яулауы — быға асыҡ миҫал. Әммә тырыш егет бының менән генә туҡтап ҡалмай. Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Республика башҡорт гимназия-интернатында ул ҡурай һәм бейеү түңәрәктәрендә теләп шөғөлләнә. Аҡйондоҙ бейеү ансамбле менән сығыш яһай, ә 11-се класта беренсе йырҙарын ижад итә. Бөгөн Айҙарҙың үҙенең музыкаль төркөмө бар. Атамаһы ла уның ябай ғына — Айҙар Исхаҡов һәм уның оркестры. Йәш йырсы коллективы менән төрлө сараларҙа әүҙем сығыш яһай. Бигерәк тә Ағиҙел яры буйында уҙған Самауырлы ритайымда егеттең моңло йырҙарын ишетергә мөмкин. Айҙарҙың музыкаль стиле бик үҙенсәлекле. Унда джаз менән блюз элементтары ҡушылған. Йырҙарының һүҙҙәре лә бик тәрән, мәғәнәле, уйға һалырлыҡ. Әйткәндәй, ул үҙенең тәүге йырҙарын рус телендә яҙа. Тик һуңынан башҡорт телен һаҡлауға үҙ өлөшөн индереү ниәте менән туған теленә күсә. Мөхәббәт, тыуған яҡ темаларына арналған йырҙары менән ул тиҙ арала халыҡ һөйөүен яулай. — Йырҙарымды яратып тыңлаған тамашасыма бик рәхмәтлемен, ул гелән миңә этәргес көс бирә, стимул өҫтәй, —  ти ул. Эйе, йырсының фанаттары ла бар, хатта авторграф алып, фотоға төшөүселәр ҙә күренеп ҡала. Айҙарҙың ижадында айырыуса Көн һайын, Ун бер, Капитан тигән йырҙар киң танылыу яулаған. Ысынлап та, был йырҙар күңел түрҙәренә үтеп инерлек. — Үҙемдең стилде табыу еңел булманы, — ти йәш йондоҙ. — Бер нимә лә еңел бирелмәй, талант булһа ла, тырышлыҡ кәрәк. Ҡайһы саҡта килеп сыҡмай, яңылышаһың, тик төшөнкөлөккә бирелергә ярамай. Быйыл Айҙар Өфө сәнғәт институтының ҡурай бүлеген уңышлы тамамланы. Дүрт йыл эсендә егет һәләттәрен үҫтереп, үҙен төрлө йүнәлештә һынап ҡарай. Әле ул былтыр асылған ҡурайсылар ансамблендә эшләп йөрөй. Егеттәр гастролдәр менән йыш ҡына республиканың төрлө төбәктәренә сыға. Оҙон буйлы, төҙ кәүҙәле Айҙар Исхаҡов сәхнәлә ҡурайҙа ғына уйнамай, йырлап, бейеп тә тамашасыларҙың һөйөүен яулай. Әйткәндәй, Айҙар үҙе бейеүселәр ғаиләһенән. Егет бәләкәйҙән ата-әсәһенең сәхнәне дер һелкетеп сығыш яһауын күреп, киләсәктә лә улар кеүек оҫта бейеүсе булырға теләгән. Халыҡ уның йырҙарын ғына көтөп алмай, дәртле бейеүҙәрен дә яратып ҡарай. Ысынлап та, егеттең бөркөттәй талпынып бейегәнен ҡараһаң, тән зымбырлап китә. Бирелһә-бирелә икән кешегә талант! Буш ваҡытында ла тик ултырмай Ҡайһы бер йәштәр көндөҙ смартфон, телевизор экранына ҡаҙалып ултырһа, төнөн клуб тирәһендә өйөрөлә. Тик Айҙарҙы һис кенә лә уларҙың рәтенә ҡуйып булмай. Буш ваҡытында йәш ҡурайсы һүрәт яһай, әҙәби, фәлсәфәүи китаптар уҡый, фотоға, видеоға төшөрөү менән мауыға. Спорт менән дә бала сағынан ҡыҙыҡһына икән. Гимназияла уҡыған сағында ул баскетбол, волейбол секцияларына йөрөгән. Бер ҡасан да спортҡа битараф булманым. Әлбиттә, үҫә килгәс, шөғөлләнеүҙәр кәмене, шулай ҙа форсат төшкән саҡта спорт майҙансыҡтарына сығам, —  ти Айҙар. Рухты ғына түгел, тәнде лә нығытыу мотлаҡ тип һанай ул. Баш ҡаланың Кшиштоф кафеһына йыш ҡына барып сыға егет. Ҡасандыр ул бында бариста булып эшләгән, хатта ҡунаҡтар өсөн сығыш яһап, күңелдәрен күтәргән ваҡыттары ла булғылаған. Өфөнөң урамдарында, яр буйында кешеләрҙе күҙәтеп, уларҙың хис-тойғоларын тоҫмаллап йөрөргә лә ярата Айҙар. Йәш булыуына ҡарамаҫтан, ул Рәсәй буйлап ҡына түгел, ә Польша, Азербайжан, Дағстан, Ҡалмыҡстан яҡтарында сәйәхәт итергә лә өлгөргән. Шул да, моғайын, йыр яҙыусының күңеленә ижади илһамлыҡ, дәрт өҫтәйҙер. Йыр яҙыу, концерт ҡуйыу күп ваҡыт һәм ҙур тырышлыҡ талап итә, әлбиттә. Тик шулай ҙа кеше үҙенә ял да бирергә, башҡалар менән йышыраҡ аралашырға тейеш, — тип һанай Айҙар. Күңелемдә ҡайнаған хистәрҙе кешеләргә еткерергә тырышам Учалы егетенең йырҙаран тыңлаусылар артыуы ҡыуандыра. Айҙар йырға көйөн генә түгел, һүҙҙәрен дә үҙе яҙа. Ә уның һүҙҙәрендә тәрән донъяуи фәлсәфә ята. Тыуған яҡ темаһы булһынмы ул, мөхәббәт лирикаһымы — һәр йырында ниндәйҙер уй-фекер бар. Киләсәккә ниндәй маҡсаттар ҡуйып йәшәйһең? тигән һорауыма, йәш йондоҙ: Үҙемде йырсы, йыр яҙыусы булараҡ үҫтерәсәкмен. Шулай уҡ төрлө жанрҙарҙа эксперимент яһаясаҡмын. Һәр йырымда донъяға әйтер һүҙем бар, әлбиттә, һәммәһенә ярап бөтөп булмай, тик мин күңелемдә ҡайнаған хистәрҙе кешеләргә еткерергә тырышам, — тип йылмайҙы Айҙар. Талантлы, йәш йырсы менән әңгәмә ҡорғандан һуң мин уны бөтөнләй икенсе яҡтан күрҙем. Ул йырҙары менән генә түгел, ә тыйнаҡлығы, ихласлығы, тәрбиәлелеге менән дә айырылып тора. Айҙар бер урында тапанып торғандарҙан түгел. Киләсәктә лә егеттең ошо әүҙемлек менән йәшәүен, ижад итеүен теләйбеҙ! Моң шишмәң бер ваҡытта ла һүрелмәһен, Айҙар! Фәһим Әхмәров.",Һәр йырымда әйтер һүҙем бар,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 1 1 1 0],9,Йәмғиәт,5061,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-08-25/r-yyrymda-yter-em-bar-4487576,2025-08-25T09:15:00+00:00
"Бөгөн - Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө. Өфөләге 38-се модель балалар китапханаһында «Ромашкалы кәйеф» тигән кисә үткәрелде.",Ғаиләгә арнап,['Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],1,Был ниндәй көн икән,126,https://yanshishma.com/articles/byl_ninday_kon_ikan/2025-07-08/ail-g-arnap-4306609,2025-07-08T12:45:00+00:00
"1978 йылдан 1985 йылға тиклем Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында кесе, һуңынан өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1980 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 1993 йылда фән докторы дәрәжәһенә эйә була. 1985 йылдан Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡыта, декан вазифаһын башҡара. Был осорҙа ул башҡорт филология факультетын ойоштороуға, яңы кафедралар булдырыуға, уларҙы уҡытыу-методик әсбаптар, белгестәр менән тәьмин итеү, матди-техник базаһын яҡшыртыу йәһәтенән күп көс һала. 1995 йылдан 1998 йылға тиклем – Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы министры була, йәш быуынды тәрбиәләүгә, милли үҙаңды уятыуға тос өлөш индерә. 1998 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында директор урынбаҫары булып эшләй. Ә 2005 йылдан институтты етәкләй. Ф. Ғ. Хисаметдинова бер үк ваҡытта йәмәғәт эшмәкәрлеге менән дә әүҙем шөғөлләнә, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың беренсе саҡырылыш депутаты итеп һайлана. Телсе-ғалимә – фәнни-методик хеҙмәттәр, монографиялар, һүҙлектәр, уҡыу әсбаптары, хрестоматиялар, программалар һәм мәҡәләләр авторы.",Беҙҙең календарь,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],6,Мәғариф,1181,https://uchbash.com/articles/bash-ort-tele-m-bi-te/2025-01-29/be-e-kalendar-4524072,2025-01-29T13:31:00+00:00
"Муса Сулеймановны эзләүдә катнашучыларКырымда омга кичендә югалган һәм якшәмбе үле килештабылган 3 яшьлек Муса Сулеймановны дүшәмбе ирлиләр. Аның мәете өй янында казылган чокырда табылды. омга киченнән үк бу хәлне социаль челтәрләр зур игътибар белән күзәтеп барды, хәзер дә күпләр авап табу авыр булган сорауларны таләпчән рәвештә куя. Эзләү эшләрендә катнашканнар һәм журналистлар бу хәлнең ярымутрауда бик күп кешеләрне берләштерүенә игътибар итә. 2014 елда Кырым аннексияләнгәннән бирле анда мондый күп кешенең ыелуы кискен тыелып килә. Мамак авылындагы йортҺәлак булган малайның гаиләсе гадәти кырымтатар самострое булган авылда яши. Мамак (Строгановка) авылында тиешенчә төзелеп бетмәгән йортлар да шактый. Сулеймановлар гаиләсенең ихатасы койма белән әйләндереп алынмаган, шуңа күрә башта күпләр малайның урланган булуын фаразлады. Йортта өч бала үсә һәм олы яшьтәге кайната белән кайнана яши. Олырак балаларга Мусаны карап торырга кушкан булганнар. 6 яшьлек апасы өйгә кереп кул юып чыккан арада малай юкка чыккан. Муса СулеймановБу хәбәр берничә сәгать эчендә социаль челтәрләр аша бөтен Кырымга таралды. Координаторлар әйтүенчә, эзләүнең беренче көнендә һәм төнендә анда 8 меңләп волонтер катнашкан. Кырымдагы Русия прокуратурасы кече яшьтәге баланы үтерү турында инаять эше ачкан. Сәяси тоткын булган мөселманнарның ""Ата-аналар теләктәшлеге"" исемле төркемгә берләшкән туганнары Мусаның туганнарының һәм бөтен кырымтатарларның кайгысын уртаклашуынбелдерде. Бу фаига Кырымда да, читтә дә бик күпләрне берләштерде. Малайның әтисе Руслан Сулейманов Русиядә тыелган ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасы әгъзасы булуда шикләнелеп 2019 елда кулга алынган иде. Соцчелтәрләрдә язуларынча, блогерлар стримы аша ул да үз улын эзләүләрен күзәтеп барган. ""Мин аның хәзерге кичерешләрен күз алдына да китерә алмыйм. Ике көн эчендә бу малай безнең дә туганыбызга әверелде"", — дипсөйләгәнжурналист Наджие Феми"". Реалии""га. — Бу хәл кешегә зур кайгы килгәндә кырымтатарларның берләшә алуын күрсәтте. Бу көннәрдә кечкенә Муса төрле сәяси һәм итимагый төркемнәрне, хәтта дошманнарны да берләштерде, барысының да бу гаиләгә ярдәм итәселәре килде. Эзләү эшләрендә катнашу өчен башка милләтләр вәкилләре дә килде. Фонарьлар, кирәкле иһазлар итмәгәндә акча ыю оештырылды һәм берничә сәгать эчендә кирәк кадәр акча ыелды. Анда ашарга пешерү дә оештырылды. Болар барысы да волонтерлар көче һәм акча бирүчеләр ярдәме белән эшләнде.2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәннән бирле анда кырымтатарлар эзәрлекләнеп килә. Кырымтатар активистларының өйләрендә тентүләр һәм кулга алулар даими булып тора. Репрессия чараларының да күпчелеге кырымтатарларга туры килә. хокук яклау оешмасы белдерүенчә, 2015 елдан бирле ярымутрауда нигезсез гаепләнгән 63 кешенең күпчелеге кырымтатарлар. Кырымтатар мәлесе рәисе һәм Украина Югары радасы депутаты Рефат Чубаровка киңкүләм чуалышлар оештыру гаепләве белән инаять эше ачылган. Әтиләрен яки ирләрен Русия куәт хезмәткәрләре алып киткән гаиләләргә активистлар болай да ярдәм итеп килә. Әмма югалган малайны эзләүне барысы да киңкүләмле чара дип атый. Эзләүдә катнашучылар саннар белән билгеләнде— 2014 елдан соң кырымтатарлар сәяси сәбәпләр белән гаепләүләр, мәхкәмәләр вакытында күп тапкыр берләште. Әйе, кырымтатарлар бөтен нәрсәгә шунда ук реакция күрсәтә. Бәлагә урыс кешесе тарыса да, кырымтатар булса да, безнең ир-атлар килеп булышалар. Әмма бу юлы Мусаны эзләү чыннан да бик киңкүләмле булды. Бу, минемчә, баланың әтисе сәяси тоткын булу һәм киңкүләм мәгълүмат чараларының, блогерларның эшчәнлеге белән аңлатыла, һәркем бу турыда мәгълүматны таратуда булышырга тырышты. Шуны игътибарга алырга кирәк, эзләүдә күп кенә урыслар, украиннар, әрмәннәр һәм башкалар да катнашты. Моны карашларга һәм милләткә бәйле булмаган берләшү дип атарга буладигән. Реалии""га Кырымда яшәүче тарихчы Эльвира Кемал. Ул да, бу хәлләрне күзәтеп барган башкалар да, малайның әтисе иректә булса, мондый фаига булыр идеме дигән сорау куя. — Әгәр аны утыртмаган булсалар. Әниләре бит авыру кайната белән кайнананы да, балаларны да үзе генә карарга мәбүр. Әле аларны тәэмин итәсе дә бар. Гаиләдә ир булмаганда бик авыр, ди ул. Ике атна элек Кырымда яшәүче Фатма Исмаилова Азатлыккаинтервью биргән иде. Русия куәт хезмәткәрләре аның ирен, әтисен һәм бертуганын алып киткән. — Иремне хага барып кайткач, ике атнадан соң куәт хезмәткәрләре килеп алып китте. Өч балам белән үзем калдым. Әти-әнием килеп булыша башлаган иде, ләкин 2019 елның июнь аенда 60 яшьлек әтиемне, абыем Ризаны да алып киттеләр. Аларның барысын да террорчылык, экстремизм маддәләре нигезендә гаеплиләр, дидеул. Аннексиянең алты еллыгы алдыннан, февраль аенда Рефат Чубаров, Кырымга һәм безнең халкыбызга барлык бәла-каза Мәскәүдән килә, дип белдерде. Бәйсез журналистлар 3 яшьлек Мусаның үлемен тикшерүне таләп итә. Кырымда активистлар ""Безнең балалар"" исемле оешма төзегән иде. Ул аталары сәяси тоткын булган 170 тән артык балага ярдәм итеп килә. ""Безнең балалар"" инде 170 булды. Әйтерсең лә Кырымда сугыш бара — аталары исән булган ятим балалар саны хәзер шул кадәр. Кулга алынганнарның дини яки сәяси карашлары белән килешү-килешмәвебез мөһим түгел. Соңгы арада еш кына ""сакаллы"" дип атала башлаган кешеләрне ярату-яратмавыбыз мөһим түгел. Аларның балалары бернинди дә фирка, бүлекчә яки берләшмә әгъзасы түгел. Алар — бары тик бала гына! Кырымтатар балалары! Аларның барысына да ярдәм кирәк! Хәзер аларны куркуга төшкән аналарыннан башка кайгыртыр кеше юк! "", дип яза активистлар оешманың битендә. Язманың оригиналы: . Реалии",Өч яшьлек кырымтатар малае фаигасе бар Кырымны берләштерде,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Ҡырым,5484,https://www.azatliq.org/a/30748105.html,2020-07-26T21:00:43+00:00
"Уның маркетинг буйынса директоры Инна Бутолина һәм мәғлүмәт-методик бүлеге етәксеһе Юрий Кочеров балалар өсөн сыҡҡан китаптар менән таныштырҙы, уларҙың үҫеп килеүсе йәш быуынға тәрбиәүи йоғонтоһо тураһында һөйләне. ""Георгий Жуков"" тигән китап ""Тарихым менән ғорурланам"" серияһында Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына бағышлап сығарылған. Унда Маршал Жуков тураһында балаларға аңлайышлы һәм мауыҡтырғыс итеп байән ителә. Георгий Жуков Бөйөк Ватан һуғышында айырым урын биләп торған шәхес, ватандаштары уны хатта Еңеү маршалы тип атаған. Ауылдан, ярлы ғына ғаиләнән сыҡҡан малайҙың башҡалар кеүек ағым ыңғайына бармай, алдына маҡсаттар ҡуйып, белем алып, алға үҙ юлы менән атлауы, Еңеү маршалы дәрәжәһенә күтәрелеүе балалар өсөн матур өлгө булып тора. Бөйөк шәхестәр тураһында китаптарҙың тәрбиәүи әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ, балаларҙа уҡыуға һөйөү тәрбиәләү – беҙҙең маҡсат. ""Китап-Байрам""дың тәүге көнө Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына һәм махсус хәрби операцияға арналған. Төрлө майҙансыҡтарҙа, сәхнәләрҙә саралар гөрләп үтә, рәхим итегеҙ, дуҫтар. Автор фотолары һәм видеоһы. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Китаптар йәш быуынды тәрбиәләй,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Еңеү,1487,https://yanshishma.com/articles/pobeda-80/2025-05-30/kitaptar-y-sh-byuyndy-t-rbi-l-y-4257123,2023-11-09T14:48:00+05:00
"Яңы бойҙай тейәп атай ҡайтҡан, Көлөп йөрөй шундай ҡыуанып. Икмәк еҫе, атай ҡыуанысы —Шул түгелме көҙҙөң буяуы? Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Көҙ,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Шиғриәт,501,https://yanshishma.com/articles/ilham-shigyrzar/2025-10-02/k-4412118,2025-10-02T17:33:00+00:00
"Журналист, яҙыусы һәм дәүләт эшмәкәре Ғәлим Хисамов күп һанлы тарихи романдарҙың авторы булараҡ билдәле. Яҙыусының ете томдан торған Һайланма әҫәрҙәр йыйынтығының  1-се томы 2024 йылдың аҙағында сыҡҡайны. Ул ике үҙенсәлекле романды үҙ эсенә ала. Аҫаба һәм Башҡорттар һайлай. Йыйынтыҡтың тағы ла алты томы сығырға тейеш. Китапҡа баш һүҙ яҙған филология фәндәре докторы, профессор Фәнил Күзбәков: Бында башҡорттоң тарихы әҙип күҙлегенән, ижади күҙлектән яҙылған. Башҡорт тарихының үҙен генә алып ҡараһаң, уҡыусыға аңлашылып бөтмәүе мөмкин. Китапта иһә тарихи һәм художестволы дөрөҫлөк бергә уҡмашҡан. Быға ирешеү өсөн талант, күп ғилем кәрәк. Романдарҙа беҙҙең Башҡортостан донъя кимәлендә, Европа, Азия кимәлендә күрһәтелә. Мин Ғәлим Хисамовтың барлыҡ әҫәрҙәрен уҡып сыҡтым, Улар буйынса бер нисә мәҡәләм дә сыҡҡайны, шуларҙа яҙылған кәңәш-теләктәрҙе автор ихлас ҡабул итте һәм, уларҙы күҙ уңында тотоп, артабан ижад итте. Был да тәнҡитсе өсөн кинәнесле күренеш, сөнки күптәр үҙҙәренә ҡарата әйтелгән тәнҡит һүҙҙәрен бик оҡшатып етмәй. Ә бит хәҡиҡәт тәнҡиттән ҡурҡмай. Автор тәнҡиттән ота ғына. Быны аңлау өсөн тормош тәжрибәһе лә кәрәк. Мин ете томлыҡҡа ҙур теләк менән баш һүҙ яҙҙым. Бында принципиаллек күрһәтергә кәрәк, бөтә ижадҡа, ижадсыға баһа бирергә. Был бурысҡа ирешкәнмендер тип уйлайым. Уныһын уҡыусы әйтер: авторға ла, миңә лә. Был ете томлыҡты башҡортмон тигән башҡорт ҡабул итәсәк. Ғәлим Хисамов: Беренсе томда урын алған беренсе роман - Аҫаба башҡорт. Унда - быуаттар тасуирлана. Йәғни, аҫабалыҡтың барлыҡҡа килеүе һәм уның башҡортҡа нишләп бирелеүе һүрәтләнә.  Төрки халыҡтар күп – 27 халыҡ. Әммә аҫаба тик башҡортта ғына. Романда аҫабалыҡтың  формалашыуы, яҙма рәүештә кем уны нығытҡанлығы бәйән ителә: ул – Сыңғыҙхан. Башҡорттар уның менән килешеү төҙөп, аҫабалыҡты нығытҡан, шул ваҡытта башланған ул.  Рәсәй, донъя кимәлендә халыҡтар күп, ләкин килешеү менән тик башҡорттар йәшәгән. Икенсе килешеү - Иван Грозный менән. Өсөнсөһө -  Советтар власы менән. Китапҡа ингән икенсе роман – Башҡорттар бойорҙо, ул алдағы әҫәрҙең темаһын дауам итә. Аҫабалыҡтың бер өлөшөн тасуирлай. Кемгә бойорған башҡорт? Үҙ-үҙенә бойорған. Бына шул бойороусылар һәм шуларҙы тормошҡа ашырыусылар хаҡында ул. Бында ноғайҙарҙың башҡорт еренән күсенеп китеү ваҡыты тасуирлана. Ғәлим Хисамовтың был тарихи романдары уҡыусылар тарафынан яратып ҡабул ителер тип уйлайбыҙ. Авторҙа ҡотлайбыҙ һәм киләһе алты томды көтөп ҡалабыҙ.",Ғәлим Хисамовтың ете томлығы донъя күрәсәк.,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],6,Әҙәбиәт,2415,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-06-03/lim-hisamovty-ete-tomly-y-don-ya-k-r-s-k-4262650,2025-06-03T12:42:00+00:00
"""Лужники""да Кырым аннексиясе уңаеннан уздырылган чарада Владимир Путин чыгышы. ел. Архив фотосыфикерләрМәскәүнең ""Лужники"" стадионында 18 мартта ""Русиянең Кырымга кушылуы"" уңаеннан былтыргы кебек концерт үткәреп тормаячаклар. Чыганагына таянып, ""Ведомости""язуынча, 2023 елда ""зур бәйрәм оештырмыйча, ирле чаралар гына уздырырга"" булганнар. Аерым алганда, Мәскәүдә Никитски бульварында 20 мартта ""Кырым язы. Без 9 ел бергә"" дигән фотокүргәзмә ачылачак. Магадан өлкәсендә ""Магаданнан хат"" чарасы үтәчәк, аның кысаларында аннексияләнгән ярымутрауга почта аша бушлай открыткалар ибәрергә була. Псковта яшәүчеләр исә ""Ал илкәннәр"" арт-объектын ясауда катнаша, шулай ук Кырым чи бөрәкләре пешерергә өйрәнә алачак"". Февраль ахырында Кырым аннексиясенә тугыз ел тулу уңаеннан ""Лужники""да узачак митинг-концертка кешеләр ыя башлауларыхәбәр ителде. Кешеләрне аерым алганда, чарада Русия президенты Владимир Путинкатнашачак дип ""кызыктыралар"". Бу игълан ""ВКонтакте""дагы ""Мега Волонтер Москва"" төркемендә дә чыккан иде. Элегрәк бу төркемдә ""Лужники""да 22 февральдә узган""патриотик"" митинг-концертка""массовка"" өчен тамашачыларыйганнар иде. Кичә, 15 мартта ""Мега Волонтер Москва""да ""зур концерт булмаячак"" дипхәбәр ителгән. ""Безгә бәйле булмаган сәбәпләр белән 18 мартта Кырымның Русиягә кушылуы көнен бәйрәм итү форматын шәһәр дәрәәсендә үзгәрттеләр"", диелгән яңалыкта. Шушы концерт узасын игълан иткән ""Вконтакте""дагы төркем итәкчеләренең берсе ""Сирена"" га әйтүенчә, чараны""терактлар булу куркынычы сәбәпле үткәрү киңәш ителми"". Русия Кырымны 2014 елда канунсыз референдум нәтиәләре нигезендә аннексияләде. Тавыш бирү Украина кануннарына каршы килеп һәм Кырымны Русия хәрбиләре үз кулына алгач уздырылды. Киев һәм Көнбатыш илләре моны халыкара хокук нормаларын бозу дип саный. Мәскәү Кырымны Русиягә кушуны ""тарихи гаделлекне торгызу"" дип атый. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Русия хакимиятләре Кырым аннексиясе көне уңаеннан ""Лужники""да концерт уздырмаска булган",['Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 1 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,1930,https://www.azatliq.org/a/32321113.html,2023-03-16T12:11:02+00:00
"Илебеҙҙә йәшәгән халыҡтар, уларҙың телдәре тураһында һөйләштек. Флаг, гимн менән таныштыҡ. Әлбиттә, байрам саралары йыр-бейеүһеҙ уҙмай. «Башҡортостан – ил генәм» тигән йырҙы башҡарҙыҡ. Ҡыҙҙар – «Тирмә», малайҙар – «Ат сабышы» тигән уйын-бейеүҙәр менән сығыш яһаны. Рәсимә Ураҡсинаның балалар өсөн яҙылған шиғырҙарын яттан һөйләнеләр. Туған илгә, телгә, милләткә, тәбиғәткә ҡағылышлы йомаҡтар ҡойҙоҡ. Балалар таҡҡан милли орнаментлы галстук, билбауҙар, стилләштерелгән түшелдеректәр, сулпылар байрам сараһын тағы ла нығыраҡ йәмләне. Динислам Ураковҡа ата-әсәһе Республика көнөнә арнап башҡорт милли костюмы ла тектергән. Бындай саралар йәш быуынға илһөйәрлек, телһөйәрлек тойғолары тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнай. Алһыу АЗАМАТОВА, «Сулпылар» башҡорт балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе. Сибай ҡалаһы.",Башҡортостан – илгенәм,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Хаттар,786,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2025-10-10/bash-ortostan-ilgen-m-4422931,2025-10-10T15:39:00+00:00
"фикерләр елларда Татарстан бюджетын үтәү якынча 50 млрд сумга кыенлашачак. Бу хакта бүген республиканың бюджет үтәлеше һәм киләсе өч елга бюджет өлгесен әзерләү киңәшмәсендә Татарстан финанс министры урынбасары Марат Фәйзрахмановбелдерде. Аның сүзләренчә, Русиядә кертелүче салым реформасыннан Татарстан югалтулар кичерәчәк. — Салымнар үссә дә, бу Татарстанның берләштерелгән бюджеты керемнәрен арттыруга китермәячәк. Өстәмә ыелган сумма федераль бюджетка күчереләчәк. Шул ук вакытта республика бюджетына алар тискәре йогынты ясаячак, — диде ул. Фәйзрахманов китергән саннардан күренгәнчә, физик затларның керем салымын (НДФЛ) кире кайтаруга бәйле үзгәрешләр сәбәпле, Татарстан ел саен 1 млрд сум керемен югалтып барачак. Эшмәкәрләр өчен салым салуның гадиләштергән системы үзгәрүдән республика ел саен 3 млрд сумга азрак керем алачак. Керемсез калган үзмәшгульләргә бәйле төзәтмәләр дә Татарстанны 0,73 млрд сумга ярлырак итәчәк. Моннан тыш, федераль кануннар нигезендә республика минималь хезмәт хакын арттырырга мәбүр булачак. Киләсе елдан Татарстанга Мәскәүдән бүленәчәк финанслар да кимер дип көтелә. Федераль програмнардан — 18,3, илкүләм проектлардан — 17,2 процентка азаюы ихтимал. Шул сәбәпле, 2025 елда республика бюджетын үтәү 11,7 млрд сумга, 2026 — 18,8 млрдка, 2027 — 19,2 млрд сумга кыенрак булачак, ди Марат Фәйзрахманов. Киләсе өч елда бу 49,79 млрд сум булыр дип фаразлана.2024 елның 8 аенда Татарстан берләштерелгән бюджеты кереме 400 млрд сумга якынлашкан. Шул ук вакытта республикадагы төп салымнарның берсе — табыш салымы 10,4 процентка кимегән. Бу нефть һәм нефть-химиясе тармагы торышына бәйле. Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановнефтька бәйле кертелгән чикләүләр без көткән нәтиәләр бирми диде. Ул итештерү сәнәгате индексы 101,5 процент үсеш күрсәтте, ләкин чикләүләр булмаса саннар күпкә зуррак булыр иде, дип өстәде Миңнеханов. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Киләсе өч елда Татарстан бюджетын үтәү 50 млрд сумга кыенрак булачак,['Иҡтисад' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1956,https://www.azatliq.org/a/33109573.html,2024-09-06T11:54:38+00:00
"Рөстәм Миңнеханов (с) Казан университеты музеенда Рәәп Тайип Эрдоган һәм аның әмәгате Әминә ханым белән. Татар-башкортлар һәм Идел-Уралдагы фин-угырлар 460 елдан артык рус кулында яшиләр. Башкортларга үзләре теләп Русиягә кушылдылар дигән әкият өйрәтелгән булса да, алар да Идел-Уралда башка халыклар кебек Мәскәү боерыгы белән эш итәргә тиешләр. Без моны Анкара белән Мәскәүнең арасы бозылгач кабат күрдек. Әгәр дә 1917 елдагы форсаттан файдаланып Идел-Урал дәүләте төзелгән булса иде, бәлки бу низагтан татар-башкортлар шул хәтле зыян күрмәсләр иде дип хыяллана алабыз. Бүленгәнне бүре ашаган. Көн узган саен Төркия белән Русия арасы начарая бара сыман. Сүрия кризисы зур бер сугышка әверелмәгәе дигән фаразлар арта башлады. Урта диңгездә 13 илнең хәрби кораблары ыелды. Босфорга да НАТО илләренең өч хәрби көймәсе килде. Мосулга Төркиянең ирле көчләре керде. Кыскасы, һавада дары исе бар. Бу шартларда Татарстанның Төркиягә карата аерым бер сәясәт алып бару мөмкинлеге юк. Фәйзия Бәйрәмова Истанбулга төрек очкычы белән килгәндә, очкычта күргән төрекләр турында шундыйсүзләр әйткән: Алар бик күңелсез, аралашмыйлар, башлары иелгән, беркем белән дә сөйләшмиләр. Ярый әле Фәүзия ханымга конгресс утырышында катнашуны тыйсалар да, Төркиягә очуны тыймаганнар. Ләкин бу иреклек ни хәтле дәвам итәр? Туризм тукталды бит инде. Дөрес, төрекләр Русиянең төрле төбәкләре кебек Татарстанны да йә үзләре теләп, йә түрәләр кушкан өчен ташлап китә башладылар. Аларның асылда кемгә дә зыяны булмады. Эшләү яки уку максаты белән килгәннәр иде. Шулар арасында, гомумән алганда, төрекләр рус кызлары белән өйләнешсәләр дә, Казанда татар кызлары белән өйләнгәннәре дә булды. Хәзер бу гаиләләрнең киләчәге ни булачак дигән сорау туа. Татарстан чын суверен бер дәүләт булса, башкачарак булыр иде дигән хыял кабат башка килә. Шул ук вакытта төрекләр Татарстанда төрле эш урыннары, фабрикалар төзеп 2 миллиард доллар тирәсе капитал салдылар. Алар ачкан эш урыннарында берничә мең татарстанлы эшли. Бу фабрика-заводлар эшен туктатырга мәбүр булырмы? Анда эшләгәннәрнең киләчәге нинди булачак? Мәгълүм ки, эшләмәгән тешләми. Путин-Эрдоган талашы Русиядәге төрек ширкәтләрендә эшләгәннәргә, төрек инвесторларына матди зарар салачак. Шулай ук русларның Төркиядәге капиталлары да зыян күрәчәк. Мисалга, Сбербанк сатып алган Дениз банкның киләчәге ни булачак? Төркиянең азык-төлек, игенчелек һәм терлек асрау министры Челик Русия 160 тонна ашамлыкны кире ибәрде дип белдергән иде. Мәскәү күптән түгел генә Көнбатыштан импорт ителгән азык-төлекне яндырган иде. Шуның белән кемгә зыян эшләделәр? Путин белән Медведев бик кызып китеп Төркия белән барлык икътисади бәйләнешләрен өзәргә керешкәч, лимон бәясе өч доллардан ун долларга үскәч, лимонны Төркиядән кертергә рөхсәт иткәннәр. Бу низагтан башкортлар да зыян күрделәр. 2015 елның тугыз аенда Башкортстан белән Төркия арасында сәүдә әйләнеше экспортта 334,7 миллион доллар, импортта 15,9 миллион доллар булган. Хәзер инде бу да бетә дигән сүз. Инде бер провокатив фаразны әйтеп куйыйм: башкортлар да елларда Идел-Урал дәүләте сафларына кушылып, бердәмлекне көчәйткән булсалар, бәлки бу суверен дәүләт шундый бәла-казаларга очрамаган булыр иде. Кызганычы шул, хыяллар белән чынбарлык бер-беренә капма-каршы. Киләчәктә Төркия белән Идел-Урал халыкларының мөнәсәбәтләре дәвам итә алырмы, билгесез. Итсә дә, элекке кебек булмас. Моның өчен итәкчеләребезгә ""рәхмәтлебез"". ""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра",Төркия-Русия низагы Татарстан һәм татарларга нинди йогынты ясар?,['Дин' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],4,Комментарийҙар,3462,https://www.azatliq.org/a/27410354.html,2015-12-06T22:04:03+00:00
"Баҡыр ҡан тамырҙарының киңәйеүен туҡтата, яраларҙы төҙәлеүгә булышлыҡ итә. Дауаланыу өсөн илебеҙҙә 1961 йылға тиклем сығарылған баҡыр аҡсаларҙы файҙаланырға була. Бил һыҙлап йонсотҡанда, баҡыр аҡсаларҙы пластырь менән оса һөйәгенә йәбештерәләр, йәки эт йөнөнән бәйләнгән билбауға теҙеп, билгә урайҙар. Ауырыу кееше тәненә тейеп торған баҡыр ҡарая. Уны тоҙло һыуҙа тотҡандан һөң таҙарталар. Тимер тутығын тәбиғи  йөҙөм шарабына һалып, яҡшылап болғатып, компресс эшләһәң, тире ялҡынһыныуын баҫа, тоҙ ултырғанды дауалай. Ҡыҙҙырылған тимер һалынған  һыуҙы эс киткәндә, бәүел тотмағанда һәм күрем артыҡ мул килгәндә эсәләр. Фото Гөлназ Салауатова",Металл ҡөҙрәте,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Аңлатма,641,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2026-01-22/metall-r-te-4546493,2026-01-22T12:27:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУл Федераль иминлек хезмәтенең Контркүзләү операцияләре департаменты эшчәнлегенә багышлана. Журналист аны ""Путинның иң куркыныч яшерен агентлыгы дип атый. Анда эшләүчеләр диверсияләр, кешеләрне урлап китү һәм чит ил ватандашларын кулга алулар өчен аваплы, диелә. журналисты Эван Гершкович Русия колониясеннән АКШка әйләнеп кайтканнан соң үзенең беренче материалынчыгарды. Ул Федераль иминлек хезмәтенең Контркүзләү операцияләре департаменты эшчәнлегенә багышлана. Журналист аны ""Путинның иң куркыныч яшерен агентлыгы дип атый. Департаментта ике меңләп кеше эшли, алар хәтта ФСБ күрсәткечләре белән чагыштырганда гына да бик мул хезмәт хакы, уңышлы ""операцияләр"" өчен бонуслар, ташламалы ипотека һәм Русиядәге курортларга иң яхшы юлламалар ала, диелә. Америка һәм Европа түрәләре әйтүенчә, бу департаментның бер генә хезмәткәре дә ""Көнбатышка качмаган"". Гершкович Контркүзләү операцияләре департаментын ""иң затлы"" махсус хезмәт дип атый. Департамент ""чит ил ватандашларын һәм алар белән хезмәттәшлектә шикләнелгән русияләрне күзәтү, куркыту яки кулга алу өчен йөзләгән мең хезмәткәрен ибәрү вәкаләтләренә ия"", диелә язмада. Контркүзләү операцияләре департаментын генерал-лейтенант Дмитрий Минаев итәкли. Гершкович Минаевны ФСБның беренче хезмәте итәкчесе Владислав Меньщиковка буйсына дип яза. Минаев ""американнар арасыннан кулга алырдай кешеләрне, урыслар арасыннан аларга алмашырдай кешеләрне сайлап алуда мөһим роль уйный"", дип яза. Департамент үтәгән фәрманнарның берсе — ФСБ киллеры Вадим Красиковны азат итү, дип яза журналист. Красиковны азат итү өчен ""алдавыч"" буларак департамент хезмәткәрләре махсус рәвештә Гершковичны һәм элек диңгез пехотасында хезмәт иткән Пол Уиланны кулланган диелә язмада. чыганаклары Контркүзләү операцияләре департаменты хезмәткәрләре саулану министрлыгының ""чистартуларында"" катнашты, Украинада диверсияләр оештырды һәм ирле түрәләр турында күзләү белешмәләре ыйды, дип сөйләгән. Гершкович әңгәмәдәшләре әйтүенчә, аерым алганда Украина Саклану министрлыгының баш күзләү идарәсе башлыгы Кирилл Будановны үтерү омтылышы артында да әлеге департамент тора. Шулай ук Контркүзләү операцияләре департаменты Совет берлегенең элекке илләрендә кешеләрне урлауны оештырды, дип сөйләгән -га Көнчыгыш Европа түрәләре. Тикшеренүдә әйтелгәнчә, департамент хезмәткәрләре бер мәртәбә Эстония белән чикне үтеп чыккан, төтен гранаты шартлаткан һәм Эстония иминлек хезмәте хезмәткәрен урлаган. Алар аны Русия шымчысына алыштырырга теләгән. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Журналист Эван Гершкович ФСБның затлы департаменты турында тикшеренү чыгарды,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,2524,https://www.azatliq.org/a/zhurnalist-evan-gershkovich-fsbning-zatli-departamenti-turinda-tiksherenu-chigardi/33238761.html,2024-12-13T16:41:57+03:00
"Бер аҙға һуҙылған уңайһыҙ тынлыҡтан һуң, телдәр генә түгел, ҡараштар ҙа, күңелдәр ҙә бер-береһенә булған ҡайнар тойғоларын еткерҙе. Уларҙың тәндәре тәнгә ҡушылыуға ике генә аҙым, бер ынтылыу ҡалды. Тик бер-береһен ҡосаҡларға һуҙылған ҡулдар һәленеп төштө: хистәрҙән намыҫ төшөнсәһе көслөрәк булып сыҡты. Сөнки уларҙың күңелдәрен ялмап алған, йөрәктәрен дәртлерәк тибергә мәжбүр иткән самими хистәрҙән тыш, икеһенең дә ҡорған донъяһы, никахлашҡан хәләле һәм ата-әсә наҙына мохтаж балалары бар ине. Иҙел нимә эшләргә белмәй, тәҙрәгә табан боролдо, Зөһрә иһә, бында тағы бер нисә минутҡа ғына ҡалһа ла төҙәтә алмаҫлыҡ хата ҡылырын аңлап, ашыға-ашыға сығып китте. .Зөһрә менән Азаттың ата-әсәләре йәштән аралашып йәшәгәс, улар бала саҡтан дуҫ булды. Бер урамда үҫтеләр, бер мәктәптә белем алдылар. Араларында мөхәббәт хисе булманы, шул уҡ ваҡытта дуҫлашып йөрөгән йәрҙәре лә юҡ ине. Гел бергә йөрөгәс, туғандары ла, һабаҡташтары ла уларҙы пар итеп ҡабул итте. Ҡыҙҙың институт тамамлағас, артабан фән юлынан китергә ине ниәте, тормошҡа сығыу тураһында уйламаны ла. Тик яҙмыш ҡына уға бөтөнләй икенсе юл әҙерләгәйне. Диплом алып, шатлыҡ уртаҡлашырға ҡайтҡан Зөһрә өйҙә оло ҡайғыға дусар булды: тап шул төндә атаһы башын элмәккә тыҡҡан. Билдәһеҙ сәбәптәр менән төрлө банктан ете кредит алған булған. Түләй алмағас, ғәрләндеме, әллә янауҙар булдымы, әллә ни өсөндөр тағы ла аҡса кәрәктеме – яҡындары өсөн сер булып ҡалды. Атаһы үлгәс, һин дә мин йөрөгән әсәһе лә биреште. Көнө-төнө илаған ҡатынды ҡыҙы нисек йыуатырға белмәне. Атаһы алған кредиттарҙы банк вариҫтар өҫтөнә һалды – ҡыҙ тиҙ арала эшкә урынлаша һалды. Әсәһе менән ҙур биләмәлә ултырған ике ҡатлы йорттарын һатып, бәләкәйерәген алырға, ҡалған аҡса менән бер нисә бурысты булһа ла ҡапларға хәл иттеләр. Гаражда ултырған иҫке машина ла кәрәкмәҫ, тигән фекергә килделәр. Шулай осо-ҡырыйы күренмәгән проблемаларҙы хәл итеү юлдарын эҙләй-эҙләй баш ватҡан мәлдә уларға ата-әсәһе менән Азат килеп инде. Ауыр хәлдә ҡалған йән дуҫтарына ике лә уйлап тормай, аҡсалата ярҙам итергә килгәйнеләр. – Һай, Марат дуҫҡай буш итте. Бер һөйләһен ине тағы аҡса кәрәк, тип. Эш унда ғына булһа, ярҙамһыҙ ҡалдырыр инекме ни? ! Уны һаҡлай алманыҡ, һеҙҙе яңғыҙ ҡалдырмайбыҙ! – тине Юлай ағай һәм Зөһрәгә бер конверт аҡса тотторҙо. – Азатҡа фатир алһаҡ, тип йыя башлаған аҡса был. Баш һау булһа, аҙаҡ алырбыҙ. Әле өйләнмәгән, яңғыҙ башы. Өйләнһә лә, йортобоҙ ялан тиклем, һыйырбыҙ. Хәҙерге ваҡытта һеҙҙең проблеманы хәл итергә кәрәк. Зөһрә шатлығынан ғаилә дуҫтарын ҡосаҡлап алды ла, үкһеп-үкһеп иланы. Проблемалары менән яҡын туғандарына ла барырға батырсылыҡ итмәгәндә Азаттың ғаиләһе үҙҙәре белеп ярҙам ҡулы һуҙыуы мөғжизә кеүек ине. Ә бер йыл тирәһе ваҡыт үткәс, әсәләре йәштәрҙе өйләнешергә димләне. 25-кә яҡынлап та, шашып яратыуҙың ни икәнен белмәгән, тыныс холоҡло, яманаттары сыҡмаған тәртипле йәштәр нисектер шунда уҡ ризалашты ла ҡуйҙы. Азат нимә уйлағандыр – белмәй, ә Зөһрә өсөн ярҙамдарынан һуң ер йөҙөндәге иң ышаныслы һәм яҡын кешеләр уларҙың ғаиләһе ине. Ғүмер буйы ҡурсыулы, яҡлаулы булырын алдан аңланы. Ул иренә лә, ҡайны-ҡәйнәһенә лә ихтирамлы, иғтибарлы булды. Күңел түрендәге рәхмәт хистәре мөхәббәткә әүерелмәһә лә, яйлап ҡына ҡәҙерле кешеләренә әйләнде улар. Бер-бер артлы ике улдары тыуҙы. Киноларҙа күргән, китаптарҙа уҡыған иҫ киткес һөйөү тойғоларын татымаһа ла, йәш ҡатын үҙен бәхетле һанай ине. Өс йыл элек Азаттың ике туған һеңлеһе кейәүгә сыҡты. Туй көнө улар бер-береһе менән тәү тапҡыр осрашты ла инде. Һәм тәү ҡараштан бер-береһенә ғүмерлеккә ғашиҡ булдылар. Яҙмыштың уҫал шаярыуы ине был – бер ҡасабала йәшәп, уның туғаны менән тиҫтә йыл ғүмер итеп, быға тиклем Иҙелде күргәне булмаған. Иртә саллана башлаған сәстәреме, мөләйем йөҙөмө, ихласлығымы – Зөһрә уның нимә менән арбауын аңламаны. Улай тиһәң, төҫкә-башҡа Азаты күпкә матурыраҡ кеүек. Холҡон иһә бөтөнләй белмәй. Ә белмәгән кешегә нисек күңел тартыла һуң ул? Ҡатын үҙенең хис-тойғоларын бөтөнләй аңламаны. Табында урындары ла бер тирәлә ине, Иҙел һәм уның ғаиләһе менән яҡынданыраҡ танышыу мөмкинлеге булды. Балалары һә тигәнсе дуҫлашып алды, килендәше лә аралашыусан кеше булып сыҡты. Туғандар булып та, быға тиклем танышмау, аралашмау оят, эйеме? – Динараның был һүҙҙәре менән ризалашҡан кеүек баш ҡаҡһа ла, Зөһрә: Хоҙай аралаған! – тип уйланы ҡапыл. Тик быға тиклем хыянаттан һаҡлап килгән юғары көстәр артабан уны ныҡлап һынарға теләне, шикелле – ғаиләләре менән йыш осраша башланылар. Тәүҙә оло улдары тыуған көнөнә яңы танышҡан туғандарын, дөрөҫөрәге, уларҙың балаларын саҡырырға теләне. Аҙаҡ тегеләр яуап итеп үҙҙәренә ҡунаҡҡа саҡырҙы. Уртаҡ туғандар ҙа уларҙың дуҫлығын күреп, табындарға бергә әйтә башланы. Был осрашыуҙар Зөһрә менән Иҙел өсөн күңел байрамы ла, шул уҡ ваҡытта оло ғазап та ине. Ике ғашиҡ йән бер-береһен өнһөҙ-тынһыҙ, ҡараштар менән генә яратып йәшәне. Мөлдөрәмә хистәрен, наҙҙарын сайпылдырмаҫ, башҡаларға һиҙҙермәҫ өсөн Зөһрә бөтә булған сабырлығын ярҙамға саҡырҙы. Тора-бара был хәленә күнекте, хатта йәшерен хистәренән дә бәхет табырға өйрәнде. Яратыуҙың нимә икәнлеген дә белмәй йәшәүем бар ине бит. – тип үҙен йыуатты. Ә бөгөн улар тәүге тапҡыр икәүҙән-икәү генә осрашты. Әгәр теләһәләр, күптән әмәлен тапҡан булырҙар ине. Тик намыҫ, күңел матурлығы менән йәшәп өйрәнгән кешеләр үҙҙәре теләп яңылыш ғәмәлгә бармайҙыр. Иҙел менән Зөһрә лә хистәрен белдерергә, осрашыу эҙләргә тырышманы. Шулай ҙа, яҙмыш уларға ошо мәлде бүләк иткәс (Динара килендәшен баҡса еләген йыйып алырға саҡырғайны, тик уны көтмәгәндә эшенә саҡырттылар), күңелдәрен асырға батырсылыҡ иттеләр. Зөһрә үҙенең бурысын онотманы. Бер генә минутҡа ла иҫенән сығарманы. Юҡ, Азат ата-әсәһе менән биргән аҡса өсөн түгел. Ә уларҙың кешелеклелеге, йөрәк йылыһы, ауыр саҡта терәк булғаны өсөн бурыслы ул. Аллаһы Тәғәлә алдында никах менән нығытҡан вәғәҙә бурысы бар. Һәм атай тип өҙөлөп торған ике бала алдында әсәлек бурысы бар. Хистәр нисек кенә ҡайнар, көслө булмаһын, был бурыстарҙы ҡаплай алмаясаҡ. Киреһенсә, хыянат уларҙы бермә-бер арттырып, ғүмерлек йөк булып, намыҫ утында яндырасаҡ. Ауырлыҡтан, өмөтһөҙлөктән ҡотҡарған кешеләрҙе ҡараға буярға хаҡы юҡ Зөһрәнең. Шуға ла ваҡытында намыҫы уяныуға, һөйгәне янынан сығып китергә көс таба алғанына ҡыуанып, ҡатын урам буйлап барҙы ла барҙы. Иҙелгә булған хистәренең үтә лә тәрәнлеген, уны ғүмеренең ахырына тиклем яратырын аңлай ул. 32 йәшенә тиклем тәләфләнмәгән, бөтөн килеш һаҡланған күңеле бынан һуң да ваҡланмаясаҡ. Әммә ике кешенең бәхете өсөн тиҫтәләрсә кеше күҙ йәше түгергә, бәхетһеҙлек кисерергә хаҡы юҡ. Һуңланыҡ шул, Иҙел, һуңланыҡ. Яҙмыш иңдәребеҙгә оло бурыстар һалғас, ғаилә ептәре менән сырмағас осрашып һуңланыҡ. Ә уларҙың йәндәре береккән, тәндәре ҡушылыуға ике генә аҙым, бер ынтылыу ҡалғайны. Гөлнур ҠЫУАТОВА.",Бурыс,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0],7,Махсус биттәр,6697,https://ye102.ru/articles/mahsus/2026-01-16/burys-4536737,2026-01-16T22:00:00+00:00
"Глава Республики Башкортостан Р. Ф. Хабиров на семинаре с главами муниципалитетов обсудил актуальные вопросы социально-экономического развития территорий и задачи органов местного самоуправления на 2024 год. .Р. Ф. Хабиров поблагодарил муниципалитеты за обеспечение стабильного развития республики в 2023 году, а также за выполнение социально-экономических программ и проектов.",Глава Башкортостана назвал ключевые задачи на ближайшую перспективу,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,377,https://uchbash.com/news/novosti/2024-02-28/glava-bashkortostana-nazval-klyuchevye-zadachi-na-blizhayshuyu-perspektivu-3661790,2024-02-28T22:57:16+00:00
"Беренсе ртт һулдан беренсе хмҙулла лмөхмт улы Бейешев (1896–1937 йй. ) булһа крк. Икенсе фотолары менн сағыштырғанда, бында һүртлнгн кеше тап. Бейешевк оҡшаған. Арҙаҡлы милли хркт эшмкре, офицер. Тыумышы менн Ырымбур өлкһе Ҡыуандыҡ районы Иҙелбай ауылынан. 1918 йылда Башҡорт хрби шураһының ирекле отрядтар бүлеге мөдире булып хеҙмт ит. Артабан 2-се Башҡорт кавалерия полкы менн еткселек ит. Советтар яғына сыҡҡас, Баш ЧК рйесе итеп тғйенлн. 1920 йылдан республиканың социаль тъминт халыҡ комиссары булып эшлй, 1921 йылдың ғинуар-июль айҙарында БАССР хөкүмтен етклй. Фотографияла беренсе ртт һулдан икенсе БАССР-ҙың беренсе һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары Ғүмр бделғлим улы Ҡыуатов (1893–1946 йй. ) ултыра. Тыумышы менн Ейнсура районы Ҡыуат Бикбирҙе ауылынан. Ғ. Ҡыуатов был вазифала 1919–1928 йылдарҙа эшлй. 1928 йылда уны Мскүҙ БАССР хөкүмтенең РСФСР хөкүмте Президиумы эргһендге вкиле итеп тғйенлйҙр. Фотографияла беренсе ртт һулдан 3-сө ултырған кеше билдһеҙ ине. Уның исемен быйыл Стрлетамаҡ ҡалаһында йшүсе тыуған яҡты өйрнеүсе смндиров аша асыҡлай алдым. Баҡтиһң был кеше – арҙаҡлы милли хркт эшмкрҙренең береһе Муса Ғтитулла улы Смаҡов (1885–1936 йй. ) булып сыҡты. Уның турала мин үҙемдең китапта ла яҙғайным. мм фотографияһын осратҡаным булманы. Муса Смаҡовтың яңғыҙ төшкн фотоларын сағыштырып, леге фотографияла тап Муса Смаҡов ултырғанын асыҡланым. М. Смаҡов тыумышы менн Млүез районы Смаҡ ауылынан. Автономия өсөн хркттең башынан уҡ үҙем ҡатнашҡан шхестрҙең береһе. 1917 йылда Башҡорт мркз шураһының статистика бүлеген етклй. 1917 йылдың декабренд Ырымбурҙа үткн 3-сө Дөйөм Башҡорт ҡоролтайында Башҡортостан мөхтритенең Кесе ҡоролтайы (предпарламенты) ағзаһы итеп һайлана. 1918 йылда Башҡортостан хөкүмтенең Арғаяш кантонындағы хосуси вкиле булып эшлй. 1920 йылдан БАССР-ҙың мғариф комиссариаты коллегияһы ағзаһы итеп тғйенлн. 1922–1924 йылдарҙа Башҡортостанды өйрнеү ғилми-ймғитенең рйесе була. 1923 йылда Йш быуын исемле беренсе башҡорт ҙби теленең лифбаһын яҙа. Артабан хужалыҡ эшенд була. Был фотографияла беренсе ртт һулдан 4-се Мөхмтдин Камаледин улы ҙеһмов ултыра (1892–1937 йй. ). Шулай уҡ автономия өсөн көршт үҙем ҡатнашҡан шхестрҙең береһе. Сығышы менн Баймаҡ районы Юлыҡ ауылынан. 1918 йылда Башҡортостан хөкүмтенең страховка бүлеген етклй. Советтар яғына сыҡҡандан һуң, БАССР-ҙың Эшсе-крҫтин инспекцияһы халыҡ комиссариатында эшлй. 1922 йылда инспекция халыҡ комиссары итеп тғйенлн. 1923–1925 йылдарҙа БАССР-ҙың социаль тъминт халыҡ комиссары булып эшлй. Һулдан 5-се ултырған кеше – шулай уҡ арҙаҡлы милли хркт эшмкрҙренең береһе Һиҙитулла Сибғтулла улы Сғҙиев (1887– 1937 йй. ). Тыумышы менн Ишембай районы Тирмнйылға ауылынан. 1917 йылда Юрматы кантонында эшлй. Советтар яғына сыҡҡас, Петроградты һаҡлаған Башҡорт кавалерия дивизияһының сйси бүлеге мөдире итеп тғйенлн. 1920 йылда, фронттан ҡайтҡас, БАССР-ҙың халыҡ мғариф комиссариатында эшлй, 1921 йылдың декабренд мғариф халыҡ комиссары итеп тғйенлн. 1923 йылдан Башглавсудта эшлй. Фотографияла ултырғандарҙың араһында һулдан 6-сы шулай уҡ билдле шхес Сөлймн Ғлүетдин улы Ишмырҙин (1893–1941 йй. ). Тыумышы менн Ишембай районы Кинйбулат ауылынан. 1918 йылда башҡорт армияһының 1-се Башҡорт полкына еткселек ит. Ҡыҙылдар яғына сыҡҡандан һуң, 1919 йылдың ййенд Көньяҡ фронтта генерал Деникин армияһына ҡаршы һуғышта ҡатнаша, Башҡорт бригадаһы менн еткселек ит. 1920 йылдың яҙынан Табын кантоны рйесе була, шул уҡ йылдың көҙөнд БАССР-ҙың аҙыҡ-түлек комиссары итеп тғйенлн. Колчакта хеҙмт итеүҙ ғйеплп, 1921 йылда партиянан сығаралар һм эшенн бушаталар. Был фотографияла һулдан 7-се булып ултырған кеше – Хисаметдин Камалетдин улы ҙеһмов, Мөхмтдин ҙеһмовтың бер туған ағаһы. 1918 йылда Башҡортостан хөкүмтенең юл-төҙөлөш бүлеге мөдире булып эшлй. 20-се йылдарҙа ла хөкүмт эшенд булһа крк. Артҡы ртт баҫып торғандар араһында һулдан беренсе блкй буйлы кеше күҙг ташлана. Уны таныуы ҡыйын түгел. Билдле милли хркт эшмкрҙренең береһе Грй Батыргрй улы Ҡарамышев (1888–1922 йй. ). тыумышы менн Ишембай районы Маҡар ауылынан. 1918 йылда Башҡортостан хөкүмтенең ер ҡороу (землеустроительный) бүлеген етклй. Шул уҡ йылдың сентябренд башҡорт йштренең Тулҡын ойошмаһы рйесе итеп һайлана. Советтар яғына сыҡҡас, Башревком (БАССР хөкүмте) рйесе урынбаҫары итеп һайлана. Бер үк ваҡытта ул БАССР-ҙың Халыҡ хужалығы советына еткселек ит. 1922 йылдың сентябренд мрхүм була. Һулдан икенсе торған кеше ҡсн Баймырҙа улы Мөхмтҡолов (1895–1938 йй. ) булыуы ихтимал (фотолар менн сағыштарғанда уға оҡшаған). Тыумышы менн шулай уҡ Ишембай районы Маҡар ауылынан. 1921 йылда БАССР-ҙың аҙыҡ-түлек комиссариаты коллегияһы ағзаһы була. Фотографияла ауылдашы Грй Ҡарамышев, Башсовнархоз рйесе менн тороуы, ошо фекерҙе тағы бер тапҡыр нығыта. .Мөхмтҡолов 1925–1931 йылдарҙа Башҡортостан хөкүмтен етклй. Һулдан 3-сө кешенең шхесен лег асыҡлап булманы. 4-се торған оҙон буйлы кешене 2017 йылда асыҡларға насип булды. У истоков Башкирской Республики китабым сыҡҡас, ошо китапҡа ингн бер шхестең ейне китапта Яхъя Слихов исемле милли хркт эшмкренең улы Өфөл йшй тигн яңылыҡ менн мине шаҡ ҡатырҙы. Тиҙ арала барып таныштым. Я. Слиховтың улында байтаҡ фотографиялар һаҡланған булып сыҡты. Шул фотоһүрттрҙе сағыштырып, 3-сө торған оҙон буйлы ир-уҙаманы Яхъя Шриф улы Слихов (1893–1937 йй. ) икнлеген асыҡланым. Ул тыумышы менн Ырымбур өлкһе Тоцк районы Ҡыҙыл Мсет ауылынан. Күгрсен районы Мораҡ ауылы (элекке исеме Ҡыҙыл Мсет) башҡорттары нигеҙлгн икн был ауылды. Я. Слихов 1917 йылда Башҡорт мркз шураһының ағзаһы итеп һайлана. 1918 йылда Башҡортостан хөкүмтенең Агрономия бүлеген етклй. 1919 йылдан БАССР-ҙың ер эштре халыҡ комиссары булып эшлй. 20-се йылдар башында комиссариаттың ауыл хужалығы идаралығы начальнигы була. 1924 йылда Махачкалаға күсеп кит. 1925 йылда БАССР хөкүмте уны Госпланға эшк саҡыртып ала. Һуңыраҡ ул Мскүг кит. Һулдан 5-се торған күҙлекле ир-уҙаманы арҙаҡлы милли хркт эшмкре Нуриғзм Таһир улы Таһиров (1888–1938 йй. ). Тыумышы менн Араяш районы Ҡужа ауылынан. 1917 йылда Башҡорт мркз шураһы ағзаһы. 1918 йылда Арғаяш кантоны рйесе, артабан 2-се Башҡорт уҡсы полкы муллаһы, һуңынан 1-се Башҡорт двиизияһы муллаһы. Ҡыҙылдар яғына сыҡҡас, Башҡорт кавалерия дивизияһы комиссары булып хеҙмт ит. Петроградты һаҡлауҙа ҡатнаша. 1920 йылда фронттан ҡайтҡас, Арғаяш кантоны рйесе итеп тғйенлн. 1921 йылдан БАССР халыҡ мғарифы комиссаритында эшлй. 1922 йылда Муса Смаҡовтан һуң Башҡортостанды өйрнеү буйынса ғилми ймғитте етклй. Башҡорт теле буйынса хеҙмттр яҙа, һүҙлектр сығара. 1924 йылда юридик белем алып, Башглавсудтың юридик ярҙам коллегияһында адвокат булып эшлй. 1929 йылда репрессиялана. Һулдан 6-сы кеше шулай уҡ арҙаҡлы милли хркт эшмкрҙренең береһе Хбибулла Ғбделҡаһир Ғбитов (1884–1938 йй. ). Тыумышы менн Баймаҡ районы бделкрим ауылынан. 1917 йылдың июленд Сғит Мерҫов менн берг Башҡорт гзитен сығаралар. Шул уҡ йылдың авгусында 2-се Башҡорт ҡоролтайында Х. Ғбитов Башҡорт мркз шураһы ағзаһы итеп һайлана. 1918 йылдың авгусында Ырымбурҙа Башҡорт тауышы исемле гзит сығара. Шул уҡ йылдың көҙөнд 1-се Башҡорт полкының муллаһы итеп тғйенлн. Советтар яғына сыҡҡас, БАССР-ҙың эске эштр комиссариатында эшлй. 20-се йылдарҙа БАССР-ҙың мғариф комиссариаты янындағы Башҡортостанды өйрнеү буйынса ғилми ймғитт эшлй. Бер үк ваҡытта Белем, Ссн журналдарын сығарыу менн мшғүл була. Хбибулла Ғбитовтың эргһенд уның яҡын көрштше, дуҫы, Башҡортостан автономияһы өсөн көрште башлап ебреүселрҙең береһе Сғит Ғөбйҙулла улы Мерҫов (1880–1932 йй. ) тора. Ул 1917 йылдың майында Мскүҙ үткн Мосолмандар съезында Зки Влиди, Аллабирҙе Йғфровтар менн берг Башҡорт өлк бюроһына ағза итеп һайлана. 1917 йылдың июленд Ырымбурҙа 1-се Башҡорт ҡоролтайын ойоштора. 1918 йылда Башҡортостан хөкүмтенең дини бүлеген етклй. 1919 йылда Туҡ-Соран кантонында эшлй. 20-се йылдар башында Башҡортостанды өйрнеү буйынса ғилми ймғитт эшлй. Башҡорт аймағы журналын сығара. Башҡорт тарихына бер ҡараш исемле хеҙмт яҙа. Мҙнит, мғарифты үҫтереүҙ ҙур өлөш индергне өсөн Башҡортостан хөкүмте С. Мерҫовты 1922 йылда үҙенең махсус ҡарары менн арҙаҡлы мғариф эшмкрҙре иҫбен индер. Баҫып торғандар араһындағы һулдан 8-се кешене лег асыҡлап булманы. Шуға ҡарамаҫтан, был фотографияла башҡорт халҡының арҙаҡлы ир-уҙамандары һүртлнгнлеге күрен. мм ҡайҙа, ни сбпле ошо составта фотоға төшөүҙре билдһеҙ. Фотоны төшөрөү ваҡытына килгнд – йылдар тип йтерг була. Сөнки Һиҙитулла Сғҙиевтың (1-се рт һулдан 5-се) түшенд Баш ЦИК ағзаһы тигн значокты күрбеҙ. 1921 йылдың декабренд ул БАССР-ҙың мғариф халыҡ комиссары итеп тғйенлнгс, автоматик рүешт Баш ЦИК ағзаһы итеп һайланған. Был фотографияның оригиналын миң Сөлймн Ишмырҙиндың туғандары тапшырҙы. Тағы шуны йтеп үтерг крк. Был фотографияла Башҡортостан хөкүмте ағзалары ғына түгел, күренекле мғариф һм хужалыҡ эшмкрҙре һүртлнгн. Шуға күр л Башҡортостан хөкүмте тип яҙыу дөрөҫ түгел. Башҡортостандың бер төркөм дүлт, хужалыҡ һм мғариф эшмкрҙре. 1921–1922 йй. тип яҙыу дөрөҫөрк була. Был фотоһүрт Башҡортостан тарихын һм республикабыҙға нигеҙ һалған арҙаҡлы шхестрҙең биографияһын өйрнеүҙ бик т ҡиммтле сығанаҡ булып тора. Азат ЯРМУЛЛИН. Ҡулланылған ҙбит һм сығанаҡтар: Муртазин М. Л. Башкирия и башкирские войска в Гражданскую войну. - М. , 1927. Төхвт Йнби. Башҡорт ваҡытлы матбуғаты. - Өфө, 1929. Ярмуллин А. Ш. У истоков Башкирской Республики. - Уфа, 2017.",ХӘБИБУЛЛА ҒӘБИТОВ ҺӘМ УНЫҢ КӨРӘШТӘШТӘРЕ,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 1 1 0 0 0 1 0 1 0],7,Йәмғиәт,9215,https://agideljurn.ru/articles/common_material/2024-12-01/h-bibulla-bitov-m-uny-k-r-sht-sht-re-4030847,2024-12-01T18:00:00+00:00
"Спартакиада Өфөлә Көрәш һарайында асыла. Ә ярыш урындары итеп республиканың төрлө төбәктәре һайланған. Мауыҙҙыла – тау саңғыһы,  Ишембай ҡалаһында – кёрлинг, Өфөлә биатлон, сноуборд, футзал, хоккей, шахмат ярыштары үтә.",Өфөлә Бөтә Рәсәй спартакиадаһы үтәсәк,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,219,https://amanat.su/news/novosti/2025-02-04/f-l-b-t-r-s-y-spartakiada-y-t-s-k-4108298,2025-02-04T18:10:00+00:00
Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы Валитов Айназдың һүрәте.,Айназдың балығы,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,"""Мин донъяны һүрәтләйем""",115,https://amanat.su/articles/min-donyany-r-tl-yem/2024-10-27/aynazdy-baly-y-3983912,2024-10-27T09:15:00+00:00
"ИҒТИБАР – ШӘП КОНКУРС! Күңеллеканикул Аманат Бүләккә ӨС ҠӘЛӘМ! Йәйге каникул да үтеп бара! Һиҙелмәй ҙә! Аманаттың дуҫтары ялды нисек үткәрә икән? Еләк йыйып, һыу инеп, ҡояшта ҡыҙынып, уйындар уйнап, әҙәби китаптар уҡып, атай-әсәйҙәрегеҙгә ярҙам итеп тә өлгөргәнһегеҙҙер? Йәйге каникулдың бер мәлен фотоға ла күп төшөргәнһегеҙҙер? Әйҙәгеҙ, ҡыҙыҡ тип тапҡан фотоларығыҙҙы Күңеллеканикул Аманат хештегы аҫтына туплайыҡ! Ә беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, 4 сентябрь көнө, Бәйләнештә сайтындағы төркөмөбөҙҙә барлыҡ фотоһүрәттәрҙе лә тауыш биреүгә сығарып, еңеүсене билдәләйәсәкбеҙ. Дуҫтар! Барығыҙҙы ла КОНКУРСыбыҙҙа ҡатнашырға саҡырабыҙ! Еңеүсене бүләккә ӨС ҠӘЛӘМ көтә! Һеҙгә уңыштар теләп, Аманаттар.",Иғтибар! КОНКУРСЫБЫҘ ДАУАМ ИТӘ!,['Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0],2,Конкурстар,686,https://amanat.su/articles/konkurstar/2024-08-20/i-tibar-konkursyby-dauam-it-3893038,2024-08-20T15:59:00+00:00
"В гастрольный тур, приуроченный к Дням армейской культуры, вошли такие прославленные коллективы, как ансамбль «Красная звезда» РВСН, легендарный Ансамбль песни и пляски имени Александрова и фронтовая творческая бригада Ленинградского военного округа. После Стерлитамака их выступления пройдут в Уфе, Сибае, Белорецке и Октябрьском.",Ижади бригадаларҙың гастролдәре башланды,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,331,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-08-22/izhadi-brigadalary-gastrold-re-bashlandy-4358727,2025-08-22T23:19:00+00:00
"Сираттағы Эшҡыуарлыҡ сәғәтендә туризмды үҫтереү, дарыу үләндәре йыйыу, шифалы үләндәрҙән сәй етештереү мәсьәләләре ҡаралды.",Эшҡыуарлыҡ сәғәтендә ниндәй мәсьәләләр ҡаралды?,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Йүнселлек,123,https://tanburz.ru/articles/y-nsellek/2025-01-20/esh-yuarly-s-te-nd-nind-y-m-s-l-l-r-araldy-4089200,2025-01-20T10:00:00+00:00
"2025 йылдың 4 апрелендә Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы Тәнзилә Хисамова үҙенең матур ғүмер байрамын – 80 йәшлек күркәм юбилейын билдәләй. Был көндө театрҙа Хәлисә Мөҙәрисованың әҫәре буйынса «Бәхет хаҡы» музыкаль мелодрамаһы (режиссёры Айрат Абушахманов) күрһәтеләсәк. Юбиляр Әсә ролендә сығыш яһаясаҡ.",Тәнзилә Хисамова күркәм юбилейын билдәләй,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1],4,Мәҙәниәт,393,https://shonkar.com/articles/culture/2025-04-01/t-nzil-hisamova-k-rk-m-yubileyyn-bild-l-y-4178872,2025-04-01T08:35:00+00:00
"Уфимский многопрофильный профессиональный колледж; Уфимский колледж радиоэлектроники, телекоммуникаций и безопасности; Уфимский государственный колледж технологии и дизайна; Уфимский топливно-энергетический колледж; Уфимский колледж статистики, информатики и вычислительной техники; Башкирский колледж архитектуры, строительства и коммунального хозяйства; Мелеузовский многопрофильный профессиональный колледж; Туймазинский государственный юридический колледж; Стерлитамакский многопрофильный профессиональный колледж; Стерлитамакский колледж строительства и профессиональных технологий; Бирский медико-фармацевтический колледж. Участников на всех этапах сопровождают эксперты-наставники, которые оценивают уровень владения профессиональными навыками и готовность к работе в реальном секторе экономики. Завершатся соревновательные мероприятия 13 февраля. Имена победителей и призеров будут объявлены 24 февраля в ГБУ «Конгресс-холл Торатау» в ходе торжественной церемонии награждения. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Будущие профессионалы Башкортостана: старт регионального этапа чемпионата,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Мәғариф,1107,https://uchbash.com/articles/professionalnoe-obrazovanie/2026-02-09/buduschie-professionaly-bashkortostana-start-regionalnogo-etapa-chempionata-4571131,2026-02-09T18:45:00+00:00
"фикерләрМайндагы Франкфурт шәһәрендә Русиядәге сәяси тоткыннарга теләктәшлек белдерү чарасында татар милли хәрәкәте вәкиле, сәяси тоткын Фазыл Вәлиәхмәтовкада хат язылган. Бу хакта Азатлыкка чарада катнашучы татар активисты сөйләде. Аның әйтүенчә, шул юл белән активист Вәлиәхмәтовка теләктәшлек белдерергә теләгән. Хат өлешчә татарча язылган. Теләктәшлек сүзләреннән тыш хатта татарларның Вәлиәхмәтов эшен игътибар белән күзәтүе, аның ялгыз булмавы әйтелгән. Франкфуртта Русиядәге сәяси тоткыннарга теләктәшлек йөзеннән хатлар язу чарасы ""Син ялгыз түгел"" акциясе кысаларында оештырылды. Мондый чаралар дөньяның дистәләгән шәһәр-илләрендә узды. ""Мемориал"" хокук яклау оешмасы мәгълүматларына күрә, 2014 елдан 2024 елга кадәр Русиядә сәяси тоткыннар саны кимендә 15 тапкырга арткан. ""Сәяси тоткыннарга ярдәм. Мемориал"" проекты, үз мәгълүматларына таянып, бүген Русиядә кимендә 982 кешене сәяси тоткын бар дипатый. ОВД-Инфо проекты исә бүген илдә кимендә 3309 кешенең сәяси нигездә эзәрлекләнүенхәбәр итә. Аларның 1604 се – хәзерге вакытта төрмәдә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Франкфуртта узган ""Син ялгыз түгел"" акциясендә Фазыл Вәлиәхмәтовка да хат язганнар",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1145,https://www.azatliq.org/a/33441360.html,2025-06-13T07:31:22+00:00
"Конкурс нигеҙендә Күләмле проза номинацияһында Зөһрә Бураҡаева Мәрйәм Бураҡаеваның Һылыуҡай документаль романын тәржемә иткән; Проза йыйынтығында Таңсулпан Ғарипованың хикәйәләрен Алик Шакиров руссаға  ауҙарһа; Шиғриәт номинацияһында Бәхет эҙләү лирик шиғырҙар йыйынтығын Юрий  Татаренко  руссаға әйләндергән. Йәш яҙыусы Заһиҙә Мусина Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн иң яҡшы әҫәрҙәр йыйынтығында Дилә Булгакова хикәйәләренә йән өргән,  Классика номинацияһында  Зиннур Ураҡсиндың  проза әҫәре улы Юлдаш Ураҡсин аша руссаға тәржемәләнгән. – Бындай  шәп проекттар киләсәктә лә буласаҡ, – тип белдерҙе Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Айгиз Баймөхәмәтов.",Биш китаптың исем туйы үтте,['Башҡортостан' 'Хикәйә' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1 1],4,Яңылыҡтар,647,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2025-04-04/bish-kitapty-isem-tuyy-tte-4184855,2025-04-04T15:47:00+00:00
"Хәҙер ҡыҙ булып кейәүгә барыусылар һирәгәйә тиҙәр. Беҙҙең заманда был ныҡ оло позор ине. Шуға күрә исем сығыуҙан бигерәк ҡыҙ үҫтергән әсәйҙәрҙең ҡото осоп тора ине. ""Килендәшең бар ерҙә көндәшем юҡ тимә"" тигән әйтемде күреп ҡалдым да үҙемдең баштан үткәнде яҙырға булып киттем. Ҡалаға уҡырға барып индем. Ауылға попуткалар менән ҡайтып йөрөйбөҙ. Йыраҡ райондан булғас, юл йөрөүе үҙе бер ғазап ине. Килеп ул попуткаларҙа башым әйләнеп, йөрәк болғанып яфаланам. Бер ҡайтҡанымда етмәһә эсе ныҡ һөрөмлө ""бобик"" тура килде. Туҡтатам да ҡоҫам, туҡтатам да ҡоҫам. Атайымдың ағаһы күрше ауылда йәшәй ине. Хәл ҡалмағас, шуларҙа йоҡлармын тип төшөп ҡалдым. Көс-хәл барып еттем. Ашай ҙа алмайым, сәй генә эстем дә, сығам да ҡоҫам. Иртәгәһенә йәйәүләп ҡайтып киттем. Уҡып сығып кейәүгә сыҡҡас ҡына күп йылдар үткәс әсәйем бахыр шул хәлде иҫкә төшөрҙө. Килендәше уға мине ауырлы, ҡоҫто ла ҡоҫто тип һөйләгән икән. Мине ҡыҙ түгел тип хәбәр таратҡан булған. Үҙҙәренең балалары бик тәртипһеҙ ине, насар уҡынылар. Ул әсәйемә генә түгел, хатта миңә лә көндәш булған икән. Әле шул әйтемде уҡығас саҡ башыма барып етте. Хәҙер мәрхүмә инде ул бисә. Рәнйемәҫкә тырышам, бәндәселеге өсөн Хоҙай ғәфү итһен. Ул бәлки шул ғәйбәттәр өсөн миңә яҡшы ир биргәндер, һәйбәт йәшәйбеҙ, күҙ теймәһен. Беҙҙең МАХ каналына ҡушылығыҙ!","""Килендәшең бар ерҙә көндәшем юҡ тимә""",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,1296,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-12-07/kilend-she-bar-er-k-nd-shem-yu-tim-4497021,2025-12-07T22:00:00+00:00
"Руководитель региона осмотрел выставочную экспозицию регионов страны, спортивных объединений и отраслевых компаний, а также провёл презентацию Башкортостана на стенде Министерства спорта России. Радий Хабиров представил заместителю Председателя Правительства страны Дмитрию Чернышенко основные направления региональной политики в области развития физкультуры и спорта, а также крупные спортобъекты, которые построили в республике. Напомним, что Президент страны Владимир Путин поставил задачу к 2030 году довести долю систематически занимающихся физической культурой и спортом жителей страны до 70 процентов. В Башкортостане этот показатель вырос с 45,2 процента в 2019 году до 62 процентов – в 2024-м. – Спорт – одно из важнейших направлений государственной политики нашей республики. Мы уделяем ему большое внимание. В целом спортивная инфраструктура Башкортостана очень хорошо развита, у нас много сильных команд и атлетов в различных дисциплинах. Развиваем индустрию производства спортивного оборудования, формы и экипировки, – отметил Радий Хабиров. – В числе задач, которые стоят перед нами, – возведение в Уфе легкоатлетического манежа, завершение строительства второй очереди комплекса сооружений для гребного слалома, ввод новых объектов в рамках федерального проекта «Бизнес-спринт». Предстоит большой объём работы. Уверен, что все намеченные планы мы успешно реализуем. На площадке форума в Самаре Глава Башкортостана также примет участие в пленарном заседании и Совете при Президенте Российской Федерации по развитию физической культуры и спорта. Напомним, что эстафету проведения мероприятия Самаре передала столица Башкортостана. Предыдущий форум «Россия – спортивная держава» состоялся в Уфе в октябре 2024 года с участием главы государства Владимира Путина. В рамках форума в столице Башкортостана открыли Дворец борьбы, Центр фехтования, первую очередь комплекса сооружений для гребного слалома. На базе этих учреждений проводят чемпионаты России и тренировочные сборы для спортсменов со всей страны.",Радий Хабиров на форуме «Россия – спортивная держава» в Самаре,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 0],7,Аңлатма,2017,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-11-07/radiy-habirov-na-forume-rossiya-sportivnaya-derzhava-v-samare-4457087,2025-11-07T12:24:00+00:00
"Бакчасарайда Русия полициясеАвылда яшәүчеләр сөйләвенчә, 31 июльдә булган бу вакыйга алдыннан авыл тирәсендә хәрби күнегүләр үткәрелгән, БТРлар йөргән. Вакыйга малайлар сарыкларны өйгә алып кайту өчен урман аша узганда булган. Мин агачта эленеп торган каләм зурлыгындагы ниндидер әйбер күрдем. Бу камера түгелме икән дип без аны карадык, аннары букчага куеп юлыбызны дәвам иттек. Урманнан чыккач без аны чыгарып карарга тәләдек һәм ул әйбер шартлады, дигән Абдулла. Малайларның кычкыруларын ишеткән бер турист аларны хастаханәгә алып барган.10 яшьлек Абдурахманның корсагы яраланган, ул шок хәлендә, Абдулланың исә кулында ике бармагы юк, кулының сөякләре сынган, корсагында күп кенә кыйпылчык яралары, шартлау дулкыны белән бөерләре дә зыян күргән. Күптән түгел шул авыл янында моңа охшаш тагын бер вакыйга булган икән. Олы яшьтәге карт урманнан барганда ниндидер әйбергә баскан һәм шул әйбер читкә атылып шартлаган. Карт зыян күрмәгән. Полициянең хәзер бу хәлләрне тикшерүе хәбәр ителә.",Бакчасарай янында ике кырымтатар малае шартлаудан яраланды,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Ҡырым,988,https://www.azatliq.org/a/27898423.html,2016-08-03T14:53:07+00:00
"Азат Мифтаховның сеңлесе Зөлфия һәм әнисе Гөлнур27 мартта МДУ аспиранты Азат Мифтаховтикшерү изоляторында беренче тапкыр әнисе, сеңлесе белән очраша алды. Әнисе Гөлнур Хөсәенованың гадел мәхкәмәгә ышанычы юк, әмма улым өчен дога кылудан туктамыйм ди ул. Азатлык аның белән улының тикшерү изоляторындагы тормышы, очрашулары турында сөйләште. — Гөлнур ханым, Азат инде тикшерү изоляторында 1 февральдән бирле утыра, ә сез бүген генә очраша алдыгыз. — Очраша алганыма да шөкер, безгә ""шатланыгыз, бусы да була алмый иде"" дип аңлаттылар. Соңгы мәхкәмәгә Түбән Камадан мин дә килдем, әмма мине дә, энем Гаделне дә утырышка кертмәделәр. Без нәтиәләрне тышта көттек. Азатның эшен тикшерүчегә ялындым, улымны, ичмасам, күрергә рөхсәт итегез дип сорадым. Ул, бу – хөкемдар вәкаләтендә, дип аңлатты, әмма аны чыгармасалар, сезнең белән изоляторда очрашуны оештырырга ярдәм итәрмен диде. Сүзендә торды, әмма алар билгеләгән вакытка мин килә алмадым, өлгермәдем. Эшемне алмаштыра алмадым, гаиләне дә туендырасы бар. Менә 27 мартка билгеләделәр, алдан әзерләндек. Адвокат сүзләренчә, бу – сирәк күренеш, СИЗОда очрашуларны оештыруны атлыгып тормыйлар. — Азат белән очрашу ничек узды? Үзен ничек хис итә? — Безне кичә үк улымның дуслары, курсташлары каршы алды, бөтен иргә ияртеп йөрделәр, рәхмәт аларга. Аларның ярдәме, теләктәшлеге нык сизелә. Очрашуны иртәнге 10 га билгеләделәр, әмма никтер озак кына кертми тордылар. Канун нигезендә без ике сәгать сөйләшә ала идек, һәр минуты кадерле булгач, 20 минутка тоткарлануны да безнең вакытны урлау итеп кабул иттем. Ике сәгать билгеләнгән булса да, чама белән 1 сәгать 20 минут аралашканбыз. Кызым Зөлфия белән дә сөйләшсен, ул да абыйсын сагынды дип аларны сөйләштердек. Аннан соң тагын сөйләшермен дип өметләндем. Тик сакчы очрашуны туктатты, вакыт тәмам диде. Ничектер иркенләп сөйләшергә өлгермәдек дигән хис калды. Очрашу кабиналарында кеше күп булмады, анысы әйбәт, шау-шу юк иде. Пычрак, бар ирдә дә тузан, пәрәвез, тәрәзә аша гына сөйләштек, анысы да тонык. Азат үзен егетләрчә тотты. Ябыккан дип күрмәдем, ничек бар, шулай иде. Үзем дә кат-кат сорадым, ""Әни, авырлыкны югалтмадым"", диде. Ашаулары ярыйсы бугай, ярмалар, кәбәстә ашы бирәләр диде, кәбестә ашы ачы, аны ашамыйм диде. Үзем бик тә ул яраткан ризыкны алып киләсем килде, әмма төрмә кагыйдәләре моны рөхсәт итми. Кибет ризыкларын алып килдек. Дуслары да ни кирәк, шуны алып килә. Барысын да иткерәләр диде. Камерада дүрт кеше утыралар икән, икесе өлкән кеше, берсе – афроамерикалы, исеме Мамаду Ба дип әйтте. Азат аны әлләп сөйләде, узган елның октябреннән утыра, берсе дә килми, хат язмый диде. Без аны ашатабыз дип сөйләде. Камераларында ашарга пешерелек плитәсе, суыткычлары бар икән. — Изолятор кешеләренең мөнәсәбәте нинди? — Азат зарланмады, әмма бик сагынган. Кайтасым килә, укырга барасым килә дип сөйләде. Берни белмибез, дөньяда ниләр бара – бихабәр, авыр диде. Укыйм, төрле математик биремнәр эшлим, спорт белән шөгыльләнәм дип сөйләде. ""Әни, борчылма, барысы да әйбәт булыр! "" диде. Күземә карап кына сөйләште, алдамас. Мин дә берәр нәрсә булса, да ымлармы дип күзләреннән укырга тырыштым, әмма шикле берни тапмадым. Ул бик нык ихтыяр көчле кеше. Мин дә еламаска тырыштым. Күз яшьләремне күрсә, аңа авыр булыр иде. Мин аңа көч бирергә тиешмен. Гомумән ул ярдәмгә, дусларының теләктешлегенә куана. Мин дә аптырадым аңа. Рәхмәт барысына да. Дуслар, курсташлары, хәтта бер белмәгән кешеләр дә хатлар яза, ул аларга авап бирә. Рәшәткә артындагы дөнья белән әнә шулай элемтә тота, телефон куллану тыела бит. Мин дә улымны синең өчен күп кеше борчыла, дога кыла дип юаттым. Изолятордагы кешеләрдән зарланмады. Сау-исән булсын инде берүк! — Гөлнур ханым, ә сез үзегез барысы да әйбәт булырына ышанасызмы? — Бу хәл улым белән башланганнан бирле йөрәгем урынында түгел. Мин аны никтер ниндидер телевизион уен, алдау итеп кабул итәм. Менә хәзер кемдер килер дә чәчкә тоттырып: ""Әнә тегендә, качырып куелган камералар, бу телевизион тапшыру өчен төшерелгән шоу! "" дип әйтер төсле. Шунда ук кыйнап ташлар идем шул кешене. Йөрәк ышанмый, кабул итми. Акыл белән барысын да аңлыйм кебек. Ник минем улым? Ник Азатны, күз нурымны, һаман тоткарлыйлар, чыгармыйлар дигән сораулар белән бимазаланам. Ул бит гаепле түгел!7 апрельне көтәбез. Анда яңа мәхкәмә булачак. Мин мәхкәмәгә ышанмыйм. Беләсезме, моңа кадәр Азатның эшен алып барган тикшерүче дә алышына икән. Адвокат шулай диде, ""отставка""га китә икән. Нинди тикшерүчене билгеләрләр? Мәрхәмәтле, гадел кеше булырмы ул? Азатка карата мөнәсәбәте нинди булыр? Аңардан да күп нәрсә тора бит. Болай да тикшерү изоляторында озак тоталар. ибәрмәскә, ничек тә булса гаепне тагарга дигән әмер булса, аларның тырнак астыннын чыга алырмы балам? Әллә нинди куркыныч хәлләр турында ишетәбез бит.","""Улымның төрмәдә утыруын бер ялган кебек кабул итәм""",['Донъя' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 1 1 0 0 1 0 0],5,Әңгәмә,4732,https://www.azatliq.org/a/29845239.html,2019-03-27T11:33:55+00:00
"Ә һүҙҙәр бит ул бик күп һәм Ҙууур мәғәнәгә, Ҙууур көскә эйә! Ә йыр нимәнән ғибәрәт? Йырҙың һүҙҙәре нимә тураһында һөйләй? Шатлана, илай, ҡайғыра, һөйөнә, йәки. Йырҙың авторы ни әйтергә теләй. (Шуны ла әйтергә кәрәк, йыр авторҙары күп ваҡытта хатта бөтөнләй ситтә тороп ҡалалар. )Ошо һүҙҙәргә тура килтереп композитор көй яҙа. Аранжировка эшләй һәм уны башҡарыусы сәхнәгә йәки радио- елевидениеға, ғөмүмән тамашасыға, тыңлаусыға хөкөмгә сығара. Тыңлаусы, тамашасы уны нисек ҡабул итә? Йыраусы йырҙы нисек алып барып еткерә ала - ошонан ғибәрәт. Еткерә аламы? .. Әллә йырҙы йырлап бөткәнсе, тамашасы арып, хәлдән тайып, уфффф, тиҙерәк кенә йырлап, сығып китһен инде, тип ултырамы. Ҡайһы берҙә подтанцовка менән сығалар. Улары шул тиклем тоҙһоҙ була, йырҙы тыңлай алмайһың, сөнки йырсының артында ла, алдында ла бальный ҡыҫҡаҡ күлдәк кейгән ҡыҙҙар егеттәр менән боттарын юғары күтәреп, һикереп йөрөйҙәр. Ошо һанап киткән сәхнә, йыр, һүҙ мәғәнәһен, ҡанундарын тамашасыға матур итеп, түкмәй-сәсмәй генә алып барып еткерер йырсыларыбыҙ күп түгел. Һәм мин ошоГөлшат ҒайсинаменәнВенер Камаловбашҡарған йырҙы инде нисәмә йылдар иҫем китеп тыңлайым, ҡарайым һәм һоҡланып туя алмайым! Тыңлаған һайын тыңлағы, ҡараған һайын ҡарағы килә. Ә улар был йырҙан кәнфит эшләйҙәр. Эйе, тәмле! Сөнки тамашасыға алып барып еткерә беләләр, сәхнәлә йәшәйҙәр! Ә сәхнәлә йәшәргә кәрәк! Гөлшат, Венер! Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Йыр нимәнән ғибәрәт?,['Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],1,Йәмғиәт,1533,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-07-19/yyr-nim-n-n-ib-r-t-3855205,2024-07-19T13:58:00+00:00
"2026 йылдың 1-се яртыһына  уҡыусыларыбыҙ баҫмабыҙға ихлас яҙылды. Ошо ҡыҙыу осорҙа беҙгә ярҙам иткән, хеҙмәттәшлекте өҙмәгән дуҫтарыбыҙға рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ. Йәшел сауҡалыҡ шифаханаһына юллама, Һомай аҡыллы колонкаһы, көнкүреш әйберҙәренә лотерея уйнатырға йыйыныуыбыҙ хаҡында яҙғайныҡ. Һеҙҙән йәмғеһе 240 квитанция алдыҡ. Шулай уҡ 2025 йылғы лауреаттарыбыҙҙан лототрондан квитанцияларҙы тартып сығарып, ҡиммәтле бүләк эйәләрен билдәләшеүҙе һораныҡ. Шулай итеп, Йәшел сауҡалыҡ шифаханаһына юлламаны Ишембай районының Әхмәр ауылынан Нәжиә Мостафина отто. Электр сәйнүге – Бөрйән районының Яңы Усман ауылынан Вәзимә Мәжитова, электр бырауы – Өфө ҡалаһынан Закирйән Әминев, үтек – Әлшәй районының Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылынан Зәйтүнә Даянова, тостер – Әлшәй районының Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылынан Зәлиә Шәйхетдинова, Маҡар урман хужалығынан сәйҙәр – Белорет ҡалаһынан Резеда Сайдарова, Һомай аҡыллы колнкаһы – Әбйәлил районынан Сәйфулла Ғайсин, электр үлсәүе Дәүләкәндән Зилә Сәлихова өлөшөнә төштө. Бүләк отоусыларҙы ҡотлайбыҙ һәм уларҙың беҙҙең менән бәйләнешкә сығыуын көтөп ҡалабыҙ. Башҡортостан гәзитенең һанын һәм данын арттырайыҡ. Милли баҫма алдырып уҡыусыларҙың күләменә ҡарап, республикала йәшәгән халыҡ хаҡында фекер уяна. Ә беҙ – рухи яҡтан көслө, берҙәм, сәмле халыҡ. Гөлназ ҠОТОЕВА. Айрат Нурмөхәмәтов фотоһы.",Бүләктәрҙе кем отто?,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0],5,Гәзиткә яҙылыу,1310,https://bashgazet.ru/news/g-zitk-ya-ylyu/2026-01-22/b-l-kt-r-e-kem-otto-4547064,2026-01-22T18:30:00+00:00
"–  Этот фестиваль - прекрасная возможность показать регионам, чем живет культура в армии. Ранее проект был воплощен в Тыве, Тульской области, Санкт-Петербурге и Якутии. Так что здесь, в Башкортостане, наш пятилетний юбилей. Хотелось бы отметить беспрецедентный масштаб мероприятий. Огромное количество концертов, творческих встреч, выставок, мастер-классов. Мы рады, что получилось организовать выступление и приезд ребят-артистов из фронтовых творческих бригад, для которых эта республика является родиной. Они достойнейшим образом несут службу на полях СВО, поддерживая бойцов, вдохновляя на подвиги. Все организовано на высочайшем уровне. Таким образом, культура – основной фундамент силы нашей страны, великой нации, великих народов, населяющих Россию, – сказал Артем Владимирович. Представитель Минобороны подчеркнул, что проведение Дней армейской культуры в Год защитника Отечества и в Год 80-летия Победы особенно символично. – В каждой семье своя история – история их предков, дедушек, бабушек, прадедушек и прабабушек, которые приняли тот бой 80 лет назад и победили! В моей семье – это история моего деда Артема Григорьевича Горного. Он прошел всю войну, участвовал в защите Крыма, Севастополя, освобождал Венгрию и Чехословакию, Чехию. И сейчас на полях СВО рождаются герои, чьи будущие внуки и правнуки будут вспоминать их подвиги, – отметил Артем Горный.",Артем Горный: «Дни армейской культуры поражают масштабом»,['Дин' 'Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1367,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2025-08-28/artem-gornyy-dni-armeyskoy-kultury-porazhayut-masshtabom-4365023,2025-08-28T10:48:00+00:00
"Зөлфия Камалова29 апрельдә Австралиядә яшәүче татар ырчысы Зөлфия Камалованың яңа альбомы дөнья күрде. Аны чыгарыр өчен ырчы интернет аша акча ыйган иде. Йолдыз Миңнуллинашигырьләренә язылган ырлар ыентыгы ""Алты көн ярату"" дип атала. Альбомга тугыз ыр кергән. Беренче алты ыр, альбомның мәгънәсенә туры китереп, Беренче көн, Икенче, Өченче, Дүртенче, Бишенче һәм Алтынчы көн, дип атала. Болардан тыш, альбомда Кайда соң син, Кайту дип аталган ырлар бар. Бар да үзгә дигән композицияне Зөлфия Камалова Казанда яшәүче ырчы Илдар Мөбәракшин (Мубай)белән бергә башкара. Альбомны чыгаруга акча краудфандинг ысулы белән ыелды. Бер ел элек Зөлфия Камалова ырларны яздыруда ярдәм сорап, интернет-кулланучыларга мөрәәгать итте. Башта ыентыкта татар, инглиз һәм урыс телләрендә ырлар булачак, диелсә дә, ""Алты көн ярату"" альбомы тулысынча татар телендә булып чыкты. Альбомның тавыш продюссеры – Нидерланд музыканты Михиль Һолландерз. Краудфандинг кампаниясенә Дөнья татар яшьләре форумы, "" "" музыкаль лейблы, ""Юлбасма"" нәшрияты теләктәшлек күрсәтте. Интернетта акча ыю кампаниясе уңышлы тәмамланган иде: 250 мең сум максат куелган проектка 258 мең сум акча ыелды. Краудфандинг проектына 214 кеше акчалата ярдәм иткән. ""Бу проект белән альбомымны туган телемә һәм дә тамырларыма багышлыйм, алар мине бар иттеләр. Татар мәдәнияте һәм музыкасы үсәргә, киңәергә тиеш. Бер урында торып калырга ярамый. Хәзерге көндә яңа татарча проектларның мөимлеген үзегез беләсез инде"", дигән иде Камалова. ""Алты көн ярату"" альбомы беренче булып Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановка тапшырылды, аны президентка татар әмәгатчелеге белән очрашканда "" "" лейблына нигез салучы Ильяс Гафаровбүләк итте. Тагын бер дискны 26 апрель көнне узган ""Мин татарча сөйләшәм"" концерты вакытында узган викторина инүчесенә бүләк иттеләр. Альбомның рәсми релизы бүген булды. ырларны интернетта датыңлап була. Зөлфия Камалова Удмуртиядә туып үскән. Хәзер Австралиядә яши. Моңа кадәр төрле телләрдә тугыз ыентыгын чыгарды. 2012 елда аңа Татарстанның атказанган артисты исеме бирелде.",Краудфандинг ярдәме белән ыелган акчага Зөлфия Камалованың яңа альбомы чыкты,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 1 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],7,Яңылыҡтар,2037,https://www.azatliq.org/a/29910839.html,2019-04-29T15:01:15+00:00
"Программа мероприятия откроется 3 декабря рядом секций и мастер-классов на тему эффективной и конкурентной политики в производительности труда, в социальном и молодежном предпринимательстве. В рамках деловой программы Всероссийская академия внешней торговли Министерства экономического развития Российской Федерации организует хакатон эффективных управленческих решений. Хакатон станет площадкой для обмена знаниями и внедрения в реальную практику лучших управленческих решений и инновационных стратегий, направленных на усиление конкурентных позиций предприятий. Завершится первый день форума торжественной церемонией награждения победителей Республиканского конкурса «Предприниматель года – 2025». Второй день Международной недели бизнеса откроется обсуждением актуальных вопросов правоприменения и правотворчества в сфере креативных индустрий и интеллектуальной собственности. В рамках награждения лауреатов премии «Защитник бизнеса-2025» отметят выдающихся профессионалов, внесших значительный вклад в развитие правовой поддержки отечественного бизнеса. Лучших представителей юридических профессий наградят в рамках ежегодной премии «Юрист года». Экспертов в области права отметят за значительный вклад в развитие российской юридической науки, формирование правового государства, укрепление законности и правопорядка, защиту прав и законных интересов граждан. Заключительный день Форума, 5 декабря, будет объявлен Международным днем, в рамках которого будут обсуждаться вопросы государственно-частного партнёрства. Для предпринимателей будет организована Биржа деловых контактов. Планируются сессии «Международная кооперация Башкортостана и регионов Китайской Народной Республики», «Перспективы сотрудничества Башкортостана и Таджикистана», Круглый стол «РБИК как элемент интеграции в Союзное государство». Мероприятия продолжатся в формате рабочих групп «Международное сотрудничество: трансфер технологических решений российских компаний в регион. Ответные меры российского бизнеса на глобальные вызовы внешней среды», «Торгово-экономическое и социально-гуманитарное сотрудничество между Республикой Башкортостан и Витебской областью Республики Беларусь», «Индустриальная дипломатия, кооперация технопарков как способ взаимодействия государств». Пройдут бизнес-диалоги «Развитие отношений и усиление товарооборота между Республикой Башкортостан и Республикой Казахстан», «Республика Башкортостан-Турецкая Республика: развитие деловой кооперации и новые проекты», состоится «Цифровой мост: трансфер технологий цифровых компаний в регион ». Также будет работать площадка «Международно-правовая защита бизнеса». Впервые пройдет Совет муниципальных образований Республики Башкортостан, Российской Федерации и Ташкентской области Республики Узбекистан. Ключевым событием станет проведение пленарного заседания с участием Главы Республики Башкортостан Р. Ф. Хабирова. В рамках мероприятия пройдёт церемония награждения победителей и призеров регионального этапа конкурса «Экспортер года». Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Международная неделя бизнеса-2025,"['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Шоу-бизнес']",[1 0 0 1 1 1 0 1 1 0 1 1 0 0],8,Яңылыҡтар,3110,https://uchbash.com/articles/novosti/2025-12-04/mezhdunarodnaya-nedelya-biznesa-2025-4492507,2025-12-04T00:04:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБу елның тугыз ае эчендә Татарстанда 2320 юл фаигасе булган, аларда 220 кеше үлгән, 2819 кеше яраланган. Татарстанда юл һәлакәтләре кимесә дә, анда үлүчеләр саны арта. Бу хакта республика хөкүмәт йорты идарәсе итәкчесе Шамил Гафаровәйтте, дип иткерә Татарстан президентыматбугат хезмәте. ""Бу авыр ел, катлаулы. Үлүчеләр саны ягыннан хәвефле күрсәткечләр бар. Кызганыч, әлегә теләгән нәтиәләргә ирешә алмадык"", дигән ул. Бу елның тугыз ае эчендә Татарстанда 2320 юл һәлакәте булган, аларда 220 кеше үлгән, 2819 кеше яраланган. Ә 28 октябрьгә булган белешмәләргә күрә, республикада юл казасында 257 кешенең гомере өзелгән. Бу хакта Татарстан ЮХИДИ идарәсе итәкчесе Рөстәм Гариповәйткән. Аның сүзләренчә, юл һәлакәтләренең иң киң таралган төрләре - бәрелүләр, әяүлеләрнең өстенә менү, юлдан төшеп китү. Үлем очраклары аеруча Баулы, Актаныш һәм Мамадыш районнарында арткан. Аеруча М7 ""Волга"" машина юлында һәлак булучылар күбәйгән диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстанда үлемгә китергән юл фаигаләре арткан,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1092,https://www.azatliq.org/a/tatarstanda-ulemga-kitergan-yul-halakatlare-artkan/33182143.html,2024-10-31T18:00:45+03:00
"Хәҙерге балалар ул тиклемен аңлап та бөтмәйҙер әле. Ә һуғышта карталар тирә-йүндә ориентирлашыу өсөн берҙән-бер сара булған. Карталарҙы тиҙ генә нәшер итеп, ҡулға килтереп тороусы ла юҡ. Шуға взводтар, роталар командирҙары уны ҡулдан төшөрөп алыр булған. Юрий Кочеров 7–12 йәшлек балаларға Командир картаһы тигән оҫталыҡ дәресе үткәрҙе. Ыңғайында хәрби карталар тураһында әллә күпме ҡыҙыҡ мәғлүмәт бирҙе, картаны уҡырға өйрәтте, шартлы тамғаларҙың нимә аңлатҡанын һөйләне. Балалар хатта үҙҙәре карта эшләп ҡараны. Балалар К. Кочегаров менән Е. Петухованың Еңеүгә аҙымдар (Шаги к Победе) тигән китабы менән танышты. Баҫма Бөйөк Ватан һуғышының хәл иткес алыштары, фронт тормошоноң үҙенсәлектәре тураһында һөйләй.",Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында картаны ҡайҙан,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,711,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-05-30/b-y-k-vatan-u-yshy-va-ytynda-kartany-ay-an-4257938,2025-05-30T19:29:00+00:00
"Ҡыҙым айырылып ҡайтып килде. Беҙ тәүҙә уны ялға килгән тип уйланыҡ. Биш йәшлек ейәнебеҙ: Ә беҙ башҡа ҡайтмайбыҙ, атай беҙҙе ҡыуып сығарҙы, -тигәс аптырап ҡалдыҡ. Ҡыҙыбыҙ беҙҙе тыңламай 19 йәшендә кейәүгә сыҡты. Уҡып бөт, - тип торҙоҡ, тыңламаны. Күрше райондың бер ауылына килен булып төштө. Ҡыҙыбыҙҙан ун йәшкә өлкән кейәү тәү ҡараштан оҡшаманы. Һөмһөҙ ҡарашлы, бер йылмаймаған әҙәм инде. Нимәһен оҡшатҡандыр ҡыҙым. Бирәбеҙ, әммә ҡыҙыбыҙҙы уҡытып бөтөрәһегеҙ, тигән шарт менән кейәүгә бирҙек. Ҡыҙым уҡып йөрөйөм, сессия тапшырҙым, тип шылтыратты. Имтихандарға кәрәк тип аҡса ла ебәреүҙе һораны. Ебәрҙек. Тик алдап йөрөгән икән. Аҡсаһыҙлыҡтын йонсоп, беҙҙән һорап алған икән шулай. Хәҙер уның һөйләгәндәренән сәсебеҙ үрә тора. Тәүге айҙан ҡыҙыбыҙҙы ыҙалатып йәшәткән икән. Үҙенең ауылда һөйәркәһе булған. Уныһы кейәүҙә икән. Был шуға үс итеп өйләнгән ҡыҙыбыҙға. Унан тағы осрашып алып киткәндәр. Ҡыҙым ишетеп, тауыш сығарған икән, туҡмаған. Шулай ҡыҙыбыҙ түҙеп йәшәгән. Кейәү һөйәркәһе менән асыҡтан-асыҡ йөрөгәндәр. Тегеһенең ире вахтала ти. Уныһы ирен ғәйбәт һөйләйҙәр минең турала, матур булғас, көнләшәләр ышандырып алған булған. Ҡыҙыбыҙҙы ғына түгел, уны яҡлаған әсәһен дә туҡмаған был ҡороғор нәмә. Шулай йөрөй торғас теге ҡатындың ире вахтанан үлеп ҡайтҡан. Шул уҡ көндө кейәү ҡыҙыбыҙҙы улдары менән бергә ҡыуып сығарған. Илай-илай ҡыҙымдан: Ниңә әйтмәнең беҙгә? ! Ниңә түҙҙең? тип һорайым. Мин бит һеҙҙе тыңламай сыҡтым кейәүгә. Шуға әрләрһегеҙ тип уйланым -ти. Теге ирҙе язаһыҙ ҡалдырғы килмәй. Нимә эшләргә икән? Иремде көскә тотоп торам, барһа үлтерә һуғып ҡуйыр тейем. Өҫтәүенә оялмай ҙа ҡыҙыбыҙға таныштары аша: Алиментҡа бирһә, төнөн барып өйҙәренә ут төртәм тип әйттергән. Нимә эшләтергә икән ул әҙәм аҡтығын?","Нисек кенә түҙҙең, балам.",['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Бәхәс,1724,https://shonkar.com/articles/b-kh-s-alma-y/2025-05-05/nisek-ken-t-e-balam-4223902,2025-05-05T16:33:00+00:00
"Айнур Сафиуллин дәрес бирә""Хәят"" студиясенеңоештыручысы — актер, режиссер, театраль педагог Айнур Сафиуллин. Дәресләрне дә ул алып бара. Айнур үзе ГИТИСның театр режиссурасы бүлеге чыгарылышыннан, театрда һәм кинопроектларда режиссер яки актер буларак катнаша, актерлык осталыгы буенча һөнәри дәресләр оештыра. Гадәттә ""Хәят""тә яңа курс башланыр алдыннан остаханә оештырыла. Бу үзенчә ачык дәрес кебек — теләгән һәркем килеп, ниндидер теоретик һәм гамәли белем ала, үзенең актерлык сәләтен сынап карый. Бу сезон остаханәсе уен импровизациясенә багышланды. 5Айнур Сафиуллин: ""Милли театр өлкәсендә талантларыбыз күп""— Айнур, ""Хәят"" турында бер-ике сүз әйтеп китсәң иде. — Бу — театраль студия. Без монда театр осталыгы дәресләре уздырабыз. ""Хәят""тәге белем бирү програмы үз эченә дүрт юнәлешне ала: сәхнә теле, пластика, уен импровизациясе, вокал дәресләре. Дәресләр түләүле, алар атнага ике тапкыр уза. — Кемнең идеясе иде бу театр? — Шоумен, КВНчы Динар Сәлахов белән уйлап чыгардык. Динар: ""Нишләп син әллә кемнәрне укытасың, үзебезнекеләрне укытмыйсың? "" диде дә, шуннан утырып уйладык, идея шунда туды. Студия эшли башлаган бинаның хуасы Илдар Халилюлин белән дә Динар таныштырды. — Студия кайчаннан бирле эшли? — 2018 елдан бирле эшлибез. Хәзер студиянең икенче сезоны бара. — Бу курслар артист булырга теләүчеләр өчен генәме? — Кем тели, шул килә. Артист булырга телим дип шөгыльләнүчеләр күп түгел ул, әмма андый теләкләре булса, ярдәм итәбез. — Ә артист булырга ыенмаган гади кешеләргә бу курслар ни өчен кирәк? — итәкчеләр, эшләре кешеләр белән бәйле булганнар өчен бик файдалы бу курслар, аларга сөйләм, ораторлык осталыгы белән шөгыльләнү кирәк. Лидерларны нәкъ менә ораторлык осталыгы билгели. — Ә харизма? — Харизма, ораторлык осталыгы — болар барысы да бер-берсен тулыландырып торырга тиеш. Пластика дәресләреннән соң шундый фикерләр ишетергә туры килә: чикләр киңәя, кешеләр үзләре өчен ниндидер яңа мөмкинлекләр күрә башлый, психологик яктан үзләрен читтән күзәтергә өйрәнәләр, кешегә тынычлык, үз-үзенә ышаныч хисе килә. Бу минем өчен бик зур күрсәткеч — тынычлык, үз-үзеңә ышану кем өчен дә кирәкле халәт. — Мегаполис шартларында мондый дәресләр бик актуальдер? — Әйләнә-тирә мохит белән аралашканда — һичшиксез. Остаханә күренеше— Үзегез кайдан? — Мин Уфаныкы. — Башкортмы? — Әйе, Уфа башкорты. Миндә башкорт каны да бар, татар каны да бар. Әтием — татар, Марс Сафиуллин, әмма ләкин паспортында башкорт дип язылган. — Ә нишләп алай? — Белмим. Ул гомер буе Фәйзи Гаскәров исемендәге ансамбльдә биеде, бәлки, шуның өчендер. — Фәйзи Гаскәров ансамблендә бию өчен башкорт булу кирәкмени? — Юк, кирәкми. Белмим ни өчен алай язылганын, әйтә алмыйм. — Ләкин үзен татар дип саный иде, шулаймы? — Әйе. Ул Бишбүләк районыннан. Башкортстанның халык артисты. — Һәм танылган биюче…— Әйе, солист, хореограф. Бөтен биюләрдә биеде. 1970-80 нче елларда Совет берлегендә һәм егермеләп чит илдә гастрольләрдә булды. Остаханә күренеше— Тиздән анисәп. Үзең кем булып язылачаксың? Башкортмы, татармы? — Узганында башкорт булып язылдым. Киләсендә дә башкорт булып язылачакмын. Минем әни — башкорт. Алай дисәң, анда да татар каны бар. Әти — татар, ләкин анда да башкорт каны бар. Бу шәхсән минем өчен шулкадәр буталып-чуалып беткән, мин моны аерып карамыйм. — Син үзеңне башкорт дип хис итәсең, әйеме? — Әйе. Тагын шунысы бар: әгәр милләт турында сораулар яки конфликтлы темалар туса, алар миңа бөтенләй аңлашылмый. Мин һәрвакыт татулык зонасында. Бу ""сугыш"" минеке түгел. — Мәскәүдә кайчаннан бирле эшлисең, яшисең? — 2005 елда килеп, ГИТИСка кердем, режиссура факультетына. 2010 елда бетердем. Сергей Женовач остаханәсендә укыдым. Укуны тәмамлагач, Мәскәүдә калдым. Милли кадр буларак Уфага кайтып эшләп килдем. ""Менә, мин килдем, әйдәгез эшлик! "" дидем, ләкин бер министр алышынды, икенчесе, алдан килешенгән әйберләр онытылды. Мин артык кайгырып утырмадым, Мәскәүгә күчтем. — Киномы, театрмы? — Театр, әлбәттә. ГИТИС бит ул театр сәнгате. — Күпләр бит театрдан кинога китә…— Мин дә искәрмә түгел, минем тормышта кино да бар, кызыклы кинопроектлар ясарга тырышабыз. Үзем генә төшергән картиналар әлегә юк. Менә курсташым белән төшергән ""Минем белән уйна"" (""Играй со мной"") дигән комедия үзенең сәгатен көтә — авторлык хокукларын рәсмиләштерү озакка китте. Хәзер мин һәм Роман Шаляпин итәкләгән төркеме белән бер фильм эшлибез, эшче атамасы ""Без — бар"" (""Мы — есть"") дип атала, бәлки үзгәрер. Күңелсез тәрибә дә бар, махсус сценариен да язган идек, акчасын да таптык, бюджет зур иде, ләкин безне берәм-берәм проекттан этеп чыгардылар. Андый тәрибә дә кирәк дип саныйм, нишләргә кирәк йә кирәкмәгәнен аңлый башлыйсың. — Проектны алып бару театрда иңелрәкме, кинодамы? — Кайсы иңел икәнен әйтә алмыйм. Икесе дә кызык. Кинода техник як мөһимрәк, зур бер командага берничә кадрны ясар өчен һәр секундын, һәр миллиметрын үлчәп эшләргә кирәк, төтеннең калынлыгы ничә миллиметр булырга тиеш, үтәкүренмәлегенең дәрәәсе, мәсәлән. Театрда иркенрәк, ләкин аның да үз үзенчәлекләре. Театр белән кино теле бер үк әйбер түгел. Остаханә күренеше— Синең үзеңә ""Хәят"" нәрсә бирә? Синең бит режиссерлык эшең дә бар. — Мин үзем дә үсәм. Бик яхшы темплар белән үсеп киткән төркемне күреп, мин аларның нәтиәләре өчен сөенәм, алар белән бергә үсәм. Әйтәләр бит — берәр нәрсәгә өйрәнәсең килсә, моңа берәр кешене өйрәт, дип. Үзебезнекеләр өчен нидер эшлисем килә, дидем. Бу проектның киләчәге бар, ул яхшы, дөрес киләчәк булыр дип ышанам, һәм без кызык кына әйберләр оештырырбыз әле. — Киләчәк дигәннән. Студиянең якын һәм ерак киләчәккә планнары нинди? — Проектны аякка бастырырга кирәк. Бөтен процессларны айлап, аларга көч түкмәслек итеп көйләргә. Икенчесе — талантлы һәм студия тормышы белән яшәргә теләүче кешеләрне ачыклау. Зуррак перспективада инде менә шулар белән әсәрләр сәхнәләштерү, татар тамашачысын чакыру. — Татарча әсәрләрне сәхнәләштерүме? — Әлбәттә, татарча. Бәлки, ике телдә. Гомумән, тәрибә ясап карарбыз. — Гомуми сорау: хәзерге татар театрына, башкорт театрына мөнәсәбәтең ничек? — Татар-башкорт театры — минем өчен туган театр. Башкорт драма театрының сәхнә артында үстем дияргә була. Мин беренче ролемне 3,5 яшьтә уйнадым — минем актерлык карьерасы Мостай Кәримнең Рифкать Исрафилов сәхнәләштергән ""Озын-озак балачак"" спектакленнән башланды. Төрки халыклар фестивалендә төрек спектаклен, азәрбайан спектакльләрен карадым, безнең башкорт һәм татар театрларының югары дәрәәдә булуын аңладым. Безнең театрлар ""Алтын битлек"" номинациясенә дә эләгә, башкорт театры ""Зөләйха күзләрен ача"" спектакле белән фестивальләрдә катнаша. Фәрит Бикчәнтәев бик күп режиссер-актерларны үстерә. Сергей Женовачта укып чыккан яшь режиссер Айдар әббаровның студент чагындагы спектакльләрен күрдем, искиткеч эш, тирән фикерле режиссер. Минем белән бер чорда укыган Туфан Имаметдинов Казанга күчте — безнең якларда талантлы кешеләр күп, алар белән горурланырга кирәк. Милли театрда андый талантлар булуы куандыра.","Айнур Сафиуллин: ""Милләт турында бәхәс — минем эш түгел""",['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0],7,Әңгәмә,6887,https://www.azatliq.org/a/30426667.html,2020-02-10T10:04:44+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырРәссамга 77 яшь иде. Бер айлап элек ул Ангара авылында юл һәлакәтенә очраган. Күп санлы әрәхәтләр белән хастаханәгә алып киткәннәр. Аннексияләнгән Кырымда 77 яшендә кырымтатар рәссамы, этнограф, Украинаның атказанган рәссамы, дизайнер Мамут Чурлувафат булган. Бу хакта Кырымтатар ресурс үзәгенең менеджеры Зарема Бариевасоциаль челтәрләрдәхәбәр итте. Хәбәрдә әйтелгәнчә, быел 21 гыйнварда Чурлу Акмәчет районының Ангара (Перевальное) авылында юл һәлакәтенә очраган. Аны күп санлы әрәхәтләр белән хастаханәгә алып киткән булганнар. ""Мамут ага бөтен гомерен кырымтатар мәдәниятен торгызуга һәм үстерүгә багышлады. Кырымтатарларның ""Өрнәк"" орнамнтын тирәнтен өйрәнде һәм башка кырымтатар осталары, декоратив-гамәли сәнгать рәссамнары белән бергә аны халыкка танытты"", дип яза Бариева.2013 елда Казанда кырымтатарларның 1944 елда үз илләреннән сөрелгәннән соң, 1990 нчы елларда кире туган якларына кайтуына багышлан күргәзмә оештырылды. Анда Мамут Чурлу эшләре дәтәкъдим ителде. ""Мамут Чурлу туксанынчы елларда кире иленә кайта һәм кырымтатарлар сәнгатен торгызу максатын куя, чөнки бик аз нәрсә сакланган була. Ә сәнгатьтә үз стиле булмаган халыкны тарихи дип атап булмый. Мамут Чурлу өйрәнә, шушы аз гына калган үрнәкләрне ыя, укучылар туплый, аларга кырымтатарлар сәнгате тарихына хас булган алымнарны турында сөйли"", диде 2015 елда аннексияләнгән Кырымның Карасубазар (Белогорски) шәһәрендә кырымтатар милли ризыгы чиберекка монументаль скульптуракуелды. Аның идея һәм эскиз авторы Мамут Чурлу иде. ""Чиберек - чын кырымтатар ризыгы, мин бу хакта зур бер мәкалә дә яздым. Чиберек күп кырымтатарларны сөргенлектә үлемнән саклап калды, чөнки аны ясап, сатып күпләгән кырымтатар исән калды. Карасубазарда чиберекка ясалган бу скульптура дөньяда бердәнбер"", - диде Мамут Чурлу Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Аннексияләнгән Кырымда юл һәлакәтеннән соң кырымтатар рәссамы Мамут Чурлу вафат булган,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1840,https://www.azatliq.org/a/anneksiyalangan-kirimda-yul-halakatennan-song-kirimtatar-rassami-mamut-churlu-vafat-bulgan/33318808.html,2025-02-18T12:51:14+03:00
"Ҡыҙылъярҙан бер-ике саҡрымда ғына Сысҡан ауылы урынлашҡан. Уның икенсе атамаһы ла бар – Баҡсалы. Мәгәр, халыҡ тәүгеһен хуп күрә, шулай өйрәнгәндәр. Ҡара көҙ айының бер төнөндә, таңға табаныраҡ, Ҡыҙылъярҙың һикһәнгә етеп барған Ишҡәле исемле ҡарты оло хәжәтен үтәргә тышҡа сыҡҡан. Эшен тамамлап, тәһәрәтләнеп кенә ултырһа, төн ҡараңғылығын йыртып, Сысҡан ауылы тарафында янғын гөлтләп киткән. Бабай, әштер-өштөр эшен бөтөрә һалып, өйөнә ашыҡҡан. Килеп тә ингән, йылы түшәгендә ятҡан ҡортҡаһы ишетерлек итеп һөрән дә һалған был. – Әбей, тим, тор әле, тор йәһәт кенә! Әле генә Сысҡанда ут сыҡты. – Атаҡ, ҡартым, ни булды тағы? Быға ҡәҙәре һаулығыңа зарланғаның юҡ ине бит әле. Ай әттә, анау геморрой-фәләне килеп эләктеме икән әллә? Ҡуй инде, ҡартайған көнөңдә балниста ятыуҙары уйын эшме ни? – Гөлмәрфуға ҡарсыҡ, ҡартының һүҙҙәренең айышына төшөнә алмай, шулай һөйләнә икән, йоҡоло күҙҙәрен ыуалап. – Ниндәй геморрой, атаң башы? Сысҡанда, ай әттә, Баҡсалыла янғын сыҡты, тим бит һиңә, ауыҙыңды ҡорт саҡҡыры нәҫтә! Хәҙер Ҡыҙылъяр халҡы ғына түгел, эргә-тирәләге ауыл кешеләре лә Ишҡәле ҡартты осратҡан һайын кәзекләп бер була, ти. – Нишләй, бабай, оло ярау иткәндә шулай ут сығамы ни? Рахман ЯҠУТҒӘЛИЕВ. Ҡыҙылъярҙан бер-ике саҡрымда ғына Сысҡан ауылы урынлашҡан. Уның икенсе атамаһы ла бар – Баҡсалы. Мәгәр, халыҡ тәүгеһен хуп күрә, шулай өйрәнгәндәр. Ҡара көҙ айының бер төнөндә, таңға табаныраҡ, Ҡыҙылъярҙың һикһәнгә етеп барған Ишҡәле исемле ҡарты оло хәжәтен үтәргә тышҡа сыҡҡан. Эшен тамамлап, тәһәрәтләнеп кенә ултырһа, төн ҡараңғылығын йыртып, Сысҡан ауылы тарафында янғын гөлтләп киткән. Бабай, әштер-өштөр эшен бөтөрә һалып, өйөнә ашыҡҡан. Килеп тә ингән, йылы түшәгендә ятҡан ҡортҡаһы ишетерлек итеп һөрән дә һалған был. – Әбей, тим, тор әле, тор йәһәт кенә! Әле генә Сысҡанда ут сыҡты. – Атаҡ, ҡартым, ни булды тағы? Быға ҡәҙәре һаулығыңа зарланғаның юҡ ине бит әле. Ай әттә, анау геморрой-фәләне килеп эләктеме икән әллә? Ҡуй инде, ҡартайған көнөңдә балниста ятыуҙары уйын эшме ни? – Гөлмәрфуға ҡарсыҡ, ҡартының һүҙҙәренең айышына төшөнә алмай, шулай һөйләнә икән, йоҡоло күҙҙәрен ыуалап. – Ниндәй геморрой, атаң башы? Сысҡанда, ай әттә, Баҡсалыла янғын сыҡты, тим бит һиңә, ауыҙыңды ҡорт саҡҡыры нәҫтә! Хәҙер Ҡыҙылъяр халҡы ғына түгел, эргә-тирәләге ауыл кешеләре лә Ишҡәле ҡартты осратҡан һайын кәзекләп бер була, ти. – Нишләй, бабай, оло ярау иткәндә шулай ут сығамы ни?",«СЫСҠАНДА УТ СЫҠҠАН»,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Конкурстар,2382,https://henek.info/news/---+--/2025-10-31/sys-anda-ut-sy-an-4449041,2025-10-31T11:55:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләр2024 елда Татарстан яшьләр эшләре министрлыгы ""яшьләрнең социаль яктан үзләрен ничек хис итүе турында масштаблы тикшеренүләр"" уздырмакчы. Бу хакта министр Ринат Садыйковәйтте. Аның сүзләречә, бу тикшеренү бөтен шәһәрләргә һәм районнарга кагылачак, аның нәтиәләре 2030 елга кадәр гамәлдә булачак яшьләр сәясәте стратегиясенә нигез итеп алыначак. Бу стратегиянең төп максаты - республикадагы ""яшьләрнең тормыш сыйфатын арттыру"". Министрлык мәгълүматынча, Татарстанда 35 яшькә кадәр 1,05 млн кеше яши. Аларның 244 меңе - студентлар, 569 меңе - эшче яшьләр, 233 меңе - авыл яшьләре. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Татарстанда яшьләрнең ""социаль яктан үзләрен ничек хис итүләрен"" тикшерәчәкләр",['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,700,https://www.azatliq.org/a/32818029.html,2024-02-13T14:50:03+00:00
"Бөгөн - ҒӘШҮРӘ КӨНӨ Ғәшүрә көнө, Ғәшүрә байрамы мосолман донъяһындғы иң әһәмиәтле көндәрҙең береһе. Ул мөхәррәм айының 9-сы көнө тамамланғас башлана. Быйыл 16 июлгә тура килә. Был көндө Аллаһы Тәғәлә Ерҙе һәм күкте юҡтан бар иткән, Әҙәм ғәләйһис-сәләмде лә Ғәшүрәлә яралтҡан. Изге байрамда бәйғәмбәрҙәрҙең күбеһе бәләләрҙән ҡотолдорола. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм, уның сәхәбәләре ошо көндө мөбәрәк һанап, ураҙа тотҡан. Ғәшүрә сауаптарға өлгәшә торған көн. Был көндө Аллаһы Тәғәләнең бәндәләргә рәхмәте киң асыла. Туҙан бөртөгө тиклем генә ҡылған изгелегебеҙгә лә Раббыбыҙ тау ҡәҙәре сауабын бирә, килер бәләләрҙән һаҡлай. Ошо көндө күңелдәребеҙҙе фәҡәт изгелеккә йүнәлтеп, кешеләргә, бүтән тереклеккә изгелек, итәғәтлек, миһырбанлыҡ, шәфҡәтлелек ҡылыуға көсөбөҙҙө, зиһенебеҙҙе, мөмкинлегебеҙҙе йүнәлтергә бурыслыбыҙ. Ғәшүрә көнөндә балаларына, ҡатынына киң күңеллелек күрһәткән, уларға яңы кейем, йә бүтән берәй бүләк биргән, яҡшы, затлы ризыҡ ашатҡан, байрам рухын булдырған кешегә Аллаһы Тәғәлә киләһе йылдың Ғәшүрә көнөнә тиклем ризыҡ киңлеге, донъя бәрәкәте, тормош муллығы насип итә. Бындай бәрәкәтте Раббыбыҙ ул кешенең хәләл ефетенә һәм балаларына ла бирә. Рамаҙандағы фарыз ураҙаһынан ҡала иң сауаплыһы – мөхәррәм айында Ғәшүрә көнөндә тап килтереп тотҡан ураҙа. Был айҙа тотҡан бер көн ураҙаға Хоҙай 30 сауап бирер. Шуға ла был изге байрамдың әһәмиәтен аңлап, гонаһтарыбыҙ ярлыҡанһын, сауапҡа өлгәшеү өсөн Ғәшүрәне доғалар уҡып үткәрергә, изгелектәр ҡылырға ашығайыҡ. Ғәшүрә көнө алдынан йә артынан бер көн ураҙа ҡушырға кәрәк, йәғни 15-16 июль йәки 16-17 июль.",Бөгөн - Ғәшүрә көнө,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,1568,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-07-16/b-g-n-sh-r-k-n-3850619,2024-07-16T14:00:00+00:00
"Бер класташ Ҡыйғыла йәшәп ята, уның да күҙенә салынғанмын. Ул: О, саҡ таныным. Әйтмәһәләр, белмәҫ инем, ҡартайған, бөткән, нисек йөрөй икән? Донъя шулай баҫтымы икән. Сәстәре ҡойолған, тештәре юҡ. Бабайға әйләнгән, – тип әллә ҡыуанған, әллә ҡайғырған. Ауылға ҡайтҡас, бер нисә ауылдаш: Нимә булды ул, һин тинеләр ҙә, бер бабайҙы күрһәттеләр? – тип аптыраттылар. Шулай, халыҡ шағиры менән һине бутаһалар, шул тиклем күңелле.","Сәстәре, тештәре ҡойолған. Рәлиф КИНЙӘБАЕВ",['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],3,Мәҙәниәт,423,https://shonkar.com/news/culture/2025-03-22/s-st-re-tesht-re-oyol-an-r-lif-kiny-baev-4167958,2025-03-22T09:35:00+00:00
"Ҡайһы бер йәшелсәләрҙе йыйырға ашыҡмаҫҡа кәрәк, еңел ҡырауҙарҙан һуң улар тағы ла тәмләнә. Пастернакты элек аҡ тамыр тип йөрөткәндәр, күп ҡулланғандар. Һуңғы ваҡытта был тамыраҙыҡҡа иғтибар кәмене. Пастернак кишерҙән файҙалыраҡ, калий, кремний, фосфорға бай, калорияһы бәрәңгенән түбәнерәк. Пастернак тамырын көҙөн үҫтерә, уны октябрҙән дә иртәрәк йыймайҙар. Һалҡында үҫкәне тәмлерәк була. Сельдерей тамыры ҡырауҙарҙан һуң баллана. Уны аш-һыу, рагуҙарға ҡурҡмай һала алаһығыҙ. Брюссель кәбеҫтәһе лә ҡырауҙарҙан һуң тәмләнә. Һалҡынға эләккән кәбеҫтәне туңған килеш йыймағыҙ, үҫеп ултырғанда үҙ хәленә ҡайтһын. Юғиһә, насар һаҡлана. Аңра шалҡанды (бирюкова) йыйырға ашыҡмағыҙ. Порей һуғаны һыуыҡтарҙан ҡурҡмай, көҙ уртаһында ғына йыя алаһығыҙ. Бер өлөшөн баҡсала ҡалдырырға ла мөмкин. Яҙын ул шытып сығасаҡ. Тик икенсе йыл тиҙерәк ашап бөтөрөргә кәрәк, сәскә ата башлай. Фото:",Ҡырауҙарҙан һуң тәм инә,['Дин' 'Иҡтисад'],[0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,874,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-09-12/yrau-ar-an-u-t-m-in-4385493,2025-09-12T14:55:00+00:00
"Кавказ тауы текә, Баҫҡыс текә. Беҙ үрләйбеҙ һаман юғары. Алда – ҡая, килеп етеү ҡайҙа – Баҫҡыстарҙың сиге юғәле. Сәсәй-сәсәй бара был ағағыҙ. Ә ҡыҙ инде – болан балаһы. Ах, шул ваҡыт ташҡа ултырып ҡына Бер аҙ ялдар итеп алаһы. Юҡ, туҡтамай һылыу: – Әле, – ти ул, – Яртыһы бар юлдың, ана, – ти, – Күрәһеңме, тауҙың түбәһендә Тәҙрәбеҙҙең уты яна, – ти. Менеп еттек. Ҡыҙый эргәһендә Мышнамаҫҡа тырышам – Мышната. Һөйөү тигән нәмә ир заттарын Бына бит ул, малай, нишләтә. Быуын ҡалтырай, Әммә һиҙҙермәйем. Татлы уйҙар килә башыма. Шул ваҡытты йәп-йәш һылыу егет Пәйҙә булды беҙҙең ҡаршыла. Егет һона ҡыҙға ал сәскәләр. Бына алды уны ҡултыҡлап. Ҡыҙый миңә эйелеп рәхмәт әйтте. Ә мин торам шунда ыҡ-мыҡлап. Китмәй торам ҡатып. Һылыу тағы Ҡабатланы матур рәхмәтен. «Һау бул, ағай! » булып яңғыраны был, «Ошо ғына һиңә хөрмәтем». Шул сағында йәшен ялтыраны ла, Тауҙы ярып күктәр күкрәне. Ямғыр ҡоя, һыуыҡ. Әммә минең Ялҡын менән тулы күкрәгем. Ниңә инде буйы етмәҫ тауға Күтәрелә икән был йөрәк? Әле бына түбән төшөп киләм: Шул кәрәк ул миңә, шул кәрәк. БИК ЙӘШ ӘЛЕ Кабинетта етәкселәр Өс-дүрт сәғәт кәңәштеләр: Бер урынға хужа кәрәк, Тик кемде һуң ҡуймаҡ кәрәк? Бына Ильяс: оҫта, зирәк, Уның кеүек беҙҙә һирәк. Тик шуныһы, Ильяс әле Бик йәш әле, бик йәш әле, Ун йыл үтте. Тағы, ҡара, Шул турала кәңәш бара: Хужа кәрәк, хужа кәрәк, Тик кемде һуң ҡуймаҡ кәрәк? .. Тәүҙә ныҡлап уйлау кәрәк. Ильяс ярай. Белемле лә, Зиһенле лә. Ундай һирәк. Тик шуныһы: йәшерәк шул, Һай, йәшерәк. Үтте ун йыл. Бара кәңәш: Ильяс ярай, һәйбәт иптәш. Бары ла бер саҡ тымып ҡалды. Шунда берәү әйтә һалды: – Йәше етеүен етә инде. Тик шул яғы: иртәгәнән Пенсияға китә инде. НИМӘ БУЛҒАН? Кешеләргә өндәшәмен: – Иптәш! Туған! Улар миңә күҙ аларта – Нимә булған? Күн курткалы шыр аптырап: – Һаташма, – ти, – Ул саҡтарҙы ҡайтарырға Маташма, – ти. – Малың бармы? Әйтеп һөйләш, Шул ул – туған… Ғәжәпләнәм, был донъяға Нимә булған? Мыйыҡлыһы яғанан уҡ Тотоп алды: – Мыҫҡыллама тыуып килгән Капиталды! «Туған», «иптәш» – коммунистар Ҡалдығы ул. Донъя башҡа, күҙ асып баҡ, Алдынғы бул… Өсөнсөһө арт яғыма Килтереп һуҡты: – Бына һиңә! Һөйләп торһаң Ерле юҡты… Алдым өлөш. – «Туған», имеш. Баҡсаларҙа беште бөгөн Яңы емеш, Беҙҙең емеш… Нимә булған? Ҡайтып киләм мороном ҡанға Туҙған килеш. «Туған», имеш… ЙӘННӘТ ЙОРТ Бер әсә ул үҫтерҙе Тәрбиәләп, уҡытып, Ауыр саҡты үткәрҙе Һыу йоторҙа – ут йотоп. Улы хәҙер «ҙур» кеше, Йәшәй оло ҡалала: Әсә күңеле – балала, Бала күңеле – далала. «Бала»ның бар донъяһы: Фатиры – иркен ялан. Бүлмәләрҙә аҙашып Ҡуя күрмәһен «балаң». Фырт кәләше бер үҙе Биләй ике бүлмәне: Хатта ошо «бала»ға Шаҡып ҡына кермәле. Аш бүлмәһе, эш бүлмәһе – Һәммәһе лә бар бында. Бер бүлмәлә – зоопарк, Эттәр, бесәйҙәр унда. Ул алдары, ул залдары – Егермеләп урындыҡ. Әммә ошо йәннәт йортта Бер әсәгә урын юҡ. УЛЫНЫҢ «ХЕҘМӘТТӘРЕ» Аһ-ваһ килеп тротуарҙан Бер әбекәй атлап бара. Үҙ алдына мөңгөр-мөңгөр Аллаһынмы, балаһынмы, Шайтанынмы ҡарғап бара: – Ҡәһәр төшкөр, ҡырылып бөткөр, Иманынан йәйәү ҡасҡан. Меҫкен әбей иңбашына Ҙур ҡорһаҡлы сумка аҫҡан. – Әбекәй, – тим, – ҡайҙа былай, Йыраҡҡамы сәфәр тоттоң? Саҡ киләһең, бик ауырын Күтәрткәндәр, тимен, йөктөң. – Яҙғас, күтәрмәй нишләйһең, Был улымдың «хеҙмәттәре», – Ҡулын һелтәй әбекәйем, – Өйҙә уның хикмәттәре. – Хеҙмәттәре ҙур күренә, Атлаймы әллә докторлыҡҡа? – Духтырҙарҙан башы ҡайтмай, Һалды инде беҙҙе утҡа. – Үҙе яҙғас, үҙе илтһен, Йөрөтә ул ниңә һеҙҙе? – Хаҡ тәғәлә үҙе яҙгас, Күрәм инде күрмәгәнде. Нишләтәйем ул йүнһеҙҙе. Шул саҡ сумка – шалтыр-шолтор! .. Әбекәйем билен тотто. – Ҡырылып бөтһөн, ер йотһон! – тип Шешәләрҙе тибеп йыҡты. ҺАТЫЛА Заман шашты. Күп әҙәмдәр Атланды үҙ атына. Берәү һата, икенселәр Үҙе теләп һатыла. Берәү байый дуҫын һатып, Берәү һата атаһын. Берәү йәрен биреп, ала Шаҡшы йәндең ҡатаһын. Шул ҡатаны кейеп уҙа Кеше башына баҫып. Елгә елгәрә кинәнеп, Керле йөрәген асып. Намыҫ тигән оло заттар Дегетләнде, тапланды. Бөтәһе лә Аҡса тигән Септә менән ҡапланды. Һылыу һата һылыулығын, Ҡыйыуҙар – ҡыйыулығын. Шаян һата йылмайыуын, Һауҙар һата һаулығын. Ярлы һата ямаулығын, Байҙар һата балдағын. Төндәгеләр – төндәгеһен, Таңдағылар – таңдағын. Аҡылһыҙҙар аҡыл һата, Аҡыллы булған булып. Стакан күбек ҡайната – Ҡылана тулған булып. Шаҡ ҡатырһың: Күп әҙәмдәр Атланды үҙ атына. Әллә етеп барабыҙмы Ерҙең ете ҡатына. Сама ҡайҙа? Йүгән ҡайҙа? Әҙәм ҡайҙа артыла? Баҙар тағаны ҡыҙҙы – Әҙәм таған атына. Был таған тамам ҡыҙып, Осмаҫмы йәһәннәмгә? Шул һорауҙы мин дә һатам Йәнен һатҡан әҙәмгә. БЕЙЕҺЕН ТИП «БӘБЕКӘЙ»ҘӘР Баҡса эсе гөрләп тора, Бысҡы-балта зырлап тора. Юнышҡылар оса, малай: Тирләп-бешеп дүрт-биш бабай Танцплощадка яһай. – Ғәбделкәрим, давай, давай, Күберәк йөрөй һинең малай. – Һинең ҡҙ ҙа ҡоро ҡалмай, Тарт бысҡыңды, тарт, тарт, Ғимай. Клубта ла эштәр ҡайнай: Аһ-ваһ килеп, билде ҡарғап, Иҙән йыуа әбекәйҙәр, Бейеһен тип «бәбекәй»ҙәр. Аяҡтарҙы шаҡылдатып, Унда-бында күҙ уйнатып, «Бәбекәй»ҙәр тора ҡарап, Эштәр харап, эштәр харап. АҺ, БӘПЕСЕМ! .. Күгәрсендәй гөлдөрҙәшеп, Ҡыҙыҡ-ҡыҙыҡ һүҙ һөйләшеп, Тәмле-татлы серҙәр сисеп, Ултырғанда ашап-эсеп, Берәү ҡапыл хәбәр һалды: Ғәбделхатип килә ҡайтып! Аш өҫтәле бушап ҡалды. Әбей-бабай, атай-әсәй Йүгерә-йүгерә, сәсәй-сәсәй Сыҡты уны ҡаршыларға, Дер ҡалтырап тора бары ла: – Ҡайттыңмы ни, йән киҫәгем? – Ҡана, пальтоңды сисәйем. – Бир үҙемә кәпәсеңде. – Асыҡҡандыр, талсыҡҡандыр, Бәпесемде, бәпесемде! – Бар өй эсе бейеп тора. Малай, белеп үҙ баһаһын, Моронон күккә сөйөп тора, Бойороҡ ҡына биреп тора. Арҡаларын һыйпаштырып, Бабай ҡуя һораштырып: – Йә, бәпесем, сумкаңда һуң Беҙгә ниндәй бүләгең бар? Көтә торғас, әйтте малай: – Бейе, бабай, бейе, бабай. Мәсьәләң бик дөрөҫ сыҡҡан, Уҡытыусы «бишле» һуҡҡан. Һин, өләсәй, күнегеүҙә Ебәргәнһең бик ҙур хата, Дәфтәремә баҡһам бөгөн, Уҫал «берле» ҡарап ята. Бөтә класс ҡаршыһында Ҡыҙарҙым мин һинең өсөн. Әбей, бабай, атай-әсәй Бейеп йөрөй сәсәй-сәсәй: – Аһ, бәпесем, ваһ, бәпесем! .. Бик ҡиммәткә төшмәгәйе Был «аһ-ваһ»тар һеҙҙең өсөн. БАҠСАЛА Йәшел яҙ һәм йәй ҡауышҡан Шат кистәрҙең береһендә Өс-дүрт әбей осраштылар Баҡсаның иң түрендә. Осраштылар – гәп һаталар: – Был саҡтағы балалар. – Оялмайса, ҡосаҡлашып Ҡайһылайыраҡ баралар. Әбейҙәрҙә эштәре юҡ, Йәштәр үтә парлашып, Шырыҡ-шырыҡ йә көлөшөп, Йә былбылдай һайрашып. Зәңгәр сирень ҡыуағында Ана икәү туҡталды. Бер әбекәй йөрәген тотто, «Ах! » тиеп өнһөҙ ҡалды. Икенсеһе бөгөлөп төштө: – Үбешәләр! .. Ҡара әле! .. Әлдә генә яндарымда Валидолым бар әле. Өсөнсөһө йылмайҙы ла Ҡайтты йәшлек сағына: «Үлер инем, үлер инем Шул егет ҡосағында. »",,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0],6,Шиғриәт,6439,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-11-06/-4445049,2025-11-06T15:00:00+00:00
"Камал театры артистлары Антальядә фестиваль ачылышы алдыннанфикерләр18-19 майда Галиәсгар Камал исемендәге татар дәүләт академия театры Төркиянең Анталья шәһәрендә уза торган Халыкара театр фестивалендә катнаша. Бу фестиваль ундүртенче тапкыр уза. Анда дәүләт театрлары спектакльләр күрсәтә. Анталиядәге халыкара театр фестивале беренче тапкыр Төркиянең дәүләт театрлары тарафыннан 2010 елда үткәрелгән. Шул вакыттан бирле ул ел саен 100 меңнән артык тамашачыны, кимендә 50 чит ил һәм 40 ирле театр коллективларын ыя. Камал театры бу фестивальдә беренче тапкыр катнаша. Фестиваль 11 көн дәвам итә һәм быел биредә сигез илдән 22 театр катнаша. Төркия, Испания, Маарстан, Польша, Франция, Куба, Италия арасында Татарстан да бар. Русиядән бердәнбер театр килгән. Камаллар Төркия тамашачысына Йон Фоссеның ""әйнең бер көнендә"" спектаклен күрсәтә. Спектакльдә төп рольне Люция Хәмитбашкара. Шулай ук бу спектакльдә Алсу Каюмова, Ләйсән Фәйзуллина, Гөлчәчәк Гайфетдинов, Алмаз Гәрәев, Илнур Закировуйный. Камал артистлары Антальяның Хашим Ишан мәдәни үзәге сәхнәсендә ике көн рәттән чыгыш ясый. Кичә беренче көн булды. Татарстан театры тамашасын карар өчен Антальяда яшәүче татарлардан тыш башка шәһәрләрдән килүчеләр дә шактый булды. Спектакльгә билет бәясе 90 төрек лирасынан (255 рубль) башланды. Спектакль төрек теленә тәремә ителде. Тәремә ителгән төрек тексты сәхнә өстенә куелган экраннарда күрсәтелде. Бу пьесаны режиссер Фәрит Бикчәнтәев 2013 елда куйды. Йон Фоссеның әсәрен Русиядә беренче булып Камал театры спектакль буларак чыгарды. Аның авторы узган елда Нобель бүләген алды. ""әйнең бер көнендә"" спектакле Камал театрның кече сәхнәсендә бара. Камал театры спектакльдә кулланылган декорацияләр, кием, реквизитларны китертүне өчен йөк машинасын яллаган. Аңа 7,4 мең километр араны узарга туры килгән. Моңа кадәр Камал театры бу хезмәт өчен 1,2 млн сум акча тотылчагы хакында әйткән иде. Татарстаннан фестивальгә унтугыз кеше килгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Камал театры Антальяда узучы халыкара театр фестивалендә катнаша,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,2035,https://www.azatliq.org/a/32952959.html,2024-05-19T07:38:02+00:00
"3–13 декабрҙә ваҡытлы матбуғатҡа ташламалы яҙылыу бара. Валитов сираттағы тапшырыуын гәзит-журналдарға, уларҙың бөгөнгө көндәге әһәмиәтенә арнаған.",Вәлитов: милли матбуғат яҙмышы - үҙебеҙҙең ҡулда,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,147,https://amanat.su/news/novosti/2025-12-10/v-litov-tv-milli-matbu-at-ya-myshy-ebe-e-ulda-4500488,2025-12-10T10:18:00+00:00
"5Казанда мөселман модасы атналыгы "" "" халыкара мөселман модельерлары фестивале белән тәмамланды. Бу чарада үз киемнәрен Индонезия, Иран, Төркия, Согуд Гарәбстаны һәм Русия дизайнерлары тәкъдим итте.","Мөселман модасы: кемгә бәйрәм, кемгә хәрәм",['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Дин,198,https://www.azatliq.org/a/2208437.html,2010-11-02T16:00:00+00:00
"Әғүүзү билләәһи минәшшәйтаанирражииииим. Бисмилләәһиррахмәәниррахиим. Әлхәмдүлилләһи Раббиль ғәләәмиин. Әррахмәәниррахииим. Мәәлики йәүмидииин. Иййәәкә нәғбүдү үә иййәәкә нәстәғиииин. Иһдинәссыйраатальмүстәҡиииийм. Сыйраталләзиинә әнғамтә ғәләйһим ғайрильмәғдууби ғәләйһим вәләддааааааллиииин. Әәмиин. Бисмилләәһиррахмәәниррахиим. Куль һүвәллааһу әхәде. Аллааһуссамәд. Ләм йәлиде үә ләм йүүләде. Үә ләм йәкүлләһүү күфүвән әхәде. (3 тапҡыр). Бисмилләәһиррахмәәниррахиим. Сүбхәәнәкә Раббикә Раббиль ғыйззәти ғәммәә йәсыйфүүүүн. Үә сәләәмүн ғәләльмурсәлиииин. Вәлхәмдүлилләәһи Раббиль ғәәләмиииин. Бисмилләәһиррахмәәниррахиим. Әлхәмдүлилләһи Раббиль ғәләәмиин. Аллааһүммә салли ғәләә сәййидинәә Мүхәммәдин үә ғәләә әәлиһии үә сахбиһии үә бәәрик үә сәллим. Йәә Рабби! Йәә Аллааһ! Йәә Рахмәән! Йәә Хәййү йәә Каййүүм! Әй мәрхәмәтле Аллаһ! Ҡөръән Кәрим китабыңдың ошо сүрә һәм аяттарын Һинең ризалығың өсөн уҡыным. Уҡығанда булған хата-кәмселектәремде ғәфү ит, киләсәктә Ҡөръән Кәримде дөрөҫ уҡырға һәм уның буйынса йәшәргә насип ит. Шул аяттарҙы уҡығанда хасил булған әжер-һауаптар минең ғәзиз атай-әсәйем (Фәлән улы Фәлән, Фәлән ҡыҙы Фәлән) үҙҙәре уҡыған шикелле уларҙың ғәмәл дәфтәрҙәренә изгелек булып өстәлһен ине. Уҡыған доғаларым уларҙың ҡәберҙәрен нурландырһын, ҡәбер ғазаптарынан ҡотҡарһын ине. Әй Мәрхәмәтле Раббым! Һөйөклө атай-әсәйем мине бәләкәй сағымда сикһеҙ һөйөү һәм мәрхәмәт менән тәрбиәләне. Шул изгелектәре өсөн уларға әжер-һауаптар язһаң ине, бәндәселек менән ҡылған бөтә хаталарын, гонаһтарын һәм кәмселектәрен ғәфү итһәң ине. Йәә Ғафуур! Йәә Рахиим! Әй Ғәфү итеүсе, Рәхимле Аллаһым! Атай-әсәйемде хирәттә була торған бөтә ғазаптарҙан ҡотҡарып, йәннәттәреңә индерһәң ине. Ғүмеремдең ахырына ҡәҙәр улар өсөн Ҡөръән уҡып, саҙаҡалар биреп, доғалар ҡылып торорға насип әйләһәң ине. Раббәнәғъфирлии үә ли вәәлидәййә вәлилмүэминиинә йәүмә йәкуумульхисәәб. Раббирхәм һүмәә кәмәә Раббәйәәнии сагыйраа. Әәмиин. Әлхәмдүлилләһи Раббиль ғәләәмиин. Аллааһүммә салли ғәләә сәййидинәә Мүхәммәдин үә ғәләә әәлиһии үә сахбиһии үә бәәрик үә сәллим.",Атай-әсәйҙәр өсөн доға ҡылыу өлгөһө,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,2045,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-11-08/atay-s-y-r-s-n-do-a-ylyu-lg-4458230,2025-11-08T11:37:00+00:00
"Кесе Ватан – Рәсәй көсө Бөтә Рәсәй муниципаль форумының Муниципаль үҫеш: яңы үҫеш драйверҙары темаһына арналған төбәк көнө делегаттарының береһе – Рязань ҡалаһы хакимиәте башлығы  Борис Ясинский булды. – Горизонталь бәйләнештәр башҡа муниципалитеттар осраған хаталарҙы яһамаҫҡа ярҙам итә, — тине Борис Викторович. – Тупланған тәжрибә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә теге йәки был проектты хатаһыҙ тормошҡа ашырырға ярҙам итә. Туризмда муниципаль-ара бәйләнештәр муниципаль-ара маршруттар булдырырға мөмкинлек бирә, тигән фекер әйтте Борис Ясинский. Рязань ҡалаһында 17 километр оҙонлоҡтағы ҙур маршрут булдырыла, уны үҫтереүгә бизнес өлкәһе ҡушыла. Уның вәкилдәре туристик потенциалды үҫтереүгә ҙур теләк менән ҡушыла. Кисә Борис Ясинский форумдың башҡа делегаттары менән бергә Башҡортостандың Шишмә районында булды. – Евразия күсмә цивилизациялар музейы бик оҡшаны. Рязань өсөн үҙләштерергә теләгән бер нисә үҙенсәлек бар, — тип билдәләне ул, муниципаль-ара бәйләнештәрҙең әһәмиәте тураһында үҙенең һүҙҙәрен раҫлап. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Муниципаль-ара бәйләнештәр яңы туристик маршруттар булдыра,['Башҡортостан' 'Шоу-бизнес' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Сәйәсәт,1112,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2026-01-29/munitsipal-ara-b-yl-nesht-r-ya-y-turistik-marshruttar-buldyra-4556305,2026-01-29T19:25:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБашкортстанның Дүртөйле районы мәхкәмәсе Гөблекөчек авылындагы мәчетнең эшчәнлеген вакытлыча туктатып тору турында карар чыгарган. Мәчеттә экстремистик әдәбият табылуы әйтелә. Бу хакта мәхкәмәнең матбугат хезмәтенә таянып, 1иткерә. Гөблекөчек Дүртөйледән – биш, Уфадан 162 километр ераклыкта урнашкан, анда 400 ләп кеше яши. Район мәхкәмәсе материалларыннан күренгәнчә, быел июнь аенда авыл мәчетенә тикшерү белән килгәннәр. Анда Русия юстиция министрлыгы экстремистик материаллар исемлегенә керткән китап табылган диелә. ""Бу китапта урта гасырның ислам дине белгече Мөхәммәд пәйгамбәр тормышын тасвирлый, һәм шулай ук берничә мең хәдис аңлатмасы язылган"", дип искәртә басма. ыентыкны 2021 елда Татарстандагы район мәхкәмәсе экстремист дип тануы әйтелә. Мәчеттә китап табылганнан соң, ""Экстремист материаллар чыгару һәм тарату"" административ маддәсе нигезендә эш ачылган. Мәчет имамы гаебен таныган, әмма ыентыкның тыелган булуын белмәдем дигән. Китапны тартып алганнар һәм мәчетне 20 көнгә ябып куйганнар, диелә. Басма мәчет мулласының фикерен белешә алмаган. ирлек түрәләре 55 яшьлек имам Зөлфәт Локманны ""ачык кеше түгел"", әмма моңарчы аңа карата да, мәчет эшчәнлегенә карата да дәгъвалар булмады дигән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Башкортстанда экстремистик әдәбият табылды дип, Дүртөйле районындагы мәчетне 20 көнгә япканнар",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0],4,Башҡортостан,1328,https://www.azatliq.org/a/32516796.html,2023-07-24T12:26:03+00:00
"Өфөлә армия мәҙәниәте көндәре сиктәрендә «Геройҙар ваҡыты» Бөтә Рәсәй асыҡ патриотик йыр конкурсы үтә. Быйыл 31 төбәктән 232 ғариза ҡабул ителгән. Ярымфиналға Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан, Һамарҙан, Улан-Удэнан һәм Һарытауҙан 19 ҡатнашыусы сыға. Нур Дауытов, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, композитор һәм пианист, конкурс ойошторолғандан алып уның алыштырғыһыҙ жюри ағзаһы. ""Йыл һайын ул бер аҙ үҙгәрә, ләкин баһалау критерийҙары түгел: был профессионализм, дөрөҫлөккә ынтылыу, — тип һөйләне Нур Әсғәт улы. — Жюри ағзалары алдындағы төп ҡатмарлыҡ – юғары кимәлдәге материалдың күп булыуы һәм иң яҡшыһын һайлап алыу. Уҙған йылдарҙың сағыу эштәре хаҡында һөйләгәндә, маэстро яҡташыбыҙ Олег Миңлеғәлиев яҙған «31-се полк ""Башҡортостан"" йыр-маршын айырып әйтеп үтте. Башҡортостандың халыҡ артисы Алена Завьялова өсөн йыр конкурсы жюри ағзаһы булараҡ – дебют була. ""Беҙ вокал кимәлен генә түгел, ә йырҙарҙы, музыканы, һүҙҙәрҙе, дөйөм тәьҫоратты ла баһаланыҡ», — тип аңлатты Алена. Уның алдында, башҡа судьялар алдында кеүек үк, еңел булмаған бурыс тора: бөтөнләй төрлө эмоциональ кисерешле эштәрҙе сағыштырыу һәм баһалау. Ысынлап та фронтта яҙылған кеүек, һуғышсан, лирик, күңелгә үтеп инерлек йырҙар ҙа бар, мәҫәлән, мәктәп уҡыусыһының Ер шарындағы тыныслыҡ тураһындағы йыры кеүек.",Нур Дауытов: иң мөһиме - дөрөҫлөккә ынтылыу,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Башҡортостан'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Еңеү,1291,https://tamasha-rb.ru/news/pobeda-80/2025-08-26/nur-dauytov-i-m-ime-d-r-l-kk-yntylyu-4363972,2025-08-26T21:15:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУл Украинадагы сугышта мөселманнар ""милли һәм дини традицияләр"" өчен сугыша, ә тылда аларның хатыннарына бөркәнеп йөрүне тыймакчы булалар, ди. Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин Русиядә әмәгать урыннарында һәм мәгариф оешмаларында дини киемнән йөрүне тыя торган канунга каршы чыкты. Бу хактагы белдерүен ул үзенең -каналындачыгарды. — ""Махсус хәрби операциядә"" (Украинага һөүмне Русиядә шулай атыйлар – ред. ) мөселман сугышчылары Ватан, милли һәм дини традицияләр, Русия халыкларының гомуми рухи кыйммәтләре өчен көрәшеп кан түгә. Ә тылда аларның хатыннарының Конституцион хокукларын кануннар белән кысмакчы, аларга бөркәнеп йөрүне тыймакчы булалар"", — дип язган Сәмигуллин. Ул ""мөселманнарга каршы канун өлгесен ачыктан-ачык алга сөрүче"" депутатка фронтка, солдатлар янына барып кайтырга тәкъдим итә. — Яки [аңа] Мәскәүдән читкә чыгып, Русиянең төрле төбәкләрендәге күп милләтләр һәм дини традицияләр белән булса да танышыргадыр? — ди Сәмигуллин.2 июльдә Русия Думасы депутаты Владислав Даванковәмәгать урыннарында һәм белем йортларында дини кием киюгә чикләүләр кертү турындагы федераль канун өлгесен тәкъдим итте. Аңлатма язуында әйтелгәнчә, бу ""белем бирү дөньяви"" булсын өчен кирәк. Шулай булганда, ""дини инанулары нинди булуга карамастан, бөтен белем алучыларга тигез шартлар тудырыла, ә бу дини яки мәдәни билгеләр ягыннан дискриминацияне булдырмаска ярдәм итә, имин мохит тудырырга булыша"" диелгән документта. Элегрәк бу документка Русия думасының Татарстаннан депутаты Айрат Фәррахов(""Бердәм Русия"") такаршы чыккан иде. ""Мондый мәсьәләдә тыюлар һәм чикләүләр кертү - куелган максатларга ирештермәячәк. Канун авторларына соравым бар: медицина битлекләре киюне дә тыячакбызмы? "", дигән иде ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстан мөфтие дини киемнән йөрүне тыючы канунга каршы чыкты,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 1 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,1859,https://www.azatliq.org/a/tatarstan-moftie-dini-kiemnan-yorune-tiyuchi-kanunga-karshi-chikti-/33028049.html,2024-07-09T16:29:28+03:00
"Такое мнение озвучила кандидат социологических наук, доцент кафедры региональной экономики и управления УГНТУ Елена Шевалдина.",Выборы президента России в Башкортостане прошли на высоком уровне,['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,126,https://uchbash.com/news/novosti/2024-03-17/vybory-prezidenta-rossii-v-bashkortostane-proshli-na-vysokom-urovne-3689147,2024-03-17T23:19:34+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрТатарстанда хәрби уеннар үткәрүгә 4,2 миллион сум тотачаклар. Бумәгълүматдәүләт өчен сатып алулар порталында чыккан дипяза""Коммерсантъ"". Совет берлеге каһарманы Петр Гавриловны искә алуга багышланган чара 24-25 июньдә Питрәч районының Әлбәдән авылында үтәчәк. Фестивальдә халыкка өч төрле вакыйга күрсәтеләчәк: каһарманның гражданнар сугышында катнашуы, Икенче дөнья сугышының беренче сәгатьләрендә иртәнге сугыш һәм Брест ныгытмасы өчен көрәш. ""Бизнес ""язуынча, мәктәпкәчә яшьтә булганнар өчен һәм кече сыйныфларда укучыларга ""Ватанны сакларга әзербез! "" дигән квест-уен үткәрәчәкләр. Анда балаларга башлангыч хәрби әзерлек бирмәкчеләр. Балалар өчен ""Штык белән када! "" дигән штык сугышы уеннары, ""Фашист, менә сиңа гранат"" дигән каршылыклар тулы юлдан узу ярышы, сугыш кырында элемтәне айларга өйрәтә торган уен да булачак диелә. Квестта катнашучыларга Кызыл армия кенәгәсе һәм ""Ворошилов укчысы"" түштамгасы тапшырылачак. Чара өчен акчаны республика бюджетыннан һәм федераль бюджеттан бирәчәкләр. Фестивальдә хәрби-тарихи клублардан 270 тән артык кеше катнашачак, 14 мең кунак килер дип көтелә. ""Әлбәдән хәрби уеннары"" фестивале 2019 елда район чарасы буларак башланып киткән иде, соңрак русиякүләм чарага әйләнде. Ул Русиянең 200 иң яхшы вакыйгалары исемлегенә керә һәм вакыйгалар дәүләт календаренә кертелгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Татарстанда хәрби уеннар үткәрүгә 4,2 миллион сум тотачаклар","['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 0 0 1 1 0 1 1 1 0 1 0 0],8,Яңылыҡтар,1435,https://www.azatliq.org/a/32451773.html,2023-06-09T08:46:55+00:00
"Ринат ЗакировДөнья татар конгрессын 2002 елдан бирле итәкләгән Ринат Закироввазифасыннан китте. Аның урынына урынбасары Данис Шакировбилгеләнде. Закиров конгресста киңәшче вазифасында калачак диелә. Закиров Татар конгрессын 18 ел итәкләде. Бер үк вакытта ул Татарстан Дәүләт шурасы депутаты да булды, ""Казан"" милли-мәдәни үзәген дә итәкләде, ""Бердәм Русия"" фиркасе әгъзасы да иде.2012 елда ук инде Татарстан парламенты рәисе Фәрит Мөхәммәтшин Татар конгрессы яңача эшләргә тиеш дипәйткәниде. Фәрит Мөхәммәтшин""Инде Ринат Закировка бәя бирәсем килми. Ничек булса да, бу соңгы елларда, аны да тәнкыйтьләдем мин, күп эш эшләнде. Татарларны татар итеп танытучы Татар конгрессы булды. Ләкин Сабантуйлар гына оештыру, концертлар гына үткәрү бүгенге көндә аз дип саныйм мин. Гомумән, конгрессның эшендә ниндидер яңалык кертергә кирәк. Инициатива аларның үзләреннән чыгарга тиеш. Без аны файдалы, кирәкле, матди һәм башка яктан да күтәрә алабыз дип тапсак, без аларга ярдәм итәрбез"", диде Мөхәммәтшин. Ләкин инициативаны сизүче булмады.1990 нчы еллар башында төрле шәһәрләрдә ачылган татар мәктәпләре ябылып бетте диярлек, татар авылларындагы мәктәпләр ""оптимальләштерү"" аша юкка чыгарылды, мәктәпләрдә татар телен укыту атнасына бер-ике сәгатькә калдырылды. Татарстанның урыс телле ата-аналары комитеты (Ро СТ) прокуратурага мәктәпләр, балалар бакчаларында урыс теле кимсетелә дип шикаятьләр язганда, Казанда татар ата-аналары төркеме беренче тапкыр гамәли конфенренцияоештырды, ә Татар конгрессы бу чарага килмәде. Татарны саклау һәм үстерү эшләре урынына конгресс төбәккә барып берничә йөз татар өчен концертлар куеп, Сабантуйлар оештырып кына йөрде. Татар конгрессы татар хокук яклау хәрәкәтен дә оештырып ибәрә алмады. Омски өлкәсенең Тара шәһәрендә татарлар өчен башкисәр саналган Ермакка, Чабаксарда Иван Грозныйга һәйкәлкуелды. Татар конгрессы моңа бернинди реакция күрсәтмәде. Күптән түгел конгресс Русия Конституциясенә үзгәрешләр кертүгә тавыш бирергә чакырды һәм асылда урыслаштыруны һәм федерациядән ваз кичүне хуплап чыкты. Ринат Закиров рәислек иткән чорда конгрессның ничек үзгәрүе турында Азатлык кайбер белгечләрдән фикерен сорашты. Сәясәт белгече, Татар конгрессы каршында эшләүче Татар яшьләре форумы бюросының элекке итәкчеләренең берсе Руслан Айсин: Руслан Айсин""Ринат Закиров ул совет чоры кешесе, партиядән чыккан һәм партиягә тугры булган кеше. Шул ук вакытта милли анлы кеше. Ул элекке рәис Индус Таһировурынына килгәч бераз фәнни-идеологик әйберләрне читкә куеп, күбрәк ниндидер чаралар – Сабантуйлар, концертлар оештыру белән мавыга башлады. Күбрәк шуңа авышты. Закировны бу урынга куюның сәбәпләре дә бар иде, ул вазгыятьтә мөһим дә булгандыр, чөнки Русия төбәкләрендә татар оешмаларын оештырырга, эшчәнлеген яңа дәрәәгә күтәрергә, көчәйтергә кирәк иде. Индус Таһиров зыялы, белемле кеше буларак, күбрәк фән, идеологик мәсьәләләре белән шөгыльләнде. Миңа калса, икенче мөддәттән соң Закиров китәргә тиеш иде. Әмма китмәде. Аннары ниндидер стагнация башланды. Кызганыч, күп мәсьәләләр хәл ителмәде, чөнки аның шәхси факторы да бар иде. Кайбер кешеләр белән уртак тел таба алмады. Сер түгел, күп кешеләр белән шәхси низаглары да булды. Шул сәбәпле, күп кенә проектларны чынга ашырып булмады. Ә менә дүртенче мөддәткә күчкәч инде, әлбәттә, сораулар күп туа башлады. Чөнки конгресс та үзенең хөкем транзитын кичерергә тиеш иде. 2017 елда Милли шура төзү белән башланды һәм бу көннәрдә әлеге транзит ахырына итте дисәк тә була. Закиров совет заманы кешесе буларак эшләгән чор китте. Кылган гамәлләре дә, хаталары да күп. Мин аның белән эшләгән кеше. Гади кеше түгел, эмоцияләре хөкем итә. Милләтне бик ярата, милләтнең язмышын кайгырткан кеше. Үз вакытында китсә, аңа карата фикер башкача булыр иде. — Кайбер проектлар тормышка ашмый калды, дидегез. Нинди проектлар? — ""Татар иле"" порталы килеп чыкмады. Монда ул гына гаепле түгел, Раил Гатауллинда иренә иткерә алмады. Аннары Федераль татар автономиясе белән гел тарткалаш булды, алар белән бергә эшләнмәде, параллель барды. Саный китсәң, күп инде. Шул ук безнең ""Гаилә"" фонды эшләп китмәде. Хәзерге вакытта гаиләләр белән эшләү перспективалы юнәлеш. Башкортлар махсус програм булдырды. Катнаш гаиләләр күп. Башкортлар катнаш гаиләләр белән дә эшли. Аларның балалары белән эшләүгә игътибар итәләр. Татарстанның үз эчендә конгрессның филиаллары бик зәгыйфь хәлдә. Монда милли-итимагый инфраструктураны ныгытырга кирәк. Васыйл Шәйхразиев Милли шурага рәис булып килгәч Татарстандагы конгресс вәкиллеген булдыру һәм ныгытуны йөкләде. — Конгресс ул бит бөтен илдәге татар оешмаларын берләштерергә тиешле оешма. Ул Закиров чорында үз вазифасын үти алдымы? — Ниндидер рәвештә үтәде. Гел начар дип әйтеп булмый. Күп максатларга ирешеп булды. Әмма без бит яңа чорда яшибез. Закиров үз вакытында китсә һәм заманча фикерли торган кеше килсә, бәлки безнең хәлебез башкача булыр иде, чөнки Татар конгрессы ул зур оешма. Күп кенә оешмаларны үз эченә колачлаган оешма. Алар белән эшләү иңел түгел, сәяси, итимагый вазгыять тә үзгәрә. Милли хәрәкәткә яңа буын килде, ә Закиров иске алымнар, 90 нчы еллардагы ысуллар белән эшли иде. Бу хәзерге вакытта перспективасыз әйбер"". Татар итимагый үзәге активисты Галишан Нуриәхмәт: Галишан Нуриәхмәт""Ринат Закиров – обкомнан килгән, бу оешмага махсус куелган кеше. Абыйсы Шамил Закиров милләт өчен тырышып эшләде. Ә Ринат Закиров бары тик эшләгән кыяфәт чыгарып кына утырды. Татар итимагый үзәген бинасыннан куып чыгару өчен спектакль уйналды, моны Закировтан башка берсе дә эшли алмаган иде. Заманында Камил Исхаков (Казанның элекке мэры - ред. ) бу бинаны төзекләндереп, Татар итимагый үзәгенә тапшырган иде. Бинаны хосусыйлаштырмадылар, Милли-мәдәни үзәк балансына куйдылар. Бина бездән тартып алынды, хәзергә кадәр ул буш тора, беркем дә кулланмый. Безне бинадан куып чыгаруда без Закиров кулын күрәбез. Закиров итәкчелегендә конгресс матур театр уйнады. Татар конгрессы – барлык милли хәрәкәтләр, оешмалар ыены булырга тиеш иде, ләкин конгресс күзен йомып, үзенә айлы булмаган оешмаларны, безнең Татар итимагый үзәген дә юк дип күрде. Закиров курчак ролен генә уйнады. Татар конгрессы Сабантуйларны оста оештырып килде, бу эшне мөһим дип күрде. Тукай да ""ырлый-ырлый үләрмен мин үлгәндә дә"" дип язган, менә без дә ырлап, биеп, татар милләтен юк итүгә таба барабыз. Закиров белән бу турыда сөйләшкәндә, ул ""рәхмәт әйтегез, безне әле тулысынча ябып куймаганнар"" дип кенә әйтте. Шуңа конгресс Мәскәү рөхсәт иткән сабантуйларны үткәреп, ак калфаклар ыеннарын оештырып кына яшәде. Сабантуйларны да татар бәйрәме дип түгел, халыкара бәйрәмгә әйләндерделәр, бездә калган бәйрәмне тартып алдылар. Казанышлар дигәндә, ""без үлмәдек, яшибез әле"" дип корылтайлар-ыеннар үткәрүен генә атап буладыр. Ул да кирәкле эш булгандыр. Ләкин шул ук вакытта, Русиядә 4 меңләп татар мәктәбе ябылганда, конгресс берни дәшмәде, без әйткәнне дә ишетмәде. Татар телен мәктәпләрдән чыгарганда да конгресс дәшмичә калды, ул чакта йөреп, сөйләшеп хәл итү кирәк иде бит"", диде. Тарихчы, элек конгресста эшләгән Илнар Гарифуллин: Илнар Гарифуллин""Закиров конгрессны итәкләгән вакытта гел тәнкыйть утына тотылды, тик аның башкарган дөрес эшләре дә булды, гомумән, аның ярым дәүләт оешмасында эш итүен истә тотарга кирәк, ул карарларда ирекле булмады. Дәүләт нәрсә кушса, шул эшләнде, ләкин, әйтергә кирәк, Закиров – элекке обком структурларында эшләгән кеше, сәяси-идеологик вазгыятьне аңлый иде. Үзе эшләмәсә дә, турыдан-туры катнашмаса да, безгә, әмәгатьчелеккә уңайлы якларны күрсәтә иде ул. Иң зур фаигасе шул иде: үзе Русия, республика эчендә барган сәясәтне бик яхшы аңлый иде, ләкин үзе аңа каршы чыга алмады. Эчендә ике яклы низаг, көрәшү булды.2002 елга кадәр конгресс кече генә оешма булган, Закиров килүе белән ул дәүләт структураларына үтеп керде, хәзер ул Татарстанның чит төбәкләр татарлары белән эшләү министрлыгы булып кабул ителә. Моның әйбәт яклары да бар, финанслау айланган, штаблар бар һәм башкалар. Ләкин зур тискәре ягы – конгресс хәзер бәйсез оешма түгел, дәүләт структурасы гына. Сәяси яктан конгресс Башкортстан татарларына ниндидер уңайлы эш эшли алмады, авыр вакытларда койма ярыгыннан гына карап торды. Башка, кечкенә мәсьәләләрдә ярдәм күренгәләде: китапларны китертү, милли чаралар үткәргәндә бүләкләр белән ярдәм итү һәм башкалар. Сәяси ярдәм исә бөтенләй булмады, конгресстан гына түгел, гомумән, Татарстаннан да. Закиров оешмада озаграк утырды. Минемчә, рәис бер яки ике мөддәт кенә утырырга тиеш. Ул инде 2017 елда китәргә теләгән иде, Шәйхразиевка, яңа итәкчелеккә эшкә айлашырга ярдәм итте. Хәзер инде конгрессның функционалы бөтенләй башка. Закиров урынына килгән Шакиров – техник итәкче, барысы да Шәйхразиевтан, аның сүзеннән торачак"". Мәскәү өлкәсе татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе Фәрит Мохтасаров: ""Закиров татар конгрессына килгәч Казанга даими рәвештә эскурсияләр оештыра башлады. 2003 елда без беренче тапкыр, активистларны ыеп, Казанга ибәрдек. Шуннан соң да активистларны ибәреп тордык, бу безнең өчен бик яхшы булды. Моннан тыш, Казанда төрле очрашулар да актив оештырыла башлады, форумнар, ыеннар оештырылды. Төрле яклап, төрле юнәлештә системлы очрашулар булды, бу бик әйбәт булды, без күп кенә активистларны бу эшкә әлеп итә алдык, алар Казанга барып, кирәкле тәрибәләрне туплап кайта алдылар. Гомумән, Закиров эшчәнлеген мин бик уңай бәялим. итешсезлекләр дигәндә, бәлки, төбәкләрдә берләштерүгә күбрәк игътибар бирергә кирәк булгандыр. Төбәкләрдә милли оешмалар еш кына бер-берсе белән уртак тел таба алмыйча яши, бу юнәлештә татарларны оештыру, берләштерү ягыннан эш итеп бетмәгәндер. Сүз юк, нәрсәдер эшләнде, нәрсәдер эшләнмичә калгандыр. Бүген дә бу бик актуаль, зур тема"".","""Ринат Закиров иртәрәк китәргә тиеш иде""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 1 0],10,Татарстан,9599,https://www.azatliq.org/a/30859375.html,2020-09-28T00:03:27+00:00
"Кырымтатарлары узган ел 18 май матәм чарасында (архив фотосы)Кырымның Туак (Рыбачье) авылында Энвер Османовлар гаиләсен 1996 елдан бирле сәүдә нокталары ашаткан. Абыйлы-энеле Османовлар, аларның гаиләләре һәм әти-әниләре, барлыгы 11 кеше, менә инде икенче ай олыларның пенсиясенә генә яши. Апрель башында аларның сәүдә павильоны янган. 5Энвер Османов: Кырымнан китә алмыйм""Авылда кырымтатарлар 14 кенә гаилә. Элек мондый хәлнең булганы юк иде. Мин монда 1989 елдан бирле яшим"", дип сөйләде Азатлыкка өч кыз баланың атасы Энвер. Узган ел бу авылда бер кунакханә янып көлгә әйләнде. Аның хуасы Эскендер Медитов ял йортына ут төртелгән дипсөйләгән иде. Мәчеткә утлы шешә атылды. Ике машина, тагын берничә кафега ут төртелде. Соңгылары өч көн эчендә булды. Барысының да хуалары кырымтатарлар. Диңгезгә якын булган бу ирләр өчен көрәш бара. Кырымтатар халкы хокукларын яклау комитеты координаторы Эскендер Бариев болар эшкуарларны һәм аларның бизнесында эшләгән башка татарларны куркыту өчен эшләнә дип саный. Һөүмнәрне оештыруда ул ирле ""самооборона"" итәкчеләренең берсеннән шикләнә һәм кырымтатарларына басым аеруча каты ди. ""Аларга беренче чиратта кырымтатарлар булган өчен зыян салырга телиләр. Алар менә инде бер ел Кырымда барган процесслар белән килешергә теләмәгәннәрне куркытырга телиләр. Бизнеста эшләүче кешеләрнең эше калмагач гаиләләрен ашатырга мөмкинлеге дә калмый"", диде Бариев. Хокук яклаучылар 14 сентябрь сайлавыннан соң ярымутрауда кырымтатарларга басымның тагын да артачагын фаразлаган иде. Эскендер Бариев""Халыкара әмәгатьчелек танымаган яңа хакимият сайлау белән үзен ""канунлаштырды"". Шуннан соң тентүләр, кулга алулар һәм кешеләр югалуның яңа дулкыны башланды. Басым астында калганнар кырымтатарлар гына түгел, гади кешеләр дә. Югалган кешеләр әле дә табылмаган"", дип сөйләде Эскендер Бариев. Кырымтатар халкы хокукларын яклау комитеты юристлары халыкара хокук өлкәсендә хокуклары бозылган халык дигән яңа термин кертү тырышлыкларын күрә. Кырымтатарлар үзләренә күбрәк игътибар тели. ""Без беркая да китә алмыйбыз. Соңгы 20 ел без йортлар төзедек, эш урыннары булдырдык, ниһаять тынычлап яшәргә генә ыена идек. Әмма яңадан бәла килде. Без үз ватаныбызда яшәү, балаларыбызны, милләтебезне һәм мәдәниятебезне үз иребездә үстерү хокукы өчен көрәшәчәкбез. Көрәшне без элекке еллардагы кебек көч кулланусыз, демократик юллар белән дәвам итәчәкбез, "" диде Бариев. 5Эскендер Бариев кырымтатарларның Кырымда яшәү хокукы турындаДистә еллар буена 18 май көнне үткәреләп килгән Бөтенкырым матәм митингы быел Акмәчеттә гомумәнбулмаячак. Матәм ыенын турыдан-туры тыю булмаса да, Акмәчет шәһәр хакимияте аны үткәрү өчен урын бирми.",Кырымтатарларга басым төрле яктан арта,['Дин' 'Иҡтисад' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Ҡырым,2635,https://www.azatliq.org/a/27014202.html,2015-05-14T10:57:18+00:00
"Работники администрации Славяносербского муниципального образования и библиотеки выразили благодарность за ценные экземпляры. Также жители Баймакского района РБ передали в Луганск оргтехнику, школьные принадлежности, спортивный инвентарь, а также национальные башкирские угощения. Источник: Новости Баймакского района Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",100 книг для детей Луганской Народной Республики,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,440,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-12/100-knig-dlya-detey-luganskoy-narodnoy-respubliki-3882540,2024-08-12T20:50:00+00:00
"Сусҡа фермаһы эргәһенән йә мәрйә ҡыҙҙары янынан үткән саҡта һәр ваҡыт ""Бисмилла, йә Илаһи илла Алла"", тип уҡынып үтә торғайным. Әсәйем мине шулай өйрәтте. Ә ул – мулла ҡыҙы. Шулай йөрөй торғас, әллә Хоҙай мине яңылыш аңланы, әллә ен-пәрейҙәр бутаны, сусҡа ҡараусы Даша тигән сибәр ҡыҙға ғашиҡ булдым да ҡуйҙым. Мәрйә, ишшу етмәһә, сусҡа ҡарай икеләтә гонаһ. Түҙ, йөрәгем, түҙ инде! Йөрәк түҙә буламы һуң. Сибәр тигәнем, сибәрлектән ары торорлоҡ, күҙ яуын алырлыҡ шул. Күҙҙәре ут кеүек. Сәстәре күҙҙәренән, билдәре түштәренән, түштәре аяҡтарынан, ҡыҫҡаһы, ыһм. ҡашыҡҡа һалып йоторлоҡ. Май айындағы ҡаймаҡ төҫлө аҡ йөҙлө, йоморо, һөйкөмлө, теремек кенә йән. Ҡулда ғына йөрөтөрлөк сусҡа бәрәсеме ни. Тьфү, әпәт сусҡа, әстәғәфирулла. Уйланып, уфтанып йөрөнөм-йөрөнөм дә, бер көн түҙемлек сигенә сығып, әсәйемә әйтеп һалдым: – Дашка исемле килен алып ҡайтам. – Әстәғәфирулла, ташҡа өйләнмәһәң, ҡыҙҙар бөткәнме һиңә, – тине әсәйем. Тамам төшөнкөлөккә бирелдем. Ғишыҡ уты көн дә йөрәкте өтә, сыҙар әмәл юҡ. – Бөгөн Дашканың атаһы менән әсәһе ҡалаға ҡунаҡҡа киттеләр, – Тимерйән дуҫымдың хәбәре бөтөнләй һушты алды. Ул минең Дашаға ғашиҡ булып йөрөүемде күптән белә. Кис икәүләп Дашкаларҙың өйөнә барырға һүҙ ҡуйыштыҡ, сөнки «бисмилла»ың ни икәнен дә белмәгән Тимерйән күҙ атып йөрөгән Люба исемле ҡыҙ кис уларҙа булырға тейеш икән. Дашканың атаһы Кириллов бабай ат һарайында йүгән, ышлыя, дилбегә кеүек ат егеү ҡорамалдары әтмәләп, уларҙы дегеткә майлап йомшартыу, төҙәтеү менән шөғөлләнә. Шуға уны ""шорник Кирюха"" тип йөрөтәләр. Ул хатта өйөндә лә шул яратҡан шөғөлө менән булаша. Ауылда иң кәрәкле кеше һанала Кириллов бабай. Атайым Фирғәнәгә ҡунаҡҡа барғанда алып ҡайтҡан аҡ салбарым менән аҡ күлдәгемде кейеп, урамға сыҡҡанда өй тәҙрәләрендә һуҡыр шәм яҡтылары күренә башлағайны. Тимерйән менән татлы хыялдарға бирелеп, йылғаны аша сыҡҡанды ла, сусҡа фермаһы эргәһенән үтеп, Дашкалар өйөнә килеп еткәнде лә һиҙмәй ҡалғанбыҙ. – Фу! – тине Тимерйән, сусҡа фермаһы яғына ымлап. – Яратмайым шул сусҡа еҫен. Мин өндәшмәнем, сөнки Дашканы күреү өсөн килгәндә ул еҫтең хушбуй еҫенә бәрәбәр икәнен әйтеп булмай бит инде. Дашкаларҙың өйө дүрт стеналы. Талдан үреп эшләнгән ситән соланы мал тиҙәге менән һыланған, түбәһе һалам менән ябылған. Солан ишеген ипләп кенә тартып ҡараныҡ, асылмай – эстән бикләнгән. Туҡылдатып, тауыш биреп ҡараныҡ – яуап биреүсе юҡ. Тимерйән тәҙрәгә барып туҡылдатып та ҡараны – шып-шым. – Әйҙә, солан башынан төшәйек, – тип ҡотортто ул мине. Ғашиҡ кеше оҙаҡ уйлаймы ни ул – бер минут үтеүгә, ап-аҡ кейемемде лә йәлләп тормайынса, солан башындағы һаламды аҡтара инем. Ниәтем – солан эсенә төшөп, ишекте эс яҡтан асыу. Бәүелеү тынысланғансы, солан түбәһенең урҙаһында аҫылынып торҙом да, берәй нәмәгә ҡаҙалып ҡуймайым, тип, турараҡ төшөргә тырышып, ҡулдарҙы ысҡындырҙым. Аҫҡа төҙ генә тешәүен-төштөм дә ул, тик тәнем, ни ғәжәптәндер, эҫеле-һыуыҡлы булып китте. Был ҡурҡыныс урындан тиҙерәк ҡотолайым, тип, аяғымды ҡалҡытҡайным, нимәгәлер төртөлөп, ҡолап киттем. Тиҙ генә аяғүрә баҫа һалып, Тимерйәнде индереү өсөн солан ишегенән тышҡа сыҡтым. Мине күргәс, Тимерйәндең ике күҙе лә тулы айҙай ҙурайҙы, ауыҙын уҫлаптай итеп, бик сәйер тауыш менән ҡысҡырып ебәрҙе лә, һә, тигәнсе ситән аша һикереп, картуф баҡсаһын тапай-тапай, әллә ҡайҙа олаҡты. Мин аптыраштан улай-былай һикерәңләй торғас, салбарымдың төҫө аҡ түгеллегенә иғтибар иттем. Әммә ләкин салбар ҡайғыһы юҡ – бысранғандыр. Тимерйәнгә ни булды, ниңә ул хәтлем итеп ҡысҡырҙы ул? Шул саҡта ғына үҙемә иғтибар иттем. Йә, Хоҙай! Мин, күрәһең, ""шорник Кирюха""ның соландағы дегет тултырылған ҙур ағас мискәһенә төшөп, шуның менән ҡуша ҡолағанмын. Баштан-аяҡ, бит-башыма тиклем дегеткә буялып – әле генә ап-аҡ кейемле кеше ҡап-ҡара булып, кире килеп сыҡҡанмын. Нисек Тимерйәндең йөрәге ярылмаған тиң! (Һүҙҙән алға китеп әйтеп үтәйем: ҡото осҡан уның шулай ҙа – ғүмер буйы аҡ менән ҡара төҫтө бутап ыҙаланы. Ҡот ҡойҙороп ҡараһалар ҙа, файҙаһы теймәне: гелән ""сусҡа төшөп"" тик торҙо). Тиҙ генә дегетле аяҡтарымды һөйрәп, юлда осраған ситән кәртәләрҙе буяй-буяй, Тимерйән артынан йылға буйына һыпырттым. Йыуынып тороуҙың файҙаһы юҡ ине, кейемдәрҙе сисеп, йылғаға ағыҙып ебәрергә тура килде. Кеше-маҙар күҙенә күренмәй, картуфлыҡтар аша ғына килеп, гармунсы Әхиәрҙең кейемдәрен кейеп ҡайтырға тура килде. Кейеме-кейем дә ул, ә бына башты таҙартып алыуға бер йыллыҡ ""Ленинсе"" гәзитенең подшивкаһы әрәм булды. Гәзиттән башҡа, ул дегет тигән нәмә бер төрлө һабынға ла бирешмәй икән дә. Әйткәндәй, бер ҡалаҡ дегет бер мискә балды буяй, тиҙәр. Буш һүҙ. Хатта бер мискә дегет минең баллы, балалы ғүмеремде буяй алманы: ҡатыным менән икәүләп, дегет кеүек ҡарасман ике ул, һөттәй аҡ ике ҡыҙ үҫтерҙек. Тик шуныһы үкенеслерәк: бөгөнгө көн булһа, һәр балаға 250-әр мең һум аҡса алып, миллионер булыр инек. Бер уйлаһаң, эш аҡсаламы ни – танауыма дегет еҫе бәрелһә, йәш саҡтарыма ҡайтҡандай булам, әле лә үҙемде егеттәр кеүек тоям. Әммә әсәйемдең һүҙҙәрен һис онотмайым: йәш саҡтағы ваҡиғанан һуң сусҡа фермаһынан йә мәрйәләр янынан үткән саҡта ике тапҡыр ""Бисмилла, йә Илаһи илла Алла"", тип уҡынып үтәм. Роберт ҒИМРАНОВ.",Бер мискә дегет,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Юмор,5066,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-10-26/ber-misk-deget-3985431,2024-10-26T18:32:00+00:00
"Был ваҡиға 30 ғинуарҙа Ҡарман һыуһаҡлағысында була. Ижевскиҙан өс дуҫ балыҡ тоторға килә. Ҡайтыр ваҡыт еткәс, ирҙәрҙең береһенең, Геннадий Волковтың, хәле насарая (аяҡтары тыңламай). Ҡараңғы тиҙ төшә. Иптәштәре уның артта ятып ҡалғанын аңғармай. Геннадий үҙе хәтерләүенсә, көслө буран була: ""0,5 метрҙан ашыу ҡар яуҙы. Тора-бара иптәштәремдән артта ҡалам. Баҫһам - башым әйләнә, ултырһам - туҡтай. Һыуһаным - ҡар ялаған булам, йоҡлай башлағанымды тоям. ""Ҡарман ГРЭС-ы хеҙмәткәрҙәре цех ҡыйығынан фонарь ярҙамында дезориенцияланған балыҡсының ҡайҙалығын тиҙ арала асыҡлай, унан яҡтылыҡ яуап ала, һәм шунда уҡ ярҙамға ҡотҡарыусылар килә. Геннадийҙы һөйрәп ярға алып сығалар һәм медиктар ҡулына тапшыралар. Һыуыҡ тейҙереү диагнозы менән ул урындағы дауаханаға оҙатыла. Хәҙер ул өйҙә, һауыға, һәм ауыр шарттарҙа уға һәм дуҫтарына ярҙамға килгәндәрҙең барыһына ла рәхмәт белдерә: ""Һеҙгә күҙ йәштәре аша рәхмәтлемен, тағы ла ярты сәғәт һәм. беҙҙе, ололарҙы, ғәфү итегеҙ! ""Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.","""Ғәфү итегеҙ беҙҙе, ололарҙы. """,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1143,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-04/f-itege-be-e-ololar-y-4564134,2026-02-04T13:05:00+00:00
"Фәүзия БәйрәмоваТатарстан суверенитеты көне алдыннан Дөнья татар конгрессының Милли шурасы Казанда ""Милләт ыены"" чарасын оештырып, татар халкының үсеш стратегиясенкабул итте. Милләтне коткару стратегиясе урынына ун битлек мәкалә тәкъдим иттеләр, анда дин дә юк, милли рух та юк, ди язучы, әмәгать эшлеклесе, Фәүзия Бәйрәмова. Аның комментарын тәкъдим итәбез. Мин Казанда үткән ""Милләт ыены""нда катнашмадым, хәер, Татарстанга суверенитет яулап алып биргән милли хәрәкәт вәкилләре, Татар итимагый үзәге һәм Азатлык татар яшьләре итәкчеләре дә анда чакырылмаган иде. Татар конгрессы сайтыннан ""Милләт ыены""ндагы чыгышларны онлайн тыңлаганнан соң, түрдә утыручы түрәләрнең кемлекләрен күргәннән соң, ""Минем монда катнашмавым хәерле булган икән, бу бит милләт еназасына әйләнгән мәрәсим! "", дигән фикергә килдем. Әйе, бу – милләт ыены түгел, ә татарны, ""Ясин"" урынына, ""Туган тел"" ырлап күмү уены, милләт еназасы булган, әмәгать! Һәм иң түрдә – президиумда, кулларына тимер көрәкләр тотып татар телен кабергә күмүчеләр, аны мәктәпләрдән куып чыгаручылар утыра! Утыз ел буе ""милләт"" дип авыз ачып сүз әйтмәгән, татарны саклап калу өчен бармакка-бармак сукмаган, ""суверенитетның милли төсмере юк! "" дип, милли бәйсезлекнең тамырына балта чапкан кемсәләр утыра! Һәм бүген шушылар, милләт сүзе белән сәүдә итеп, ә чынбарлыкта аның сыртына атланып, ""Без булдырабыз"" абзыйларның туй-презентациясен уздыралар! Шуңа күрә чыгышлар да ""рәхмәт, рәхмәт! ""тән тора, түрдә утырганнарның берсе - ил атасы икән, икенчесе – ил бабасы. Залда – чәпер-чөпер кул чабулар, шушы ""бәхет""тән кинәнүләр, коры куанычлар, үз-үзеңне алдап, изрәүләр. Биш йөз кешелек залда ник бер кеше табылсын – ""әмәгать, бетәбез бит, тел генә түгел, милләт үзе дә, хәтта Татарстан да юкка чыгу алдында тора, нишлик? "" дип оран салырга! Ник бер кеше булсын. Чөнки андыйларны бу ыенга якын да ибәрмәделәр. Күңелләре белән боларча булмаган кешеләргә сүз бирмәделәр. Әйе, татар милләте өчен, Татарстан өчен бүгенге вазгыять бик катлаулы, аңа каршы, аны бетерүгә юнәлтелгән. Инде милләт ыены кадәр милләт ыены ыелган икән, шушы корткычлык-геноцид шартларында татар халкын саклап калу юллары турында киңәшергә кирәк иде. Һәм бу ыенда төп чыгыш ясаучылар да татар зыялылары – шушы өлкәдә тәрибә туплаган галимнәр, тарихчылар, милли сәясәтчеләр, язучылар булырга тиеш иде. ыенда андый чыгышлар бөтенләй булмады. Милләтне коткару стратегиясе урынына ун битлек мәкалә тәкъдим иттеләр. Югыйсә, аны ике ел буе әвәләделәр бит, шуны күтәреп, Тын океаннан Каф тауларына кадәр барып иттеләр, халыктан тәкъдимнәр ыйган булдылар. Һәрвакыттагыча, барысы да күз буяу, уен булып чыкты. Стратегия ул – дәүләти документ, хәрби атама, бетү куркынычы янаганда котылып калу юлларын күрсәтү, шуның киләчәккә планы. Ул бездә инде моннан чирек гасыр элек кабул ителеп, Татарстан дәүләте тарафыннан адым-адым тормышка ашырылырга тиеш иде. Булмады. Русия үзенең милли мәсьәләдә дәүләт стратегиясен кабул иткәч, адым-адым урыс булмаган халыкларны юк итә башлагач, безнекеләр дә кашына башладылар, стратегия язарга тотындылар. Һәм менә нәтиәсе. Анда дин дә юк, милли рух та юк, дәүләтчелек турында инде әйтеп тә тормыйм – Татарстан итәкчеләре беркайчан мөстәкыйльлеккә омтылмады, татар дәүләтчелеген торгызу максатын куймады. Ә шуннан башка милләтне саклап калып булмаячак, дәүләтсез милләтләрне юкка чыгу язмышы көтә, ә Русиядә моны дәүләт үзе тизләтәчәк. Миңнеханов үзенең ыендагы чыгышында, "". безнең Мәскәүдәге хуалар, президентыбыз Путин"" дигән сүзләрне тәсбих урынына тартты. Биш йөз кешелек залның күзенә карап, үзенең кол икәнлеген, хуасының Мәскәүдә утыруын раслады. Нинди мескенлек, нинди түбәнлек, нинди наданлык! Хуаң Мәскәүдә утыргач, президентың Путин булгач, алайса, син кем соң Татарстанда, сайлауларда кем булырга йөрисең? ! Канализация каравылчысымы? Шушы көннәрдә Путин Миңнеханов белән онлайн очрашты, һәм аның төп сүзе – канализация темасы булды! Татарстанның йөз еллыгы алдыннан Путин башка сүз тапмады, ул Миңнехановның күзенә карап, аны шул канализация дәрәәсенә төшерде, завхоз мажик белән сөйләшкән кебек кыланды. Хәер, алдагы очрашуларның берсендә, Миңнеханов та аның күзенә карап, ""Еще что прикажете? "", дип боргаланды бит, һәм менә тегесе ""приказал"" – үзеңнең канализацияңне кара, нәес торбаларың эшләми, дип төрттерде. Ягъни, син шуңа гына ярыйсың, дигән кебек. Һәм без шушы кешеләрдән милләтне коткаруларын, тәррәкыять юлына алып чыгуларын көтәргә тиешме? Бу – иң зур алдану булачак! Мәскәүдән бармак янау белән, болар тараканнар кебек качып бетәчәк – конгрессы да, шурасы да, миллионер бурлары да, түш киереп йөргән ""милләт уллары"" да. Бу сайлаулар үткәч, ""Мәскәүдәге хуалар""ы, иң сызганып, Русия картасын кисә-печә башлаячак, анда милли республикаларга урын юк, чөнки бу үзгәреш аларның стратегияләрендә каралган, конституцияләренә өстәмә итеп кертелгән. Димәк, безгә Татарстансыз хәлдә татар милләтен якларга һәм сакларга өйрәнергә туры киләчәк. Стратегик максат – дәүләтчелекне торгызу булырга тиеш, аңа хәтле телне, динне, мәдәниятне, тарихи мирасны саклауны милләт үз өстенә алырга тиеш була. Халык үз хәлен, юкка чыгу фаигасен тулысынча аңлаганда гына, язмышын үз кулына алачак. Ә моның өчен көне-төне халык белән эшләргә, аңа хак дөреслекне сөйләргә, милләтнең алдагы язмышы һәрберебездән дә торуын аңлатырга, бәгыренә сеңдерергә кирәк булачак. Моны кемнәр эшләр? Әлбәттә, беренче чиратта, татар зыялылары, милли сәясәтчеләр, дин әһелләре. Урыс хөкүмәте байлыкларын тартып ала башласа, тәхетләреннән бәреп төшерсә, байбәтчә татар түрәләре дә бу хәрәкәткә кушылырга мөмкин, әмма бер саткан – гел сатачак, аларга ышаныч аз. Иң кызганычы – татар яшьләренең күпчелегендә милли бәйсезлеккә, дәүләтчелеккә омтылыш юк, көрәш рухы юк, сәяси аң түбән, бөтен хәрәкәтләре уен яки бәхәс форматына кайтып кала. Күпчелекнең, урыс теле аша, кендекләре дә Русиягә береккән, алар шуннан аерыла алмаячак. Әйе, йөзьеллык та үтте, аңа артык тәгәрмәч булып тагылган суверенитет бәйрәме дә үтте. Зур өметләр белән башланган, әмма күпчелек очракта зур югалтулардан торган тулы бер чор үтте. Милләт ыены дип аталган уен моны ачык күрсәтте, моннан ачы гыйбрәт алырга кирәк. Алда безне тагы да катлаулы, авыр чор көтә, милләт буларак исән калуыбыз да шушы яңа чорда хәл ителәчәк. Бәлки бу яңа татар милләте, яңа татар дәүләте чоры булыр, әмма халыкны моңа әзерләргә, үз хокуклары өчен көрәшкә туплый белергә кирәк булачак. Русия дә үзгәрәчәк, чөнки алга таба болай яшәп булмый. Ул Көнчыгыштан, Хабаровскидан үзгәрә башлады инде, көрәш рухы Уралларга хәтле килеп итте, бу көчле дулкын Идел-Чулман буйларына да таралыр, халыкны үз хокуклары өчен көрәшкә күтәрер, дигән өметтә калам. Безгә моңа әзер булырга кирәк. Фәүзия Бәйрәмоваязучы, әмәгать эшлеклесе""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыра",Милләт ыены яки Милләт еназасы?,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],6,Комментарийҙар,6750,https://www.azatliq.org/a/30813472.html,2020-09-01T10:30:41+00:00
"Йәй — сәскәләргә бай мәл! Мин үҙем дә сәскәләр яратам. Шуға ҡайҙа матур сәскә күрәм, тиҙ генә фотоға төшә һалам. Каникулымда әхирәтем Азалиә менән осрашып  төрлө уйын уйнайбыҙ. Һеңлеләремде ҡарашам, әсәйемә лә ярҙам итергә өлгөрәм. Ғаилә менән Шишмә районында урынлашҡан тарихи музейҙа булып ҡайттыҡ. Иҫтә ҡалырлыҡ булды. Район китапханаһына барып, йәйгелеккә уҡырға бирелгән китаптарҙы алып уҡыным. Ҡыҙыҡлы әкиәттәрҙе кескәй һеңлем дә мауығып тыңланы. Быйыл йәй еләк – емешкә лә бик бай булды. Төрлө ҡайнатмалар, һуттар эшләнек әсәйем, апайым менән. Ҡышҡа рәхәтләнеп, йәмле йәйҙе иҫкә төшөрөп сәй эсербеҙ әле. Нәргизә ВӘЛИТОВА, синыф уҡыусыһы. Ауырғазы районы, Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһы.",Сәскәләр яратам,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],4,"""Минең өс айым""",714,https://yanshishma.com/articles/mine-s-ayym/2025-08-29/s-sk-l-r-yaratam-4354261,2025-08-29T16:20:00+00:00
"Дәүләкән районында Ҡорманаевтар ғаиләһендә 12-се бала донъяға килгән. Шатлыҡлы ваҡиға менән бәхетле әсә үҙе бүлешә. Ғинуар уртаһында ишле ғаиләгә йәм өҫтәп, Наҙгөл исемле ҡыҙыҡайҙары тыуған.",12-се тапҡыр бәхет йылмайған,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,190,https://henek.info/articles/novosti/2025-02-04/12-se-tap-yr-b-het-yylmay-an-4107365,2025-02-04T11:00:00+00:00
"""Хәләл"" тамгалы сөт2013 елдан башлап мөселманнар Рамазан аеның 17 нче көнендә Бөтендөнья хәләл көнен билгели. Ул быел 12 июньгә туры килде. Бөтендөнья хәләл көне билгеләп үтәргә Бөтендөнья хәләл шурасы тәкъдим иткән. Билгеле булганча, берничә ел элек хәләл ризык дигәндә, әле күпләр итне генә истә тотса, хәзер инде май, йомырка, сырларга да хәләл тамгасы сугыла. Бу чын индустриягә әйләнде, чөнки хәләл хезмәтләр исемлеге дә барлыкка килеп, мөселманнарга хәләл хезмәт күрсәтүче кунакханәләр, хастаханәләр тәкъдим ителә. Хәләл тамгасы – сыйфат билгесе дип аңлаталар һәм бу гадәти ризыкка яки хезмәткә караганда кыйммәтрәккә төшә. Ә чынлыкта бу акча эшләүнең бер ысулы гына түгелме? Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте каршындагы ""Хәләл"" комитеты әмәгать туклану урыннарына да стандартларны узып хәләл тамгасы алырга тәкъдим итә. Әлбәттә, бу эшмәкәрләрне кыстау бушка түгел. Аның өчен ай саен түләп торасы. Аның үз процедурасы бар. Хәләл стандарт алу өчен башта Диния нәзарәткә кирәкле кәгазьләр ыеп бирергә кирәк, комитет вәкилләре тикшерү уздыра һәм аннары инде эшмәкәрләргә ""Хәләл"" сертификаты бирелә. ""Хәләл"" сертификаты нигезендә эшләүче эшмәкәрләр моның бизнеска начар йогынтысы юк дип белдерә. Азатлык Казанда эшләүче хәләл кафесы хуаларыннан ""Хәләл"" сертификатсыз да эшләп буламы, бу кәгазьнең мөһимлеге турында сорашты. Айнур Әхмәтшин""Рәйхан"" кафесы хуасы Айнур Әхмәтшинәйтүенчә, Хәләл сертификат турында күбрәк яңа килүче кешеләр, туристлар сорарга мөмкин. – Айнур, сезнең кафеның барысы да диярлек хәләл булганын белә. Ни өчен сезгә елдан-ел ""Хәләл"" сертификатына ия булыр өчен акча түләп торырга кирәк? – Кафега килгәннәрнең чама белән 30 хәләл булу-булмау белән кызыксына. Мәсәлән, безнең менюда пицца бар, алардагы сыер, тавык итләре, колбасаларның хәләллеге турында сорыйлар. Бу – нигездә кафега яңа килгән кешеләр. Алар да оялып кына сорый, чөнки бездә эшләүче кызлар барысы да яулыклы кызлар. Аларның яулыклары ук безнең мөселманнар өчен эшләвебезне күрсәтеп тора. Күңел тынычлыгы өчен сорыйбыз диләр. Ә болай Рәйханның хәләл икәнен күбесе белә, дөрес әйтәсез. ертификатың булуы кирәк, мөһим. Ул булмый икән, аны сораучы кешеләр кире борылып китәчәк. Аннары ярый безне хәләл икәнне беләләр, чөнки Ярдәм мәчете белән дә эшлибез, ә башкаларны кайдан белергә тиеш? Аннары бу безнең дәрәәне дә күрсәтеп тора. Без барлык ит һәм башка ризыклар өчен авап тота алабыз, без берсеннән дә берни яшермибез, сертификатлы булуыбыз да ачыклыгыбызны күрсәтә. – Сер булмаса, бу сертификат өчен ничә сум түлисез? – Ташлама белән елына чама белән 30 мең сум. – Сез ит кенә түгел, башка ризыклар өчен дә авап бирә алабыз дисез. Димәк, майлар да хәләл. Хәләл тамгасы куелмаган май урынына хәләл май куллану итештерелгән ризык бәясен күпмегә арттыра? – Гомумән, хәләл ризыклар хәләл тамгасы булмаган ризыктан кыйммәтрәк. Димәк, безнең дә чыгымнар арта. Аның нечкәлекләре күп. Мисал өчен, стейкка яхшы ит кирәк, ул бик кыйммәт. Шуңа без аны менюга кертмибез. Меню бик чыгымлы булмасын дип төзибез. Бездә тукланууртача 350-400 сумга төшә. Әгәр дә без хәләл булмаган ризыклардан әзерләгән булсак, 200-250 сумга төшәчәк. Хәләл итнең килосы 450 сум торса, хәләл булмаганы 300 сум тирәсе. Безнең кафе зур түгел. Зур кафе-рестораннарда итне берьюлы күпләп алалар, чөнки саклар урыннары да, суыткычлары да бар. Шуңа аларга ит арзанракка төшә. Монда күп нечкәлекләрне истә тотарга кирәк. Елена Кофонова. .Кыстыбый кафесы да мөселманнар арасында билгеле, аларның ризыклары да хәләл булганы турында мәгълүмат кешеләр арасында таралган. Әмма идарәчесе Елена Кофоновабарыбер сертификатсыз эшләү дөрес түгел ди, әлеге вакытта алар сертификация узалар. – Елена, Сезгә ""Хәләл"" сертификат нәрсә өчен кирәк? – Исем булдыру, франшиза өчен кирәк. Аннары һәрвакыт мөселманнар бездән ризыкның хәләлме-юкмы дип сорый да ала бит. Дөрес, бик сирәк сорыйлар. Мин элек ""Түбәтәй"" кафесында эшләдем. Анда да аз сорыйлар иде, чөнки беләләр. ""Кыстыбый""да барысы да хәләл ризыклардан әзерләнә. Пешкән ризыкларга, сөт ризыкларына аерым-аерым хәләл дип язылган. Сырлар да хәләл. Сырларда хайваннар белән бәйле ферментлар булмаска тиеш, без шул хайван әйберләре кушылмаганны сайлыйбыз. Пешкән ризыклар Балтачта Хәләл индустриаль парктан китерелә. Аларның инде үз ""Хәләл"" сертификатлары бар. Ә кафеның үзенең ""Хәләл"" сертификаты юк. Бу –бик мөһим. Аннары безнең исем белән чыгучы ризыклар автомат рәвештә хәләл булачак. – ""Хәләл"" сертификат өчен түләп торырга кирәк. Бу сезгә күпмегә төшәчәк? –""Хәләл"" сертификат алу өчен тикшерүләр уздыру бушка дип беләм, аннары ай саен 5 мең сум түләргә кирәк бугай. Ел саен тикшереп торачаклар. – Сезнең өчен бу зур акчамы? –Алай күп дип әйтмәс идем. Әгәр ике-өч кафегыз булса, 5 мең сум әллә ни түгел. Ә бер генә кафе булганда авырга төшәргә мөмкин, чөнки әле шул биш меңнән тыш әле башка түләүләр бар. – Ел саен хәләл булу-булмауга тикшерү ни дәрәәдә кирәк дип саныйсыз? –Тикшерүләр кирәк, чөнки мин дә бөтен үзгәрешләрне белеп бетермәскә мөмкинмен. Күрүебезчә, әлеге ""Хәләл"" сертификат бирү аша ""Хәләл"" комитетка ай саен шактый гына акчалар килеп тора. Шул ук вакытта майга, йомырка кебек әйберләргә хәләл тамгасы кую ник кирәк дигән сорау да туа. Казандагы ""Хәләл"" комитеты башлыгы урынбасары Хәйдәр Камалетдиновсүзләренчә, алар сертификат бирү өчен башта тикшерү уздыралар. Аның әйтүенчә, йомырка да хәләл булмаска мөмкин. 5Хәйдәр Камалетдинов: ""Йомырка хәләл булмаска да мөмкин""","""Хәләл"" тамгасы – өстәмә акча алу юлымы?",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 1 1 0 1 0 0],7,Татарстан,5381,https://www.azatliq.org/a/28538384.html,2017-06-12T21:39:28+00:00
"5 июня в Уфе Глава Башкортостана Радий Хабиров принял участие в пленарной дискуссии Всероссийского фестиваля «Айда играть! ». В рамках мероприятия руководители органов власти, эксперты и товаропроизводители обсудили ключевые направления работы индустрии детских товаров. Тема пленарной дискуссии – «Игра за будущее: как промышленность способствует достижению национальных целей развития». В своём вступительном слове руководитель региона подчеркнул важную роль отрасли в воспитании подрастающего поколения. – Здесь собрались неравнодушные люди, думающие об игрушке. Мы с вами проходим непростой путь, связанный с укреплением позиций отечественных товаров этого сегмента. Зачастую это не высокомаржинальный бизнес, – отметил Радий Хабиров. – Справедливо, что производство такой продукции стало креативной индустрией. Ведь игрушки – важная часть воспитания детей, которые в будущем станут отвечать за развитие нашей страны. Фестиваль «Айда играть! » – это площадка для объединения энтузиастов, которые стремятся продвигать эту тему. Не сомневаюсь, что форум будет актуален и в перспективе, а ассортимент качественных российских игрушек будет только расти. Глава Башкортостана отметил хорошую динамику развития в регионе профильных производств. Наряду с выпуском игрушек речь также идёт об изготовлении широкого перечня детских товаров – одежды, мебели, развивающего оборудования. Такую продукцию в республике выпускают десятки предприятий. А суммарный объём изделий достигает нескольких миллионов в год. Для поддержки отрасли в Башкортостане действует ряд преференций. Так, предприятиям легпрома компенсируют часть затрат на закупку сырья и оборудования. Компании также могут получить льготные займы регионального Фонда развития промышленности, субсидии на участие в выставках, сертификацию и продвижение своей продукции. – Игрушки – это очень важный, стратегический продукт. И об этом секторе экономики нужно заботиться. Игрушки и игры должны быть ещё и доступными нашим жителям. Поэтому в числе мер поддержки пора задуматься о специальных преференциях для этой индустрии, – сказал Радий Хабиров. В завершение выступления руководитель региона поблагодарил участников фестиваля за активную позицию и вручил государственные награды республики за вклад в развитие производства детских товаров. На пленарной дискуссии выступила председатель Комитета Совета Федерации по науке, образованию и культуре Лилия Гумерова. Она, в частности, отметила, что средства, которые направляют на поддержку отрасли, нужно рассматривать как вложение в будущее страны. – Как педагог-психолог скажу, что игра – основное средство воспитания и развития ребенка. Вкладывая в игры, мы вкладываемся в будущее. Ведь не зря наши недоброжелатели финансируют создание фильмов и компьютерных игр, это идеологический вопрос, – сказала Лилия Гумерова. – «Айда играть», с одной стороны, стал праздником детства, но в то же время позволил взрослым задуматься, что нужно делать, чтобы у наших детей были лучшие игрушки, лучшие вещи. Задуматься о том, правильные ли мы выпускаем игрушки, из каких материалов они сделаны. Участники пленарной дискуссии обсудили широкий круг вопросов, связанный с развитием детских товаров. Речь идёт о расширении производства отечественной продукции, повышении качества и безопасности игрушек. Кроме того, необходимо грамотно подходить к разработке игрушек с точки зрения ментального влияния на детей, их воспитания в духе традиционных ценностей российского общества. Заместитель министра промышленности и торговли страны Екатерина Приезжева отметила, что Башкортостан по многим направлениям в этой части входит в число регионов-лидеров. – Международные санкции и уход зарубежных брендов становятся возможностью для наших производителей занять этот рынок, и её нельзя упускать. А работа по детализации классификаторов кодов позволит распространить налоговые льготы на большее число позиций товаров отечественной детской индустрии. Также мы усиливаем контроль за безопасностью и качеством игрушек, – подчеркнула Екатерина Приезжева. Ещё одно важное направление – закупка товаров для детских садов и школ. Об этом рассказал статс-секретарь – заместитель министра просвещения России Андрей Корнеев. Он сообщил, что в стране утвердили единый перечень игровых товаров для оснащения образовательных учреждений. – Это первый документ такого рода – пояснил Андрей Корнеев. – Конечно, отечественное производство игрушек является приоритетным, как и их незыблемое качество, соответствие традиционным ценностям. Он также выразил признательность руководству региона за организацию профильного фестиваля, в том числе как дискуссионной площадки для обмена опытом и принятия управленческих решений. Заместитель генерального директора Российского общества «Знание» Кирилл Хвиль акцентировал своё внимание на важной роли игрушек в патриотическом воспитании подрастающего поколения. Это позволит прививать детям любовь к родной истории и культуре. Он также рассказал о Всероссийском конкурсе «Родная игрушка», который даёт возможность производителям реализовать креативные отраслевые проекты. Так, в этом году из регионов поступило более 28 тысяч заявок для отбора лучших. В их числе – 153 проекта из Башкортостана. Президент Ассоциации предприятий индустрии детских товаров Антонина Цицулина в своём выступлении отметила, что на современном этапе развития Россия сталкивается с серьёзными внешними вызовами, в том числе влияющими на производство игр и игрушек. Оно приобретает вид социального предпринимательства, связанного с защитой детей от некачественных и вредных для воспитания товаров. Кроме того, важно увязывать выпуск детской продукции с отечественным искусством – литературой, кино и телевидением, продвигать образы героев, достойных подражания. Всё это должно переходить от идей к промышленному производству.","""Уйынсыҡтар - мөһим, стратегик продукт""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 0 1 0 1 0 0 1 0 1],9,Йәмғиәт,5794,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-06-06/uyynsy-tar-m-im-strategik-produkt-4268058,2025-06-06T18:51:00+00:00
"МХО-ға ярҙам итеү – бөгөнгө көндә һәр кемдең изге бурысы. Ғафури районының, Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың тыуған төйәге, Еҙем-Ҡаран ауылында йәшәүсе гүзәл заттар ҙа ылау менән ярҙам итергә тырыша. Бөгөн – Еҙем-Ҡаран мәктәбенең ашханаһында борщ, солянка эшләгәндәр. Араларында ауыл мәҙәниәте, мәктәбе хеҙмәткәрҙәре, хаҡлы ялдағы апайҙар, улы МХО-ла йөрөгән  әсәйҙең  булыуы ла һөйөнөслө күренеш. Сөнки уларҙың барыһын да бер үк теләк, маҡсат берләштерә. Донъялар тиҙерәк тынысланһын ине!",Улар беренсе булып өйрәнгән,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1 0],6,Махсус хәрби операция,509,https://shonkar.com/news/care/2025-10-17/ular-berense-bulyp-yr-ng-n-4431696,2025-10-17T19:00:00+00:00
"Сак аэродромы. Архив фотосыАмериканың ширкәте аннексияләнгән Кырымдагы Сак хәрби аэродромының иярченнән төшерелгән рәсемнәрен чыгарды, дип яза""Медуза"". 9 августта монда шартлаулар булган иде. 10 августта төшерелгән фотода шартлауның нәтиәләре күренә. Журналистлар һәм белгечләр рәсемнәрне анализлаган, аны 9 августта, шартлау булганчы төшерелгән рәсемнәр белән чагыштырган. Алар аэродромда Русиянең берничә хәрби очкычы юк ителгән дип нәтиә ясаган. Русия саклану министрлыгы шартлаудан соң хәрби һава аланындагы техникага зыян килмәде дип хисап тоткан иде. бәяләвенчә, кимендә иде очкыч юк ителгән. ВВС-ның урыс хезмәте, һәм Сугышны өйрәнү институты ()кимендә сигез очкыч янып беткән ди, Украинаның ""Схемы"" басмасы исә, тугыз дип яза. Басмалар искәртүенчә, аэродромда Су-30 һәм Су-24 хәрби очкычлары янган булырга тиеш. Шул ук вакытта хәрби һава аланының очып китү-төшеп утыру полосаларына, берничә боралакка һәм сугыш кирәк-яраклары сакланган зур келәткә шартлаудан зыян килмәгән диелә. Сугышны өйрәнү институтының һәр көн чыга торган хисабында әйтелгәнчә, 9 августта Кырымда булган бу һөүмне украин түрәләре Украина кораллы көчләренең Украина көньягында һөүмгә күчүе дип атый. Шулай да Киев аэродромдагы шартлауларга аваплы булуын рәсми танымады. Әмма Украинаның берничә чыганагы бу һөүмгә Украина көчләренең катнашы булуы бар дипбелдерде. Рәсми мәгълүматларга күрә 9 августта булган шартлауда бер кешеһәлак булды, 14 кеше әрәхәтләнде, дистәләгән торак йортка зыян килде. Русия саклану министрлыгы шартлауларны аэродромдагы туфрак белән күмелгән мәйданчыкта ""авиация сугыш кораллары шартлады"" дипаңлатты. Әлеге аэродромда 3 нче һөүм итә торган һава полкы урнашкан, аңа Су-30СМ, Су-33 һәм Су-24М очкычлары керә, дип хәбәр иткән иде Крым. Реалии. Полкның Украинага каршы сугышта катнашуы, ракет-бомба һөүмнәре ясавы әйтелде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Белгечләр, иярчен сурәтләрен өйрәнеп, Кырым хәрби аэродромындагы шартлауда очкычлар да янган дип белдерде",['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1922,https://www.azatliq.org/a/31983878.html,2022-08-11T15:14:52+00:00
"Рәжәб айы башланды. Был айҙа беҙ нәфел ураҙалары тотабыҙ, саҙаҡалар бирәбеҙ, күңелдәребеҙҙе сафландырабыҙ. Рәжәб айында тәүбәгә килеү бик сауаплы була. Сөнки һәр кемдең эшләгән гонаһтары бар, уларҙы иҫкә төшөрөп «әстәғфируллаааһ»ты күп әйтеп, гонаһтарыбыҙға тәүбә ҡылырға кәрәк. Тәккәбер кеше генә, минем гонаһ юҡ тип, әйтер. Мосолман ғалимдары әйтеүе буйынса, кем минең гонаһ юҡ тип, үҙ гонаһын иҫкә алмай – ул маҡтансыҡ. Артыҡ маҡтау шайтандан, маҡтаныу ҙа шул иҫәптә, сөнки был нәмә әҙәмде мин-минлеккә килтерә.",Рәжәб айында күңелдәребеҙҙе сафландырайыҡ!,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,514,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-21/r-zh-b-ayynda-k-eld-rebe-e-saflandyrayy-4516125,2025-12-21T10:07:39+00:00
"Алина Маннанова өс йыл элек Оборона министрлығы менән контракт төҙөп, ЛНР-ға хәрби табип булараҡ хеҙмәткә юллана. Ул яралыларҙы фронт һыҙығынан эвакуациялай. Ҡайтҡас, ирекмәнлек эшенә тотона - яугирҙарға гуманитар ылауҙар туплай. Шулай уҡ ҡыҙ БДМУ-ның Тактик медицина үҙәген етәкләй. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: «Башҡортостан Геройҙары» кадрҙар программаһы республика Башлығы Радий Хәбиров тәҡдиме менән булдырылды.","Афарин, Алина!",['Башҡортостан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],2,Махсус хәрби операция,407,https://ye102.ru/articles/care/2026-02-22/afarin-alina-4588857,2026-02-22T14:00:00+00:00
"Бөгөн дә бик иртә уянды Диләрә апай. Яҡтырмаған да әле. Йәйге ҡыҫҡа төндәрҙә лә таң аттыра алмай бер була ул. Берҙән, хәҙер һаулыҡ та элекке кеүек түгел, икенсенән, олоғая барған һайын үткәндәре йыш иҫенә төшә. Уйландыра, һағындыра. Тормош юлын бер епкә теҙеп, һығымталар яһай башлай. Ут эсендә йөрөгән ике бөртөк ейәне лә иҫенән сыҡмай. Юҡ, яҙмышына һис кенә лә үпкәһе юҡ Диләрә Мортаҙа ҡыҙының. 1948 йылдың 28 ноябрендә Байназар ауылында ғаиләлә 3-сө бала булып донъяға килә ул. Бөтә балалар һымаҡ, мәле еткәс мәктәпкә бара. Уҡырға, яҙыу-һыҙыуға өйрәткән тәүге уҡытыусыһы Ғөбәйҙуллина Фатима апайҙы бик матур итеп иҫкә ала. 5-се класты бөткәс тә колхозға бесән звеноһына йөрөй башлай. -Ул саҡта әле бесән сабыу тураһында һүҙ ҙә юҡ. Йыйыуға, уға-быға эшкинелә былай. Тора-бара кәбән һалыусы Салауатов Әмир ағай, ут бөрсәһе кеүекһең, тип кәбән башында торорға өйрәтеп алды. Давай, һеңлекәш, кәбәнебеҙ показательный булырға тейеш, матур итеп тапа. Кәбән осонда итегеңдең башы ғына күренеп торһон, тип ҡупайта-ҡупайта эшләтә торғайны, - тип хәтерләй тәүге хеҙмәт дәрестәрен. Бесән тамамланыуға ураҡ эштәре башлана, әлеге бала-саға инде ырҙында мәж килеп эшләй. Колхоздың бөтмәҫ-төкәнмәҫ эштәрендә көсөнән килгән балалар ҙа ихлас ҡатнашҡан мәлдә быуын нығыта шулай Диләрә апай. - 8-се класты тамамлар алдынан бер төркөм ҡыҙҙар менән лесхозға ағас ултыртырға киттек тә барҙыҡ. Йә балалыҡ, имтихан биреүҙе лә уйламағанбыҙ инде. Аҡсаһына ҡыҙыҡҡайныҡ шул. Бер аҙна эшләп, заманына күрә мул ғына эш хаҡы алып ҡыуанышып ҡайтып килдек. Ләкин ҡыуанысыбыҙ оҙаҡҡа барманы. Һәр уйламай эшләнелгән эш өсөн яуап бирергә кәрәк икәнде тиҙ иҫкә төшөрҙөләр. Һөҙөмтәлә, имтиханға индермәнеләр һәм 8-се класты ике йыл уҡырға тура килде. Артабан уҡырға әллә ней теләге булмаған Диләрә апайҙы ул ваҡыттағы ферма мөдире Салауатов Нурмөхәмәт ағай алмаш һауынсы итеп эшкә саҡыра. Ферма ауылдан 10 саҡрым ситтә – Бешәкелә урынлашҡан була. -Төркөмдәрҙә 14-әр һыйыр. Өйрәнмәгәс, ҡулдар һыҙлай. Бөтә эш ҡул көсө менән башҡарыла. Ныҡыш та булғанмын үҙем, һыҙланыуға ҡарамай, тырыша торғас, өйрәнеп киттем. Йәшлек бит, киске һауындан һуң ауылға киноға ҡайтабыҙ. Хатта бер тапҡыр билетҡа аҡсабыҙ булмағайны, ул саҡтағы колхоз председателе Ғәле Төхвәт улы Ҡотлобаевтың өйөнә барып индек. Ул һәр беребеҙгә өсәр һум аҡса биреп сығарҙы. Һәйбәт булды ул ағай. Әй, ҡыҙҙар, мин күрә алмам инде, әммә һеҙ һис һүҙһеҙ күрерһегеҙ – әле төҙөлөп ятҡан ферма ауылдың уртаһында ҡаласаҡ, - тей торғайны. Уны әрмәндәр килеп эшләйҙәр ине. Ысынлап та, хәҙер ней, ана, ҡалай ҙурайып китте ауыл. Шулай итеп, 19 йәшенән башлаған эше Диләрә Әлхәмованың ғүмерлек һөнәре булып ҡала. Бер осор уны яҙмышы Әбйәлил районының Әлмөхәмәт ауылына ташлай. Бер туған апаһының тормош иптәше ауырып, Өфөгә дауаханаға эләгә. Апаһы еҙнәһен ҡарап ятырға мәжбүр булғас, Диләрә апай донъя көтөп, өс баланы ҡарарға Әбйәлилгә юллана. Бында ла буш ятмай уңған ҡыҙ. Урындағы совхозға һауынсы булып эшкә төшә. Күп тә тормай, алдынғылар рәтенә сығып, маҡталып эшләй. Етәкселәр ҙә уңған һауынсыны күҙ уңынан ысҡындырмай, премияларҙан ҡалдырмайҙар, үҙенә квартира йүнләп бирәләр. Ләкин шәхси тормошонан уңмау сәбәпле, бәләкәй балаһы менән 1971 йылда кире тыуған ауылына ҡайтырға мәжбүр була. Һәм шунда уҡ, фермаларҙың йәйләүҙән ҡайтыуын да көтмәй, үҙенең яратҡан эшенә - һыйыр һауыуға ең һыҙғанып яңынан тотона. Хәҙер инде эшенең бөтә нескәлектәрен белгән йәш, энергияһы ташып торған һауынсы тиҙ үк алдынғылар рәтенә күтәрелә һәм бер ҙә яулаған үренән төшмәй, дәртләнеп эшләй. Уға заманында данлыҡлы һауынсылар: Ғәлиә Науразбаева, Мәхмүзә Иманғолова, Зөһрә Дәүләтшиналар менән бергә эшләргә насип була. Үҙенең ошондай оло ихтирамға лайыҡ кешеләр менән бергә эшләүе менән Диләрә апай бик ғорурлана. Шулай тура килде, миңә лә урта мәктәпте тамамлағас бер йыл фермала һыйыр һауырға насип булды. Ул саҡта квартал һайын район малсыларының эшенә дөйөм йомғаҡ яһалып, ошо социалистик ярыш һөҙөмтәләре гәзит биттәрендә сағылыш таба ине. Диләрә Мортаҙа ҡыҙы һәр саҡ исемлектә тәүгеләр рәтендә булды. Һәр ваҡыт көлөп, юҡтан ғына ла ҡыҙыҡ табып, үҙ күңелен үҙе күреп, эшендә янып эшләгәне хәтерҙә. Кәрәк саҡта өйрәтеп, өйрәтеүгә бармайыраҡ йөрөһәң, борҡолдатып әрләп ташлауға ла күп һораманы. Тура һүҙле булды. Бөтә эшен еренә еткереп эшләр, һинән дә шуны талап итер ине. Төркөмдәребеҙ күрше генә торғас, мин һәр ваҡыт уның ярҙамын тойоп эшләнем. Был ваҡытта һәр һауынсы 25-әр һыйыр һауа ине. Иң ныҡ теңкәгә тейгәне – таң менән эшкә барыу. Үҙем эшкә китеп барам, эстән генә ант итә-итә барам: Киләһе йыл уҡырға барам, киләһе йыл уҡырға барам. Шулай итеп, ферма минең өсөн дә бик һәйбәт тормош мәктәбе булды. Колхозда автомат менән һауыу тик 1979 йылда ғына башлана. Унда ла рәтләп эшләтеп ебәрә алмай яфаланалар. Бынан ары инде эштәр бер аҙ еңеләйә төшә. Ағиҙел колхозында эшләгәндә лә Диләрә Әлхәмованың эше һәр ваҡыт тейешле баһаһын ала барҙы. Квартал, йыллыҡ эш һөҙөмтәләре буйынса премияларҙан, бүләктәрҙән ҡалманы. Иң оло баһаны – Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған малсыһы тигән маҡтаулы исемде Президентыбыҙ М. Ғ. Рәхимов үҙ ҡулдары менән 1997 йылдың 27 июнендә тапшыра. Байтаҡ йылдар Диләрә апай фермала өлкән һауынсы вазифаһын башҡара. Бер нисә йыл рәттән йәйләүҙә параллель рәүештә ферма мөдире булып та эшләргә тура килә уға. Көтөүселәрҙең, һауынсыларҙың, быҙау ҡараусыларҙың эшен теүәл ойоштороп, һөттө кәметмәүҙе, быҙауҙарҙы юғалтыуһыҙ үҫтереүҙе тәьмин итеүгә күп көс һала. 2002 йылда уға Хеҙмәт ветераны исеме бирелә. Бер йылдан хаҡлы ялға сыға. Шунан һуң да 3 йыл колхоз сеновалында ҡарауылсы булып эшләй. Ғүмерен ауыр хеҙмәткә бағышлап, 36 йыл ошо почетлы һөнәргә тоғро ҡалған Диләрә Мортаҙа ҡыҙына колхоз үҙенең тағы бер рәхмәтен белдереп, уға йорт төҙөп бирә. Ул ваҡытта колхозда председатель булып эшләүсе Таштимер Ишмөхәмәт улы Әлибаков байтаҡ ҡына яңғыҙ йәшәгән колхозсы ҡатын-ҡыҙҙарҙы өйлө итеп, ҙур сауап алған. Ғүмере буйы эштән башҡаны белмәгән Диләрә Әлхәмова яҙмышынан ҡәнәғәт булып, булғанына шөкөр, булмағанын өмөт итеп, бер кемгә лә дәғүә белдермәй, тыныс ҡына көн күрә. Хәҙер инде һаулығы ла тамам ҡаҡшаған. Ҡыштарын аяғынан резина итек төшмәү, тубыҡтан бысраҡ кисеп йөрөүҙәр эҙһеҙ үтмәй – аяҡтары һыҙлай. Йомош-юлға, магазинға-фәлән ауырлыҡ менән сығып килә. Өйөндә бер ниндәй ҙә уңайлыҡтар юҡ, өй утын менән йылытыла. Бер бөртөк ҡыҙы Гөлшат Ҡырмыҫҡалы районында йәшәй. Ишле мал-тыуарынан бушамай, йәйҙәрен һирәк ҡайта. Ярҙамсыһыҙ, япа-яңғыҙы ҡалған Диләрә апайҙың ике ейәне лә махсус хәрби операцияла. Өлкәне Илшат армия хеҙмәтенән һуң шундуҡ контракт төҙөгән. Бына 18 йыл инде хәрби хеҙмәттә. Кесеһе Иҙел йыл ярым элек контракт менән МХО-ға юлланған. Ҡыҫҡа ваҡытлы ялға ҡайтҡандарында ярҙам итеп китәләр, тип ҡыуанып һөйләй өләсәләре. Урындағы ветерандар советы, ауыл хакимиәте Диләрә Мортаҙа ҡыҙына иғтибар итһендәр ине. Утын урынына таҡта ярсыҡтары (гәрбил) һалғандар. Уныһы ла ҡыш буйына бысылмай ятты. Хәрби хеҙмәттә булғандарҙың ғаилә ағзаларын дауалау урындары ла бар бит. Бәлки, шунда дауаланырға ебәрергә кәрәктер. Үҙе нимәлер даулап, һорап йөрөй алмай. Район ветерандар советы, ауыл хакимиәте бер түгел, ике яугирҙың өләсәһен ярҙамһыҙ ҡалдырмаҫ тип ышанғы килә. З. Айытҡолова, Байназар ауылы.",Иңдәрендә илде күтәргән дә бит.,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'
 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 1 1 1 0 0 1 1 0 0],10,Ауыл хужалығы,7145,https://tanburz.ru/articles/auyl-khuzhaly-y/2025-08-15/i-d-rend-ilde-k-t-rg-n-d-bit-4350155,2025-08-15T11:45:00+00:00
"Был Фәрзәнәнең өсөнсө киноһы. Әйткәндәй, күптән түгел «Нигеҙ» фильмы Чебоксар халыҡ-ара кинофестивалендә ҡатнашып, «Тамашасы һөйөүе» номинацияһында еңеү яулағайны. Яҡташыбыҙҙың ҡыҫҡа метражлы фильмы өсөн 25 милли кинокартина араһында Халыҡ һөйөүе - иң ҙур баһа. Фильм бик тетрәндергес булды. Тормошсан, тәрән мәғәнәне үҙ эсенә алған ҡыҫҡа ғына кинола күпте аңларға мөмкин. Нигеҙ Күгәрсен районы Түләбай ауылында төшөрөлгән. Төп ролдә А. Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актеры, Башҡортостандың халыҡ артисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Риф Сәйфуллин уйнай. Уның образы бик матур бирелде. Актер үҙ ролен – ауылдан китмәй, ата нигеҙендә йәшәүсе бабай ролен урын-еренә башҡарҙы, яһалмалыҡ булманы. Яңғыҙы ауыл ерендә йәшәүсе ҡарт нисек көн күрә? Уны алып ҡайтырға тип ҡаланан ҡайтҡан улы артынан китерме? Ҡарттар йортона барырға ризалашырмы? Был хаҡта һеҙ Нигеҙҙе ҡарап белерһегеҙ. Фәрзәнә Утарбаева әйтеүенсә, август айында йәнә сибайҙарға тәҡдим итергә уйлайҙар. Иғлан күрһәгеҙ, мотлаҡ барығыҙ, күрегеҙ! Ә Фәрзәнәгә иһә уңыштар теләйбеҙ! ""Нигеҙ"" фильмы карьерағыҙҙың уңышлы нигеҙе булып, яңы уңыштарға әйҙәһен!","""НИГЕҘ"" фильмы тамашасыларға оҡшаны",['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1130,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-05-30/nige-filmy-tamashasylar-a-o-shany-3951182,2024-05-30T22:00:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрУкраинадагы сугышка хәзерге вакытка Татарстаннан 36 медицина хезмәткәре мобилизацияләнгән. Бу хакта Русия Думасында Татарстан депутаты Айрат Фәрраховиткерде, дип яза""Бизнес "". Депутат былтыр игълан ителгән ""өлешчә мобилизация"" кысаларында сугышка ибәрелгән медицина хезмәткәрләренең туганнары белән очрашкан. Бер хәрби медикның хатыны мобилизацияләнеп китүеннән бирле иренең ялга бер тапкыр гына кайтуын әйткән. Ул аны фронтта алмаштыру өчен өстәмә табиблар һәм фельдшерлар табуны сораган диелә. Шул ук вакытта күптән түгел Думада мобилизацияләнгәннәр өйләренә сугыш бетмичә кайтмаячакдип белдерделәр. ""Бернинди ротация дә каралмаган. Аларга һәр алты ай хезмәттән соң ял каралган, хәзер алар шул ялларына кайта да"", дип белдергән иде Русия думасының саклану комитеты башлыгы Андрей Картаполов. Узган елның 21 сентябрендә игълан ителгән ""өлешчә"" мобилизация дулкыны Татарстан һәм Башкортстандагы медицина хезмәткәрләрен дә читләтеп узмады. Алар арасында үлем очраклары да бар. Мобилизациягә эләккән Чаллыдагы хосусый ашыгыч ярдәм клиникасына нигез салган балалар табибы Николай Зотовһәлак булды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Украинадагы сугышта хәзерге вакытта Татарстаннан 36 медицина хезмәткәре катнаша,['Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 1 1 0 1 0 1 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1216,https://www.azatliq.org/a/32621191.html,2023-10-03T13:06:17+00:00
"5""Әгәр пәйгамбәрнең айфоны булса. ""Мөселман яшьләренең фикер алышу клубы үткән елда оешкан. Монда айга ике тапкыр актив мөселман яшьләре ыела һәм төрле темаларга фикер алышып, сөйләшәләр. Бу чараны оештыру өчен аваплы Татарстан диния нәзарәтенең яшьләр бүлеге итәкчесе Айгөл Биктимерова әйтүенчә, Мөхәммәт пәйгамбәр белән бәйле социаль челтәрләр, телефоннар темасы юктан барлыкка килмәгән. Бүгенге заман – ул интернет заманы, без социаль челтәрләрсез үзебезне күз алдына китерә алмыйбыз: Вконтакте, Фейсбук, Инстаграм. Кеше шушы виртуаль дөньяга кереп батты ки, хәтта аның гыйбадәт кылу, Аллаһ турында уйларга вакыты да юк. Яшьләрнең намазга барганда да, аннан чыкканда да телефонга текәлгәнен күрәбез, ди Айгөл. Сөйләшү барышында яшьләр өч такымга бүленә һәм һәрберсе бирелгән тема буенча фикер туплый, авап әзерли. Дискуссион очрашуны Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин алып барды, чараны диния нәзарәте оештырды. Максатлары – яшьләрнең сөйләм телен баету, рухи белем бирү, ораторлык сәнгатен үстерү. Без монда дини белем бирмибез, фикер йөртергә, үз сүзеңне дәлилләп әйтә белергә өйрәтәбез, дип тә өстәде Биктимерова. Кайбер катнашучыларда очрашу барышында куелган Пәйгамбәрнең айфоны булса дигән тема тулысынча ачылып бетмәде дигән хис калды. Дөресрәге, фикер сөреше социаль челтәрләр, интернет, телефоннан сөйләшү әдәпләренә кайтып калды. Мөхәммәт пәйгамбәргә бәйле фикерләр дә яңгырады. Айгөл Биктимерова чара башында Пәйгамбәр безнең урында нишләр иде? Гыйбадәткә вакыт бирмичә, социаль челтәрләрдә утырыр идеме? дигән сорау куйды. Үзе үк соравына авап та бирергә тырышты. ""Пәйгамбәр айфон мөмкинлегеннән, интернет заманыннан файдаланып, яшьләрне исламга дәшкән булыр иде. Әлбәттә, ул фанатларча, башын югалтып түгел, ә вакытны исраф итмичә, дәрәәсен белеп кенә әлеге мөмкинлекне кулланыр иде, ди оештыручы. Катнашучы һәм координатор Айназ Зарипов, пәйгамбәрнең телефоны булса, ул аны иң файдалы эштә кулланыр иде дип уйлый. Мәсәлән, Аллаһтан иңгән Коръән аятен сәхәбәләргә аша аңлатып тасвирлар иде. Электрон гаджетлар, социаль челтәрләргә ул бәлки каршы да булмас иде, ләкин виртауль тормышта яшәүне хуп күрмәс иде, ди егет. Рузанна Хөснетдинова исемле катнашучы очрашуны бөтенләй икенче сораудан башлап ибәрү теләген әйтте. Мөмкинлегем булса, мин пәйгамбәрнең интернет челтәрендә нинди битләр һәм блоглар алып баруы белән кызыксыныр идем һәм алай гына да түгел, аның ул битләре мөселманнар өчен ни дәрәәдә файдалы булуын да ачыклар идем, диде Рузанна русчалатып. Шул рәвешле түгәрәк өстәл күбрәк рус телендә барды, оештыручылар бу хәлне кайбер мөселман яшьләренең татарча белмәве белән аңлатты. Киләчәктә бәлки русча-татарча үткәрербез дип ышандырды республиканың диния нәзарәте вәкилләре.","""Әгәр пәйгамбәрнең айфоны булса. """,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,2705,https://www.azatliq.org/a/27509699.html,2016-01-25T13:46:47+00:00
"5""Татарча подкаст. Ачлык"" подкастының икенче чыгарылышы Идел буенда 100 ел элек булган ачлык фаигасенең Башкортстанга булган йогынтысына багышлана. Эпизод Башкортстан тарихчысы Наил Усманов ярдәмендә әзерләнде. Подкастның беренче чыгарылышы ачлык фаигасенең Татарстанга йогынтысы турында булган иде. Ниләр турында сөйләштек: - Ачлыкка китергән сәбәпләр: ватандашлар сугышы, корылык, продразвестка планы- Ярдәм вакытында килми. - Ачлыктан иң зыян күргәк кантоннар. Башкортларның ир эшкәртүгә яраклы булмаган урыннарда яшәргә мәбүр булуы- Ни өчен шәһәрдә хәлләр әйбәтрәк була? - Америка бураннары – Бөре өязендә нинди бураннарны шулай атыйлар? - Башкортстанда ачлыктан күпме кеше үлгән? - Тарихчы Ирек Акманов еллардагы ачлык башкортларны бетерү өчен махсус оештырылган дип язды. Наил Усманов моның белән килешми. - Ләкин башкортларның аеруча нык зыян күрүен таный. - Татарларны ярдәм исемлегенә кертмәү очрагы. Сарытау. - Мәет ашауга хакимияттән рөхсәт сорау. - Ни өчен бүген 100 ел элек булган ачлык фаигасын искә алырга кирәк? Киләсе эпизод Америка, Төркия һәм башка чит илләрнең Татарстан һәм Башкортстан халкына ачлык вакытында ярдәме турында сөйләшербез.",100 ел элек ачлыктан ни өчен башкорт халкы ныграк зыян күргән,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Татарча подкаст. Ачлык,1158,https://www.azatliq.org/a/32189063.html,2022-12-22T13:42:46+00:00
"– Студенческое лидерство играет важнейшую роль в формировании будущего нашего региона. Именно такие целеустремлённые и инициативные молодые люди становятся движущей силой прогресса, внедряют и воплощают новые идеи и проекты на территории республики в условиях нашего Межвузовского кампуса. Эта победа еще и значимый вклад в укрепление престижа Башкортостана на всероссийской арене, – отмечает заместитель Премьер-министра Башкортостана - министр промышленности, энергетики и инноваций Александр Шельдяев. Иван Корнилов учится на направлении «Цифровые и сервисные технологии при эксплуатации нефтегазового оборудования», с первого курса активно участвует в общественной жизни университета и организации большинства социально значимых мероприятий вуза. Студент совмещает с учёбой сразу несколько должностей: заместителя председателя профкома студентов, председателя студенческого профбюро и заместителя директора Института нефтегазового инжиниринга и цифровых технологий УГНТУ. Вместе с занявшей второе место Юлией Валенцевой из Татарстана Иван Корнилов будет представлять Приволжский федеральный округ в финале проекта, который пройдет в конце сентября в Санкт-Петербурге. – «Студенческий лидер» - главный профсоюзный конкурс России. С первого курса я мечтал поучаствовать в нем и не предполагал, что смогу дойти до финала. В подготовке мне помогала моя команда. Без неё не было бы победы, потому что лидер всегда рождается в команде, а достижения большой организации складываются из достижений каждого ее члена. Я считаю, студенчество - лучшее время для самореализации, а профком УГНТУ - большая семья, которая всегда поддержит и поможет! – говорит Иван Корнилов. Добавим, что в 2024 году команда профбюро ИНИЦТ УГНТУ заняла второе место в конкурсе среди лучших студенческих объединений страны «Ты-Лидер». Справочно. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. К 2030 году в стране должно появиться созвездие из 25 кампусов. Работу по данному направлению ведет Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. В настоящее время при поддержке национального проекта «Молодежь и дети» проектируются и строятся 24 таких студгородка. 1 из них уже полностью построен в Москве на базе МГТУ им. Н. Э. Баумана. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Башкортостан стал одним из пилотных регионов России, где реализуется федеральный проект по созданию сети современных кампусов. Первая очередь Межвузовского студенческого кампуса Евразийского научно-образовательного центра в Уфе была открыта в феврале 2024 года. Сегодня здесь действуют 18 научных лабораторий и центров, а также расположен Всероссийский центр киберфизических инноваций национальной платформы «Берлога». В апреле 2025 года в рамках второй очереди проекта был запущен Геномный центр, где разместился Центр интеллектуальной геномики Уфимского федерального исследовательского центра Российской Академии наук. На базе Геномного центра открылась «Школа 21» – совместный проект Башкортостана и «Сбера». Весь проект уфимского Межвузовского кампуса – это студенческое пространство с жилыми помещениями на 4,3 тысячи человек, учебно-научным комплексом, лабораториями, деловыми зонами, магазинами, уютными скверами и другими объектами комфортной городской среды, которые также будут доступны для всех жителей и гостей Уфы. молодежьидети нацпроектмолодежьидети",Представитель Межвузовского кампуса Уфы - лучший студенческий лидер ПФО,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0],7,Йәмғиәт,3377,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-07-26/predstavitel-mezhvuzovskogo-kampusa-ufy-luchshiy-studencheskiy-lider-pfo-4328610,2025-07-26T10:10:00+00:00
"Ачир авылыТубыл районының татарлар яшәгән Ачир авылында көзгә таба үрдәкләр, этләр үлә башлаган. Якшәмбедән исә авылдагы беренче кешенең аяк-куллары алынган. Бу хакта Азатлыкка исемнәрен әйтергә теләмәгән авыл кешеләре сөйләде (аудиолары редакциядә бар). ""Барысы да август-сентябрь айларында башланды. Соңгы өч айда ким дигәндә ун эт үлде. Мәчеләр дә үлгәләде. Үрдәкләр очкан ирләреннән егылып төшеп үлә иде. Бу якшәмбе 55 яшьлек бер ир кешегә санавиация чакырдылар (авыл сазлыкта урнашу сәбәпле, юл юк һәм әй-көз көне авылга боралакта гына барып була - ред). Икенче көнне ашыгыч ярдәмне тагын бер авыл кешесенә һәм аның хатынына чакырдылар. Аларны башта район, аннары өлкә хастахнәсенә ибәрделәр. Аннары аларның уллары да шул ук авыру чалымнары белән хастаханә ибәрелде. Аларның барысының да аяк-куллары алына, аркалары авырта. Хәзер Төмәндә хастаханәдә дүрт кеше ята. Тагын өч-дүрт кешене боралакта Тубыл районы хастаханәсенә озаттылар. Аларның барысының да кан анализында ниндидер ят матдәләр табылган. Әмма авылга килгән белгечләр кан анализларын барлык кешеләрдән дә алмады. Тиз-тиз генә бер төркем белгечләр килеп (кайдан килүләрен белмим) кайбер кешеләрдән кан алып чыктылар да китеп тә бардылар. Кан анализлары алынган кешеләрнең өчесендә ниндидер ят әйберләр табып икенче көнне хастаханәгә салдылар. Авыл халкында ни өчен барысының да каныннан алмадылар дигән борчу бар. Күбесе хәзер миндә дә бу авыру булса, нишләргә дип курка. Әлбәттә, канны бөтен авыл халкыннан алу кирәк иде. Каннан тыш белгечләр су, туфрак, балык, авыру кешеләрнең өйләрендә суыткычта сакланучы балыкны тикшерүгә алдылар. Әмма күлдәге (Имдрә күле - ред. ) суны тикшерүгә алмадылар. Беренче чиратта ул суны тикшерәсе иде. Ул күл елгага ага. Элегрәк башка бер авылда да шундый хәл булган иде. Ул вакытта тавыш куптаргач, барлык үлгән-үлмәгән этләрне яндырдылар, авылны ниндидер матдәләр белән эшкәртеп чыктылар. Әмма бу авыру кайдан чыкканны әйтә алмадылар, диде исемен әйтергә теләмәгән авыл кешесе. Тубыл хастаханәсенә китерелгән икенче авыл кешесе: ""Без боралакта дүрт кеше килдек. Кичә канны алгач безнең канда нәрсәдер тапканнар. Менә ренгент, УЗИ уздым. Нәтиәләрне көтәбез. Балыктан дигән шик тә бар. Балык ашы ашаган идек. Хәзер шул ук ашны ашаган кызым һәм улым өчен дә борчылабыз. Аларның канын алмадылар. Хатын балык ашы ашамаган иде"", дип сөйләде ул табибка керер алдыннан. Ачир авылыӘлеге хәлләр белән таныш тагын бер кеше Азатлыкка мондый хәлнең элек башка бер авылда күзәтелүен сөйләде. ""2016 елда безнең сазлыклардагы башка бер районда да Топкынбаш исемле татар авылында нәкъ шундый хәл булган иде. Анысы да көзен булды. Ни булганлыгын ачыклый алмадылар. Анда 70 ләп кеше яшәгән авылда бөтен этләр үлеп бетте. Аннан өч кешенең аяк-куллары хәрәкәтләнми башлады, аларны шәһәргә алып киттеләр. Сәбәбен хәмерне күп эчүдән күрделәр. Яшьрәге бәлки эчкәндер дә, әмма калган ике өлкәнрәге эчми торган кешеләр дип әйттем. Шуның белән тикшерүне тәмамладылар. Этләр ниндидер эт авыруыннан үлгән, кешеләрнең авыруы аның белән очраклы рәвештә генә туры килгән диделәр. Бу юлы да очраклы рәвештә туры килгән диләр. Авыру кешеләрнең сидек анализында токсикация билгеләре тапканнар. Аларны Төмәнгә алып киткәннәр һәм анда бу авыруны раслаганнар. Берничә көн элек аларның берсенең улы һәм тагын бер кеше авырып киткән, аларны да Төмәнгә алып киткәннәр. Авыруның нәрсә аша эләгүен әлегә беркем дә белми. Кешеләр бик каты куркуга төшкән. Чөнки алар күлдән тотылган балыкны ашап яши, мүк иләге, чикләвек ыялар. Авыру балык яки үрдәк аша эләккән булырга мөмкин дип уйлыйм. Сентябрь башында авыл шурасының элекке башлыгы үлде. Аның да аяк-куллары хәрәкәтләнми башлаган иде. Аны остеохондроздан дәваладылар. Бер атна дәвалаганнан соң иртәнге алтыда аны реанимациягә салганнар, төш вакытына инде вафат булган. Анда да нәкъ шундый ук симптомнар булган"", дип сөйләде ул. Азатлык аңлатма алырга теләп Ачир авылы башлыгы Дилнур Яналиевкә дә шалтыратты. Ул авыл кешеләре сөйләгәннәрнең барысын да раслады. ""Якшәмбе көнне бер ир кешенең аяк һәм куллары алынды, хәрәкәт итә алмый башлады. Дүшәмбе көнне хастаханәгә озатылган хатын-кызга да шундый диагноз чыгарылды. Шуннан соң мин район башлыгына, Росботребнадзорга, өлкә хастаханәсенә, ветеринария хезмәтенә хәбәр иттем. Икенче көнне безгә өлкә хастаханәсеннән, Роспотребнадзордан комиссия килде. Алар халыктан кан алды. Чәршәмбе тагын өч кеше Тубыл шәһәренең өлкә хастаханәсенә ибәрелде. Хәзер тикшерү бара. Су, туфрак, балыкны тикшерү нәтиәләре алай тиз генә беленми диделәр. Хастаханәгә озатылучыларның да диагнозларын әйтә алмыйм. Рәсми белдерү булмагач мин берни әйтә алмыйм. Безнең әле авылда медицина хезмәткәре дә юк. Сентябрь башында шәһәргә китте дә килгәне юк. Авырыймы шунда. Шуңа табиб вазифасын да миңа башкарырга туры килә. Район башлыгы белән телефон аша элемтәдә торам инде. Берәр хәл була калса, санитар боралак ярдәмгә килә"", ди Яналиев. Аның сүзләренчә, авылда 300 ләп кеше яши. Унбер еллык мәктәптә 100 бала укый. Авыл зур, әмма юллар юк һәм газ кермәгән. ""Газны кыш көне балоннарда күпләп алып калабыз. Авыл халкы утын яга. Ерак булганга һәм юллар булмаганга газ кертмиләрдер инде. Ут бар. Дизель генераторлар бар. Дизель ягулыкны кыш көнне алып кайталар. Декабрьдән март уртасына кадәр зимникта (ир туңган вакытта кешеләрне ташый торган айланма – ред. ) йөрибез. Майдан ноябрь башына кадәр атнасына бер боралак оча"", диде ул. Авылда халык балык, бөрлегән, мүк иләге сатып көн күрә. Төмән өлкәсендә саз арасында даими утсыз, юлсыз яшәүче алты меңләп кешенең күбесе татарлар. Лайтамак, Күкрәнде, Ләчек, Ачир, Аусак, Биек, Кече Уват, Ягутум, Кыскыркүл яз башыннан кыш башына кадәр олы дөньядан аерыла. Тик кайберләренә генә атнасына бер йә ике тапкыр очкыч йөри. Даими электр уты булмаган күп авыллар да бар Себердә. Дөньядан аерылган себер татарлары тормышы",Себердә сазлык арасында урнашкан татар авылында сәер чир тарала,['Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,5792,https://www.azatliq.org/a/30232497.html,2019-10-23T21:23:35+00:00
"Истанбулдагы протест чарасыЧарада катнашучылар ""Путин Кырымнан кит! "" дигән шигарләр белән чыктылар. Анда шулай ук ""Без – бер уч халык түгел! Без – бер йодрык кебек Милләт! "", ""Кырым аннексиясенә – юк! "", ""Кичә Сталин, бүген Путин! "" кебек шигарләр һәм кырымтатар милли байраклары, Төркия, Украина әләмнәре дә күтәрелде. Митингта катнашучылар Төркия, Кырымтатар милли гимннарын башкарды. Истанбул кырымтатар үзәге рәисе Джелял Ичтен, Кырымтатар итәкчесе Мостафа әмилевнең әмәгате, кырымтатар хатын-кызлар лигасы рәисәсе Сафинар әмилева, АКШтагы кырымтатар үзәге вәкиле Рустем Борлуджачыгыш ясады. Митинг ""Ватан! Милләт! Мәлес! Кырым"", ""Кырымда азаннар тынмаячак! "" шигарләренең күмәк яңгырашы белән узды. Шундый ук протест митингын Әнкараның Улус мәйданында кырымтатар оешмалары платформасы 2 мартта уздырган иде.",Истанбулда Кырым аннексиясенең 5 еллыгын искә алдылар,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,813,https://www.azatliq.org/a/29801104.html,2019-03-03T20:27:26+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАңа күптән түгел шул хакта беркетмә төзелгән иде, сәбәбе әйтелмәде. Чаллы шәһәр мәхкәмәсе Татар итимагый үзәгенең Чаллы бүлегенең элекке итәкчесе Рәфис Кашаповны ""теләнмәгән"" оешма эшчәнлегендә катнашуда гаепле дип тапкан һәм аңа 15 мең сум штраф салган. Бу хакта -хәбәр итә. Күптән түгел аңа һәм бертуганы Нәфис Кашаповка ""теләнмәгән"" оешма эшчәнлегендә катнашу турында беркетмәләр төзелүе (Административ хокук бозулар кодексының 20.33 нче маддәсе)хәбәр ителгән иде. Сәбәбе әйтелмәде. Узган атнада Татарстанда татар активистларындатентүләр булды. Ул чакта бертуган Кашаповларның хатыннарына да тентү белән полиция хезмәткәрләре килгән иде. Телефоннарын, компьютерларын һәм хатыннарның үзләрен алып киттеләр. ""Полиция хезмәткәрләре әйттеләр: Рәфискә иткерегез, ""теләсә нәрсә сөйләп ятмасын, сезне куркыныч астына куеп. Ул сөйләгән саен сезне чакыртырга мөмкиннәр. Ятмасын анда кашымаган ирне кашып""дип сөйләгән идетентүдән соң активистларның берсе -Рәфыйк Кәримуллин""Азатлык"" татар яшьләр берлеге каналына. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Татар активисты Рәфис Кашаповка ""теләнмәгән"" оешма эшчәнлегендә катнашуда гаепләп штраф салганнар",['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1165,https://www.azatliq.org/a/tatar-aktivisti-rafis-kashapovka-telanmagan-oeshma-eshchanlegenda-katnashuda-gaeplap-shtraf-salgannar/32972289.html,2024-05-30T16:54:31+03:00
"Иллюстратив фотофикерләрБашкортстан башлыгы Радий Хәбировкушуы белән, республиканың балалар бакчаларында Белем көне дәүләт байракларын күтәрү һәм дәүләт гимннарын ырлауданбашланган. Башкортстан мәгариф министрлыгында белдерүләренчә, хәзер моны бакчаларда һәр атна саен башкарачаклар. Бу хакта Башкортстан медиалары яза. Мәктәпкәчә яшьтәге балаларны укытуда һәм тәрбияләүдә дәүләт символларын куллану – балаларда рухи-әхлакый кыйммәтләр, ватанпәрвәрлек нигезләре, Ватаныбызга, мәдәниятебезгә һәм тарихи хәтергә хөрмәт булдыруның мөһим өлеше булып торадип саныйларреспубликаның мәгариф министрлыгында. Моңарчы бу тәртип мәктәпләргә генә кертелгән иде. Былтыр Башкортстан һәм Татарстанда мәктәпләренең ишегалларында оештырылган Белем көне барсында да диярлек бер сценарий нигезендә оештырылды. Тантаналы ""линейка""да укучылар тезелеп бастырылды, башта Русия байрагы күтәрелде, аннары Татарстанда – Татарстанныкы, Башкортстанда – Башкортстанныкы. Моны иң яхшы, алдынгы укычыларга башкарырга рөхсәт ителде. Русия гимны, аннары республикаларныкы башкарылды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстан балалар бакчаларында атна саен гимн ырлаячаклар һәм байраклар күтәрәчәкләр,['Дин' 'Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1148,https://www.azatliq.org/a/32577713.html,2023-09-04T11:24:39+00:00
"Был тарих социаль селтәрҙәге төркөмдәрҙең береһендә баҫылып сыҡҡан ине. Унда йәш ҡыҙ үҙе менән булған хәл тураһында яҙа һәм кәңәштәр һорай. Бер туған апайым бар. Еҙнәм менән алты йыл ғүмер кисерәләр. Бик татыуҙар, ирешкәндәрен, асыуланышҡандарын ишеткәнем дә, күргәнем дә юҡ. Икеһе лә тыныс, бер-береһенә ихтирамлы мөнәсәбәттәләр, бер ул үҫтерәләр. Ике аҙна элек еҙнәмдең апайыма  хыянат итеүе тураһында белдем. Ул әхирәтемдең ике туған апаһы менән осраша икән. Тәүҙә был хәбәр ялғандыр, тип уйланым, әммә ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дөрөҫ булып сыҡты. Апайым был хаҡта әлегә белмәй. Хәҙер ошо хәл тураһында уйлап тик йөрөйөм. Апайыма әйтһәм – ғаиләләре тарҡаласаҡ,  әйтмәһәм дә ҡыйын – яҡын кешемдең алданып йәшәүен теләмәйем. Ни эшләргә?  - тип мөрәжәғәт иткә ҡыҙ бала. Төркөмдәштәр, ә һеҙ был турала ниндәй фекерҙәһегеҙ?",Еҙнәмде күрә алмайым,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Социаль мәсьәлә,813,https://bashgazet.ru/news/sotsial-m-s-l/2026-02-11/e-n-mde-k-r-almayym-4573338,2026-02-11T10:00:00+00:00
"Всероссийская олимпиада школьников и студентов СПО «Акмуллинская олимпиада» входит в Перечень олимпиад Министерства просвещения РФ на 2024-25 учебный год. Это значит, что победители олимпиады смогут получить дополнительные баллы при поступлении не только в БГПУ им. М. Акмуллы, но и в другие вузы страны. Получить дополнительные баллы можно по следующим дисциплинам: русский язык, английский язык, математика, физика, история, обществознание, биология, география, экономика, педагогика и психология. В олимпиаде могут участвовать школьники 8-11 классов и студенты колледжей. Регистрация проходит на официальном сайте олимпиады ( за актуальной информацией на странице «Вконтакте» ( олимпиада» – шанс проявить свои знания и стремления! Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Башкирии стартует Акмуллинская олимпиада для школьников и студентов колледжей,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0],5,Файҙалы эштәр,856,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-11-13/v-bashkirii-startuet-akmullinskaya-olimpiada-dlya-shkolnikov-i-studentov-kolledzhey-4006285,2024-11-13T13:56:00+00:00
"Дим Дәүләткилдин тоткарланганда кыйналдыфикерләрБүген, 5 майда Оренбург мәхкәмәсе ""Баймак эше"" нигезендә тагын 6 гаепләнүчегә хөкем карарын чыгарды. Әхәт Гыйбадуллин, Галим Замановһәм Илнур Хаиев- 5 елга, Динар Акбалин, Даян Вәлиевһәм Дим Дәүләткилдин- 5,5 елга колониягә хөкем ителгән, дип хәбәр итә ОВД-Инфо. Барысы да ""киңкүләм тәртипсезлекләрдә катнашуда"" һәм ""хакимият вәкилләренә карата көч куллануда"" гаепләнгән иде. 2024 елның көзеннән алар Оренбур тикшерү изоляторында тотылды. Хөкем карары чыгарылган Дим Дәүләткилдин тоткарлангандакыйналды. Туганнары мәгълүматынча, ОМОН хезмәткәрләре, гаебен тануны таләп итеп, Дәүләткилдинны кыйнаган, аннары авыр хәлдә Уфа хастаханәләренең берсенә китергән. Тикшерүнең нәрсә белән төгәлләнүе билгеле түгел. ""Баймак эше"" фигурантларының эшләре Башкортстаннан читтәге мәхкәмәләргә ибәрелә: Оренбур, Орски, Тольятти, Ижау. Адвокатлар һәм активистлар моны мәхкәмәләр каршында протестлар булмасын өчен эшләнә дип саный. Шулай итеп, ""Баймак эше""ндә гаепләнүче 46 кешегә хөкем карарлары чыгарылды. 2024 елның гыйнварында башкорт активисты Фаил Алсыновны яклап оештырылган протестлардан соң барлыгы 80 ләп кеше тоткарланган иде. Русиядә","Оренбург мәхкәмәсе ""Баймак эше"" нигезендә тагын 6 гаепләнүчегә хөкем карарын игълан итте",['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1175,https://www.azatliq.org/a/33405285.html,2025-05-05T12:40:59+00:00
"Фонд поддержки детей, находящихся в трудной жизненной ситуации (далее – Фонд), в партнерстве с Министерством семьи, труда и социальной защиты населения Республики Башкортостан (далее – Министерство семьи и труда РБ) проводит Всероссийскую онлайн-акцию «Марафон доверия. 2025» (далее – онлайн-акция), приуроченную к Международному дню детского телефона доверия (17 мая).",Всероссийская онлайн-акция «Марафон доверия. 2025»,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,369,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-04-03/vserossiyskaya-onlayn-aktsiya-marafon-doveriya-2025-4182396,2025-04-03T11:00:00+00:00
"Бөйөк Ватан һуғышындағы Еңеүгә бағышлап, Туймазы районы Серафимовка ауылы мәктәбенең 4-се Б синыфы уҡыусылары төшөргән һүрәттәр: Ғәлиуллин Далер. ""Рәхмәт һеҙгә, олатайҙар, Бөйөк Еңеү өсөн! "" Гнусин Егор. ""Башҡорттар китте һуғышҡа! "" Кинйәбулатова Амелия. ""Бөйөк Еңеүҙе яулаған ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ"" Синяева Дарья. ""Рәхмәт һиңә, һалдат! "". Аманатконкурстар АманатЕңеү 80","Рәхмәт һеҙгә, олатайҙар!",['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Еңеү,365,https://amanat.su/news/pobeda-80/2025-03-24/r-hm-t-e-g-olatay-ar-4170273,2025-03-24T17:15:00+00:00
"Руководитель исполкома Народного фронта Михаил Кузнецов на заседании правительства представил предложения по борьбе с телефонным и интернет-мошенничеством. Он рассказал о результатах анализа 3,5 тысяч обращений на прямую линию президента и опроса 11 тысяч россиян, согласно которым 85 граждан сталкивались с телефонными мошенниками, а 10 потеряли деньги. Наиболее популярные схемы — звонки от правоохранительных органов, банков и сотовых операторов.",Как защитить россиян от телефонных мошенников: предложения Народного фронта,['Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],3,Хәүефһеҙлек,449,https://tanburz.ru/news/h-uefhez-lek/2025-03-06/kak-zaschitit-rossiyan-ot-telefonnyh-moshennikov-predlozheniya-narodnogo-fronta-4147398,2025-03-06T16:05:00+00:00
"Камка авылы капкасыТүбән Новгород өлкәсе Камка авылында тагын өч кешедә коронавирус ачыкланган. Бу хакта 14 апрельдә сәхифәсендә Камка авылы караган Сергач районы башлыгы Олег Радаевхәбәр итте. ""Бүген килгән беренчел анализлар 12 кешедә вирус булмавын күрсәтте, өч кешедә расланды. Аларның барысы да Камка авылыннан"", дип язды ул. Тулырак мәгълүматны кичкә бирергә вәгъдә итте. Түбән Новгород өлкәсе Сергач районының Камка авылы узган атна карантингаябылды. Сәбәбе – монда яшәүче бер кешегә -19 вирусына ясалган тест уңай булып чыккан. Авылга керү юлларында полиция патруле кизүдә тора, медицина хезмәткәре авылга кергән һәрбер кешенең температурасын тикшерә. Кибеткә икедән артык кеше керергә тиеш түгел дигән игъланнар эленгән. Урамга битлексез чыгу тыела. Шундый ук хәлләр Өчкүл авылында да. Анда коронавирус бер кешедә табылган. Ике авылда да изоляция тәртибе игълан ителгәч, Мәскәүдән күпләп кешеләр кайткан. Камкага кайтан Мәскәү кешесе Азатлыкка авылдагы хәлләр турындасөйләде. Камка авылында 2010 елгы анисәпкә караганда 700 ләп кеше яши, татар авылы. Уразовкада 1600 ләп кеше яши. Тарихчылар авылга нигез 1603 елда салынган дип саный. Камканың зиратында гасырга караган кабер ташлары бар дип яза фәлсәфә фәннәре докторы А. Орлов.",Камка авылында тагын өч кешедә -19 расланган,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1238,https://www.azatliq.org/a/30552666.html,2020-04-14T10:29:04+00:00
Саңғы буйынса классик стилдә уҙышта 27 спортсы ҡатнашты.,Беҙ бергә. Спорт һаңғырауҙар спорты ҡышҡы спартакиадаһы дауам итә,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Спорт,56,https://shonkar.com/news/sport/2025-02-11/be-berg-sport-a-yrau-ar-sporty-ysh-y-spartakiada-y-dauam-it-4116584,2025-02-11T11:35:00+00:00
"Өфөлә йәшәүсе 54 йәшлек ҡатынға йәнәһе элемтә операторынан шылтыратыу килгән. ""Белгес"" ҡатындың элемтә биреү килешеүенең ғәмәлдә булыу ваҡыты тамамланыуы тураһында иҫкәртеп, килешеүҙе оҙайтыуҙа ярҙам тәҡдим итә. Ир ҡатынды һылтанма буйынса инергә күндерә һәм кеҫә телефонына ситтән инеү мөмкинлеген ала. Ҡатын уның күрһәтмәләрен үтәп, 100 мең һумдан ашыу аҡсаһын юғалта. Эске эштәр министрлығының Стәрлетамаҡ ҡалаһы буйынса идаралығына 30 йәшлек ир мутлашыу тураһында ғариза менән мөрәжәғәт итә. Полицияға ул мессенджер аша уға өҫтәмә аҡса тәҡдим ителеүе тураһында әйтә. Ир ялған брокерға ышана һәм үҙенең инвестиция янсығына 1,5 миллион һумдан ашыу аҡса ебәрә. Зыян күреүсе аҡсаһын кире сығара алмай. Мәләүез районында йәшәүсе 47 йәшлек ир ҙә шундай хәйләгә эләккән. Ул да 1,5 миллион һумдан ашыу аҡсаһын юғалта. Яңауылда йәшәгән 54 йәшлек ҡатынға социаль фондтың ялған хеҙмәткәре шылтырата. Енәйәтсе иҫәпкә алынмаған хеҙмәт стажы өсөн компенсация һылтауы менән ҡатын-ҡыҙҙы 400 мең һумдан ашыу аҡса күсерергә күндерә. Күпмелер ваҡыт үткәс кенә зыян күреүсе үҙенең мутлашыусыларҙың йоғонтоһонда булыуын аңлай һәм полицияға мөрәжәғәт итә. Миәкә районынан 73 йәшлек пенсионер ҡатын Роскомнадзор һәм ФСБ хеҙмәткәрҙәре булып сығыш яһаған телефон аферистары ҡорбаны була. Енәйәтселәр оло йәштәге ҡатынды, посылка алыу һәм кредитты рәсмиләштереүҙе булдырмау өсөн, смс-хәбәрҙән кодты әйтергә күндерә. Бынан һуң шылтыратыусыларҙың күрһәтмәләре буйынса пенсионер 700 мең һум аҡсаны билдәһеҙ иҫәптәргә ебәрә. Полиция иҫкәртә: таныш булмаған кешеләр менән аралашҡанда һаҡ булығыҙ! Иҫегеҙҙә тотоғоҙ, ""хәүефһеҙ иҫәп"" юҡ! Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҙур табыш алырға вәғәҙә иткән сит кешеләрҙең вәғәҙәләренә һис тә ышанмағыҙ! Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Биш кешенән дүрт миллион һум,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1880,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-29/bish-keshen-n-d-rt-million-um-4556233,2026-01-29T20:10:00+00:00
"Встреча участников Евразийской акселерационной программы с лидерами успешных стартапов на разных стадиях реализации состоялась онлайн 30 сентября. Она проходила в свободном формате: руководители и участники стартапов рассказали о том, с чего они начинали, что им помогало, что мотивировало, делились своим опытом, отвечали на вопросы и давали советы начинающим предпринимателям. Аспирант УГНТУ Антон Меркушев рассказал о развитии своей компании «», занимающейсявибродиагностикой и телекоммуникациями, подчеркнул важность инноваций и акселерации. Его команда - победитель конкурса Студенческий стартап в 2023 году. Тогда это была только идея, а сегодня уже полноценное предприятие, оценивающееся в 100 млн рублей, в рамках которого ведутся научные разработки, производство и продажи. Компанией разработан беспроводной датчик вибрации, который устанавливается на оборудование, насосы, компрессоры, вентиляторы, воздуходувки в районе подшипникового узла. Он передаёт информацию о вибрации, и если она превышает пороговое значение, посылает предупреждающий сигнал. Таким образом повышается безопасность производства до 100, исключается риск нанесения вреда сотрудникам, снижаются производственные издержки, затраты на ремонт и обслуживание оборудований до 40. Этот датчик разработан специально для серийного оснащения массовой установки на всё оборудование предприятия. Проект «» в 2024 году вошёл в десятку лучших молодежных стартаппроектов России по версии Платформы университетского технологического предпринимательства. Успешный тестстарт проект получил благодаря Евразийской акселерационной программе. Рафаэль Маглиханов поделился историеймобильного аудиогида для самостоятельных путешествий, рассказал о преимуществах использования. После трех неудачных попыток в конкурсе стартапов команда попала в акселератор креативной индустрии, который проводился на базе УГНТУ, занималась с куратором, слушала советы экспертов - и решение было найдено. В августе 2025 года проект стал победителем конкурса Студенческий стартап. Ребята уже зарегистрировали компанию и ведут активную разработку продукта. Преподаватель УГНТУ, финалист весеннего набора 2025 года Инкубатора Энерготехнохаб Павел Галкин («») и студентка УГНТУ Ирина Черткоева («Архитектурная мастерская») обсудили проблемы и пивоты (смена траектории стартапа) при работе над сложными технологическими и дизайнерскими проектами. Они подчеркнули значимость  (тестирование идеи будущего продукта на целевой аудитории с помощью интервью), нетворкинга и финансирования через гранты. - Приглашаю тех, кто заинтересовался возможностью вхождения стартапа в команду студенческих лабораторий, в Межвузовский кампус. Когда вы дойдёте до стадии готового прототипа вашего продукта, когда вы будете тестировать и вам потребуется рабочее место - есть возможность получить его в кампусе. Лидерам проектов хочу пожелать удачи, а участникам акселератора желаю найти свою идею и реализовать её в самые короткие сроки, в том числе благодаря участию в Евразийской акселерационной программе, - сказала, завершая встречу, Ольга Овчинникова, руководитель Тех Пред-центра Управления развития образования УГНТУ. В 2025 году Евразийская акселерационная программа проводится с 15 сентября по 15 декабря. Она сфокусирована на следующих направлениях: новые технологии для нефтегазовой отрасли, новые материалы и технологии для комфортной среды человека, оборудование и сервисы для энергетики. В рамках акселерации программа проводит практические образовательные мероприятия, встречи с трекерами, экспертами, наставниками. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. К 2030 году в стране должно появиться созвездие из 25 кампусов. Работу по данному направлению ведет Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. В настоящее время при поддержке национального проекта «Молодежь и дети» проектируются и строятся 24 таких студгородка. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Проект уфимского Межвузовского кампуса – это студенческое пространство с жилыми помещениями на 4,3 тысячи человек, учебно-научным комплексом, лабораториями, деловыми зонами, магазинами, уютными скверами и другими объектами комфортной городской среды, которые также будут доступны для всех жителей и гостей Уфы. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Лидеры стартапов провели встречу при поддержке Точки кипения кампуса,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 1 1 1 1 1 0 0 0 1 0 1],7,Йәмғиәт,4457,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-10-06/lidery-startapov-proveli-vstrechu-pri-podderzhke-tochki-kipeniya-kampusa-4416367,2025-10-06T15:02:00+00:00
"Евразия фәнни-мәғариф үҙәгенең Юғары уҡыу йорттары кампусында ӨФһ ТУ-ның популяция һәм медицина генетикаһы лабораторияһы ғалимдары Кавказ халыҡтарына кислород етешмәгән ҡырыҫ шарттарҙа, бейек тауҙар ҡуйынында йәшәргә мөмкинлек биргән генетик серҙе асҡан. Бер нисә Кавказ халҡының тулы геном мәғлүмәттәрен өйрәнгәндән һуң, шул асыҡланған: эволюция уларҙың ДНК-һын, киҫкен шарттарға яраҡлаштырып, ҡайтанан программалаған. Мәҫәлән, 1 гены күҙәәнәктәрҙең кислород етешмәүгә реакцияһына идара итә. Уны элек Тибет һәм Анд тауҙарында йәшәгән кешеләрҙә тапҡандар, әммә Кавказ халыҡтарында, айырыуса балҡарҙарҙа, ғалимдар яңы варианттарҙы тапҡан – был элегерәк тойолмаған, кислороды самалы булған һауаны һуларға ярҙам иткән мутация. – Кавказ – ысынлап эволюция лабораторияһы. Бындағы популяциялар меңәр йылдар буйы тау менән тигеҙлек араһына алмашлап яраҡлашҡан, был күп ҡатлы генетик броняны булдырған, – ти биология фәндәре кандидаты Морат Джаурмезов. Был асыш фундаменталь эволюция биологияһынан алып практик медицинаға тиклем гипоксияға ҡаршы тороу һәләтенә ҡарашты үҙгәртә. Улар үпкә, йөрәк ауырыуҙарын дауалауҙа, шулай уҡ йыһан һәм экстремаль медицина өлкәһендә ярҙам итә ала. БР Фән һәм юғары белем биреү буйынса дәүләт комитеты рәйесе Светлана Мостафина билдәләүенсә, Өфө университетында Рәсәйҙәге иң көслө генетика мәктәбе барлыҡҡа килде, унан 20 фән докторы һәм 150 фән кандидаты сыҡты. Шуға күрә республикала геном технологияларын үҫтереүгә айырым иғтибар бүленә. ӨФһ ТУ ғалимдарының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге Биохимия һәм генетика институтындағы, Биотек Кампустағы коллегалары менән бергә үткәргән был тикшеренеүе юғары уҡыу йортоноң донъя генетикаһында биләгән урынын нығытырға ярҙам итә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Вуз-ара кампус ғалимдары асыш яһаған,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],5,Мәғариф,1805,https://bashgazet.ru/news/belem-m-t-rbi/2025-12-24/vuz-ara-kampus-alimdary-asysh-ya-a-an-4522190,2025-12-24T15:00:00+00:00
"Хоҙай Тәғәлә күңелен һаңғырау итмәгәнгә лә… Хоҙай Тәғәлә күңелен һаңғырау итмәгәнгә лә, халыҡ араһында таралып китмәле йырҙар ижад итә, йыр хаҡында йырлап торған шиғырҙар яҙа, башҡорт халыҡ йырҙарын тыңларға ярата шағир. Тәүгеләренә – Табын йыры, Атлылар йыры, Беҙ үҙебеҙ Шишмәнән, Яңауылға йыр, Шишмә моңдары, Ҡулһыҙ Насип йыры, Мәрәһим йыры, Шофер йыры кеүек әҫәрҙәре, икенселәренә Йыр ишеттем, Ғәрәп ҡыҙы Ләйлә, Сәңгелдәк йыры, Кис ултырып, ҡыҙҙар сигеү сигә, Йырланасаҡ йырым – Ҡаҙағстан, Сәсән кеүек шиғырҙары миҫал. Тәүгеләренең байтағы халыҡ араһында таралды, йырсыларыбыҙҙың репертуарына күсте. Хатта ҡайһыларына халыҡ үҙенән куплеттар өҫтәп, урынға яраҡлаштырып йырлай башланы. Йәғни улары фольклорлаша башланы. Был йөмләнән Беҙ үҙебеҙ Шишмәнән һәм Ҡыҙ урлау комедияһынан Аҡтаныҡ бәхетлерәк булғандыр. Һалдат хәтирәһенән. Төркостан хәрби округында танкист сифатында өс йыл хеҙмәт итеп, БДУ-ға уҡырға инеү ниәте менән 1961 йылдың йәйендә ҡайтып киләм. Кинел станцияһында үҙемә тәғәйен поезды көтөп ултырһам, ике урыҫ ҡыштырлатып аҡсаларын һанай-һанай: Деньги есть – Уфа гуляем, Денег нет – в Чишмах сидим, – тип китеп бара. Тыуған яҡты, туған телде һағынып ҡайтып килгән мин – һалдаттың йөрәге жыу итеп ҡалды. Бәй, былар Мостай Кәрим тигән шағирыбыҙҙың Беҙ үҙебеҙ Шишмәнән йырын һамаҡлап китеп бара түгелме! Был миҫал әле әйткәнемә бер дәлил булыр. Ким Әхмәтйәновтың 1970 нисәнсе йылдалыр йәш тәнҡитселәр семинары ваҡытында, буғай, әйткәне (һүҙмә-һүҙ түгел, хәтеремдә ҡалғанса ғына еткерәм, ниҙелер үҙемдән өҫтәгән булһам, биғәйбә): Күңеленә хуш килһә, икенсе милләт кешеләре лә беҙҙең көйҙәребеҙҙе үҙ итә. Көйҙәр менән бергә милли поэзиябыҙ өлгөләре лә улар репертуарына күсә. Шулай бер мәл Мәскәүҙә метронан сығып килә инем, ҡолағыма таныш моң сағылды. Абайлап ҡараһам, студент халҡынан, буғай, бер төркөм (араларында, славян йөҙлөләр менән бер рәттән, ҡаҙаҡ менән ҡытайҙарға тартымдары ла бар ине) гитара сиртә-сиртә: Мандолина, мандолина, Позови юность, Яшлыкты сакыр! – тип, Оҙон-оҙаҡ бала саҡ повесы буйынса мәшһүр режиссерыбыҙ Рифҡәт Исрафилов әҙерләгән инсценировкала яңғыраған Ҡулһыҙ Насип йырын әйттереп тора ине. Был миҫалдар әле әйткәнемә йәнә бер дәлил. Әлегәсә көйгә һалынмаһа ла, һалыныуы ҡыйын булған ҡайһы бер шиғырҙарын шағир йыр тип атаған. Уҙған йөҙйыллыҡтың 70-се йылдары уртаһында, өр-яңынан йәшлеген кисергән кешеләй, шағир байтаҡ мөхәббәт шиғыры ижад иткәйне. Шуларҙың ҡайһы береһенә ул йыр һүҙен эйәрткән исем биргән. Ялбарыу йыры, Моңһоу йыр, Усаҡ йыры, Рәхмәт йыры – ана шундайҙарҙан. Һуңғыһына диҡҡәт итәйек: Был айлы төн аҡыл ярһытырлыҡ, Сихырының юҡ сиге, иҫәбе. Нур төштө лә ысын алмас итте Юлда ятҡан быяла киҫәген. Юлда инем. Гүйә елдәр алды Бөтә шомдо, бөтә яфаны – Нурың төштө, йәрем, яҙмышыма – Баҡыр инем. Көмөш яһаның. Мостай Кәримдең әҫәрҙәренең күбеһе Әҙәбиәттә йырҙың ҡулланылышы тигәнерәк тема күҙлегенән махсус күҙәтеү яһауға лайыҡ. Ошо юҫыҡтан тикшеренеүсегә Ҡыҙ урлау комедияһы үҙе генә лә ҙур табыш була алыр ине. Уның беренсе шаршауы уҡ йыр менән асыла. Әрәмәлә ҡоштар һайрай, Әллә таң ата инде. Уҡлау менән беште ҡарсыҡ, Әллә ярата инде. Әбей, әбей, әбһәнә, Ишегеңде асһана, Тәҙрәңде, тим, япһана, Бер ҡосаҡлап ятһана. Алтмыш биш йәшлек Әжмәғол ауыҙынан яңғыраған был йырҙың халыҡҡа киң мәғлүм мут йөкмәткеле төп варианты хәтергә төшә. Шул иһә тамашасыны ихлас көлөргә мәжбүр итә, комедияның баштан-аяҡ халыҡсан юмор һәм сатиранан торасағын көнэлгәре аңғарта һәм шуға тамаша ҡылырға әҙерләй. Хәйер, әҫәрҙе уҡыған саҡта ла тыныс ҡалып булмай. Комедияның башындағы шул юмористик йыр һине лә артабанғы комик ситуацияларҙы һәм уға сәбәпсе булған комик характерлы персонаждарҙы күҙалларға, тикшеренеүсене иһә халыҡ йырының әҙәби әҫәргә ниндәй маҡсат менән индерелеүе, уға нисек яраҡлаштырылыуы хаҡында уйлана башларға форсат бирә. Нисек яраҡлаштырылыуы тигәндән. Халыҡта бына бындай йыр бар: Ай юғары, Ай юғары, Ай юғары, мин түбән. Түҙер хәлдәрем ҡалманы – Сабырлыҡ менән түҙәм. Әжмәғол ҡарт менән Уңғанбикәнең кескәй ейәне Иштимерҙең апайҙары ошо йырҙы Баян менән Мөхәмәтшаның шөғөлөнә былай тип яраҡлаштыра: Мин юғары, Ай түбән, Каланчала төш күрәм. Каланчала төштәр күрәм: Имеш, Айҙы һүндерәм. каланчала егеттәрҙең йоҡо һимертеүенә, бушты бушҡа ауҙарыуына сатираға әүерелә. Уны Иштимер ишеттерә. Тәңре миңә көй ҙә, тауыш та бирмәгән, – тиһә лә, Күңелемде һаңғырау итмәгән, – тип, халыҡ шағирының йыуаныс кисереүен үҙе үк ҡеүәтләгәне лә булыр. 1974 йылда Вопросы литературы журналында осетин яҙыусыһы Нафи Джусойтының Мостай Кәрим менән әңгәмәһе баҫылып сыҡҡайны. Шунда әңгәмәсеһе поэтик маяҡтар, эстетик зауыҡ хаҡында һүҙ ҡуҙғатҡас, Мостай Кәрим шулай ти: Отношение человека, например, к Солнцу и Луне, к звездам и морю вне вкусовых категорий. Так и отношение к Пушкину… Я – башкир, получил воспитание в национальных традициях, но для меня Пушкин – мой личный праздник. О художественном опыте моего народа я скажу короче… Первое, что покорило, это поэзия Габдуллы Тукая. Правда, это классик татарской литературы. Но башкиры читают его в оригинале. Назову и скромного поэта и человека – Батыра Валида. У него есть поэма Йылкыбай и медный курай (замана уҡыусыларына ул Тау балаһы булараҡ мәғлүм – Ә. С. ), которая произвела на меня сильное незабываемое впечатление. Но самым потрясающим для меня в нашей национальной культуре явлением всегда была народная песня. Я у песни учусь всегда, вслушиваюсь не только в слова, но и в мелодию – мелодия родной песни дает душе самое лучшее самочувствие (5-се том, 562 – 563-сө б. ). Үҙе әйткән ошо фекерен, 28 йыл үткәс, үҙе үк ҡеүәтләгәндәй, көндәлегенә шағир шулай тип яҙып ҡуйған: Мин ғүмер буйы боронғо йырҙарҙы яраттым. Теге донъяла йырлайҙармы икән? Йырламаһалар, бик ҡыҙғаныс. Күңелһеҙ булыр (Көндәлек. – 18. 02. 2002). Йырҙың тәьҫир итеү ҡеүәте хаҡында уйланыуҙарын шиғыр ҡалыбына һалып, бына нисек аңлатҡан ул: Йырлап үтте сәсән өйҙән өйгә – Өйҙәрҙә ут янды; Өмөт танһыҡлаған кешеләрҙең Танһыҡтары ҡанды; Күҙҙәренән берсә нур бөркөлдө, Берсә йәштәр тамды. (Сәсән). Халыҡ йыры башҡаларға шулай тәьҫир иткән. Ә шағирҙың үҙенә? Был һорауға халыҡ шағирының хәтирәләренән дә, әңгәмәләренән дә беҙҙе ихласлығы менән арбамалы яуаптар табырға була. Әхмәт СӨЛӘЙМӘНОВ.",Хоҙай Тәғәлә күңелен һаңғырау итмәгәнгә лә…,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1],12,Мәҙәниәт,6159,https://tamasha-rb.ru/articles/detalno/2026-01-18/ho-ay-t-l-k-elen-a-yrau-itm-g-ng-l-4541055,2026-01-18T14:11:00+00:00
"Кисә, 10 декабрҙә, Торатау конгресс-холында Башҡортостан Йәмәғәт палатаһының киңәйтелгән ултырышы үтте. Палатарәйесевазифаһынбашҡарыусы Рәмил Рәхимов 2025 йылдағы эшенәйомғаҡяһаны, шулай уҡ 2026 йылға стратегик планды иғлан итте. Отчетосорондапалата 1500-гә яҡын сара үткәргән. Эшмәкәрлектеңүҙәгебулып йәмәғәтконтролеҡала: 16 күләмле мониторинг үткәрелә. Уның барышында бөтә республика буйынса 4000-дән ашыу объект тикшерелә – 3100 ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары объекттары урынлашҡан майҙансыҡтан һәм 559 балалар һәм спорт майҙансығынан алып 11 медицина ойошмаһы учреждениеһына һәм 263 һайлау участкаһына тиклем. ""Башҡортостан Республикаһыныңйәмәғәтпалатаһыкөнүҙәк социаль проблемаларҙы хәл итеүҙә үҙенең кәрәкле ҡорал ролен раҫлай, – тип билдәләне Рәмил Рәхимов. – Беҙҙең эшвласть органдары менән тығыҙ бәйләнешкә һәм граждандарҙан әүҙем кире бәйләнешкә нигеҙләнә"". Палатаетәксеһебилдәләүенсә, Ватанды һаҡлаусылар йылы тип иғлан ителгән 2025 йыл әүҙем патриотик эш һәм махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға ярҙам күрһәтеү билдәһе аҫтында үтте. Йәмәғәт палатаһыдаими рәүештә гуманитар ярҙам йыйыу ойоштора, ҡоро армия душы, йылытыу билбауҙары, маскировка селтәрҙәре эшләү буйынса төрлө оҫталыҡ дәрестәре, МХО-ла ҡатнашыусылар менән осрашыуҙар, мәғрифәтселек батырлыҡ дәрестәре үткәрә. БР Фәндәракадемияһыменән берлектә 2400-ҙән ашыу башҡорт телендәге яҙыуҙар һәм күрһәткестәрҙең норматив тәржемәләре йыйынтығын әҙерләү башланған. Ошо уҡ көндө БР Йәмәғәт палатаһы етәкселеге менән БР Фәндәр академияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында тейешле килешеүгә ҡул ҡуйылды. Бындайэштеңһөҙөмтәлелегефедералькимәлдәюғарыбаһалана. РФ Йәмәғәт палатаһы һәм агентлығы рейтингыйомғаҡтарыбуйынса, Башҡортостан палатаһы юғары һөҙөмтәлелек кимәле булған төбәктәр иҫәбенә, шулай уҡ мәғлүмәт асыҡлығы буйынса тәүге өсәү һәм медиактивлыҡ буйынса тәүге унау иҫәбенә инде. Ултырыш 2026 йылға өҫтөнлөктәрҙе билдәләү менән тамамланды. Тәүсиратта махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға, уларҙың ғаиләләренә һәм Рәсәйҙең яңы төбәктәрендә йәшәүселәргә һәр яҡлап ярҙам күрһәтеү, республика халыҡтарының милләт-ара татыулығын һәм дуҫлығын нығытыу, шулай уҡ 2026 йылғы һайлау кампанияһына һәм тауыш биреүгә йәмәғәт контроле. - Йәмәғәтпалатаһы– ул кәңәшмәорганығына түгел, ә системалы, предметлы һәм асыҡ эшләгән тере кире бәйләнеш механизмы. Һеҙҙеңиғтибар үҙәгегеҙбик киң: граждандар хоҡуҡтарын һәм граждандар йәмғиәте институттарын яҡлауҙан алып йәмәғәт контроле һәм инфраструктура, транспорт, коммуналь хужалыҡ мәсьәләләренә тиклем. Һеҙ һаулыҡ һаҡлау һәм социаль сәйәсәт нескәлектәренәтөшөнәһегеҙ, инновацион үҫеш пульсында ҡулығыҙҙы тотоғоҙ. Һеҙҙең социаль тотороҡлоҡҡа, иҡтисадты үҫтереүгә һәм ижтимағи мөнәсәбәттәрҙе гармонизациялауға индергән өлөшөгөҙбөтә республика үҫеше өсөн ныҡлы нигеҙ булып тора, – тип мөрәжәғәт итте йыйылыусыларға БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Тамара Танһыҡҡужина. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.","Йомғаҡтар яһалды, алдағы йылға план билдәләнде",['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 1 1 0 1 1 0 0 1 0 0 0],6,Йәмғиәт,2986,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-11/yom-a-tar-ya-aldy-alda-y-yyl-a-plan-bild-l-nde-4502855,2025-12-11T13:00:00+00:00
"Сараға Эдуардтың әсәһе Зөлфиә Рәис ҡыҙы, БР һауа-десант ғәскәрҙәре һәм Спецназ ветерандарының төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Әҙеһәмов Марат Шәүкәт улы, класташтары һәм башҡа ҡунаҡтар килде. Сарала Эдуард Йәнбухтин тураһында бик күп йылы һүҙҙәр әйтелде, уның хәрби хеҙмәткә мөнәсәбәте, мәктәптә уҡыған йылдары, алға ҡуйылған маҡсаттарына өлгәшә белгән ныҡышмал, бер һүҙле егет булыуы тураһында һөйләнелде. Эдуард хәрби бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлығы өсөн һәләк булғандан һуң Ҡаһарманлыҡ ордены менән бүләкләнгән. Герой партаһында Геройҙың фотоһүрәте урынлашҡан, уның биографияһы, Тыуған иле алдындағы батырлыҡтары тураһында мәғлүмәт яҙылған. Ф. Мостафина ис. 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһы сайты материалдарынан.",Герой партаһын асыу,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,719,https://uchbash.com/news/novosti/2025-02-26/geroy-parta-yn-asyu-4137509,2025-02-26T15:09:00+00:00
"Узган елны Татарстаннан хага 1800 мөселман барды4 сентябрь көнне Русия мөселманнарының беренче төркеме ха сәфәренә чыга. Әгәр узган елларны мөселманнар яшәгән республикаларда ха урыннары өчен хәтта үпкәләшүләр булса, быел Русия квотаны тутыра алмый. 26 август көнне Русия федерация шурасында да нәкъ шул һәм башка хага әзерлек мәсьәләләре турында сөйләштеләр.2014 елдагы кебек быел да Русия мөселманнарына хага бару өчен 16 мең 400 урын бирелгән булган, әмма бөтен республикалар да үзләренә бирелгән квотага мөселманнарны ыя алмаган. ""Русиядән хага 12 меңнән артык мөселман китәчәк. Әлбәттә, бу узган елга караганда әзрәк. Әлеге проблема доллар артуына бәйле. Быел 2014 ел белән чагыштырганда 20 азрак баралар, диде Азатлыкка Русия мөфтиләр шурасы рәисе урынбасары Рушан хәзрәт Аббясов. Аның сүзләренчә, хәзерге вакытта Русиядә квотаны Ингушетия белән Чечня гына тутыра алган. Дагыстан һәрвакыт артык урын сорый иде, әмма быел анда да тутыра алмадылар. Татарстанда да шундый ук хәл, диде ул. Әйтергә кирәк, узган ел Русиядән хага 70 Төньяк Кавказданбардылар. Ул вакытта мөселманнарны үз акчаларына ибәрүче эшмәкәрләр дә бар иде. Мисал өчен, бизнесмен Сөләйман Керимов элекке елларны өч меңләп кешене үз акчасына хага ибәргән булган. Хәзер күрәсең, олигархларның да юмартлыгы кимегән. Русия Кырымны басып алганнан соң кырымтатарлар да Русиягә бирелгән квота хисабына бара. Быел хага 300 кырымтатар юл алачак. Узган елдагы кебек аларга быел да акчалата хөкүмәт ярдәм иткән. Аларга алай күп урын да бирелмәде. Билетлары 30 арзанрак булды. Мөселманнарга Кырым хөкүмәте белән Ислам мәдәнияте, фәне һәм мәгарифен яклау вакыфы булышлык итте, диде Аббясов. Рушан хәзрәт АббясовСоңгы елларда хага бәяләр даими артып килде, әмма бер доллар бәясе 30 сум тирәсе торганда мөселманнар аны әле күтәрә иде. Быел доллар ике тапкыр диярлек арткач һәм мөселманнар аны бөтенләй ала алмау дәрәәсенә иткәч, туроператорлар да бәяне төшерергә мәбүр булды. Быел хага барырга ыенучы Әминә ханым Азатлыкка әйтүенчә, чынлыкта хага арзанрак бәягә дә алып бару мөмкинлеге бар, әмма аны ясалма күтәрәләр. ""Ханың бәясе ел башыннан ук үзгәреп торды. Аның хәтта 4200 доллардан арткан чаклары да булды. Мин үзем барасы булгач даими аны күзәтеп бардым. Бер гаилә гыйнвар аенда юлламаны 225 мең сумнан алса, мин аны майда 160 меңгә алдым. Димәк алдан алучылар киресенчә оттырды булып чыга. Ханың бәясе 2010 елда 2000 доллар тирәсе булса, аннары ул ел саен диярлек 500 долларга арта килде. Моның сәбәпләре аңлашылмый. Аны бит Согуд Гарәбстаны түгел, ә безнең туроператорлар арттыра. Күрәсең бизнестыр инде. Менә быел доллар арту сәбәпле барырга кеше булмагач алар ул бәяне төшерде. Хәтта интернетта 85-100 мең сумга алып барабыз дигән мәгълүматлар да бар иде, ди Әминә ханым. Рушан хәзрәт Аббясов бәя артуны төрле сәбәпләр белән аңлата. Гарәбстанның да таләпләре үзгәрә. Мисал өчен, быел бер шарт - ул бөтен хаиларны ашату. Аннары бит төрле програмнар бар. Элек халык автобусларда йөрсә, хәзер Сүрия, Гыйрактагы низаглар сәбәпле, алай рөхсәт ителми. Шулай булгач, очкыч белән барырга туры килә. Ә бу инде кыйммәтрәк, ди ул. Быел ха квотасы тулмауга карамастан, Аббясов Согуд Гарәбстанындагы Әл Хәрәм мәчете төзекләндерелгәч Русиягә квоталарны тагын элеккеге кебек 20 меңгә иткерерләр дип өметләнә. Билгеле булганча, 2014 елга кадәр Русиягә 20,5 мең кешелек квота бирелә иде. Узган ел Татарстаннан хага 1800 кеше барды. Аның бәясе – 155 мең сум булды. Быел Согуд Гарәбстаны хөкүмәте миллион ярым кеше ха кылыр дип фаразлый. Аның 1 миллион 300 меңе чит илдән килсә, 185 меңе үзләренеке булачак. Узган ел хада 2 миллионнан артык мөселман булган иде.",Русия быелгы ха квотасын тутыра алмый,['Дин' 'Иҡтисад' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Дин,3608,https://www.azatliq.org/a/27212277.html,2015-08-27T21:26:40+00:00
"Һөүм нәтиәсендә бер йорт имерелгәнфикерләрРусия армиясенең Киевка һөүме нәтиәсендә 18 кеше һәлак булган. ирле хакимият вәкилләре хәбәр итүенчә, аларның икесе - балалар. Ким дигәндә 38 кеше яраланган. Дарницкий районда биш катлы йорт имерелгән. имерекләрне аралау дәвам итә. Ике ракет президенты Стивен Капус белдерүенчә, яраланучылар юк. ""Украинадагы вакыйгалар шаһитләре беркайчан да куркыныч астында калырга тиеш түгел. офислары зыян күрде, ләкин, бәхеткә, бер хезмәткәр дә яраланмаган кебек. Ышаныгыз – безнең журналистлар мөһим эшләрен дәвам иттерәчәк. Безнең уйлар һәлак булган һәм яраланган укрианнар гаиләләре һәм коткаручылар турында"", диде ул. Шулай ук Европа Берлеге миссиясе бинасы һәм ""Украинская правда"" басмасы офисына да зыян килгән. Русиядә",Русия армиясенең Киевка һөүмендә 18 кеше һәлак булган,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,756,https://www.azatliq.org/a/33515609.html,2025-08-28T14:08:54+00:00
"Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Башҡортостандың халыҡ артисы Артур Ғайсаров республикала ғына түгел, Рәсәйҙә киң танылған музыкант, мультиинструменталист. Уның ҡурай, ҡумыҙ моңон, борондан килгән ҡатмарлы өзләү алымдарын бик яратып ҡабул итә тамашасы. Артур традицион башҡорт музыка ҡоралдары – ҡурай һәм ҡумыҙ өсөн бихисап композициялар, импровизациялар ижад иткән талантлы композитор, импровизатор. 31 октябрь филармония сәхнәһендә Артур Борхан улының Башҡортостандың визит карточкаһы булған Халыҡ ҡоралдары милли оркестры менән берлектә үткән «Илаһи ҡурай» исемле бай эстәлекле концерт программаһы алда әйтелгән һүҙҙәрҙе тағы ла бер тапҡыр иҫбатланы. Моң байрамын ул Урал тауҙарында үҫкән ете тажлы үләндән ҡурай эшләп, башҡорт халҡының милли гимны «Урал»ды уйнап башланы. Үҙе ижад иткән «Ҡаҫмарт буйы» импровизацияһы, бихисап халыҡ йырҙары, виртуоз башҡарылған композитор әҫәрҙәре күңелдәрҙе арбаны, хисләндерҙе. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Халыҡ ҡоралдары милли оркестры солисткаһы, думбырасы Гүзәл Үмәрғалина менән Мифтахетдин Аҡмулла ҡобайырын йырлап, Артур оҫта йырсы - ҡобайырсы булараҡ та асылды. Башҡортостан Республикаһының Халыҡ ҡоралдары милли оркестрының (художество етәксеһе һәм баш дирижеры – Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Ринат Мөхәмәтйәнов) алтын фондына ингән халыҡ йырҙары, көйҙәре менән бер рәттән танылған композиторҙар Нур Даутов, Ләйлә Исмәғилева, Морат Әхмәтов, Урал Иҙелбаев, Ринат Камалов, Шәүрә Сәғитова, Айһылыу Сәлмәнова, Урал Мөхәмәтйәров, Ильяс Камал, Марат Фәйзуллиндарҙың төрлө жанрҙағы музыкаль әҫәрҙәрҙен юғары профессиональ кимәлдә ҡурайҙа, ҡумыҙҙа уйнаған Артур Ғайсаров киң даирәле, күп яҡлы һәләткә эйә талантлы музыкант икәнлеген раҫланы. Концертта ҡурайсының ижадташ дуҫтары: Башҡортостандың халыҡ артисы Римма Амангилдина, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Гүзәл Үмәрғалина, Рөстәм Шаһыбалов, Салауат Мөхәмәтйәров, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Азат Айытҡолов етәкселегендәге Башҡортостандың Дәүләт ҡурайсылар ансамбле, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Айрат Ҡарасов етәкләгән Халыҡ ҡоралдары милли оркестрының Ҡурайсылар ансамбле ҡатнашты. Ейәнсура районының йәмле Ҡаҫмарт йылғаһы буйҙарының йәшел хәтфә болондарында баласаҡтан ҡурай уйнап үҫкән Артур бөтә ғүмерен ҡурай сәнғәтенә бағышлаған. Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының традицион музыкаль башҡарыу кафедраһы доценты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың халыҡ артисы, ҡурайсы - педагог Артур Борхан улы Ғайсаров талантлы ижадсы һәм әүҙем йәмәғәт эшмәкәре булараҡ оло ихтирам һәм хөрмәт яулаған шәхес. Быны Ейәнсура район хаҡимиәте башлығы Дәмин Юланов, тамашаның хужаһы Артур Ғайсаровты ҡотлап әйткән һүҙҙәрендә лә билдәләне. «Бөгөн беҙ – ейәнсуралар ҙур ғорурлыҡ хистәре кисерәбеҙ. Артур Борхан улы, һеҙ данлы яҡташтарыбыҙ Мәғфирә Ғәлиева, Абдулла Солтанов, ҡурай уҡытыусыһы Нәжметдин Хәсәновтарҙың эшен лайыҡлы дауам итеүсе икәнегеҙҙе күптән инде иҫбатланығыҙ. Районда эшләгән осорҙа бик күп балаларға, үҫмерҙәргә ҡурайға оло һөйөү тәрбиәләп, уйнарға өйрәттегеҙ. Үҫәргән ерен данлап башҡалабыҙҙа ижад иткән талантлы яҡташыбыҙ менән хаҡлы ғорурланабыҙ! », – тине Дәмин Марат улы. Ижад кисәһенең уңышында, Артур Ғайсаровтың быға тиклем тамашасы белмәгән һәләттәрен асыуҙа концерттың режиссеры – Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре һәм атҡаҙанған артисы Сулпан Асҡарованың өлөшө ҙур. Программаның оҫта итеп төҙөлөүе, кисәнең бер тында үтеүе ул етәкләгән ижад төркөмөнөң берҙәм эшләүенән килә лә инде. Ҡурай моңон тормошоноң асылы, мәғәнәһе, йәме иткән Артур Ғайсаровтың күп яҡлы ижады, эшмәкәрлеге һоҡландыра, хайран ҡалдыра. Сит төбәктәрҙә лә уның сығыштарын тамашасылар алҡыштарға күмә. Бына инде өсөнсө йыл рәттән Артур Борхан улы Башҡортостан этнобренды – Халыҡ ҡоралдары милли оркестры менән Рәсәй мәҙәниәт министрлығының «Беҙ-Рәсәй» Федераль программаһы сиктәрендә илебеҙ төбәктәрендә гастролдәрҙә йөрөй. Быйыл улар Урал һәм Волга буйының 11 ҡалаһы тамашысылары менән осраша. Ижади сәфәрҙәр Яр-Саллы, Йошкар-Ола, Ҡорған, Түбәнге Тагил ҡалаларында үтте лә инде. Ҡайҙа ғына барһалар ҙа оркестрҙы, уның солистарын ихлас, йылы ҡаршы алалар, алҡышлап оҙаталар. Ошо оҙайлы гастролдәр араһында ойошторолған, илаһи ҡурайҙы данлаған тәрән рухлы, халыҡсан ижад кисәһе тамашасылар күңеленә хуш килде, яҡты, онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Әлфиә Ғимаҙиева, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәй һәм Башҡортостан журналистар союзы ағзаһы",ИЛАҺИ ҠУРАЙ МОҢО АРБАНЫ КҮҢЕЛДӘРҘЕ,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 1],7,Яңылыҡтар,4520,https://tamasha-rb.ru/articles/novosti/2024-11-02/ila-i-uray-mo-o-arbany-k-eld-r-e-3994207,2024-11-02T13:15:00+00:00
"Илдар Гыйльметдинов, архив фотосыфикерләрТатар балалары белән тел аланнарында очрашулар оештырганда, [татар] балаларының 50-ы татар сөйләмен аңламый. Бу хакта Татарстаннан сайланган Русия думасы депутаты, татар федераль милли-мәдәни автономия рәисе Илдар Гыйльметдиновбелдерде. Моны ул Татар яшьләре көннәренә багышланган матбугат очрашуында әйтте. Балаларның калган яртысы татарча аңласа да, алардан 15 чамасы гына татарча иркен сөйләшә ала, алар арасында да барысы да саф татар телендә сөйләми, ди депутат. — Безнең яшьләрне телгә һәм гореф-гадәтләргә хәзер өйрәтмәсәк, бездән соң кем ырлар, биер, Сабантуй үткәрер? , — дип сорый Гыйльметдинов. Депутат сүзләренчә, аеруча Татарстаннан читтә яшәүче татар яшьләре белән эш итү мөһим, анда 3,5 миллион чамасы татар яши. Казанда барысын да ыеп булмаганга, һәр төбәктә балалар һәм яшьләр өчен яшьләр оешмаларын булдырырга, чаралар үткәрергә кирәк, ди ул.25 август көнне Казанда Татар яшьләре көннәре башланырга тиеш. Чарада Русиянең 28 төбәгеннән 150 гә якын кеше катнашыр дип көтелә. Ул бер атна дәвам итәчәк. Русиядә",Илдар Гыйльметдинов: Татар балаларының 50-ы татар сөйләмен аңламый,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1065,https://www.azatliq.org/a/33508054.html,2025-08-20T07:02:50+00:00
"Ауылда йәшәгән уҡытыусы Эльвира йөрәге тулы ут, ауыҙы тулы ҡан булһа ла, һис ҡасан эсендәгеһен тышҡа сығармаҫ көслө кешеләрҙең береһе. Үҙенең нисек итеп танышыу сайтында муттарға тарыуын ябай бер ваҡиғалай итеп һөйләй. Ләкин, кешегә күрһәтмәһә лә, ныҡ ҡайғыра, сөнки мутлашыусылар ҡорған тоҙаҡҡа ҡабып, дүрт йөҙ мең һумдан ашыу тупланмаһын юғалтҡан, туғыҙ йөҙ мең һумлыҡ кредитҡа батҡан. - Яңғыҙлыҡтан бәләгә тарылды, - тип аңлата яңылышыуын. – Ирҙең хыянаты арҡаһында ғаиләбеҙ селпәрәмә килгәс, мөлкәт бүлеп ҡаңғырышып айырылышҡас, байтаҡ ваҡыт ирҙәргә күтәрелеп тә ҡарағым килмәне. Ә тәбиғәт үҙенекен итә. Һөйөргә-һөйөлөргә теләк артҡандан-арта барҙы. Тик нисек, ҡайҙан үҙеңә иптәш табырға? ! Уҡытыусыға иғтибар көслө, кешеләр һәр ваҡыт һиңә юғары талаптар ҡуя. Ҡыйыш баҫып ҡара, күҙеңде лә астырмаясаҡтар. Ул ирле ҡатындарға ғына кер йоҡмай, яңғыҙ ҡатындар иһә кисен саф һауа һуларға сығып йөрөһә лә, әллә нимәгә әйләндереп, теләһә кемгә ҡушып һөйләүҙәре ихтимал. Шуға ла, исмаһам, күңел өсөн ир-егеттәр менән яҙышып булһа ла, аралашайым, тип танышыуҙар сайтына теркәлдем. Ысын исем-шәрифемде яҙып. Бөтә дөрөҫөн яҙған, аралашыуҙы алдаҡтан башламаған, дөрөҫлөк яратҡан, намыҫлы кеше, ти икән берәү. Алйотмон. Миңә иң беренсе яҙып ебәргән ирҙең фотоһы урынында яһалма интеллект эшләгән һүрәт ине. Үҙен махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы яугир – разведчиктар командиры, майор итеп таныштырҙы, йәнәһе лә, уларға ысын фотоларын ҡуйырға, исемдәрен яҙырға ярамай, тыйыла. - Һиңә генә ысын исемем Боря икәнен әйтәм, быны һинән башҡа һис кем белергә тейеш түгел, - тине. – Мин һуғышта саҡта хәләлем кафе-клубтарға йөрөп, исемен сығарҙы, айырылыштыҡ, хәҙер уның менән балалар хаҡына ғына бәйләнеш тотам. Ҡаты һуғыштар эсендә йөрөгәндә, йөрәк айырата йылылыҡҡа сарсай. Ҡатындарға ышаныс бөттө, тигәндә, һинең фотоны күреп, һәйбәт, ышаныслы, тоғро кешеләрҙең барлығына өмөт уянды. Уның яғымлы һүҙҙәренән һуң үҙемдең ысынлап та, һәйбәт, ышаныслы, тоғро булыуымды раҫларға тотондом. Тәҡдиме буйынса, танышыуҙар сайтынан сыҡтыҡ, аралашыуҙы мессенджерҙа дауам иттек. Үҙем хаҡында түкмәй-сәсмәй һөйләп, яугирға күңел серҙәрен сисеп ташланым. Ҡайҙа, ниндәй йүнәлештә, ниндәй шарттарҙа хеҙмәт итеүебеҙ тураһында яҙа алмайым, кисерештәрем, наҙым, мөхәббәтем менән генә бүлешә алам, тигән разведчик инде лә оҫта һайраны, аҙна-ун көн эсендә үҙенә ғашиҡ иттерҙе. Хәлемде аңлаған, уртаҡлашҡан, йыуатҡан, көслө ир ролен башҡарған, яу артынан яуҙа ҡатнашҡан Боряның ҡыҫҡа ғына хәбәрҙәрен көтөп алдым. - Миңә ярты йыллап эш хаҡы күсмәне, әллә нимәһен дөрөҫ яҙмағандар ҙа, киләһе аҙнала буласаҡ, тиҙәр, ике миллион һумға яҡын аласаҡмын, ә квадрокоптер менән тепловизорҙар бөгөн үк, хәҙер үк кәрәк, ғүмер һәм үлем мәсьәләһе үтә киҫкен тора, сараһыҙҙан, оят булһа ла, һиңә мөрәжәғәт итергә мәжбүрмен, зинһар, бурысҡа биш йөҙ мең һум аҡса биреп тор, киләһе аҙнала ҡайтарырмын, - тип яҙғас, уйлап та тормай, һораған сумманы ебәрҙем. Икенсе көндө, беҙ заданиеға киттек, кире әйләнеп ҡайта алмаһам, мине онотма, сиркәүгә барып, шәм ҡуйырһың, тигән әҙәмдең ғүмере, һаулығы өсөн борсолоуҙарым. Биш көндән килеп сыҡты был, ауыр хәлдә госпиталдә ятыуын хәбәр итте: - Заданиеға киткән көндө миномет уты аҫтына эләктек, төркөмдән ике генә кеше тере ҡалғанбыҙ, һин мине юғалтҡанһыңдыр, тип иҫемә килеү менән саҡ-соҡ аҡтыҡ көстө туплап, иң беренсе һиңә яҙам. Илама, бөтә яҡшы буласаҡ, тиҙерәк һауығырға сәбәп елле – һине, ҡараңғы туннелдә яҡтырған йондоҙомдо күрергә, ҡосаҡҡа алырға, үбергә хыялланам. Йөрәккә май булып яғылған һүҙҙәренән иреп төшөлдө. Бер-ике көндән эш хаҡын күсерерҙәр, алыу менән бурысты ҡайтарырмын, әммә тағы ла үтескә һорайым, һәләк булған яугирҙарымдың ғаиләләренә иллешәр мең һум күсерергә теләйем, саҡ ҡына булһа ла, уларға ярҙам итергә теләйем, - тип яҙған изге кешегә нисек баш тартаһың, артың менән әйләнәһең? Иҫәптәге аҡсамдан тыш кредит алып, майорға  ебәрҙем. Шунан һуң Боря хәстәрлекле табиптарҙы, шәфҡәт туташтарын ризаларға, аҙаҡ ҡыйбатлы дарыуҙарға аҡса һораны. Мутлашыусының арбауына бирелеп, һораған һайын аҡса күсерҙем. Ҡиммәткә төшкән интернет-һөйөүем тураһында миңә ҡунаҡҡа килгән апайым белеп ҡалды. Ай-һай, МХО яугирҙарына эш хаҡы ваҡытында түләнәлер, һин мут бәндә менән аралашаһыңдыр, тигәс, юҡ, тип яугирҙы яҡланым: - Ә һин уны һынап ҡара, аҡса һораһа, бурысҡа баттым, башҡа бирә алмайым, тип әйт, ҡасан аҡсамды ҡайтараһың, тип белеш, - ти апайым. - Һаманғаса эш хаҡы килеп етмәне, аҡсаңды мотлаҡ ҡайтарам, һин миңә ышанмайһыңмы әллә, башҡа ярҙам һорарлыҡ кешем юҡ, һине яҡын күргәнгә генә аҡса һорайым, һин мине көйҙөрәһең, үҙемде алама кеше итеп тойорға мәжбүр итәһең, яраларҙың ауыртыуына һинең миңә булған мөнәсәбәтең, ышанмауың, кәмһетеүең һыҙландыра, башҡа ышанысһыҙ ҡатындар һымаҡ булма, фәлән-фәсмәтән. Саҡ ғәфү үтенә, сираттағы кредитты юллай башламаным, ысын. Әлдә апайым, аҡылыңа кил, аҡсаңды ҡайтарыуын талап ит, тип әрләп туҡтатты: - Һин юғары белемле педагог, башың ҡайҙа? ! Аҡсаға мохтажмын, иптәштәреңдән илле-йөҙ мең һум булһа ла алып, миңә ебәр, тип яҙ. Иманым камил – баш тартасаҡ. Ҡыйынһынып ҡына апайымдың әйткәненсә яҙғайным, разведчигым урта бармағын күрһәткән смайликты ебәрҙе лә, хәбәрҙәрҙе тулыһынса юйып, юғалды. Мине ярыҡ ялғашҡа ултыртты. Баш һау булһа, мал табылыр, аҡсаһынан бигерәк хис-тойғоларымдың тапалыуына әрнейем, тигән Эльвираның күңеле йәнә йөҙ йоҙаҡҡа бикләнгән. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Яңғыҙлыҡтан һөйөү-бәләгә.,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 1 0 0 0 0 1],7,Яңылыҡтар,5488,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-04/yybatly-internet-y-4563615,2026-02-04T16:00:00+00:00
"Яңы, 2012 йылды ҡаршы алырға ла һанаулы ғына көндәр ҡалып бара. Хәниф, ҡарсығы Асия менән кәңәшләшкәндән һуң, кибеткә барып, бүләктәр, күстәнәстәр алырға булды. Йылдың-йылында Яңы йыл көндө балалары уға ҡунаҡҡа килә. Ейәндәре менән алты кеше булалар. Әлбиттә, улар ҙа үҙҙәре менән бик күп күстәнәс алып килә. Хәниф тә һарандарҙан түгел, лайыҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, эшләп йөрөй. Пенсияларын, эш хаҡын да алғас, аҡсаны иркен тотоналар. Был юлы ул ҡала үҙәгендәге баҙарға барырға булды. Байрам алды булғанғалыр инде, автобус халыҡ менән шығырым тулы. Уға ҡаҙ кеүек бер аяғында баҫып торорға тура килде, икенсеһен ҡуйырға урын юҡ. Янындағы ултырғыста типһә – тимер өҙөрҙәй йәш егет менән ҡурсаҡҡа оҡшаш ҡыҙ ултыра. Икеһе лә ҡолаҡтарына бөкө кеүек наушник тыҡҡан да, музыка тыңлайҙар. Ул тауышҡа нисек ҡолаҡтары түҙәлер? Сит телдә башҡарылған йыр Хәнифкә генә түгел, башҡаларға ла ишетелә ине. Тәртип-әхлаҡ ҡағиҙәләренә ҡарамай, Хәниф юрый ғына сөскөрөп ебәрҙе. Был кинәттән ауыҙ асып «әпчи» тигән тауышҡа егет менән ҡыҙ ҙа бер мәлгә наушнигын һалды. Хәниф кеҫәһенән ҡулъяулығын алып, танау-битен һөртә-һөртә: «Ой, надоел этот свиной грипп», – тип әйтеп ҡуйҙы. Париклы башына ҡолаҡһыҙ папаха кейгән урта йәштәрҙәге бер ир: «Әллә һеҙ сусҡа грибы менән ауырыйһығыҙмы? » – тип һүҙ ҡушты. «Эйе шул, табиптарға аҙна һайын барып торам, был яман сиргә ҡаршы дауа таба алмайҙар. Һуңғы барыуымда: «Бабай, яҡты донъя менән хушлашырға әҙер бул», – тип иҫкәртеп ҡуйҙылар. – Яңы йылды ғына ҡаршылап булһа ярар ине, Хоҙай ни ҡушыр инде», – тине ул, көлөп ебәреүҙән саҡ тыйылып. Был һүҙҙәрҙән ҡурҡып ҡалған егет менән ҡыҙ бер-береһенә ҡарашты ла: «Мы скоро выходим, бабай, садитесь», – тип урындарын тәҡдим итте. ҡайһы ваҡыт алдау-йолдауҙың да файҙаһы тейә икән. Ни хәл итәһең, йәндәре ғәзиз йәштәр етмеш йәшлек ҡартҡа үҙҙәре белеп урын бирмәгәс. «Гонаһтары үҙҙәренә булһын, Аллаһы, ғәфү ит», – тип үҙ алдына һөйләнә-һөйләнә, теге ике ғашиҡ-мишыҡ тәҡдим иткән урынға иркенләп ултырҙы Хәниф ҡарт. Дилфәр ХӘСӘНОВ. Ижевск ҡалаһы.",Юрый ғына сөскөрөү,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,2012,https://henek.info/news/common_material/2025-11-24/yuryy-yna-s-sk-r-4479194,2025-11-24T12:09:00+00:00
"Энергетик вампир — үҙ энергияһының алмашыныуы боҙолоу сәбәпле, эргә-тирәһендәгеләрҙең йәшәү көсө менән аңлы йәки аңһыҙ рәүештә туҡланыусы кеше.",Эргәләге йыртҡыстар,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,143,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-03-17/erg-l-ge-yyrt-ystar-4159717,2025-03-17T12:13:16+00:00
"Табип, медицина фәндәре кандидаты, БДУ-ның клиник психология кафедраһы доценты һәм дин өлкәһен өйрәнгән белгес Гөлйән Турҙыморат ҡыҙы Нәжимова: – Телегония «яралыу», «тоҡом» тигән мәғәнәне аңлата. Бына ошонан башлайыҡ: ни өсөн борон-борондан күп халыҡтарҙа ғиффәтле ҡыҙҙарға ғына өйләнгәндәр. Батшалар, хандар һәм замоктар тотҡан кенәздәр, юғары титулдарға эйә тархандар был мәсьәләгә бигерәк тә оло яуаплылыҡ менән ҡараған. Нимә өсөн мөһим булған уларға ҡыҙҙың сафлығы? Намыҫ, ғорурлыҡ, таҙалыҡ кеүек эмоциональ торошҡа ғына ҡайтып ҡалғанмы талаптары? Ә бит, юҡ! Ҡатын-ҡыҙ организмында тәүге енси бәйләнешкә ингән ирҙән «хәтер» ҡала һәм ул ҡатындың беренсе балаһына йоғонто яһай. Тимәк, ҡыҙ организмы – шундай мөғжизәле Аллаһ ҡөҙрәте, ул үҙ биобиләмәһенә үтеп ингән беренсе ир енесенең энерго-мәғлүмәти ҡылыҡһырламаһын «яҙып ала» һәм әлеге «имза» унда беренсе балаға тапшырылғансы юйылмай. Бына шуға ла һаҡлағандар ҡыҙҙарҙы. Һәр ир ҡатынында үҙенең генә «эҙе», балаһында үҙ гендарының «хәтере» булыуын теләгән. Европа илдәрендәге юғары ҡатлам вәкилдәре быға айырыуса иғтибар иткән, сөнки икенсе ир «хәтере» ҡушылған бала уға ылыҡмаҫҡа, хатта дошман булып китергә мөмкин тип ҡурҡҡандар. Ғәҙәттә, нәҫелдәге байлыҡ, хакимлыҡ, исем-титулдар ана шул тәүге балаға (әгәр ул ир затынан булһа) күскән. Шуға атайҙарға беренсе балаһының «таҙа ҡанлы» булыуы үтә мөһим булған. Был боронғо тәртип кенә түгел, әхлаҡи һәм физик сафлыҡты, нәҫел сәләмәтлеген һаҡлауҙы маҡсат итеп ҡуя белгән аңлылар бөгөн дә ошо факторға иғтибар итә. Аллаһы Тәғәлә кешене яралтҡанда иң беренсе уға аҡыл биргән, шул аң уны төрлө теләктәренән һаҡларға һәм яҡларға тейеш. Йәштәрҙе аңдары менән эш итергә өйрәтеү фарыз.",Мөнәсәбәттәр сере,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Аңлатма,1681,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-12/m-n-s-b-tt-r-sere-4504467,2025-12-12T13:22:00+00:00
"Абданан шәһәрендәге протестларфикерләрИранда протестчылар илнең көнбатышында, Гыйрак чигенә якын урнашкан Абданан һәм Малекшаһи шәһәрләрен үз контроленә алган. Бу хакта Иранның каршылык милли шурасына сылтама белән хәбәр итә. Социаль челтәрләрдә Абдананда төшерелгән видеолардан күренгәнчә, демонстрантлар Иранның югары рухание — аятулла Али Хаменеига каршы шигарләр кычкыра: ""Хаменеига үлем! "" һәм ""Бу ел — кан елы, Али Хаменеи бәреп төшереләчәк"", ди алар. Видеоларның берсендә бинаның түбәсендә торган иран полиция хезмәткәрләренең протестта катнашучыларга кул болгап, аларны алкышлавы күренә. ""Бүген Иранның көнбатышындагы ике шәһәрдә мөһим вакыйга булды, алар, асылда, протестчылар кулына күчте һәм кешеләр урамнарда бәйрәм итә"", дип белдерә -ка Иранның каршылык милли шурасының тышкы эшләр комиссиясе әгъзасы Али Сафави. Шәһәрләрнең протестчылар кулына күчүе рәсми расланмаган. Иранда хөкүмәткә каршы протест чаралары узган ел ахырыннан бирле дәвам итә. Аларның сәбәбе — санкцияләр һәм Израиль белән сугыш нәтиәсендә иран реалының нык арзанаюы һәм инфляциянең якынча 50 процентка итүе тора. Иран медиасы мәгълүматларына караганда, ике меңнән артык протестчы кулга алынган, 36 кеше, шул исәптән куәт оешмалары һәм тәртип саклау органнарының ике хезмәткәре һәлак булган дип фаразлана. Британиянең газетасы Хаменеи якыннары һәм милеге белән бергә Мәскәүгә качу ихтималын алдан ук планлаштырган дип язды. -аналитиклары үз чиратында АКШ хәрби һава көчләрен күпләп Якын Көнчыгыш районына күчерүенхәбәр итә. Очышларны күзәтүче сервислар мәгълүматларынча, соңгы сәгатьләрдә АКШтагы хәрби ныгытмалардан һәм Британиядәге Америка авиабазасыннан дистәләрчә ягулык салу очкычы һәм авыр транспорт очкычлары көнчыгыш юнәлешкә очкан. Сүз шәхси хәрбиләрне, хәрби техниканы күчерү өчен кулланыла торган очкычлар турында бара. Пентагоннан әлегә рәсми аңлатма юк. Иран чыганаклары һава һөүменнән саклану системнарының (ПВО) югары халәткә китерелүе турында белдерә. 4 гыйнварда Ислам инкыйлабы сакчылар корпусы илнең берничә шәһәрендә, шул исәптән Тәһранда да, ПВО һәм ракет гаскәрләре күнегүләре уздырды. Шул ук вакытта Якын Көнчыгыш белгечләре хәрби хәрәкәтләрнең котылгысыз булачагы турында сөйләү әлегә иртәрәк дип саный. Алар искәртүенчә, 2025 елның көзендә АКШның һавада ягулык тутыру очкычларын Катардагы ""Әл-Удейд"" һава базасына күчерүе сугышка китермәде. Ул чакта Вашингтон бу адымны АКШның саклану позициясен көчәйтү һәм төбәктә хәрби мөмкинлекләрен киңәйтү ихтыяы белән аңлатты. Русиядә",: Иранда протестчылар ике шәһәрне үз контроленә алуын белдерә,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2481,https://www.azatliq.org/a/33642122.html,2026-01-07T11:18:10+00:00
"у-160 очкычыфикерләрКазанда яшәүче Роксана Галиәкбәрованың һәм Ләйсән Нуретдинованың өенә полиция хезмәткәрләре килгән һәм бүлмәләрен карап чыккан. Моңа кызларның иһаз кибетендә Украина кораллы көчләре турында сөйләшүе сәбәпче булган, дипхәбәр итә""ОВД-Инфо"". Полиция хезмәткәрләре әйтүенчә, Нуретдинова өстеннән гаризаны ""Мир стульев"" иһаз кибете сатучысы язган. Ул Украина кораллы көчләре Казан авиация заводына һөүм итәргә мөмкин, дигән булган. Кыз үзе мондый хәл булырга мөмкин дип, сагаеп кына әйткән идем, дип белдерә. Куәт оешмалары вәкилләре Галиәкбәрованың компьютерын, Нуретдинованың телефонын тикшергән. Шул ук вакытта алар мондый тикшерүне рөхсәт итәрдәй бернинди документ та күрсәтмәгән диелә. Шуннан соң кызларны полиция бүлекчәсенә алып киткәннәр, булган хәлләр турында аңлатма алганнар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казанда Украина кораллы көчләре авиация заводына һөүм итәргә мөмкин дигән сүзләре өчен ике кызда тентү узган,['Дин' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,899,https://www.azatliq.org/a/32427092.html,2023-05-25T08:06:30+00:00
"Медиазона сайтындагы саннар – Башкортстан белән Татарстан беренчефикерләрҮлгән хәрбиләр саны ягыннан Татарстан Русия төбәкләре арасында икенче урынга чыкты. Бу ""Медиазона"" белән -ның урыс хезмәте алып барган проект саннарында күренә. Алар ачык чыганаклардан Русия Украинага каршы башлаган сугышта һәлак булган русияләр исемлеген ыя. ""Медиазона"" исемлегенә ярашлы, сугышта Башкортстаннан кимендә 3113, Татарстаннан кимендә 2734 хәрби үлеме турында билгеле. Шулай итеп, ике милли республика Русия төбәкләре арасында беренче һәм икенче урында бара. Моңарчы Татарстан ""Медиазона"" исемлегендә дүртенче урындабара иде. Соңгы атнада ачыкланган үлемнәр саны артты, республика югалтулар саны белән икенче урынга чыкты.2655 үлгән хәрби белән өченче урында Екатеринбур, 2592 үлем белән дүртенче урында Краснодар крае, 2375 үлем белән бишенче урында Пермь өлкәсе бара. Журналистлар Русия буйлап барлыгы кимендә 77 143 хәрби үлемен ачыклый алган. Азатлык алып барган исемлектә Татарстаннан һәм Башкортстаннан үлемнәр саны тагы да зуррак. Бүгенге көнгә без Башкортстаннан кимендә 3345, Татарстаннан кимендә 3103 үлемне ачыклый алдык. Азатлык та, ""Медиазона"" да бу мәгълүматны ачык чыганаклардан ала. Хакимият сугышта үлүчеләр санын әйтми. Чын саннар күпкә зуррак булырга мөмкин. Сугышка үзе теләп киткәннәрнең үлеме ягыннан Башкортстан абсолют ""рекорд"" тота, ә Татарстан – икенче. Мобилизациягә эләгеп үлүче хәрбиләр саны белән дә ике республика беренче ике урын тота. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Украинадагы сугышта үлемнәр саны белән Русия төбәкләре арасында Татарстан икенче урынга чыкты,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1552,https://www.azatliq.org/a/33197974.html,2024-11-11T13:55:52+00:00
"Пропавшего мужчину нашли в Баймакском районе. Как рассказали в пресс-службе МЧС по РБ, сегодня около пяти часов утра от обеспокоенных родственников поступило сообщение о том, что еще вчера уехал на рыбалку и не выходит до сих пор на связь 57-летний житель деревни Кульчурово. По данным пресс-службы госкомитета РБ по ЧС, мужчина уехал к озеру, однако к назначенному времени он не вернулся, и родные забили тревогу. Сын, обеспокоенный долгим отсутствием отца, отправился на его поиски. На берегу он обнаружил машину и личные вещи рыбака, но самого мужчины нигде не было. С рассветом на место предполагаемой рыбалки на озере Талкас выехали спасатели госкомитета РБ по ЧС Сибая. В результате поисково-водолазных работ тело мужчины в верхней одежде было поднято на поверхность и извлечено из воды. Погибшего передали сотрудникам полиции. Сейчас проводятся оперативно-следственные мероприятия.",Балыҡсының кәүҙәһен тапҡандар,['Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],1,Хәүефһеҙлек,888,https://shonkar.com/news/kh-ef-e-lek/2025-04-09/baly-syny-k-en-tap-andar-4190945,2025-04-09T16:05:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрКазанда Украинадагы сугышта катнашу өчен Русия кораллы көчләре белән контракт төзүче кешеләр саны арткан. Бу хакта Казанның контракт белән хәрби хезмәткә сайлап алу пункты итәкчесе урынбасары Рөстәм Сәфиуллинәйтте, дип иткерә""Реальное время"". ""Элек безгә мөрәәгать итүчеләр, без ибәрүчеләр һәр тәүлек 30-40 кеше иде, ә хәзер һәр ике көн саен 107 дән алып 122 кешегә кадәр автобуслар белән озатабыз"", дип белдергән ул. Шул ук вакытта Татарстанда Русия саклану министрлыгы белән килешү төзегән чит ил ватандашлары саны сизелерлекарткан. Алар күбесенчә Кубадан булучылар һәм Якын Көнчыгыштан килгән гарәпләр. Сәфиуллин сүзләренчә, алар моны Русия ватандашлыгы алу һәм югары хезмәт хакына кызыгып эшли. Урынбасар Казанда контракт төзүчеләрнең яше кимүен дә әйткән. ""Элек без контракт белән хезмәт итүче хәрби - 30-40 яшьтән өлкәнрәк дип әйтә идек, хәзер исә мәбүри хәрби хезмәттә булган яки гаскәрдә бөтенләй булмаган яшь егетләр дә бар"", дигән ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казанда контракт белән хәрби хезмәткә сайлап алу пункты һәр ике көн саен сугышка 122 ләп кешене ибәрә,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1066,https://www.azatliq.org/a/32665328.html,2023-11-01T09:29:07+00:00
"Унан алда подразделение буйынса дежурҙа торған мине штабҡа саҡыртып алдылар һәм элемтә бүлеге начальнигына индерҙеләр. Быға ҡәҙәр етди генә булған подполковник мин ишектән инеү менән: Вольно! Вольно! – тип урынынан торҙо, ике ҡулын күрешергә һондо. Бына, иптәш Рәмов, һинең менән дә хушлашыр мәл етте. Ҡайтырға әҙерһеңме? – командирымдың хәйләкәр йылмайыуына аптырап ҡалдым. – Нишләп өндәшмәйһең? Ҡайтҡың килмәйме ни? Теләһәң, әйҙә, сроктан тыш хеҙмәткә алып ҡалабыҙ! Һинең ише егеттәргә беҙ һәр ваҡыт шат! .. Дуҫың менән бергә ҡайтыуҙан баш тартмаҫыңды беләбеҙ. әле ул ҡайҙа? Ҡарауылда, иптәш подполковник! Бар, алып кил минең янға! Автоматын ҡарауыл йортонда ҡалдырырға онотмаһын! Көтөлмәгән шатлыҡлы хәбәрҙән шаңҡып, ҡыуана-ҡыуана ҡарауыл торған кескәй йортҡа саптым. Зиннур ял итә ине. Тиҙ генә тышҡа сығыуын һораным. Ҡайтабыҙ, дуҫ! Автоматыңды ҡалдыр ҙа, йүгерҙек элемтә начальнигына! Хәрби билетың үҙең менәнме? – йоҡоһонан яңы уянып сыҡҡан дуҫым минең туҡтауһыҙ ләпелдәүемдән, ни әйтергә лә белмәй, аптырап ҡалды. Нишләп тик тораһың? Ҡайтабыҙ! Тиҙ генә элемтә начальнигына барырға кәрәк! Автоматыңды ҡалдыр ҙа, киттек, ул көтөп ултыра бит. Шунан һуң ғына бер аҙ аңына килеп, өҫ-башын төҙәтә башланы, үҙе һаман ышанмай: Ысынды һөйләйһеңме ул? Әллә шаяртаһың ғынамы? Һине шаяртам, тип посын ташлап киткән, ти берәү. – Дуҫымды ҡосаҡлап алам һәм штабҡа табан өҫтөрәйем. Беҙҙе вокзалға тиклем оҙатырға техник дивизиондан бер прапорщик барҙы – бик шаян, эскерһеҙ, хәбәрсел генә егет ине (фамилияһын онотҡанмын). Беҙҙең рота егеттәре күмәкләшеп беҙҙе оҙатырға булдылар һәм, рота командирынан рөхсәт алып, вокзалға бергә төштөләр. Ғәҙәттә, йәш һалдаттарҙы ҡыйырһытып, кәрккән-кәрәкмәгәнгә туҡмап, ҡупайып йөрөгәндәр йәшенеп, ҡасып-боҫоп ҡайталар. Юҡһа, кисәге йәш һалдаттар үҙҙәрен биҙәп, фингалдар ҡуйып ҡайтарғылай. Ә беҙҙе, башҡа подразделение дембелдәрен көнләштереп, бер туғандарылай оҙаталар. Шулай ҙа иң ауыры хушлашыу минуттары булғандыр, моғайын. Беҙҙән ярты йыл, бер йыл һуң килгәндәр, ысын күҙ йәштәре менән илап, ҡосаҡтарынан ысҡындырмайҙар. Проводницаларҙың һөрәнен, пассажирҙарҙың ризаһыҙлығын ишетмәйбеҙ ҙә. Поезд ҡуҙғалып киткәс тә, бер призывтағы Сахалин егете Вербняк Аркадий, Каширин Олег, Ҡырымдан Ершов Сергей, Брынцев Сергей, Хабаровскийҙан Крыгин Павел, Татарстандан Маскин Игорь, Ҡаҙағстандан Ҡоланбай һәм тағы ла күп кенә йәш һалдаттар вагондарҙы ҡушлап байтаҡ йүгереп килделәр. Оҙатыусы егеттәр ҙә, беҙ ҙә илайбыҙ. Төшөп ҡалайыҡ та ҡуяйыҡмы әллә? ! – яурындарыбыҙға ҡулдарыбыҙҙы һалып, тәҙрәгә төбәлгәнбеҙ. Ошо күренеш бик оҙаҡ йылдар хәтерҙән китмәне. Ә оҙатыусы егеттәрҙән Олег Каширин һәм Сергей Ершов менән бер нисә йыл дауамында хаттар алыштыҡ. Аркадий Вербняк, Игорь Маскин менән интернет селтәрендә әле булһа һирәк-һаяҡ хәбәрләшеп алабыҙ. Йәшлегемдең ике йылын Ҡыҙыл байраҡлы Алыҫ Көнсығыш хәрби округында хәрби хеҙмәткә бағышлап, мең михнәттәр менән тыуған районыма ҡайтып еттем. Беҙҙе, хәрби хеҙмәттән демобилизацияланған һалдаттарҙы Приморье крайының Уссурийск хәрби аэропортынан Ҡаҙағстандың Шымкент ҡалаһына осорҙолар. Алты сәғәттән ашыулыҡ осош ваҡытында һалдаттарға бәләкәй генә стакандар менән минераль һыу ғына эсерҙеләр (пассажирҙар самолетында мотлаҡ ашатып та алырҙар ине. ) Шымкентҡа осоуыбыҙҙың сәбәбе – әрме хеҙмәтенән тиҙерәк ҡотолорға теләгән байтаҡ егет, Ҡаҙағыстандағы комсомол-йәштәр төҙөлөшөнә яҙылып, офицерҙар оҙатыуында эшкә баралар ине. Самолетты тултырып ебәреү маҡсатында егермеләп һалдатты ла уларға ҡуштылар. Октябрь аҙағының ҡарлы һалҡынында Уссурийск аэропорты янындағы асыҡ ерҙә ҡар өҫтөнә ҡоролған йәйге палаткаларҙа төн оҙайы буржуйкаға алмашлап ут яғып (ярай әле һәр палатка янына кәрәкмәгән йәшниктәр килтереп ауҙарғандар), туңып үлмәҫлек йылылыҡта таң аттырҙыҡ. Иртән яҡтыра башлағас, теҙелергә команда булды. Палаткаларҙан сыҡҡан беребеҙ тәгәрәп ятып көләбеҙ: шинель-бүректәребеҙ генә түгел, үҙебеҙ ҙә ҡап-ҡара ҡоромға буялып, негрға әйләнгәнбеҙ. Билгә ҡәҙәр сисенеп, ҡар менән йыуынып, өҫ-башыбыҙҙы ла шул уҡ ҡар менән бер аҙ рәткә килтереп алдыҡ. Уңғансы булмай беҙҙе, исемләп саҡырып, сафҡа теҙҙеләр һәм самолетҡа ултырттылар. Шымкент аэропортында тағы ла сафҡа теҙелдек һәм төҙөлөшкә бармағандарға, хәрби билеттарыбыҙҙы ҡулдарыбыҙға биреп, имен-аман ҡайтып етеүебеҙҙе теләп, беҙгә артабан ирекле ҡайтыу мөмкинлеге бирҙеләр. Ике йыл бергә хеҙмәт иткән дуҫым – Баймаҡ районының Иҫке Сибай ауылы егете Зиннур Хәлимов һәм Ульяновск егете Андрей менән өсәүләшеп тимер юл вокзалына килдек. Эстә ас бүреләр олой. Вокзал тулы кеше, билет кассалары янына үтерлек тә түгел. Сират алып, алмашлап ҡапҡылап алдыҡ. Беҙгә үткенсе Кустанай-Ырымбур поезына ултырырға кәрәк. Әммә яҡын көндәргә билеттар булмай сыҡты. Нимә эшләргә? Килгәс-килгәс, Шымкент менән танышып сығырға була, ҡала буйлап киттек. Ҡаҙаҡ халҡының ҡунаҡсыллығын, ихласлығын тәүбашлап ошонда күрҙем. Дөрөҫ, әрмелә лә улар менән дуҫ-татыу булдыҡ, дөйә һөтөнән эшләнгән әскелтем генә ҡоротто ла миңә хеҙмәттәш ҡаҙаҡ егеттәре тәмләтте. Ә бында ҡайһы ғына магазинға инмә – сауҙа нөктәһе директоры үҙ кабинетына әйҙүкләй. Һалдаттар – ил һаҡсылары бит һеҙ! Формала йөрөгәнегеҙҙә беҙҙән ҡәҙер-хөрмәт күреп ҡалығыҙ! – тип һый-ниғмәттәрен өҫтәлгә теҙәләр. Шымкентта беҙ асығыуҙы оноттоҡ! Майы ағып торған ысын мантыны, ысын ҡаҙаҡ һалмаһын да ошонда ашаныҡ. Рәхмәт ҡунаҡсыл, илгәҙәк ҡаҙаҡ халҡына! 4-5 көн бик һыйлы йөрөнөк. шулай ҙа тиҙерәк ҡайтып етке килә. Билет мәсьәләһе оҙаҡҡа һуҙылғас, бар ҡыйыулығымды йыйып, вокзал начальнигына индем: Бишенсе көн Ырымбурға билет ала алмайбыҙ, зинһар, ярҙам итегеҙ инде? – тип үтенәм. Бик аҡыллы, сабыр ғына ҡаҙаҡ ағай мин һөйләгәндәрҙе өндәшмәй генә тыңлап бөттө лә: Аңлап торам хәлегеҙҙе, улым, беҙҙән ул яҡтарға билеттарҙы көналдын алып бөтәләр шул. – ручкаһы менән бер аҙ өҫтәлен туҡылдатып ултыра биргәс, – бына нимә, энекәш, мин һеҙҙе тауар поезына ултыртып ебәрә алам, дөрөҫөрәге, тауар поезына ике пассажирҙар вагоны тағыла һәр ваҡыт, шуларҙың береһенә нисек тә инеп ултырырға тырышығыҙ. Билеттар юҡ, Арысҡа тиклем алырҙар, моғайын. Ҡыуһалар ҙа төшмәгеҙ! Линия патрулен саҡырһалар, вагондағыларға таянығыҙ – улар һеҙҙе ҡыйырһытырға бирмәҫ. Имен-һау атай-әсәйҙәрегеҙ янына ҡайтып етергә яҙһын! Хәйерле юл һеҙгә! – ҡуш ҡулын биреп, хушлашып ҡалды изге күңелле ҡаҙаҡ ағай. Оҙаҡламай, ысынлап та, тауар поезы килде. Ике дөйөм пассажир вагоны ла бар артында. Халыҡ бик күп, этешеп-төртөшөп, беҙ ҙә эскә үттек. Ҡыйыуһыҙ ғына өс һалдат бер һикегә ҡунаҡлағанбыҙ. –Ҡайҙа юл тотаһығыҙ улым? – Бер ҡаҙаҡ әбейе минән һорашырға тотондо ҡаҙаҡса. –Мин ҡаҙаҡса аңламайым, русса һөйләгеҙ? – тип яуап ҡайтарам. –Нуғайһыңмы ни? – ҡаҙаҡ әбей ватып-емереп русса һөйләй башланы. Унан эргәһендәге башҡа ҡаҙаҡ ҡатындарына үҙҙәренсә нимәлер әйтеп алды. – Кемдәрҙеңдер ғәзиз балалары бит һеҙ, уландар. Ас йөрөмәгеҙ, беҙҙең дә улдарыбыҙ бар, улар ҙа һеҙҙең кеүек һалдат булдылар. Бына, бары менән байрам, ҡапҡылап алығыҙ! Әбей алдыбыҙға ризыҡтар сығарып һалды. Шуны ғына көтөп ултырғандай, башҡа ҡатындар ҙа бәләкәй генә вагон өҫтәленә үҙ тәғәмдәрен килтереп теҙә башланы. Бер нисәүһе күҙҙәренән йәштәрен һөртөп-һөртөп ала, ҡайһылары кеҫәләребеҙгә аҡса тыға. –Ашағыҙ, балалар, ашағыҙ! Атай-әсәйҙәрегеҙ, туғандарығыҙ янына, тыуған йортоғоҙға имен-аман ҡайтып инергә яҙһын! – Ҡатындар күмәкләшеп доға ҡылалар. Шымкентта вокзал начальнигы дөрөҫ әйткән икән: бер ни тиклем ваҡыт үткәс, вагонға тимер юл хеҙмәткәре формаһында өс кеше килеп инде. –Так, һалдат иптәштәр, билеттарығыҙ бармы? – ҡарлыҡҡан тауышлы берәүһе, һаулыҡ та һорашып тормаҫтан, беҙҙән билеттар таптыра башланы. Өсөбөҙ ҙә ыҡ-мыҡ итеп тик торабыҙ. Шул саҡ баяғы ҡатындарҙың береһе араға инде: –Ни намыҫың менән һалдаттарға екеренәһең һин, ә? Шәхси поезыңа ултырғандармы ни улар, башта хәлдәрен һораш, улай аҡыллы булғасың! –Ой-бай, бәйләнергә кешеләр табылды был эшем эйәләренә. Юлығыҙҙа булығыҙ, һалдаттарға ҡағылмағыҙ! –Аҡса өсөн йәнең инһә, үҙебеҙ күмәкләп түләйбеҙ. Әммә йәш егеттәрҙе ҡыйырһытырға бирмәбеҙ! Ҡатындар тикшереүселәргә һүҙ әйтергә лә ирек бирмәйҙәр, өтөп алып баралар. Ахырҙа, тегеләр ҡулдарын һелтәп, кире сығып киттеләр. Рәхмәт инде ете ят апайҙарға! Сауаптары насип булһын! Дауамы бар.",Тормошом сәхифәләре. Мотал Рәмов,['Иҡтисад' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 1 0 1 0 0 0 0],5,Хикәйә,8105,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2024-02-05/tormoshom-s-hif-l-re-motal-r-mov-3630886,2024-02-05T15:54:00+00:00
"Нәгыйм МиңтаһировфикерләрБу әйдә Пермьдә ""Татарстан супер гуд"" ыены узды. Анда катнашучылар башлыча – яшьләр. Әмма бу очрашуның төп йолдызы төне буе гармунда татар көйләрен уйнаган баянчы Нәгыйм абый булып чыккан. Татар яшьләре аның турында сокланып искә ала һәм Азатлыкка аның турында алар иткерде дә. ""Пермьдә шәп виртуоз баянчы бар! Нәгыйм абый, шул кеше белән сөйләшегез әле, аның белән таныштырырга кирәк"", диделәр. Бүген Азатлык укучыларын Пермьдә яшәп ятучы татар баянчысы белән якынрак таныштырырга булды.70 яшьлек музыкант беренче тапкыр ничә яшьтә кулына гармун алганын, круизда ял итүчеләрнең татарча ырлар соравы турында сөйләде, үзен укыткан татар теле укытучыларын искә алды. — Нәгыйм әфәнде, Сезне мактап телгә алдылар, үзегез турында гына сөйли алмадылар. Үзегез белән таныштырасызмы? Нәгыйм Миңтаһиров— Шәһәр ирендә тусам да, өч яшьтән авылда үстем. Әти-әниләр – гади колхозчылар. Авылда беренче тапкыр дүрт яшьтә гармунны кулыма алдым, анысы да очраклы рәвештә килеп чыкты. Миңа түгел, күрше малайга алганнар иде. Мин уенчык машинага алыштырдым – машинаны бауга тагып сөйрәп йөрим, ул шул ук чирәм буйлап балалар гармунын сөйрәп йөртә, мин аңа ""Әйдә, күрше, алыштырабыз"", дидем. Утырам әйге эсседә, ачык тәрәзә төбендәге эскәмиядә гармун төймәләренә баскалап. Әни ишетеп алган да, тәрәзәдән башын тыгып караса, малае гармунда уйнап утыра. Шуннан китте – кич миңа ике рәтле гармун алып килделәр, икенче сыйныфта укыганда баян алып бирделәр. Унбиш яшьтә Пермьгә килеп сәнгать училищесына укырга кердем. Аннан – армия. Анда ике ел тынлы оркестрда торбада уйнадым. Пермь сәнгать институтында укыдым. Анда да, сәнгать көллиятендә дә студентларга укыттым. — Нинди уен коралларында уйныйсыз? — Төп уен коралым – баян. Балалайка, гитарада да уйныймын. Торбаны ташладым инде. Пианинода уйныйм. Курайны да үз итәм. Татарча ырларны яхшы беләм, урысча да ырлыйм. — Сез круиз көймәләрдә уйныйсыз, кешеләрнең күңелен күрәсез. Татарча ырлыйсызмы? Урыслар ничек кабул итә? — Тамашачылар күбесенчә – урыслар. Алар белән эшләгәндә репертуардагы көйләр, ырлар күбрәк урысныкы. Миңа кайсы телдә булса да барыбер – отып алып уйныймын. Татарча уйнавымны яраталар. әйләрен круиз көймәләрдә эшлимен, буш көннәрдә урам музыканты кебек кафе-рестораннарда уйныйм. Урыслар татарча ырларны да яратып кабул итә, кайвакытта үзләре дә килеп сорый. Әгәр залда татар компаниясен күрсәм, мотлак татарча уйныймын-ырлыймын. — Пермьдә көймәләрдә ял итү бик популяр санала. Сез кайчаннан бирле көймәләрдә уйнап эшлисез? — Барысын да санасаң, быел бу – минем егерменче навигация. Мин Пермьдәге көймәләрдә эшли башлаган идем, хәзер алты ел инде Мәскәү көймәләрендә. Русиядә көймә круизлары оештыручы иң зур ширкәт ""Водоход"" дип атала, шуларның круизларында катнашып акча эшлим. Мәскәү көймәләре башлыча Иделне гизә, Чулманда да йөзәләр, Донга да керәбез. Идел буйлап Әстерханга кадәр төшәбез, югарыга менгәндә Мәскәү, Петербурга керәбез. Хәтта төньякка маршрутлары бар, Соловецки утрауларына рейслар бар. Круиз көймәләре Казанда туктап, ял итүчеләр күп утырса, миңа, артист буларак, шул кичтә яки иртәгәсен татар програмы язып бирәләр. — Ә суда йөзүләр туктагач, ни белән шөгыльләнәсез? — Соңгы дүрт елда Пермь янындагы зур ""Усть Качка"" курортында ял итүчеләрнең күңелен ачам, шуларны ырлатам-биетәм. Аңа кадәр сәнгать академиясендә укыттым. Академиягә кадәр мәдәният көллиятендә белем бирдем. —Казан-Чаллы яшьләренең Пермьдә уздырган ыенына ничек килеп эләктегез? — Алар Пермьгә килгәч, көчле музыкант табып бирүне сораганнар, татар милли-мәдәни мохтарияте белән сөйләшкәннәр. Пермьдә ""Чәкчәк"" яшьләр оешмасы бар, яшьләр ""Безнең Нәгыйм абый бар! Баянда шәп уйный"" дигәннәр. Чакырдылар, килеп уйнадым. Минем уйнавым аларга килеште шикелле. Шулай танышып калдык. —Татар чаралары еш узамы Пермь шәһәрендә? Катнашасызмы? — Казан артистлары атна саен диярлек килеп тора, мәсәлән, Салават, Гүзәл Уразова. Уфадан да киләләр, бездә Айдар Галимов еш була. Шундый кызык вакыйга булган иде: мине үзәк ресторанга бер татарча юбилейга чакырдылар, килешенгән вакытка килдем, сәхнәгә мендем дә уйнап-ырлап ибәрдем. Залда халык бии-ырлый. Карыйм, халык арасында Айдар Галимов та биеп йөри. Миңа кадәр ырлаган, халыкны биеткән булган. — Нәгыйм абый, Пермь шәһәрендәге татарлар урыслашкан дип әйтеп буламы? — Минем яшьтәгеләр татарча белә, сөйләшә, аралаша, укый, татарча ырларны белә. Ә менә безнең балалар инде сөйләшүнең якынча утыз процентын аңлыйбыз, диләр. Мин үземнекеләрдән чыгып та әйтәм – ырларны беләләр, әмма сөйләшмиләр. — Балаларыгыз сәнгать юлыннан киттеме? — Балаларның – өч малай, бер кыз – инде үзләренең гаиләләре бар. Музыка мәктәбендә укыдылар, тик эшләре музыка белән бәйле түгел. Мин 7 тапкыр картәти, 6 тапкыр карт картәти. —Үзегез татарча каян өйрәндегез? — Әти-әнием авылдан. Шәһәрдә тусам да, авылда үстем. Чәйкә исемле авыл ул. Безнең ун еллык татар мәктәбе бар иде. Туган телне безгә көчле укытучылар укытты. Әйе, хәзер дә истә – Нургали абый, Рәсимә апа безне ел да Казанга алып бардылар. Дөрес сөйләшергә өйрәтәләр иде. Чәйкә авылы Казаннан, Татарстаннан ерак булса да, безнең авылда үскән яшьтәшләр саф татарча сөйләшә. Әдәби тел. Рәсимә апа белән Нургали абыйга рәхмәт. Ә менә күрше авылларда алай түгел, аларның сөйләмендә диалектлар күп. —Күптән түгел Пермь шәһәрендә татар исемнәрен урыслаштырып әйтү традициясе турында күргәзмә узды. Сезнең бөтен реклам визиткаларыгызда исем-фамилиягез татарча язылган. Урыс телле мохиттә сезнең исемне үзгәртеп әйтергә тырышучылар булдымы? — Булды. Урыслар ыелган компаниядә беренче тапкыр үзеңне Нәгыйм дип таныштырсаң, ""Ә! Николай. "" диләр. Һәрвакыт төзәтәм, ""Юк, Николай түгел, Нәгыйм"" дип урынына бастыра идем. Авыр түгел бит аларга да. Әле Нәгыйман дип әйтсәм, бер хәл! Минем исемнең әле андый варианты да бар, менә аларга анысын әйтү инде авыррак. Укыткан вакытта тулысынча әйтә алмыйлар иде – студентлар ""Нагимзян Газимзянович"" дип әйтә алмагач, әти белән сөйләштем дә, Пермьдә студентлар мине ""Нагим Григорьевич"" дип әйттеләр. Минем белән озаграк аралашканнары тулы исем белән әйтә башлый. Күңел ачу програмымда бу исемнәр мәсьәләсенә багышланган урысча шаян ырым да бар. — Музыкант буларак акча эшләп буламы? Сез моңа кадәр укыткансыз, пенсиягез никадәр? Йөреп күпме акча эшләп була? — Әлбәттә, пенсия аз: уртача унөч мең сум. Эшләргә туры килә. Мине шул коткара – минем Пермьдә популярлыгым зур, минем музыкага ихтыя бар. Бәлки, минем репертуар татарча-русча-көнбатыш популяр музыка булганга, моның өстенә уйныймын да, жырлыймын да. Пермь каласы – зур кала. Мәдәнияттә күп урында минем кичәге студентларым эшли. Шулар аркылы эш – музыкантлар телендә ""халтура"" – табылып тора. Мәдәният йортларына, кафе-рестораннарга, курортларга, юбилей-туйларда, корпоративларга мине һәрдаим чакырып торалар. Үземнң диджей-аппаратурам бар. ылы көннәрдә урам музыканты булып та эшләүдән дә тартынып тормыйм. Бер айга уртача 30-60 мең сум эшләп алам. Миңа яшәргә итә. — Мәдәнияткә хакимият карашын ничек бәяләр идегез? Ә әмгыятьнекен? Туйларда йөрисез, күрәсез – сәнгать әһелләренә кешеләр ""әйдә, безнең күңелне ач"" дигән карашта яшиме? — әмгыятьтә мәдәнияткә караш яхшы. Хакимият карашы конкрет кешедән тора. Миңа карата ""әйдә, күңелне күтәр"" дигән караш юк. — Гармуннар кыйбатмы? Кайда ремонтлыйсыз, хәзер андый осталар да юк бит. — Мин үзем ремонтлыйм. Башкаларга да ремонтлап бирәм. Менә минем тагын бер керем чыганагы. — Татар ырларының сүзләре интернетта бик күп, ә татар көйләрен өйрәнү мөмкинме? Ноталар табу авырмы? — Интернеттан татар көйләрен өйрәнеп була. Тик миңа нота кирәкми, мин ишетеп отып алам һәм нотадан уйнауга караганда яхшырак уйныймын. — Татар музыкантларыннан кемнәрне даһи дип саныйсыз? Эстрададан кемне яратып тыңлыйсыз? — Татар баянчыларыннан – Марс Макаров, Бахти Гайсин, Рөстәм Вәлиев, Салаватта уйнаган баянчыларны. ырчылардан Ренат Ибраһимов, Альберт Әсәдуллин, Салават, Хәния Фәрхи, Динә Гарипова, Алсуны тыңлыйм. — Әгәр Букингем сараенда яки Мәскәү Кремлендә чыгыш ясасагыз, кайсы көйне уйнар идегез? Татарлыкны күрсәтә торган кайсы көйне атар идегез? — ""Ай былбылым"", ""Идел бит ул, киң бит ул"" көйләрен… Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Мәскәү көймәләрендә татар көйләре. 70 яшьлек музыкант Нәгыйм Миңтаһиров круизларда уйнап акча эшли,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Әңгәмә,8160,https://www.azatliq.org/a/32578925.html,2023-09-15T21:00:21+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырРеспубликада 2025 елда игеннәр 2 млн 806 мең һектар мәйданга чәчеләчәк, шуларның 2 млн 204 мең һектары — сабан ашлыклары.2025 елда Башкортстанда чәчү эшләре 25 процентка кыйбатланып, 30 млрд сумга итәргә мөмкин. Бу хакта вице-премьер, республиканың авыл хуалыгы министры Илшат Фәйзрахманов әйтте, дип яза РБК. ""Хәзерге вакытта аны финанслау өчен чыганаклар эзләү бара. Республикада 2025 елда игеннәр 2 млн 806 мең һектар мәйданга чәчеләчәк, шуларның 2 млн 204 мең һектары — сабан ашлыклары"", дигән Фәйзрахманов. Былтыр язгы кыр эшләре өчен республикада 24 млрд сум бүлеп бирелгән. 2023 ел белән чагыштырганда ул 7,5 процентка кыйммәткә төшкән. Ягулык алу өчен генә дә 2,5 млрд сум бүленгән. Иң тиз кыйммәтләнгән әйбер ягулык, дип яза басма. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда быел чәчү эшләре 25-ка кыйбатрак булырга мөмкин,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,899,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-biel-chachu-eshlare-25-protsentka-kiybatka-tosharga-momkin-/33276413.html,2025-01-15T12:38:44+03:00
"""Биҙәктәр"" - ысынлап ла әҙәбиәтебеҙҙең сағыу биҙәге булған тупланма ул. Нимәһе ҡыуаныслы - ундағы авторҙарҙың барыһы ла ""Йәшлек"" гәзитенең тоғро дуҫы. Хикәйәләре беҙҙә даими баҫылып тора. Сәлиә Ғатауллина (""Балан балланды, балам""), Миләүшә Ғәйфуллина (""Көҙҙәрҙең дә була үҙ наҙы""), Хәлисә Мөҙәрисова (""Яр""), Миңзәлә Хәлилова (""Һуңлап килгән бәхет""), Хәлиҙә Чемборисова (""Төштәреңдә генә килермен""), Харис Шәрипов (""Иртәнге автобус"") һәм Римма Әхмәтйәнова (""Әсәйем, әсәкәйем"") - уларҙың повесть-хикәйәләре һәр кемдең күңеленә хуш киләсәк. Йыйынтыҡты ""Китап"" нәшриәте магазинынан алырға була.","Таланттарҙы тупланы ""Биҙәктәр""",['Дин' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1],3,Яңылыҡтар,590,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-05/talanttar-y-tuplany-bi-kt-r-4528918,2026-01-05T10:00:00+00:00
"әмилә НизаметдинФинляндиядә яшәүче автор-башкаручыәмилә Низаметдиниаттан ун елдан артык туктап торганнан соң яңа альбом чыгарды. ""Сәйяр татар"" дип аталган тупланма 12 ырдан тора. Анда әмилә үзе язган ырлар белән беррәттән аның ире – композитор, музыкант Ренат Бакировһәм Ренатның әтисе, танылган татар композиторы Рафаил Бакировиат иткән ырлар да кергән. әмиләнең соңгы альбомы 14 ел элек, 2007 елда дөнья күргән иде. ""Мин ун еллап дәшми тордым, ләкин иат утым сүнмәде. Бу ырларымда эчке хис-тойгыларым чагылды, ә музыка сүз белән әйтеп булмаган, ләкин әйтмичә дә калдыра алмаган ан тибрәнүләремне белдерә"", дип уртаклашты әмилә. Альбомдагы ырлар төрле темаларны колачлый. ""Мишәркәем"" татарларны берләшергә чакырса, ""Дуңгызлар"" дип аталган ырда автор ир белән хатын арасына кереп, гаиләләрне имерүчеләргә ачуын белдерә. Моннан тыш, тупламага ""Һелсинки–Казан"", ""Уфа"", ""Татарның Сәйяр бер баласы"", ""Әнием"" һәм башка исемдәге ырлар да кергән. ""Әнием"" ыры минем турыда гына түгел. Ятим, әнисез калган нарасыйлар дөнья тулы. Аларга әйтәсе сүзем: бирешмәгез, егылганда да торып китәргә көч табыгыз! "" ди әмилә. ырчы альбом яздыруның пандемия вакытына туры килүен искәртә. ""иңел булды димәс идем, хастаханәдә 15 сәгать эшләп кайтканнан соң яздырырга туры килде, музыкантларымның кайберләре үзләре дә ковид белән чирләде. Ләкин авырлыкларга карамыйча, без ахыр чигенә иттек"", ди ул. Альбомны барлык интернет платформаларда, шул исәптән-тада тыңлап була. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",әмилә Низаметдин ун елдан артык тәнәфестән соң яңа альбом чыгарды,['Дин' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1690,https://www.azatliq.org/a/31330076.html,2021-06-28T13:07:13+00:00
"Альберт РәхмәтуллинфикерләрБашкортстанның ""Стоп Баш РТС"" итимагый хәрәкәте Уфада ылылык өчен түләүләрнең кыйбат булуына каршы митинг уздырмакчы булган. Тик активистларга коронавируска каршы чикләүләр бар дип, чараны үткәрергә рөхсәт итмәгәннәр. Бу хакта бүген, 29 гыйнварда, үзенең -каналында хәрәкәт активисты Альберт Рәхмәтуллинязып чыкты. ""Инде өч ел буе безнең ""Стоп Баш РТС"" хәрәкәте һәр ылылык бирү чорында ылылык өчен түләүләрнең кыйбат булуына каршымитинг үткәрмәкче була. Тик безгә кайчан карама Башкортстан башлыгының коронавирус таралу сәбәпле керткән ""югары әзерлек тәртибе"" гамәлдә булуга сылтаналар һәм рөхсәт бирмиләр"", дип сөйли активист. ""Шулай да без узган атнада Радий Хәбировны хуплап күп меңлек митинг үтүен белдек. Димәк, ул имзалаган фәрман инде гамәлдән чыккандыр дип уйлап митинг үткәрү турында хәбәр ибәрдек"", дип яза ул. Әмма активистларга чараны уздырырга рөхсәт итмәгәннәр. ""Бу ничек була соң әле! Әгәр республикада әле дә коронавирус пандемиясе икән, димәк, Радий Хәбиров йогышлы чирне алга таба да тарату өчен, төбәкнең бөтен очыннан махсус рәвештә 50 мең кешене мәйданга ыйган, моны алар бер-берсенә чир йоктырып районнарына кайтып китсен өчен эшләгән буламы? Бу чарада бит социаль дистанция белән битлек кию тәртибе дә сакланмады, әле тере Хәбировны күрү шатлыгыннан кешеләр бер-берсе белән кочаклаша һәм үбешә дә башлады. Бу нәрсә була соң? Анна Казак(Башкортстанның баш санитар табибы - ред. ) һәм аның Роспотребнадзоры кая карый? "", дип фикер белдергән Альберт Рәхмәтуллин. Моңарчы активист Башкортстанда кыш салкынрак, тарифлар да түбәнрәк булырга тиеш дипфикер белдергән иде. ""Безнең төбәкне башка төбәкләр, бигрәк тә Мәскәү белән чагыштырырга ярамый. Әйе, анда тарифлар кыйбатрак. Ләкин Башкортстанда кыш салкынрак, ылылык та күбрәк кирәк. Аннары Мәскәүдә халыкның керемнәре Башкортстан кешеләре белән чагыштырганда 2-3 тапкырга югарырак"", диде ул Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Уфа хакимияте коронавирус чикләүләре бар дип ""Стоп Баш РТС"" хәрәкәтенә митинг уздырырга рөхсәт итмәгән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1984,https://www.azatliq.org/a/32796034.html,2024-01-29T07:31:47+00:00
"Бөгөн күптәр яһалма зиһен менән яҡшы таныш, уны уҡыуҙа ла, эштә лә, көнкүреш тормошта ла  әүҙем ҡуллана. Беҙҙең бәйгегә, был өлкәлә эшләү һәләтегеҙҙе күрһәтеп,  яһалма зиһен ярҙамында эшләнгән, башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереүгә арналған видеояҙмалар ебәрергә кәрәк. Видеояҙма эшләүҙә, тауышландырыуҙа, башҡортса шиғыр яҙҙырыуҙа, йырлатыуҙа, һүрәтте йәнләндереүҙә төрлө яһалма зиһен платформаларын ҡулланыу рөхсәт ителә. Видеояҙма оҙонлоғо - 1-1,5 минуттан ашмаһын. Миҫал өсөн эшләнгән видеояҙмаларҙа С, , яһалма зиһендәре ҡулланылды. Видеояҙмаларҙы электрон почтаһына йәки телефоны буйынса махҡа ебәрегеҙ. Улар гәзитебеҙҙең социаль селтәрҙәренә ҡуйыласаҡ. Конкурста ҡатнашыу өсөн гәзиттең махсус (МАХ) каналына яҙылыу мотлаҡ. Конкурсҡа йомғаҡ Халыҡ-ара  туған тел  көнө алдынан - 20 февралдә яһаласаҡ. Еңеүселәрҙе иҫтәлекле бүләктәр, ә барлыҡ ҡатнашыусыларҙы — шөһрәтнамәләр көтә. Башҡорт телен бергәләп һаҡлайыҡ һәм үҫтерәйек! Туғантелдәркөнө",Иғтибар! Яңы конкурс!,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,944,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-08/i-tibar-ya-y-konkurs-4569528,2026-02-08T21:55:00+00:00
"Друзья! Фестиваль стрит-арта Приволжского федерального округа «Форм» выходит на финальный этап – экспертное и народное голосование. Лиля Молчанова (Синюкова) представит Республику Башкортостан на конкурсе уличного искусства «Форм» под номером 1. Вы можете отдать свой голос по бесплатному номеру до 10 августа включительно. Работа художника называется «Семья – наше наследие в будущее». Изображение нанесено на фасаде дома на Комсомольской улице в г. Уфе. Для того, чтобы отдать голос за работу Лили Молчановой (Синюковой) звоните (звонок бесплатный) и набирайте номер ""1"" и решетку. Голосуйте за участника из Башкортостана!",Фестиваль стрит-арта Приволжского федерального округа «Форм» выходит на финальный этап,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,624,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-10/festival-strit-arta-privolzhskogo-federalnogo-okruga-formart-vyhodit-na-finalnyy-etap-3880613,2024-08-10T17:32:00+00:00
"Һыуғояр (21.01 – 19.02) Аралашыуҙа мотлаҡ уңырһығыҙ. Был арала фекерегеҙ үтемле булыр, файҙалы бәйләнештәр ҙә булдырырһығыҙ. Бәғзеләр үҙҙәрен ниндәйҙер яңы һөнәрҙә һынап ҡарар, бәлки. Йома бигерәк тә уңышлы үтер. Балыҡ (20.02 – 20.03) Ҡайсаҡ үҙегеҙҙе тыйырға ла кәрәк булыр. Кәрәкмәгән кәңәштәр биреп, башҡалар менән мөнәсәбәттәрҙе боҙоуығыҙ ихтимал. Кесе йомала бик сетерекле мәсьәләне еңел генә сисерһегеҙ. Ҡуҙы ( 21.03 – 20.04) Башығыҙҙа ҡыҙыҡлы уй-фекерҙәр даими тыуып торор. Бәғзеләре бик өмөтлө күренер. Кемдер дөйөм эш тураһында һөйләшә алыр. Кесе йомала ниндәйҙер элекке бурысығыҙ тураһында иҫегеҙгә төшөрөрҙәр. Буға (21.04 – 21.05) Аҙна күңелле генә башланыр. Дуҫтарығыҙ менән даими хәбәрләшеп торорһоғоҙ. Артабан мәшәҡәттәрегеҙ күбәйеп, ваҡытығыҙ етмәй башлар. Кесе йомала аҡсалата килем алырһығыҙ. Игеҙәктәр (22.05 – 21.06) Шишәмбелә ниндәйҙер хата ебәреүҙән һаҡланығыҙ. Әйткәндәй, бындай хәл күптән түгел генә булғайны ла инде. Тәжрибәле кешеләр тейешле юлды күрҙәтер. Йомала ҙур уңыш көтөгөҙ. Ҡыҫала (22.06 – 23.07) Көндәр ауырыраҡ килергә оҡшай. Эштәрегеҙ күбәйер, ҡайсаҡ нимәгә тотонорға ла белмәҫһегеҙ. Иң мөһим эштәрегеҙҙе билдәләй алһағыҙ, артабан бөтәһе лә һәүетемсә генә барыр. Кесе йомала көтмәгәндә ҡулығыҙға аҡса килер. Арыҫлан (24.07 – 23.08) Ваҡиғалар бик үҙгәреүсән буласаҡ. Әгәр тырышһағыҙ, бөтәһенә лә өлгөрөрһөгөҙ. Шаршамбыла күптән көткән хәбәрҙе ишетерһегеҙ. Артабан кемдер эштәрегеҙгә ҡыҫылырға маташыр. Ҡыҙ (24.08 – 23.09) Аҙна бигерәк тә уңышлы булырға оҡшай. Ваҡытығыҙҙы юҡҡа уҙғармағыҙ, бындай уңайлы мәл башҡа булмаҫ. Иғтибарлыҡ арҡаһында бер ниндәй ҙә хатаға юл ҡуймаҫһығыҙ. Шаршамбыла уйламаған яҡтан аҡса килер. Үлсәү (24.09 – 23.10) Был арала күберәк үҙаллы эш итерһегеҙ. Янығыҙҙа ышаныслы кешеләр күп түгел. Шишәмбелә бик күптән туҡтап торған эшегеҙгә ҡабат тотонорһоғоҙ. Бында тәжрибәле кешенең кәңәше ярҙам итер. Саян (24.10 – 22.11) Әгәр юҡ-барға иғтибар итмәһәгеҙ, күпте булдырырһығыҙ. Бигерәк тә шаршамбыла ғүмерҙә булмағанса уңышҡа өлгәшерһегеҙ. Йомала ашығыс аҙымдар яһамағыҙ. Уҡсы (23.11 – 21.12) Шишәмбелә яҡындарығыҙ менән ниндәйҙер бәхәс килеп сығыуы ла ихтимал. Йондоҙҙар бер аҙ һығылмалы булырға кәңәш итә. Барыбер аҙаҡ үҙегеҙгә тейешлеһен алырһығыҙ. Шаршамбыла яҡшы хәбәр ишетерһегеҙ. ӨМӨТБАЙ.",Йондоҙнамә (16 –22 февраль),['Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Махсус биттәр,2249,https://ye102.ru/articles/mahsus/2026-02-15/yondo-nam-16-22-fevral-4576455,2026-02-15T00:00:00+00:00
"Мин тегене елтерәтеп тигәндәй, тар коридор буйлап алып китеп барам, ә үҙем, күрмәгәнеңде күрһәтәйем әле, тип уны әҙерәк ҡурҡытып алырға булдым. – Әй, һинең йәшәгең килмәй икән дә ул, шулай булғас, һине ағзалар доноры итербеҙ ҙә ҡуйырбыҙ… – тип  капельницаһын һурып алдым да артабан юлды дауам итәбеҙ. Ул ҡурҡыптыр инде, бер аҙға шымып ҡалды. Лифт эргәһенә килеп еттек. Ағыуланған егетте өҫкө ҡатҡа мендерергә кәрәк булһа ла, мин аҫҡы ҡатты – моргты һайланым. – Моргҡамы, әллә палатағамы? Егет ап-аҡ булып китте һәм табиптарҙы, һеҙ кеше үлтереүселәр, тип һүгергә тотондо. Аҫҡа төшөп еткәнсе бар көсөнә аҡырып, үҙенә ярҙам итеүҙәрен һораны: – Зинһар ярҙам итегеҙ, үлтерәләр бит! Ауырыуҙар, йәш егеткә ҡарап, етмәһә, каталкаға бәйләнгәнен күреп, был бер төрлө, күрәһең, тип иғтибар итмәй генә үтеп-һүтеп йөрөүендә булды. Шулай ҙа  берәүһе телгә килде: – Үлем бик ҡурҡыныс түгел, түҙ, тиҙ генә була ла ҡуя… Палатаға килеп еткәндә егеттең йөҙөнә ҡарарлыҡ түгел ине… Артабан ул үҙ-үҙенә ҡул һалыу тураһында ләм-мим, мин үткәргән дәрес, шок терапияһы бик файҙалы булды булһа кәрәк. 2014 йыл, март.",Любовь САЙРАНОВА,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Йөҙ йыллыҡ,1090,https://henek.info/articles/+-+-+-+/2025-09-23/lyubov-sayranova-4398648,2025-09-23T13:50:00+00:00
"Әлиә Иршат ҡыҙы Шәйғәрҙәнова, Өфө ҡалаһының 76-сы белем биреү үҙәгенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы: – Быйылғы уҙғарыласаҡ съезд бик мәртәбәле үтер, мөһим булған маҡсаттарҙы тормошҡа ашырырға юлдар табылыр, тип уйлайым.",Уҡытыусыларҙың Бөтә Рәсәй съезы алдынан,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Мәғариф,227,https://yanshishma.com/articles/m-arif-ya-yly-tary/2025-05-12/u-ytyusylar-y-ii-b-t-r-s-y-s-ezy-aldynan-4231546,2025-05-12T11:10:22+00:00
"фикерләрРусиянең 2023 елга ниятләнгән чыгымнарының өчтән бере хәрби кирәк-яракларга китәчәк. Бу хакта хөкүмәт документы белән танышып, агентлыгыхәбәр итә. Документтагы бәяләмәгә күрә, бюджетның Дәүләт саклануы маддәсенә туры килә торган еллык чыгымнары - 9,7 триллион сум, ягъни барлык чыгымнарның 33,4 проценты кадәр булачак. Шул ук вакытта расланган бюджет планында бу 17,1 процент булыр дип күзалланган. Шул рәвешле, 2023 елда Русиянең хәрби кирәк-яракларга тоткан акчасы 2011 елдан башлап иң зур дәрәәгә итәчәк, дип яза. Моңарчы бу чыгымнар 14-23 процент булган. Документка ярашлы, 2023 елның беренче яртыеллыгында Русия хәрби кирәк яракларга 5,6 триллион сумга якын акча тоткан. Бу башта ниятләнгәннән 12 процентка артыграк булган һәм дәүләтнең ярты елдагы барлык чыгымнарының өчтән бере кадәр. Русиянең хәрби чыгымнары артуын аның Украинага каршы сугыш алып баруы белән бәйли. Агентлык фаразынча, сугышны дәвам итү Русия бюджеты кытлыгы артуга китерәчәк: июль башына ук бюджет дефициты 2,6 триллион сум булган. Русия хөкүмәте һәм финанс министрлыгыннан да фикер сораган, әмма авап булмаган. 2023 елның июнендә Русия хакимиятләре ил бюджетының актуаль чыгымнарын яшерде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",: 2023 елда Русия чыгымнарының өчтән бере хәрби кирәк-яракларга китә,['Дин' 'Иҡтисад'],[0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1273,https://www.azatliq.org/a/32534131.html,2023-08-04T10:42:48+00:00
"Айгөл СәфәриМәскәүдә яшәүче 27 яшьлек Айгөл әфәри Украина сугышында зыян күрүчеләргә ярдәм итү хәйрия кибетен 18 апрельдә ача. Инстаграмаша нигездә киемнәр сата. Киемнәрне күпчелектә бу сугыш белән килешмәүчеләр, Русиядән чит илгә күчеп китәргә ыенучы сәяси эмигрантлар, кайбер кибет тотучылар бушлай бирә. —Бу хәлләр (Айгөл иминлек йөзеннән сугыш сүзен кулланмаячагын әйтте -ред. ) башланганда мине коточкыч көчсезлек хисе биләп алды, Украинадагы имерелгән шәһәрләр сурәтләрен караганда, бу шәһәр урамнарында яткан мәетләрне күргәндә, итәрлек каршылык хисе күрсәтмәвемнән, итәрлек гамәл кылмавымнан оялу хисеннән тыш, берни белән дә ярдәм итә алмавымны аңлаудан бик зур көчсезлек хисе туды. Бу хәлләр барганда да, беткәч тә, ул ирләргә барсам да, йортларны торгызуда, андагы халыкка ярдәм итүдә катнаша алмаячакмын, чөнки мин Русия ватандашы буларак, алар өчен агрессия белән ассоциацияләшәчәкмен. Украинада бу хәлләр башланып ике айлап вакыт узгач, мин бары тик ерактан, бары тик акча белән генә ярдәм итә алачагымны аңладым, чөнки, психолог буларак ярдәм итәргә теләсәм дә, кыяфәтем, сөйләмем, паспортым зыян күрүчеләргә яңа борчылу тудырачак. Хәзер югары курста психологка укысам да, психолог буларак эшли алсам да, бу әлеге кешеләргә ярдәм итә ала торган очрак түгел. Үтемле вариант – нинди дә булса эш табу һәм эшләгән акчаны ибәреп тору. Бу вариант нәрсәсе белән ошамады – беренчедән, үз хезмәтеңнең нәтиәсен күрмисең, акчалар каядыр ""кара тишек""кә китә, билгесез тарафка ибәрүдән ""янып"" арырмын дип уйладым. Икенчедән, каядыр эшкә урнашсам, анда, мөгаен, салымнар түләргә кирәк булачак, ул салымнар мин үзем каршы көрәшкән хәлләргә китәчәк булып чыга. Хәзерге шартларда эшмәкәрлек өчен нинди мөмкинлекләр барлыгын уйлый башладым һәм һәрвакыт кечкенә булса да секонд-хенд кибетен ачу турындагы хыялымны искә төшердем. Бу – үзем берни дә итештермичә кешеләрне кыйбат булмаган бәягә аларга кирәкле әйберләр белән тәэмин итү, моның әле миңа акча да китерә алуы күңелгә ята. Монда ""эшләп яну"" куркынычы юк, чөнки матди өлештән бигрәк иади өлеше мөһим. Бу проект үзеннән-үзе эшли. Сатудан кергән керемне ярдәмгә ибәрә алам. Шулай ук хәзер Русиядән китүчеләргә дә булышу мөмкинлеге бар – үзләре илдә булмасалар да, калган әйберләрен украиннарга ярдәмгә бирә алалар. Идея менә шулай туды, уйда булганы тормышка ашты да куйды. Сатыла торган киемнәр— Эшне беренче булып нәрсәдән башладыгыз? — Шкафта казынып, ниндидер күлмәкләр таптым, фото ясадым, аларны үземнең инстаграмга чыгардым, твиттерда ""Эй, егетләр-кызлар, хәйрия секонд-хенды башлап ибәрдем, таратырга ярдәм итегез"" дип актив яза башладым, бу эш ничектер шулай кузгалып китте. Шул ук вакытта төрле кирәк-яраклар да эзли башладым. Мәсәлән, Авитодагы рейлны алырга баргач, шул көнне бинадан күченүче кибеткә юлыктым. Кибет хезмәткәрләре, минем хәйрия кибетем турында ишеткәч, бушлай күп итеп күлмәк бирде. Бу күлмәкләр Авитода тиз арада сатылды. Алар әлегә иң күп акча китергән әйберләр булды. Һәрвакыт ярдәм итәргә теләүчеләр табылып тора – үзем күтәрә алмаган авыр сумкаларны өйгә китерәләр, чит илгә чыгып китүчеләр әйберләрен алып килә. Барысын да бушлай бирәләр. Хәзерге киемнәр арасында яраткан әйберем – Мәскәүдәге Навальный штабының элекке координаторы күлмәге. Караган саен күңелне ылыта. — Акчаны кемгә һәм ничек ибәрүне үзегез генә хәл итәсезме? — Акчаны турыдан-туры кешеләргә ибәрмибез. Чит ил хисаплары булган арадашчылар махсус фондларга ибәрә. Мариупольдан эвакуацияләнгәннәргә, Украинада көчләнгән хатын-кызларга, репрессив машинага каршы торучы ОВД-Инфога ярдәм иттек. Бер тапкыр Русиядән үзе генә улын тәрбияләүче анага да матди ярдәм белән булыштым. Дөресрәге, аларга һуманитар ярдәм буларак ибәрелде. Бу гамәл минем концепциягә бик туры килми. Секонд-хенд кибете белән бәйле урынга ибәрелмәсә дә, фәкыйрьлек дәрәәсенә төшкән гаиләгә ярдәм итәргә булдым. Яшь булмаган ана кыскартуга эләккән, бурычлары күп ыелган. Көненә ризыкка 40 сум гына тота булып чыкты. Шуңа аларга киемнәр белән ярдәм итәргә булдым. Малай сораган толстовканы ибәрдем. — Аңлавымча, сез киемнәрне Авито аша да сатасыз. — Авитода затлы күлмәкләрне куям, аны, әйткәнемчә, күченүче кибет хезмәткәрләре бүләк иткән иде. Сыйфатлы әйберләр булгач, аларны бик тиз алып бетерәләр. әйберләрне Инстаграмда һәм кайбер очракта Твиттердачыгарам. Инстаграмда протест кәефләр Твиттерга караганда ул кадәр актив түгел. Бәлки, минем танышлар арасында гына шулайдыр, белмим. Твиттерда татарлар күпләп аралаша (татартви). Алар барысы да бу хәлләргә каршы. Татар Твиттерыннан да минем секонд-хенд белән кызыксыналар. Татар мәдәнияте белән кызыксынуым турында язгач анда язылучылар дистәләрчә тапкырга артты. Татарлар арасында кызлар активрак. Ни өчен алай булганын аңламыйм. Алар белән татарча язышу миңа ана телемне өйрәнүгә өстәмә ярдәм. — Сез татар телен яхшырак үзләштерергә телисезме? — Мин Татарстанның Апас районында тудым. Аннары Казанга күчендек. Мәктәптә шунда укыдым. Әти – Уфа татары, әни – Татарстаннан. Хәзерге вакытта Мәскәүдәге Русия социаль университетында психологка укыйм. 2019 елдан бирле Мәскәүдә ирем һәм песи белән яшим. Күп дусларым Казанда яши. Алар белән протест чараларында катнаштык. Бер тапкыр шундый чарада дус кызым белән Росгвардиядән качканда очраклы гына бер әби безнең турында: ""Алар минем белән"" дип безне саклап калды. Казан – кечкенә шәһәр, шуңа хәзер күбесе куәт оешмалары күзләренә чалынмаска тырыша. Мәскәүдә протестларда катнашып килгән танышларым да сак булырга тырыша, кайберләре инде Русиядән күчеп китте. Грузия, Әрмәнстанга китүчеләр булды. Безне дә чакыралар. — Сез ни өчен китмәдегез? — Башта китәрбез дип тә уйлаган идек. Ирем өлкәсендә эшләгәнгә Европада эш табарбыз дип өмет иттек. Февральдәге бу хәлләрдән соң, үзегез беләсез, Европага эләгү юлы катлауланды. Башка сайларлык илләр калмады. Грузияне алганда, Осетия белән бу ил арасында ниндидер низаг булыр төсле. Төркияне алганда, аларның хатын-кызларга карата булган мөнәсәбәте мине канәгатьләндерми. Ихтыя булмаганда мин Русияне Төркиягә алыштырмас идем. Русия паспорты белән ерак китеп булмый. Бу хәлләр башланганның беренче атнасында букчаларыбызны ыеп куйдык, анда консервалар да, велосипед шлемнары да бар. Әгәр мобилизация башланса, урманга качып, аннан ничектер йөзеп булса да башка илгә чыгарбыз дип уйладык. Безнең кебек болай уйлаучылар шактый. Ягъни без китәргә дә әзер, икенче яктан бөтенебез Русиядәге бер кешенең үлемен көтәбез. Үлә калса, беркая китәсе дә булмаячак. — Ирегез сезгә теләктәшлек күрсәтәме? — Әйе. Ирем хисабына яшим, без – фикердәшләр. Ял көннәрендә бик күп төрле-төрле кешеләр өйгә килеп күлмәкләр карый. Аңлап кабул итә. Хезмәтемне хөрмәт итә. Үзе бу эшләрдә катнашмый, чөнки Русиядә ирләр төрмәләре хатын-кызларныкы белән чагыштырганда куркынычрак. Тоткарланган очракта да ирләрне каты газаплыйлар, хатын-кызларга караш йомшаграк. Шуңа мин иремә бу эшләрдә катнашырга рөхсәт итмим. Киемәрне килгән кеше киеп карап алып китә— Ә сез тоткарлауларга әзерме? Курку бармы, аны ничек иңәсез? — Башта мин инстаграм битемдә ябык аккаунтта бер төркем туплап Украинадагы хәлләр турында яза идем. Анда барлыгы 350 кеше булды. Әләкләмәсләр дип өметләнгән кешеләр. Хәзер инде акча китерүче проект булгач, зыян күрүчеләргә файда китергәч, ул кадәр үк куркыныч түгел, чөнки үземнең көчле һәм файдалы икәнемне аңладым.10 мең сумлап акча эшләп, файда китердем. Шуңа төрмәдә утырганда бу саннарны күз алдыма китереп, эшем юкка булмаган дип уйлаячакмын. Төрмәгә эләкмәслек итеп эшләргә тырышам, әмма сүз дәшмичә, берни эшләмичә дә утыра алмыйм. Мондый хокукым юк дип саныйм. Бу – минем ватанлашлык бурычым. Шундый ук хис Русия сәясәтчесе Алексей Навальныйны яклау чарасында катнашу вакытында да туган иде. Ул Германиядән Мәскәүгә кайтып паспорт контролендә тоткарланганнан соң, мин урамга чыгып киттем. Тоткарланып берничә төнне полициядә үткәрергә туры килү ихтималын аңлый идем. Ул вакытта әгәр кыйнасалар, бөерләргә зыян килмәсен дигән максаттан калын чалбарларны киеп бардым. — Күршеләрегез сезнең ни белән шөгыльләнгәнне беләме? — Алар – тыныч кешеләр. Подъездда Украинадагы хәлләргә каршы булучылар без генә түгелбез. Мисал өчен бер билгесез кеше ""Сорви листочек, если ты против войны"" дигән язу элгән иде. Шул көнне миннән башка тагын ике кеше аны ертып алган. Бу безне рухландырды. Икенче көнне аның урынына хәрефе ясап куйганнар. Соңрак шуның өстенә берсе ""Якламагыз"" дип язып куйган. Шуннан билгесез кеше тамгасын нацизм сүзенә алыштырган. Бу хәлләр подъезддагы ыештыручының барысын да юып чыгаруы белән тәмамланды. Ягъни безнең күршеләр арасында төрле фикерле кешеләр бар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Файда китерүемне аңлагач курку бетте"". Татар кызы Украинада зыян күргәннәргә ярдәм итә",['Дин' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],5,Сугыш,8627,https://www.azatliq.org/a/31878319.html,2022-06-06T21:00:58+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМөһаир башкортлар чит илдә кеше хокукларын яклау үзәге булдырды. Омбудсмен БМО, Европа парламент, халыкара мәхкәмәләр белән эшләячәк.30 ноябрьдә онлайн режимында Чит илдәге башкорт милли хәрәкәтенең чираттан тыш Корылтаенда Башкортстанда яшәүчеләрнең кеше хокукларын яклау институты булдырылды. Башкорт омбудсмены республикадагы кеше хокуклары бозылуны теркәп барачак һәм үз чиратында халыкара оешмаларга, мәхкәмәләргә мөрәәгать итәчәк. Милли хәрәкәт фикеренчә, бу ""Путин режимы имерелгәннән соң гаеплеләрне аваплылыкка тартыр өчен"" эшләнә. Яңа үзәк башкорт халкын гына түгел, Башкортстанда яшәүче башка халыкларның — татарның, урысның, чуашның да хокукын якларга әзер булуын әйтә. Оештыручылар сүзләренчә, Корылтайда дөньяның төрле кыйтгаларыннан вәкилләр катнашкан: АКШ, Германия, Литва, Төркия, Казакъстан, Канада, Польша, Көньяк Корея, Франция, Кыпрыс, Греция, Англия, Испания. әмгысе — 30 лап активист. Корылтай Башкортстанда кеше хокуклары торышын тәнкыйтьләгән һәм дәүләт институтларына ышанычсызлык белдергән. Баймак вакыйгаларышуның бер күренеше булып тора диелгән. Русиянең Кеше хокукларын яклау конвенциясеннән чыгуы искәртелгән. Шул сәбәпле Корылтай мөстәкыйль хокук яклау үзәген һәм халыкара хокук яклау оешмаларында башкорт халкы исеменнән эш итәчәк омбудсмен вазифасын булдыру турында карар кабул иткән. Корылтай омбудсмен вазифасына милли хәрәкәт активисты, Азат милләтләр Лигасы вәкиле Айгөл Лайонөчен тавыш биргән. Күптән түгел ул Канада парламентында Башкортстан да, Татарстан да аерым дәүләт булып оешырга тиеш, дип башкортчачыгыш ясады. ""Башкорт милли сәяси үзәге""нә нигез салган сәяси мөһаир Руслан Габбасов —Рифат Даутовныүтергәннән соң, аны беркем дә тикшермәде. Тагын бер кешене үз-үзенә кул салу хәленәиткерделәр, кешеләрнеәзаладылар, умыртка сөяген сындырдылар — болар да тикшерелмәде. Кеше хокуклары комиссиясе тоткарланучылар янына килеп үз гаепләрен танырга чакырып йөрде. Ул гомумән мондый эш белән шөгыльләнергә тиеш түгел. Баймак вакыйгалары Башкортстанда кеше хокукларын һәм мәнфәгатьләрен яклау бөтенләй юклыгын күрсәтте, — ди Руслан Габбасов. Баймак эше2024 елның 17 гыйнварында ""Башкорт"" оешмасының элекке итәкчесе, Куштауны яклаган активист Фаил Алсыновны Баймактагы мәхкәмә ""нәфрәт һәм дошманлык уяту""да гаепле дип табып, дүрт ел колониягәхөкем итте. Аның өстеннән әләкне Башкортстан башлыгы Радий Хәбировязды. Активистны хуплау өчен ул чакта төрле бәяләмәләргә күрә 5-10 мең кеше килде. Хөкем карарын чыгарып берничә сәгать узуга карамастан, халык мәйданнан китмәде, таралмады. Кешеләрне куып таратыр өчен ОМОН көче дә кулланылды, дистәгә якын кеше тоткарланды. Берара ОМОН халыкны калканнар белән этеп чыгарырга тырышты. ОМОНга кар атучылар да күренде. Баймак мәхкәмәсе бинасы каршында узган протестлардан соң, Башкортстан эчке эшләр министрлыгы ""киңкүләм тәртипсезлекләр оештыру һәм аларда катнашу"" һәм ""хакимият вәкиленә карата көч куллану"" дигән маддәләр нигезендә инаять эше ачты. ""Аспекты""белешмәләренә күрә, ""Баймак эше""ндә гаепләнеп 85 кеше тоткарланган. БМО махсус хисапчысының Русиядә кеше хокуклары өлкәсендәге вазгыять турында әзерләгән хисабына Баймактагы вакыйгалар дакергән. Башкортстанда кеше хокуклары бозылуын Куштау вакыйгалары да күрсәтте. ""Хакимият үз гаебен таныганнан соң да кешеләрне кыйнаучыларны да, гаделсез хөкем чыгарган хөкемдарларны да әзага тартмады"", ди Габбасов. Башкортстанда яшәүчеләрнең хокукын Русиядә яклап булмау сәбәпле, бу эш белән чит илләрдә генә шөгыльләнергә кала ди ул. ""Русиядә чын-чынлап хокук яклап йөрүчене йә утырталар, йә үтерәләр"", ди ул. — Без халыкара омбудсменнар берләшмәсе барлыгы турында белдек, — ди ул. — Омбудсмен аерым илдән генә түгел, халыктан да була ала икән. Шуңа да безгә Корылтай уздырып, башкорт халкы исеменнән омбудсмен сайларга тәкъдим ителде. Ул халыкара мәйданнарда рәсми төстә башкорт халкының хокукларын яклый алачак. Без Башкортстанда башкорт халкы гына яшәмәвен беләбез, шуңа да ул һәркемне — татарларны, урысларны, чуашларны, мариларны һәм башка халыкларны яклаячак. Омбудсмен БМО (Берләшкән милләтләр оешмасы), Европа парламенты белән эшләячәк. Руслан Габбасов сөйләвенчә, чит илдәге башкорт милли хәрәкәтенә мөрәәгать итүчеләр күп булган. Бу — Русиядән качып китүчеләр һәм Русиядә калып та төрле эзәрлекләүгә дучар булучылар. — Яңа омбудсмен беренче чиратта Башкортстандагы хокуксызлык очракларын теркәп һәм ыеп барачак, — ди ул яңа хокук яклау үзәге хакында. — Бу проблемнар һәм инаятьләр турында халыкара мәйданнарда сөйләп тору мөһим. Режим имерелгәннән соң эзәрлекләп йөрүче кешеләрне аваплылыкка тартырга кирәк. Халыкара оешмаларга һәм мәхкәмәләргә дә мөрәәгать итәчәкбез. Алга таба халыкара мәйданнарда Башкортстандагы хокук бозу фактлары турында сөйләячәкбез, Русиянең чит илдәге вәкилләре белән очрашуда да сораулар бирәчәкбез, — дип өстәде Габбасов. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Бүген Башкортстандагы хокук бозуларны теркәп бару кирәк,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Кеше хоҡуҡтары,4851,https://www.azatliq.org/a/bugen-bashkortstandagi-hokuk-bozularni-terkap-baru-kirak-/33225301.html,2024-12-04T00:00:04+03:00
"Это значимое событие не только для научно-педагогического сообщества, но и родителей, детей и молодежи. Каждый находит в нем для себя ответы на свои запросы, пищу для ума, творчества, ценные идеи для воспитания, образования и многое другое. Он заставляет задуматься, мыслить, мечтать и многому учит педагогов, школьников, молодежь. У нашего журнала довольно почтенный возраст, но он все современен, актуален, интересен, полезен. Он всегда остается на острие событий отечественного образования. На его страницах есть место для различных точек зрения и свободной дискуссии по актуальным проблемам, ключевым направлениям развития современного образования. Журнал, выполняя высокую миссию просвещения, служит нашему Отечеству. Благородные педагогические идеалы развивает плодотворная команда единомышленников, сумевшая сохранить и приумножить вековые традиции журнала, верная своей миссии. Материалы всегда продуманные, стиль живой, интересный. Уникальность журнала и в том, что последние пятьдесят лет возглавляли его всего два умных, творческих главных редактора: С. Я. Гумеров и его достойный преемник С. Г. Каримо которые вложили в развитие журнала часть своей души, таланта, и он стал авторитетной трибуной общественного-педагогического и научно-методического, родительского, юношеского, молодежного сообщества. С юбилеем, дорогие друзья! Вдохновения, читательского внимания, творческих находок и успехов, острого пера, радостей и крепкого здоровья! Г. М. МУХАМЕДЬЯНОВА, министр образования Республики Башкортостан в 1998 — 2004 годах.",Нас поздравляют,['Дин' 'Спорт'],[0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1536,https://uchbash.com/news/novosti/2025-03-03/nas-pozdravlyayut-4143502,2025-03-03T20:03:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЯзгы чакырылыш 1 апрельдән 15 июльгә кадәр барачак. Русия баш штабында язгы чакырылышта гаскәргә алынган солдатларны ""махсус хәрби операциягә"" (Русия хакимиятләре Украинага каршы сугышны шулай атый) ибәрмәячәкләр дип белдерделәр. Гаскәрдә мәбүри хезмәт итү вакыты элеккечә бер ел булып кала. Язгы чакырылыш 1 апрельдән 15 июльгә кадәр барачак. Русия баш штабының мобилизация идарәсе итәкчесе генерал-полковник Евгений Бурдинский""Красная звезда"" газетына әңгәмәсендә ""хәрби хезмәткә чакырылганнар ""махсус хәрби операция""дә катнашмаячак"" дигән. Бурдинский әйтүенчә, көзге чакырылыш та, язгы чакырылыш та Русиянең Украинага каршы сугыш алып баруы белән ""берничек тә бәйле түгел"". Язгы чакырылыш Ерак Төньякның 54 аерым районнарыннан һәм аларга тиңдәш башка аерым урыннардан тыш Русиянең бөтен төбәкләрендә дә узачак. Тегеләрендә егетләрне бары тик көзге чакырылышта гына гаскәргә алалар. Бу Ерак Төньякның климат үзенчәлекләре белән бәйле. Шулай ук чәчү һәм урып-ыю эшләрендә эшләүчеләр дә язгы чакырылышта гаскәргә алынмаячак. ""Алар хәрби хезмәткә елга бер тапкыр, 15 октябрьдән 31 декабрьгә кадәр чакырыла"", дигән Бурдинский.2024 елның 1 гыйнварыннан мәбүри хәрби хезмәткә 18-30 яшьтәге егетләрнечакырачаклар. Рәсми белешмәләргә күрә былтыргы көзге чакырылышта мәбүри хәрби хезмәткә 130 мең кешене алганнар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Баш штаб: язгы чакырылышта гаскәргә алынганнарны Украинадагы сугышка ибәрмәячәкләр,['Дин' 'Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1465,https://www.azatliq.org/a/bash-shtab-yazgi-chakirilishta-gaskarga-alingannarni-ukrainadagi-sugishka-jibarmayachaklar/32882488.html,2024-03-29T12:43:00+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШул ук вакытта Кит Келлог әйтүенчә, Трамп Русиягә юл куярга ыенмый. Элекке генерал, Дональд Трампрәсми рәвештә президент вазифасына керешкәч, АКШның Украина белән бәйле махсус вәкиле булачак Кит Келлогсугышны 100 көндә бетерү юлын табарга тели. Бу хакта ул эфирындаәйтте. Келлог Трампның АКШның гамәлдәге президенты Джо Байденга әйтелгәнтәнкыйтьләренхуплады. Байденның төп хатасы шул — ул ике елдан артык барган сугыш вакытында бер мәртәбә дә Русия президенты Владимир Путин белән сөйләшмәде, диде. ""Президент [Трамп] дошманнар белән дә, беректәшләре белән дә сөйләшә. Моның авыр булуын белә, әмма ахыргы нәтиәгә ирешү өчен кешеләр белән сөйләшергә кирәк икәнен чынлап та белә һәм нәкъ шулай эшләргә ыена да"", — дип белдерде Келлог. Аның әйтүенчә, Трамп Путин белән дә, Украина президенты Владимир Зеленскийбелән дә сөйләшә алсын өчен Америка түрәләре ""кирәкле шартларны"" тудырачак. ""Якын арада алар кабул ителердәй карарга килерләр, дип уйлыйм. Якын арада дигәндә, әйдәгез аны 100 көн дип билгелик тә, хәрәкәт итик"", диде Келлог. Булачак махсус вәкил аңлатуынча, Русиянең Украинага каршы сугышын бетерү АКШ дәүләт иминлеге өчен мөһим әйбер һәм ул Америка мәнфәгатьләренең бер өлеше дә булып тора. Кит Келлог Трамп Русиягә юл куярга ыенмый дип тә белдерде. ""Кешеләр белергә тиештер дип уйлым: ул Путинга яки урысларга нәрсәдер бирергә тырышмый. Ул Украинаны коткарырга, аның суверенитетын сакларга тырыша һәм моның гадел, дөрес булачагына инанырга ыена"", диде ул. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",АКШның Украина белән бәйле махсус илчесе сугышны 100 көндә бетерү нияте булуын әйтте,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1532,https://www.azatliq.org/a/akshning-ukraina-belan-bayle-mahsus-ilchese-sugishni-100-konda-beteru-niyate-buluin-aytte/33269513.html,2025-01-09T12:10:23+03:00
Башҡортостан журналистары Силәбегә барып ҡайтты. Башҡорттар күпләп йәшәгән өлкәлә ниндәй мөһим саралар үтте һуң?,Силәбе башҡорттары менән осрашыу,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Әсәм теле - сәсән теле,112,https://yanshishma.com/articles/s-m-tele-s-s-n-tele-/2025-04-19/sil-be-bash-orttary-men-n-osrashyu-4205336,2025-04-19T23:14:43+00:00
"Баймак, 17 гыйнвар, 2024 елфикерләрБаймак мәхкәмәсе район башлыгы Фәнис Әминевка ""экстремизмга каршы көрәш белән бәйле профилактик эш булмавы ""турында билгеләмә чыгарган. Бу хакта Башкортстан республикасы мәхкәмәләренең берләшкән матбугат үзәгеиткерде. Шулай ук мәхкәмә районның полиция итәкчесе Рәшит Насыйровны ""канунга каршы гамәлләрне булдырмау максатында"" ирле халык белән профилактик эш уздырырга тиеш дип тапкан. Хәзерге вакытта Баймакта активист Фаил Алсыновкачыгарылган хөкем карарынамеңләгән кешекаршылык белдерә. Алсыновны ""нәфрәт яки дошманлык уяту"" маддәсе нигезендә бүген дүрт ел колониягә хөкем иттеләр. Төрле бәяләмәләргә күрә, мәхкәмә янына ун меңгә кадәр кеше ыелган. Кешләр әле дә таралышмый, Фаил Алсыновны да әлегә алып китмәделәр. ""Пруфы""га вакыйгаларга урынындагы хатын-кыз куәт оешмалары вәкилләре ирләрне аяусыз кыйный дипсөйләгән. ""Күсәкләр белән башларына, аркаларына сугалар, кемнеңдер күзен дә чыгарган диделәр. Моңа авап итеп халык төркеме кар ата"", дигән ул. Хатын-кыз кешеләрнең Алсыновны көтүен әйткән. ""Ирләр автобусны әйләндереп капласак каплыйбыз, тик Фаилне бирмибез ди"", дип сөйләгән ул. Аның әйтүенчә халык бик бердәм. Шул ук вакытта каршылык чарасында катнашучылар арасында төрле имеш-мимешләр йөрүе әйтелә. Аерым алганда Баймакка Башкортстан башлыгы Радий Хәбировның, шулай ук өстәмә рәвештә куәт оешмалары вәкилләренең килүе турында сүзләр бар. ""Ике имеш-мимеш тә дөрес булырга мөмкин"", дип иткерә ""Куштау Байрам"" -каналы. ""Беренчедән, кешеләр Фаилне алып китәргә бирми. Икенчедән, кешеләр күп ыелган, көчләре итмәскә мөмкин шуңа халыкны рәхимсез рәвештә куып таратырга дигән фәрман юк. Вакытны сузалар. Бәлки Хәбиров килеп, кешеләрне тынычландырырга тырышыр. Әгәр килеп чыкмаса, халыкны куып таратырга дигән боерык булачак һәм рәхимсез тоткарлаулар булачак"", дип яздыканал. Шулай ук ыелучылар арасында бу хәлгә Мәскәү дә катышкан дигән сүзләр йөрде. Янәсе, көндезге сәгать өчтә (Башкортстан вакыты беләнме, Мәскәү вакыты беләнме - монысы әйтелмәде - ред) ниндидер сөйләшүләр узачак һәм бәлки Фаил Алсыновка чыгарылган карарны яңадан да карарга мөмкиннәр. Әмма соңрак Алсыновның адвокаты бүген активистка чыгарылган хөкем карарын яңадан карау булмаячак, моны бары тик Башкортстан Югары мәхкәмәсе аша гына эшләп булачакдип белдерде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Баймак мәхкәмәсе район башлыгын ""экстремизмга каршы көрәш"" белән бәйле профилактик эшчәнлек уздырмаган дип тапкан",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,2371,https://www.azatliq.org/a/32777969.html,2024-01-17T10:16:26+00:00
"Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2 июлдә төндә урыны менән көслө ямғыр яуыуы, йәшен йәшнәүе, елдең тиҙлеге секундына 17 метрға етеүе мөмкин. Һауа температураһы төндә 8, 13, көндөҙ 19, 24.",Июлдең беренсе декадаһында аномаль һауа торошо көтөлә,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,224,https://henek.info/articles/novosti/2025-07-02/iyulde-berense-dekada-ynda-anomal-aua-torosho-k-t-l-4298170,2025-07-02T10:30:00+00:00
"Для скрещивания специалисты использовали перспективные сорта отечественной селекции - «Путник», «Памяти Попова» и «Родник». Плотность посева составила 20 семян каждого сорта на один экспериментальный ящик. - Эти исследования представляют собой важный этап в развитии ускоренной селекции гороха. Благодаря слаженной работе наших студентов и применению современных технологий мы получили ценные гибридные комбинации, которые в перспективе могут лечь в основу новых высокопродуктивных сортов. Выведенные линии соответствуют требованиям наших индустриальных партнеров, - комментирует младший научный сотрудник лаборатории «Агробиотехнологии» Римма Абдуллина. Во время вегетации проводились регулярные фенологические наблюдения, что позволило подробно зафиксировать все этапы развития растений и получить достоверные данные для последующей селекционной работы. В обработке результатов ключевую роль сыграли студенты факультета агротехнологии и лесного хозяйства Башкирского государственного аграрного университета, обучающиеся по направлению «Агрономия». Под руководством наставников они провели структурный анализ растений и подсчитали количество комбинаций гибридов - важнейший этап в селекционной работе. - Нам важно привлекать молодёжь в отрасль, особенно в селекцию сельскохозяйственных культур, где пока не так много молодых специалистов, - говорит заместитель министра сельского хозяйства республики Фавзят Ханнанов. - Приятно видеть на примере проекта лаборатории «Агробиотехнологии» Межвузовского кампуса, что интерес у нашей молодежи к этому направлению есть, и уже есть первые успехи и достижения. Эксперимент позволил собрать уникальный материал для последующего фенотипического анализа и практического применения в селекционных программах. Полученные данные станут основой для разработки новых, более урожайных и устойчивых сортов гороха, что будет способствовать развитию отечественного семеноводства, адаптированные к условиям нашего региона. Справочно. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. К 2030 году в стране должно появиться созвездие из 25 кампусов. Работу по данному направлению ведет Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. В настоящее время при поддержке национального проекта «Молодежь и дети» проектируются и строятся 24 таких студгородка. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Башкортостан стал одним из пилотных регионов России, где реализуется федеральный проект по созданию сети современных кампусов. Первая очередь Межвузовского студенческого кампуса Евразийского научно-образовательного центра в Уфе была открыта в феврале 2024 года. молодежьидети нацпроектмолодежьидети",В Межвузовском кампусе Уфы завершен успешный эксперимент по гибридизации гороха,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 1 1 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0],6,Мәғариф,2685,https://tanburz.ru/news/m-arif/2025-10-10/v-mezhvuzovskom-kampuse-ufy-zavershen-uspeshnyy-eksperiment-po-gibridizatsii-goroha-4425784,2025-10-10T14:10:00+00:00
"11 декабрь көнө Китап нәшриәте магазины өфөләрҙе һәм баш ҡала ҡунаҡтарын ҡыҙыҡлы, йәнле сараға көтә.","""Китап"" нәшриәте үҙенсәлекле акция үткәрә",['Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],1,Әҙәбиәт,100,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2025-12-04/kitap-n-shri-te-ens-lekle-aktsiya-tk-r-4494139,2025-12-04T18:15:00+00:00
"Әҙерләү: ҡайнатма өсөн бешкән генә, ҙур булмаған еләктәр алына. Еләкте таҙартҡас, аҡҡан һыу аҫтында йыуып, иләк аша һыуын түгәбеҙ. Еләкте мискенгә һалабыҙ. Икенсе мискендә (табаҡта) сироп әҙерләйбеҙ: 0,5 стакан һыуға 1 кг шәкәр өҫтәргә һәм ҡайнатырға ҡуябыҙ. 5-7 минут сироп ҡуйырғансы ҡайнатырға. Әҙерлеген тикшереү бик ябай - ҡалаҡ осона бер аҙ сироп алырға ла өрөп ҡарарға кәрәк: сироп тиҙ генә ҡата башлаһа, әҙер тигән һүҙ. Хәҙер еләккә ҡайнар сиропты ҡойорға ла ҡапҡас менән ябып, һыуытырға. Еләк һут биреп, сироп шыйығая. Һыуынғас, иләккә һалып, һутын һарҡытып алабыҙ ҙа, яңынан 5-7 минут ҡайнатабыҙ. Ҡайнар сиропты йәнә еләккә ҡоябыҙ. Тулыһынса һыуытабыҙ. Һәм тағы ла бер тапҡыр был процедураны ҡабатлайбыҙ. Сироп ҡуйыраҡ булһын тиһәгеҙ, күберәк шәкәр өҫтәгеҙ һәм яҡшылап ҡайнатығыҙ. Өсөнсө тапҡырынан һуң стерилләнгән банкаларға һалынған еләккә сироп ҡойоп, ҡапҡасын ябырға ла юрған менән ҡапларға. Шулай итеп, еләк үҙе бер ҙә ҡайнатылмай, бары сироп ҡына 3-4 тапҡыр ҡайнатыла. Әҙерләү: ҡайнатма өсөн бешкән генә, ҙур булмаған еләктәр алына. Еләкте таҙартҡас, аҡҡан һыу аҫтында йыуып, иләк аша һыуын түгәбеҙ. Еләкте мискенгә һалабыҙ. Икенсе мискендә (табаҡта) сироп әҙерләйбеҙ: 0,5 стакан һыуға 1 кг шәкәр өҫтәргә һәм ҡайнатырға ҡуябыҙ. 5-7 минут сироп ҡуйырғансы ҡайнатырға. Әҙерлеген тикшереү бик ябай - ҡалаҡ осона бер аҙ сироп алырға ла өрөп ҡарарға кәрәк: сироп тиҙ генә ҡата башлаһа, әҙер тигән һүҙ. Хәҙер еләккә ҡайнар сиропты ҡойорға ла ҡапҡас менән ябып, һыуытырға. Еләк һут биреп, сироп шыйығая. Һыуынғас, иләккә һалып, һутын һарҡытып алабыҙ ҙа, яңынан 5-7 минут ҡайнатабыҙ. Ҡайнар сиропты йәнә еләккә ҡоябыҙ. Тулыһынса һыуытабыҙ. Һәм тағы ла бер тапҡыр был процедураны ҡабатлайбыҙ. Сироп ҡуйыраҡ булһын тиһәгеҙ, күберәк шәкәр өҫтәгеҙ һәм яҡшылап ҡайнатығыҙ. Өсөнсө тапҡырынан һуң стерилләнгән банкаларға һалынған еләккә сироп ҡойоп, ҡапҡасын ябырға ла юрған менән ҡапларға. Шулай итеп, еләк үҙе бер ҙә ҡайнатылмай, бары сироп ҡына 3-4 тапҡыр ҡайнатыла.",Еләктән ҡайнатма,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Аш-һыу,1971,https://bashkizi.ru/articles/t-mlek-s/2025-06-13/el-kt-n-aynatma-4275817,2025-06-13T18:50:00+00:00
"Башҡортостан энтузиастары к омандаһы («Урал йөрәге») компьютер уйынын уйлап сығарған. Проектты вуз-ара студенттар кампусы резиденты - Өфө фән һәм технологиялар университеты тормошҡа ашырған. Интерактив этно уйын геймерҙарҙы башҡорт мифологияһы һәм республиканың тәбиғәт ҡомартҡылары менән таныштыра. Сюжет буйынса төп героиня - башҡорт ҡыҙы - илдең мифтары һәм легендалары буйлап сәйәхәт итә. Башҡорт эпосының төп фигураларының береһе булған Урал батырҙың мажаралары тураһында хикәйәттәр төп ориентир булып тора. ""Урал йөрәге"" традицион ролдәр уйыны булып тора, унда күп һанлы диалогтар һәм әңгәмәләшер өсөн мөмкинлектәр бар. Уйынсыларға заданиелар һәм квестар үтергә, уларҙы үтәү барышында ҡатмарлы һайлау яһарға тура килә. Уйлап табыусылар әйтеүенсә, музыка уйындың мөһим өлөшө буласаҡ. Ул персонаждарҙың һәм тирә-яҡ донъяның торошон сағылдыра. Нигеҙендә заманса аранжировкала башҡорт халыҡ көйҙәре ята. 2026 йылда уйынды донъяға сығарғанда авторҙар өс уйын локацияһын эшләргә ниәтләй, уларҙың һәр береһе ер аҫты, ер һәм күк донъяһында дүрт кимәлде үҙ эсенә ала. Уйынсыны дейеүҙәр һәм яуыз заттар менән алыштар көтә.",Урал батыр компьютер уйынында нимә эшләй?,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],6,Файҙалы эштәр,1118,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-02-25/ural-batyr-kompyuter-uyynynda-nim-eshl-y-4135932,2025-02-25T13:33:00+00:00
"Хәҙерге заманда ғаиләләге эштәрҙе ир менән ҡатын, икеһенә ләуңайлы булырлыҡ итеп, үҙ-ара һөйләшеп, килешеп эшләй. Был бала ҡарауға ла ҡағыла. Атайҙар ҙа балаға өс йәш тулғансы декрет ялында ултыра ала. Рәсәй Федерацияһының Эш кодексының 256 статьяһына ярашлы, эш биреүсе был хеҙмәткәрҙең ғаризаһына баш тарта йәэштәнебәрә алмай. Әммә атай кеше әсәй менән бер ваҡытта бала ҡарау буйынса ял ала алмай. Әгәр ғаиләлә бер юлы ике, йә өс бала тыумаһаинде. Ул ваҡытта һәр балаға айырым юлларға мөмкин. Эш кенәгәһендә бала ҡарау буйынса ялда булыуы теркәлмәй, шуға күрәатай кешенеңстажы ла өҙөлмәй. Декрет ялын тулы килеш алыу ҙа мотлаҡ түгел. Ҡатынынбер нисә ай алыштырып тороп, аҙаҡ яңынан эшенә сыға ала. Балаға йәш ярым тулғансы эш хаҡынан 40 процент пособие түләнә. Был әсәй кешегә лә, атайға ла берҙәй ҡағыла. Шуға күрә, әгәр ике яҡ өсөн дә ҡулай икән, бала менән декрет ялында атайҙар ҙа ултыра ала. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",АТАЙҘАР ДЕКРЕТ ЯЛЫНДА УЛТЫРА АЛАМЫ?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],3,"""Ярай"" менән ""ярамай""",1121,https://akbuzat-rb.ru/articles/yaray-men-n-yaramay/2021-03-24/atay-ar-dekret-yalynda-ultyra-alamy-2304422,2021-03-24T12:23:38+05:00
"""Әйҙә уйнайыҡ"" тигән беренсе фестиваль былтыр булғайны. Сара республика Башлығы инициативаһы менән ойошторолдо. Унда илдең 150-ләп  уйынсыҡ етештереүсеһе ҡатнашты, 250 меңләп кеше килде.",Быйылға уйнамай торабыҙ,['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,186,https://amanat.su/news/novosti/2024-08-21/byyyl-a-uynamay-toraby-3893957,2024-08-21T13:58:00+00:00
"Һуңғы төндәрендә ҡабатланған ошо төшөнән бөгөн дә тертләп уянды ҡарт Нурғәле. Етмеш йыл элек булған ваҡиғалар ҡарт фронтовик йәненә тынғылыҡ бирмәне. Мәктәпте яңы тамамлаған Матвей менән Нурғәлене ҡәһәрле һуғыш Харьков ҡалаһы өсөн барған ҡаты алышта таныштырҙы. Танау аҫтары ла кибеп өлгөрмәгән, әммә тыуған илен батырҙарса һаҡлап, фашистарға ҡаршы сыҡҡан ҡаһарман йөрәкле егеттәр яуҙа һынатманы. Тыуған Харьковын үҙ Уралылай күреп һаҡлаған Нурғәлегә ҡарата украин егетенең дуҫлыҡ ҡына түгел, туғанлыҡ хистәре уянды. Оҙайлы барған яуҙа дошманды ҡаланан ҡыуып сығарғас, Матвей яуҙашын өйөнә саҡырып, әсәһе һәм һеңлеһе менән таныштырҙы. Тыныс тормошта ауыҙына ла алмаҫ салоны Нурғәле тап шунда тәмләне. Аслыҡ ризыҡ һайлап тормай шул ул. Ике йәш егет дуҫлыҡтарын мәңге өҙмәҫкә ант иттеләр. Анттары хоҙайҙың аминь тигән сағына тура килде. Һуғышта төрлө фронттарҙа булһалар ҙа, хатлашып, бер -береһен юғалтманы улар. Һуғыш бөткәс, тыуған илдәрендә ғаилә ҡороп, балалар үҫтергән осорҙа осрашырға ла мөмкинлек табылды. Был юлы Нурғәле украин дуҫын ғәзиз Уралында ҡунаҡ итте. Һөйләшеп һүҙҙәре, серләшеп серҙәре бөтмәне фронтташтарҙың. Башҡорттарҙың ҡунаҡсыллығы тураһында ишетеп кенә белгән дуҫы, ҡымыҙ -буҙалы, ҡаҙылыҡлы һәм кәрәҙле баллы һый -хөрмәттән ауыҙ иткәс, инанды. -Нурғәле, һинең менән дуҫ булмаһам, ер йөҙөндә шундай ҙа ихлас, кешелекле, киң күңелле милләт барлығын белмәгән булыр инем, -тип күҙҙәренә йәш алып, һоҡланды Матвей. Тирә -яғын тауҙар уратҡан, тулы һыулы йылға ярына һыйынған ауыл халҡының тырышлығына хайран ҡалды ул. Мөғжизәле тәбиғәтле, иҫ киткес халҡы менән ғашиҡ иткән Башҡортостандан Матвей ғаиләһе менән ҡәнәғәт ҡайтты. Йыш ҡына осрашып торорға һүҙ ҡуйышһалар ҙа, тормош мәшәҡәте баҫтымы, балалар ишәйеүе булышлыҡ иттеме, хат яҙышып ҡына аралаштылар. Заман башҡа -заң башҡа тигәндәй, Нурғәленең зирәк ейәндәре олаталарын фронтташ дуҫы менән яңынан ҡауыштырҙы. Сәстәренә сал төшкән, йөҙҙәренә бураҙналап һырҙар ятҡан ике ҡарт ишетер -ишетмәҫ ҡолаҡтарын ноутбук экранына терәп, кемуҙарҙан ҡысҡырып сәғәттәр буйы гәп һатырға әүәҫләнделәр. Ихлас көлөшөүҙәр, уйҙарға бирелеп тынып ҡалыуҙар, күҙ йәштәре аша хәтирәләргә бирелеүҙәр алыҫ араларҙы яҡынайтып, ҡайнар дуҫлыҡты нығытты. Инде нисәнсегә ҡабатланған ҡәһәрле төшөнән ауыр уйҙар менән уянған Нурғәле телевизорын тоҡандырҙы. Яңылыҡтар хеҙмәте Харьков ҡалаһындағы шартлау һәм емеректәр тураһында һөйләй. Нурғәле таныш урамдағы таныш йорттоң һерәйеп ҡалған диуарын күреп, күҙ алдары ҡараңғыланды, башы әйләнде. Йөрәк өҙгөс бер уй мейеһен тиште. ""Матвей. Уның йорто. "" Көс -хәлгә диванға барып ауҙы Нурғәле. Тыны ҡыҫылып ""Эх, дуҫым. беҙ матур йәшәнек""- тигән һүҙҙәрҙе ҡабатланы. Емереклектәр араһынан табылған украин егете Матвей менән диванда һөйәлеп ултырып йән биргән башҡорт Нурғәлене бер көндә ерләнеләр. Ҡәһәрле һуғышты еңеп, үлем тырнағынан ҡотҡарған, быуат буйы һынауҙар үтеп сыныҡҡан дуҫлыҡ Матвей менән Нурғәлене бергә күктәргә олғаштырҙы. Ер, аҡса, байлыҡ, власть бүлешеү түгел, ә донъялағы юғары ҡиммәттәрҙе сағылдырған ике һалдат дуҫлығы мәңгелек.",Дуҫлыҡ. Әлиә Саматова,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],6,Хикәйә,3029,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2023-07-04/du-ly-li-samatova-3327276,2023-07-04T16:34:00+00:00
"Береһе икенсеһенең күҙенә атҡан. Пуля башына ингән, тип хәбәр ителә. Әле үҫмер Өфөлә күҙ табиптары ҡарамағында дауалана. Береһе икенсеһенең күҙенә атҡан. Пуля башына ингән, тип хәбәр ителә. Әле үҫмер Өфөлә күҙ табиптары ҡарамағында дауалана.",Күҙенә пуля эләккән,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,241,https://yanshishma.com/articles/yanyliktar/2025-11-05/k-en-pulya-el-kk-n-4453494,2025-11-05T13:45:00+00:00
"21 марта –  Всемирный день поэзии.  Республиканский общественно-педагогический и научно-методический журналБашҡортостан уҡытыусыһы (Учитель Башкортостана) приглашает принять участие в творческом конкурсе стихов собственного сочинения (на башкирском и русском языках), посвященному Всемирному дню поэзии.","Внимание, конкурс!",['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,303,https://uchbash.com/news/novosti/2024-03-12/vnimanie-konkurs-3677859,2024-03-12T11:32:53+00:00
"Архив фотосыфикерләрРусия президенты каршындагы кеше хокуклары шурасы башлыгы Валерий Фадеевурысча белмәгән балаларны мәктәпләргә алмаска кирәк дигән тәкъдим белән чыкты. Аның фикеренчә, башта андый балаларны махсус үзәкләрдә урыс теленә өйрәтергә кирәк. Фадеев тәкъдиме мигрантлар белән генә чикләнмәскә мөмкин, ди белгечләр. Ул Русиянең урыс булмаган асаба халыкларына да кагылачакмы? Азатлык бу хакта белгечләр белән сөйләште. Хәзерге кануннарга күрә, балаларны мәктәпкә алмау мөмкин түгел, шуңа күрә Фадеев кануннарны үзгәртергә чакыра. Аның сүзләренчә, мондый үзгәрешләр киләсе елның 1 сентябренә әзер булырга тиеш. Русия мәгариф министрлыгы бу юнәлештә эшли башлаганын да әйтте ул. Татар ата-аналары берләшмәсе әгъзасы, филология фәннәре кандидаты Айсылу Галиевасүзләренчә, канунга үзгәрешләр керми торып фикер йөртү иртәрәк. ""Әгәр дә канунда гомумән урысча белмәгән балаларны мәктәпкә алмаска дигән үзгәрешләр кертелә икән, бу Русиядә туган һәрбер балага кагыла дигән сүз. Ул асаба халыклар өчен куркыныч булырга мөмкин. Әгәр канунда үзгәрешләр Русиягә күчеп килгән кешеләрнең балаларына гына кагыла икән, ул илдәге балаларга куркыныч булмаска тиеш. Русиянең мәгариф турындагы канунында һәрбер бала үз телендә белем алырга хокуклы диелгән. Бу Русия Конституциясе тарафыннан яклана. Мәгариф кануны аңа каршы килмәскә тиеш. Икенче яктан, мигрантларның балалары Русиядә туган һәм ватандаш булып санала икән, аларның үз туган телләрендә белем алу хокуклары саклана"", диде ул. Фадеев күз уңында мигрантларның балаларын истә тотуын әйтсә дә, әлеге тәкъдим тормышка ашса, бу Русиянең асаба халыкларына да кагылачак. Бүген татарларның күпчелеге шәһәрләрдә гомер итә. Балалар урыс телен түгел, үз туган телләрен начар белә яисә бөтенләй белми. Башкорт балалары белән дә шул ук хәл. Ә менә Якутия, Кавказ халыкларында, урыслар азчылыкны тәшкил иткән төбәкләрдә хәл башкачарак. Саха халкы конгрессы рәисе Иван Шамаев Азатлыкка сөйләвенчә, хәзер Якутиядә дә урыс телен белмәгән балалар бик аз санда. Ул ерак авылларда да кечкенә балалар урысча сөйләшүен әйтә. ""Бәлки, Якутиянең кайбер урыннарында урыс телен белмәгән балалар бардыр. Шуны әйтәсем килә: Фадеевның тәкъдиме Якутиядә тормышка аша алмый һәм моңа юл куймаячакбыз. Әгәр түрәләр боралакта сугышчылар белән төшеп, мәктәпләрдә урыс телен белмәгән балаларны эзләп йөрсә һәм аларны махсус үзәкләргә ибәрә башласа, кешеләр моңа тыныч кына карамаячак, ди ул. Иван ШамаевАныңча, бүген Якутиядә саха теле читләштерелә. ""Бу тәкъдим бернинди кысаларга да сыймый. Якутиядә моны кыргыйлыйк белән чагыштырырга була. Минемчә, ата-аналар мәктәпкә кадәр үз балаларына урыс телен өйрәтергә бурычлы түгел. Башлангыч сыйныфта балаларны урыс телен укытырга мәбүр итү дә кирәми. Ниндидер таләпләр кую бары 5 нче сыйныфтан башлана ала. Бөтенрусия тикшерү эшен (ВПР) урыс телендә үткәрүләре дә яхшы түгел"", ди Шамаев. Кавказ халыклары ассамблеясе президенты, чечен активисты Руслан Кутаевбу тәкъдим артында бер максат — урыслаштыру һәм халыкларның туган телләрен бетерү ята дип саный. ""Урыс телен начар белгән балалар бар. Аеруча, күп кенә авылларда урысча сөйләшми торган чечен гаиләләрендә балалар бу телне начар белергә мөмкин"", ди ул һәм бу тәкъдим чеченнарга да кагылуы ихтимал дип кисәтә. Шул ук вакытта Чечняда мондый үзгәрешләрне тормышка ашырып булмаячак дип саный Кутаев. ""Мәскәү, Владимир, Ставрополь кебек шәһәрләрдә яшәгән һәм урыс телен начар белгән чечен баласына мондый куркыныч яный. Чечняда моны эшләү мөмкин түгел. Башка төбәкләрдә баланы мәктәпкә кабул итмәүләре дә бар. Ростов өлкәсе, Ставрополь төбәгендә балаларны яулык киеп килгән өчен уку йортыннан куып чыгардылар бит. Хакимият аларның урысча фикер йөртүен тели. Төп каршылык шуннан гыйбарәт. Ни өчен урыс булмаган халыклар бәйсезлек тели? Чөнки алар урыслашырга теләми. Бүген чечен һәм ингушлар арасында нигездә урыс телен бөтенләй белмәгән бала юк. Хәзер хакимият шулкадәр көчле эшли ки, алар синең акылыңа үтеп кереп, урыс теленең сивил дөнья теле булуына төшендерә. Моны телевидение, мультфильмнар аша да эшлиләр. Кавказ һәм Идел буе халыклары инде шактый урыслашкан. Хәзер хакимият мигрантларга — үзбәк, таикларга — мәкерле һөүм ясый, чөнки алар үз телләрен яхшы белә. Мигрантларның хокуклары исә чикле. Шуңа да аларга репетиторлар яллап балаларын мәктәпкә әзерләргә туры киләчәк. Бу аларның фикерләрен үзгәртү өчен эшләнә"", ди ул. Руслан КутаевАныңча, Фадеев фикере Русиядә алып барылган милли телләрне юк итүгә юнәлдерелгән максатчан сәясәтнең бер өлеше. ""Моннан барлык халыклар да зыян күрәчәк. Хакимият башта милли телләрне факультативка калдырды. Хәзер бу эшкә тотынды. Чечен балалары урыс телен яхшы белми. Хакимият моңа түзеп тормаячак. Мәгариф министрлыгы аша инспекторлар ибәрәчәк. Бу очракта балалар бакчаларында аларны өстәмә сәгатьләр кертеп урыс теленә өйрәтәчәк. Әлеге тәкъдим мигрантларга гына кагыла дип саныйлар икән, моны зур хата дип әйтер идем. Бу — баланың тормышына тыкшыну, аның туган телен тартып алу һәм үз халкының фикерләве белән яшәүдән мәхрүм итү. Алар башка халыкларны ""урыс дөньясы""на кертергә тели"", ди ул. Русия Украинага каршы сугыш башлагач, Европа илләренең берсенә киткән, элек Казанда юрист булып эшләгән Гөлнара(исеме үзгәртелде) ханым сүзләренчә, бу Урта Азиядән эшләргә килгән мигрантларның балаларына гына түгел, Идел буе һәм Кавказ авылларында яшәүче балаларга да кагылырга мөмкин. ""Дәүләт һәр балага белем алу мөмкинлеге тудыру урынына аларны раса һәм милләткә бүлү, урыс булмаган балаларны турыдан-туры дискриминацияләү белән шөгыльләнәчәк. Бу эш бүген дә алып барыла. Мәсәлән, мигрантларның балалары мәктәпкә укырга барганда, теркәлгән яшәү урынын күрсәтергә тиеш. Хәтта Уфа, Красноярски яки Махачкаладагы урыс телле баланы да Мәскәү яки Казан мәктәбенә яшәү урынын күрсәтмичә кабул итмиләр. Ватандаш булмаган кешеләргә тагы да катлаулырак. Алардан еш кына 3 айдан күбрәк вакытка теркәлү узуы турында дәлил сорыйлар. Шул ук вакытта мигрантлар визасыз 90 көнгә килсә, бала мәктәпкә бара алмаячак дигән сүз"", ди ул. Юрист барлык баланың да — нинди милләттән булуына карамастан — белем алуга хокукы 1948 елда кабул ителгән кеше хокуклары декларациясендә әйтелүен искә төшерә. Мәскәүдә мигрантлар турында язучы. телеграм-каналын алып баручы блогер Журабек Амонов Европа илләре һәм АКШта мигрант балаларын мәктәпләрдә укыту өчен тырышлыклар алып барса, Русиядә даими аяк чалалар ди. ""Мигрант балалары укырга йөрсен өчен шартлар тудырырга кирәк, ә алар авырлыклар тудыра. Ата-аналар балаларын бакчага урнаштыру өчен Дәүләт хезмәте күрсәтү (Госуслуги) сәхифәсе аша гариза биргәч тә, күп очракта мөрәәгатьләре кире кагыла. Мигрант балаларын бакчаларга алмыйлар, мәктәпкә дә урысча белмәсә — кабул итмиләр. Ул балалар нишләсен? Башка ирле балалар белән ничек аралашсын, сөйләшсен соң? "", дип сорый ул. Аның әйтүенчә, хакимият мигрантларның күп бала табуын белә. Шуңа киләчәкне уйлап, аларны кечкенәдән үк инде урыс телле булуын тели. Мигрант балаларының урыс телен белмәү сәбәпле, Мәскәүдәге Муса әлил исемен йөртүче 1186 нчы мәктәп мөдире Роза Шакирова-Хәбибуллинаурыс телен белми килгән балаларны беренче сыйныфта урыс телен өйрәнсен өчен, ""Туган тел — урыс теле"" төркеменә ибәрәбез, чөнки алар дәрестә укытучының ни сөйләгәнен аңламый"" дигән иде. Бу мәктәп татарныкы саналса да, анда белем алучыларның күпчелеге — Үзәк Азия балалары. Роза ханым бөтен документлары да тәртиптә булса, порталда гаризаларны дөрес тутырсалар, мәктәптә урын булса, безнең аларны кире борырга хокукыбыз юк — алмыйча булдыра алмыйбыз, диде. Мөдир татарларның хәзер Азия балалары белән укыйсылары килми дип тә әйткән иде. ""Азия балалары белән укырга кимсенәләр, менә шундый туып килүче шовинизм бар"", дигән иде ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Хакимият инспекторлар ибәрәчәк"". Урысча белмәгән балаларны мәктәпкә алмау тәкъдиме кемнәргә кагыла?",['Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Донъя,7739,https://www.azatliq.org/a/32561617.html,2023-08-27T21:00:00+00:00
"Бөгөн Өфө балалар филармонияһы бинаһында Щаяниум була! Тапҡырҙар һәм шаяндарҙың ҡала конкурсы 23-сө тапҡыр үтә. Өфө – балалар туризмы ғалаһы тигән тема тирәһендә тел сарлаясаҡ бөгөн шаяндар. Һайлап алыу турында бөтәһе 42 команда ҡатнашҡайны, ярымфиналға – 23, финалға 7 команда сыҡҡайны. Һүрәттә: Октябрь районы буйынса Гран-при хужаһы, 136-сы башҡорт лицейының ""Һупайлы дәрүиштәре"" командаһы.","Бөгөн ""Шаяниум"" була",['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,393,https://amanat.su/news/novosti/2025-03-20/b-g-n-shayanium-bula-4165066,2025-03-20T13:06:00+00:00
"Амангилденең улы Күркәм Туйыш тураһында матур ҙа, ҡыҙғаныс та тарих һаҡлана. Ул иҫ киткес матур ир булған. Ят кеше күҙәнән һаҡланып йәшәгән, сөнки тиҙ генә күҙ тейер булған. Уның матурлығы тураһында тирә-яҡҡа дан таралған. Хатта Әбей батшаға ла барып еткән. Батшабикә уны матур аттар ектереп алып килергә ҡушҡан. Сит кеше күҙенә күрһәтмәй батшабикәгә алып барып еткерәләр, әммә ҡайтҡан саҡта, төнгөлөккә туҡтаған мәлдә, бер ҡатын хеҙмәтсе кейемен кейеп Күркәм Туйыш бүлмәһенә инә. ""Матур тип әйтәләр ине, ысынлап та иҫ-киткес матур икән дә баһа! "" тип һоҡланған. Шул ваҡыттан һуң Күркәм Туйыш ныҡ ауырып китә. Тыуған еренә ҡайтып еткәс, вафат булып ҡала. Айгөл Валиева ның сәхифәһенән.",Күркәм Туйыш,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,685,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-11-16/k-rk-m-tuyysh-4468888,2025-11-16T11:38:00+00:00
"Туҡталышта автобус көтөп торған ир янына урта йәштәрҙәге сибәәәр генә бер ҡатын килеп баҫа ла, һүҙ ҡуша: - Ғәфү итегеҙ, һеҙ минең балаларымдың береһенең атаһы шикелле, яңылышмаһам. Ҡото осҡан ир, янында тағы ла берәйһе юҡмы, уға өндәшәләрме тип: - Мииин! Минме! ? Мин һеҙҙе. - Тынысланығыҙ! - ти теге ҡатын, - Мин - уҡытыусы! Төн уртаһында уҡыусы бала ""Башҡорт теле һәм әҙәбиәте"" уҡытыусыһына шылтырата: - Эйе, Морат. Нимә булды? - Һаумыһығыҙ, һеҙ йоҡлай инегеҙме? - Әлбиттә! Төнгө өстә йоҡламай нимәшләргә була һуң? !- Шиғыр ятларға. Ир эшенән еппәртә һуғып ҡайтып инә лә, ҡатынын ҡулынан етәкләп, һөйрәкләп тигәндәй, йоҡо бүлмәһенә индереп карауатҡа ауҙара. Ҡатыны шаҡ ҡатҡан! 20 йыл тороп та бындай хәлдең булғаны юҡ! .. Артабан ире ҡатынының өҫтөнә юрған ябып ебәрә! Ике-өс секундтан юрған аҫтына үҙе лә килеп инә лә: - Ҡара! Дисплейы яна торған сәғәт һатып алдым! - ти. Ике рядовой полиция хеҙмәткәре адрес буйынса барғандар ҙа, аҙ-маҙ хәлде асыҡлағас начальниктарына шылтыраталар, ти. - Нимә булған унда һеҙҙең? ! - тип екерә начальник. - Үлтерергә маташыу. Ир, 38 йәштә, әле генә йыуылған иҙәнгә баҫҡаны өсөн бисәһе алты тапҡыр таба менән башына һуҡҡан. Ашығыс ярҙам хеҙмәте ирҙе дауаханаға алып китте әле генә. - Бисәһен ҡулға алдығыҙмы? - Юҡ әле, иҙән кипкәнен көтәбеҙ! Фатирға саң һурҙырғыстар рекламалаусы килеп ингән дә, ишек эргәһендә үк иҙәнгә үҙе менән тотоп ингән сүп-сарҙы туҙратып ебәргән: - Әгәр саң һурҙырғысым тап-таҙа итеп һурҙырмаһа, ашап бөтөрәсәкмен! Хужа ҡатын аш-һыу бүлмәһе яғына атлағанын күреп, сос егет: - Ханым! Ханыыыым, ҡайҙа киттегеҙ? - тип һорай. )))- Ҡайҙа-ҡайҙа, аш ҡалағы алып киләм! Кисәнән алып өйҙә ут юҡ! .. Ике әбей әхирәттәренә ҡунаҡҡа барған, ти. Уныһының хәтере насар икән. Шуға ул, онотмаҫ өсөн, аш-һыу бүлмәһенең ишек башына ""сәй эсергә"" тип яҙып ҡуйған. Әхирәттәренә бер тапҡыр сәй эсергәс, яҙыуҙы күреп тағы ла эсерә икән. Шулай бер нисә тапҡыр ҡабатланған. Әхирәттәре сәй эсеп, ҡайтырға сыҡҡан. Беренсеһе икенсеһенән: - Әнисә ни эшләп беҙгә сәй эсермәне икән ул? !- Атағатаҡ! Беҙ Әнисәлә булдыҡмы ул? Бер ир бала табыу йортона килә. Уның янына шәфҡәт туташы төшә. – Ҡотлайым! Һеҙҙең малай! 4200. Теге ир янсығынан 4200 һум сығарып: – Ҡарале, 4200 генә! Зәрә ҡиммәт тә түгел! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Рәхәтләнеп көләбеҙ,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 1 0],5,Юмор,2899,https://henek.info/articles/m-kt-r/2025-10-22/r-h-tl-nep-k-l-be-4436701,2025-10-22T13:25:00+00:00
"Былтыр ноябрҙә ҡатын менән мессенджерҙа Анастасия тигән берәү таныша, аралаша башлайҙар. Ышаныслы мөнәсәбәттәр урынлашҡандан һуң яңы танышы инвестицияларҙан уңышлы табыш алыу тураһында һөйләй һәм был өлкәлә ярҙам итергә тәҡдим итә. Тиҙҙән зыян күреүсене ""компания етәксеһе"" менән таныштыралар, ә һуңынан ""трейдер""ға тапшыралар. Улар етәкселегендә ҡатын ҡушымтаны урынлаштыра, ""уҡыу үтә"" һәм аҡса күсерә башлай. Тәүҙә суммалар бәләкәй генә - 1,5 һәм 50 мең һум була. Ҡушымтала иҫәптә аҡсаһы күренгәс, ул мутлашыусыларға ышана. ""Трейдер"" зыян күреүсене, юғары килем алыр өсөн ҙур инвестициялар талап ителә, тип ышандыра. Был кәңәште тотоп, ҡатын бер нисә кредит ала һәм үҙенең тупланма иҫәптәренән бөтә аҡсаһын ""инвестиция янсығына"" күсерә, экранда ""баланс"" көндән-көн үҫә. Мутлашыусылар табышты сығарыу һылтауы менән ҡатынға ялған онлайн-аҡса алмаштырыусыға инергә ҡуша. Тик операцияны рәсмиләштергәндән һуң иҫәпкә аҡса инмәй. ""Техподдержка"" клиенттың ғәйебе буйынса хата килеп сығыуын белдерә һәм, бөтә аҡсаһын юғалтыу менән ҡурҡытып, ""кәрзинде раҫлау"" өсөн тағы ла 3 миллион һум аҡса талап итә. Шул саҡта ғына ҡатын үҙенең алданыуын аңлай. Әлеге ваҡытта мутлашыу факты буйынса Рәсәй Федерацияһы Енәйәт кодексының 159 статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығы иҫкәртә: бер ҡасан да һәм бер кемгә лә ""гарантиялы"" килем өсөн аҡса күсермәгеҙ. Интернетта таныш булмаған кешеләргә ышанмағыҙ. ""Трейдерҙар""ҙан һәм ""эш хаҡы буйынса белгестәрҙән"" килгән шылтыратыуҙар, мессенджерҙағы хәбәрҙәр - мутлашыусыларҙың төп эш каналы. Ундай әңгәмәселәрҙе блоклағыҙ һәм улар менән диалогҡа инмәгеҙ. Тикшерелмәгән ҡушымталарҙы ҡуймағыҙ һәм шикле сайттарға теркәлмәгеҙ. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Шундай ҙа асығауыҙ булыр икән кеше! ..,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1883,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-06/uy-shunday-a-asy-auy-bulyr-ik-n-keshe-4568455,2026-02-06T23:30:00+00:00
"В этом году в конкурсе принимают участие творческие коллективы и сольные исполнители в возрасте от 7 до 17 лет из Дуванского, Иглинского, Илишевского, Татышлинского, Хайбуллинского, Альшеевского, Стерлитамакского районов, городов Янаул, Нефтекамск, Туймазы, Дюртюли. Финал конкурса и награждение участников состоится 16 августа в районном Доме культуры имени Р. Галиевой.",В Башкортостане проходит республиканский детский конкурс «Йәйғор»,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Файҙалы эштәр,371,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-08-17/v-bashkortostane-prohodit-respublikanskiy-detskiy-konkurs-y-y-or-3889585,2024-08-17T11:38:00+00:00
"2020 йылдан ғалимдар Ерҙең әйләнеүенең тотороҡло тиҙләнешен билдәләй. Был күренештең сәбәптәре әлегә тулыһынса аңлашылмаған. Планетаның хәрәкәт тиҙлегенә йоғонто яһаусы факторҙар араһында: айҙың һәм ҡояштың тулыу көстәре, Ер үҙәгендәге эске процестар, атмосфера һәм океан хәрәкәттәре һ. б.2022 йылда бер төркөм ғалимдар диңгеҙ буйында ял итеү урынына бик мөһим эксперимент үткәрә: атом сәғәттәре буйынса теүәл ваҡытты үлсәй. Был сәғәт 1960 йылдарҙа эшләнгән һәм кешелек өсөн генә мөмкин булған иң теүәл ваҡытты күрһәтә. Улар ярҙамында ғалимдар 29 июндә Ерҙең үҙ күсәре тирәләй әйләнешенең элеккегә ҡарағанда 1,59 секундҡа кәмерәк булыуын асыҡлай. Был рекорд! 2029 йылда ер сәғәтенә Ерҙең тиҙ хәрәкәт итеүенә яраҡлашырға һәм циферблаттан бер секундты алып ташларға тура киләсәк, тиҙәр. 2025 йылда 1975 йылдағыға ҡарағанда ваҡыт тиҙерәк үтә, тип уйлаһағыҙ, һеҙ хаҡ! Әммә башҡа теориялар ҙа бар. Улар буйынса, тәүлек аяныслы бер секундҡа түгел, ә алты йәки һигеҙ сәғәткә ҡыҫҡарған! Ҡасандыр, яҡынса миллиард йыл элек, тәүлек 18 сәғәт тәшкил иткән. Тәүлектең бындай оҙайлығы беҙгә һиҙҙермәй генә кире ҡайтты, тиҙәр һәм хәҙер уларҙа 16 сәғәттән 18 сәғәткә тиклем. Хатта бәләкәй балалар ҙа, улар өсөн ваҡыт яй тойолорға тейеш, уның тиҙләтелеүен күрә. Шулай итеп, беҙҙе хатта атом сәғәте лә алдай?16-18 сәғәтлек көндәр, ысынлап та, дөрөҫ була ала. Быны ике факт раҫлай. Беренсенән, Афон тауында монахтар быуаттар буйына бер үк доғалар китабын уҡый, уны теүәл тәүлек уҡырға кәрәк. Һуңғы ваҡытта улар, тулы доғалар уҡыуға ваҡыт етмәй башланы, тип билдәләй. Ә тибет монастырҙарының береһендә көн һайын бер үк ваҡытта шәмдәрҙе яндырыу йолаһы бар, улар теүәл тәүлек янып торорға тейеш. Быуаттар буйына был шәмдәр бер үк рецепт буйынса эшләнә, әммә хәҙер улар янып өлгөрмәй. Бынан тыш, тәүлектәге ваҡыт берәмектәренең һаны планетаның ни тиклем тиҙ әйләнеүенә генә түгел, ә уның орбитаһының ҙурлығына ла бәйле. Ҡояш сағыштырмаса йәш йондоҙ, шуға күрә ул даими киңәйә, һәм Ер орбитаһы тейешле үҙгәрә. Барыһы ла Эйнштейн буйынса: планета йондоҙға яҡыныраҡ булған һайын, ул тирәләй әкренерәк әйләнә, был планетала ваҡыт тиҙерәк үтә. Америка ғалимы Грег Брейдендың раҫлауынса, һуңғы илле йылда ваҡыт ҡыҫҡарған, һәм ысынында хәҙер тәүлектә ни бары 16 сәғәт. Шуға күрә беҙ ашығабыҙ, әммә барыбер бер нәмә лә өлгөрмәйбеҙ. Сәғәт беҙҙе алдай, сөнки ваҡыт менән ҡыҫылған"". Брейден әйтә: Һәр кардиологтан һорағыҙ, һәм ул һеҙгә йыш йөрәк тибеше булған кешенең башҡаларҙан аҙыраҡ йәшәүен әйтер. Ерҙең дә пульсы бар. Ул шуман резонансы "" тип атала. 1950 йылдарҙа ул секундына 7,8 тибеш тәшкил итә. Һәм 1980 йылға тиклем шулай була. Һуңынан өҫкә күтәрелә, һәм хәҙер - 13 тибеш. Ер тиҙерәк тын ала. Һәм тирә-яҡтағы арауыҡ-ваҡытты үҙгәртә. Атап әйткәндә: әгәр «пульс» та тәүлегенә 7,8 тапҡыр тибеш 24 сәғәт дауам итһә, «пульс»тағы 13 һуғыу 16 сәғәт кенә дауам итә, ти тикшеренеүсе. Тирә-яҡтағы бөтә нәмә лә шундай уҡ: Ҡояш ҡалҡып, байый, беҙ тиҙ йүгереп йөрөмәйбеҙ, элеккесә сәғәт тибә, әммә был - иллюзия. Көнөнә ни бары 16 сәғәт кенә ҡалды. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Елдәй елеп уҙа йылдар.,['Шоу-бизнес' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Башҡортостан'],[1 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Төрлө,3684,https://henek.info/articles/+++-/2025-09-02/eld-y-elep-u-a-yyldar-4370741,2025-09-02T17:50:00+00:00
"Башҡортостан синоптиктары алдағы өс көнгә һауа торошон хәбәр итте. Башгидромет мәғлүмәттәре буйынса, бөгөн республикала яуым-төшөм көтөлмәй, айырым райондарҙа боҙлауыҡ. Ел көньяҡтан, көньяҡ-көнсығыштан талғын, урыны менән көслө. Һауа температураһы көндөҙ 3, -2 градус. Шәмбе, 23 ноябрҙә, урыны менән епшек ҡар һәм ямғыр яуыуы, боҙлауыҡ көтөлә. Ел көньяҡтан талғын. Һауа температураһы төндә 0, -5, көньяҡ-көнсығышта -10, көндөҙ -2, 3 градус. Йәкшәмбе, 24 ноябрҙә, яуым-төшөмһөҙ. Ел көньяҡ-көнсығыштан талғын. Һауа температураһы төндә 0, -5, көньяҡ-көнсығышта -10, көндөҙ - 1, 4 градус. Сығанаҡ: ""Башинформ"".",Ял көндәрендә һауа торошо нисек булыр?,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,606,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2024-11-22/yal-k-nd-rend-aua-torosho-nisek-bulyr-4019858,2024-11-22T11:14:00+00:00
"Әсмә күлдәген йыуған ине, сөнки урамда ойошторолған һуңғы концертта ямғырға һыуланғайны. Ҡатын күлдәкте үтекләне лә, кейеп ҡарарға булды. Бынағайыш, уның бил өлөшө ҡыйынлыҡ менән башы аша үтте лә, күкрәк тәңгәлендә кипсәлде лә ҡуйҙы - ни өҫкә, ни аҫҡа тигәндәй. Әсмә, күлдәген көскә сисеп, көҙгө алдына килде: Ике аҙна эсендә һимереп тә өлгөрҙөммө ней? - тип аптырап, ҡурҡып китте. Ҡарамаҡҡа, әллә ни үҙгәреш тә тойолмаған кеүек. Шулай ҙа, диетаға күсергә тура килер, тип ҡарар итте ул. Тик концерт иртәгә, тиҙ генә ябыҡтыра алған рецепт бармы икән? ! Әллә бер аҙ ябыҡҡансы, йәки күлдәген киңәйтеп тектергәнсе, үҙенән йыуаныраҡ берәй әхирәте менән алмашынып торорғамы? Тик кем риза булһын, миңә ярамағанды, минән дә тулыраҡҡа ярар тиһеңме? !. Кинәт Әсмәнең телефоны шылтыраны. Хорҙа бергә йырлаған Әлиә икән: - Әсмә! Һиндәге күлдәк үҙеңдекеме ул? Миндә әллә кемдеке, кейгәйнем – баттым да ҡуйҙым, әй. Ҡот осто бит, шул тиклем дә ябыҡҡанмын тип. Әсмә, эштең ниҙә икәнлегенә төшөнөп, көлөп ебәрҙе: - Мин дә, күлдәк ярамағас, һимергәнмен тип ҡурҡтым. Теге концерттан һуң, кейем алыштырғанда, бутағанбыҙ инде. Иртәгә клубҡа үтекләп кенә алып кил, йәме, Әлиә, - Әсмә ҡабаттан көҙгө янына барып баҫты: Ниндәй тағы диета? ! Фигурам бына тигән, бер артыҡ ерем дә юҡ! тип тынысландырҙы ул үҙен. Мәүлит Кәрими",КҮЛДӘК,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Юмор,1299,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-09-09/k-ld-k-3921908,2024-09-09T12:36:00+00:00
"Ольга КомлевафикерләрКоррупциягә каршы көрәш фонды (ФБК) эшчәнлегендә катнашуда гаепләнеп кулга алынган Уфа активисты һәм журналист Ольга Комлеваны ""Росфинмониторинг"" ""террорчылар һәм экстремистлар"" исемлегенә керткән. Комлевадан тыш бу исемлектә ФБК һәм төрмәдә үлгән оппозиция сәясәтчесе Алексей Навальныйбелән бәйле тагын сигез кеше кертелгән. Бу - элек Алексей Навальныйның, хәзер аның хатыны Юлия Навальнаяның сүзчесе Кира Ярмыш, Халыкара ФБК итәкчесе Мария Певчих, ""Популярная политика"" каналын алып баручы Дмитрий Низовцев, ""Навальный "" каналы продюсеры Нина Волохонская, Навальный штабларында катнашу һәм ФБКга акча күчерүдә гаепләнеп хөкем итегәнн Алексей Маляревский, сәясәтченең адвокатлары Александр Федуловһәм Ольга Михайлова, журналист Антонина Фаворская. журналисты һәм активист Ольга Комлеваны 27 мартта Уфадатоткарладылар. Аны ""экстремист оешма эшчәнлеген оештыруда"" (Русия инаять кодексының 282.2 нче маддәсе) гаеплиләр. Коррупциягә каршы көрәш фонды белән бәйле инаять эше турында сүз бара. Оешма тыелганчыга кадәр Комлева Уфадагы Навальный штабы волонтеры иде. Соңрак аңа карата гаскәр турында ялган мәгълүмат тарату турында да инаять эше ачылды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Уфа активисты Ольга Комлева ""террорчылар һәм экстермистлар"" исемлегенә кертелде",['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1264,https://www.azatliq.org/a/33081490.html,2024-08-16T12:39:45+00:00
"Авторы законопроекта подчеркивают, что реализация бесплатного горячего питания может значительно улучшить здоровье и успеваемость школьников. Это поможет формировать у молодежи привычки здорового питания и будет способствовать их физическому и интеллектуальному развитию. Однако для успешной реализации этой инициативы необходимо тщательно проработать многие аспекты, включая изменения в действующем законодательстве и увеличение финансирования из бюджета. По предварительным оценкам, предполагаемые расходы федерального бюджета на реализацию этой программы могут составить около 40 миллиардов рублей в год. При этом эксперты обращают внимание на возможное занижение этой суммы. Важно учитывать дополнительные затраты на оборудование школьных пищеблоков, привлечение новых работников в столовые и рост цен на продукты питания для старшеклассников. Все это создаст дополнительную финансовую нагрузку на бюджеты различных уровней. Если законопроект будет принят, его действие начнется года. На данный момент бесплатное горячее питание доступно всем детям начальных классов, вне зависимости от их материального положения. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Старшеклассникам - бесплатное горячее питание!,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,1241,https://uchbash.com/news/novosti/2025-01-27/starsheklassnikam-besplatnoe-goryachee-pitanie-4097724,2025-01-27T10:22:00+00:00
"Сипайлово биҫтәһендәге Сәләм балалар-үҫмерҙәр үҙәгендә шаулап-гөрләп Ҡурай тураһында легенда спектакленең премьераһы үтте.  Бер нисә көн буйы барған тамашаны биҫтәлә йәшәгән 1800-ҙән ашыу уҡыусы ҡараған. Йәш артистар 141-се мәктәптең Талант балалар коллективында шөғөлләнә. Улар сәхнәлә  ҡыҙыҡлы образдар ижад иткән. Илһамланып уйнанылар, башҡорт халҡының тарихын һәм мәҙәниәтен күрһәтеүгә өлгәштеләр. Премьера тамашаларының һуңғыһы 30 ғинуарҙа үтте. Был көндө проект командаһы үҙ эшенә йомғаҡ та яһаны. БР Халыҡтар дуҫлығы йорто директоры Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Эльмира Саматова йәш коллективтың актерлыҡ оҫталығына маҡтау һүҙҙәре әйтте. Республика Уҡыусы йәштәр мәҙәни үҙәге методисы Лидия Перлова мәктәп театрының ижади һәләттәрҙе асыуын, уҡыусыларҙың рухи-әхләҡи үҫешенә булышлыҡ итеүен билдәләне. Эксперттар проектты юғары баһаланы. 141-се мәктәптең Светлана Байғужина етәкселек иткән Талант балалар коллективына рәхмәт хаттары һәм бүләктәр тапшырылды. Проект Мәҙәни башланғыстар буйынса Президент фонды булышлығында тормошҡа ашырылған. Сығанаҡ: 141-се мәктәптең ВК төркөмө.",141-се мәктәптең бәләкәй артистарына афарин!,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 0 1 0 1 1 0 1 1 0 0],9,Яңылыҡтар,1089,https://amanat.su/news/novosti/2025-02-05/141-se-m-kt-pte-b-l-k-y-artistaryna-afarin-4109947,2025-02-05T20:06:00+00:00
"Әлмирә ӘгъзәмоваБүгенге көндә интернет аша төрле чаралар турында белү бик иңел. Шулай да, Казандагы чаралар турында күбесенчә русча хәбәр ителә. Татар чараларын, концертларын, ыеннарын да яктырту эше әлегә айга салынмаган. Күптән түгел Вконтакте челтәрендә Казанның татар чараларын яктырткан""Казан. Татарча кайда ял итәбез? ""исемле төркем эшен башлап ибәрде. Аны Әлмирә Әгъзәмова исемле яшь кыз алып бара. Әлмира – Чистай кызы. Хәзерге вакытта Казан университетының татар журналистикасы бүлегендә белем ала. Шулай ук КХТИ-да юрист белгечлеген үзләштерә. Татар чараларын яктырткан берләшмә турында ул Азатлык сорауларына авап бирде. –""Татарча кайда ял итәбез"" дигән төркем фикере ничек барлыкка килде? Эшне ничек башлап ибәрдегез? ""Казан. Татарча кайда ял итәбез? "" бите сурәте– Әлеге төркемне булдыру фикере журналист Рөстәм Исхаковка килде. Мин аның белән күптәннән таныш, бергә чаралар үткәрдек, ул миңа төркемне бергә алып бару һәм аны үстерү тәкъдимен ясады. Миңа бу шактый кызык булып тоелды һәм бергә бу проектны эшли башладык. Хәзергә мин бу төркемнең идарәчесе булып торам. Рус телендә моңа охшаш бик күп төркемнәр бар. Мисал өчен ""Казань. Куда пойти? "" берләшмәсендә 300 меңгә якын кеше бар. Без шундый юнәлештә булган татарча төркемне алып барырга омтылабыз да. Чөнки татарча интернетта бер мәйданда ыелган афиша-рекламнар тәкъдим иткән урын юк. – Берләшмәгездә мәгълүмат шактый күп. Нинди чараларны тәкъдим итәсез? Шулкадәр мәгълүматларны кайдан аласыз? – Чараларга килгәндә, концертлардан башлап, ярминкәләргә кадәр бөтен вакыйгаларны урнаштырып барырга тырышабыз. Концерт, театр афишалары, ярминкәләр, күргәзмәләр, соңгы ара өчен актуаль булган Яңа ел чаралары – боларның барысының да татарларга кагылышы бар, яки алар нейтраль (мәсәлән, шул ук ярминкәләр, яңа ачылган урыннар, гаилә өчен ял итү урыннары). Мәгълүматны интернеттан, артистларның шәхси төркемнәреннән, төрле сайтлардан алабыз. Театрларга баргач, аннан афишалар күреп, фотога төшереп кайтабыз. Мәгълүматны күбесенчә интернет челтәреннән алабыз, шуларны бер урынга туплап, матурлап, халыкка аңлаешлы итеп элергә тырышабыз. – Төрле ырчылар белән хезмәттәшлек итәсезме? Әлмирә Әгъзәмова– Әлбәттә. Без төркемдә һәрдаим билетлар уйнатабыз. Бу, үзенә күрә, язылучыларны арттыру ысулы да, аудитория белән элемтәдә булуыбыз да. Репостлар ярдәмендә билетларны уйнатабыз. Мисал өчен Уразовалар, Ваһапов фонды, Раяз Фасыйхов, Казан егетләре, Илсөя Бәдретдинова чараларына билетларны уйнаттык. Артистларга да реклам бит бу. Алда безнең ""Мунча ташы"" театрына планлаштырылган билетлар бар. Шулай ук теләгән артист-ырчы, алып баручы үзе турында мәгълүмат туплап безнең төркемгә реклам сыман урнаштыра ала. – Алга таба киңәю планнарыгыз бармы соң? – Әлбәттә, әлегә төп максатыбыз - аудиторияне киңәйтү, яңа язмалар әзерләү, аларның сыйфатын арттыру. Тел ягыннан да, бизәү һәм фото-видео ягыннан да безнең төркем халыкка кызык булсын иде, айлы итеп бүген кая барырга була икән дип, кереп тикшерү урынына әйләнсен иде. Киләчәктә татар ырчылары, алып баручылары, фотога төшерүчеләр өчен реклам урыннары бирелү дә карала. Тик әлегә төркемне үстерергә кирәк. – Яшьләр өчен чараларны яктыртасызмы? – Яшьләр өчен, дөресен әйткәндә, күбрәк татарча дискәтүкләр, концертлар оештырыла, аларны төркемгә куябыз, шулай ук""Калеб""кебек чараларны, әдәбият-сәнгать сөюче яшьләргә театр, форум, төрле ыеннарны да куеп барабыз. Әлбәттә, Казанда яшьләр өчен татарча чаралар күбрәк булсын иде. Без аларны барысын да яктыртып барыр идек.","""Яшьләр өчен татарча чаралар күбрәк булсын иде""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 0 1 1 0 1 0 0],7,Пәрәвез,3475,https://www.azatliq.org/a/27469169.html,2016-01-06T08:18:47+00:00
"Һуҡмаҡтары, никтер, аймылыш. Ҡышмы, һаман, килеп етә алмай, Көҙмө, уҙып киткән яңылыш. Әсе елдәр, уҙғынсы бисәләй, Яҙмыштарын йөрөй болартып. Миҙгелдәрҙе, кешеләрҙән күрмәк, Ҡаңғыртыуы микән, былайтып. Шыҡһыҙ көндә, йәнгә ышыҡ эҙләп, Шырлығына индем урмандың. Күңеле тулған көҙҙө шунда күрҙем. Тойҙом ҡышҡа  тоғро булғанын. Йөрәгемде сыраҡ итеп яҡтым, Асмандарға ашты яҡтыһы. Күңелдәрҙә һүрелмәһен ине, Көҙөн эҙләп, мотлаҡ, ап- ҡ ҡыштар Килер, тигән өмөт сатҡыһы. Сығанаҡ һәм фото: Миләүшә Ҡыҙрасованың ""Бәйләнештә"" социаль селтәренән. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Көҙ менән ҡыш йөрөй ҡауышалмай.,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Шиғриәт,962,https://yanshishma.com/articles/ilham-shigyrzar/2025-11-27/k-men-n-ysh-y-r-y-auyshalmay-4484239,2025-11-27T16:00:00+05:00
"Нововведение касается физических лиц, не являющихся индивидуальными предпринимателями. — Данный порядок будет применяться только к той задолженности, по которой у налогоплательщика отсутствует спор с налоговым органом либо возражение по начислению, — пояснил руководитель УФНС по РБ Андрей Агапов. Если налогоплательщик не погасит долг в срок, указанный в требовании об уплате, взыскание будет производиться за счет денежных средств на счетах в банках. Если их недостаточно, то дальнейшее взыскание будет осуществлять служба судебных приставов за счет иного имущества должника, сообщили «РБ». Решение о взыскании направляется гражданину в течение шести месяцев с даты истечения срока исполнения требования. Оно поступит в личный кабинет на сайте ФНС, мобильное приложение «Налоги ФЛ», на портал госуслуг или по почте. Если прошло более полугода, налоговый орган должен обратиться в суд. До начала взыскания гражданин может в течение 30 дней направить в налоговый орган возражение (заявление о перерасчете или жалобу). В этом случае взыскание будет осуществляться в судебном порядке, а спорные суммы исключат из единого налогового счета до вступления судебного акта в силу. Чтобы избежать всех этих негативных последствий, налоговая служба рекомендует своевременно рассчитываться по налогам. Инфографика: УФНС по РБ. Нововведение касается физических лиц, не являющихся индивидуальными предпринимателями. — Данный порядок будет применяться только к той задолженности, по которой у налогоплательщика отсутствует спор с налоговым органом либо возражение по начислению, — пояснил руководитель УФНС по РБ Андрей Агапов. Если налогоплательщик не погасит долг в срок, указанный в требовании об уплате, взыскание будет производиться за счет денежных средств на счетах в банках. Если их недостаточно, то дальнейшее взыскание будет осуществлять служба судебных приставов за счет иного имущества должника, сообщили «РБ». Решение о взыскании направляется гражданину в течение шести месяцев с даты истечения срока исполнения требования. Оно поступит в личный кабинет на сайте ФНС, мобильное приложение «Налоги ФЛ», на портал госуслуг или по почте. Если прошло более полугода, налоговый орган должен обратиться в суд. До начала взыскания гражданин может в течение 30 дней направить в налоговый орган возражение (заявление о перерасчете или жалобу). В этом случае взыскание будет осуществляться в судебном порядке, а спорные суммы исключат из единого налогового счета до вступления судебного акта в силу. Чтобы избежать всех этих негативных последствий, налоговая служба рекомендует своевременно рассчитываться по налогам. Инфографика: УФНС по РБ.",В Башкирии долги по налогам будут взыскивать без суда,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,2631,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-11-07/v-bashkirii-dolgi-po-nalogam-budut-vzyskivat-bez-suda-4460137,2025-11-07T21:55:00+00:00
"Утҡа һалыр өсөн үҫтермәйбеҙ, Йөрәк ярып сыҡҡан улдарҙы. Бишек йырын йырлап төндәр буйы, Беҙ теләйбеҙ изге доғаларҙы. Һәр кешенең ғәзиз балаһы бар, Өмөт иткән яҡын терәге. Оҙон булһын бала ғүмерҙәре, Ҡабул булһын әсә теләге. Яңы ғына үҫеп еткән егет, Әсә ҡуйынынан айырылып. Киләсәккә ҙур хыялдар ҡорҙо, Йәшәр өсөн яңы тормош ҡороп. Барлыҡ хыялдарын ситкә ташлап, Йәш ғүмерен ут эсенә һалып, Тура килде томан араһына, Утлы юлдар аша барырға. Йә, Аллаһым! Бирсе беҙгә матур, Тыныс ҡына яҡты таңдарҙы. Оҙон ғүмер, динле балалар бир, Киләсәген өҙмә улдарҙың! Фәниә Сыңғыҙова(Мөхәмәтшина)",Яңы ғына үҫеп еткән егет,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,583,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-26/ya-y-yna-ep-etk-n-eget-4550868,2026-01-26T21:00:00+00:00
"Ребята напомнили водителям о том, что они несут огромную ответственность на дорогах, о соблюдении всех норм правил безопасности при управлении транспортными средствами, попросили быть более внимательными по отношению к пешеходам, а особенно к юным участникам дорожного движения. В ходе беседы инспектора ГИБДД и ребята призвали проявить гражданскую ответственность и сообщить о нетрезвых водителях и пешеходах, и вручили памятки с телефоном доверия доверия МВД по РБ и чат-бот Госавтоинспекции.",Молодое поколение- за трезвое вождение,['Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,494,https://tanburz.ru/articles/h-uefhez-lek/2025-06-03/molodoe-pokolenie-za-trezvoe-vozhdenie-4281511,2025-06-03T13:00:00+00:00
"Уже третий раз в Уфе проходит Всероссийский форум-выставка «Ломая барьеры». Мероприятие начиналось как региональная инициатива, но быстро стало важной дискуссионной площадкой федерального значения. Именно здесь с родителями наших особенных детишек мы обсуждали создание масштабного реабилитационного комплекса «Салют», который открыли в начале октября этого года. На «Ломая барьеры» родилась идея сертификатов на реабилитацию детей и взрослых. И во время форума мы приняли решение о поддержке республиканских производителей технических средств реабилитации. Уверен, что и в этот раз появятся новые инициативы, а мы их планомерно реализуем. На форуме собрались единомышленники, которые очень много делают для особенных людей. А в условиях специальной военной операции у нас появился ещё один приоритет – помочь бойцам, которые получили тяжёлые ранения. 2024-й в Башкортостане – Год заботы о людях с ограниченными возможностями здоровья. Мы приняли решение объявить следующий год Годом участников СВО и членов их семей. Задача – сделать всё возможное, чтобы поддержать ребят, создать условия для их развития, адаптировать к полноценной, достойной жизни. В Уфе с рабочей поездкой – статс-секретарь – заместитель министра обороны России, председатель Госфонда «Защитники Отечества» Анна Евгеньевна Цивилёва, директор Агентства стратегических инициатив Светлана Витальевна Чупшева, заместитель министра промышленности и торговли страны Екатерина Геннадьевна Приезжаева. Все наши гости приняли активное участие в форуме. Благодарим за такое внимание федерального центра к этому событию.",Уже третий раз в Уфе проходит Всероссийский форум-выставка «Ломая барьеры»,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Файҙалы эштәр,1580,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-10-24/uzhe-tretiy-raz-v-ufe-prohodit-vserossiyskiy-forum-vystavka-lomaya-bariery-3982730,2024-10-24T19:12:00+00:00
"Айгиз ИшмурзинфикерләрБаймакта активист Фаил Алсыновны яклап узган ыенда катнашу өчен ырчы Айгиз Ишмурзин тоткарланган. Социаль челтәрләдә аның апасы язуынча, Баймакта туып үскән Айгизне 16 февраль көнне концертта чыгыш ясар алдыннан Стәрлетамактагы полиция бүлегенә алып киткәннәр. ""Стәрлетамакта мәхкәмә булды, аннары Уфага алып килделәр. Аны Русия инаят кодексының 212 маддәсенең 2 өлеше (киңкүләм тәртипсезлекләрдә катнашу-ред. ) маддәсе нигезендә гаеплиләр. Өч көн дәвамында без адвокатка акча ыймас өчен тырыштык. Башкортстанда булган соңгы вакыйгаларга бәйле адвокатлар шактый акча сорый. Фаразлар тынычландырырлык түгел, шуңа күрә без сездән ярдәм сорарга мәбүр"", дип яза ул.",Баймакта халык ыенында катнашкан ырчы Айгиз Ишмурзин тоткарланган,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,683,https://www.azatliq.org/a/32824619.html,2024-02-18T10:56:28+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрСентябрьдә Русия гаскәрләре Украинага """" төрендәге 503 пилотсыз очкыч белән һөүм иткән. Сугыш башланганнан бирле бу — Русиянең Украинага һөүм өчен бер ай эчендә кулланган дроннарының иң зур саны, дип исәпләп чыгарганукраин мәгълүмати-консалтинг ширкәте. Сентябрьдә барлыгы 19 көн Украина төбәкләре Русия һөүмнәренә дучар булган. Русия уртача берьюлы 26 дрон очыртып ибәргән, сентябрьдә ике тапкыр 44 шәр дрон очырткан диелә. Һөүмнәр арасында күп дигәндә ике көн генә тыныч торган. Украина ягы 396 пилотсыз очкычны бәреп төшергән дип иткерелә. Русиянең Ираннан """"ларны күпмедән сатып алуы билгеле түгел, әмма аларның уртача үз бәясе 20-40 мең доллар, дип яза. Шул рәвешле, ширкәт исәпләвенчә, әгәр Русия пилотсыз очкычларны үз бәяләренә сатып алган икән, дроннар өчен чыгымнар 10 миллионнан 20 миллион долларга кадәр тәшкил иткән булуы бар. Шул ук вакытта дроннардан саклану Украинага пилотсыз очкычлар бәясеннән кыйммәткәрәк төшә, дип искәртелә. ""Әгәр һәр ""-136""га бер ракеты гына булса да тотылуын күзалласак, сентябрьдәге чыгымнар 654 миллион долларны тәшкил итәр иде"", дип искәртелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Сентябрьдә Русия Украинага 503 пилотсыз очкыч белән һөүм иткән,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1208,https://www.azatliq.org/a/32619403.html,2023-10-02T11:13:59+00:00
"Бәләбәй ҡалаһы башҡорт гимназия-интернатының 8-се Б Шайморатов класы ҡалала ғына түгел, республика кимәлендә лә  тос уңыштар яулай. Уҡыуҙа ғына түгел, һәр яҡлап та өлгө булыуҙы маҡсат итеп ҡуя был класта уҡыусы егеттәр һәм ҡыҙҙар. 2023 йылда был класс Шайморатовсылар рәтенә инә. Бөгөнгө көндә унда 26 уҡыусы белем ала. Класс етәкселәре башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Зүлиә Исламова. Шайморатовсыларҙың төрлө өлкәләге уңыштарын барыһын да яҙып бөтөү мөмкин дә түгел. Улар һәр ваҡыт үҫешә, алға бара. Рәсәй Геройы генерал-майор М. М. Шайморатов кубогына  Йәйге Шайморатов уйындары, Ҡышҡы Шайморатов уйындары төбәк этабында  2023, 2024, 2025 йылдарҙа белем биреү ойошмалары араһында еңеүсе исеменә лайыҡ булғандар. 2023 йылда республиканың белем биреү ойошмаларының 6 кластары араһында М. Шайморатов кубогына Йәйге Шайморатов уйындары ның республика этабында призер   булғандар. Был ярыштарҙа шәхси призлы урындар яулаусылар ҙа бар. Мәҫәлән, былтыр Заһир Вәлиәхмәтов оҙонлоҡҡа һикереүҙә 1-се дәрәжә диплом менән бүләкләнгән. Данис Ғабдрахманов турникта күтәрелеүҙә 1-се урынға лайыҡ булған. Александр Викторов скакалкала һикереүҙә 2-се урын яулаған. Быйылғы йыл да уңышлы башланып киткән. Ҡышҡы Шайморатовсылар уйындарында төбәк ярышының тәүге турында еңеүгә өлгәшкәндәр. Бәләбәй башҡорт гимназияһы-интернатының Шайморатовсыларын төрлө илһөйәрлек сараларында күрергә мөмкин. Улар бындай  тантаналарҙың мәртәбәһен күтәрә. 2024, 2025 йылдарҙа Рәсәй Геройы М. Сарафимов исемендәге хәрби-патриотик паркы нигеҙендәге  профиль смена сиктәрендә әҙерлек үткәндәр. Белемле, тәрбиәле, рухлы, алдынғы ҡарашлы Бәләбәй шайморатовсылары Башҡортостан гәзите үткәргән конкурста ла һынатмаҫ. Фотолар: Бәләбәй башҡорт гимназияһы -интернатынан.",Конкурс майҙаны түрендә – Бәләбәй шайморатовсылары!,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 1 1 0 1 0 0 1 0 1 0],6,Ғорурлыҡ,1729,https://bashgazet.ru/articles/gorurlanabiz/2026-02-17/konkurs-may-any-t-rend-b-l-b-y-shaymoratovsylary-4581551,2026-02-17T11:00:00+00:00
"Татарстанда оешкан ""Алга"" хәрби батальоны билгесефикерләрУкраинадагы сугышта үлүчеләрне барлаганда, хәзер Татарстаннан һәм Башкортстаннан исемнәр бик күп. Бу хакта Азатлык белән сөйләшүдә Медиазона мөхәррире Дмитрий Трещанинбелдерде. Ул Русия ягыннан үлгән хәрбиләр исемлеген ыю беләншөгыльләнә. Аның сүзләренчә, хәзер күзәтелгән тенденция – үлгән хәрбирләр арасында татар һәм башкорт исемнәренең гел очрап торуы. — Үлемнәр турында хәбәрләр агымын тикшергәндә, бу бик яхшы күренә: берсе артыннан берсе Башкортстан һәм Татарстан кешеләренең некрологлары бара. Сугыш башында Дагыстаннан үлемнәр күп күзгә ташлана иде, хәзер исә гел татар-башкорт исемнәре чыгып бара, гел Маратлар һәм Марсельләр, — дип сөйләде Трещанин. Медиазона исемлегенә күрә, Башкортстан – сан ягыннан иң күп үлүче булган төбәк. Журналистлар бу республикадан 2705 үлем очрагын табып, аны раслый алды. Төбәкләр арасында дүртенче урында Татарстан бара. Монда журналистлар 2259 үлемне раслый алган. Бу журналистлар ачык чыганаклардан тапкан мәгълүмат кына, чын саннар тагын да зуррак, ди алар. Медиазона мөхәррире белән сөйләшүне һәм Башкортстан белән Татарстаннан үлемнәр саны белән беренче урыннарда баруы турында зур язманы омга көнне Азатлыкта укыгыз. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Медиазона"" мөхәррире: сугышта үлүчеләр арасында татар-башкорт исемнәре бик күбәйде",['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1319,https://www.azatliq.org/a/33125079.html,2024-09-19T06:22:21+00:00
"Сарала Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты һәм Президиум ағзалары, ижади төркөм һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты. «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)» Йәмәғәт ойошмаларының халыҡ-ара берлеге Президиумы рәйесе, РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты Эльвира Айытҡолова фильмды ҡарар алдынан уның ҙур потенциалға, илһөйәрлек ҡиммәтенә эйә булыуын һәм киң аудиторияға етергә тейешлеген билдәләне. Шулай уҡ видеобәйләнеш буйынса сценарий авторы һәм ҡуйыусы режиссер Елена Дубровская ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итте һәм киноның беренсе мөхәббәт, үҫмерҙәр араһында дуҫлыҡ, тормошта һәр ваҡыт ҡаһарманлыҡ өсөн урын булыуы тураһында икәнлеген билдәләне. ""Рәсәй мәктәптәрендә кинодәрестәр"" Бөтә Рәсәй проекты сиктәрендә төшөрөлгән ""Батыр"" фильмында башҡорт тарихына, мәҙәниәтенә бәйле факттар байтаҡ. Башҡорт бал ҡорто, башҡорт балы, милли ризыҡ ҡыҫтыбый, милли уйындарҙың береһе булған уҡтан һыбай атыу менән бәйле күренештәр Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә йәшәгән башҡа халыҡтарҙың да иғтибарын йәлеп итер, тип уйлайым. Башҡортостандың һоҡланғыс тәбиғәте, йәш актерҙар - былар шулай уҡ фильмдың уңышы. Һәр кеше тәүге ғишыҡ хистәрен кисерә, шуға күрә тап ошо тойғолар аша йәш быуын күңеленә үтеп инергә ынтылыш - бик нескә һәм дөрөҫ юл, тип уйлайым. Бары тик халҡыбыҙ тарихы һәм йолалары өлгөһөндә беҙ киләсәк быуынды дәүләтебеҙҙең ысын граждандары итеп тәрбиәләй аласаҡбыҙ! "" - тине Лариса Абдуллина Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының мәҙәниәт һәм киң мәғлүмәт саралары комиссияһы рәйесе. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: фильм Башҡортостандың 800 мәктәбенән макулатура йыйыуҙан килгән аҡсаға төшөрөлгән. Фильмды күрһәткәндән һуң фекер алышыу ойошторолдо, сара аҙағында ижади төркөмдә ҡатнашыусыларға Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының рәхмәт хаттары тапшырылды. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",«Батыр» көҙгә прокатҡа сыға,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 1 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],7,Яңылыҡтар,1942,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-07-19/batyr-k-g-prokat-a-sy-a-3854945,2024-07-19T11:54:00+00:00
"Нариман ДжелялРусия тарафыннан аннексияләнгән Кырымда Федераль иминлек хезмәте (ФСБ) Кырымтатар мәлесе (Русиядә экстремист дип танылган һәм тыелган) рәисе урынбасары Нариман Джелялга Ангара авылындагы газүткәргечкә зыян салуда гаепләү маддәсен янә кырыслаткан. Бу хакта сәясәтченең адвокаты Николай Полозовхәбәр итте. Аның сүзләренчә, хәзер Джеляловны оештырылган төркем эчендә диверсия кылуда, шулай ук канунсыз рәвештә шартлаткыч маддәләр алуда һәм саклауда гаеплиләр. Бу гаепләүләр нигезендә Нариман Джелялга 20 елга кадәр ирегеннән мәхрүм ителү куркынычы яный. Башта аны диверсиягә ярдәм итүдәшикләнгәннәр иде, соңрак инаятьне кылуда тулысынча катнашкан дипгаепләделәр. Алданрак ФСБ таләбе белән Джелялов адвокатлары тикшерү эшләре барышы турында сөйләмәячәкләре хакында кул куйганнар дип хәбәр ителгән иде. Шул ук вакытта гаепләнүче күрсәтмәләр бирүдән бөтенләй баш тарта. Сентябрь башында Русия хокук саклау оешмалары Акмәчеттә кырымтатарларда тентү уздырды, нәтиәдә биш кеше тоткарланды. Нариман Джелял шуларның берсе иде. Бертуган Асанһәм Азиз Ахтемовларны диверсиядә, ягъни белә торып Ангара авылындагы газүткәргечкә зыян салуда гаепләделәр. Тоткарлаулардан соң, якыннарының язмышы турында белү өчен дистәләгән кырым татары Акмәчеттәге Русия ФСБсы бинасы янына чыкты. Полиция кырыктан артык кешенетоткарлап, ыелган кешеләрне куып таратты. Кырымтатарларын эзәрлекләүләр 2014 елда ярымутрауны Русия хакимиятләре аннексияләгәннән соң башланды. Кырымтатарларның күбесе Кырымны Русиягә кушуга каршы чыккан иде. Хәзерге вакытта йөздән артык кырымтатар төзәтү колонияләрендә яки тикшерү астында. Күп очракта аларны экстремизмда гаеплиләр. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Кырымда Нариман Джелялга гаепләү маддәсе янә кырыслатылган,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1885,https://www.azatliq.org/a/31474381.html,2021-09-23T09:16:03+00:00
"Еләк-емештән «Шыршы» 1 кишер, 1 алма, 1 брокколи, унышар өс төрлө сортлы виноград һәм ваҡ помидорҙар, ер еләге, 6 киви, 1 ҡытай кәбеҫтәһе, 1 ҡап теш таяҡсаһы, йондоҙ өсөн ҡыҙыл сөгөлдөр алына. Әҙерләү: яҫы тәрилкәгә ҡытай кәбеҫтәһен йәйеп һалырға. Ҡыҙыл алманы кишер менән теш таяҡсаһы ярҙамында тоташтырырға. Кишергә шыршы ботаҡтары кеүек теш таяҡсаларын ҡаҙарға. Шул таяҡсаларға еләк-емештәрҙе беркетеп ҡуйырға. Шундай тәмле шыршы килеп сығасаҡ! Хужабикә  еләк-емеш урынына өлөштәргә бүленгән сыр, колбаса һәм зәйтүн емешен ҡуя ала. «Бәхет дағаһы» торты Ҡамырға 3 йомортҡа, 1-әр стакан шәкәр һәм он, 1 балғалаҡ ҡамыр күперткес, 2 ҡалаҡ какао, ярты балғалаҡ аш содаһы, 1 балғалаҡ аш һеркәһе, семтем тоҙ; крем өсөн 200 г эремсекле сыр, 100 г шәкәр онтағы кәрәк. Йомортҡаға шәкәр, тоҙ, һеркә менән һүндерелгән аш содаһы һалып, яҡшылап болғатабыҙ. Артабан он, күперткес, какао ҡушып тағы бутайбыҙ. Ҡамырҙы майлы табаға һалып, 190 градус ҡыҙыулыҡтағы мейескә ҡуябыҙ, ишеген асмай ғына 30 минут бешерәбеҙ. Бисквитты ике йәймә яһап ҡырҡабыҙ, кәрәкле формаға килтерәбеҙ. Эремсекле сыр һәм шәкәр онтағын блендер менән болғатабыҙ. Йәймә өҫтөнә крем һылап ҡатлайбыҙ (араһына сейә йә еләк һалып ебәрергә мөмкин). Өҫтөн глазурь, еләк-емеш, розмарин менән биҙәйбеҙ.",«Башҡортостан ҡыҙы»нан Яңы йыл табыны,['Башҡортостан' 'Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],2,Аш-һыу,1253,https://bashkizi.ru/articles/t-mlek-s/2025-12-25/bash-ortostan-y-y-nan-ya-y-yyl-tabyny-4520914,2025-12-25T14:49:00+00:00
"Рәсәй Мәғариф министрлығына ҡараған юғары уҡыу йорттарына инеү өсөн 11-се синыф уҡыусылары Берҙәм дәүләт имтихандарында кәм тигәндә ошондай балдар алырға тейеш: рус теле – 42 балл математика, профиль кимәл – 40 физика, әҙәбиәт, география – 40-ар балл биология, химия – 39 балл тарих – 38 балл сит тел – 35 балл информатика – 45 балл йәмғиәт белеме – 42 балл. Министрлыҡ юғары уҡыу йорттарына был исемлекте бары тик тәҡдим итә, йәғни юғарыраҡ талап, ҙурыраҡ үтеү балы ҡуйыу мөмкинлеге вуздарҙың үҙ ҡарамағына ҡалдырыла. Шуның өсөн абитуриенттар үҙе һайлаған юғары уҡыу йортоноң рәсми сайтындағы шарттар менән танышырға тейеш. Сығанаҡ: Башинформ.",Киләсәктә уҡытыусы булырға теләгән уҡыусылар БДИ-ла күпме балл йыйырға тейеш?,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0],3,Мәғариф,644,https://amanat.su/news/bdi/2026-01-27/kil-s-kt-u-ytyusy-bulyr-a-tel-g-n-u-yusylar-bdi-la-k-pme-ball-yyyyr-a-teyesh-4552038,2026-01-27T13:19:00+00:00
"Бөгөн - Халыҡ-ара хирургтар көнө билдәләнә. Шул ыңғайҙан таныш хирургтарҙы һөнәри байрамдары менән ҡотларға ашығайыҡ. Һүрәттә, Красноусол үҙәк район дауаханаһының табиптары - Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған медицина хеҙмәткәре, алтын ҡуллы хирург булараҡ даны тотош республикаға таралған, Красноусол үҙәк район дауаханаһының баш табибы Сәфәрғолов Хәкимйән Сабирйән улын, медицина буйынса баш табип урынбаҫары Ғәлин Морат Булат улын, хирургия бүлеге мөдире Дашкин Денис Яков улын, Әрҙәширов Алмаз Фәнис улын, Бикмәтов Тимур Вәзит улын, Шәйәхмәтов Дим Рәфис улын һөнәри байрамдары менән ҡотлайбыҙ. Еңел булмаған эштәрендә уңыштар теләйбеҙ. Фотолар интернеттан алынды.",Һеҙ бит донъя тотҡалары.,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 0],4,Сәләмәтлек,673,https://shonkar.com/news/auly-ym-bayly-ym/2025-09-20/e-bit-don-ya-tot-alary-4395849,2025-09-20T21:37:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрТавыш бирүләрнең беренчел нәтиәләренә күрә, Русия президенты сайлавында Владимир Путин Татарстанда — 88,74 процент, Башкортстанда 90,96 процент тавыш ыйган. КПРФтан намзәт Николай Харитонов Татарстанда — 4,83 процент, ЛДПРдан намзәт Леонид Слуцкий— 3,93 процент, ""Яңа кешеләр"" фиркасеннән намзәт Владислав Даванков— 1,53 процент тавыш алган. Башкортстанда исә КПРФтан намзәт Николай Харитонов өчен — сайлаучыларның 3,64 проценты, ЛДПРдан намзәт Леонид Слуцкийга — 2,61 процент, ""Яңа кешеләр"" фиркасеннән намзәт Владислав Даванковка — 1,93 проценты тавыш биргән. Владимир Путин Русия президенты сайлавындаиңде. Казан вакыты белән иртәнге 8:40 сәгатькә беркетмәләрнең 99,6 процентын саналган. Аларга күрә Путин 87,31 процент тавыш ыйды. Бу аның бишенче мөддәте булачак, һәм ул 2030 елда төгәлләнергә тиеш. Русия президенты өчен тавыш бирү Украинадан басып алынган төбәкләрдә һәм аннексияләнгән Кырым белән Акърда (Севастополь) да барды. Көнбатыш илләре оккупацияләнгән ирләрдә сайлау уздыруны хөкем итеп чыкты. Андагы тавыш бирүләрнең нәтиәләрен танымаячаклар. Бу төбәкләрдә яшәүчеләр тавыш бирергә мәбүр итеп, басым ясадылар дип сөйләде. Сайлаучыларның хокукларын яклаучы ""Голос"" хәрәкәте тавыш бирүләр барышында да, тавышларны санаганда да күп санлы хәрәмләшүләр булуынязды. Ә президент кампаниясен хәзерге Русия тарихында ""иң эчтәлексезе иде"" дип атады. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Тавыш бирүнең беренчел нәтиәләре: Путин Татарстанда — 88, Башкортстанда 90 проценттан артык тавыш ыйган",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1476,https://www.azatliq.org/a/32865907.html,2024-03-18T06:01:31+00:00
"Кеше тикшергәнсе, үҙегеҙҙән үҙегеҙ көлөүҙән башлағыҙ. ""Мин ниндәймен икән? ""- тип. Намаҙ ҡылғанығыҙ арағыҙда бик әҙ бит. Шунда ла мосолман булып йөрөйһегеҙ. Шунан никахларығыҙҙы, исем ҡуштырыуларығыҙҙы кем үткәрә шул муллалардан башҡа? Үҙегеҙҙе эре тотоу алдынан, кешенән көлөр алдынан, үҙегеҙҙе ҡарағыыҙ. ""Мин мосолманмен"" тип әйтер алдынан уйлағыҙ ""Ә ней ерегеҙ мосолман икәнегеҙҙе күрһәтә? "". Тел-теш араһына алып муллалар тураһында ғәйбәт менән нахаҡ һөйлагәнсе, бер изге эш эшләгеҙ. Муллалар бер береһенә былай дә дошман булырға тырыша, бере береһен яманлап, бер береһенән көлөп йәшәйләр. Заманса мулла инде. Болғансык булды лә китте заманаһы. Гел кешенең тормошон телгә алыу, кешенән көлөү, яманлау, әлеге ғәйбәт та нахаҡ ауыҙҙарында. Эшләгән эшләре күренмәй, ата-бабаларығыҙ һаҡлаған ерҙе лә һаклай алмайһығыҙ. Милләт булғас бергәләп тотонор карәк ине, ""Беҙ бер милләт"" икәнегеҙҙе курһәтеп. Башҡалар ана шуны ғына көтөп тора, былар яңылышһын тип, бер береһен кимерһен тип. Берҙәмлектә көс, ҡеүәт.",Муллалар тураһында фекер,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,1003,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-03-07/mullalar-tura-ynda-feker-4149398,2025-03-07T22:06:00+00:00
"Ишеткәнһегеҙҙер, Әминә Шафиҡованы Мәскәүҙең Басман суды 17 апрелгә тиклем һаҡ аҫтында ҡалдырыу ҡарарын сығарҙы. – Уны тәртипле кеше, һөҙөмтәле министр булараҡ беләм. Уның эшләү дәүерендә мәҙәниәтебеҙ сәскә атты. Әлеге күренеш минең өсөн ауыр һәм аңлашылмаған хәл-торош. Мин һәр саҡ тикшереү нимә күрһәтеүҙән, суд ниндәй ҡарар ҡабул итеүҙән сығып эш итәм. Әммә бәлиғ булмаған балалы ҡатынды ҡулға алыуҙы аңлап етмәйем, - тине Радий Фәрит улы. Ул был аҙнала министр вазифаһын башҡарыусы буйынса тәҡдим көтөүен әйтте. Шулай уҡ Шафиҡованың ғаиләһе менән бәйләнешкә сығып, ярҙам кәрәк-кәрәкмәүен һорашырға ҡушты. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Радий Хәбиров: Ауыр һәм аңлашылмаған хәл,['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,785,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-24/radiy-h-birov-auyr-m-a-lashylma-an-h-l-4590183,2026-02-24T13:40:00+00:00
"БРИКС әдәбият форумы ачылышы, КазанфикерләрСоңгы бер елда Казанда барлык түрәләрнең телләрендә бер генә сүз — БРИКС. Бөтен чаралар да — дини булсынмы ул, мәдәни, эшлекле булсынмы — барысы да БРИКС саммитына багышланган. Моңа кадәр узган Казан Сабантуе да шуңа багышланган иде. Менә әле дә 11-13 сентябрьдә узган Әдәби форум БРИКС чарасы кысаларында үтте, ул өч көн дәвам итте. БРИКС(ингл. —, ,, , ) — дәүләтара берлек. 2006 елда оешкан. Аңа иң башта Бразилия, Русия, Һиндстан, Кытай илләре керде, соңрак Көньяк Африка республикасы кушылды.2024 елда БРИКСка Мисыр, Эфиопия, Иран, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре керде. Яңа илләр кушылганнан соң оешма БРИКСдип атала башлады. Былтыр Хавьер Милей Аргентина президенты булып сайлангач БРИКСка керүдәнбаш тартты. БРИКС ыеннарында икътисади, сәяси мәсьәләләр турында фикер алышалар. Берлек халыкара оешма дип саналмый. Аның баш сәркатибе дә, низамнамәсе дә юк. БРИКС эшләрен ел саен үзендә саммит уздыручы берәр ил-әгъза оештыра. 2024 елның көзендә ул Русиядә узачак. Үткәрелү урыны дип Казан шәһәре билгеләнгән. Дөнья банкы мәгълүматына күрә, БРИКС оешмасына кергән илләр ир шарының 30 чамасы мәйданын һәм дөньяда халык санының 42 тәшкил итә. Әлеге оешмага нигездә үсеш алучы илләре керә, югары үсештәге дәүләтләр аның эшендә катнашмый. Форумпрограмыбай, төрле. Өч көн дәвамында түгәрәк өстәлләр, джем-сейшеннар, фикер алышулар, Русия халыклары әдәбияты анталогиясен тәкъдим итү һәм аның турында сөйләшүләр каралган иде. Көн саен төрле язучылар белән очрашулар булды. Чараларның бер өлеше Милли китапханәдә, Василий Аксеновның музей-йортында, ""Сандугач"" китапханәсендә, Татарстанның Язучылар берлеге бинасында узды. Казанга язучылар Кытай, Һиндстан, Гарәп Әмирлекләре, Бразилия, Ираннан килде. Русия үзе дә катнашты, Мәскәү, Петербурдан язучылар булды. Програмга исә Татарстанны аерым язмаганнар, әмма татар исемнәре юк түгел, бар. Татарстаннан катнашкан спикерлар —Альбина Әпсәләмова, Алена Кәримова, Денис Осокин. Өчесе дә татарстанлы, әмма өчесе дә урыс телендә иат итүче язучы, шагыйрьләр. Татарча иат итүчеләр чакырылмаган булып чыга. Әдәби форумның ачылышы 11 сентябрь булды. Ачылыш тантанасына да татар язучылары бары тик кунак буларак чакырылган. Спикерлар, чыгыш ясаучылар арасында алар юк. Форум ачык форматта уза, кем тели, шулар килгән булып чыга, әмма татар телендә иат итүчеләргә сүз бирүче булмаган. Чара үзе дә урысча барган. Моны Казан мэриясе матбугат үзәге әзреләгәнвидеоданда күреп була. Әдәби форумның оештыручы — Казан мэриясенең мәдәният комитеты. Чараларга кемне чакырырга кирәк, очрашуларның кайда һәм ничек узуын да алар хәл иткән. Бу Әдәби форум мэрия даими уздырган ""Аксенов-фест"" кысаларында булды. Аны ел саен зурлап Казан мэриясе уздыра. Дәүләт сатып алу сәхифәсендәге мәгълүматларгакараганда, быел әдәби фестивальгә 15,3 млнсум акча бүленгән. Узган ел исә чараның бюджеты 6,7 млнбелән чикләнгән. Күбрәк акча кирәклеген быел БРИКС кысаларында төрле илләрдән килгән кунакларны кунакханәләрдә урнаштырырга, төрле телләргә тәремәләр оештырырга кирәклеге белән аңлатылган. Азатлык аралашкан язучылар әйтүенчә (әңгәмәдәшләрнең исемнәрен аларның иминлеге өчен атамыйбыз), ""Аксенов-фест"" моңа кадәр татар телендә иат итүчеләргә әллә ни игътибар күрсәтмәгән, әмма быел дөньякүләм масштабта уздырабыз дигән максат куелган икән, төрле дәүләтләрдән килгән кунак язучыларны татар әдәбияты белән таныштырмау — зур хата. Русия хакимиятләре — ""Аксенов фест"" чынында урыс телендә иат итүчеләр чарасы. Ул масштаблы, кызыклы уза. Татар әдәбиятына аерым урын бирелми, әмма кайбер елларда Йолдыз Миңнуллина, Булат Ибраһим, Рүзәл Мөхәммәтшинкебек татар телендә язучы шагыйрьләр, аларның иаты белән таныштыру булды, әсәрләре дә урыс теленә тәремә ителеп, китап булып чыкты, — дип сөйли әңгәмәдәш. — Хәзер бу күренми. Әдәби форум Казанда үтте, анда язучылар каян гына килмәде, үзләре турында сөйләде, китапларын күрсәтте, мактанды, тәрибәләрен уртаклашты. Ә татарлар дөньяда юк кебек. Югыйсә ""менә Русия — күпмилләтле дәүләт, менә Татарстан бар һәм монда туган телендә иат итүчеләр бар, менә алар"" дип таныштыр, китаплары басыла дип күрсәт, ""алар укыла, тарала"" дип сөйлә! Юк, моны аңлату омтылышы булмады. Гәрчә глобальләшү чорында татарларның үз телендә иат итүе, китап бастыру эшен дәвам иттерүе үзе бер феномен. Кемдер китапларын дәүләт ярдәменнән башка да чыгара бит. Үзе яза, үзе сата, үзе әмгыятьтә абруй казанган әдип. Татар әдәбиятының тагын бер зур уңай күренеше бар, ул үле түгел, яшь иатчылар бар, татарча язучылар актуаль темаларга иат итәләр. Сөрсегән темаларга, өстән кушканга язучылар түгел, ә үз фикерләре булган яңа заман кешеләре. Яшь шагыйрьләр дә, язучылар да, драматурглар да бар, берсен дә күрсәтә алмадык. Азатлык аралашкан башка язучы мэрия чакырмады, оештырмады дип үпкәләп утырасы түгел, татар язучыларына үзләренә актив булырга кирәк, дигән фикерне иткерде. — Татарстанның Язучылар берлеге бар. Алар татар язучылары да спикер итеп чакырылырга, менә бу кеше фәлән тема белгече, бусы яңа фикер әйтә ала дип тәкъдим итәргә тиеш. Мэрия Берлек турында белми икән, аларның зур хаталары, әмма Берлеккә дә актив булырга кирәк. Димәк, үзен күрсәтә белми булып чыга. Кызганыч, мин дә форумда татар әдәбияты турында бер ирдә дә юк дип карап йөрдем, — диде ул. Шулай да Әдәби форум програм кысаларында Татарстан Язучылар берлеге бинасында татар язучылары катнашында ике утырыш узарга тиеш иде. Аның берсе 12 сентябрьдә Берлек бинасында булды. ""Кем тәремә өчен авап бирә? Ике телнең иади сөйләшүе. Тәремә ителгән китапның өстенлекләре һәм югалтулары"" дип аталган түгәрәк өстәл оештырылды. Очрашуның модераторы Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдуллабелән ""Октябрь"" журналы редакторы Ирина Барметовабулды. Анда төрле илләрдән кунаклар чакырылды. Аерым алганда, Кытай, Һиндстан, Бразилия, Иран, Русия язучылары катнашты. Түгәрәк өстәлдә Рәмис Аймәт, Вахит Имамов, Лерон Хәмидуллин, Рәмис Аймәт, Галиман Гыйльманов, Тәлгать Галиуллин, Рифат Корбановкебек татар язучылары бар иде. Әмма бу очрашу да үпкәләш, бер-берсенә гаеп ату белән тәмамланды. Әдәбият белгече, КФУ укытучысы Миләүшә Хәбетдиновабу чараны тәнкыйтьләп чыкты. Аны ул ""Вконтакте"" социаль челтәрендәязды. Хәбетдинова очрашуның начар оештырылуын билгеләде. Түгәрәк өстәлнең концепциясе уйланылмавын, кунакларга китаплар күргәзмәсе ясалмавын, утырырга урындыклар итмәвен һәм Язучылар берлегендә тәремә тарихын күрсәткән мәгълүмат иткерелмәвен искәртте. Моннан тыш, Хәбетдинова Ркаил Зәйдулланы үзен ""әдәпсез"" тотуда һәм ""исерек"" булуда гаепләде. ""Оят. Очрашуда техникум студентлары бар иде. Укытучы, педагогия институтын тәмамлаган ханым, язучылар берлеге рәисен белмәгәнлектән, модераторларның берсен чыгарып ибәрүне сорады, чөнки ул исерек диде. Аңа оят булды, ә татар язучыларына оят түгел иде. Оят хисен югалткан исерек ""итәкчене"" алып чыгарга бер генә ир кеше дә табылмады. Ркаил абый, сез минем халкымны дөнья әмәгатьчелеге алдында хур иттегез! "" дигән ул. Галимә Язучылар берлеге әгъзаларына мөрәәгать итеп, чираттан тыш идарә ыелышын үткәреп, бу хәлне тикшерүне таләп итә. Әдәбият форумы ачылышында Ркаил Зәйдулла (сулдан икенче)Хәбетдинова Ркаил Зәйдулланы, түгәрәк өстәлләр уздырырга дәүләт акча бирсә дә, аны тиешле дәрәәдә оештыра алмауда гаепләде. Язучылар берлеге рәисе аркасында Әдәби форумда татар язучыларын лаеклы итеп тәкъдим итү дә, ачылу тантанасында бер генә татарча шигырь яңгырамау да Зәйдулла аваплылыгында, дип язды. ""Сез (Ркаил Зәйдуллага эндәшеп - ред. ) — безнең язучылар көзгесе, милләтнең йөзе. Шуның өчен без програмда юк, бернәрсә әзерләп күрсәтә дә алмыйсыз. Әдәби фестивальдә ачу тантанасы вакытында бер татар шигыре дә яңгырамады. аваплык сездә. Сез — депутат. Сез —итәкче. Эшне оештыра алмыйсыз"", дигән юл. ""Вконтакте""да купкан бәхәстә Ркаил Зәйдулла үзен яклады. ""Коточкыч донос бу. Фотога карагыз әле — мин исерек кешегә охшаганмы? Анализ алганмы Миләүшә? Мин эмоциональ кеше, шуңа кызмача да күренәмдер. Мәскәү кунаклары безне статист итеп кенә күрмәкче иде. Миләүшәне мин үзем чакырдым, чыгыш ясарга өндәдем, сүз бирдем. Менә сиңа рәхмәт. "" дип язды. Түгәрәк өстәлдә татар әсәрләре турында сүз аз булды, концептуаль сөйләшү булмады, кешеләр әзерләнмәгән иде дип сөйләде чарада катнашучы. — Кунакларга түгәрәк өстәлнең темасын аларның Берлеккә килер алдыннан гына әйткәннәр дигән хис калды. Берсе дә әзер түгел иде. Бернинди дә анализ ясалмаган иде. Татар әсәрләре турында фикер алышу аз иде, — диде ул Азатлыкка. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казандагы әдәби форум: татарлар кайда?,"['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт']",[1 1 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],8,Татарстан,8481,https://www.azatliq.org/a/33118860.html,2024-09-13T21:36:32+00:00
"— Мине 1941 йылдың декабрендә мобилизацияланып, 1947 йылда тыуған яғына ҡайтҡан легендар Керчь тураһында тарих хайран ҡалдырҙы. Берлинға барып еткән һәм тағы ике йыл хеҙмәт иткән, — тип уртаҡлашты Радий Хәбиров. — Мин телевидениеға һәм кинематографҡа дәүләт заказы бирҙем. Был аттың тарихы бик үҙенсәлекле. Әйҙәгеҙ, фильм төшөрәйек. — Унда яныма бер ир килде, уның атаһы ла Керчь хужаларының береһе булған. Башҡаларҙан да һорашырға кәрәк. Барыһына ла тәҡдим итәм. Шәп һәйкәл, тирә-яғы таҙа, янында ғына мәктәп, ҡыуанып ҡайттым, — тине Радий Хәбиров. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Башҡортостан Башлығы Керчь ҡушаматлы ат тураһында ижади проект эшләргә ҡушты,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Еңеү,709,https://tamasha-rb.ru/news/pobeda-80/2025-03-25/bash-ortostan-bashly-y-kerch-ushamatly-at-tura-ynda-izhadi-proekt-eshl-rg-ushty-4171023,2025-03-25T11:09:00+00:00
"Ошо көндәрҙә улар М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм Өфө дәүләт фән һәм технологиялар университеты студенттары менән берлектә оҫталыҡ дәрестәре күрһәтте. Ике юғары уҡыу йортоноң да белемле, шаян студенттары сара барышында бик әүҙем булды. Оҫталыҡ дәрестәре йылы, ихлас атмосферала үтте. Мәртәбәле ярышта ҡатнашыусыларҙы алда тағы ла етди этаптар көтә. Башҡорт телен өйрәнеү, һаҡлау, үҫтереү өсөн көс һалған уңған педагогтарға уңыштар теләйек!",«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы - 2025» конкурсы ҡыҙғандан ҡыҙа бара,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 1 0],4,Файҙалы эштәр,471,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-03-07/bash-ort-tele-m-bi-te-yyl-u-ytyusy-y-2025-konkursy-y-andan-y-a-bara-4148199,2025-03-07T10:11:00+00:00
"Гравитацион дулкыннар ул - вакыт-фәза системында барлыкка килгән ""шадраланулар""Пәнешәмбе көнне бер үк вакытта өч шәһәрдә (Вашингтон, Мәскәү һәм Пиза) узган конференцияләрдә дип аталган халыкара галимнәр обсерваториясе вәкилләре ""гасыр ачышы""н игълан иттеләр. Махсус детектор-интерферометр ярдәмендә алар кара упкыннар берләшүе нәтиәсендә барлыкка килгән гравитацион дулкыннарны ачканнар. Белгечләр белдергәнчә, ачышның әһәмияте гаять зур. Ул фәннең яңа тармагына, гравитацион-дулкынлы астрономиягә юл ача. Ачыш галәмнең күп кенә серләрен чишүдә ярдәм итәчәк дип көтелә. Мисал өчен, кара материя һәм кара энергияне тирәнтен өйрәнеп булачак. Мәгълүм булганча, әлеге күренешләргә галәм массасының якынча йөздән 95 өлеше туры килә. Вашингтон һәм Луизина штатларында обсерваториясе үзәкләреГравитацион дулкыннарул - нәрсә? Эйнштейнның гомуми нисбәтлек теориясе нигезендә без гравитация вакыт-фәза геометриясе белән бәйле дип саныйбыз. Фәза геометриясе метрика буларак тасвирлана, шартлы рәвештә без аны ""күпшакмаклы келәм"" итеп тасвирлый алабыз. Ул - яссы, тик төрле авыр объектлар шадраланулар барлыкка китерәчәк. Шул шадраланулар нәкъ гравитацион дулкыннар була да инде. Берәр объект елгада йөзгәндә дулкыннар барлыкка китергән кебек үк, вакыт-фәза яссылыгында гравитацион дулкыннар таралып йөри. Без яшәгән вакыт-фәзаны узганда аларның тәэсире була, тик ул сизелми диярлек, аны үлчәп булмый. Соңгы ярты гасыр дәвамында галимнәр бу дулкыннарны үлчәргә омтылды, һәм, ниһаять, алар моңа ирешә алган. коллаборациясе бу гравитацион дулкыннарны инде егермегә якын ел ачарга тырышкан. Моның өчен ул АКШның ике штатында өч мең чакрым ераклыкта иһазлар урнаштырган. Эш нәтиәсез баргач, детекторларны заманчалаштырганнар, аларның сизгерлек дәрәәсен арттырганнар. Һәм, нәтиәдә, уңышка ирешкәннәр. Эшче төркемдә төрле ил галимнәре катнашкан, шул исәптән, Русия галимнәре дә. Шуларның берсе, Мәскәү дәүләт университеты профессоры Валерий Митрофанов ачышның әһәмиятен ""гасыр ачышы"" дип атаган. ""Сигналны бездән якынча 1,3 миллион яктылык ел ераклыгында урнашкан ике кара упкыннан кабул иттек. Упкыннар бер-берсе тирәсендә әйләнеп, берләштеләр. Моның турында сигнал чыгарган гравитацион дулкыннарны без тота алдык. Шунысы әһәмиятле - бу гравитацион дулкыннарны турыдан-туры теркәү очрагы. Турыдан-туры булмаган теркәү очрагы өчен 1993 елда Нобель бүләге бирелгән иде"", дип сөйләде ул Мәскәүдә узган конференциядә. Гравитацион дулкыннар 2015 елның 14 сентябрендә, Казан вакыты белән 13:51 дә теркәлә. Шуннан соң галимнәр озак вакыт дәвамында мәгълүматларны тикшерү эшләре белән шөгыльләнә. Октябрь аенда интернетта ачыш турында имеш-мимешләр тарала башлаган иде. Тик баштарак итәкчелеге аларны кире какты. Барлык тикшерү эшләре тәмамлангач, ачышны игълан иткәннәр. Гравитацион дулкыннарны ачкан өчен галимнәргә Нобель бүләге тапшырылыр дип саный белгечләр. Белешмә. обсерваториясе АКШның милли фәнни фонды тарафыннан финанслана. Ул 1980 елда американ физиклары Кип Торн һәм Рональд Дривер тәкъдимнәре белән төзелә. Аның күләме 370 миллион доллар дип исәпләнә. обсерваториясендә тикшеренүләр шул ук исемдәге халыкара галимнәр коллаборациясе тарафыннан башкарыла. Аңа 15 илдән меңнән артык галим керә.",Галимнәр Эйнштейн фаразлаган гравитацион дулкыннарны ачкан,['Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Мәғариф,3181,https://www.azatliq.org/a/27545985.html,2016-02-11T18:50:34+00:00
"Иҫке Собханғол урта мәктәбенең башланғыс кластар уҡытыусыһы Айытбаева Тамара Хәлфетдин ҡыҙына Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы исеме бирелде. Ғәлиәкбәр мәктәбенең математика уҡытыусыһы Әминева Сәлиха Зиннур ҡыҙы, Байназар мәктәбенең рус теле уҡытыусыһы Ғәлиуллин Ғәзим Уйылдан улы, Иҫке Собханғол төп мәктәбенең физкультура уҡытыусыһы Дәүләтбирҙин Фуат Әхмәт улы, Иҫке Собханғол урта мәктәбенең тарих уҡытыусыһы Хоҙайғолов Ғәле Мазһар улы, Ҡолғана мәктәбе етәксеһе Яҡупова Ҡәмәр Йәғәфәр ҡыҙы Рәсәй Федерацияһының почетлы мәғариф хеҙмәткәре билдәһе менән бүләкләнделәр. Иҫке Собханғол урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Ишбулатова Миләүшә Ширғәле ҡыҙына, Мәһәҙей мәктәбенең мәктәпкәсә төркөмө тәрбиәсеһе Ишемова Әлфиә Басир ҡыҙына, Яңы Усман мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Ишморатова Зөлфиә Афзал ҡыҙына, 2-се һанлы башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһының өлкән тәрбиәсеһе Фәйзуллина Зөлфирә Мирза ҡыҙына, Ғәҙелгәрәй мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Сәғитова Гөлнәзирә Әхтәметдин ҡыҙына Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының Маҡтау ҡағыҙы тапшырылды. Иҫке Собханғол урта мәктәбенең башланғыс кластар уҡытыусыһы Фәйзуллина Алһыу Әхмәҙиә ҡыҙы, Иҫке Собханғол урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Фәтҡуллина Гөлнара Факил ҡыҙы, 2-се һанлы башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе Сәйәхова Сәмәрә Ғәбдинур ҡыҙы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының Маҡтау ҡағыҙына лайыҡ булдылар. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, һәләтле етәксе Марат Ғизетдин улы Муллағоловтың исемен мәңгеләштереү, белем биреү ойошмаларының алдынғы ҡарашлы, ижади эшләүсе етәкселәрен дәртләндереү маҡсатында булдырылған район хакимиәте башлығы премияһына быйыл Иҫке Собханғол төп мәктәбе директоры Тләүбаев Ғәйсәр Сәғәҙи улы лайыҡ булды. Иҫке Собханғол урта мәктәбенең математика уҡытыусыһы Садыҡова Фәнзилә Фәрхәт ҡыҙы 2010 йылда булдырылған Зәки Хаммат улы Сәғитов исемендәге премияға лайыҡ булды. Иҫке Собханғол урта мәктәбенең технология уҡытыусыһы Аллабирҙин Фирғәт Азамат улына БР Дәүләт йыйылышы – Ҡоролтайының Почет грамотаһы тапшырылды. уҡыу йылында Башҡортостан Республикаһының дөйөм белем биреү ойошмалары араһында үткәрелгән Ватан улдарын үҫтерәбеҙ республика конкурсы призеры дипломы менән Байназар урта мәктәбе бүләкләнде. Байрам сараһында шулай уҡ бер төркөм педагогтарға район хакимиәтенең, район Советының, Бөрйән районы башҡорттары ҡоролтайының, район мәғариф бүлегенең, профсоюз ойошмаһының Маҡтау ҡағыҙҙары, Рәхмәт хаттары тапшырылды. Педагогтарҙы һөнәри байрамдары менән ҡотлап, мәҙәниәт һарайы артистары, уҡыусылар, балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре матур сығыштарын бүләк итте.",Педагогтар тәбрикләнде,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт'
 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[0 1 1 1 1 1 1 0 1 0 1 1 1 0],10,Йәмғиәт,2656,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-10-03/pedagogtar-t-brikl-nde-4413895,2025-10-03T17:00:00+00:00
"Ошо ҡоштарға ҡарап, ҡалҡыулыҡта уйға батып, бер аҙ баҫып торҙо Булат. Бына бер мәрәкә! ?. Меңәрләгән саҡырым юл үтеп, күпме йылы, матур, йәшәү өсөн уңайлы илдәрҙә булалар, ләкин барыбер беҙҙең яҡҡа кире ҡайталар. Нисек аҙашмайҙар икән? Булатты ошо һорау инде нисә көн борсой. Был турала ул өләсәһенән һорарға булды. Ул өйҙәренә тыны бөтөп ҡайтып инде лә: — Өләсәй, ә ниңә ҡоштар, меңәрләгән саҡырым юл үтеп, йылы яҡтан кире беҙҙең яҡҡа ҡайталар ул? — тип һораны. Хәҙисә апай яғымлы ғына итеп йылмайҙы ла: — Сөнки улар тыуған яҡтың ҡәҙерен белә. Шуға ла, тыуған яҡтарын һағынып, аҙашмай ғына ҡайталар, — тип яуап бирҙе. Булат аптырап ҡалды. — Тыуған яҡ ҡәҙере нимә була ул? — Тыуған яҡ ҡәҙерен иһә һәр кем үҙенсә аңлап белергә тейеш, — тине өләсәһе, Булаттың башынан һыйпап. — Бәләкәйһең әле, үҫкәс белерһең, – тине лә эше менән булды. Өләсәһе менән һөйләшкәндән һуң Булат тағы ла нығыраҡ уйға батты, тағы ла ҡатмарлы һорауҙар башын ҡатырҙы. Өләсәһенең тыуған яҡ ҡәҙере тигән һүҙе Булаттың уйында тик тора. Шулай бер аҙна-ун көн үткәс, Булат ауылдың иң оло, иң аҡыллы кешеһенә – Хөсәйен ҡартҡа барырға булды. Бер юлы хәлен дә белер, бәлки, үҙен борсоған һорауына ла яуап табыр. Өләсәһе биргән күстәнәстәрҙе алып, Хөсәйен ҡарттың өйөнә барып инде. Ул ҡарт әбейе менән сәй эсеп ултыра ине. Булатты, әйҙүкләп, өҫтәл янына саҡырҙылар. Малай, оло кешеләрҙең һүҙен йыҡмайым тип, сәй янына ултырҙы. Шулай бер аҙ хәл-әхүәлде һорашып алғас, ул үҙен борсоған һорауҙы бирҙе. — Олатай, мин һеҙҙән бер нәмә һорайым әле. — Йә, йә, улым, һора әле, — тине Хөсәйен ҡарт. — Нимә ул тыуған яҡ ҡәҙере? Олатай кеше, бер аҙ йылмайып, уйланды ла былай тине: — Мин һиңә бер әкиәт һөйләйем. Һин шунан һуң үҙеңдең һорауыңа үҙең яуап табырһың. Йәмле йылға буйында, күккә олғашып торған тауҙар битендә, булған, ти, ҡуйы урман. Был имән урманы булған. Шул урманда башҡа ағастар менән йәш кенә имән ағасы ла үҫкән. Үҙе йәш, сибек булыуға ҡарамаҫтан, тамырҙары ныҡ булған. Ул эргәһендә үҫкән ағастар менән дуҫ булған. Үҙе һымаҡ йәш ағастар менән бергә елгә бәүелеп уйнаған, ә ҡышын дуҫтарын әсе елдән һаҡлаған. Бер ниндәй ҙә ел-дауыл уны ҡолата алмаған. Хатта ҡайһы бер өлкән ағастар ҙа бындай ел-дауылға ҡаршы тора алмай ҡолаған. Урманда ағастар күмәк булғас, татыу йәшәгән. Шуға ла ҡыш көнө һыуыҡ бурандан, ә йәй көнө эҫе ел-дауылдан, ямғырҙан бер-береһен һаҡлап, бер-береһенә таянғандар. Шулай йәшәй торғас, был йәш имән дә мөһабәт ағас булып үҫеп еткән. Ауыр мәлдәрҙә имәндән ярҙам-кәңәш һорап килгәндәр. Ул, берәүһен дә айырмай, ярҙам ҡулы һуҙған. Урмандағы барса йәнлек: ҡурҡаҡ ҡуяндан алып йыртҡыс айыуға тиклем был имәнде хөрмәт иткән. — Бына шулай, улым. — Мин дә шул имән кеүек хөрмәтле кеше булғым килә. — Ошо имәндең тамырҙары – һинең ете быуын ата-бабаларың. Уларҙы белһәң, һинең дә тамырҙарың ныҡ булыр, ә имән менән бергә үҫкән ағастар – һинең туғандарың. Туғандар татыу булып йәшәһә, бер ниндәй ҙә елгә бирешмәҫһегеҙ. Ә урман инде – тыуған ерең, ауылың. Тыуған ереңдең ҡәҙерен белеп, уның кешеләре менән татыу йәшәһәң, киләсәктә һин бынамын тигән хөрмәтле, аҡыллы кеше булып үҫерһең, Аллаһ бойорһа! — Ҙур рәхмәт, олатай! Хәҙер инде мин барыһын да аңланым. Өйгә ҡайтҡас, өләсәһе: — Йә, улым, аңланыңмы, нимә ул тыуған яҡ ҡәҙере? — Тыуған яҡтың ҡәҙерен белеү өсөн үҙеңдең ете быуыныңды, ата–бабаларыңды белергә, үҙеңдең тыуған ереңде ҡәҙер итергә кәрәк. Ҡайҙа барһаң да, ҡайҙарҙа ғына йөрөһәң дә, тыуған яҡ, тыуған тупраҡ һәр саҡ үҙенә тартып тора. Туғандар менән татыу йәшәргә кәрәк. Тыуған ерҙең, туған телдең ҡәҙерен белеп, киләсәк быуынға тапшырыу – һәр кешенең бурысы. Ошо һүҙҙәрҙән һуң өләсәһе: – Һай, минең үҫкәнем! – тине, улының арҡаһынан һөйөп. Нәргизә Үҙәнбаева, Баймаҡ районы Ярат мәктәбе уҡыусыһы. ""Сыйырсыҡтар ҡайтты"". Данил Сисин. Ауырғазы районының Талбазы ауылы.",Тыуған яҡ ҡәҙере,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1],4,Ижад,3761,https://amanat.su/articles/izhad-omary/2025-04-21/tyu-an-ya-ere-4246479,2025-04-21T09:00:00+00:00
"Решат Аметовның кабереСигез яшьлек Али, биш яшьлек Хатидже һәм өч яшьлек Усние әниләреннән әледән-әле әтиләре турында сорап тора. Алар әтиләрен нык юксына. Өч ел узса да, Кырымда Решат Аметовны кем үтергәне әле ачыкланмаган. ""Ирем үтерелгәнгә өч ел узды, инать эшен тикшерү дәвам итә, ул ябылмады, гәеплеләр әле дә табылмады. Аны ни өчен үтергәннәрен мин аңламыйм. Ул Акмәчеттәге Ленин мәйданына ялгызы гына протест пикетына чыккан иде. Ул берүзе, тыныч кына тора иде. Өч кечкенә балабыз ятим калды. Алга таба ничек яшәрбез, мин белмим. Ансыз бик авыр, бик авыр. Балалар аны бик сагыналар, даими аны сорыйлар. Милләтәшләребез безне онытмыйлар, рухи яктан да, матди яктан да ярдәм итеп торалар. Аларга зур рәхмәт, алар булмаса, безгә тагын да авыррак булыр иде"", диде Азатлыкка Аметовның әмәгате Зарина ханым. 5Зарина Аметова: ""Иремне ни өчен үтергәннәрен аңламыйм""Моннан өч ел элек, Русия Кырымны яулап ала башлагач, 3 мартта Акмәчет үзәгендәге мәйданда ялгыз гына протест белдереп торган Решат Аметовны ""самообороначылар"" машинага утыртып алып китәләр. 16 март Акмәчет-Кефе юлы янында вәхшиләрчә кыйнап үтерелгән Аметовның мәете табыла. Кайбер хәбәрләргә күрә, Аметовны ике ""самообороначы"" һәм сивил киемдәге тагын бер кеше алып киткән. Моны тасвирлаган видео да бар. Решат әфәндене Кырымны Русиягә кушу референдумы алдыннан, 16 мартта үтергәннәре мәгълүм. Халык арасында таралган, бу хәлне референдум алдыннан махсус кырымтатарларны куркыту өчен эшләделәр, дигән фикер бүген дә үзгәрмәгән. Мәйданнан Аметовны алып киткән ""самообороначалар""ның сорау алганда без аны машинага утыртып алып китеп, юлда төшереп калдырдык дигәннәре генә мәгълүм. Кайбер рәсми булмаган мәгълүматларга күрә, ул көннәрдә каршылык белдергән кешеләрне Акмәчет военкоматының идән астында тотканнар. Анда утырып чыккан, исән калган, хәзер Киевта яшәүче бер украин журналисты әйтүенчә, аларны бер унлап кешене чишендереп, вәхшиләрчә кыйнап тотканнар. Решатның абыйсы Рефат аны эзләп әлеге военкоматка барган, ләкин аның сәфәре уңай нәтиә бирмәгән. Усние (с), Али һәм Хатидже""Решат шундый идән астында тотылган булганмы, әллә юкмы, бу хакта военкоматка барган Рефатка сөйләмәгәннәр. Решатның үлеменнән соң тикшерүчеләр аның өске киемнәренең яндырылганнан калган кисәкләрен күрсәттеләр. Бу аның янгыннан калган кием-салымнары иде, бәлки, аны чыннан да чишендереп кыйнаганнардыр. Аны үтергәннән соң Акмәчет-Кефе юлы янындагы авыл янына күмәргә китергәннәр, ләкин ул озын буйлы булганга, казылган кечкенә чокырга сыймаган. Чокырны зурайта башлаган чакта аларны кемдәр өркеткән һәм алар тиз генә мәетең өстенә ябып качканнар. Басуга чыккан бер кырымтатары мәетне күреп полициягә хәбәр иткән"", дип сөйли Зарина ханым. Аның сүзләренчә, еназадан соң да билгесез кешеләр аны гел күзәтеп торган. Әлеге вакыйгадан соң Аметовларның өйләренә күпләгән журналистлар килә. Аларның йортын урамннан битлекле ике кеше күзәтеп торган. ""Сезгә ни кирәк, нәрсәгә монда торасыз дигәнемә, без сезне саклыйбыз дип китми тордылар. Китегез моннан дисәм дә, алар китмәделәр, безгә шундый боерык бирелде дип тордылар. Мин өйдән чыгып каядыр барганда артымнан, номерлары булмаган, бер кара машина күзәтеп бара иде"", ди Зарина ханым.38 яшьлек Решат Аметовны 2014 елның 18 мартында, Кырымның Русиягә кушылуы имзаланган көндә, Акмәчетнең Абдал зиратында ирлиләр. Президент Петр Порошенкога Аметовка Украина каһраманы исеме бирегез дигән тәкъдимнәр соңгы вакытта ешрак ишетелә башлады. Аның кабере өстендә кырымтатар милли байрагы сурәтләнгән. Решат Аметовның кабере өстендәге ташБу дөньядан фаигале, вакытсыз киттеңандан газиз эуләтләрең (балаларың) ятим калды. Ватан өчен, халкың өчен корбан булдың, Яшь аныңны аямадың, фида иттең, дигән сүзләр ташка уеп язылган. Кырым 2014 елда Русия тарафыннан аннексияләнгәч, аннан китәргә ыенмаган кырымтатарларның хәле начарланды. Хакимият бу халыкны төрле ысуллар белән буйсындырырга тырышуын дәвам итә. Моның бер чагылышы – кырымтатарларны кулга алулар, аларны урлаулар, үтерүләр әледән-әле булып тора.","Кырым язы: кемгә – тантана, кемгә – кара кайгы",['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Ҡырым,3982,https://www.azatliq.org/a/28366663.html,2017-03-13T12:03:36+00:00
"Фәсхиямал… коммунистарҙы маҡтаны, Кәримә демократтарҙы яҡланы. Көрәш ике яҡтың да еңелмәүе менән тамамланды. Шунан һуң ай ярым һөйләшмәй йөрөнөләр. Ике күрше һәйбәт кенә йәшәй башлағайнылар, тағы сәбәп табылды: ирҙәре ҡайҙалыр эскәндәр ҙә сәкәләшеп алғандар. Ошо хәлгә кем түҙһен инде! Бик оҙаҡ ваҡыт бер-береһенән һаулыҡ та һорашманылар. Был да онотолоп бөткәйне, Кәримәнең малайы Фәсхиямалдың ҡыҙының уйнап йөрөгәндә сәсенән тартҡан. Тегенеһе шарылдап илап кергән дә киткән… Ярай, был да ҡасан да булһа онотолдо, ти. Тик барыбер ике ҡатынға оҙаҡ ваҡыт матур һәм татыу йәшәргә яҙмағандыр. Сөнки ауылдаштары бөгөн генә әлеге күршеләрҙең һыйырҙары һөҙөшөп торғандарын күргәндәр… Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ, шунан һуң да нисек тыныс, матур йәшәйһең инде? ! Фото. :",ИКЕ КҮРШЕ,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Юмор,756,https://henek.info/articles/++--/2025-09-15/ike-k-rshe-4388733,2025-09-15T15:25:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрРусия Украинаның дүрт төбәген аннексияләгәннән соң, илдә ВИЧ авырулы кешеләр саны да арткан. Димәк, хәзер мондый авыруларны дәвалауга бюджетны да 1,5 тапкырга арттырырга кирәк булачак. Бүлеп бирелгән акчаларның күләме заманча даруларның кыйбатрак булуы белән дә аңлатыла. Бу хакта ""Мәскәү сөйли"" радиосы эфирында Роспотребнадзор вәкиле Вадим Покровскийбелдергән. Русия кануннарына ярашлы, ВИЧ авырулар дәүләт яки ирле бюджет акчаларына дәваланырга тиеш. Покровский әйтүенчә, бер авыруны дәвалау, нинди дару кулланылуга карап, елына 20-200 мең сумга төшәргә мөмкин. Былтыр ноябрьдә Русиядә ретровируска каршы кулланылучы, ВИЧ авырулы кешеләргә еш билгеләнә торган дару итми башлавыхәбәр ителгән иде. Сүз Американың ширкәте итештерә торган ""Эвиплера"" даруы турында бара. Аның итмәвенә, аннексияләнгән Кырымны да кертеп, 12 төбәктә яшәүчеләр зарланды. Аеруча Кырым, Коми, Тверь өлкәләреннән шундый шикаятьләр күп килә дип хәбәр ителде. Дару итмәгәч кайбер авыруларның дәвалау схемасын үзгәрттеләр. Кайберләренә исә бер айга итәрлек дару биргәннәр һәм икенче юлы мөгаен дәвалануны тулысынча үзгәртергә туры килер дип кисәткәннәр. Үзе дә 20 елдан артык ВИЧ диагнозы белән яшәүче, үз исемендәге фонд булдырып, Татарстандагы ВИЧ инфекцияле балаларга ярдәм итүче Светлана Изамбаева Татарстанда әлегә дарулар бар, ләкин авырулар барыбер хафададип белдерде. Шул ук вакытта Татарстан ВИЧ-инфекция уртача дәрәәдә таралган төбәкләргә керә. Республикада 2022 елның беренче яртысында ВИЧ инфекцияне 394 кеше йоктырган. Бу алдагы елның шул ук чоры белән чагыштырганда 16 кимрәк. Бүгенге көндә Татарстанда 15 меңләп авыру диспансер исәбендә тора. Республикада ВИЧ йоктыруның иң зур күрсәткечләре елларда булган иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Украинаның дүрт төбәген басып алгач Русиядә ВИЧ авырулар саны арткан,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1820,https://www.azatliq.org/a/32401863.html,2023-05-08T13:36:12+00:00
"Кеше күп ваҡыт ауыҙынан өҙөп, тинләп, тәңкәләп аҡса йыя, әммә шуларҙы бер көндө һис көтмәгәндә бушҡа йә үҙ нәфсеһенә барып, бер юлы әрәм-шәрәм итә. Кеше күп ваҡыт аҙым һайын һаулығын һаҡлаған, һаҡ ҡыланған була, әммә бер килеп йә йыш ҡына араҡы, тәмәке, бүтән зарарлы нәмәләр менән ғүмерен ҡыҫҡартҡанын, һаулығын бер юлы бөтөргәнен артыҡ уйлап бирмәй. Кеше күп ваҡыт ғүмеренең сәғәтен, минутын иҫәпләп ҡәҙерләй белә, әммә бер килеп айын, йылдарын уйламаҫтан күмәртәләп зая итә. Аҡыллы тигән кешенең дә бындай ҡылыҡтары сәйер шул. Күбеһе башҡа Һыймай, ҡағиҙәгә кермәй. Хоҙай биргәненә ҡәнәғәтләнмәй, уңышты күпкә арттырабыҙ тип, игенде, емештәрҙе зарарлы химик ашламалар менән ашлап, үҙ һаулығыбыҙға күпме зарар килтерәбеҙ. Индустриябыҙ ҡеүәтләнһен, завод-фабрикаларыбыҙ ишәйһен тип, күпме тәбиғәтте, үҙебеҙҙе ағыулайбыҙ. Ғүмеребеҙҙе ҡыҫҡартабыҙ, тәбиғәтте ҡоротабыҙ. Шуны аңлап, тәбиғәт менән кеше араһындағы гармонияны тоторға, үҙ-үҙебеҙҙе һаҡларға аҡылыбыҙ һәм ҡәҙеребеҙ нишләп етмәй икән? Белә-күрә тора кеше үҙен-үҙе бөтөрөр, тигәндәре хаҡтыр, күрәһең.",Ғайса Хөсәйенов. Парсалар.,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Әҙәбиәт,1056,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-06-11/aysa-h-s-yenov-parsalar-4271323,2025-06-11T18:00:00+00:00
"Ҡаҙымы, әллә ҡаҙылыҡмы? Ошондай һорауҙы йыш ишетергә тура килә. Яуапты йылҡы тирәһендәге һәр һорауға яуап биреүсе ер кешеһенең мәҡәләһен ""Башҡортостан"" гәзитенән таптыҡ һәм һеҙгә лә, уҡыусылар, тәҡдим итергә булдыҡ. Ҡаҙы тураһында бер нисә һүҙ Быйыл февралдә телевидениенан ҡаҙы тураһында тапшырыу күрһәттеләр. Ул татар телендә барҙы. Башҡорт ҡаҙыһы тураһында берәү һөйләй, өс егет уға ара-тирә ҡушыла, йөпләй. Алып барыусы ҡаҙы һүҙе урынына гел ҡаҙылыҡ ти. Йылҡы ите урынына ат ите тип һөйләй. Шуныһы: мәғлүмәттәре бик һай. Күпселектә ысынбарлыҡҡа тура килмәй. Бынан алты-һигеҙ йыл элек ҡаҙы тураһында Башҡортостан гәзитендә яҙғайным инде. Доға ҡабатлағандан иҫкермәй, тигән шикелле, уға тағы туҡталмаҡсымын. Бигерәк тә йәш быуын өсөн был бик кәрәк, юғиһә баштары төрлө ерҙән йыйылған мәғлүмәт менән тулыуы бар. Ҡаҙы өс төрлө була: 1. Эс майынан (ҡорһаҡ майы) эсәккә тоҙлап тултырылғаны. Тоҙҙан башҡа бер нәмә лә һалынмай, төрлө тәмләткестәр ҙә ҡушылмай. 2. Ҡабырғалы ҡаҙы — ҡабырғалағы ит өҫтөнә үҫкән майҙан яһала. Быныһына әҙерәк ит ҡушып, эсәккә тултыралар. Майы күберәк булған һайын яҡшыраҡ. 3. Ял ҡаҙыһы. Йылҡының ялынан ҡырҡып алалар. Дөрөҫөрәге елкәһендәге ит ҡырҡыла, тарамышынан айырып, эсәккә тултырмайынса ғына бешерәләр. Ҡаҙаҡтар ҙа ҡабырғалы ҡаҙыны эсәккә тултырмай, ҡабырға ите менән бергә бешерә. Ҡаҙылыҡ — диалект һүҙе. Ҡайһы яҡта уны хатта тултырма ла тиҙәр. Әммә күпселек башҡорттар ҡаҙы ти. Тапшырыуҙа ыҫлау тураһында ла һүҙ барҙы. Ҡаҙыны ыҫлағандарын күргәнем юҡ, әммә ҡояш төшмәгән урында ҡаҡлағандарын күреп йөрөнөм. Әлбиттә, ыҫланған ҡаҙы ла була. Уны ағас сөрөгөнөң төтөнө менән эшкәртәләр. Теләһә ниндәй ағас менән түгел. Мәҫәлән, ерек яҡшы һанала. Кемгә нисек оҡшай инде быныһы. Башҡорт телен һаҡлау, үҫтереү буйынса Башҡортостан гәзитенең көрәш алып барыуы мәғлүм. Был йәһәттән телевидение ла камиллашһын ине. Тик халыҡтың үҙенсәлеген, ғөрөф-ғәҙәтен, аш-һыуын белгән, телде һыу кеүек эскән кеше генә алып барырға тейеш тапшырыуҙы. Нисек инде ҡаҙы эшләү тураһында боҙоп һөйләргә мөмкин? Былай барһа, оҙаҡламай берәйһе урыҫ телендә ҡаҙыны Казы — это колбаса тип һөйләмәҫ тимә. Ҡаҙы йылҡының йәшенә, нисек ашатыуға, ашамлыҡтың сифатына, хужаһының эшлеклелегенә лә бәйле. Йылҡыны һуймаҫтан алда уҡ ниндәйлеген әйтеүселәр була. Бәхәс тә тыуа. Һуғым һуйыу үҙе бер байрамға әйләнә. Һимеҙлеген ҡабырғаға үҫкән майҙың ҡалынлығы менән үлсәйҙәр (ҡорһаҡ тәңгәлендәге май). Бармаҡ менән! Бер иле (илле лә тиҙәр), ике иле, өс-дүрт һәм — ая. Биш бармаҡ ҡалынлығына етһә, биш иле тип әйтмәйҙәр, ә бер ая тиҙәр. Бер илегә етмәһә, сығанаҡ ҡаҙыһы була. Йылҡы бик ныҡ һимерһә, һуйған ваҡытта арҡаһына һалғанда ҡабырғаһы майҙы күтәрә алмай һыныуы ла ихтимал (күргәнем бар). Ике йәшлек йылҡы 1–2 иле бирә, 4–5 йәшлектәре — күберәк. Һуғым малын 40 көндән дә әҙ ашатмайҙар. Алдында яҡшы бесән, һоло, арпа, бойҙай, һәр саҡ һыу булырға тейеш. Киҫәкле тоҙ ҙа ятһын. Иркендә йөрөү ҙә файҙалы. Бәйләп ҡуйып та ашатырға мөмкин. 40 көндә үҙе ауырлыҡ иген ашаһа, йылҡы һимерә. Әгәр ҡаҙы булһын тиһәң, йыбанмай төндә лә тороп аҙыҡ бирергә кәрәк. Айғырға ҡарағанда бейә малының ите тәмлерәк, ун йәште үткән йылҡы ите бик яҡшы булмай. Сиҙәм үҙләштергән йылдарҙа урыҫ халҡы ла беҙҙең яҡта йылҡы итенең тәмен белеп ҡалды. Марущак исемле бер украин гел генә йылҡы һуя торғайны. Һуйырға башҡорттарҙы саҡыра. Бер башҡорт ял ҡаҙыһын тарамышы менән ҡырҡып алып: Этим я сапоги шью, — тип ташлап ебәрә. Марущак күреп ҡала ла: Я тоже сапоги шью, — тип барып ала. Был турала мәҙәк итеп һөйләйҙәр. Кискеһен һуғым итенә йыйылалар. Әлбиттә, эс ҡаҙыһы бешерелә. Эсәктең йыуанлығы малдың йәшенә ҡарап төрлө була, ҡаҙы ла шуға бәйле бит инде. Кемдер бер ҡырҡым ашай ала, кемдер 2–3-тө. Минең ағай 12 ҡырҡым ашай ала ине! Ҡырҡымдың уртаса диаметры 4–5 сантиметр була, оҙонлоғо — 1,5 бармаҡ яҫылығында. Бына шулай ашанылар элек. Атай Монголияла хеҙмәт иткән осорҙа күргән аттар тураһында һөйләй торғайны. Ундағы халыҡ өйөрөндәге йылҡы малының һанын да белмәгән. Тик 1941 йылда һуғыш башланғас ҡына иҫәпләй башлағандар. Атайҙың әйтеүенсә, далала йөрөгән йылҡы бик көр (һимеҙ) булған. Һыу юҡлыҡтан үлеп ятҡан аттарҙың эсен ярып ҡараһаң, 3–4 иле майы була торғайны, тип һөйләй ине мәрхүмең. Х. ДӘҮЛӘТБАЕВ. Хәйбулла районы, Аҡъяр ауылы. Ҡаҙымы, әллә ҡаҙылыҡмы? Ошондай һорауҙы йыш ишетергә тура килә. Яуапты йылҡы тирәһендәге һәр һорауға яуап биреүсе ер кешеһенең мәҡәләһен ""Башҡортостан"" гәзитенән таптыҡ һәм һеҙгә лә, уҡыусылар, тәҡдим итергә булдыҡ. Быйыл февралдә телевидениенан ҡаҙы тураһында тапшырыу күрһәттеләр. Ул татар телендә барҙы. Башҡорт ҡаҙыһы тураһында берәү һөйләй, өс егет уға ара-тирә ҡушыла, йөпләй. Алып барыусы ҡаҙы һүҙе урынына гел ҡаҙылыҡ ти. Йылҡы ите урынына ат ите тип һөйләй. Шуныһы: мәғлүмәттәре бик һай. Күпселектә ысынбарлыҡҡа тура килмәй. Бынан алты-һигеҙ йыл элек ҡаҙы тураһында Башҡортостан гәзитендә яҙғайным инде. Доға ҡабатлағандан иҫкермәй, тигән шикелле, уға тағы туҡталмаҡсымын. Бигерәк тә йәш быуын өсөн был бик кәрәк, юғиһә баштары төрлө ерҙән йыйылған мәғлүмәт менән тулыуы бар.1. Эс майынан (ҡорһаҡ майы) эсәккә тоҙлап тултырылғаны. Тоҙҙан башҡа бер нәмә лә һалынмай, төрлө тәмләткестәр ҙә ҡушылмай.2. Ҡабырғалы ҡаҙы — ҡабырғалағы ит өҫтөнә үҫкән майҙан яһала. Быныһына әҙерәк ит ҡушып, эсәккә тултыралар. Майы күберәк булған һайын яҡшыраҡ.3. Ял ҡаҙыһы. Йылҡының ялынан ҡырҡып алалар. Дөрөҫөрәге елкәһендәге ит ҡырҡыла, тарамышынан айырып, эсәккә тултырмайынса ғына бешерәләр. Ҡаҙаҡтар ҙа ҡабырғалы ҡаҙыны эсәккә тултырмай, ҡабырға ите менән бергә бешерә. Ҡаҙылыҡ — диалект һүҙе. Ҡайһы яҡта уны хатта тултырма ла тиҙәр. Әммә күпселек башҡорттар ҡаҙы ти. Тапшырыуҙа ыҫлау тураһында ла һүҙ барҙы. Ҡаҙыны ыҫлағандарын күргәнем юҡ, әммә ҡояш төшмәгән урында ҡаҡлағандарын күреп йөрөнөм. Әлбиттә, ыҫланған ҡаҙы ла була. Уны ағас сөрөгөнөң төтөнө менән эшкәртәләр. Теләһә ниндәй ағас менән түгел. Мәҫәлән, ерек яҡшы һанала. Кемгә нисек оҡшай инде быныһы. Башҡорт телен һаҡлау, үҫтереү буйынса Башҡортостан гәзитенең көрәш алып барыуы мәғлүм. Был йәһәттән телевидение ла камиллашһын ине. Тик халыҡтың үҙенсәлеген, ғөрөф-ғәҙәтен, аш-һыуын белгән, телде һыу кеүек эскән кеше генә алып барырға тейеш тапшырыуҙы. Нисек инде ҡаҙы эшләү тураһында боҙоп һөйләргә мөмкин? Былай барһа, оҙаҡламай берәйһе урыҫ телендә ҡаҙыны Казы — это колбаса тип һөйләмәҫ тимә. Ҡаҙы йылҡының йәшенә, нисек ашатыуға, ашамлыҡтың сифатына, хужаһының эшлеклелегенә лә бәйле. Йылҡыны һуймаҫтан алда уҡ ниндәйлеген әйтеүселәр була. Бәхәс тә тыуа. Һуғым һуйыу үҙе бер байрамға әйләнә. Һимеҙлеген ҡабырғаға үҫкән майҙың ҡалынлығы менән үлсәйҙәр (ҡорһаҡ тәңгәлендәге май). Бармаҡ менән! Бер иле (илле лә тиҙәр), ике иле, өс-дүрт һәм — ая. Биш бармаҡ ҡалынлығына етһә, биш иле тип әйтмәйҙәр, ә бер ая тиҙәр. Бер илегә етмәһә, сығанаҡ ҡаҙыһы була. Йылҡы бик ныҡ һимерһә, һуйған ваҡытта арҡаһына һалғанда ҡабырғаһы майҙы күтәрә алмай һыныуы ла ихтимал (күргәнем бар). Ике йәшлек йылҡы 1–2 иле бирә, 4–5 йәшлектәре — күберәк. Һуғым малын 40 көндән дә әҙ ашатмайҙар. Алдында яҡшы бесән, һоло, арпа, бойҙай, һәр саҡ һыу булырға тейеш. Киҫәкле тоҙ ҙа ятһын. Иркендә йөрөү ҙә файҙалы. Бәйләп ҡуйып та ашатырға мөмкин. 40 көндә үҙе ауырлыҡ иген ашаһа, йылҡы һимерә. Әгәр ҡаҙы булһын тиһәң, йыбанмай төндә лә тороп аҙыҡ бирергә кәрәк. Айғырға ҡарағанда бейә малының ите тәмлерәк, ун йәште үткән йылҡы ите бик яҡшы булмай. Сиҙәм үҙләштергән йылдарҙа урыҫ халҡы ла беҙҙең яҡта йылҡы итенең тәмен белеп ҡалды. Марущак исемле бер украин гел генә йылҡы һуя торғайны. Һуйырға башҡорттарҙы саҡыра. Бер башҡорт ял ҡаҙыһын тарамышы менән ҡырҡып алып: Этим я сапоги шью, — тип ташлап ебәрә. Марущак күреп ҡала ла: Я тоже сапоги шью, — тип барып ала. Был турала мәҙәк итеп һөйләйҙәр. Кискеһен һуғым итенә йыйылалар. Әлбиттә, эс ҡаҙыһы бешерелә. Эсәктең йыуанлығы малдың йәшенә ҡарап төрлө була, ҡаҙы ла шуға бәйле бит инде. Кемдер бер ҡырҡым ашай ала, кемдер 2–3-тө. Минең ағай 12 ҡырҡым ашай ала ине! Ҡырҡымдың уртаса диаметры 4–5 сантиметр була, оҙонлоғо — 1,5 бармаҡ яҫылығында. Бына шулай ашанылар элек. Атай Монголияла хеҙмәт иткән осорҙа күргән аттар тураһында һөйләй торғайны. Ундағы халыҡ өйөрөндәге йылҡы малының һанын да белмәгән. Тик 1941 йылда һуғыш башланғас ҡына иҫәпләй башлағандар. Атайҙың әйтеүенсә, далала йөрөгән йылҡы бик көр (һимеҙ) булған. Һыу юҡлыҡтан үлеп ятҡан аттарҙың эсен ярып ҡараһаң, 3–4 иле майы була торғайны, тип һөйләй ине мәрхүмең.","Ҡаҙымы, әллә ҡаҙылыҡмы?",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0],4,Йәмғиәт,8319,https://henek.info/news/common_material/2025-12-03/a-ymy-ll-a-yly-my-4491113,2025-12-03T10:08:00+00:00
"- Был милли кейем көнөн булдырыуҙың төп сәбәпселәре йылдарҙа ойошторолған Ағинәй төбәк йәмәғәт ойошмаһы ағзалары булды тип раҫлай алам. Ошо ойошмаға туплана башлағас, ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға Әйҙәгеҙ, башҡорт милли кейеме беҙҙең төп кейемебеҙ булһын! тигән саҡырыу ташланды. Башланды дәртләнеп милли кейемдәр тегеү! Шунан ҡатын-ҡыҙҙар Селтәр, Һаҡал, Яға, Муйынсалар эшләй башланы. Был ҡыҙыл буҫтауға төрлөсә теҙелгән ҡыҙыл мәрйендәрҙән хасил булған түшелдеректәр һәр ырыуҙа үҙенсә атала икәнен дә ағинәйҙәр үҙҙәре асыҡланы. Ул саҡта әле милли кейем сәхнә кейемдәрендәге һымаҡ ҡына күҙаллана ине. Тағы маҡсат ҡуйылды: Әйҙәгеҙ, үҙегеҙҙең өләсәйҙәрҙең милли кейемдәре, биҙәүестәре нисек булған, шул өлгөләрҙе тергеҙәйек! . Шунан һуң минең энтузиаст ағинәйҙәрем үҙ ырыуҙары кейемдәрен тергеҙергә тотондо, хаталар өҫтөндә эш башланы. Ағинәйҙәр алдына ҡуйылған Иманлы булығыҙ, айыҡ булығыҙ, кәсепле булығыҙ, матур булығыҙ! тигән талапты үтәй бөгөнгө көнгә тиклем Ағинәй йәмәғәт ойошмаһы ағзалары. Бөгөн милли кейемдәге ағинәйҙәр бар сараларҙың уртаһында. Милли кейемдең шул тиклем илаһи, шул тиклем гүзәл булыуын раҫлай йөрөй улар. Улар, әлбиттә, иғтибарҙан ситтә ҡала алмай. Өфөлә тәүге тапҡыр Милли кейем парады ойошторолоуын ишеткәс, мин райондарҙан 700 ағинәйҙе саҡырҙым. Иҫ китерлек илаһи күренеш булды был. Улар булмаһа, был парадҡа беҙҙең мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, артистарыбыҙ ғына сығыр ине. Тулы картина тыуҙырып булмаҫ ине. Ә был юлы Зәки Вәлиди урамында оло бер парад хасил булды. Хатта мәҙәниәт министры Әминә Ивнәй ҡыҙының Был ниндәй мөғжизә ул? тип аптырап ҡарап торғаны күҙ алдымда. Шулай башланды милли кейем һәм биҙәүестәр менән ҡыҙыҡһыныу. Был ҡыҙыҡһыныуҙы республикалағы ғына түгел, башҡа төбәктәрҙә, хатта сит илдәрҙә йәшәгән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарына ла йоҡторҙо ағинәйҙәр. Һис шикһеҙ, ошо ваҡиға-күренеш этәргес булғандыр республика етәкселәренең Милли кейем көнө тигән байрам булдырыу тураһында ҡарар итеүенә. Башҡортостан Башлығы ҡайҙа ғына йөрөмәһен, ошо матурлыҡҡа иғтибар итә, ағинәйҙәр менән фотоға төшә. Эйе, шәп байрам! Матурлыҡ байрамы ғына түгел ул. Милли кейем һине тамырҙарыңа йөҙ борорға, тарихи мәғлүмәттәр менән ҡыҙыҡһынырға ла мәжбүр итә. Бөгөн, ана, ейәнсәрҙәр ҙә өләсәләренән эстафета ҡабул итеп, ныҡышып-ныҡышып милли кейемле булырға ынтыла. Минең үҙемдең биш ейәнсәремдең дә милли кейемдәре, биҙәүестәре бар. Был уларҙың үҙҙәренең теләге. Өләсәйгә килһәләр, улар минең гардеробтағы бар кейемде үлсәп, кейеп ҡарай. Улар минең ҡулдан бүләк итеп тик милли биҙәүестәр алыуға өйрәнеп бөткән. Төрлө сараларҙа милли кейемдә йөрөүҙе ғәҙәти хәл итеп ҡабул итә ейәнсәрҙәрем. Милли асылыңа ҡайтыу был. Был беҙҙе, өләсәйҙәрҙе, әлбиттә, бәхетле итә.",Милли кейем көнөн булдырыуҙың төп сәбәпселәре,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0 0],6,Мәҙәниәт,2663,https://tamasha-rb.ru/articles/detalno/2025-09-12/milli-keyem-k-n-n-buldyryu-y-t-p-s-b-psel-re-4385226,2025-09-12T12:30:00+00:00
"Тормошобоҙ ни тиклем генә алға китмәһен, халыҡ аҡылы, халыҡ педагогикаһы, халыҡ дауалау саралары әлеге көндә лә үҙ әһәмиәтен юғалтмай. Дарыуханалар тулы – дарыу, дауаханалар тулы юғары белемле белгес - табиптар, заманса йыһаз - ҡоролмалар һәм башҡа кәрәк - яраҡтар. Башҡорттарҙың боронғоса дауалау саралары бик күп. Ҡасандыр заманса медицина күҙлегенән кәрәк тип табылмаһа ла, халыҡ араһында һаман да популяр булып ҡала килә, бөгөн дә ҡулланыла. Кешеләр табиптарҙың ғына түгел, имселәрҙең дә ярҙамына мохтаж, уларға йыш мөрәжәғәт итә. Тажзәхмәт хакимлыҡ иткәндә боронғоса дауалау ысулдарына ла ҡолаҡ һалмай булмай. Тоҙло май менән ыуыныу Һыуыҡ тейҙереп, үпкә сирҙәре, йүтәл менән ауырығанда борон тоҙло һары май менән ыуындырғандар. Ҡаҙ майы Ҡаҙ өмәләре үтеп, эс майҙарын иретеп алғанһығыҙҙыр, моғайын. Йүтәл йонсотҡанда бергә - бер нисбәттә бал менән ҡушып, ҡатнашманы ҡалаҡ башында ғына алып, йылы һөт менән эсергәндәр. Әлбиттә, бауыр, ашҡаҙан ауыртҡанда был ысул ауырыраҡ булыр. Еләк сәйе Туңдырылған еләктәрегеҙ ҙә барҙыр, моғайын. Бына шул емеш - еләктәрҙе йылымса һыуҙа сайҡатып, сәй итеп бешереп эсергә була. Тәмле лә, файҙалы ла сәй һыуыҡ тейгәндә килешә. Ҡорот иҙеп эсеү Һыуыҡ тейҙереп ауырығанда баҙарҡайға (ағас һауытты әсәйем шулай ти торғайны) ҡайнар һыу ҡойоп, бер ағас ҡалаҡ һары май, ике ҡалаҡ самаһы ҡорот, тоҙ, ҡара борос һалып, болғай - болғай (һауытты ауыҙ тирәләй тотоп) тиләгәнсе эсеп ебәрһәң, шифаның үҙе генә инде! Ингаляцияның бер төрө тиһәк тә була. Ә ҡоротто әсәй ҡыр сейәһенең йәм - йәшел генә япраҡлы ботағын һалып ҡайнатыр ине. Ризыҡ шифаһы - Элек кеше дарыу алманы. Дарыу һауыттарын күргәнемде хәтерләмәйем. Кеше ауырыуына артыҡ иғтибар итмәнеме, ауырыуы - сире тураһында һөйләмәне. Атайым йәштән туберкулез менән сирләне, үпкәһе иреп ағып сыҡҡан тишек урыны ла була торғайны. Мин әсәйеңдең бағыулы ризығына ғына эләгеп йөрөйөм бит, - ти торғайны атайым мәрхүм. Ысынлап та, әсәйем ризыҡты бағыулы әҙерләне. Ҡул тирмәне менән ҡыҙыл эремсек, талҡан тартып, киптереп, өс литрлыҡ банкаларға һалып, теҙеп ултыртып ҡуйыр ине. Майланған ҡыр сейәләре, урҙала ҡатлы - ҡатлы еләк ҡағы элеүле торор ине. Үҙҙәре эшләгән ҡымыҙҙың шифаһын, йоҡлар алдынан йылы ҡатыҡ эсеү, эштә өйрә ҡатыҡлап эсеүҙең файҙаһын әйтеп тә тораһы түгел. Ятыр алдынан йылы ҡатыҡ эсеү һәйбәт йоҡлата. Атайым олоғайған көнөндә үпкә сиренән арынып, иҫәптән төштө. Аҫылбикә Мазитова (Башҡорт ҡунаҡханаһы төркөмөнән) Фото Р. Хисаева",Халыҡ дауалары,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Сихәт,2420,https://bashkizi.ru/articles/sikh-t/2026-01-06/haly-daualary-4530332,2026-01-06T22:46:00+00:00
"Йырсы, композитор, бихисап йыр конкурстары лауреаты Илдар Рәхимғолов Ырымбур өлкәһен өлкәһе Ҡыуандыҡ районында тыуып үҫә.  Сит өлкәлә тыуып, рус мәктәбендә белем алһа ла, бәләкәйҙән башҡорт моңона ғашиҡ булып үҫә. Ауылдарында урта мәктәпте тамамлағандан һуң  Өфө сәнғәт училищеһында, унан сәнғәт институтында уҡып вокал буйынса белем ала. Киң  диапазонлы башҡарыу оҫталығына эйә булған йәш һәм өмөтлө йырсыларҙың береһе үҙенең хеҙмәт юлын Стәрлетамаҡ филармонияһында башлай. Бында эшләгән йылдарында Илдар Рәхимғолов  бик күп конкурстарҙа ҡатнашып үҙен күрһәтергә, призлы урындар яуларға өлгөрҙө. Урал легендалары мюзиклында төп партияларҙың береһен башҡарҙы. Ул  25 телдә, төрлө стилдә йырлаған көслө тауышлы, уникаль, талантлы йырсы ине, студент сағынан уҡ төрлө конкурстарҙа ҡатнашып үҙен танытырға өлгөрҙө. Илдар яҙмышын Сибай филармонияһына күсеп һынап ҡараны. Тик унда ла йәненә толҡа тапмай, Магнитогорск ҡалаһына күсә. Яҙмыштан уҙмыш юҡ тигәндәре шулдыр, күрәһең. Эх, Илдар. Сәнғәт академияһында уҡыған осороңда иң талантлы, иң итәғәтле, тәрбиәле, тәртипле студенттар рәтендә булдың, кешелекле, изге күңелле, ярҙамсыл инең. Үҙеңә генә хас булған моңоң менән кисәләрҙең бер биҙәге булдың, - тип яҙалар йырсыны яҡындан белгән дуҫтары, рухташтары. Йәштәрҙең арабыҙҙан китеүҙәре бигерәк тә аяныслы. Яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ! Йырҙарың халыҡ күңелендә мәңге йәшәр, халыҡ һине онотмаҫ! Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Моң эйәһенең йырҙары ҡалды.,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Башҡортостан'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1560,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-05-22/mo-ey-ene-yyr-ary-aldy-3778045,2024-05-22T13:42:00+00:00
"Уҙған 2025 йылда Башҡортостанда Тормош өсөн инфраструктура милли проекты (национальный проект Инфраструктура для жизни) сараларына ярашлы дүрт ҙур күпер ремонтланды, тип хәбәр итә республиканың Транспорт һәм юл хужалығы министрлығы. Уларҙың дөйөм оҙонлоғо – 730 метрҙан ашыу. Өфө – Инйәр – Белорет юлының Архангел районынан үткән өлөшөндә Ағиҙел йылғаһы аша, Малаяҙ – Үрге Ҡыйғы – Яңы Балаҡатай – Ункурда йүнәлешендә Әй һәм Йүрүҙән йылғалары аша ике күпер, Аҡъяр – Новочеркасск – Ырымбур өлкәһенең Хәйбуллалағы сиге юлында Таналыҡ аша һалынған күпер рәтләнгән. Транспорт һәм юл хужалығы министры Л. Минакова әйтеүенсә, өс күпергә – ремонт, ә Таналыҡ аша һалынғанына капиталь ремонт үткәрелгән. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Уҙған йылда ҙур дүрт күпер ремонтланған,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Милли проекттар,802,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-02-12/u-an-yylda-ur-d-rt-k-per-remontlan-an-4576033,2026-02-12T16:30:00+00:00
"Владимир ЗеленскийфикерләрУкраина президенты Владимир Зеленский АКШ президенты Доналд Трамп белән очрашу өчен Вашингтонга килде. Трамп Зеленский белән ике яклы очрашуны Казан вакыты белән 20.15 сәгатьтә уздырачак дип көтелә, аннары Украина президентына теләктәшлек белдереп Вашингтонга килгән Европа лидерлары белән очрашачак. Әлеге очрашу 21.15 сәгатьткә билгеләнгән. АКШ президенты социаль челтәрендә язуынча, ""Әгәр теләсә Зеленский шунда ук Русия белән сугышны туктата ала яки инде дәвам иттерә ала"" дигән. ""Барысы да ничек башланганын искә төшерегез. Обама биргән (12 ел элек, бер тапкыр да атмыйча) Кырымны кире кайтару булмаячак, шулай ук Украинаның НАТОга керүе дә булмаячак. Кайбер нәрсәләр беркайчан да үзгәрми"", дип язды Трамп. Зеленский исә үзенең Телеграм каналында Украина бу сугышны тиз һәм ышанычлы төгәлләргә тели дип язды. ""Һәм ул тынычлык элекке кебек булырга тиеш түгел, озак вакытлы булырга тиеш. Ул вакытта Украинаны Кырымны һәм Көнчыгыш өлешне - Донбассның бер өлешен бирергә мәбүр иттеләр, ә Путин моны яңа һөүм өчен кулланды. Яки инде 1994 елда Украинага имеш ""иминлек гарантиясе"" бирелде, ләкин алар эшләмәде. Русия үзе башлаган бу сугышны туктатырга тиеш"", диде Зеленский. элек үз дипломатик чыганакларына таянып язуынча, Трамп Зеленский һәм Европа лидерлары белән телефон сөйләшүе вакытында Путин һәм Зеленский катнашындагы саммитны инде 22 августта ук уздырырга теләвен әйткән. Әмма Путин әлегә бу очрашуда катнашырга ыенуы турында рәсми әйткәне булмады. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Зеленский АКШ президенты Доналд Трамп белән очрашу өчен Вашингтонга килде,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1580,https://www.azatliq.org/a/33506256.html,2025-08-18T11:18:18+00:00
"Элекке Рәсүлия мәдрәсәсе. Вконтакте челтәре фотосы. Чиләбе өлкәсенең Троицки шәһәрендә Рәсүлия мәдрәсәсен торгызырга ыеналар. Курган һәм Чиләбе өлкәләре мөселманнары Диния Нәзарәте рәисе Ринат хәзрәт Раев Азатлыкка әйтүенчә, Рәсүлия мәдрәсәсе булачак бина әлегә Троицки шәһәр милке санала, әмма май азагында аны мөселманнарга тапшырырга тиешләр. ""Проект-смета документларын инде эшләдек. Вконтакте челтәрендә төзекләндерү өченакча ыя башладык. Иганәчебез юк"", диде ул. Троицки төбәк тарихын өйрәнүче Рәүф Гыйзәтуллин Азатлыкка әйтүенчә, инкыйлабка кадәр шәһәрдә иде мәчет булган. ""Бу әле беренче, агачтан ясалган мәчетне санамаганда. Анысы иске булу сәбәпле 19 гасыр башында сүтелгән инде"", диде ул. Һәрбер мәчет каршында диярлек мәдрәсәләр эшләгән. Рәсүлия мәдрәсәсе Троицкида 1883 елда төзелә һәм алдынгы уку ысуллары тәрибәсе белән аның даны тирә якка тарала. Шул сәбәпле Рәсүлиягә Себер, Урта Азия, Казакъстан, Төньяк Кавказ, Идел-Урал төбәкләреннән килеп укыйлар. Троицкида мәдрәсәне ачкан билгеле дин әһеле Закир Рәсүлев хөрмәтенә 2012 елда ""Рәсүлев укулары"" башлана. Гыйззәтуллин әйтүенчә, әлеге чарада Чиләбе губернаторы Борис Дубровский радикализмга каршы тору өчен мөселман яшьләрен укыту максатыннан Рәсүлия мәдрәсәсен торгызырга тәкъдим итә. ""Элекке мәдрәсәнең бинасы яртылаш имерек булу сәбәпле Рәсүлияне Октябрь урамындагы элекке беренче мәчет урынында ачарга карар кылдылар. Анда элек шәһәр мәхкәмәсе урнашкан иде. Берничә ел элек таушалган дип мәхкәмә бинаны бушатты"", диде Рәүф Гыйзәтуллин. Рәсүлия мәдрәсәсенә яңа бина проектыӘйтергә кирәк, инкыйлабка кадәр татарларга белем биргән мәдрәсәләр бихисап булса, хәзер аларның күбесе тарих битендә генә калган. Казанда Мөхәммәдия мәдрәсәсеннән тыш, Рәсүлия, мөгаен, торгызылучы икенче элекке дини уку йортыдыр. Бүгенге дөньяви мәктәпләрдә БДИ сәбәпле ана телендә укыту бетеп барганда, мәдрәсәләрдә аны саклап булыр иде. Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин әйтүенчә, хәзер бу өлкәдә эш алып барыла. ""Татарча укытырга тырышабыз"", диде ул Азатлыкка. Филология фәннәре кандидаты Резедә Сафиуллина ""Дин вә мәгыйшәт"" газетында язуынча, кайсы гына татар авылын алма, аның тарихы авылның мәдрәсә, мәчет-мәхәллә тарихы белән бәйле. Башлангыч мәктәп шәкерте биш ел дәверендә уку, язу, арифметика, тарих, гарәп телен, Коръән уку кагыйдәләрен, шәригать нигезләрен үзләштергән. Башлангыч белем алганнан соң мәдрәсәдә гыйлем арттырган. Бер абруйлы имамның мәдрәсәсе, гадәттә, өлкәдәге берничә авыл балаларын укыткан. Биредә шәкертләр ислам фәлсәфәсе, мантыйк, фикыһ фәннәрен өйрәнгән. Изге Коръән теле буларак гарәп телен үзләштерүгә аерым игътибар бирелгән.",Заманында Русиядә дәрәәле саналган Рәсүлия мәдрәсәсен торгызуга акча ыялар,['Дин' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Татарстан,2612,https://www.azatliq.org/a/28506674.html,2017-05-26T11:08:37+00:00
"Алда Фәрит Мөхәммәтшин, артта - Марат ӘхмәтовфикерләрБүген, 20 сентябрьдә Татарстан Дәүләт шурасының иденче чакырылышы депутатлары парламент рәисе итеп кабат Фәрит Мөхәммәтшинны сайлады. Әлеге вазифага икенче намзәт — КПРФтан Хафиз Миргалимовдәгъва итте. — Миңа намзәт булырга ышаныч белдерделәр, ләкин мин үземнең узмаячагымны беләм. Шулай да КПРФ фракциясе фикерен иткерергә тиешмен, — дип чыгыш ясады ул. Аныңча, бүген Татарстан кануннарына ревизия ясарга вакыт итте, чөнки күп кенә карарлар эшләми. Ул оппозициягә күбрәк сүз бирүне һәм Фәрит Мөхәммәтшиннан рәис вазифасыннан китүне сорады. — Фәрит Мөхәммәтшин мин сезгә үз намзәтегезне алырга тәкъдим итәм. Мин дә сайлаудан чыгам. Монда Дәүләт шурасы рәисе булып эшли алучы яшь депутатлар бар, — диде Миргалимов. Фәрит Мөхәммәтшин рәис булып кабат сайланган очракта, киләчәктә барлык сәяси көчләрнең фикерен исәпкә алып сак кына мәсьәләләрне карарга вәгъда итте һәм Миргалимовка шәхсән авап кайтарды. — Хафиз Миргалимовтан соңгы биш елда мин синең чыгышыңны берәр кайчан туктаткан булдымы, дип сорадым. Беркайчан да. Гәрчә аның тарафыннан кайбер популистик һәм тормышка ашмас тәкъдимнәрне ишетергә мөмкин иде. Аны туктатып та булыр иде. Без сабыр гына тыңладык һәм карарны күпчелек тавыш белән кабул иттек. Аноним тавыш бирүдә Миргалимовны 7 кеше яклады, 79 кеше каршы булды, 4 кеше тавыш бирүдән тотылып калды. Мөхәммәтшин өчен 85 кеше тавыш бирде, 4 депутат каршы булды, тотылып калучылар булмады. Марат Әхмәтовһәм Юрий Камалтынов Татарстан парламенты рәисе урынбасарлары итеп сайланды. Соңыннан Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Миргалимовтан тыныч кына эшләүне сорады. — Без бит бер республикада, яла ягып бөтенләй итмә инде. Әйдә бергә тыныч кына эшлибез. Зюганов (КПРФ рәисе Геннадий Зюганов) белән яхшы сөйләшү булды, ул сезгә югары бәя бирде, Прокопьев (Артем Прокопьев — Русия Дәүләт думасында Татарстаннан сайланган КПРФ депутаты) республика мәнфәгатьләрен актив яклап йөри. Без бер көймәдә. Кем мөһимрәк һәм көчлерәк икәнне ачыкларга көчеңне әрәм итмәскә кирәк. Кем икәне билгеле. Фәрит Мөхәммәтшин Татарстан парламентын 30 елдан артык итәкли, аңа быел 77 яшь тулды. Ул рәислек иткән 90 нчы еллар чорында парламентта Татарстан Конституциясе һәм башка дәүләтчелеккә бәйле кануннар кабул ителде. Соңгы елларда Дәүләт шурасы татар телен ихтыяри укытуга күчерде, Конституцияне федераль кануннарга яраклаштырды, төп кануннан ""суверенитет"", ""шартнамә"" төшенчәләрен бетерде. Фәрит Мөхәммәтшин узган ел рәислектән китү ихтималы турында белдергән иде. Шулай да быел сайлау алдыннан парламенттан китмәячәген белдерде. Моны ул ""намусым һәм тәрбиям кушмый"" дипаңлатты. ""Бизнес Онлайн"" үз чыганакларына таяныпязуынча, Фәрит Мөхәммәтшин ким дигәндә 2025 елда узачак Татарстан президенты сайлавына кадәр утырачак. Аннан соң бу вазифа башка затка да күчү ихтималын яшермиләр.8 сентябрьдә Татарстан Дәүләт шурасына сайлау узды. Тавыш бирү участокларында административ көч кулланулары турындахәбәрләр килеп торды. Татарстан Дәүләт шурасында ""Бердәм Русия""дән 86 депутат утырачак. КПРФтан – 6 депутат, ЛДПР һәм ""Яңа кешеләр""дән – икешәр, ""Гадел Русия""дән бер депутатсайланды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Фәрит Мөхәммәтшин кабат Дәүләт шурасы рәисе булып сайланды,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,3224,https://www.azatliq.org/a/33127662.html,2024-09-20T09:51:34+00:00
"На площадке Межвузовского студенческого кампуса Евразийского НОЦ собрались представители Министерства науки и высшего образования России, научно-образовательных центров, администрации и научного сообщества более 30-ти регионов страны. На повестке – обновление проекта развития сети НОЦ на период годов. Мероприятие открыла почетный гость -  Председатель Комитета Совета Федерации по науке, образованию и культуре Лилия Гумерова.",В Межвузовском кампусе стартовала стратегическая сессия по развитию НОЦ России,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,428,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-03-20/v-mezhvuzovskom-kampuse-startovala-strategicheskaya-sessiya-po-razvitiyu-nots-rossii-4165344,2025-03-20T15:13:36+00:00
"Издание под редакцией Владимира Мединского подготовило РВИО. Его выпуск приурочен к 81-й годовщине полного освобождения Ленинграда от фашистской блокады. «Мы эту книгу сделали за два года коллективом военных историков РВИО. Она во многих школах была. В частности, в Москве ее закупали чуть ли не во все классы. Это было необязательное учебное пособие, но сейчас оно вышло на совершенно новое качество. Каждый том синхронизирован с основным школьным курсом учебника. Это стало возможным, потому что появилась единая государственная линейка. Раньше такая синхронизация была немыслима», – подчеркнул Владимир Мединский. Учебник издан в трех книгах, синхронизированных со школьным изучением курса истории: для 6–7-х классов (с Древней Руси до конца века); для 8–9-х классов ( – начало века); для 10–11-х классов (с событий Первой мировой войны до настоящего времени, включая специальную военную операцию). Министр просвещения РФ поблагодарил авторов учебника за серьезную научную работу, проделанную при его подготовке. - Учебник по военной истории России прошел экспертизу Министерства просвещения и был включен в федеральный перечень. Это дополнение к государственному учебнику по истории для тех ребят, кто хочет расширить свои знания. Важно, что учебное пособие полностью синхронизировано с основным учебником. Я его сам внимательно прочитал – очень понятно написано, подобраны хорошие иллюстрации. Уверен, что школьникам будет интересно по нему учиться, так же как и по нашим государственным учебникам, – сказал Министр просвещения РФ Сергей Кравцов. Глава Минпросвещения России добавил, что вместе с Российским военно-историческим обществом запланировано провести программы повышения квалификации для учителей истории по преподаванию по новому учебнику. Сергей Кравцов напомнил, что в новых учебниках по истории России отдельные параграфы посвящены знаковым событиям Великой Отечественной войны – Битве за Москву, блокаде Ленинграда, Сталинградской и Курской битвам. Участниками мероприятия стали также начальник НИИ военной истории Военной академии Генерального штаба ВС РФ Иван Басик, научный директор Института всеобщей истории РАН, академик Александр Чубарьян и научный директор РВИО Михаил Мягков. Учебник по военной истории предназначен для учащихся суворовских, нахимовских, кадетских училищ, кадетских классов, для тех, кто хочет выбрать профессию военного, и также для всех, кто интересуется военной историей страны. Уникальность нового издания состоит в том, что в нем доступным и понятным языком, опираясь на достижения современной исторической науки, излагаются ключевые события отечественной военной истории. В материалах учебника подчеркиваются подвиги героев страны во все периоды ее истории. Дается информация о боевых действиях, тактике, стратегии, вооружении, форме Русской (Советской) армии с древнейших времен до настоящего времени. Особое внимание уделено событиям Великой Отечественной войны и специальной военной операции. Новым является и то, что в учебнике присутствуют контрольные задания, составленные лучшими методистами учебников по истории. Тексты сопровождаются иллюстрациями и картами, предоставленными российскими музеями и архивами. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Представлен новый учебник по военной истории,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Мәғариф,3291,https://uchbash.com/news/upravlenie-obrazovaniem/2025-01-30/predstavlen-novyy-uchebnik-po-voennoy-istorii-4101998,2025-01-30T10:20:00+00:00
"Особую значимость, по мнению Горного, имеет участие артистов из фронтовых творческих бригад, для которых Башкортостан является родиной. «Они достойнейшим образом несут службу на полях СВО, поддерживая бойцов, вдохновляя на подвиги», – подчеркнул директор департамента культуры. Он также высоко оценил уровень организации фестиваля, назвав культуру «основным фундаментом силы нашей страны, великой нации, великих народов, населяющих Россию». Проведение Дней армейской культуры в Год защитника Отечества и в Год 80-летия Победы приобретает особое символическое значение. Артем Горный подчеркнул, что в каждой семье есть своя история, связанная с подвигами предков, которые сражались и победили 80 лет назад. «В моей семье – это история моего деда Артема Григорьевича Горного», – поделился Артем Владимирович. «Он прошел всю войну, участвовал в защите Крыма, Севастополя, освобождал Венгрию и Чехословакию, Чехию». Он провел параллель с современностью, отметив, что «сейчас на полях СВО рождаются герои, чьи будущие внуки и правнуки будут вспоминать их подвиги». Таким образом, Дни армейской культуры в Уфе стали не только ярким культурным событием, но и важным напоминанием о преемственности поколений, о героизме и самоотверженности тех, кто защищает Родину, как в прошлом, так и в настоящем. Масштаб и глубина проекта, отмеченные Артемом Горным, свидетельствуют о его значимости для укрепления духовных основ армии и всего российского общества. Фото из фестиваля СМИ",Артем Горный о значимости дней армейской культуры,['Дин' 'Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0],4,Общие статьи,1466,https://uchbash.com/articles/common_material/2025-08-28/artem-gornyy-o-znachimosti-dney-armeyskoy-kultury-4365745,2025-08-28T17:30:00+00:00
"Мәрйәм БУРАҠАЕВА1Хәсән һылыуынан хат алғандан бирле тыныслығын юғалтты. Быға саҡлы үҙ тормошо тураһында уйлағаны юҡ ине. Емереп эшләй, көрәп аҡсаһын ала. Ресторанға барып ашай ҙа ҡайтып ял итә. Уйланып ултырырға ваҡыты ла ҡалманы. Хат уның үткәндәрен тотош аҡтарып әйләндерҙе лә һалды. «. Ни эшләйһең һин унда, абзый? Ниндәй маҡсат менән йәшәйһең ул яҡтарҙа? Ни эшләп ҡайтмайһың? »",Ҡапҡа бағанаһы,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хикәйә,381,https://henek.info/articles/s-sm-r-r/2025-01-31/ap-a-ba-ana-y-4103823,2025-01-31T21:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТеатрның сәнгать итәкчесе Илгиз Зәйниев әйтүенчә, берни дә итештерми торган бер оешма әкият каһарманнарының исемнәренә патент алган. Хәзер театрдан су анасы, шүрәлене кулланган өчен акча сорыйлар. Татарстанның ""Әкият"" курчак театрыннан әкият каһарманнары исемнәрен кулланган өчен 500 мең сум акча сорыйлар. Театрга шундый дәгъва килгән. Бу хакта Татарстан Дәүләт шурасының мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты утырышында депутат, театрның сәнгать итәкчесе Илгиз Зәйниевәйтте, дип иткерә""Татар-информ"". ""Ниндидер бер оешма ""Су анасы"", ""Камыр батыр"", ""Шүрәле"", ""Казан ханбикәсе"", ""Кар кызы""на патент алган. Хәзер дәгъва белдерәләр, алар бездән башта 500 мең сум, ә аннары, күрәсең, касса ыемнарыннан ниндидер процентлар тели"", – дип сөйләгән ул. Зәйниев сүзләренчә, бу оешма ""берни дә итештерми, берни дә эшләми, аның продукциясе юк"". ""Сүзләргә патент кына алганнар да, шуның белән акча эшләргә телиләр. Әлбәттә, без мәхкәмәгә бирәчәкбез. Ягъни безнең матди булмаган теләсә нинди мәдәни байлыгыбызны ниндидер хәрәмләшүчеләр үзләренә үзләштерә ала. Моның белән теләсә кайсы мәдәният оешмасы очрашырга мөмкин. Без - беренче"", – дигән ул. Татарстан Республикасы мәдәният министрының беренче урынбасары Юлия Әдһәмоваоешма бу исемнәрне Роспатентта теркәгән дигән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","""Әкият"" театрыннан 500 мең сум акча таләп итәләр",['Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1431,https://www.azatliq.org/a/akiyat-teatrinnan-500-meng-sum-akcha-talap-italar/33141618.html,2024-10-01T10:23:59+03:00
"5 февраль Ҡаҙағстанда «Тастамашы, ана! » фильмы сығасаҡ. Был Рәсәйҙән ситтә башҡорт яҙыусыларының әҫәре буйынса ҡуйылған беренсе кино. Режиссеры - Рабиға Абилпатта, сценарисы — Бекзат Мырзахмет, продюсерҙары — Жадыра Скабыл һәм Дархан Балажанов. Һәм был киноны төшөрөргә Алматы ҡалаһы мәктәбенең 10-сы класы уҡыусыһы Алтаир Нурбол тәҡдим итә.10-сы класс уҡыусыһының Айгиз Баймөхәмәтов повесы менән нисек танышыуын, был әҫәр үҫмер күңелендә ниндәй тәъҫораттар ҡалдырыуын видеонан тыңлай алаһығыҙ. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы","«Ҡалдырма, әсәй! » повесы буйынса кино төшөрөүҙе 10-сы класс уҡыусыһы тәҡдим итә",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],5,Яңылыҡтар,718,https://akbuzat-rb.ru/news/novosti/2026-02-03/aldyrma-s-y-povesy-buyynsa-kino-t-sh-r-e-10-sy-klass-u-yusy-y-t-dim-it-4562353,2026-02-03T12:40:09+05:00
"Илеш районы Марин ауылы егете Денис Әйтиевты тап шулай атайҙар - ""Яңы легенда - 17! "" Сөнки ҡыйыу яҡташыбыҙ аяуһыҙ алыш барышында бер үҙе 17 минут эсендә дошмандарҙың терәк пунктын яулап алған! Иҫ киткес батырлыҡ ҡылған Денис Рәсәй Президентының рәхмәт хаты менән бүләкләнгән һәм ""Батырлыҡ өсөн"" миҙалына тәҡдим ителгән.",Яңы легенда - 17!,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,320,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-16/ya-y-legenda-17-4507358,2025-12-16T12:00:00+00:00
"Димаға – 7, Женяға – 4, ә кескәй Әминәгә – 3 йәш кенә. Улар ҡышҡы һыуыҡтан бер ҙә ҡурҡып тормай. Саф һауала рәхәтләнеп саңғы шыуалар. Атайҙары Александр Орлов махсус хәрби операцияла батырҙарса һәләк булған. Әсәйҙәре Гөлсәриә Төхвәт ҡыҙы балаларҙы яңғыҙы тәрбиәләй. Әле бына ул кескәйҙәргә саңғы алып биргән икән. – Балаларҙың нисек ҡыуанғанын күрһәгеҙ! Бына бөгөн бергәләп саңғы шыуырға сыҡтыҡ. Ныҡ күңелле булды. Мин үҙем дә саңғыла йөрөргә яратам, – ти тәрбиәсе апайҙары Миңзәлә Мират ҡыҙы Үҙәнбаева. Дима Орлов – балалар баҡсаһының ғорурлығы. Бөтәһен дә һоҡландыра ул. Шәп спортсы, шашка буйынса район ярышында гел призлы урын яулай. «Беҙ – гагаринсылар» республика конкурсының төбәк-ара этабына сыҡҡан. Был бәйгелә лә уға уңыш юлдаш булһын. Женя менән Әминә ағайҙарынан өлгө ала. Уларҙы Дима ҡарап ҡына йөрөтә. Зөһрә ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА. Баймаҡ районы, Ғүмәр ауылы.",Кескәй саңғысылар,['Спорт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0],3,Тирмәкәй,864,https://yanshishma.com/articles/tirm-k-y/2026-02-04/kesk-y-sa-ysylar-4564580,2026-02-04T16:35:00+00:00
"Һөнәри байрам менән барлыҡ журналистарҙы, матбуғат хеҙмәткәрҙәрен ҡотлайбыҙ, эштәрендә уңыштар теләйбеҙ! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Бөгөн - элеккесә Матбуғат көнө.,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,777,https://henek.info/articles/novosti/2025-05-05/b-g-n-elekkes-matbu-at-k-n-4223245,2025-05-05T11:00:00+00:00
"Еңеүселәргә ҡотлауҙар Быйыл Профессионалдар милли чемпионатында Башҡортостан йыйылма командаһы иң яҡшы бишәү иҫәбенә, ә Абилимпикста тәүге унау иҫәбенә инде. Радий Хәбиров еңеүселәрҙе ҡотланы. Һәр йәш кеше, һаулығы буйынса сикләүҙәр булған хәлдә лә, һөнәр алырға тейеш. Бер нисә колледжда беҙҙә бындай балалар өсөн махсус программалар бар. Ғөмүмән, һуңғы йылдарҙа илебеҙҙә урта һөнәри белем биреүҙең роле ныҡ артты. Мәҫәлән, республикала беҙгә машиналар эшләү, металл эшкәртеү өлкәһендәге белгестәр бик кәрәк. Күптән түгел Октябрьскийҙа нәҡ кадрҙар мәсьәләһенә арналған Сәнәғәт сәғәтен үткәрҙек. Унда предприятиелар директорҙары барыһы ла бер тауыштан эшселәргә, квалификациялы белгестәргә ҡытлыҡ тураһында һөйләне. Республикала һуңғы йылдарҙа урта һөнәри белем биреүгә ярҙамға иғтибарҙы көсәйттек, колледждарҙы һәм ятаҡтарҙы тәртипкә килтерә башланыҡ, – тине республика Башлығы. Өс йыл эсендә 29 колледжға капиталь ремонт үткәрелгән, медицина колледждарының 4 филиалы асылған. Профессионалитет федераль проектында ҡатнашыу һөҙөмтәһендә өс йыл эсендә федераль һәм  республика бюджеттарынан 14 колледж тулыһынса ремонтланып, юғары технологик ҡорамалдар менән тәьмин ителгән. Киләһе йыл тағы ла 5 колледж шул рәүешле яңыртыласаҡ. Быйылғы Профессионалдар чемпионатының  финалы Санкт-Петербургта ноябрь айында үткән. Унда Башҡортостан йыйылма командаһы 7 алтын, 19 көмөш, 18 бронза (барлығы 44) миҙал алған. Абилимпикс иһә – сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән кешеләргә һөнәри белем биреү һәм эшкә урынлаштырыу маҡсатында эш итеүсе хәрәкәт. Ул конкурстар юлы менән инвалидтарҙы эшкә дәртләндерә. Башҡортостанда Салауат белем биреү һәм профессиональ технологиялар колледжы Абилимпикс хәрәкәтенең үҙәге һанала. Колледж 2018 һәм 2023 йылдарҙа илдә иң яҡшы тип табылды. Инвалидтарҙың һәм сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙеңАбилимпикс һөнәри оҫталыҡ чемпионаты октябрҙә Мәскәүҙә үтте. Республиканан уҡыусылар, студенттар, белгестәр категорияларында 15 төп компетенцияла 24 кеше ҡатнашты. Ашнаҡсылыҡ компетенцияһында махсус хәрби операция ветераны, Батырлыҡ ордены кавалеры Камил Юлбарисов ярышты.  Чемпионат йомғаҡтары буйынса Башҡортостан 9 миҙал (2 алтын, 2 көмөш, 5 бронза) менән 9-сы урынды яуланы. Башлыҡҡа һорауҙар Осрашыуҙа уҡыусылар һәм студенттар Радий Хәбировҡа төрлө һорауҙар бирҙе. Шуларҙың береһе – киләсәктә ниндәй һөнәрҙәргә ихтыяж ҙур буласаҡ? Был йәһәттән хәлдәр йылдан-йыл үҙгәрә. Өр-яңы, шул иҫәптән цифрлы технологияларға бәйле белгеслектәр барлыҡҡа килә.  Шуға күрә, тәбиғи, йәштәргә цифрлаштырыуға ҡағылышлы һәр нәмәне өйрәнеү мөһим, — тине төбәк етәксеһе. — Һуңғы йылдарҙа Рәсәйгә санкциялар баҫымы күп тапҡырҙарға артты. Ошоға бәйле нефть промыслаһы секторында, эшкәртеү һәм еңел сәнәғәт һәм, әлбиттә, машиналар эшләү өлкәһендәге һөнәрҙәргә ихтыяж ҙур буласаҡ. Мәҫәлән, донъяның бер нисә илендә генә авиация двигателдәре, самолеттар, вертолеттар етештерелә ала. Башҡортостан был тармаҡта Рәсәйҙә алдынғыларҙың береһе. Эшкә урынлашыу, шул иҫәптән сәләмәтлек мөмкинлектәре сикле кешеләргә эшкә инеү нисек бара? Был һорауға яуап биреп, Радий Хәбиров республикала төрлө яҡлы эш алып барылыуын, уның мөһим өлөшө – мәшғүллек хеҙмәте булыуын билдәләне. Бөгөн йыш ҡына предприятиелар етәкселәре һөнәри уҡыу йорттарына үҙҙәре килә, вакансия йәрминкәләре үткәрә. Дөйөм алғанда эш урындары тураһында  тәҡдимдәр күп, – тине ул. Атап әйткәндә, республика Башлығы Башҡортостанда мәктәптәрҙең стоматология кабинеттарына медицина белгестәре кәрәклеген билдәләне. Колледждар базаһында Стоматология эше белгеслеге буйынса уҡыу программаларын ойоштороу ихтималлығы ҙур, республикала  был тема буйынса фекер алышыу бара.  Радий Хәбиров осрашыуҙа ҡатнашыусыларға төбәк колледждарында ла стоматология кабинеттары асыу проекты өҫтөндә уйланырға тәҡдим итте. Сығанаҡ: Башинформ 1, 2.",Һөнәри ярыштар еңеүселәре менән осрашыу булды,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 0],7,Яңылыҡтар,3802,https://amanat.su/news/novosti/2024-12-19/n-ri-yaryshtar-e-e-sel-re-men-n-osrashyu-buldy-4059244,2024-12-19T12:00:00+00:00
"Салауат районы Арҡауыл ауылы мәктәбенең йәшелсә баҡсаһы яҙҙан көҙгә тиклем гөрләп тора. Бында балалар нимә генә үҫтермәй! Кишер, ташҡабаҡ, кукуруз, тәмләткес үләндәр түтәл-түтәл булып теҙелеп ултыра. Улар үҫтергән сәскәләр тирә-яҡҡа йәм бирә. Көҙ еткәс, уҡыусылар уңышты йыйып һаҡлауға һала. Уҡыусылар Башинком предприятиеһының Тере тупраҡ проекты буйынса эшләй. Был проект уларға биология, агрономия буйынса яңы белемдәр өҫтәй. Уҡыусылар сәләмәтлеккә файҙа килтерә торған, витаминдарға һәм минераль матдәләргә бай йәшелсә үҫтерергә өйрәнә. Видеояҙмала Арҡауыл мәктәбенең баҡсаһы буйлап экскурсия күрһәтелә. Ә һеҙҙең мәктәптә баҡса бармы?",Арҡауыл уҡыусылары йәшелсә үҫтерергә өйрәнгән,['Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,638,https://amanat.su/news/novosti/2025-10-23/ar-auyl-u-yusylary-y-shels-tererg-yr-ng-n-4438133,2025-10-23T12:12:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр2025 ел башында, узган елга караганда, Татарстанның дәүләт бурычы кимегән. Башкортстанның исә киресенчә бурычы арткан. Бу хакта республикаларның финанс министрлыгы сайтларында әйтелә. Ел башында Татарстанның дәүләт бурычы 112,1 млрд сум тәшкил итә, дипхәбәр итәфинанс министрлыгы. Бу узган ел башыннан 13,6 млрд сумга, яки 10,8ка азрак. Бер ел элек Татарстанның бурычы 125,7 млрд сум булган. Бүгенгә республиканың төп буычы, ягъни 90,4 млрд сумы бюджет кредитларына туры килә. Башкортстанда исә дәүләт бурычы 14,6ка арткан, диеләреспубликаның финанс министрлыгы сайтында. Узган ел башында ул 58,7 млрд сум тәшкил итсә, быел — 67,3 млрдка иткән. Бурычларның яртысыннан күбрәген — 35,1 млрд сумны бюджет кредитлары алып тора. Моннан тыш, Башкортстанның дәүләт кыйммәтле кәгазьләр буенча бурычлар — 17 млрд сум һәм зур процентлары кредитларыннан — 7,5 млрд сум әәте бар. Татарстанның, Башкортстаннан аермалы, кыйммәтле кәгазьләр һәм гади кредитлар бурычы юк. Дәүләт бурычы төбәкләрнең кредит алып яшәргә мәбүр булуына бәйле. Керемнәр итмәү сәбәпле, соңгы ике елда Татарстан үзендә инфраструктура проектларын федераль бюджет кредитлары алыптормышка ашыра башлады. Шул ук вакытта былтыр Татарстан Мәскәүгә барлыгы 1 трлн сумнан артык салымюллады. Былтыр Русия президенты Владимир Путин төбәкләрнең бюджет кредитларыннан ыелган бурычларын ""сызып атырга"" һәм инфраструктура кредитлары алыргачакырды. Татарстанның бер елда 25 млрд сум күләмендә бюджет кредиты бурычы кимегән.2025 елга исәпләнгән Татарстан бюджеты 13,5 млрд сумлык дефицит беләнкабул ителде. Башкортстанда дефицит — 4 млрд сум тәшкил итәчәк.2025 елга исәпләнгән Башкортстан бюджетында дәүләт үзенә каралган чыгымнарны ике тапкырга арттырган. Шул ук вакыттта социаль, торак-коммуналь хуалыгы, экология, массалы спорт кебек тармакларга акчаныкиметкән. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Соңгы бер елда Татарстанның дәүләт бурычы 10,8ка кимегән, Башкортстанныкы — 14,6ка арткан",['Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,1876,https://www.azatliq.org/a/songgi-ber-elda-tatarstanning-daulat-burichi-10-8-ka-kimegan-bashkortstanniki-14-6-ka-artkan/33286131.html,2025-01-23T13:37:47+03:00
"Фаил Алсынов, архив фотосыфикерләрФаил Алсыновгаиләсенә ярдәм ыю өчен ""Тинькоф"" банкында ачылган хисап томаланган. Бу хакта үзенең сәхифәсендә активистның кардәше Идел Алсыновхәбәр итте. — Безгә билгеле булмаган сәбәпләр аркасында хисапны томалаганнар, — диде ул. Аның сүзләренчә, ярдәм ыю өчен башка банкларда да хисаплар ачылган. Акча ибәргәндә, ул Фаил Алсынов исемен язмаска өнди, чөнки ул экстремистлар һәм террорчылар исемлегенә кертелгән, бу ""экстремизмны финанслау"" буларак бәяләнә ала, дип борчыла Идел Алсынов. Активист Фаил Алсыновның 4 баласы бар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Фаил Алсынов гаиләсенә ярдәм ыю өчен ачылган банк хисабы томаланган,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,657,https://www.azatliq.org/a/32786649.html,2024-01-22T10:41:40+00:00
"Бер ир балыҡтан ҡайтҡан да ҡатынына һөйләй: – Вәт кеше һара-а-н, иҫең китер әй! Мужиктар менән һөйләштек бит инде, килештек: кем беренсе булып ҡаптыра, шунан мәгәрис, икенсе булып балыҡ эләктергәне ҡабымлыҡ ҡуя. Шунан, нимә тип уйлайһың инде? Ғәбдүктең ҡалҡыуысы төпкә-ә-ә үк төшөп китте, ә ул күрмәгәнгә һалышып тик ултыра. Сәйҙүштең дә бер заман сиртә бит әй, аҫҡа тарта, ҡармаҡ һабы бөгөлөп-бөгөлөп китә. Тартып сығарырға уйламаны ла. Һаран өйөрлө! – Ә һинеке сирттеме һуң? – ти ҡатыны. – Алйоттор шул мин. Ҡармаҡты емләмәй генә ташланымсы. Британ ғалимдары ҡатын-ҡыҙ менән балыҡты ҡушҡан. Килеп сыҡҡан йән эйәһе әлегә йөҙә белмәй, әммә һөйләшмәй ҙә ти. Баҙарҙың балыҡ бүлегендә: – Нишләптер бөгөн балыҡтарығыҙ шәп түгел кеүек, әллә аҡһылдар, әллә күкһелдәр. – Бөгөн иртә торҙолар, буянып өлгөрмәнеләр.",Көлгәнгә – көлкө,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,805,https://henek.info/articles/k-l-m-st-r/2025-11-03/k-lg-ng-k-lk-4451552,2025-11-03T11:20:00+00:00
"Самозанятые родители могут оформить единое пособие, если сумма их заработка больше двух минимальных размеров оплаты труда (МРОТ). В России в 2024 году он составляет 19 242 рубля. Правило работает, когда самозанятость является официальным и единственным доходом и нет уважительных причин отсутствия дохода. Сумма рассчитывается за 12 расчетных месяцев. Если в статусе самозанятого вы были не все это время, то лимит рассчитывают пропорционально: 2 МРОТ 12 месяцы работы в расчетном периоде Как это в цифрах: В 2024 году МРОТ в России – 19 242 руб. , а значит минимально самозанятый за 12 расчетных месяцев должен заработать 38 484 рубля. Напоминаем, что единое пособие предназначено для семей со среднедушевым доходом в месяц меньше прожиточного минимума на человека. Объясняем РФ Объясняем Башкортостан",Может ли самозанятый родитель оформить единое пособие?,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Файҙалы эштәр,802,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-09-08/mozhet-li-samozanyatyy-roditel-oformit-edinoe-posobie-3918954,2024-09-08T08:35:00+00:00
"Өфө депутаты республика Дәүләт тораҡ күҙәтселеге хеҙмәткәренә ришүәт биреүҙә шикләнелә. Тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, ул (Агиҙел-Инвес Строй төҙөлөш компанияһы етәксеһе лә), ведомствоның дәүләт инспекторына 50 мең аҡса биргән. Бының өсөн төҙөлгән йорттоң проект документацияһына тура килеүе тураһында ыңғай баһа биреп, тейешле имза ҡуйҙыртырға уйлаған.",Ҡала Советы депутаты ришүәт биреп тотолған,['Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Ғәләмәт бит,353,https://henek.info/articles/++-++/2025-03-27/ala-sovety-deputaty-rish-t-birep-totol-an-4174452,2025-03-27T10:25:00+00:00
"Казанда Яңа ел бизәлеше. 2022 елфикерләр""Казан"" гаилә үзәге мәйданында Яңа ел бизәлешенә 18,2 миллион сум тотылачак. Бу хакта дәүләт сатып-алулары порталында мәгълүматурнаштырылган. Яңа ел бизәлеше хаклары узган елдан 21,3 процентка күбрәк. Былтыр бу максаттан 15 млн сумтотылган. 2022 ел белән чагыштырганда быел бәяләр 40 процентка арткан.18,2 млн сумга шәһәрнең төп чыршысын кую, ""Чатыр"" һәм ""Чыршы"" яктырту инсталляцияләрен урнаштыру, аларның эшләвен тәэмин итү, бәйрәмнәрдән соң аларны демонтажлау каралган. Бизәлеш эшләре 20 декабрьгә кадәр башкарылырга тиеш. Аны киләсе елның 15 гыйнварыннан 15 февраленә кадәр сүтәргә ыеналар.31 октбярьдә Казан хакимияте Яңа ел чыршысының каркасын 10,5 миллион сумга алыштырачагынхәбәр итте. Аның өчен яңа металл каркас сатып алыначагы, аның лазер белән кисеп эшләнергә тиешлеге әйтелде. Чыршы конструкциясенең биеклеге 35 метр, диаметры — 15 метр булачак диелде. Быел Казанда яңа ел бәйрәмнәре ""Казан"" гаилә үзәгендә, Иске татар бистәсендә, ""Әкият"" курчак театры каршында, ""Черек күл"", ""Крылья Советов"" һәм башка шәһәр паркларында оештырылачак. Узган ел Казан хакимияте Яңа ел төнендә салют оештыруданбаш тартты. Быел салют булачагы турында рәсмиләр әлегә тәгаенләмәде.2024 елгы яңа ел бәйрәмнәрендә Татарстанга 170 мең туристкилгән. Казанда туристлар 916 млн сум акча тоткан. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Быел ""Казан"" гаилә үзәге мәйданындагы Яңа ел бизәлеше хакы 21 процентка арткан",['Мәҙәниәт' 'Татарстан'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1417,https://www.azatliq.org/a/33186827.html,2024-11-04T11:45:11+00:00
"Был донъяла хәйләһеҙ, алдашмайынса ғына йәшәп булмай, тиҙәр. Сәйәсмәндәрҙән алып таныштарға тиклем барыһы ла алдашырға ярата шул. Яңыраҡ ана бер билдәле сәйәсмән, әгәр мине президент итеп һайлаһағыҙ, араҡыны осһоҙ, бөтә яңғыҙ ҡатын-ҡыҙҙы ирле итәсәкмен, тип яр һала ине. Магазинға инерлек тә түгел: ҡайһы костюмды кейеп ҡараһаң да, һатыусы эргәгә йүгереп килеп етә, тап һеҙҙең өсөн генә үлсәп тегелгән, сисеп тә тормағыҙ, тип йәнде ала. Өс үлсәмгә ҙурыраҡ бит, олатайҙың бишмәтен кейгән малайға оҡшайым дабаһа, тиһәң, хәҙер модаһы шулай, тип ебәрә. Был донъяны мотлаҡ үҙгәртергә кәрәк. Үҙемдән башлайым, бөгөндән башлап тик дөрөҫөн һөйләйәсәкмен. Иртән машинала эшкә барышлай ошоларҙы уйлап бара инем, юл инспекторы туҡтатты. Документтарҙы, машинаны ентекләп ҡарап сыҡҡас, кәйефе ҡырылды буғай, барыһы ла тәртиптә бит. – Ниңә бик яй килә инең? – Тәртип һаҡсыһы документтарҙы кире һондо. Бик ҡыҙыҡ һорау. Ғәҙәттә, ниңә шәп йөрөйһөң, тип йәнгә тейәләр. Башҡа ваҡытта мин, юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәйем, шуға яй йөрөйөм, тип яуаплар инем, тик бөгөндән башлап дөрөҫөн һөйләргә булдым шул. Шуға күрә яуап былайыраҡ яңғыраны: – Кисә әҙ генә эскәйнем шул, шуға яй киләм. Тәртип һаҡсыһының ауыҙы йырылып, документтарҙы күкрәгенә ҡыҫты: – Әйҙә, төш, тикшерәбеҙ! Тел тик тормағас, бер урында трубкаға өрҙөрҙөләр, ҡаланың икенсе осона алып барып анализ бирҙерҙеләр. Ярай әле организмда алкоголь юҡ тип таптылар, юғиһә бер-ике йыл рулгә ултырып та булмаҫ ине. Ә бит кисә кис теш һыҙлауын баҫам тип ике йотом спирт уртлап ҡарағайным. Эшкә өс сәғәткә һуңлап барҙым. Мин үҙем социаль өлкәлә эшләйем, дәүләт ярҙамына мохтаждарҙы ҡабул итәм. Кабинет ишеге алдында һыу буйы сират теҙелгән. Сираттағыларҙың сырайы ҡараңғы, һуңлап йөрөүем уларҙы бик ҡыуандырмай, ахыры. – Һеҙ үзбәк милләтенән түгелме, бик оҡшағанһығыҙ? Кабинетҡа беренсе булып инеүсенең был һорауы мине аптыратты. – Юҡ. – Бер ҙә юҡҡа ҡыҙмағыҙ, үзбәктәр ҙә бик һәйбәт халыҡ. Бына, мәҫәлән, Нурсолтан Назарбаев, Әбүғалисина. Әгәр һеҙ үзбәк икән, йәшермәгеҙ, бының бер ояты ла юҡ. Был әҙәм мине йыуатырға тырыша буғай. Мин, ысынлап та, ҡыҙа башланым: – Беренсенән, мин үзбәк түгел, икенсенән, Назарбаев менән Әбүғалисина ла үзбәк түгел, өсөнсөнән, бында һорауҙарҙы һеҙ түгел, мин бирергә тейеш. Эш олоға китте, әңгәмәсем ялыу менән етәксемә кереп китте. Һуңынан уныһы саҡыртып, эшкә һуңлап йөрөү, килгән кеше менән әрләшеп ултырыу бик алама ғәҙәттәр икәнен төшөндөрҙө, айлыҡ премиянан ҡолаҡ ҡаҡҡанымды аңғартты. Аңланым, тип сыҡ та кит бит инде, юҡ. Дөрөҫөн һөйләй торған көн булғас, үҙебеҙҙең ойошмалағы етешһеҙлектәрҙе асып һалдым, етәкселәргә лә эләкте. Кабинеттан сығыр саҡта ғына юғарыраҡ вазифаға үрләтеүгә кандидаттар исемлегенән төшөп ҡалып, эштән ҡыҫҡартылыусылар сафына беренсе кандидат булып ҡалғанымды аңланым. Етәксемдең ҡарашы быны бик асыҡ сағылдыра ине. Шулай ҙа иң ҙур ударҙы ҡатын яһаны. Киске табынға ултырғас, быға хәбәр һөйләйем: мәйтәм, анау күрше йортта йәшәгән ҡыҙ әллә ни арала ҡалаҡҡа һалып йоторлоҡ сибәргә әйләнгән, бер ҡарауҙан ғашиҡ булырлыҡ. Фекерҙе тамамлап булманы, эргәлә ултырған ҡатын һулаҡай ҡулы менән күҙ төбөнә тондорғайны, уныһы күгәреп тә сыҡты. Ҡатынға был да әҙ күренде, шикелле, ҡарашы менән уҡлау һымаҡ ауырыраҡ нәмә эҙләгәнен күреп, кухнянан тая һалдым. Юҡ, егеттәр, был донъя дөрөҫ һүҙ тыңлап йәшәргә әҙер түгел, иртәгәнән тағы ла алдаша башлайым. Иртәрәк тыуғанмын, ахыры. Марат ӘМИНЕВ.",Дөрөҫлөк көнө,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Юмор,3386,https://henek.info/news/m-kt-r/2025-11-17/d-r-l-k-k-n-4470519,2025-11-17T16:33:00+00:00
"В рамках акции лекторы рассказали о государственном языке России и его значении в мире, сегодняшних изменениях в языковой системе и ее будущем в цифровую эпоху. Особое внимание уделяется вкладу Александра Пушкина, которого считают основоположником современного русского литературного языка. Благодаря творчеству великого поэта наша словесность обогатилась новыми языковыми единицами, стала гибче и выразительнее, а литературная норма приблизилась к живой, разговорной речи. Так, в Национальной библиотеке имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан для студентов Уфимского лесотехнического техникума прошел кинопоказ фильма из серии ДНК России «Русский язык. Больше, чем слова». В ходе встречи лектор Общества «Знание», заведующая отделом обслуживания пользователей Центр Юношеского чтения Национальной библиотеки им. Ахмет-Заки Валиди Инна Соколова не просто рассказала о жизни и творчестве Александра Пушкина, но и зачитала его стихи. — Говорить о празднике русского языка нужно. Такие мероприятия подчеркивают важность русского языка как средство общения между народами. А также напоминают носителям языка о ценности родной речи, о сохранении и развитии языка, — поделилась Инна Соколова. После просмотра ребята вместе с лектором обсудили основные идеи фильма. Участники отметили интересную подачу развития и изменения языка, влияние на него разных эпох. Напомним, «Знание. Лекторий» — это просветительский проект Общества «Знание», в рамках которого в каждом регионе России проходят лекции на самые разные темы: от микробиологии и физики до развития гибких навыков. Каждый может запустить на своей территории именно ту инициативу, которая важна для его жителей. Во время лекций молодежь может задать вопросы экспертам и обсудить актуальные вопросы. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Просветительская акция Общества «Знание» прошла в Башкортостане,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә'],[0 1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1],5,Йәмғиәт,1934,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-06-09/prosvetitelskaya-aktsiya-obschestva-znanie-proshla-v-bashkortostane-4278029,2025-06-09T21:00:00+00:00
"Экологик именлек милли проекты (национальный проект Экологическое благополучие)  маҡсаттарына ярашлы, 6-8 февралдә Өфө дәүләт нефть техник университеты базаһында экология буйынса Бөтә Рәсәй уҡыусылар олимпиадаһының төбәк этабы үтәсәк, тип хәбәр иттеләр Өфө ҡалаһы хакимиәтендә. Интеллектуаль ярыштарҙа республиканың барлыҡ райондарынан 8-11-се класс уҡыусылары араһынан 350 кеше ҡатнашасаҡ. Был уҡыусылар муниципаль этаптағы һайлап алыуҙы уңышлы үткән. Артабан инде ҡатнашыусыларға ике етди һынау үтергә тура киләсәк, улар – теоретик һәм практик йүнәлешле турҙар. Уҡыусыларҙың эштәрен абруйлы жюри баһалаясаҡ, уның составына төбәктең алдынғы ғалимдары һәм белгестәре ингән. Олимпиаданың маҡсаты – тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, тәбиғәтте рациональ файҙаланыу һәм тотороҡло үҫеш мәсьәләләре менән тәрән ҡыҙыҡһынған һәләтле балаларҙы асыҡлау һәм уларға ярҙам итеү. Экологик именлек милли проекты тирә-яҡ мөхит тураһында хәстәрлек күрә һәм уны кешеләр өсөн уңайлы итә. Эш бер юлы бер нисә йүнәлеш буйынса бара: ҡалдыҡтарҙы сорттарға айырыу һәм эшкәртеү өсөн инфраструктура булдырыу, сүплектәрҙе бөтөрөү һәм һыу ятҡылыҡтарын таҙартыу, урмандарҙы һаҡлау, атмосфераға ҡалдыҡтарҙы сығарыуҙы кәметеү, экологик туризмды үҫтереү һәм биологик төрлөлөктө һаҡлау. Яңыртылған милли проекттар Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡарары буйынса 2025 йылдан тормошҡа ашырыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Экология буйынса Бөтә Рәсәй уҡыусылар олимпиадаһы этабы башлана,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 0],7,Милли проекттар,1456,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-02-09/ekologiya-buyynsa-b-t-r-s-y-u-yusylar-olimpiada-y-etaby-bashlana-4570355,2026-02-09T08:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАлданрак бу елның июль аена кадәр Татарстанның 18 мәктәбендә һәм бер урта махсус белем йортында махсус сыйныфлар барлыкка киләчәк дип хәбәр ителгән иде: аларда балалар пилотсыз очкычлар уйлап табачак һәм аларны проектлаштырачак.2024 ел ахырына кадәр Татарстан мәгариф министрлыгы республиканың 18 белем оешмасына 99 миллион сумнан артык акча түләп пилотсыз очкычлар сатып алачак. Укучыларны дроннар эшләргә, итештерергә һәм кулланырга өйрәтәчәкләр. Акчаларны федераль бюджеттан һәм республика бюджетыннан бүлеп биргәннәр. Бу хакта мәгълүмат дәүләт өчен сатып алулар сайтындачыккан. Дроннарны пилотсыз очкычлар проектлау сыйныфлары ачылачак 18 мәктәпкә бирәчәкләр. Шуларның алтысы - Казан мәктәпләре, бишесе - Яшел Үзәннеке, Чаллыда исә ике мәктәп. Шулай ук Иннополистагы мәктәпкә, Лаеш районының Усад авылындагы лицейга, Столбищедагы Малышев исемендәге мәктәпкә, Бөгелмәдәге лицейга, Болгардагы кадет мәктәбенә таратылачак. Бу мәктәпләрнең һәрберсе өчен пилотсыз очкычларның 12 шәр конструкторын һәм спорт квадрокоптерының 12 конструкторын сатып алалар. Алданрак бу елның июль аена кадәр Татарстанның 18 мәктәбендә һәм бер урта махсус белем йортында махсус сыйныфларбарлыкка киләчәкдип хәбәр ителгән иде: аларда балалар пилотсыз очкычлар уйлап табачак һәм аларны проектлаштырачак. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстанның 18 мәктәбе өчен 100 миллион сумга пилотсыз очкычлар сатып алыначак,['Спорт' 'Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1439,https://www.azatliq.org/a/tatarstanning-18-maktabe-ochen-100-million-sumga-pilotsiz-ochkichlar-satip-alinachak-/32912220.html,2024-04-19T12:09:24+03:00
"2025 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостанда ИТ-ипотека буйынса 2 094 миллион һумлыҡ 292 льготалы кредит бирелгән. Льготалы кредитлау программаһы ғәмәлдә булған осорҙа бөтәһе 1739 ипотека бирелгән. ИТ-секторға ярҙам итеү — Мәғлүмәттәр иҡтисады һәм дәүләтте һанлы үҙгәртеү милли проектының (национальный проект Экономика данных и цифровая трансформация государства) төп маҡсаттарының береһе, тип хәбәр иттеләр республиканың дәүләт идаралығының һанлы үҫеш министрлығында. – ИТ-компаниялар хеҙмәткәрҙәре өсөн льготалы ипотека механизмы – ул белгестәргә генә түгел, тотош төбәк иҡтисадына ла ярҙам. Льготалы кредитлау йәш кешеләрҙе һанлы технологиялар өлкәһенә йәлеп итергә һәм торлаҡ төҙөлөшө темптарын һаҡларға мөмкинлек бирә. Программа ғәмәлгә ингәндән алып бөтәһе 12 миллиард һумдан ашыу кредит бирелгән, — тип хәбәр итте Башҡортостан дәүләт идаралығының һанлы үҫеш министры Геннадий Разумикин. Рәсәй профилле министрлығы аккредитациялаған һәм һалым ташламаларын ҡулланған ИТ-компанияларҙың хеҙмәткәрҙәре ипотеканы льготалы ставка буйынса рәсмиләштерә ала. ИТ ипотекаһын баҙар йәки башҡа льготалы ставка буйынса кредит менән берләштерергә рөхсәт ителә. Был осраҡта займдың максималь күләме 18 миллион һумға тиклем арта. Льгота алыу өсөн компания аккредитацияланырға, һалым өҫтөнлөктәренән файҙаланырға һәм һалым серен тәшкил иткән мәғлүмәттәрҙе асырға тейеш. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",ИТ-белгестәр торлаҡлы була,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Милли проекттар,1465,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-02-03/it-belgest-r-torla-ly-bula-4561579,2026-02-03T07:00:00+00:00
"(Бөрйән районының Ғәлиәкбәр ауылынан солоҡсо Әнүәр ағай Дилмөхәмәтовтың бәйәндәренән өҙөк)-Кәләш алыу ҙа бик ҡыҙыҡ килеп сыҡты. Кискеһен уйынға Берлек ауылына йөрөйбеҙ. Бейеүгә әүәҫ инем. Бар ҡыҙҙарҙы шулай итеп ҡаратып ҡуя инем, - тип ағай кеткелдәп көлөп алды. - Бер ҡыҙ оҡшап ҡалды бит, кискеһен уны оҙатып ҡуям. Үҙем таныш ағайҙарҙа йоҡлайым. Һүҙ ишетелеп ҡалды, мин йөрөгән ҡыҙҙы кейәүгә бирергә йыйынғандар. Мин тоттом да, уларҙан алда өлгөрәйем, тип өс туғанымды эйәртеп, ҡыҙҙың өйөнә киттем. Кеҫәлә 60 һум мәһәр аҡсаһы ла бар.",Кәләште урлап алдым,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,534,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-01-30/k-l-shte-urlap-aldym-4102819,2025-01-30T16:25:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАзатлык -нда бу атнада никабны тыю, Туфан Миңнуллиның ""Татарның әхлакый кодексы"", Казанны яулаганда һәлак булган Явыз Иван сугышчыларына һәйкәлне төзекләндерү турында сөйләштеләр. Узып баручы атнада Азатлык -нда иң кайнар тема никаб киюне тыюга карата булды. Дагыстан мөфтияте никаб тыю турында фәтвачыгарды. Бу карарны Башкортстан мөфтие Айнур Биргалиндахуплады. — Никаб күп кешеләрне куркыта, аларны исламнан читләштерә. Бүген никаб исламга һәм мөселманнарга бәйле куркыныч һәм тискәре әйбер белән тәңгәлләштерелә. Ул гына түгел, никаб безнең ирләрдә беркайчан да популяр булмаган. Башкортстанда бу тема турында фикер йөртү популяр һәм актуаль түгел, — диде ул. Шул ук вакытта моңа каршы булучылар да булды. Азатлык -нда ""Сез никабны тыю карарын хуплыйсызмы? "" соравы күп кенә фикерләрыйды. Алар төрле. ""Нәрсә телиләр, шуны кисеннәр, миңа комачауламыйлар. Хәер, без гарәп түгел, үзебезнең дә кием бар. Минем эш түгел. Мөфтиләр билгели, ә аларга Кириллни куша, шуны эшлиләр"" дигән бер кеше. Сүз Русия православ чиркәве башлыгы патриарх Кирилл турында бара, мөгаен. ""Бу гарәп киеме, безнеке түгел"" дигәнрәк фикерләр башкаларда да яңгырады: ""Безнең халык гомергә дә капланып йөрмәгән, үз милли киемнәребез бар"". Әлбәттә, боларга кискен генә авап та кайтардылар: ""Сезнең утка табынучы мәүси халкыгыз йөрмәгәндер бәлки. Минем мөселман әбиләр йөрде. """"Никаб ул шәригать киеме, гарәпләрнеке түгел. Гарәп хатын-кызлары үзләре дә исламга кадәр хиап һәм никаб кимәгәннәр. Аллаһ Тәгаләнең әмере килгәч кенә алар ябындылар"". Нейтраль карашлар да бар: ""Мин ул кадәр дини кеше түгел. Коръәндә язылган икән, кисеннәр"". ""Теләсә нәрсә чыгарсыннар. Алар кем булды? Нәрсә генә чыгармадылар инде"". ""Дөрес карар"" дип язучылар да, дингә бирелеп, террорчы оешмаларга эләгеп китүең бар дип куркытучылар та бар. Моннан тыш, Башкортстан мөфтиенең тиз арада Дагыстан мөфтиен яклап чугына да игътибар иткәннәр. ""Сатлык"" дип тә атаганнар. ""Башкортлар беренче булып илләрен Мәскәүгә саттылар - нәрсә оттылар? Исламда бернинди иерархия юк. Фәтваны танылган, ышанычлы галимнәр генә чыгара ала. Мөселман бер Аллаһ алдына гына авап тотачак. Мөфти - нуль, аның фәтвасы - бәдрәф кәгазе"" дип кызып киткән бер укучыбыз. Узган атнада Азатлык язучы, драматург, әмәгать эшлеклесе, 2012 елда бакыйлыкка күчкән Туфан Миңнуллинның ""Татарның әхлакый кодексы""ннан өзекләр бирә башлады. Аларның кайберләре бәхәс уятты. Кодексның бишенче пунктында ""Татар кешесе! Уяу бул! Кайбер милләтләрне үз куллары белән юк итү сәясәте әле һаман да бетмәгән. Тарихтагы ялгышлар кабатлана күрмәсен. Хөсетлек, көнчелек, вак мәнфәгатьләрдән өстен торыйк. Бер-беребезгә игътибарлы һәм ярдәмчел булыйк. Бергә булыйк, бердәм булыйк"" диелгән. Укучылар бу фикер беләнкилешә, әмма татарларда бу сыйфатлар юк дип саный. ""Яхшы сүзләр, ләкин татарларда бердәмлек юк, буласы да юк! """"31 ел мәктәптә татар теле укыттым. Татар теленең кирәге юк дип, татарлар кычкырып үзәккә үттеләр"". ""Килешәм, ләкин хәзерге татарларда бу сыйфатлар юк. ""Хиап - гарәпләр киеме"" дип хөсетлек белән татар хатын-кызларына бәйләнеп торучы имансыз татарлардан күңел кайтты. Элеккеге чын мөселман татарларны яратам, бүгенгеләрне яратмыйм (бармак белән санарлык кешеләрдән кала)""""Ул татарланы кем тәрбияләп устергән? Алма агачыннан ерак төшми. Шул СССР вакытындагы имансызлар тәрбияләп устергән балалар"". ""Татарда бердәмлек һич булганы юк. Казанны Явыз Иван алган чакта да Иванның ярты армиясе татар булды"". Кодексның икенче пунктынтөрлечә аңлаучылар бар. Ул болай яңгырый: ""Татар кешесе! Кайда яшәвеңә карамастан, халыклар арасында үз урыныңны онытма, үз кадереңне бел. Тарихи традицияләрне, ата-бабадан калган гореф-гадәтләрне хөрмәтлә, дин-иманыңны сакла""Күпләр бу фикер белән килешә. Туфанны сагыналар. ""Туфан итми, әмәгать. Бүгенге галәмәтләргә. Туфаннарны кайтарсаң иде, билләһи ни әйтерләр иде икән. Сүзсез калырлар иде микән? Үз заманнары белән чагыштырып. Әле монысы башы гына булган икән диярләр иде микән? .. ""Кемдер әлеге өмләләрне ""татар булсаң, тыйнак бул, күп мактанма"" дип аңлаган. Ә кемдер, киресенчә, ""башка халыклардан үзеңне өстен куй дип ишетелә"" дигән. Аңа Туфан Миңнуллинның бу фикерен бик яхшылап, урысчалатып аңлатып биргәннәр. Бернинди өстен кую юк, ""кайда монда милләтчелек? "" дигәннәр. Казанда 1552 елда Казанны басып алганда һәлак булганнарга куелган чиркәү-һәйкәлне төзекләндерә башлау турындагыхәбәрдә төрле фикерләр уятты. Күпләр Явыз Иван һәйкәле дип йөртүче 1552 елда Казанны басып алганда һәлак булганнарга куелган чиркәү-һәйкәлне төзекләндерүгә федераль казнадан 300 миллион сум бүленә. Акчаны Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановның Урыс православ чиркәве патриархы Кириллга мөрәәгать итүеннән соң бирергә карар иткәннәр. Казанны яклап шәһит китүчеләргә һәйкәл куюны таләп итеп татар милли хәрәкәте вәкилләре күп еллар түрәләр ишекләрен какса да, теләкләренә ирешә алмады. 1552 елда Казанны Явыз Иван гаскәреннән саклап шәһит китүчеләргә һәйкәл һаман да юк. Күпләрдә ачу: ""Рәис чукынган. Эх, рәис татар, йә мөселман булса, Казанны яклап шаһит киткәннәргә дә берәр һәйкәл булыр иде! ""Көн саен бер чәчне йолкып алу. Коммунистлар алымы. """"Нинди кабәхәтлек! Баскынчыларга Чечняда, Дагыстанда яки Грузиядә һәйкәл куеп карасыннар иде. Татарларның тыныч, низагсыз булуларыннан кулланалар, басынкы халык"". ""Миңнехановта (Рөстәм Миңнеханов - Татарстан президенты, ред. ) акча күп бугай. Акча күп, вөдан юк"". ""Татарлар, сезне мыскыл итәләр"" һәм башкалар. Бу яңалыкка тынычрак караучылар да күп. ""Һәйкәл - ул ширк, кирәк түгел, дога кылыйк, шуннан да файдалысы булмас"" дип язган бер укучыбыз. ""Төзекләндерсеннәр, ул акчаны барыбер безгән бирмиләр. Казан уртасында имерек һәйкәл булмас бит инде"", дигән икенчесе. Татарстанның әлеге һәйкәләне үз акчасына түгел, Мәскәү акчасына төзелүен хуплаган бер кеше: ""Урыс түләсен, дөрес эшләгән президент"". Әйе, акча федераль казнадан бирелә, әмма Татарстан табышының 70ка якыны Мәскәүгәкитеп бара. Кемдер Казанны яклап шәһит киткәннәр өчен һәйкәләне мөселман кардәшләр йә татарлар төзер дип өметләнә. Ә соңгы комментар болай яңгырый: ""Бик әйбәт, ясасыннар, ул безнең тарих"".25 июньдә""Азатлык сүзлеге"" проектыдөнья күрде. 70 ел дәверендә кадерләп саклап килгән, киң кулланышта булмаган, әмма татарча бик матур яңгыраган сүзләр ыелмасы ул. Аның аерым сүзләрен -ка да куеп бардык. ""Сөрген"" сүзенә кызыклы гына фикерләркилде. ""Беләбез бу сүзне, хәзер кулланмыйбыз. Чөнки Себергә сөргенгә беркемне дә ибәрмиләр, кешеләр Себергә үзләре баралар"" дигән бер укучы. Эшсезлектән интегеп, Татарстан һәм Башкортстан ирләренең вахта юлы белән Себер ширкәтләренә эшкә китүе турында сүз бара дип аңларга кирәк. Ләкин сөргеннәр бүген дә бар дип саный икенче укучыбыз: ""Сөргеннәр барлыкка килде. Габдрахман Наумов һәм башкалар"".2021 елда Казанның Идел буе районы мәхкәмәсе ""Әл-Иман"" мәчетенең элекке имам-хатыйбы, Русия ислам университетының элеккеге укытучысы Габдрахман Наумовны 6,5 елга ирегеннән мәхрүм итәргә дигәнкарар чыгарды. Ул Русиядә экстремист дип танылган һәм тыелган ""Нурчылар"" оешмасы эшчәнлеген оештыруда һәм аны финанслауда гаепле дип табылды. Русиядә, моннан тыш, ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасы эшчәнлегендә катнашуда шикләнелүчеләрне зур мөддәтләргә хөкем итәләр, алар илнең кырыс тәртипле колонияләрендә утыра. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Азатлык: ""Туфан итми, әмәгать! """,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 1 1 0 0 0 1 0 1 0 0],7,Пәрәвез,7334,https://www.azatliq.org/a/azatliq-youtube-tufan-jitmi-jamagat/33021953.html,2024-07-05T00:00:19+03:00
"Аҡ сәлләле аҡһаҡалдар ҡоро Мәртәбәле ҡунаҡ - сал тауҙар. Әйтерһең дә, һаҡал семеткеләп, Мут йылмайып торған бабайҙар. Аҡ түшәктәр йәйеп туй ҡаршылай Ҡыр, яландар алсаҡ хужалай. Көтөп-көтөп сабырлығы бөткәс Әйһәйлүкләп елдәр йыр башлай. Тәбиғәттә туй тантана итә, Донъябыҙҙы күмеп сафлыҡҡа. Әлдә генә әле ҡыштарым бар Сарсағанда күңел аҡлыҡҡа. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",ТУЙ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Шиғриәт,1015,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2026-01-12/tuy-4534332,2026-01-12T14:34:00+00:00
"– Бөгөн Волга буйы федераль округындағы иң ҙур мәктәпте асабыҙ. Был балалар өсөн ысын мәғәнәһендә инновацион тәрбиә, мәҙәни, спорт һәм ял итеү үҙәге. Унда белем алыусыларҙың һәм сығарылыш уҡыусыларының ҙур ҡаҙаныштары тураһында күп тапҡырҙар ишетербеҙ, тип ышанам. Иң мөһиме – мәктәп Тыуған илде яратыусы кешеләр тәрбиәләһен, – тине Радий Хәбиров. – Бөтә балаларға ла яҡшы уҡыуҙарын теләйем. Уҡытыусыларға мөһим һәм яуаплы хеҙмәтегеҙ өсөн рәхмәт белдерәм, бында эшләү күңелегеҙгә хуш килһен. Республика Башлығы мәктәпте төҙөүсе эшселәргә лә рәхмәт белдерҙе һәм Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙы. 31 мең квадрат метрҙан ашыу майҙанлы мәктәп бинаһы «А» хәрефе формаһында төҙөлгән. Бында бөтәһе 96 уҡыу кабинеты, дүрт спорт залы, стадион, бер нисә уйын майҙансығы, медицина блогы бар. Һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн лифт, пандустар һәм айырым санитар бүлмәләр булдырылған. 164-се Мәғариф үҙәге директоры Миләүшә Мырҙағәлина, учреждениела «Тулы көн мәктәбе» программаһы тормошҡа ашырыла, тип хәбәр итте. Йәғни уҡыусыларҙың дәрестәрҙән һуң түңәрәктәргә һәм секцияларға йөрөү, ижад һәм спорт менән шөғөлләнеү мөмкинлеге бар. Бынан тыш, белем усағында «Мөмкинлектәр мәктәбе» проекты булдырылған – ул профилле йүнәлешле «Ломоносов фән мөйөшө» (тәбиғи-ғилми), «Кулибин оҫтаханаһы» (технологик), «Пушкин ҡунаҡ бүлмәһе» (гуманитар) кабинеттарын үҙ эсенә ала. Шулай уҡ медицина, полиция, психология-педагогия, эшҡыуарлыҡ кластары һәм креатив индустриялар класы ойошторолған. Дәрестәрҙән һуң балалар робототехника, авиамоделләштереү, программалау, блоггинг, театр һәм ораторлыҡ сәнғәте, актёрлыҡ оҫталығы, мультипликация, нәшриәт эше, спорт туризмы түңәрәктәрендә, шулай уҡ шахмат, шашка, волейбол, гандбол, баскетбол секцияларында шөғөлләнә ала. – Бөгөн 1-8 кластар тулыһынса комплектланған, 1 339 бала белем аласаҡ. Беҙҙә 10 беренсе класс асылды, – тип өҫтәне Миләүшә Мырҙағәлина. – Быйылғы уҡыу йылында 9-11 кластарға ла уҡыусылар йыйырға планлаштырабыҙ. Ә 2026 йылдың 1 сентябренән ата-әсәләрҙең һорауы буйынса һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн коррекция кластары һәм аутизм спектры боҙолған беренсе класс уҡыусылары өсөн ресурс класы асырға ниәтләйбеҙ. Радий Хәбиров заманса видеокүҙәтеү системаһы менән йыһазландырылған һаҡ пунктын, биология һәм башланғыс кластар кабинеттарын, лабораторияларҙы, дизайн студияһын, 494 урынлыҡ тамаша залын, спорт залын, 700 урынлыҡ ашхананы һәм эко-кафены ҡараны. Кабинеттарҙың барыһында ла интерактив ҡорамалдар ҡуйылған, ә оҫтаханалар заманса техника менән йыһазландырылған. – Волга буйы федераль округының иң ҙур мәктәбе буш урында тиерлек барлыҡҡа килде. Был мөһим объектты төҙөү беҙгә еңел бирелмәне. Тапшырыу ваҡытын бер нисә тапҡыр күсерергә тура килде. Ниһайәт, быларҙың барыһы ла артта ҡалды, – тип билдәләне республика Башлығы журналистар менән әңгәмәлә. – Беҙ балалар өсөн иң яҡшы шарттар булдырырға тырыштыҡ, мәктәпте заманса ҡорамалдар менән йыһазландырҙыҡ. Хәҙер барыһы ла уҡытыусылар ҡулында – бар процестарҙы яйға һалыу һәм эште уҡыусылар дәрестәргә теләк менән йөрөрлөк итеп ойоштороу мөһим. Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайтынан",Өфөлә Волга буйы федераль округындағы иң ҙур мәктәп үҙ ишектәрен асты,"['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 1 1 1 1 0 0 1 0 0 0],7,Йәмғиәт,3111,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2026-02-17/f-l-volga-buyy-federal-okrugynda-y-i-ur-m-kt-p-ishekt-ren-asty-4581866,2026-02-17T15:07:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрРусия хәрбиләрен әсирлеккә бирелгән Украина кораллы көчләренең берничә солдатын үтерүдә шикләнәләр. Бу хәлнеңвидеосыякшәмбе, 25 февральдә Украина һәм Русиянең берничә -каналында чыкты. Дроннан төшерелгән кадрларда бер төркем хәрбинең берничә метр ераклыктан коралсыз килеш торган икенче бер төркем хәрбиләргә атуы күренә. Украина кеше хокуклары вәкиле Дмитрий Лубинецбу үтерү Донецки өлкәсенең Бахмут районында 24 февральдә булган, дипбелдерде. Аның әйтүенчә кимендә иде украин солдаты үлгән. украин проекты бу хәлнең Бахмут янындагы Ивановское авылы тирәсендә булуын ачыклаган. Ә һәлак булучылар мөгаен 92 нче аерым штурм бригадасы сугышчылары булгандыр диелә. Шулай ук проект мәгълүматынча, иде түгел, тугыз кеше үтерелгән. Бу бер ай эчендә шундый кимендә өченче очрак, әмма үлгән әсирләр саны бу юлы иң күбе булган, дип искәртелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Русия хәрбиләрен Бахмут янында украин әсирләрен үтерүдә шикләнәләр,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,955,https://www.azatliq.org/a/32835323.html,2024-02-26T07:43:12+00:00
"София Гобәйдуллина, 2011 ел, КазанфикерләрМәшһүр татар композиторы София Гобәйдуллина 93 яшендә вафат булган. Бу хакта Казан мэриясе хәбәр итте. 1992 елдан бирле ул Германиядә яши иде. София Гобәйдуллина 1931 елның 24 октябрендә Чистай шәһәрендә дөньяга килә, ә балачагы һәм яшьлеге Казан шәһәрендә уза. Мәктәпне тәмамлап, Казан консерваториясенә фортепьяно бүлегенә укырга керә. Монда ул Салих Сәйдәшев, Нәип иһанов, Альберт Леман, Семен Казачков, Леопольд Лукомский кебек укытучыларда белем ала. 1954 елда Софья Гобәйдуллина Мәскәүгә күченә һәм шунда ук консерваторияне дә бетерә. Шул ук елларда ул документаль, нәфис, мультипликацион фильмнарга музыка яза: ""День ангела"", ""Маугли"", ""Анна Голубкова"", ""Чучело"", ""Кошка, которая гуляет сама по себе"" һ. б.1969 – 1970 елларда Мәскәү эксперименталь электрон көйләр студиясендә эшләп ала, 1975 елда ""Астрея"" группасы белән бергә эшли. 1992 елда композитор Германиягә күченеп яши башлый.1970 елларда чит илләрдә ул камера музыкасы остасы булып таныла. Шул ук вакытта ул симфоник оркестр өчен әсәрләр иат итә. Атаклы скрипкачы Гидон Кремер София Гобәйдуллинаның әсәрләре белән бөтен ир шарын әйләнә. Нью-Йорк, Бостон, Париж, Берлин, Франкфурт-ам–Майн, Мүнһен, Лондон, Варшава тамашачыларын таң калдыра.2005 елда Казанның меңьеллыгына багышлап София Гобәйдуллина дөньякүләм турне оештыра.2013 елда 82 яшьлек композитор Лондонда "" "" исемле фестивальдә катнаша.2011 елдан Татарстан Симфоник оркестры тырышлыгы белән еллык ""Конкордия"" фестивале игълан ителә. Фестивальдә танылган Россия һәм чит ил композиторлары чыгышларын күрергә була. Казанда аның исемен йөрткән халыкара пианистлар конкурсы үтә. Казанда София Гобәйдуллина яшәгән йортта хәзер аның исемен йөрткән музыкаль Үзәк эшли.2018 елда Гобәйдуллина АКШ киноакадемиясенә әгъза буларак чакырылды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Мәшһүр композитор София Гобәйдуллина вафат,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Татарстан,1893,https://www.azatliq.org/a/33346507.html,2025-03-13T10:41:04+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрРусия эчке эшләр министрлыгының экстремизмга каршы идарәсенең экстремистик оешмаларга каршы торуның Ярославльдәге бүлегенең элекке итәкчесе Иван Репин тоткарлау вакытында үзен полиция хезмәткәрләре кыйнаган дип зарланган. Бу хакта ""әмәгать вердикты"" хокук яклау проекты хәбәр итә. Шул ук вакытта элегрәк тоткарлау вакытында Репинның сугышка каршы активистны кыйнавы турында хәбәр ителгән иде. Полиция капитаны дәрәәсендәге Репин 2024 елның октябрендә тоткарланды. Аны зур күләмдә ришвәт алуда гаеплиләр. ""Медуза"" язуынча, Иван Репин белән бергә аның абыйсы – өлкәнең инаятьчеләрне эзләү идарәсе итәкчесе урынбасары Александр Репин да кулга алынган. Иван Репин үзен текә криминал авторитетның заказы белән тоткарланган дип саный. ""әмәгать вердикты"" язуынча, тоткарлау вакытында полиция хезмәткәрләре Антон Коваленко һәм Артем Федюкин аны аңын югалтканчы каты итеп кыйнаган һәм чүпрәк белән буган. Табиблар тоткарланучының күгәргән урыннары, баш һәм күкрәк әрәхәтләре булуы, кан савуы һәм колагы яралануы сәбәпле вакытлыча ишетү сәләтен югалтуын билгеләп узды. Репин телгә алган полиция вәкилләре Коваленко һәм Федюкин исемнәре элегрәк Угличтан ирле-хатынны гаиләне кыйнаудагы шикаятьтә искә алынган иде. Аларны танышлары турында мәгълүмат әйттерергә тырышканнар. Репин үзе дә элегрәк кешеләргә көч куллану очракларында телгә алынды. Аерым алганда 2022 елның сентябрендә ул Ярославль юристы һәм экоактивисты Андрей Акимовны тоткарлауда катнашкан. Акимовны армияне дискредитацияләүдә гаепләделәр. Ул полиция вәкилләренең үзен кыйнаганын, диварга бәргәнен һәм кулга салынган богауларга элеп куюларын сөйләде. Газаплаучылар арасында ул Репинны да атады. Русиядә","""Э"" үзәге хезмәткәрен полиция вәкилләре кыйнаган",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1680,https://www.azatliq.org/a/33588414.html,2025-11-12T14:14:52+00:00
"Юмор остасы Рәшит Шамкай (у) һәм яшь артистлар. ТамашачыРаил Садриев яшь пародист кыз Рамиләне тәкъдим итте. Ул дистәгә якын татар ырчысына пародия ясадыЯшь пародист кыз РамиләЮморист Раил СадриевЮмористлар Раил Садриев (с) һәм Рәшит ШамкайРәшит ШамкайКамал театры артисты Равил ШәрәфиЯшьләр һәм Равил Шәрәфи""Татар радиосы"" ди-джее АйвазФәрит Галиев һәм ди-джей АйвазЮморист Шәмси ЗакирТамашачыырчы Алинә СәфиуллинаИң яшь тамашачы, алар да өлкән юмористлар сөйләгән билдән түбән мәзәкләрне ишеттеырчы Салаватка пародия""Көлке терапия"" тамашасы""Көлке терапия"" тамашасыЯшь башкаручы Ранил НуриевКөлке терапия тамашасы, ""Рәвешләр"" юморт төркеме егетләретамашачыКөлке терапия тамашасы, ""Рәвешләр"" юмор төркеме егетләреКөлке терапия тамашасыБилгеле автор-башкару Илназ Баһ",Көлке терапия мәзәкчеләрне бер сәхнәгә ыйды,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],3,Күргәҙмә,766,https://www.azatliq.org/a/24547784.html,2012-04-13T20:52:00+00:00
"Бөгөн, 28 ғинуарҙа, Башҡортостанда Кесе Ватан — Рәсәй көсө бөтә Рәсәй муниципаль форумының Муниципаль үҫеш: яңы үҫеш драйверҙары тип аталған төбәк көнө башлана. Форумда 500-ҙән ашыу ҡатнашыусы — ил төбәктәренең урындағы үҙидара вәкилдәре – иң яҡшы муниципаль тәжрибәләр менән танышыу өсөн республика ҡалаларына һәм райондарына юлланасаҡ. Ҡунаҡтарға Башҡортостандың уникаль проекттары менән танышыу өсөн биш маршрут тәҡдим ителәсәк, һуңынан улар үҙҙәренең муниципалитеттарында уларҙы тарата аласаҡ. Инновацион муниципалитет трегы барышында форум делегаттары Өфө хакимиәтенең ситуацион үҙәгендә буласаҡ, Студенттар кампусын һәм Республикаға идара итеү үҙәген ҡараясаҡ. Инициативалы муниципалитет трегы форумда ҡатнашыусыларҙы Шишмә май экстракцияһы заводы эше менән таныштыра. Улар Шишмә районы хакимиәтендәге Инвестпланеркала буласаҡ һәм Дуҫлыҡ сауҙа үҙәгендә Балалыҡ биләмәһе проектын тормошҡа ашырыу һөҙөмтәләрен күрәсәк. Креатив муниципалитет трегы ҡунаҡтарҙы Бөрө тарихи музейы һәм Чирковъ (Бөрө) креатив арауығындағы керамика һәм көршәкселек музейы стеналарына алып килә, һәм Өфөнөң Арт-Квадраты менән тамамлана. Сәнәғәт муниципалитеты трегы Благовещен предприятиеларының эшен күрһәтә: ПОЛИЭФ һәм Фабрик Продакшн. Аҙаҡ ҡунаҡтар Алға махсус иҡтисади зонаһы составындағы Өфө индустриаль паркын ҡараясаҡ. Прогрессив муниципалитет трегы ҡатнашыусыларҙы Стәрлетамаҡҡа күсерәсәк һәм Башпласт компанияһында Йыл директорҙары советы һәм Асыҡ муниципалитет: власть һәм халыҡтың үҙ-ара эш итеүенең интеграцияланған системаһы муниципаль практикаларының презентацияларын үҙ эсенә аласаҡ. Шулай уҡ ҡунаҡтар Шихан һыра һәм алкоголһеҙ эсемлектәр етештереү заводында буласаҡ. Эшлекле программа 29-30 ғинуарға планлаштырылған. Торатау конгресс-холында ҡатнашыусыларҙы төрлө форматтағы осрашыуҙар көтә. Улар араһында – Башҡортостан Башлығы менән осрашыу, иҡтисадтың төрлө тармаҡтары вәкилдәре менән киләсәк тураһында диалогтар. Форум сараларында федераль спикерҙар: РФ Президентының Эске сәйәсәт буйынса идаралығы начальнигы урынбаҫары Евгений Грачев; ВАРМСУ (Бөтә Рәсәй урындағы үҙидараны үҫтереү ассоциацияһы) рәйестәше, РФ Президенты ҡарамағындағы урындағы үҙидараны үҫтереү буйынса совет президиумы ағзаһы Ирина Гусева; ВАРМСУ рәйестәше, Федерация Советының федератив ҡоролош, төбәк сәйәсәте, урындағы иҙидара һәм Төньяҡ эштәре буйынса Комитеты рәйесе Андрей Шевченко һәм башҡалар ҡатнашасаҡ. Төбәк көнө – муниципаль берләшмәләрҙең үҙ-ара эш итеү, тәжрибә уртаҡлашыу һәм урындарҙа йәшәү сифатын яҡшыртыу өсөн ҡарарҙар эҙләү өсөн майҙансыҡ. Муниципаль үҫеш: яңы үҫеш драйверҙары төбәк көнө Башҡортостанда Кесе Ватан — Рәсәй көсө бөтә Рәсәй муниципаль форумы сиктәрендә Бөтә Рәсәй урындағы үҙидараны үҫтереү ассоциацияһы башланғысы менән үткәрелә. Республика төбәк һәм муниципаль кимәлдә тотороҡло социаль-иҡтисади үҫеше һәм проекттарҙы уңышлы тормошҡа ашырыу тәжрибәһе арҡаһында төбәк майҙансығы сифатында һайланды. Башҡортостан – инвестициялар йәлеп итеү һәм халыҡ һәм бизнес өсөн уңайлы мөхит булдырыу буйынса илдә лидерҙарҙың береһе. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Кесе Ватан – Рәсәй көсө форумы башлана!,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 1 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],6,Йәмғиәт,3133,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-28/kese-vatan-r-s-y-k-s-forumy-bashlana-4553644,2026-01-28T11:30:00+00:00
"Наибольшее число победителей в этой возрастной категории из Краснодарского края, Новосибирской, Нижегородской и Волгоградской областей, Республики Башкортостан, Москвы, Санкт-Петербурга, а также из Московской, Свердловской, Белгородской и Саратовской областей, сообщил в своем телеграм-канале министр образования и науки РБ И. М. Мавлетбердин. Победителями конкурса стали: — Егор Селедцов, Ксения Титомир, Камила Хайдарова и Артём Гайнанов из г. Уфы — лауреаты 1 степени; — Анастасия Тафинцева и Виолетта Маршева, из Ишимбайского района — лауреаты 1 степени; — Виктория Осипова и Амира Галиаскарова из города Октябрьского — лауреаты 1 степени; — Залина Кулбаева из Туймазинского района — лауреат 1 степени; — Розалина Абдуллина из Белебеевского района — лауреат 2 степени; — Валерия Кандакова из г. Стерлитамака — лауреат 2 степени; — Юлия Ягафарова из г. Стерлитамака — лауреат 1 степени. «В этом году этапы конкурса связаны общей темой, приуроченной к Году семьи. Главным призом для победителей Всероссийского конкурса ""Большая перемена"" среди учеников 5–7 классов станет путешествие на поезде, которое запланировано на август–сентябрь этого года и пройдет по маршруту, объединяющему две молодежные столицы — Москву и Владивосток. Лауреаты степени получат сертификаты на увлекательную поездку по программе Росмолодежи ""Больше, чем путешествие"". Педагоги, наставлявшие победителей, получат по 100 тысяч рублей и возможность пройти образовательную программу от партнеров Всероссийского конкурса ""Большая перемена""», — рассказал министр и поздравил финалистов с победой.",Школьники из Башкортостана стали победителями конкурса «Большая перемена»,['Дин' 'Донъя' 'Хикәйә'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1],3,Яңылыҡтар,1569,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-24/shkolniki-iz-bashkortostana-stali-pobeditelyami-konkursa-bolshaya-peremena-3860000,2024-07-24T14:02:00+00:00
"Урал батыр эпосында донъяның, йыл миҙгелдәренең барлыҡҡа килеүе, кешенең ниндәй урын биләүе һүрәтләнеүен, сюжеттың Урал тауҙарынан, тәбиғәттән айырылғыһыҙ булыуын күҙ уңында тотоп, билдәле фоторәссам сюжет линиялары буйынса уникаль фотохикәйә төҙөгән. Этнограф Зәкирйән Әминевтың инеш һүҙе менән башланған китапта Урал батыр эпосы тулы вариантта башҡорт һәм рус телендә бирелгән. -Урал батыр эпосын китап магазиндарында табырлыҡ түгел. Шуға күрә лә эпосты донъяға танытыуҙы дауам итеү, уны уҡырға ынтылһындар, фотолар менән бергә бирелһә уҡыуы ҡыҙыҡлыраҡ та булыр тигән уй-ниәт менән был китапты сығарҙым. Урал батыр эпосы Бөрйән ерлегендә тыуғас, фотоларҙа күбеһенсә Бөрйән тәбиғәте, шулай уҡ Учалы, Баймаҡ, Белорет ерҙәре лә бар, - ти Флүр Сабирйән улы. Китап 1000 дана менән баҫыласаҡ. Әйткәндәй, талантлы райондашыбыҙ 1 июндә Өфөлә үткән Китап байрамында ҡатнашты. Унда бөгөнгө көнгә баҫылған 55 китаптың 40-ы һатылған да инде.",Флүр Ғазиндың Урал батыр эҙҙәренән исемле яңы китабы донъя күрҙе,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],6,Йәмғиәт,931,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-06-10/fl-r-azindy-ural-batyr-e-ren-n-isemle-ya-y-kitaby-don-ya-k-r-e-4272368,2025-06-10T15:00:00+00:00
"БМО бинасы, архив фотосыБу карар өчен 70 ил уңай, 26 ил каршы тавыш бирде, 76 ил тотылып калды. Каршы тавыш бирүчеләр арасында Сүрия, Зимбабве, Әрмәнстан, Русия, Беларус, Төньяк Корея, Казакъстан, Таикстан, Кыргызстан, Никарагуа, Сербия, Камбоджа, Иран, Уганда һәм башка илләр бар. Әлеге документта Русиядән, Һаагтагы халыкара мәхкәмә карар иткәнчә, Кырымтатар мәлесенә карата тыюны көчтән чыгарага, Кырымда кырымтатар һәм украин телләрендә укытуны тәэмин итү таләп ителә. Шулай ук Кырымда Русия армиясенә чакыруны, көчләп Русия ватандашлыгын бирүне һәм кеше хокукларын тупас рәвештә бозуны туктату таләп ителә. Кырымтатар халкы лидеры Мостафа әмилевәлеге резолюция кабул ителү уңаеннан, халыкара оешмалар кабул иткән мондый карарлар Русиядән санкцияләрне алып ташларга чакырган илләр өчен киртә булып тора диде. Русиядә тыелган Мәлес рәисе Рефат Чубаровһәр мондый резолюция Русиянең Кырымда булуына каршы торган илләрнең бердәмлеген ныгыта диде. БМО гомум мәлесенең өченче комитеты Кырымда һәм Акъярда кеше хокуклары торышы турында яңартылган резолюция өлгесен 14 ноябрькабул иткән иде. Аның эшендә Рефат Чубаров, Мостафа әмилев, иреккә чыккан Ахтем Чийгоз, Мәлеснең АКШтагы вәкиле Айла Бакаллы, Корылтай делегаты Рустем Умеровкатнашып, төрле илләрнең вәкилләре белән очрашып сөйләшүләр алып барган иде. Әлеге резолюция өлгесен БМОның гомум мәлесе утырышына Украина белән бергә 47 ил тәкъдим итте. Ул арада БМОның мониторинг миссиясе август–ноябрь айларында Кырымда Русиянең куәт төркемнәре 49 кешене кулга алганын хәбәр итте. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.",БМО Кырымтатар мәлесен тыюны бетерергә таләп иткән карар кабул итте,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1596,https://www.azatliq.org/a/28927610.html,2017-12-19T19:29:57+00:00
"Мөселманнар Мәскәүдә Корбан бәйрәмендә яңгыр астында, юеш асфальтта намаз укый. 26 октябрь 2012Нәфигулла Аширов","""Мәскәүдә карлы асфальтта намаз уку бер-бер хәлгә китерергә мөмкин""",['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Дин,111,https://www.azatliq.org/a/24918825.html,2013-03-04T16:13:49+00:00
Ҡәҙерле уҡыусылар! Түбәндәге шаян мәсьәләләрҙе иғтибар менән уҡып сығығыҙ әле. Яуап бирер алдынан ныҡлап уйлағыҙ.,Кем иғтибарлыраҡ?,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Юмор,113,https://yanshishma.com/news/bylar-y-y-ly-/2025-05-28/kem-i-tibarlyra-4253730,2025-05-28T14:29:15+00:00
"Русия думасы. Архив фотосыфикерләрРусия думасы Украинага каршы сугышта катнашса, зур булмаган һәм уртача авырлыкта инаять кылган кешеләрне азат итү турындагы канунны икенче һәм өченче укылыштахуплады. Мобилизацияләнгәннәрне яки саклану министрлыгы белән контракт төзегәннәрне хәрби хезмәттән киткән көннән башлап яки дәүләт бүләге бирелгән көннәреннән алып инаять аваплылыгыннан азат итәчәкләр. Шул ук вакытта экстремизмга чакыруда һәм атом-тош материаллары белән канунсыз кулланырга өндәүдә шикләнелүчеләр азат ителмәячәк. Балигъ булмаучыларга каршы енси инаятьләр кылганнарның, террорчылык, тотык итеп алу, канунсыз кораллы төркем оештыру, дәүләткә хыянәт һәм экстремизм маддәләре нигезендә хөкем ителгәннәрнең хөкем карары кире кагылмаячак. Думага канун өлгесен Русия думасының һәм Федерация шурасының дәүләт төзелеше һәм канун чыгару комитетлары башлыклары Павел Крашенинниковһәм Андрей Клишас, шулай ук депутат Ирина Панькинакерткән иде. Документка аңлатма язуында әйтелгәнчә, аваплылыктан азат итү – ""әза бирү максатларына ирешергә булышачак"" һәм ""кораллы көчләрне тулыландыру өчен өстәмә мөмкинлекләр бирәчәк"". Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Дума сугышта катнашучы хөкем ителгәннәрне инаять аваплылыгыннан азат итү турында канун кабул итте,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1215,https://www.azatliq.org/a/32467558.html,2023-06-20T12:34:10+00:00
"Минең әсәйемдең исеме Дилара. Әсәйем сибәр, матур, йомшаҡ. Беҙ уның менән төрлө ерҙәргә барабыҙ. Әсәйем менән бик күңелле, ҡыҙыҡ. Ул миңә өйгә эштәрҙе ярҙамлаша, бергә уйнайбыҙ, ваҡытты күңелле үткәрәбеҙ. Бергәләшеп китаптар уҡыйбыҙ, өй эштәрен башҡарабыҙ. Мин әсәйемде бик яратам, ул да мине ярата. Мөхәмәтшин Арыҫлан, Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы. Минең Әсәйем Аманат 2024",Әсәйем – ҡәҙерлем,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Яңылыҡтар,436,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-24/s-yem-erlem-4021918,2024-11-24T20:06:00+00:00
"Ежегодно благодаря бесплатным пригласительным билетам, выделенным филармонией, большое количество подопечных центра «Семья», Всероссийского общества слепых, Башкирской республиканской организации Всероссийского общества инвалидов, Республиканского реабилитационного центра для детей и подростков «Салют», а также социальных центров обслуживания населения всех районов Уфы имеют возможность побывать на этом празднике. Третий год подряд на Главный Новогодний утренник Уфы приглашаются и дети участников специальной военной операции и членов семей погибших участников СВО. Башгосфилармония имени Хусаина Ахметова тесно сотрудничает с филиалом Государственного фонда поддержки участников специальной военной операции «Защитники Отечества» по Республике Башкортостан: приглашает его подопечных на концерты. Новогодние утренники в главной концертной организации посетили около четырехсот подопечных фонда из разных районов нашей республики.",Благотворительная елка для юных друзей главной концертной организации республик,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,935,https://uchbash.com/news/novosti/2025-01-07/blagotvoritelnaya-elka-dlya-yunyh-druzey-glavnoy-kontsertnoy-organizatsii-respublik-4076959,2025-01-07T19:20:00+00:00
"В 2025 году из федерального бюджета будет выделено 11,5 млрд руб. на строительство второй очереди уфимского межвузовского кампуса на базе Евразийского научно-образовательного центра. Об этом, отвечая на вопрос депутата Курултая Айбулата Хажина, сообщила исполняющая обязанности министра финансов Башкирии Светлана Малинская, представившая сегодня парламентариям проект бюджета на 2025 год и плановый период до 2027 года.","На строительство кампуса в Уфе из федерального бюджета выделят 11,5 млрд рублей",['Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,420,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2024-12-28/na-stroitelstvo-kampusa-v-ufe-iz-federalnogo-byudzheta-vydelyat-11-5-mlrd-rubley-4070287,2024-12-28T10:00:00+00:00
"Егерме һигеҙ йәшендә генә әсәйем онкология менән ауырый. Атайым Өфөгә уның янына дауаханаға барып ҡайтҡас: Өс баламдың әсәйһеҙ ҡалыуын күргем килмәй. Ҡатынымдан алда мин китһәм ине, - тип илай. Бер ярты йыл тирәһе ваҡыт үткәс, утыҙ йәшлек атайымды йәшен ата. Биш айҙан һуң, ауыр сирҙән әсәйем дә уның артынан баҡыйлыҡҡа күсә. Миңә – алты, ағайыма – ете, ҡустыма – өс йәш ине ул ваҡытта. Ғафури районының Сәйетбаба ауылында йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, икенсе төркөм инвалиды, етмеш ике йәшлек олатайым Мәүлетҡолов Таһир Мөхәмәтша улы менән алтмыш туғыҙ йәшлек өләсәйем Гөльямал Фәтҡолислам ҡыҙы тәрбиәгә алдылар. Ҡустымды олатайым толопҡа урап сана менән балалар баҡсаһына һөйрәп алып барғанын әле лә иҫләйем. Улар беҙҙе йәтимлекте һиҙмәһендәр, тип иркәләтеп кенә үҫтерҙеләр. Олатайым ағайым менән ҡустымды ирҙәр эшенә өйрәтһә, өләсәйем мине һыйыр һауырға, икмәк баҫырға, туҡмас киҫергә, бер рәттән бәйләм бәйләү, йөн иләү серҙәренә төшөндөрҙө. Өләсәйем һәр ваҡыт: Кешенән һорап торорға булмаһын, үҙең белеп, өйрәнеп үҫ, - тип әйтә торған ине. Ун ике балаға ғүмер биреп, һигеҙе генә үҫмерлек осорона етә алған, йәш саҡтарында уҡ бала ҡайғыларын күп күргән олатайым менән өләсәйемә беҙҙе үҫтергәндә лә еңелдән булмағандыр. Бер заман опеканан килеп йонсоттолар. Уны һуңғараҡ беҙҙе белгән кешеләр ебәргәнен белдек. Беҙгә үстәре булғанмы, әллә: Балалар аҡсаһына рәхәтләнеп йәшәп яталар, - тип асыуҙары килгәнме инде. Сөнки йыш ҡына: Ана, хөкүмәттән ҡутарғансы аҡса алалар, - тигән ҡайһы бер оҙон телле әҙәмдәрҙең һөйләнгәнен уға тиклем дә ишеткәнебеҙ бар ине. Тик олатайым менән өләсәйем, ҡая таштай, үҙ һүҙҙәрендә торҙолар һәм беҙҙең балалар йортона бирмәнеләр. Олатайымды, алдан бер-бер артлы үҙенең ҡыҙҙарының ирҙәре үлеүе һәм ҡустымдың ун алты йәшендә генә гүр эйәһе булыуы, аяҡтан йыҡты. Ҡустымдың урамдағы велосипедына тәҙрәнән ҡарай ҙа, илай ине. Туғыҙ айҙан үҙе лә мәңгелеккә күҙҙәрен йомдо. Өләсәйем иһә минең дә әсәй булғанымды күреп, туҡһан ике йәшендә баҡыйлыҡҡа күсте. Иң үкенгәнем, уларҙы иҫән саҡтарында ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеп өлгөрә алманым, тип уйлайым. Миңһылыу Мөкминова. Стәрлетамаҡ ҡалаһы.",Балалар йортона бирмәнеләр.,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Йәмғиәт,2113,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-10-28/balalar-yortona-birm-nel-r-4444977,2025-10-28T21:11:00+00:00
"Риф ЙӨҘЛӨКБАЕВ ЗӨЛХИЗӘ. Томан бөтөнләй юҡҡа сыҡҡас, Ғайса урман эсендә баҫып тороуын аңланы. Ниндәй урман был? Еҙнәле урманына килеп сыҡтыммы? Ниңәлер ҡояш та юғарыла күренә, төш ваҡытын хәтерләтә, юғиһә, ул һыйыр эҙләргә сыҡҡанда ҡояш байып бара ине. Быны нисек аңларға? Бер ни самаламай аптырап ҡалды. Телефонын алып әсәһенә шылтыратып ҡарарға булды. Телефонда антенна һыҙыҡтары күренмәй, шылтыратып ҡараһа ла, бер ниндәй тауыш юҡ. Бында тотмай тиер ине, бер нисә йыл элек кенә Һарт-Шишмә ауылы янына антенна ҡуйып киттеләр. Шул ваҡыт урман эсенән ике ҡыҙ килеп сыҡты. Ул ашығып ҡыҙҙарға: – Ҡыҙҙар, туҡтағыҙ әле, – тип өндәште. Улар Ғайсаны күреп ҡалғас, кәрзиндәрен ташлап, ҡысҡыра-ҡысҡыра тороп йүгерҙеләр ҙә юҡҡа сыҡтылар. Был ҡыҙҙар ни эшләп йөрөй бында? Кәрзин менән нимә йыялар? Кәрзиндәр янына килгәс, ҡулына алып, уйға батты. Кәрзин эсендә еләктәр ине. Ғайсаның белеүенсә, еләк йыйырға әле иртәрәк. Кәрзиндәрен алды ла ҡыҙҙар йүгергән яҡҡа атланы. Бер аҙ барғас, уға ҡаршы бер нисә егет килә ине. Уларҙың кейемдәре Ғайсаның кейемдәренә оҡшамаған, ҡулдарында таяҡтар. Егеттәрҙе күргәс, Ғайса һөйөнөп: – Һаумыһығыҙ, егеттәр, – тине. – Һеҙҙәрҙең наме кем? Ҡайҙан киләмһегеҙ, – тип һораны береһе. – Ғайса булам. Ҡыҙҙар мине күреп, кәрзиндәрен ташлап китте, – тип егеттәргә кәрзиндәрҙе һуҙҙы. – Әйҙә, беҙҙең менән. Егеттәр башҡортсаға яҡын һөйләшә ине. Мәктәптә башҡорт теле уҡытылғас, Ғайса башҡорт телен бер аҙ белә, егеттәр менән башҡортса һөйләште. – Ҡайҙа барабыҙ? – Муллаға, үҙеңдең кем икәнлегеңде уға һөйләп бирерһең, – тине береһе билбауын рәтләй биреп. Ғайса башҡортса һөйләшкәс, егеттәрҙең күңеле бер аҙ күтәрелә төштө. Шулай ҙа асылып барманылар. Береһе Ғайсаның алдынан, ҡалғандары артынан төштө. Ул ҡайҙа барғанын аңламаһа ла егеттәр менән барырға мәжбүр булды. Егеттәрҙең өҫ кейемдәренә күҙ һалды, алда барғандың өҫтөндә камзул, башында биҙәкле түбәтәй, аяғында ҡата, ә ҡалғандарының өҫтөндә оҙон күлдәк, күлдәк билбау менән бәйләп ҡуйылған, аяҡтарында сабата. Ғайса тирә-яҡҡа күҙ һала-һала атланы. Урман эсенән килә торғас, артыҡ ҙур булмаған йылғаны ағастан һалынған күпер аша сыҡтылар. Ниндәй йылға? Ғайса үҙенең ҡайҙа килеп сыҡҡанын аңлай башлағандай булды. Ҡасандыр Еҙнәле тигән урында Мәсетле тигән башҡорт ауылы булғанлығын ишеткәне бар ине. Ауыл тарихын яҙыусы Рим ағаһы ла яҙҙы был турыла. Мәктәптә башҡорт халҡының тарихын өйрәнгәндә улар баш күтәргәндән һуң каратель отрядтары ауылдарҙы яндырғанын, юҡ иткәнлеген уҡығайны. Ул шул саҡта юҡҡа сыҡҡан ауылдарҙың береһендә хасил булыуына икеләнмәне. Әле бында нисәнсе йыл икән? Ғайса тарихты иҫкә төшөрөргә тырышты. Бер аҙ белеүе бындағы кешеләр менән һөйләшеүҙе еңеләйтергә тейеш, тип уйланы. Бына ни өсөн телефоны эшләмәгән. Башынан һыйыр эҙләү тураһындағы уй юҡҡа сыҡты. Әйтерһең дә, уның башынан был уйҙы алып ташланылар. Ни өсөн был яҡҡа килеүен иҫенә төшөрөргә тырышһа ла, төшөрә алманы. Бер аҙ барғас, ауылға килеп сыҡтылар. Ауыл ҙур булғанға оҡшамаған, бер генә урамлы. Уларға ҡаршы бала-саға йүгереп килде. Бала-сағалар Ғайсаға аптырап ҡараны. Был ҡарашҡа уның асыуы килеп китте, әйтерһең, йәнлек алып киләләр. Йорттар ҙур түгел, күбеһе талдан ситән үреп эшләнгән. Ул үҙенең икенсе осорға килеп сығыуына шикләнмәне, ваҡыттың ғына башҡа төрлө булыуы ғәжәпләндерҙе. Ер шарының әйләнеүе үҙгәрҙе тиеүҙәре әллә ысынлап дөрөҫмө икән, юғиһә башҡа төрлө булырға мөмкин түгел, тигән уй үтте. Ауыл уртаһына еткәс, ҙурыраҡ һәм бүрәнәнән һалынған бер-ике йорт күренде. Күрәһең, бында хәллерәк кешеләр йәшәйҙер. Ағастан һалынған йорт янына еткәс, камзуллы егет Ғайсаға: – Инәбеҙ, – тине. Ҡалған егеттәр урам буйында ҡалды. Кәртә эсе сирәмлек, тауыҡтар йөрөй, ситән аҙбар, бурап һалынған келәт бар. Ишек төбөнә еткәс, егет ишек шаҡыны, инегеҙ, тигән тауыш ишетелде. Йорт тәпәш булғанға ишек тә түбән ине, баш эйеп эскә үттеләр. – Әссәләмәғәләйкүм, Буранбай мулла, мәгриб яҡ урманда ят әҙәм йөрөй, еләккә барған ҡыҙҙар ҡурҡып, беҙгә хәбәр иттеләр, – тине егет. – Вәғәләйкүмәссәләм. Әйҙә, үтеп инегеҙ, – тине Буранбай һикенән аяғын төшөрөп, һаҡалын һыйпап ҡуйып, егеттәргә урын күрһәтте. – Ултырығыҙ. Йыраҡтан килгән ҡунаҡтар өсөн генә ултырғыс тәҡдим ителә, сөнки улар иҙәнгә аяҡ бөкләп ултырырға өйрәнмәгән. Шуға күрә Буранбай ағастан үҙе бер нисә ултырғыс эшләп алғайны. – Мин сығайыммы? – тип һораны егет. – Сыҡма, һин дә ултыр. Бергәләп танышайыҡ юлсы менән. Егет йорт хужаһы янына һикегә ултырҙы. Буранбай Ғайсаның өҫтөндәге кейеменә ҡараны, муйынына аҫылынған биноклен нимә икәнен белгеһе килде. – Йә, һөйләп ебәр, ҡайҙан киләһең, ҡайҙа барышың, егет кеше? – тине ул мөләйем булырға тырышып. Ғайсаны ул Стәрлетамаҡ өйәҙенең етенсе кантонынан килгән кеше тип уйланы. – Һеҙ ышанырһығыҙмы, юҡмы – үҙем ғәжәпләнеп торам, мин бынан йыраҡ булмаған ауылданмын. – Үҙеңдең, ҡәрйәңдең, ауылығыҙҙың наме нисек? – Мин Ғайса исемле, ауылым Яңы Ҡыйышҡы, халыҡ Ҡаран, ти. – Ҡаран? Беләм ул ҡәрйәне. Типтәрҙәр йәшәй унда. Старшинаһы менән йыш ҡына осрашып торабыҙ. – Әле һеҙҙә нисәнсе йыл? – тип һораны Ғайса Буранбайҙан, ауылын белгәнгә һөйөнөп. – Һижри менән 1200 сәнә, ырусса 1785 сәнә булаҙыр. – Ә мин 2015 йылда йәшәйем. Буранбай был һанды аңламаны, оҙаҡ ҡына уйланып торҙо. – Нисек беҙгә килеп сыҡтың? Кем ебәрҙе? Ғайса нисек бар шулай һөйләп бирҙе.",Зөлхизә,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 0 1 0],6,Хикәйә,5216,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2023-01-17/z-lhiz-3107890,2023-01-17T10:05:00+00:00
"Баймакта протестлар вакытында, 2024 елның 17 гыйнварыфикерләрБүген, 18 декабрьдә, Удмуртиянең Ижау шәһәрендәге Индустриаль район мәхкәмәсендә прокуратура ""Баймак эше"" нигезендә гаепләнүчеләр —Буранбай Абушахмин, Айрат Әхмәтов, Илнур Әюпов, Руслан Гыйззәтуллинһәм Мөнир Исәнгилдиннысигезәр ел иректән мәхрүм итү әзасы билгеләүне сорады. Бу хакта Башкортстан активистларына сылтанып, .Реалии яза. Соңрак мәгълүматны кайбер гаепләнүчеләрнең якыннары да раслады. Биш фигурантның барысын да ""киңкүләм тәртипсезлекләрдә катнашу""да (Русия инаять кодексының 212 маддәсе, 2 нче өлеше) һәм ""хакимият вәкиленең тормышына һәм сәламәтлегенә куркыныч тудырмый торган көч куллану""да (Русия инаять кодексының 318 маддәсе, 1 нче өлеш) гаеплиләр. Бүген үк гаепләнүчеләр соңгы сүз белән чыгыш ясады. .Реалии мәгълүматларына караганда, аларның барысы да гаепләрен тулысынча таныган һәм үзләренә зур мөддәтләр билгеләмәүне сораган. Буранбай Абушахмин, Айрат Әхмәтов, Илнур Әюпов, Руслан Гыйзатуллин һәм Мөнир Исәнгилдингә карата хөкем карары 23 декабрьдә игълан ителәчәк.2024 елның 17 гыйнварында ""Башкорт"" оешмасының элекке итәкчесе, Куштауны яклаган активист Фаил Алсыновны Баймактагы мәхкәмә ""нәфрәт һәм дошманлык уяту""да гаепле дип табып, дүрт ел колониягәхөкем итте. Аның өстеннән әләкне Башкортстан башлыгы Радий Хәбировязды. Активистны хуплау өчен ул чакта төрле бәяләмәләргә күрә 5-10 мең кеше килде. Хөкем карарын чыгарып берничә сәгать узуга карамастан, халык мәйданнанкитмәде, таралмады. Кешеләрне куып таратыр өчен ОМОН көче дә кулланылды, дистәгә якын кеше тоткарланды. Берара ОМОН халыкны калканнар белән этеп чыгарырга тырышты. ОМОНга кар атучылар да күренде. Баймак мәхкәмәсе бинасы каршында узган протестлардан соң, Башкортстан эчке эшләр министрлыгы ""киңкүләм тәртипсезлекләр оештыру һәм аларда катнашу"" һәм ""хакимият вәкиленә карата көч куллану"" дигән маддәләр нигезендә инаять эше ачты. 90 га якын кеше кулга алынды, алар Уфаның тикшерү изоляторларында утыра. Иң беренче булып Илшат Ульябаев эше каралды. 2024 елның 17 июлендә Оренбур өлкәсенең Орски шәһәрендәге район мәхкәмәсе"" аны биш елга гомуми тәртипле колониягәхөкем итте. Русиядә","Ижаудагы мәхкәмәдә прокуратура ""Баймак эше"" нигезендә биш гаепләнүчегә 8 әр ел колония сорады",['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2136,https://www.azatliq.org/a/33626498.html,2025-12-18T11:09:59+00:00
"Эльзара Топалова, Кырымда асаба халыкларны өйрәнү һәм ярдәмләшү фонды президентыЭльзара Топалова 11-15 июль Женевада Асаба халыклар хокуклары өлкәсендәге белгечләр төркеменең тугызынчы ыенында чыгыш ясап Кырымда кеше хокуклары бозылу, соңгы ике ел эчендә 18 кешенеңюгалуы, алар арасында үле килеш табылучыларның да булуы турында белдерде. Топалова Азатлыкка бу саннар артуга таба барачак әле диде. Ул Кырымны басып алган Русия прокуратурасының кешеләр югалуга карата мөнәсәбәте ачык булмауга, итәрлек дәрәәдә тикшерүләр үткәрелмәвенә дә борчыла. Топалова – Кырымда асаба халыкларны өйрәнү һәм ярдәмләшү фондының яңа президенты. Аның сүзләренчә, Русия хакимияте кырымтатарларны бастыру һәм өркетеп тору өчен экстремизмга каршы көрәш дип белдереп кабул ителгән кануннарны куллана. Ярымутраудагы 350 мең кырымтатарның 20 меңләбе, гаиләләренә һәм тормышларына куркыныч янаганга, тарихи ватаннарыннан китәргә мәбүр булган. Эльзара ханым үзенең чыгышы вакытында БМО каршындагы Кеше хокуклары шурасы вәкилләрен асаба халыкларның хокуклары бозылган, тормышларына куркыныч янаган ирләргә, шул исәптән Кырымга да керү мөмкинлеге тудырырырга чакырды. Дөньяның төрле почмакларыннан хокук яклаучылар, асаба халыклар вәкилләре ыелган, Женевада үткән чарада Топалованың беренче чыгышы иде бу. Надир Бекиров БМОның асаба халыклар форумында. 18 май ел ахырына кадәр Кырымда асаба халыкларны өйрәнү һәм ярдәмләшү фондын хокук яклаучы кырымтатар Надир Бекиров итәкләгән иде. БМО Кеше хокуклары шурасының 2014 елның 22-29 сентябрендә Нью-Йоркта үткән утырышында асаба халыкларга багышланган конференциягә барырга ыенгач, аны битлекле кешеләр көч кулланып Кырымнан чыгармады, паспортынтартып алды. Мәскәү Кырымдагы хәлләрне дөньяга чыгармас өчен бөтен көчен эшкә игә башлаган вакытлар була ул. Кырымдагы асаба халыкларны өйрәнү һәм ярдәмләшү фондының эшчәнлеге дә тыела. Бу фондны Украинада яңадан теркәү елга якын вакыт ала. 2016 елның апрель аенда фонд әгъзалары Украинада ыела һәм Топалованы оешманың президенты итеп сайлый. Топалова Женевадагы чыгышында Бекиров белән булган хәлне искә ала, полициянең әлегә кадәр гаеплеләрне тапмавын дә әйтеп уза. ""Кырымтатарларның үзләрен асаба халык булуларын тану таләбе белән чыгуы киләчәктә экстремизм дип бәяләнергә дә мөмкин"", ди Топалова. Асаба халыклар хокуклары өлкәсендә экспертлар төркеме сессиясендә яңгыраган һәр чыгышның әһәмияткә ия дип саналганнары бер ыентыкка тупланып БМО Кеше хокуклары шурасына тәкъдим ителә. Эльзара ханым сүзләренчә, аның тәкъдимнәре дә әлеге ыентыкка кертелгән. Ул Кырымга хокук яклаучылар кичекмичә килергә һәм ярымутрауда булган хәлләрне дөньяга чыгарырга тиеш дип саный. ""Хокук яклаучы халыкара оешмаларның экспертлары, күзәтүче оешмаларның вәкилләре Кырымга керә алмый, йә булмаса аларның керүе бик чикләнгән. Белгечләр Кырымга килсә, андагы хәлләрне үз күзләре белән күреп ача алыр иде. Белүемчә, хокук яклаучылар иминлекләре сәбәпле дә Кырымга килергә курка. Фейсбуктагы һәм башка мәгълүмат чыганакларындагы хәбәрләр моңа дәлил булып тора. Хокук яклау белән шөгыльләнгәннәрне урлаулар, эзәрлекләүләр дә бар. Мин нигә БМОда кеше хокуклары белән шөгыльләнүче вәкилләрнең Кырымга килмәүләре турында әйтә алмыйм. Кем белә, бәлки Кырымны басып алган хакимият чикләүләр дә куя торгандыр. Әлегеләр Кырымда ниләр булып ятканны дөнья әмәгатьчелегеннән яшерү өчен эшләнә"", ди Топалова. Эльзара ханым сүзләренчә, Женевада аның чыгышы бу чарада катнашкан күпләр өчен ачыш булып яңгыраган. ""Кырымда ниләр булып ятканны кешеләр белми"", ди ул. Кырымда кеше хокуклары бозылуны дөнья ишетсен өчен бөтен мөмкинлекләрне куллану кирәк дип әйтә Топалова. Хокук яклаучылар, зыян күрүчеләр үзләре дә булган хәлләр турында халыкара хокук яклау оешмаларына иткереп торырга тиеш. ""Көн саен диярлек әлеге хәлләр белән очрашып торган Кырымда яшәүчеләр куркытылган, алар хәзер хәбәр итәргә дә курка башлады инде"", ди Топалова. Үзе итәкчелек иткән фондның да алга таба Кырымда кеше хокуклары бозылу һәм кырымтатарларның дискриминацияләнүе турында БМОның Кеше хокуклары шурасына да, башка халыкара хокук яклау оешмаларына да хәбәр итеп торачагын белдерә ул. Асаба халыклар хокуклары өлкәсендә экспертлар төркеме сессиясендә хокук яклаучылар гына түгел, ә асаба халыклар яшәгән дәүләтләрнең хөкүмәт вәкилләре дә катнаша. Алар да үзләрендәге вазгыять турында белдерергә мөмкин. Женевада үткән тугызынчы сессиядә Кырымдагы хәлләр турында Русия ягыннан чыгыш ясаучы булмаган. Биш кеше кергән экспертлар төркемендә Русиядән милләте белән карел Алексей Цыкарев (31 яшь) бар. Ул 2013 елдан бирле әлеге төркемдә, 2019 елга кадәр эшләячәк, дип белдерелә экспертлар төркемесәхифәсендә. Топалова Цыкарев белән якыннан танышырга өлгермәгән әле. Цыкарев Кырымдагы хәлләрне аңлый микән дигән сорауга Токарева: ""Миңа бу хакта әлегә ни дә булса әйтү кыен. Ул эшчәнлеген протокол нигезендә алып бара. Ул экспертлар төркеме таләпләренә тулысынча туры килгәнгә, бу мандатка ия булгандыр дип уйлыйм"", ди. Асаба халыклар хокуклары өлкәсендә экспертлар төркеме БМОның Кеше хокуклары шурасы каршында ярдәмче оешма буларак 2007 елда төзелә. Экспертлар төркеме асаба халыкларның хокуклары турында тикшерүләр үткәреп мәгълүматны Кеше хокуклары шурасына иткереп тора. Бу төркемгә һәр кыйтгадан берәр бәйсез белгеч, барлыгы биш шәхес керә.","""Кырымтатарларның хокуклары бозылуны дөньяга белдереп тору кирәк""",['Донъя' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0],5,Ҡырым,5245,https://www.azatliq.org/a/27869484.html,2016-07-20T12:35:26+00:00
"Мне нравится проводить занятия с учащимися и со студентами по обществознанию на тему «Гимн Российской Федерации простыми словами». Ребят я делю на несколько групп, и даю каждой из них определенные роли: допустим первая группа – это географы, вторая – культурологи, третья – демографы, четвертая – историки. Каждая группа получает задание по тексту гимна России: например выделить ключевые фрагменты, связанные для географов с географией, для культурологов – с ценностями, для демографов – с народами, для историков – с историческими событиями. На основе выделенных фрагментов им предлагаются дополнительные задания, которые требуют от каждой группы применения межпредметных знаний. Так географы всегда делают акцент на  такой фрагмент как «от южных морей до полярного края раскинулись наши леса и поля». На основе него они решают задачи по географической карте: определяют границы и площадь Российской Федерации, перечисляют моря и океаны омывающие берега нашей страны, отмечают полезные ископаемы, и в конце обучающиеся должны сделать вывод о значимости природного и географического богатства России для внутренней и внешней экономики, социальной сферы, политики и культуры. Культурологи – составляют таблицу ценностей, которые ярко отражаются в тексте гимна, и дают им определения, приводя пример из собственной жизни. Демографы раскрывают состав многонационального народа России, каждый член группы рассказывает о самобытности и уникальности своего народа, о его языке и культуре. Историки всегда выделяют фрагмент «славься, Отечество наше свободное, братских народов союз вековой», и приводят исторические военные события и факты о героях нашей страны. В конце, после того как каждая группа раскроет основные фрагменты и их идейную суть в тексте гимна решаю задания, ребята делают вывод о том, что  сегодня важно сохранять единство многонационального народа России чтобы быть сильной и непобедимой страной. Когда задаешь им вопрос: а что является основой единства народа, они отвечают «это воспитание прежде всего в каждой семье исконно российских духовно-нравственных ценностей у подрастающего поколения». Радует, что сама молодежь все-таки осознает, что воспитание в семье влияет на судьбу страны. Сегодня различные негативные тенденции на международной арене нам доказали, что воспитание – это тонкая нить, которую можно оборвать за секунду, и связать один конец с другим или склеить будет очень сложно, тяжело и больно. Поэтому мы должны эту нить укреплять и уплотнять, чтобы она превращалась в огромный клубок всем врагам России назло. Крепость и толщина нити воспитания зависит, насколько каждый гражданин Российской Федерации понимает ее роль в своей жизни и является воспитателем-наставником для другого. Кому же принадлежит первоначальная роль в воспитании ребенка в семье? Ответ мы найдем, если проанализируем само слово «воспитание». Понятие «воспитание» в различной сфере наук было рассмотрено и изучено с самых интересных позиций. Мы считаем, что наиболее уникальная трактовка данного термина представлена в биологическом контексте. Так, большинство ученых-биологов пришли к тому, что, скорее всего, слово «воспитание» произошло от слова «питание». Первоначально понятие «питание» обозначало некое природное явление, направленное на обеспечение жизнедеятельности определенного биологического существа. Поэтому на протяжении многих столетий ученые проводили анализ и взаимосвязь этимологии термина «питание» с животным миром. И у них получилось связать происхождение понятия «питание» с таким важным историческим явлением – это появление класса позвоночных животных 160-170 миллионов лет назад, у которых одним из главных признаков, в отличии от других представителей биоса, есть  женская грудь, которая имеет железы, секретирующие молоко, обеспечивающие взращивание и питание молодого потомства, и их биологическое существование. Исходя из данного признака, они и получили свое название « » (лат. слово) «молоком питающиеся или млекопитающие». На сегодняшний день и в философии, и в педагогике, и в психологии есть научные статьи, в которых обосновывается факт о том, что молоко матери не только способствует физическому росту малыша, но именно с молоком матери передаются духовно-нравственные ценности ребенку. В книгу «Мудрые высказывания великих людей» вошла знаменитая цитата Наполеона Бонапарта: «Любовь и уважение к человечеству передается молоком матери. И чтобы воспитать высоконравственное поколение, необходимо, чтобы самые лучшие человеческие качества были переданы молоком вашей бабушкой ее дочери, а потом молоком вашей матерью вам». О роли матери в воспитании ребенка сказано много и у отечественных писателей: М. Горький шутя всегда говорил, «любить детей и курица умеет, а вот воспитать их достойными людьми получится не у каждого. И многое в этом будет зависеть именно от мамы». Г. Гегель утверждает что главная задача матери – «насаждать в ребенке нравственность как чувство, первые слова приветствия при рождении, первая колыбельная, первая молитва и наставление – все, с чего начинается жизнь человека, исходит от матери, чем искреннее будут ее поступки в отношении ребенка, тем прочнее будут его нравственные основы». г. Президент России В. В. Путин назвал главной основой и фундаментом существования страны воспитание детей своими матерями, ведь только они вкладывают в них самую важную ценность россиян – любовь к Родине. Мамы ближе всех к Родине. Этому доказательство служит самый знаменитый плакат в период Великой Отечественной войны И. Тоидзе «Родина-мать зовёт! », ставшего символом своего времени. Стоит отметить, что выражение «Родина-мать» бытовало в русском языке еще в веке. «Родина-мать» – это образ русского богатырства, он направлен на служение царственной царице-матери. Образ «Родина-мать» изначально связан с образом Богородицы. С ликом Богородицы шли в бой, рубили врагов. Он еще больше усилился после Куликовской битвы, и уже в Московскую Русь образ Родины прямо воспринимался как женский, он прямо ассоциировался с образом Богородицы - покровительницы и защитницы земли русской. Интересные размышления об образе «Родина-мать» у российского журналиста, писателя, путешественника, автора книг по языкознанию, эзотерике, этнографии Виталия Сундакова, который  пишет: «Основной смыл в том, что родиной (ударение на втором слоге) называли живот и переднюю поверхность ног женщины. Ребенок, сидя на коленях матери, сидит на ее родинах (ударение на второй слог), то есть иначе сидит на своей родной земле». И если вспомнить различные игры, пословицы, загадки для малышей, многие из них связаны с родиной матери! Именно так мать, посадив на свои колени ребенка, воспитывает ценности у своего малыша, которые связывают его сердце и разум с родной землей, развивают чувства патриотизма. Поэтому нужно согласиться с известной мыслью Бальзака о том, что «будущее нации в руках матерей». Женщины определяют нацию. Именно женщины являются олицетворением будущего народа, потому что именно им растить детей, внуков, правнуков… Они – матери, они – сестры, они – жены, бабушки, тети… Очень глубокая мысль заложена и в казахской народной пословице: «Воспитай сына и воспитаешь мужчину, воспитай дочь и воспитаешь целый народ». Принятие образа «женщина – мать нации» возвращает нас и к извечной роли женщины быть хранительницей домашнего очага. И как утверждает Конфуций: «Именно от женщины зависит духовная крепость семьи, каждая такая семья является опорой сильного государства. Это означает, что  единство страны зависит от численности дружных семей  в ней,  где есть и отец и мать, уважающие друг друга и счастливые дети». И важно понимать, что роль матери-женщины заключается  и в том, какой благонраственный будет у нее муж – отец детей: «Отцовское объятие – если в нём нет Благодати Божией – сухо. А объятие материнское – даже без Бога – имеет в себе молоко. Ребёнок любит своего отца и уважает его. Но и эта любовь к отцу увеличивается от нежности и тепла прежде всего материнской любви». Таким образом, воспитание истинного гражданина своей страны в современных детях зависит от наших матерей – это миссия заложена самой матушкой-природой. Эта аксиома, проверена и временем: сегодня на специальной военной операции находятся настоящие патриоты нашей Родины, именно «Родина-мать» их призвала с честью и совестью защищать детей, стариков, российский народ … Чтобы мы все мирно жили на своей исконно русской земле и передавали из поколения в поколение историю и традицию нашего Отечества, и как 78 лет назад – выстояли, выдержали и победили. Пусть воспитание будет таким, как говорил В. А. Сухомлинский «С юных лет в сердце ребёнка живёт тревога за родную мать, отца, бабушку и дедушку; пусть грустит и болит детское сердце, если у родных что-то неблагополучно, пусть ночью не спит ребёнок, думая о матери и отце. Не оберегайте его от этих тревог, от этой боли: будете оберегать, вырастет человек с каменным сердцем, а в каменном сердце нет места ни для сыновней преданности, ни для отцовской ласки, ни для великих идеалов народа; кто равнодушен к матери и отцу, не может стать и настоящим патриотом».",Воспитание детей своими матерями – главный фундамент существования России,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1],8,Файҙалы эштәр,9047,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-11-28/vospitanie-detey-svoimi-materyami-glavnyy-fundament-suschestvovaniya-rossii-4027605,2024-11-28T09:53:00+00:00
Башҡортостанда -та дәүләт ойошмаларының һәм ведомстволарының 900-ҙән ашыу бите теркәлгән.,Хәҙер ойошмаларҙың яңылыҡтарын милли мессенджерҙа ҡарарға мөмкин,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йәмғиәт,89,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-04/m-4494162,2025-12-04T22:40:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырРәсмиләр моны һава торышына сылтады. Быел Татарстанда 3,6 млн тонна ашлык суктырып алынган. Бу — узган ел дәрәәсендәге күрсәткеч. Шулай да республикада ыеп алынган уңыш планнан 10 процентка азрак булган. Бу хакта бүген, 24 сентябрьдә хөкүмәт йортында узган матбугат очрашуында Татарстан авыл хуалыгы министры Марат әббаровбелдерде. Аныңча, уңышның азрак ыеп алынуының төп сәбәбе — һава торышы. Май аенда булган суыклар, июльдә — корылык һәм август башында ике атна дәвам иткән явым-төшемнәр йогынты ясаган. Бу урып-ыю эшләрен кичектерүгә һәм башакта ашлыкның үсүенә, ашлыкның югалуына китергән. — Без якынча 300 мең тонна ашлык ыеп ала алмадык. Бу 3 млрд сум дигән сүз. Гәрчә, кертемнәр узган елдан күбрәк булды, — диде ул. Аның сүзләренчә, 2024 елда уңыш ыюга 73 млрд сум бүленгән. Бу узган елга караганда 4,7 млрд сумга күбрәк. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстанда уңыш көтелгәннән 3 млрд сумга азрак ыелган,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,988,https://www.azatliq.org/a/tatarstanda-ungish-kotelgannan-3-mlrd-sumga-azrak-jielgan/33132069.html,2024-09-24T12:37:55+03:00
"Старший инспектор по делам несовершеннолетних отдела полиции 2 управления МВД России по г. Уфе Диана Семёнова подробно рассказала о правилах безопасности среди молодого поколения. «Классная встреча с представителями МВД — это уникальная возможность для молодёжи нашей республики перенять важные аспекты безопасности и законодательства в живом общении. Такие мероприятия помогают укрепить доверие между молодым поколением и правоохранительными органами, а также формируют знание о правилах поведения в разных ситуациях. Важно, чтобы ребята понимали, как защитить себя и других, и знали, что всегда могут обратиться за помощью», - отметил важность проведения подобных мероприятий заместитель председателя регионального отделения Движения Первых Республики Башкортостан по СМИ и связям с общественностью Загит Гумеров. В рамках встречи активисты задавали вопросы и делились своими мыслями, что сделало это мероприятие не только форматом лекции, но и полноценным диалогом на равных. Старший инспектор с готовностью отвечала на все вопросы, помогая ребятам разобраться в сложных и порой запутанных аспектах правопорядка. «Знание и соблюдение законов – это не просто обязанность, но и способ защитить себя и своих близких. Классная встреча с активистами движения Первых — это отличный способ донести до молодёжи важные аспекты безопасности и правопорядка. Мы стремимся не только информировать подростков о правилах, но и установить с ними доверительные отношения. Такие встречи помогают молодёжи лучше понимать, как действовать в различных ситуациях и как избежать возможных опасностей. Важно, чтобы юные жители нашей республики знали, что мы всегда готовы их поддержать и помочь», — подчеркнула старший инспектор по делам несовершеннолетних отдела полиции 2 управления МВД России по г. Уфе Диана Семёнова. Завершая встречу, все участники выразили надежду на то, что такие события станут регулярной практикой в будущем. Они помогают не только расширять кругозор молодых людей, но и закладывают основу для создания безопасного пространства, в котором каждый подросток может почувствовать себя значимой частью общества. Фотоматериалы: пресс-служба Движения Первых",Как безопасность становится делом каждого,['Донъя' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1],2,Яңылыҡтар,2155,https://uchbash.com/news/novosti/2025-02-18/kak-bezopasnost-stanovitsya-delom-kazhdogo-4126866,2025-02-18T16:48:00+00:00
"Республикабыҙ төбәктәренә командировкаға барғанда мотлаҡ ауыл мәктәптәрендә булып, йәш быуынға белем һәм тәрбиә биреү эше, уҡыусыларҙың шөғөлдәре, уңыштары менән танышырға тырышабыҙ. Көйөргәҙе районының Яҡуп ауылында булғанда ла балалар менән аралашырға ваҡыт таптыҡ. Беҙҙе айырыуса уларҙың махсус хәрби операция яугирҙәренә ярҙам итеү буйынса алып барған эшмәкәрлеге һоҡландырҙы һәм ғорурландырҙы. Мәктәптә хәрби-патриотик тәрбиә бүлмәһе булдырылған. Бында Яҡуп ауылынан МХО-ла ҡатнашҡан батыр яугирҙәр тураһында мәғлүмәттәр, уларҙың үҙҙәре йәки туғандары алып килеп тапшырған шәхси әйберҙәре урын алған. Әллә ни ҙур булмаған ауылдан тиҫтәгә яҡын ир-егет ил именлеге һағына баҫҡан. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙың бишәүһе яу ҡырында батырҙарса һәләк булған. Ошо бүлмәлә Геройҙар парталары ла урын алған. – Бында уҡыусылар ҡатнашлығында төрлө патриотик саралар, ялға ҡайтҡан яугирҙәр менән осрашыуҙар, асыҡ дәрестәр үтә, – ти мәктәп директорының тәрбиәүи эш буйынса кәңәшсеһе Нурзилә Искәндәрова. Әйткәндәй, тап Нурзилә Миңләхмәт ҡыҙы етәкселегендә Яҡуп мәктәбендә МХО яугирҙәренә ярҙам эше лә бик әүҙем һәм ойошҡан рәүештә алып барыла. – Махсус хәрби операцияла йөрөгән егеттәрҙең барыһы ла тиерлек – элекке уҡыусыларыбыҙ. Һәр береһе менән бәйләнештә булырға, хәл-әхүәлдәрен белешеп торорға тырышабыҙ. Ялға ҡайтһалар, мотлаҡ мәктәпкә киләләр. Нимәгә мохтаж булыуҙарын белешәбеҙ. Шулай итеп, маскировка селтәрҙәре үреүгә тотондоҡ. Ауыл халҡы менән аҡса йыйып, кәрәкле материалдар һатып алабыҙ. Был эш мәктәптә лә, клубта ла ойошторолған. Ауылдаштар ҙа, балалар ҙа яугирҙәргә ярҙам эшендә шул тиклем әүҙем ҡатнаша. Олораҡ йәштәге апай-инәйҙәр йылы ойоҡбаштар, бейәләйҙәр бәйләп тапшыра. Селтәрҙәрҙе, башҡа кәрәк-яраҡты район үҙәгенә алып барып бирәбеҙ, шулай итеп, һалдаттарға гуманитар ылау туплауға үҙ өлөшөбөҙҙө индерәбеҙ, – тип һөйләне Нурзилә Искәндәрова. Билдәләп үтеүебеҙсә, МХО-ға ярҙам эшенән балалар ҙа ситтә ҡалмай. Бөгөн Яҡуп мәктәбе уҡыусылары окоп шәмдәре эшләү, махсус ептән беләҙектәр үреү йәһәтенән бик оҫтарған. Был эштәргә нисек тотоноуҙары менән ҡыҙыҡһындыҡ. – МХО-ның тәүге осоронда уҡ интернет селтәрендә башҡаларҙың окоп шәмдәре эшләүен ҡарап, күреп барҙыҡ. Бер мәл уҡыусы егеттәребеҙ: Апай, әйҙә беҙ ҙә эшләп ҡарайыҡ, – тип тәҡдим итте. Шулай итеп, интернеттан ҡарай-ҡарай өйрәндек. Бер осрашыу барышында ауылдаш яугир: Беҙ ошоноң менән генә йылынабыҙ, бер шәм алты сәғәткә етә. Уның ярҙамында көрөшкәлә сәй ҡайнатып эсәбеҙ йә һыуыҡ ашты йылытып ашайбыҙ. Шул тиклем кәрәкле нәмә, – тигәс, тағы ла дәртләнеп киттек, – тип башҡарған эштәре тураһында ихлас бәйән итте Нурзилә Миңләхмәт ҡыҙы. Окоп шәмдәре яһай башлағас, бушаған ҡалай банкалар тапшырыуҙы һорап, ауыл халҡына мөрәжәғәт иткәндәр. Әммә был юл менән етерлек материал туплап булмаған. Шул ваҡыт мәктәп уҡыусыларына ярҙам Күмертау дауаханаһының ашханаһында эшләгән ауылдаштары Флидә Искәндәрова үҙ ярҙамын тәҡдим итә. Ул бушаған консерва банкаларын машина менән алып килә башлағас, эштәребеҙ бермә-бер ыңғай китте, – ти Нурзилә апай. Уның етәкселегендә бөгөн мәктәп уҡыусылары Даян Искәндәров, Иҙел Йәмилев, Рәфил Искәндәров, Артур Гвоздик, Солтан Сөләймәнов окоп шәмдәре яһау, беләҙектәр үреү буйынса оҫтарып алған. – Беләҙек йәки маскировка селтәре үреүҙең бер ҡыйынлығы ла юҡ. Схемаһын бер төшөнөп алһаң, эш ырай, – ти  Иҙел Йәмилев. Әйткәндәй, отҡор егет башҡаларға ла был шөғөлдөң нескәлектәрен ихлас өйрәтә. Тап уның тәҡдиме буйынса окоп шәмдәренең тышын Рәсәй флагының төҫтәрендә биҙәп эшләй башлағандар. Бынан тыш, Яҡуп мәктәбе уҡыусылары әленән-әле яугирҙәргә хаттар яҙа, амулеттар яһап оҙата. – Ғөмүмән, беҙҙең ауылда МХО-ға ярҙам эшенән олоһо ла, кесеһе лә ситтә ҡалмай, – тип дауам итте Нурзилә Миңләхмәт ҡыҙы. – Мәҫәлән, мәктәп директоры Самат Усман улы Туйгилдин, ауылдашыбыҙ Хәмит Хәйретдин улы Ҡаҙбаев шәм өсөн балауыҙ бирә. Әйткәндәй, ялға ҡайтҡан яугирҙәр тәбиғи балауыҙҙан яһалған шәмдәрҙең парафиндыҡынан яҡшыраҡ булыуын, яндырған саҡта тәмле бал еҫе аңҡып тороуын билдәләй. Бына шулай бергә һәм берҙәм булып, яугирҙәргә ярҙам итеүҙе изге бурыс тип йәшәй Яҡуп ауылы халҡы. Бөгөн яуҙа йөрөгән егеттәргә тап ошо бергәлек һәм берҙәмлек көс бирә, өмөт һәм ышаныс өҫтәй. Айрат Нурмөхәмәтов фотолары. Фотоларҙа: Уҡыусылар етәкселәре Нурзилә Искәндәрова менән бергә окоп шәмдәре эшләй. Блиндаж шәмдәре яугирҙәрҙе йылытһын. Яҡуп мәктәбендәге Герой парталары. Илһөйәрлек бүлмәһендәге экспонаттар.",Яҡупта илен яратҡан йәш быуын үҫә,['Дин' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Махсус хәрби операция,4381,https://bashgazet.ru/articles/care/2026-02-10/ya-upta-ilen-yarat-an-y-sh-byuyn-4571786,2026-02-10T09:00:00+00:00
"Казанның Иске Таш мәчетен тергезү эшләрефикерләрКазанның Яңа бистәсендә урнашкан Иске Таш мәчете янында Явыз Ивангаскәрләренә каршы сугышкан татарларның каберен эзли башлаганнар. Бу хакта мәчетнең имам-хатыйбы Надир Шәйморатовжурналистларны мәчеттә алып барылучы реставрация эше белән таныштырган вакытта белдергән. Каюм Насыйрихезмәтләрендә Иске Таш мәчете Явыз Иван гаскәрләренә каршы сугышып ятып калган 10 мең мөселман ирләнгән урында төзелүе әйтелүен белдергән Шәйморатов. ""Без ике-өч урында казу эшләре алып бардык, археологларны чакырдык. Әлегә нәтиәләре юк, ләкин бу эшне дәвам итәргә ыенабыз. Бу зыярат итәргә теләүчеләргә яхшы урын булыр иде"", дигән ул. Хәзерге вакытта Иске таш мәчетендә реставрация алып барыла. Бүгенгә мәчетнең нигезен, гидроизоляция, кирпеч диварларын ныгыту эшләре тәмамланган. Татарстан мәдәни мирас объектларын саклау комитеты рәисе Иван Гущинреставрациянең тышкы өлеше сентябрь аена тәмамланачагын белдергән. Шуннан соң интерьерлар эшенә керешәчәкләр. Надир Шәйморатов искә алга таба мәчет янында мәдрәсә төзелүе хакында да хәбәр иткән. ""Мәчетнең тышкы өлеше кышка әзер булачак. 2024 елның әенә реставрация һәм эчке эшләрне тәмамларга ыенабыз. Алга таба мәчеттән ерак булмаган урында мәдрәсә һәм хәләл кафе төзергә ыенабыз"", дип белдерде ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Иске Таш мәчете янында Казанны яклап шәһит китүчеләрнең каберләрен эзли башлаганнар,['Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1374,https://www.azatliq.org/a/32368320.html,2023-04-18T06:06:53+00:00
"Хикмәтле хикәйәтКөнсығышта бер аҡыл эйәһе йәшәгән. Ул уҡыусыларына гел былай тип өйрәткән: Кешене өс ысул менән кәмһетәләр: йә алйот, йә ҡол, йә һәләтһеҙ тип. Бының да үҙ сәбәптәре бар. Баҡһаң, бик ябай икән.","Алйот ҡына кешене, алйот, ти.",['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1],4,Төрлө,208,https://henek.info/articles/+++-/2025-03-10/alyot-yna-keshene-alyot-ti-4151336,2025-03-10T14:27:00+00:00
Владимир Путин присвоил почетные звания и награды жителям Башкирии. Соответствующий указ опубликован на официальном интернет-портале правовой информации РФ.,Владимир Путин наградил Верховного муфтия и других жителей Башкирии,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Йәмғиәт,156,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-03-11/vladimir-putin-nagradil-verhovnogo-muftiya-i-drugih-zhiteley-bashkirii-4170113,2025-03-11T12:05:00+00:00
"Республика хөкүмәтендә премьер-министр Андрей Назаров рәйеслегендә яңы йыл байрамдарында янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү мәсьәләһе тикшерелде. «Яңы йыл һәм Раштыуа байрамдарына тиклем ике генә көн ҡалды. Һуңғы 5 йылда улар иң оҙайлыһы — 12 көн. Экстрен һәм оператив хеҙмәттәр өсөн был — көсөргәнешле эш осоро, — тип билдәләне Андрей Назаров. — Күп йыллыҡ тәжрибә күрһәтеүенсә, Яңы йыл һәм Раштыуа байрамдары ваҡытында янғын сығыу хәүефе арта. Төп сәбәптәр — хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен һанға һуҡмау, пиротехника, сертификатһыҙ электр гирляндалары һәм биҙәүестәр ҡулланыу, шулай уҡ йылытыу приборҙарын дөрөҫ файҙаланмау». Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе Кирилл Первов билдәләүенсә, яңы йыл байрамдарында фажиғәле эҙемтәләргә килтергән янғындар сығыу хәүефе арта. Бының төп сәбәптәре тәмәке тартҡанда һаҡһыҙлыҡ, шул иҫәптән иҫерек килеш, электр ҡорамалдарын хәүефһеҙ файҙаланыу ҡағиҙәләрен үтәмәү. 2025 йылдың башынан бөгөнгәсә 7400-ҙән ашыу янғын теркәлгән, 191 кешенең ғүмере өҙөлгән. Андрей Назаров янғындарҙы иҫкәртеү буйынса муниципаль штабтарҙың һөҙөмтәле эшләүен тәьмин итергә ҡушты. Премьер-министр янғында торлағы зыян күргән йәки янып юҡҡа сыҡҡан осраҡта граждандарға оператив ярҙам күрһәтеүҙең мөһимлеген әйтеп үтте. «Башинформ»дан. Фото авторы: Розалия Хисаева.",Байрамдар хәүеф-хәтәрһеҙ үтһен!,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Файҙалы эштәр,1302,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2025-12-30/bayramdar-h-ef-h-t-r-e-t-en-4525747,2025-12-30T16:06:00+00:00
"Быйыл Президент фондының Мәҙәни инициативалары грантын отҡан, әле йырҙарын яҙҙырып, клип төшөрөү менән мәж килеп йөрөүсе үҫмерҙәр — БАТР төркөмө егеттәре һәм уларҙың продюссеры Булат Сарбаев менән әңгәмә ҡорҙоҡ. — Һаумыһығыҙ егеттәр! Булат Рәмил улы, төркөмдө булдырыу һеҙҙең идеямы һәм ни өсөн исеме БАТР»? Булат Сарбаев: — Мине күптәр Дарман проекты аша белә. Һуңғы арала күңелемдә шул проект өсөн рэп стилендәге күп кенә йырҙар тыуа башланы. Тора бара, бындай йырҙарҙы үҫмерҙәр йырлаһа, отошлораҡ яңғыраясаҡ, тигән фекер тыуҙы һәм балаларҙан торған проект эшләргә ҡарар иттем. Төркөмдөң исеменә килгәндә инде, хәҙер үҫмерҙәр һүҙҙәрҙе ҡыҫҡартып яҙырға ярата, шуға ла төркөмдөң исемен уларҙың зауығына, замана шауҡымына тап килтерергә тырыштым. Продюссер булараҡ, мин иғтибар йүнәлтеү алымдарын ҡулланырға ла тейешмен. Шуға ла Ы хәрефен төшөрөп ҡалдырған кеүек ҡыҫҡарттым. Мәскәүҙәге жюри ағзаларына ла был идея оҡшаны. Тик, беҙҙең төркөмдөң исеме хаталы яҙылған тип уйлаусыларға шуны ла аңлатып үтке килә, беҙҙең үҫмерҙәр төркөмөнөң исеме матур һүҙҙәрҙең аббревиатураһынан яһалған: Б — Батыр, А — Аҡыл, Т — Тырыш, Р — Рух, шулай итеп, килеп сыға — БАТР. — Егеттәр, һеҙҙең бөтәгеҙгә лә бер һорау: сәхнә тормошо һеҙгә оҡшаймы? Тимур Мирх Әй ҘӘров: — Беҙ әле тыуған ҡалам — Өфөмдә сығыш яһайбыҙ. Был айырыуса яуаплылыҡ өҫтәй. Беренсе сығыш, әлбиттә, тулҡынландырғыс булды, әммә хәҙер тынысмын. Сәхнә оҡшай. Асҡар Мәһәҙиев: — Сәхнәлә сығыш яһау — ҙур яуаплылыҡ: һин һәр ваҡыт формала булырға, тамашасылар менән аралашырға тейешһең. Бының артында ҙур эш тороуын аңлайым. Әммә мин үҙемде сәхнәгә бағышларға әҙермен. Морат Йоманиязов: — Дөйөм алғанда, миңә сәхнәлә сығыш яһау бик оҡшай. Тимур Шаһивәлиев: — Ниһайәт, беҙҙең беренсе йырыбыҙ сыҡҡас, мин ныҡ ҡыуандым. Шатлыҡ, ғорурлыҡ тойғоһо кисерәм, әлбиттә. Концерттар башланғас. Тәүҙә был бик тулҡынландырғыс булды, сәхнәгә сыҡҡас, аяҡтарым бер аҙ ҡалтырай, ә йөрәгем инде ныҡ итеп тибә ине. Әммә тәүге алҡыштарҙы ишеткәс, бөтә борсолоуҙарым юҡҡа сыҡты. Беҙҙе йылы ҡаршы алған тамашасыға ҙур рәхмәтлемен. Афарин егеттәр! Беренсе аҙымдарығыҙ ышаныслы. Артабан да шулай дуҫ булып, тиҫтерҙәрегеҙҙең зауығына тап килтереп йырлап, ҙур залдар тулы тамашасы йыйырға насип булһын. Зилә Ғәлләмова.",Батыр егеттәр төркөмө,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0],4,"""Аманат"" йондоҙлоғо",2234,https://amanat.su/articles/amanat-yondo-lo-o/2025-11-06/batyr-egett-r-t-rk-m-4472131,2025-11-06T09:25:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМай аенда Потылицынны Русия думасы депутаты Виталий Милонов тикшерергә кушкан. Башкортстан прокуратурасы Уфада яшәүче сәясәт белгече, блогер Андрей Потылицынның сөйләгәннәрендә ""дәүләт хакимияте оешмаларының вазифаи затларын мыскыл итүче һәм тискәре сүзләр"" тапкан. Бу хакта Башкортстан прокуроры Игорь Патюшинның хатына сылтама белән ""Коммерсантъ""иткерә. Басма язуынча, Русия думасы депутаты Виталий Милоновмай аенда Потылицынны тикшерүне сораган. Милонов фикеренчә, Уфа блогеры ""Открытая политика"" дигән каналында аерым алганда, ""илдәге хакимиятне көч кулланып алыштырырга чакыраган"". Шулай ук янәсе ул даими рәвештә ""дәүләт хакимияте оешмаларының эшчәнлеген кимсетә торган мәгълүмат"" чыгара. Патюшинның бу уңайдан Милоновка язган хатында бөтен материаллар да хокукый бәяләмә бирү өчен Русия тикшерү комитетына юлланды диелгән. Шулай ук прокурор әйтүенчә, Андрей Потылицыннны ""ят агент"" дип тану мөмкинлеген карау өчен Росфинмониторингка, Башкортстан ФСБсына һәм эчке эшләр министрлыгына мөрәәгатьләр юлланган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Прокуратура Уфаның сәясәт белгече Андрей Потылицынны ят агент дип игълан итүне сорый,['Дин' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1171,https://www.azatliq.org/a/prokuratura-ufaning-sayasat-belgeche-andrey-potilitsinni-yat-agent-dip-iglan-itune-soriy/33022846.html,2024-07-05T10:28:51+03:00
"Матур көндө – Халыҡ-ара ғаилә көнөндә Ғафури районының ЗАГС бүлегендә Һомай исемле ҡыҙҙың тыуыуын теркәү тантанаһы үтеп, тыуыу тураһында таныҡлыҡ тапшырылды. Һомай 2025 йылдың 9 майында тыуған. Уның исеме (башҡорт халыҡ эпосы «Урал батыр» геройы шулай тип аталған) таҙалыҡты, яҡтылыҡты һәм белемде символлаштыра. Зарема менән Рәмил Ҡотдосовтар ғаиләһендә башҡорт халыҡ йолаларын хөрмәт итәләр һәм балаларына исем һайлауға бик яуаплы ҡарайҙар. Ғаиләлә өлкәндәре - Баяс һәм Заһиҙә исемле ул-ҡыҙҙары үҫеп буй еткерә. Улар Өфөләге Р. Ғарипов исемендәге 1-се һанлы башҡорт гимназия-интернатында белем ала. Индира ИШКИНА.",Ғафуриҙарҙың үҙ Һомайы бар хәҙер,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Мәҙәниәт,615,https://shonkar.com/news/culture/2025-05-23/afuri-ar-y-omayy-bar-h-er-4247259,2025-05-23T09:30:00+00:00
"Туҡһанынсы йылдар аҙағында һәр ауыл ныҡ ҡына үҙгәрештәргә дусар ителде. Колхоздар тарҡалды, эш урындары кәмене. Хатта мәктәптәр, мәҙәниәт йорттары ла ябылыуға килеп етте. Бына шундай ваҡытта һәр ир ғаиләһенә йәшәү килеме булдырыу өсөн төрлө юлдар эҙләне. Кемгәлер ҡалаға сығып китеү иң дөрөҫ юл һымаҡ күренгәндер ҙә, бәлки. Әммә Ниғәмәттә тыуып үҫкән Дамир Мәхмүт улы атай нигеҙен ташлап китеүҙе күҙ алдына килтермәй. Силәбе яҡтарында вахта ысулы менән эшләй, ҡайтҡан арала ауылдың тормошо, эше менән ҡайнай. Уның тәҡдиме менән ауыл зыяраттарын кәртәләп алыу, ҡәберҙәрҙе тәртиптә тотоу эше яйға һалынды. Был эштәрҙә бар ауыл халҡы ҡатнашты, ситтә йәшәгәндәр ҙә дәррәү ҡушылып бағыусылыҡ йөҙөнән аҡсалата ярҙам итте. Ауылға староста һайлау мәсьәләһе килеп тыуғас, халыҡ, әлбиттә, Дамир Мәхмүт улы өсөн тауыш бирҙе. Старостабыҙ биләмәлә ойошторолған ҡоролтайға, йәмәғәт ойошмаларына таянып эшләй. Ниғәмәттең тирә-яғын матурлау, ауыл эргәһендәге Айгөл күлен кәртәләп ағастар ултыртыу, ҡыйлыҡтарҙы тәртипкә килтереүҙе лә ошо ойошмалар менән бергәләп атҡарҙылар. Ауылға нигеҙ һалыныуына 145 йыл тулыуҙы уҙғарыуға ҙур көс һалды. Был эштәрҙә, әлбиттә, ғаиләһенең дә рухи ярҙамы тос. Тормош иптәше Рәмзиә Әхиәр ҡыҙы Әбйәлил районының Амангилде ауылы ҡыҙы. Рәмзиә килен булып төшкәс тә ауыл халҡы менән тиҙ уртаҡ тел таба алды. Балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләгән ханым бер аҙҙан мөдир итеп үрләтелде. 2013 йылда уның педагогик хеҙмәте Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы билдәһе менән баһаланды. Ул етәкләгән Сулпан балалар баҡсаһы коллективы районда һәр саҡ алдынғылар рәтендә булды. Бөгөн ул – мәктәптә уҡытыусы – логопед. Райондың йәш логопедтарына остаз профком рәйесе вазифаһын да тиҫтә йылдан ашыу алып бара. Ғайсиндар өс балаға ғүмер бүләк итеп, оло тормошҡа аяҡ баҫтырҙылар. Ҡыҙҙары Ғәлиә – юғары белемле педагог, инде үҙе бер ҡыҙға әсәй. Улдары Динислам – Өфө мебель комбинатында дизайнер. Кесе улдары Шайморат эшсе һөнәрен һайлап, әлеге көндә Өфөлә ситтән тороп уҡып та, эшләп тә йөрөй. Рәмзиә Әхиәр ҡыҙы – оҫта баҡсасы, ауылдаштары помидор үҫентеләрен, сәскәләрҙе тик унан ғына алырға тырыша. Ғайсиндарҙың урамы дүртенсе йыл рәттән Иң матур урам исемен йөрөтә. Шундай ғаиләләр менән ауыл күркәм дә инде. Рәйсә Иҫәнбаева. Баймаҡ районы.",Ауыл матур улар менән,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],7,Йәмғиәт,2242,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-05-04/auyl-matur-ular-men-n-4222565,2025-05-04T11:58:00+00:00
"–Уҡыусыларым менән иртәнге автобусҡа тейәлешеп, район үҙәгенә конкурсҡа киттек. Ҙур сумкала – үҙебеҙ әҙерләгән костюмдар. Сәхнәләштереүҙә 8 – 9 бала ғына булған өсөн генә республика кимәленә үтмәнек. Балаларҙың сығышын маҡтанылар, – тип иҫтәлектәре менән уртаҡлашты уҡытыусы. 2007 йылда мәктәптә райондың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының семинарында Рәми Ғариповтың тормошо һәм ижады хаҡында «Ул ҡояшҡа китеп бара ине. » исемле тамашакүрһәттек. «Аҡйондоҙ»ҙарҙың сығышы иҫ киткес булды! Хатта уҡытыусылар: «Был тамашаны ҡуйырға ла ҡуйырға кәрәк! » – тип илай-илай ҡарай. Ныҡ оҡшаталар. Бик күптәрҙең хәтерендә уйылып ҡала. – Балаларҙы туған телдә матур һөйләштерер, уларҙы ҡыйыуландырыр өсөн сәхнәгә сығарырға тырышам. Араларында уҡыу алдынғыһы ла, һаулығы сикләнгәне лә, дәрестәргә әҙерләнмәй, илке-һалҡы йөрөгәне лә бар. Уларҙың сығышын ҡарағандан һуң тамашасы барыһын да тигеҙ ярата, һоҡлана. Коллектив һәр кемде тәрбиәләй бит: һүҙҙәрҙе, интонацияны тиҙ оталар, бер нисә сығышта тотош тексты иҫтә ҡалдыралар. Берәйһе онотолобораҡ торһа, шунда уҡ ярҙамсылар табыла. Сәхнә ситендә ҡағыҙымды тотоп торһам да, бер ваҡытта ла кәрәге булғаны юҡ. Шәхестәребеҙҙең изге эштәрен, халҡыбыҙға әйткән васыяттарын тормоштарындағы хәл-ваҡиғалар аша 10-15 минутлыҡ тамашалар сәхнәләштереп, ошолай илһөйәрлек тәрбиәләргә тырышам, – ти Сәриә Сәлим ҡыҙы. «Аҡйондоҙ» театраль төркөм «Тоҡомоңдо һаҡла, Мөйтән бей! », «Аҡтамыр тамыры кеүек. », «Алдар батыр», «Һуңғы аҙым» тигән әҫәрҙәрҙе сәхнәләштергән. Уларҙы ҡанатландырған «Башҡортостан ынйылары» конкурсы бар. Был бәйгелә гел генә республика кимәленә үтергә тырыша йәш артистар. Ҡыйғы районы Иҫке Мөхәмәт урта мәктәбе яҡташтары: шағир Рафаэль Сафиндың, тел белгесе Ниғмәт Хәкимдең, фашист концлагерынан иҫән ҡайта алған ауылдашыбыҙ Ишмөхәмәт Хәсәновтың, Наполеон ғәскәрен еңеп, Париждан ҡайтҡан кантон башлығы Баймөхәмәт Ҡолшәриповтың яҙмыштарын өйрәнеп, ошо конкурста әллә нисә тапҡыр ҡатнашалар. Билдәле яҙыусы Мәрйәм Бураҡаеваның «Һылыуҡай»документаль повесында беҙҙең район ҡыҙы, Бөйөк Ватан һуғышының башынан аҙағынаса ялан госпиталендә шәфҡәт туташы булған Һылыу Әхмәтова хаҡында яҙыла. 80 йәшлек юбилейы айҡанлы, Мәрйәм Сабирйән ҡыҙына рәхмәт йөҙөнән, 579 саҡрым юл үтеп, «Аҡйондоҙ» ижади коллектив Иҫәнғол сәхнәһендә «Һылыуҡай» ҙы сәхнәләштерҙе. Ейәнсуралар уларҙың сығышын һоҡланып ҡарай, алҡыштарға күмә. – Әле быйыл беҙҙең ауылда мәктәп асылыуға – 100 йыл. Бынан бер быуат элек булған ваҡиғаны сағылдырып, «Белем кәрәк, туғандарым! » исемле тамаша әҙерләнек. – синыф уҡыусыларынан торған йәш аристарым көҙгө каникулдың һәр көнөндә репетицияла осрашты. Тамашасыларға бынан 100 йыл элек булған тарихи ваҡиғаларҙы күрһәттек. Шулай итеп, ауылдаштарыбыҙға ҙур бүләк эшләнек, – тип ҡыуана Сәриә Сәлим ҡыҙы Яруллина. «Аҡйондоҙ»ҙоң юлы йондоҙло булһын. Уларҙы ҙур сәхнәләрҙә лә күрергә яҙһын.",«Аҡйондоҙ»ҙоң йондоҙло юлы,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес'],[0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 1 1],6,Ижади түңәрәктәрҙә,2838,https://yanshishma.com/articles/izhadi-t-r-kt-r-/2025-12-01/a-yondo-o-yondo-lo-yuly-4487956,2025-12-01T11:33:00+00:00
"Ил Мәғариф министрлығы педагогия вуздары абитуриенттары өсөн профиль БДИ-һын индерә. Йәмғиәт белеме фәне мотлаҡ имтихан булыуҙан туҡтаясаҡ. Уның урынына абитуриенттарға профиль предметын тапшырырға кәрәк буласаҡ, тигән министр Сергей Кравцов. Был үҙгәреш 20272028 уҡыу йылынан башлап ғәмәлгә инә. Башинформ таҫмаһынан.",Педагогия вуздарына инеү үҙгәреш кисерәсәк,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Мәғариф,318,https://amanat.su/news/bdi/2026-02-19/pedagogiya-vuzdaryna-ine-g-resh-kiser-s-k-4584649,2026-02-19T11:16:00+00:00
"Искәндәр СираификерләрТатарстанда ""Сираи сүзе"" газеты хуасы һәм баш мөхәррире, танылган журналист Искәндәр Сираига ""гадел хөкемгә комачаулаган өчен"" Русия инаять Кодексының өч маддәсе нигезендә гаепләү белдерәчәкләр. Бу хакта аңа эшне алып баручы тикшерүче хәбәр иткән дипяздыжурналистның хатыны Эльмира Сираи""Сираи бәян итә"" телеграм каналында. ""Кичә ул экспертизалар белән танышты – алар аңа каршы һәм башкача була да алмый. Чөнки Искәндәр ике мөселман егетен нахакка гаепләүләрен ачыклап, Татарстан прокурорына мөрәәгать итте, тикшерүчеләрнең ничек итеп ялган шаһитләр аша аларны гаепләүләрен ялган шаһитләр үзләре ачып салды. Нәтиәдә, моны ачыклаган өчен аның үзен хөкем итәчәкләр"", – диде хатыны. Ул шулай ук адвокатларга түләргә акча юклыгы турында да белдерде. Ике тапкыр булган тентүдә бөтен техникаларын алып киттеләр, кеше биргән иске компьютерлар белән ""Сираи сүзен"" һәм яңа ачылган ""Татар хатыны"" газетын чыгарып киләләр. ""Ирем инде элек үзе ярдәм иткән таныш-белеш, дус-ишенә ярдәм сорап мөрәәгать итте – тик барысының да акчалары юк, хәлләре мөшкел икән. Шуңа да мөселман кардәшләргә мөрәәгать итәм – бүген Искәндәр Сираиның үзенә ярдәм итәр чак итте"", – дип язды Эльмира Сираи. инаять эше ачылуга сәбәп булган фильмны былтыр декабрьдә экспертизагаибәрделәр. Искәндәр Сираи ул вакытта сөйләвенчә, моңа кадәр аны шәхси мәгълүмат таратуда гаепләсәләр, хәзер фильмда полиция хезмәткәрләренә карата тискәре караш булуны тикшерәчәкләр. Лингвистик экспертизада сорау шулай куелган диде ул. — Нәтиәдә, нәкъ 37 нче еллардагы кебек (1937 елгы Сталин золымы) безне — Константин Крицкийны һәм мине хөкем итәчәкләр. Данлы хокук сакчыларына яла яккан өчен дигән шикеллерәк, — диде Искәндәр Сираи. Журналист үзе дә лингвистик экспертиза ясатачагын, ""күпмедер көрәшергә туры киләчәген"" әйткән иде. ""Болар мине болай гына ычкындырмас өчен барысын да эшлиләр"", диде ул. ""Сираи бәян итә"" каналы адвокат хезмәте һәм экспертиза чыгымнарын капларга теләүчеләрдән ярдәм сорап тамөрәәгать итте. Былтыр 9 октябрьдә куәт оешмасы вәкилләре Искәндәр Сираи өендә һәм редакциядә тентү уздырды. Журналистның үзен Тикшерү комитетына алып киттеләр һәм аннан соң изоляторгаяптылар. Шул ук көнне Сираи ачлык игълан итүенбелдерде. Аның хатыны төшергән видеода ул ""мондый маддә нигезендә болай утыртмыйлар, мин вакыты чикләнмәгән ачлык игълан итәм"", дип белдерде. Сираи шәхси тормыш турында мәгълүмат ыю һәм аны тарату турындагы (инаять кодексының 137 нче маддәсе 1 нче өлеше) инаять эшендә шикләнелде. Ул моны Ибраһим Зәкиев исемле кешегә ачылган инаять эшендәге (соңрак Татарстан Югары мәхкәмәсе присяжныйлары аны азат иткән) ике шаһиткә каршы эшләгән дипфаразлана. Зәкиев үзе исә Сираи шикләнелгән эштә шаһит булып бара. ""Реальное время"" мәгълүматынча, Искәндәр Сираиның -каналында чыккан 55 минутлык видеомөрәәгатендә ике кешенең шәхси мәгълүматлары күренгән. Бу видеода сүз Ибраһим Зәкиев эше турында бара. Имеш, видеода Зәкиевны үтерүдә гаепләгән ике кешенең – Сабиров һәм Сафиуллинның фотолары һәм видеолары күренгән. Бу ике кеше, Сираи шәхси мәгълүматларыбызны чыгарды дип, тикшерү комитетына шикаять иткән. Журналистка карата тентү беренче тапкыр гына узмый. 2023 елның 16 ноябрь иртәсендә аның өенә куәт оешмасыннан тентү беләнкилделәр. Килү сәбәбен Ул вакытта Искәндәр Сираи эзәрлекләнүе артында президент идарәсе торуынфаразлады. Ул ""Сираи сүзе"" газетында һәм үзенең -каналында Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановка язган ачык хат белән мөрәәгать итте. Русиядә","Журналист Искәндәр Сираига ""гадел хөкемгә комачаулауда"" гаепләү белдерелергә мөмкин",['Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,3453,https://www.azatliq.org/a/33373965.html,2025-04-04T21:32:35+00:00
"Иллюстратив рәсемфикерләрСарытау өлкәсендәге Аткарски шәһәрендә Украинадагы сугыштан ялга кайткан хәрби Дмитрий Кирюхинурамда берничә кешене кыйнаган, аларга авыр тән әрәхәтләре ясаган. Аңарчы берничә сәгать кенә алдан ул мәктәптә ""Батырлык дәресләре"" үткәргән булган, дип иткерә""Осторожно, новости"" -каналы. Канал чыгарган видеодан күренгәнчә, 14 ноябрьдә Кирюхин кич белән Советская урамындагы өе янында машинадан чыга. Бернинди сәбәпсез бер күршесенә һөүм итә, аны аңын уйганчыга кадәр кыйный. Бу тавышка кыйналган ирнең хатыны йөгереп чыга, ярдәм сорап кычкырмакчы була, әмма хәрби аны да кыйный. Шулай ук ул машинадан чыгып бу хәлләргә комачау итәргә теләгән тагын бер хатын-кызга һөүм итә. Соңрак Кирюхин бу йортта яшәүчеләрнең бөтенесен үтерәчәкмен дип бөтен урамга кычкыра. Ирен якламакчы булган хатын-кызның баш сөягенең чигә өлеше сынган, аны хастаханәгә салганнар. Иренең башы яралган. Кирюхин өстеннән полициягә гариза язганнар әмма ул кабат сугышка китәр дә әзадан котылып калыр дип шикләнәләр. ""Осторожно, новости"" мәгълүматынча, Украинадагы сугышка кадәр Кирюхин полициядә хезмәт иткән, әмма эчкән өчен аны эшеннән чыгарган булганнар. Шуннан соң ул саклану министрлыгы белән контракт төзеп, Сүриядә хезмәт иткән. Иргә шуның өчен ""Хәрби батырлык өчен"" дәрәәдәге медаль биргәннәр. Дмитрий Кирюхин Украинадан 13 ноябрьдә кайткан булган. Икенче көнне үк ул 6 нчы мәктәпкә барган, анда балаларга хәрби хәрәкәтләрдә катнашуы турында сөйләгән. Район хакимиятендә бу очрашудан хисап биреп ""Балалар чын каһарманнарның янәшәдә яшәвен күрде, батырлык, кыюлык, Ватанга мәхәббәт - Русиянең чын ватандашы һәм патриоты сыйфатлары ул"", дип язган булганнар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Сарытауда сугыштан кайткан хәрби мәктәптә батырлык дәресе уздырганнан соң урамда кешеләрне кыйнаган,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1753,https://www.azatliq.org/a/32687178.html,2023-11-16T10:39:55+00:00
"Түрҙә тора ауыл мейесе. Әсәкәйем уны аҡлап ҡуйһа, Балҡып китә ине өй әсе. Икмәк һала ине әсәй, Ҙур мейестә, уңдырып. Сәйҙәр эсә инек тәмләп, Урындыҡта ултырып. Бәлеш тә беште мейестә, Суйында беште ашы. Беҙҙең һыу кейемдәр менән Тулды мейестең башы. Һыуы ла шунда йылынды, Күмәк керҙе йыуырға. Ҡуҙы баҙлап төшөр ине, Самауырҙы ҡойорға. Бала саҡ, вайымһыҙ саҡ, Сабып йороп уйнаныҡ Өшөп, туңып, өйгә инеп, Шул мейескә ыйындыҡ. Килде башҡа заманалар, Газ ҡаҙаны мөйөштә. Өшөп инеп ыйынырлыҡ, Юҡ бит хатта мейес тә. Бер ни ҙә мәңгелк түгел, Берәү килмәй ғүмергә. Олоғая барған һайын, Һағыш тула күңелгә. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Мейес,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Шиғриәт,990,https://yanshishma.com/articles/ilham-shigyrzar/2025-09-03/meyes-4370963,2025-09-03T19:00:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрРусиянең югары дәрәәле түрәләренә инаять эзәрлекләве белән янап, сугыш барганда вазифаларыннан китүне тыялар. Бу хакта чыганакларына сылтама белән ""Важные истории""яза. Кремльдә вазифадан китү теләген хыянәт дип бәялиләр, шуңа дәүләт хезмәткәрләре алдына ""бердәмлекне күрсәтү"" бурычы куелган дип искәртә басма. ""Важные истории"" әңгәмәдәшләреннән берсе сугыш башланганнан соң кәнәфиен калдырырга теләүчеләр ""күп"", әмма ""алар барысы да китсә, идарә югалачак"", дип белдергән. Вазифадан китүне искәрмә буларак, әйтик, сәламәтлеге какшаганнарга яки коррупция белән бәйле рөхсәт итәләр диелә. Шул ук вакытта ""Медуза""ның президент хакимиятенә якын ике чыганагы түрәләр һәм аеруча губернаторлар өчен дәүләт хезмәтеннән китү сугышка кадәр дә кыенлаштырылган иде, дип искәрткән. Әйтик 2021 елда РБК Оренбур губернаторы Денис Паслерның эштән китәргә соравынхәбәр иткән иде. Әмма ул әле дә үз вазифасында кала. ""Барысы да кешесенә карап хәл ителә. ""Русия Почтасы""ның элекке итәкчесе Максим Акимовка китәргә рөхсәт иттеләр, Чукотканың элекке губернаторы Роман Копинга да. Әмма гомуми тренд чынлап та шундый – үз урыныңда калырга кушалар"", дигән ""Медуза""ның бер чыганагы. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Важные истории"": инаять эзәрлекләве белән янап, Кремль түрәләргә сугыш барганда вазифаларыннан китүне тыя",['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1278,https://www.azatliq.org/a/32412354.html,2023-05-15T10:54:43+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырИргә 57 яшь булуы әйтелә. Түрәләр аның сугышка китүен ""патриотизм хисе"" белән аңлата. Шул ук вакытта Вәлиевларның ике улы да хәзерге вакытта сугышта диелә. Башкортстанда 29 бала атасы, Благовещенски районыннан Вахид Вәлиевконтракт төзеп Украинадагы сугышка киткән. Бу хакта ""Башинформ""яза. Ир хатыны Ирина Вервельскаябелән бергә бу балаларны тәрбиягә алып үстергән диелә. Иргә 57 яшь булуы искәртелә. Түрәләр аның сугышка китүен ""патриотизм хисе"" белән аңлата. Шул ук вакытта Вәлиевларның ике улы да хәзерге вакытта сугышта диелә. ""Башинформ"" хәбәрендә бу гаиләнең республикада хөрмәтле булуы, 2021 елда ""Ата-ана батырлыгы"" дигән дәүләт бүләге алуы да искәртелә. Быел Русиядә гаилә елы игълан ителде. Ә 8 июльдә Русиядә Гаилә көне үткән иде. Мобилизацияләнгәннәрнең хатыннарыннан оешкан ""Путь домой"" хәрәкәте хәрбиләрне сугыштан кайтаруны таләп итеп ""Гаиләсез көн"" дигәнчара үткәрде. ""Гаилә елы, гаилә көне, гаилә парады, традицион гаилә кыйммәтләре. Нинди матур, купшы һәм ясалма сүзләр. Безнең хакимиятләрнең чын гаилә кыйммәтләре шундый: үз балалары иң яхшы тормышта яши, ә безнекеләр әтисез үсә"", дип белдерде хәрәкәт әгъзалары. Украинадагы сугышта катнашучы ихтыярилар һәм контракт белән киткән хәрбиләр кайчан мобилизацияләнгән яки Русия саклану министрлыгы белән кайчанга кадәр килешү төзегән булуларына да карамастан, сугыш бетмичәөйләренә кайтмаячак. Бу хакта блогерлар һәм Украинадагы сугыш турында язучы медиалар хезмәткәрләре белән очрашуда Русия президенты Владимир Путинәйтте. Путин игълан иткән ""өлешчә"" мобилизациянең тәмамлануы турында фәрман булмаганга, контрактчыларны өйләренә ибәрмәү өчен юридик мөмкинлек бар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда 29 бала атасы сугышка киткән,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1790,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-29-bala-atasi-sugishka-kitkan/33123731.html,2024-09-17T18:01:08+03:00
"Яшьләр полиция бүлегендәМәскәүдә ""Седьмое поколение"" оешмасы 19 гыйнвар булган хәлне шикаять итәргә ыена. ""Төгәл шикаятьнең ничек әзерләнү тәртибен хәзер өйрәнәбез. Әле бөтен нечкәлекләрне дә белмибез. Безгә Мәскәү мөфтияте ярдәм итә"", диде оешманың итәкчесе урынбасары, 33 яшьлек Алмаз Габдрахманов. Аның сүзләречә, шимбә кичендә оешмада 35 кеше, шул исәптән биш бала булган. ""19 гыйнвар көнне никах уздыручы бер гаилә оешма волонтерларына дип күчтәнәчләр алып килде. Без балалар белән дәресләр уздыргач, шул күчтәнәчләр белән чәй эчтек. Киләчәк планнарны барладык. Инде өйгә кайтып китәргә әзерләнгәндә, бинага коралланган, күзләре генә күренеп торган битлекләр кигән куәт оешмалары вәкилләре килеп керде. Барыбыз да куркуга калдык. Балалар аеруча курыкты. Алар нәрсә булганны аңламады. Йөзләре агарды. Без аларны тынычландырырлык сүзләр дә таба алмадык, чөнки нәрсә көтәсен үзебез дә белмәдек. Нәтиәдә балалар бер урында баскан килеш, селкенмичә басып торды. Униформа кигән зур бәдәнле кешеләр экстремизмга каршы көрәш үзәгеннән диделәр, документларын күрсәтмәделәр. ""Сез кем? "" дигән сорауга да бик дорфа авап бирделәр. Аяк киемнәрен салып тормыйча намаз укый торган келәмнәрне таптап йөри башладылар. ""Келәмнәрне таптамагыз"" дигәнгә дә ""кысылмагыз! "", дип авап бирделәр. Келәмнәрне таптап йөрүче куәт оешмалары вәкилләреАлар безнең эшчәнлекне бозарга килделәр, бу низаг чыгару максатындагы провокация иде. Әмма алар үзләрен бик начар тотсалар да, канун бозсалар да, без волонтерлар белән аларга карата физик көч кулланмаска дип килештек. Без алар белән низагка кермәдек һәм аларның таләпләрен үтәдек. Без Мәскәүнең экстремизм бүлеге итәкчесе Денис Билаловбелән телефон аша элемтәгә кердек. Ә безгә килгәннәрнең берсе - Көньяк-көнчыгыш бүлгесенең экстремизмга каршы көрәш үзәге итәкчесе Ирек Харисовиде. Бөтен бүлмәләрне карап чыктылар, китапларны алып актардылар, урындыкка басып шкаф өсләрен дә карадылар. Аннары документларны тикшерү өчен безне полиция бүлегенә алып китәргә кирәклеген әйттеләр. Бик озак үтенеп сораганнан соң, балалары булган ата-аналарны балаларыннан аермыйча, документларын шунда гына тикшерүгә күндерә алдык. Инде әти-әниләре балаларына ""Әйдәгез, кайтабыз"" дигәч, балалар туктый алмыйча үкси-үкси елый башладылар. Эченә ыйган бар куркулары атылып чыкты. Белмим, ата-аналары аларны аннары ничек тынычландыра алгандыр. Полиция бүлегенә 30 га якын кешене алып киттеләр. Бармак эзләрен алу турында бер сүз дә булмаса да, анда баргач документларны тикшерүдән тыш, бармак эзләрен дә алдылар. Полиция бүлегендә биш сәгатьләп тоттылар. Сораулар бирделәр. Әйтерсең, без - террорчылар. Мөселман яшьләре автозакта тотылаТикшерү сәбәпләрен сорагач, барлык 30 кеше дә ниндидер исемлектәге шикле кешеләргә ошаган диделәр. Ничек 30 кешенең барысы да шикле кешегә охшасын инде? Ахыр чиктә барысын да ибәрделәр. Ике кешене генә ике көн тоттылар. 48 сәгатьтән дә күбрәк тоту канунсыз, шуңа аларны да ибәрделәр. Беркемгә бернинди эш ачылмады"", ди Алмаз Габдрахманов. Аның әйтүенчә, зур бәйрәмнәр уздырганда алар берничә мәртәбә полиция хезмәткәрләрен тәртип сакларга чакырган булсалар да, куәт оешмалары ул вакытта килүне кирәк тапмаган. ""Без мөрәәгатьләрне хәтта Мәскәүнең бүлге префектурасы аша да тапшырдык. Алар безгә телефон аша шалтыратып килергә вәгъдә итте. Әмма Ураза бәйрәме, Корбан бәйрәме иртәнге биштә үк башланганга, алар чара тәмамланып кешеләр таралганнан соң гына килделәр. Ул чакта алар кәгазьләренә мөһер генә куйдырып киттеләр. Ягъни без сораганда алар үз эшләрен башкару турында мөһер алу өчен генә килә"", ди Габдрахманов.2008 елдан бирле эшләүче ""Седьмое поколение"" оешмасы бинаны арендага алган. омга көнне монда омга намазлары да уза, балаларга дәресләр оештырыла. ""Оешмага нигездә ислам динендә булган актив яшьләр керә. Без дини проектлар белән генә чикләнмибез. Мохталарга ярдәм итү проектларыбыз бар, ел дәвамында ветераннарга ярдәм итеп киләбез. Кичәләр уздырабыз. Дәресләр үткәрәбез. Фәнни конференцияләр оештырабыз. Без бернинди ярамаган эш эшләмибез. Киресенчә, мәрхәмәтле эш белән шөгыльләнәбез. Безгә йөрүчеләр - волонтерлар, алар хезмәт хакы алмый. Шуңа бушлай башкаларга ярдәм итү белән шөгыльләнүчеләрне килеп куркыту ник кирәк булгандыр? Моннан тыш без Мәскәү мөселманнарына гыйбадәт кылу өчен шартлар тудыру өлкәсендә эшлибез. Мәскәүдә өч миллионлап мөселман яши. Мәчетләр дүртәү генә. Шуңа омга намазлары вакытында бер мәчеткә 750 мең кеше ыела дигән сүз. Бу инде митингны хәтерләтә. Мәчетләр юклыгы радикальләшүгә дә китерә ала. Бу хәлне истә тотып без омга көнне омга намазлары уздырырга булдык. Барысы да Мәскәү мөфтияте белән килештерелгән. Документлар бар"", ди Алмаз Габдрахманов. Аның әйтүенчә, алар балаларга әхлак, үз-үзеңне яхшы тоту турында лекцияләр укый, Коръән укырга өйрәтәләр. Узган ел Мәскәүдә балаларга белем бирүче ""Солидарность"" фондының ""Мәдинә"" үзәгендә дә тентүузганиде. Ул вакытта аларга бу - прокуратураның планлы тикшерүе дип аңлатканнар иде, әмма Мәскәү прокуратурасы сәхифәсендә үзәктә тикшерү булырга тиешлеге турында мәгълүмат табылмады.","""Полиция бүлегендә биш сәгать тоттылар""",['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0],4,Дин,5015,https://www.azatliq.org/a/29724624.html,2019-01-22T14:43:31+00:00
"Мирас Хәмзә улы Иҙелбаев 1945 йылдың 9 декабрендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Ишбирҙе ауылында тыуа. 1963 йылда Өфө ҡалаһында 1-се интернат-мәктәпте тамамлап, Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инә. 1964—1967 йылдарҙа сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Университетты 1971 йылда тамамлай. Артабан Урал аръяғы зонаһында Башҡортостан радиоһының үҙ хәбәрсеһе, комсомолдың Сибай ҡала комитеты ойоштороу бүлеге мөдире, «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының бүлек мөхәррире булып эшләй. 1974—1977 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалында аспирантурала уҡый һәм кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Мирас Иҙелбаев 1983 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында уҡыта. Мирас Иҙелбаевтың төрки һәм башҡорт әҙәбиәттәре тарихы өлкәһендәге ғилми тикшеренеүҙәре боронғо һәм урта быуат төрки әҙәбиәтен, башҡорт ауыҙ-тел әҙәбиәтен өйрәнеүгә, башҡорт әҙәбиәтен уҡытыу теорияһына һәм методикаһына бағышланған. Алты томлыҡ «Башҡорт әҙәбиәте тарихы» (1990—1996) баҫмаһы авторҙарының береһе. Башҡорт әҙәбиәте буйынса 500-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, уҡытыу-методик ҡулланма һәм дәреслектәр авторы. Шуларҙың йөҙҙән ашыуы башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың тормош юлы һәм ижадына бәйле яҙылған. М. Иҙелбаев — «Салауат Юлаев» энциклопедияһын төҙөүселәрҙең береһе. Мирас Иҙелбаев әҙәби ижад менән дә әүҙем шөғөлләнә. «Һынау»(1984), «Юлдаштар» (1989) исемле тәүге китаптарына ингән хикәйәләрендә замандың әхлаҡ мәсьәләләре күтәрелә. Ул Салауат Юлаевтың тормошо һәм эшмәкәрлеге хаҡында «Юлай улы Салауат» тигән тарихи-документаль әҫәрен, В. И. Лениндың Ҡазан дәүләт университеты буйынса һабаҡташы һәм көрәштәше, Баймаҡ районының Хәсән ауылында тыуып үҫкән Мирсаяф Бейешев тураһында «Декабрь йондоҙҙары» повесын, шул уҡ Ирәндек төбәгендәге Байым ауылынан сыҡҡан башҡорт зыялыһы — әҙип, ғалим, йәмәғәт эшмәкәре Мөхтәр Байымов хаҡында тарихи-документаль «Ҡыҙыл ҡарҙар» повесын яҙҙы. Мирас Иҙелбаевтың 2013 йылда «Иҙел йорт» романының «Үҫмер егет менән ат башы» тигән тәүге китабы донъя күрҙе. Икенсе китабы «Сүкеш менән һандал араһында» тип атала. Был тарихи әҫәрҙәрендә автор — быуаттарҙа Башҡортостан биләмәһендә Нуғай ханлығы иҙеүе аҫтында йәшәгән башҡорт ырыуҙары тормошон һүрәтләй. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Юбилейығыҙ менән!,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1 1 1 1],6,Мәғариф,2306,https://uchbash.com/articles/bash-ort-tele-m-bi-te/2025-12-09/yubileyy-y-men-n-4498952,2025-12-09T09:17:00+00:00
Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы Козорез Кирилл.,Урманда,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",106,https://amanat.su/articles/k-men-n-ash-ara-y/2024-10-10/urmanda-3962512,2024-10-10T15:20:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырКичә туры элемтә вакытында Русия президенты -ның Русиядә начар эшләвенә -ны гаепләде, техника белән тәэмин итүне киметеп, проблемнарны үзе ясады диде. Кичә, 19 декабрьдә Русиядә эшчәнлегендәге хаталар турындагы зарларның саны 8,5 меңнән артып киткән. Бу хакта ""Сбой. рф"" белешмәләреннәнкүренә.19 декабрьдә шундый 8644 хәбәр килгән. Бу алдагы көн белән чагыштырганда 1,5 тапкырга, 17 декабрьдәгедән биш тапкырга күбрәк. -ның начар эшләвенә зарлар Владимир Путинның кичә туры элемтә вакытында ясаган белдерүеннән соң нык арткан. Русия президенты -ның Русиядә начар эшләвенә -ны гаепләде, техника белән тәэмин итүне киметеп, проблемнарны үзе ясады диде. Мәскәү Украинага каршы сугыш башлаганнан соң, Русиягә күләмле мәгълүматны тизрәк йөкләргә мөмкинлек бирүче кэш сервирлары бирүне туктатты. Бу хакта июльдә сервисның эшчәнлегендәге төзексезлекләр турында әйткән чакта Ростелеком дабелдергән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Русиядә -ның начар эшләве турында шикаятьләр арткан,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1053,https://www.azatliq.org/a/rusiyada-youtube-ning-nachar-eshlave-turinda-shikayatlar-artkan/33246731.html,2024-12-20T10:24:31+03:00
"Он также отметил активное участие педагогического сообщества, учеников и родителей в поддержке участников специальной военной операции. Глава республики подчеркнул приверженность руководства региона созданию благоприятных условий для профессиональной деятельности учителей и повышению престижа педагогической профессии. Были озвучены масштабные инвестиции в развитие образовательной инфраструктуры, включая строительство новых школ и детских садов, а также ремонт существующих зданий. Отмечены высокие результаты системы образования Башкортостана, в частности, успехи школьников на заключительном этапе Всероссийской олимпиады и рекордное количество стобалльных работ на ЕГЭ, включая появление первого выпускника, набравшего 300 баллов. Для закрепления достигнутых успехов предусмотрена системная поддержка учителей и одаренных учащихся, включая существенное увеличение выплат победителям олимпиад и их наставникам, а также премии учителям, подготовившим стобалльников ЕГЭ. Реализуются программы грантовой поддержки для молодых сельских учителей, директоров сельских школ и воспитателей детских садов. С текущего года тысяча педагогов ежегодно будет проходить санаторно-курортное лечение. На церемонии присутствовали выдающиеся представители педагогической общественности, включая ветеранов и молодых специалистов. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Глава Башкирии отметил заслуги лучших учителей республики,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Мәғариф,1437,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2025-10-04/glava-bashkirii-otmetil-zaslugi-luchshih-uchiteley-respubliki-4414400,2025-10-04T13:06:00+00:00
"1 стакан ҡайнар һыуҙа 1 сәй ҡалағы соданы һүндрп ҡамырға ҡоябыҙ һәм 2 аш ҡалағы үҫмлк майы өҫтәйбҙ. Бөтәһе лә әҙер, хәҙер инде 1001 күҙл ҡоймаҡ ҡоябыҙ. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",1001 күҙле ҡоймаҡ ҡояйыҡ!,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Аш-һыу,824,https://henek.info/articles/-+-+-+/2025-09-29/1001-k-le-oyma-oyayy-4406079,2025-09-29T11:50:00+00:00
"В этом году конференция проходила в три этапа и охватила взаимодействие ведущих специалистов по сварке из нефтегазового производства, научных сотрудников, занимающихся исследованиями и студентов высшего образования, формирующих многогранную картину сварочных технологий. Первый этап состоялся в формате совещания главных сварщиков Роснефти и был посвящен актуальным вопросам актуализации нормативных документов в области сварки, разработке инновационных методов ремонта нефтезаводского оборудования и модернизации системы аттестации сварочного производства. Второй этап прошел в рамках Российского промышленного форума: на секции рассматривались перспективные технологии и процессы, которые будут формировать вектор развития отрасли в будущем. Третий этап конференции был посвящен синтезу производственных и исследовательских задач как основы формирования высшего инженерно-сварочного образования. Основной фокус был нацелен на профессиональную идентификацию студентов сварочного направления для формирования у них целостной картины многообразия задач, которые решает ведущий специалист сварочного производства. При обширном перечне нормативных документов, регламентирующих все этапы проведения сварочных работ, в отрасли есть множество вопросов для исследований и новых разработок. В дискуссии обсуждались важные вопросы этапов нормирования тех или иных знаний в сварке. Те знания, которые сейчас являются базовыми и описаны в многочисленных источниках, были объектами исследований в период формирования инженерно-сварочного образования в 1925 году. Сегодня же, отмечая столетний рубеж подготовки инженеров по сварке, мы разрабатываем новые технологии, обусловленные развитием новых конструкционных материалов и источников энергии для их соединения, для того, чтобы в последующем и эти знания стали общедоступными в производстве (нормированными) – в этом суть высшего инженерного образования, подчеркнули в нефтяном университете.",«Сварка и контроль – 2025» прошла в Межвузовском студенческом кампусе,['Дин' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,1930,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-11-26/svarka-i-kontrol-2025-proshla-v-mezhvuzovskom-studencheskom-kampuse-4483724,2025-11-26T18:35:00+00:00
"Эльвина ХөсәеноваЭльвина Хөсәенова Татарстанның онкология диспансерында дүрт ел дәвамында операция бүлегендә шәфкать туташы булып эшли. Бу вакыт аралагында йөрәк аша чирленең зарын уздырмаска, шул ук вакытта кешелеклекне саклап калуга да өйрәнергә туры килгән аңа. Чир, көрәш, үлем, медицина хезмәткәрләренә мөнәсәбәт, хезмәт хаклары, төннәр буе кизүдә торулар, операция вакытында бер такым булып кеше гомере өчен көрәшү турында сөйләде ул. Эльвина укуны бетереп Республика клиник хастаханәсенә эләгү турында хыяллана, әмма килеп чыкмаган, урыннар аз булганга күрә башка ирдә урын эзләргә туры килгән. Очраклы рәвештә ул онкодиспансерга килеп эләккән. ""Чыгарылыш практикасына ук бар студентлар РКБга чиратка баса, анда эләгү мәртәбәле дип санала, мин дә шунда барырга дип хыялландым, әмма эләгә алмадым. Берничә вариант калды, шулар арасында онкодиспансер бар иде, аларда шәфкать туташларына вакансияләр ачык иде. Сайлау мөмкинлеге әллә ни булмагач, шунда бардым, урнаштым. Халык арасында бу хастаханә турында төрлечә сөйлиләр, үлем урыны дигән даны бар. Башта, әйе, курку бар иде. Эшемне ничек башкарырмын дигән шикләр күп булды. Мин операция бүлегенә урнаштым, ә анда эшләүнең үз үзенчәлекләре, кыенлыклары бар. Палата шәфкать туташларында үз нечкәлекләре, бездә дә андый нюанслар итәрлек. Операция икән, барысы да 100 процентлы төгәллек белән башкарылырга тиеш. Икенчедән, психологик яктан үзеңне ыю, хәтта иңү кирәк. Чирләр күп, кешеләрнең барысы да тормыш өчен көрәшә, кемдер бик авыр хәлдә була, аларга карыйсың да йөрәк сыкрый. Өйгә кайтасың – хәл юк. Кешене, аның язмышы турында уйлыйсың, әле бер пациент күз алдына килеп баса, әле икенчесе. ""Тукта, болай булмый, бу рәвешле барысын да күңелгә алу эшкә комачаулый"" дип үземне кулга алдым. Хәзер эшкә киләм – өйдәгесен онытам. Хастаханәдән чыгам – бөтен хисләрне, уйларны шунда калдырам. Бу тәрибә вакыт белән килә"", дип сөйли Эльвина. Шәфкать туташының эш көне иртәнге 7 дә башлана. Атнаның биш көне шулай уза. Кайчак кизүләргә дә калырга туры килә. Көндез дә, төнлә дә ""неотложка"" белән авыруларны алып киләләр. Дүрт ел эчендә аз йокларга һәм уяу булырга өйрәнелгән ди Эльвина. Кайчак үзеңне солдат кебек хис итәсең, итез булырга кирәк, ялгышырга ярамый. Көн саен эштә табиблар һәм шәфкать туташлары такымы берничә операция ясый. Эльвина Хөсәенова""Көн саен операция. Бу – табибларга да, шәфкать туташларына да зур стресс. Кайчак бишәү була алар, кайчак сигез яки ун операция дә була ала. Операцияне гомумән иңел дип әйтеп булмый, төрлесе була. Ел саен авыручылар саны арта. Мин моны үз күзәтүләрем буенча да, табибларның үзара сөйләшүеннән дә ишетеп әйтәм. Еш кына алар, теге яки бу яман шеш, гадәттә, өлкәннәрдә генә була иде, хәзер бу диагноз яшәрде, дип сүз каталар бер-берсенә. Операция өстәлендә яшьләр күп. Мин, операция бүлеге шәфкать туташы буларак төрле табибларга булышам, алар кешенең төрле шешләрен кисеп алу операцияләрен башкара. Операция өстәленә иң еш килеп ятучылар – хатын-кызлар. Аларның йә күкрәктә шеш, йә гинекология нигезендә яман шеш белән авыручылар. Хатыннарның ""популяр"" диагнозы шушылар. Япь-яшь, матур хатын-кызлар, чәчәк аткан чаклары. Эшкә килү белән операция алдыннан кемнәргә операция ясалачагын документлар аша карап чыгам, кайчак минем яшьтәге кызлар да була. Үзем документлар тутырам, үзем барысы да яхшы булсын, терелеп чыгыгыз дип эчтән теләк телим. Ирләр дә, егетләр дә, хатын-кызларны хастаханәдән терелеп чыгуын көтүче туганнары, якыннары бар. Иманым камил, барлык табиблар да шулай уйлап эш итә. Операция уңышлы булуын теләп һәрберебез үзенчә Аллаһка дога кылабыз да эшкә тотынабыз. Могиза, Аллаһ ярдәме бик кирәк, чөнки операция вакытында төрлесе барлыкка килә ала. Сценарий үзгәрә дә куя. Шул чакта медицина такымында аек акыл, тиз реакция, төгәллек таләп ителә"", дип фикерләре белән уртаклаша Эльвина. Шәфкать туташы пациентларга никадәр ерак тору хәерле дип санаса да, бу мөмкин эш түгел, ди. Барыбер кемдер күңелгә кереп кала, тәэсир итә ди Эльвина. ""Шөкер, дүрт ел дәверендә әлегә операция өстәлендә ан биргән кеше булмады. Дөрес, бу барлык кешеләр дә исән кала, терелеп чыга дигән сүз түгел. Кызганыч, әмма кырыс чынбарлык шундый. Операциядән соң реанимациядә яткан вакытта кеше уяна алдымы, хәле ничек дип сорап торабыз. Операция уңышлы да узарга мөмкин, әмма аннары рецидив та була ала. Соңыннан гомерләре өзелгән пациентлар бар. Кайберләре күңелдә нык уелып кала. Саркома диагнозы белән бер егет бар иде. Үзе яшь, үзе чибәр. Уң аягы киселгән иде аның. Әмма шеш тагын азып өскә менә башлаган. Ашыгыч рәвештә, ""неотложка"" белән алып килделәр аны. Операциядән соң берничә көннән соң өзелде ул. Шулкадәр әл иде ул егет. Пациентларның язмышлары белән кызыксынмаска тырышсам да, килеп чыкмый ул. Ник иртәрәк ярдәм сорамаган икән, иртәрәк килсә, ярдәм итеп булыр иде дип тә уйлыйсың. Үкенәсең, терсәкне генә тешләп булмый шул. Туганнары ничек кичерә, ничек яши алар дигән уйлар да була. Мин аларны бик нык аңлыйм, чөнки үземнең әниемә яман шеш диагнозын куйдылар. Һәм моны кабул итү бик авыр. Без дә соң мөрәәгать иттек. Әни икенче тапкыр химия терапиясе узды. Медицина хезмәткәрләренең барысы да үз кулында дип уйлау дөрес түгел, мин дә менә әниемне барлык чиратларда тордым, көттем, барлык хәлләрне бергә уздык. Кеше чыннан да күп һәм чиратсыз керүне мин күз алдыма да китерә алмыйм. Табиблар барысына да ярдәм итәргә тырыша. Шөкер, диспансерда барлык иһазлар да яхшы, табиблар да профессионаллар, даруларга кытлык булганын һәм аларны пациентлардан сатып алдыртуны күргәнем булмады"", ди ул. Эльвина медицина системына зарланмый, әмма медицина хезмәткәрләренә карата мөнәсәбәт нигездә дөрес түгел дип саный. ""Табиблар чынында күп түгел, аларны күз карасыдай саклыйсы. Без болай да санаулы. Пандемия вакытында барыбыз да ныклап сакландык, чөнки беребез авырып китсә, операциягә чиратын көтеп ятучы күпме кеше ярдәмсез кала. Без андый куркыныч барлыгын беләбез. Әлеге вакытта да кат-кат фильтр аша узабыз, никадәр бездә аваплылык булганын итәкче табибларыбыз да аңлатып тора. иһазлар барысы да заманча, аларны куллана белүче белгечләр бар, әмма дәүләтнең табибларга карата мөнәсәбәте яхшырса, хәерлерәк булыр иде. Алар барысы да мәрхәмәтлек ияләре, бернигә дә карамастан кеше гомере өчен көрәшүчеләр. Эш шартларына зарланмыйм, эшемне яратам, әмма хезмәт хаклары лаеклы булырга тиеш. Дәүләтнең йөзе табибларга һәм педагогларга карата мөнәсәбәттә ачыклана. Әлегә бу өлкәләр игътибар читендә кала"", ди Эльвина. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","""Үлем белән очрашу авыр"" — онкология хастаханәсендә эшләүче шәфкать туташы",['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0 0],5,Әңгәмә,6655,https://www.azatliq.org/a/31683300.html,2022-02-03T21:00:00+00:00
"Ошо әһәмиәтле көн хөрмәтенә Өфө ҡалаһының 30-сы моделле балалар китапханаһында Мостай Кәрим һәм Дағстандың халыҡ шағиры Рәсүл Ғамзатовтың ижадына арналған әҙәби сәйәхәт үтте. Сарала ҡатнашыусылар шағирҙарҙы күп йыллыҡ ныҡлы дуҫлыҡ бәйләгәнен белеп ҡалды. Уларҙың ижады Рәсәй халыҡтары дуҫлығының символына әүерелә. Осрашыу дауамында Мостай Кәрим һәм Рәсүл Ғамзатовтың билдәле шиғырҙары яңғыраны: «Рус түгелмен, ләкин россиян мин», «Дуҫтарҙы һаҡлағыҙ», «Торналар». Сара аҙағында ҡунаҡтар үҙҙәренең яҡын дуҫына хат яҙҙы. Был хаттарҙа улар иң ихлас хистәре менән уртаҡлашты һәм дуҫлыҡ өсөн рәхмәт белдерҙе. Роза МАРКИНА, китапханасы.","Шағирҙар дуҫ булғанда, халыҡтар ҙа дуҫ була",['Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],2,Китапхана,630,https://yanshishma.com/articles/kitapkhana-eshe-y-nle/2025-10-23/sha-ir-ar-du-bul-anda-haly-tar-a-du-bula-4437859,2025-10-23T10:32:00+00:00
Бөтә Рәсәй Һанлы ликбез белем биреү проектының яңы миҙгелендә ВК - класс уҡыусыларына компания сервистарында ниндәй технологиялар мәғлүмәт хәүефһеҙлеген тәьмин итеүе һәм үҙеңде һәм яҡындарыңды нисек интернет мутлашыусыларынан яҡларға икәнлеге тураһында һөйләйәсәк.,ВК уҡыусыларға кибермутлашыусыларҙан һаҡланыу ҡағиҙәләре тураһында һөйләйәсәк,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хәүефһеҙлек,264,https://tanburz.ru/news/h-uefhez-lek/2025-04-02/vk-u-yusylar-a-kibermutlashyusylar-an-a-lanyu-a-i-l-re-tura-ynda-yl-y-s-k-4181492,2025-04-02T17:20:00+00:00
"Башҡортостандаашығыс рәүештә насар һауа торошо хаҡында иҫкәрттеләр. Мәғлүмәтте ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса Баш идаралығында бирҙеләр. Ведомство мәғлүмәттәре буйынса, бөгөн, 18 декабрҙә, төбәк биләмәһендә аяҙлы-болотло буласаҡ, бер аҙ ҡар яуасаҡ, урыны менән боҙлауыҡ һәм боҙло ямғыр көтөлә. Ел көньяҡ-көнбайыштан, көньяҡтан фаразлана, көндөҙ урыны менән секундына 14 метр тиҙлектә иҫеүе ихтимал. Һауа температураһы төндә-10, -15 градус тәшкил итәсәк, аяҙытҡанда -16, -21 градусҡа тиклем һыуыта, көндөҙ термометр бағанаһы -3, -8 градус күрһәтәсәк. Юлдарҙыңайырым участкаларындабоҙлауыҡ, төндә һәм иртән томан төшөүе ихтимал, күреү мөмкинлеге 1-2 километр. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Боҙло ямғыр яуасаҡ,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Ҡырағай мөхит,791,https://bashgazet.ru/articles/yra-ay-m-khit/2025-12-18/bo-lo-yam-yr-yauasa-4511873,2025-12-18T00:00:00+00:00
"социаль челтәренең татар контенты һәм интерфейсы киңәйгәннән киңәя бара. Ике ай элек Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановның төрле фотолары ярдәмендә ясалган стикерларны хәзергә кадәр дүрт меңнән артык кулланучы йөкләгән. Бу хакта пакетны әзерләгән дизайнер, Казанда урнашкан студиясе башлыгы Марат Хәбибуллин та хәбәр итте. Татарстанда Вконтакте һәм кебек үк популяр булмаган өчен бу сан яхшы күрсәткеч. Хәбибуллин сериясеннән соң студиясе ясаган стикерлар пакетычыкты. Ул ике персонаждан, татар егете һәм кызы Искәндәр һәм Алия сурәтләреннән тора. Кырымтатарлар да читтә калмый. Мәскәүдә яшәүче Әхтәм Медведев милли киемле егет һәм кыз сурәтле һәм кырымтатар телендә язулары булган стикерларясады. Ул туризм өлкәсендә эшли, бу рәсемнәрне үзе өчен генә ясаган. Дуслары исә аларны эшләп бетереп, га өстәргә тәкъдим иткән. Марат Хәбибуллин инде яңа татар стикерлары пакетын әзерләргә итешкән. Ул ""Өчпочмак"" дип атала һәм әлегә анда унбиш стикер керә. Сурәтләр ""сәлам"", ""рәхмәт"", ""матур"", ""инде"", ""без булдырабыз! "", ""алга! "" кебек популяр сүзләргә нигезләнә. Автор сүзләренчә, бу пакет тиздән 44 стикердан торачак. – Павел Дуров 2013 елда барлыкка китергән проект. Программист мессенджер нигезенә шифрланган аралашу (хатларны махсус хезмәтләр укый алмасын өчен) идеясен салган. Аны смартфоннарда, планшетларда һәм компьютерларда кулланып була.",ның татар стикерларын дүрт меңнән артык кеше йөкләгән,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Пәрәвез,1344,https://www.azatliq.org/a/27576608.html,2016-02-26T22:37:47+00:00
"Кем купелдә сумып сыға, шул йыл буйы сәләмәт, теремек буласаҡ, гонаһтарын йыуасаҡ, тип иҫәпләнә. Дини ышаныуҙар буйынса тап ошо көндәрҙә барлыҡ йылға, шишмә, күлдәрҙәге һыу изге һанала.",Крещениела һыу инеү (купель) урыны билдәле булды,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,185,https://tanburz.ru/news/novosti/2025-01-16/krescheniela-yu-ine-s-n-uryndar-bild-le-buldy-4086342,2025-01-16T15:31:27+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырИсемлектә торучыларның әле яртысы да ир белән тәэмин ителмәгән. Казанда канун нигезендә өченче бала өчен бирелергә тиешле ир кишәрлеге бүлеп бирү проблемы кискенләшкән. Бу хакта бүген шәһәр башкарма комитетының ир һәм милек мөнәсәбәтләре комитеты рәисе Ренат Галәветдинов мэрия киңәшмәсендә белдерде. — Бүген 9 693 күпбалалы гаиләне ир кишәрлеге белән тәэмин итәргә кирәк. Шәһәр әлегә 3 005 гаиләгә генә ир бүлеп бирә ала. Тагын 6 688 ир кишәрлегенә ихтыя бар, — диде ул. Бушлай ир бүлеп бирү төп проблемга әверелде дип өстәде рәсми.2024 елга барлыгы 18 130 гаилә исемлеккә кергән. Әлегә шуларның 8 437-се генә ир белән тәэмин ителгән. Бу исемлектә торучыларның 46,5 гына дигән сүз. Казан хакимияте шәһәр янындагы районнардагы ир кишәрлеге бүлеп бирә. Мәсәлән, хәзерге вакытта Биектау районының Яшь көч авылы янындагы ирләр биреләчәк. Шул ук вакытта Казан хакимияте бүлеп биргән әлеге ирләрдә инфраструктура юк. Казан башкарма комитеты итәкчесе Рөстәм Гафаров сүзләренчә, бу ирләрдә балалар бакчасы, мәктәп, юллар булуны күзалдында тоткан проект эшләнә. ""Бу бик кыен эш"", дип искәртте ул. Бүгенгә Татарстанда 30 мең күпбалалы гаилә ир кишәрлеге бирелүен көтә. Аның төп өлешен Казан һәм Чаллы шәһәрләре алып тора. Бу сан елдан-ел арта. Мәсәлән, 2021 елда 20 мең гаиләгә ирбирелмәгән иде. Шул ук вакытта ир кишәрлеген инфраструктура булмаган урыннардан бүлеп бирүдән зарланучылар күп. 2019 елда Чаллы шәһәре янында күпбалалы гаиләләр өчен бүлеп бирелгән Подсолнухи бистәсе халкы Русия президенты Владимир Путинга мөрәәгать беләнчыккан иде. Русия тикшерү комитеты бистәдә юллар, су һәм газ үткәргечләр булмауга зарлану уңаеннан тикшерү башлады. Биредә инфраструктура төзү берничә елга сузылды. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Казанда 10 меңгә якын күпбалалы гаилә ир кишәрлеге көтә,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан'],[0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1759,https://www.azatliq.org/a/kazanda-10-mengga-yakin-kupbalali-gaila-jir-kisharlege-kota/33232163.html,2024-12-09T12:23:07+03:00
"Мин – уҡытыусы. Башҡорт һәм рус теле уҡытыусыһымын. Бына инде 10 йыл тирәһе рус телен уҡытам. Ләкин йыл да сентябрь айынан башлап башҡорт теленән өй эше эшләйем, үҙ теләгем менән түгел, әлбиттә. Ярҙам итеп кенә ебәр әле! Насар беләм телде! Һөйләшә генә беләм. Яҙ инде, һиңә бит ҡыйын түгел! һ. б. Ошондай хәбәрҙәр минең ватсап тулы. Етмәһә улар киске туғыҙҙан һуң килә. Эйе, эйе, дөрөҫ юҫыҡта уйлайһығыҙ. Иртәгә дәрес була торған төн. . Һәм мин эшләйем. Тәүге ваҡытта Юҡ! һүҙен ҡулланырға ояла инем. Белмәй, эреләнгән тип уйлап ҡуймаһындар.  Ә бер юлы инша яҙҙым. Килештереп, бирелеп китеп. Хатта һуңынан, булдырам икән, тип маҡтап ҡуйҙым үҙемде. Баҡтиһәң, тегеләр иншала мөрәжәғәт һүҙен танымағандар, аңламағандар. Хәҙер шул иншаны яҙҙыртҡан атай мине күргән һайын Мөрәжәғәт тип мөрәжәғәт итә. Бына Рәхмәт төшкөрө. Ә уныһын да яҙып үтәйем әле. Берәй урында хата булһа, йә уҡытыусыға яуап оҡшамай түбән билдә ҡуйһа мотлаҡ миңә еткерәләр. Ә бына яҡшы баһаны әйткәндәре юҡ. Оноталар ҙа ҡуялар. Мин филолог булғас, мотлаҡ тәржемә менән булышырға тейешмен. Уны ла миңә яҡындарым йыш иҫемә төшөрөп торалар. Берәй табында һүҙҙең тәржемәһен белмәһәләр, мотлаҡ миңә шылтыратырға кәрәк. Теге ватсапҡа яҙмайҙар, сөнки һуң, шылтыратһам ғына уянам бит: – Ней, ҡара әле! Алло! Алло! Нимә тураһында һүҙ барғанын йоҡо аралаш аңламайым. – Ней, тағы ла ҡабатлайым – көрәштәш русса нисек була? – Сподвижник, ә юҡ, соратник була. Соратник! – Рәхмәт. Ә бобыль башҡортса нимә була ул? – Бобыль! Белмәйем! – Нисек ищеү белмәйең! . Йә ярай! Тыныс йоҡо! Минең тағы бер тел уҡытыусыһы бар ул, стажы күберәк уның. Ә һин йоҡла, белмәгәс! Йоҡланым тиһегеҙме? Юҡ, әлбиттә! Интернетта бобыль һүҙен эҙләйем. Бобыль – ерһеҙ ярлы крәҫтиән йәки яңғыҙ (япа-яңғыҙ, яңғыҙаҡ) кеше, һаҙаған ир (ҡатын). был һүҙ менән фразеологизмдар күп бит инде. Ә беренсе ҡайһы мәғәнәһе барлыҡҡа килде икән? Мин шуны ла белмәйем, мин насар белгес микән? Сәғәт төнгө өс. Йә инде, алтыла торор кәрәк. Тағы бер хәлде һөйләмәй булмай. Задорнов әйтмешләй, бына хәҙер тотоноғоҙ. Әлеге лә баяғы яҡшатланып, ярҙам күрһәтеп һуң ятылған. Иртән саҡ күҙ астым, биш минуттан тигән яҙыу телефонда 4 тапҡыр тоҡанды. Тимәк, ашау ҙа, биҙәнеү ҙә юҡ. Етмәһә, ҡаланың икенсе осондағы мәктәпкә конференцияға барыр кәрәк. Йугер, Рәшиҙә, йүгер булды инде был. Машинаны ҡабыҙҙым, коллегамды ултыртып алдым. Әлдә генә телефонымда теге Дубль Гис апайым бар. Ҡаланың бөтә тишеген дә белә ул. Елдерәбеҙ. Теге апай юл аңлата, беҙ коллега менән эш тураһында гәп һатабыҙ, радионан йыр ағыла. Мәктәп торған районға тиҙ генә килеп еттек, күңелдәр күтәрелеп китте. Әле мин биҙәнеп тә өлгөрәм тип ҡыуанғанда телефон шылтыраны. – Ней, Рәшиҙә, тиҙ генә һорайым да. Дыбка башҡортса нисек була ул? – Дыбка? – белмәгәнемде күрһәтеп, коллегма ымлайым. Ул да белмәй – Белмәйем, һүҙлектан ҡарар кәрәк. Интернетта бар ул, шунан ҡара. – Ярай, пока. – Дыбка! – Дыбка! Коллега менән ҡабатлайбыҙ, тик бер ҙә тәржемәһе иҫкә төшмәй. Тәржемә түгел ул нәмәне күргән дә юҡ кеүек. Уйлап бара торғас, телефонға текләйем. Дубль Гис апайым күрһәткән юлды үтеп киткәнбеҙ. Дыбка, ҡәһәрең! Кире боролоп булмай, заводты үтеп килгәнсе һуңланыҡ. Биҙәнеү түгел, машинаны ҡайҙа тура килде ташланыҡ та йүгерҙек. Конференция ике сәғәт барҙы. Дыбканың өй сиңерткәһе икәнен белдек. Беҙ сығыуға эвакуатор машинаны алып киткән. Эх дыбка, дыбка! Ысынлап та, тәржемәһен белдек, шылтыратайым әле! – Алло! Минең ваҡытым юҡ, һуңғараҡ шылтыратырмын. – Дыбка нимә икәнен белдем. – Уже кәрәкмәй – тине лә трубканы ташланы. Пип-пип тигән тауышта минең матур өс ҡатлы һүҙҙәрем килеп сыҡты. Нисек ҡайтып еткәнде насар иҫләйем. Был мажаранан һуң оҙаҡ кәйефһеҙ йөрөлдө. Юҡ тигән һүҙҙе йышыраҡ ҡуллана башланым, эшемдең хаҡын да билдәләнем. Түләп эшләтеүселәр юҡ, ҡырын ҡараусылар күп. Бына шулай, күңелле йәшәйбеҙ. Уйламағыҙ, мин аҡтан пак икән тип. Мин үҙем дә кәрәк таныштарымды аптыратырға ярата инем. Физматмы, матфакмы бөткән таныш компьютерымды эшләп бирергә тейеш. Эшләмәй тип шылтыратһам, телефон аша аңлатып ике төймәгә генә баҫып рәтләп бирергә тейеш. Күҙ табибы танышыма телефон аша башым ауыртыуы тураһында һөйләгәс шәп кенә дарыу тәҡдим итергә тейеш. Адвокат икән, тимәк, миңә өй документтарын буш эшләп бирергә тейеш. Әртис – буш билет, юбилей үткәрергә ярҙам итергә тейеш һ. б. Ҡәҙерле дуҫтар! Һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Әллә кире элекке хәлгә ҡайтырғамы? Төндәр буйы тәржемә, өй эше менән булышырға – бушлай. Бөтәһенә лә мин шәп кеше булып күренәм. Әллә тыныс ҡына иртәрәк әүен баҙарына китергәме? Ләкин ярты дуҫ-таныш менән ара һыуынған була. Наима Алимова. Фото интернеттан алынды.",Буштың атаһы үлгән,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Йәмғиәт,4556,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-09-06/bushty-ata-y-lg-n-4377091,2025-09-06T20:18:00+00:00
"АҠШ-та Вирджиянан бер ҡатын 24 минутлыҡ йөрәк туҡтауы кисерә һәм  уянғас, ауыр хәлдә булған ғәҙәти булмаған кисерештәре тураһында һөйләй. Был 2023 йылдың февралендә була, Лорен Канадей исемле ҡатын етди инфаркт кисерә, уның аңы юғала һәм йөрәге туҡтай. Беренсе ярҙамды ире күрһәтә: ул шунда уҡ табиптар килгәнгә тиклем йөрәк-үпкә реанимацияһын эшләй. Табиптар йөрәк ритмын тергеҙә, һуңынан зыян күреүсе реанимацияла туғыҙ көн үткәрә, шул иҫәптән ике тәүлек медикаментоз кома хәлендә була. Медицинаға ярашлы, кислородһыҙ 4-6 минуттан баш мейеһенә ярайһы ғына зыян килә башлай. Әммә тиҙ һәм квалификациялы ярҙам арҡаһында Лорен кире эҙемтәләрҙе кәметергә өлгәшә. Ғалимдар фекеренсә, клиник үлем мәлендә мейеләге махсус нейрохимик процестар сағыу йәки ғәҙәти булмаған кисерештәр тыуҙырыуы ихтимал. Әммә, ҡатын үҙе әйтеүенсә, ул «туннелдең аҙағында яҡтылыҡ та», башҡа йыш һүрәтләнгән күренештәр ҙә күрмәгән. Уны тәрән тыныслыҡ һәм гармония тойғоһо солғап ала. Был осраҡтан һуң Лорен үҙенең тормошҡа ҡарашы үҙгәргәнен әйтә: ул хәүефләнмәй, үлемдән ҡурҡмай һәм һәр мәлде башҡаса баһалай башлай.",Шок! Ҡатын клиник үлем кисергән!,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1088,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-20/shok-atyn-klinik-lem-kiserg-n-4586223,2026-02-20T10:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШул ук вакытта 2025 елда Башкортстанга туристлар агымы артыр, дип көтәләр.2024 елның гыйнвар-октябрь айларында Башкортстанга 1,7 млн турист килгән. Бу 2023 елның шул ук чоры белән чагыштырганда 11,5 процентка кимрәк, ул чакта республикада 1,9 млн кеше кунак булган. Бу хакта Башкортстан эшмәкәрлек һәм туризм министрлыгына сылтама белән""РБК Уфа""яза. Шул ук вакытта министрлык 2025 елда Башкортстанга туристлар агымы артыр, 2,4 млн кешегә кадәр килер, дип көтә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Узган ел Башкортстанга килгән туристлар саны 11,5 процентка кимегән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,619,https://www.azatliq.org/a/uzgan-el-bashkortstanga-kilgan-turistlar-sani-11-5-protsentka-kimegan/33266285.html,2025-01-07T16:27:51+03:00
"Күршеләремде нығыраҡ белгән һайын, ҡойманы бейегерәк иткем килә. Поезда өҫкө кәштәлә ир ята. Аяҡтарын һәлендергән – нәские бигерәк һаҫыҡ. Аҫҡы ҡаттағы ҡатын: – Һеҙ нәскиегеҙҙе алыштыраһығыҙмы? – тип һорай. – Алыштырам, тик араҡыға ғына. – Ҡыйыу ир-егеттәр, һеҙ ҡайҙа? Тағы бер көнөм макияж менән булашып бушҡа үтте. Тумыртҡа суҡышы менән ағас соҡой. Ағас ҡыуышынан өкө тумыртҡаға асыуланып ҡарай: – Үҙеңде саҡ ҡына әҙәплерәк тотһаң булмаймы? Мин төнгө сменала эшләйем. – Бесәй ҡатындан ни менән айырыла? – Бесәй, һин ни тиклем һуңлап ҡайтһаң, шул ҡәҙәр нығыраҡ шатлана, ә ҡатын – киреһенсә. Сама белмәй эскән кешеләрҙе күрә алмайым. Кисә дуҫтарым мине машинаға күтәреп алып барғанда өс тапҡыр төшөрөп ебәрҙе, эшкинмәгән алкаштар!",Көләмәстәр,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Юмор,729,https://henek.info/articles/k-l-m-st-r/2025-11-03/k-l-m-st-r-4451530,2025-11-03T10:53:00+00:00
"2025 йыл йомғаҡтары буйынса Рәсәй политологтары Башҡортостан иҡтисадын – Рәсәйҙә иң үҫешкәндәрҙең береһе, ә республика Башлығы Радий Хәбиров һәм уның командаһын ил төбәктәре араһында иң һөҙөмтәле идара итеү командаларының береһе тип билдәләне. Был тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау, туристарҙы йәлеп итеүгә лә бәйле. Йыл аҙағында Рәсәй Сит ил эштәре министрлығында илдең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһы ултырышы үтте. Сергей Лавровтың шәхси саҡырыуы буйынса осрашыуҙа Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбиров сығыш яһаны. Рәсәй властары фекеренсә, бөгөн республика фәнде, тәбиғәтте, мәҙәни мираҫты, туризмды уңышлы берләштерҙе лә бығаса булмаған һөҙөмтәләргә өлгәште. – Республиканың ике геопаркы – Торатау менән Янғантау ЮНЕСКО-ның глобаль геопарктар селтәренә индерелде, ЮНЕСКО-ның инде өсөнсө кафедраһы асылды, Шүлгәнташ мәмерйәһе бөтә донъя ҡомартҡылары исемлегенә инде, Көгөш (Усолка) һәм Алыҫ Төлкәҫ геологик киҫелештәре халыҡ-ара эталонға – алтын ҡаҙаҡҡа әйләнде, – тип асыҡлай эксперттар. – Был – Рәсәйҙә халыҡ-ара статусҡа эйә булған беренсе объекттар. Ярайһы уңыш – Башҡортостан, 11-се урындан 9-сыға күтәрелеп, туристар өсөн иң ҡыҙыҡлы 10 Рәсәй төбәге исемлегенә инде. ""Этнография, экология маршруттары, фәнни-популяр йүнәлеш яңы туристик бренд булдыра"", – тип инана аналитиктар. Былтыр республиканың мәҙәни өлкәһе лә юғары профессионаллек йәһәтенән танылды. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының алты Алтын битлек премияһын яулауын йыл триумфы тип атарға була. – Башҡортостан мәҙәни учреждениелар һаны буйынса Рәсәйҙә беренсе урынды биләй, ә 114 балалар сәнғәт мәктәбенә 50 меңдән ашыу уҡыусы йөрөй, – тип хәбәр итә Башҡортостан Хөкүмәте. – 2021 йылдан алып илдә тәүгеләрҙән булып Ауыл мәҙәниәт хеҙмәткәре республика программаһы уңышлы тормошҡа ашырыла.2025 йылдың ноябрендә Өфөлә булғанда РФ мәҙәниәт министры Ольга Любимова, 2026 йылда Башҡортостан мәҙәниәт өлкәһенә 470,7 миллион һум федераль аҡса ала, тип хәбәр итте. Эксперттар федераль ярҙамды республика етәксеһе Радий Хәбировтың һөйләшеү стратегияһы һөҙөмтәһе тип атай. Уҙған йылда Өфөлә Әр-Рәхим мәсетен һәм Воскресенск соборын төҙөү тергеҙелде. Башҡортостандың идара командаһы был эшкә ҙур хәйриәселәрҙе йәлеп итеүгә өлгәште. Шулай уҡ 2027 йылға тиклем Башҡортостандың милли геройы Салауат Юлаев һәйкәлен реконструкциялауға һәм тирә-яғын күркәмләндереүгә әҙерлек эштәре башланды. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Республикабыҙ туристарҙы күберәк йәлеп итә,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт']",[1 1 1 0 1 1 0 1 0 0 1 1 0 0],8,Йәмғиәт,2454,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-07/respublikaby-turistar-y-k-ber-k-y-lep-it-4530915,2026-01-07T21:45:00+00:00
"Тауарҙы тотҡарлағанда ниндәй процент иҫәпләнә? Әгәр алдан хаҡ индергән тауарығыҙ һеҙҙең ғәйебегеҙ менән һәм тәбиғәт шарттарына бәйле хәл иткеһеҙ шарттар арҡаһында тотҡарланмаһа – һәр көн өсөн алдан түләнгән күләмдең 0,5 проценты. Сумма һеҙ түләгән хаҡтан артыҡ булмаҫҡа тейеш. Әгәр һатыусы: - етешһеҙлеге булған продукцияны 7 көн эсендә алмаштырмаһа (етештереүсегә тауарҙың сифатын тикшереү талап ителһә – был ваҡыт 20 көнгә, тауар булмаһа, бер айға тиклем оҙайтыла); - аҡсаны кире ҡайтармаһа, тауарҙың етешһеҙлеге булыу сәбәпле хаҡын төшөрмәһә йәки етешһеҙлекте бөтөрөүгә бирелгән 20 көн эсендә зыянды ҡапламаһа; - килешеүҙә күрһәтелгән ваҡыт эсендә (45 көндән артыҡ түгел) етешһеҙлекте бөтөрмәһә – һәр көн өсөн тауар хаҡының 1 проценты. Әгәр: - эш йәки хеҙмәт килешеүҙә ҡаралған ваҡытта башҡарылмаһа; - башҡарыусы етешһеҙлекте контрактҡа ярашлы йәки һеҙҙең талап буйынса ваҡытында төҙәтмәһә; - етешһеҙлектәр өсөн тауар хаҡын төшөрмәһә йәки уларҙы бөтөрөүгә сығымдарҙы 10 көн эсендә ҡапламаһа; - ваҡыты үтәлмәү сәбәпле килешеүҙе өҙгәндән һуң 10 көн эсендә аҡсаны кире ҡайтармаһа – һәр көн өсөн хаҡтың 3 проценты түләнә. Неустойка алыу өсөн һатыусыға яҙма ғариза ебәрегеҙ. Әгәр ул компенсация түләүҙән баш тартһа, үҙегеҙгә уңайлы ысул менән – шәхсән, хеҙмәттең сайтында онлайн, ғәҙәти йәки электрон почта аша «Роспотребнадзор»ға ялыу бирегеҙ. Шулай уҡ һатыусыны судҡа бирә алаһығыҙ. АңлатабыҙБашҡортостан","Онлайн-заказығыҙҙы тотҡарлайҙар, аҡсағыҙҙы кире ҡайтармайҙармы?",['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,1404,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-06-19/onlayn-zakazy-y-y-tot-arlay-ar-a-sa-y-y-kire-aytarmay-army-4283721,2025-06-19T18:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырФедераль нормативларга ярашлы, аборт ясатырга килгән йөкле хатын-кызларның 30 проценты бу фикереннән кире кайтырга тиеш, дип искәртелә.2023 ел башыннан Татарстанда йөклелекләре иртә чорында булган хатын-кызларның 64 процентын аборт ясамаска күндерә алганнар. Бу хакта журналистларга Татарстан сәламәтлек саклау министры Марсель Миңнуллинәйтте. Аның сүзләренчә, федераль нормативларга ярашлы, аборт ясатырга килгән йөкле хатын-кызларның 30 проценты бу фикереннән кире кайтырга тиеш. 2022 елда Татарстан бу күрсәткечләрне үти алмаган. Министр әйтүенчә, 2023 ел ахырында Татарстанда Кризислы йөклелек республика үзәге ачылган, аларның районнарда филиаллары да бар. Биредә көмәнле хатын-кызлар белән акушер-гинекологлар һәм психологлар эшли, аларны аборт ясамаска үгетли диелә. Кризислы йөклелек үзәге аша узганнан соң бала тапкан хатын-кызларга бала бишекләре, коляскалар, памперслар бирелә, хәтта балаларын өч яшьләрендә балалар бакчасына да билгелиләр диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Сәламәтлек саклау министрлыгы: Татарстанда көмәнле хатын-кызларның 64 процентын аборт ясамаска күндерә алдык,['Дин' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1116,https://www.azatliq.org/a/salamatlek-saklau-ministrligi-tatarstanda-komanle-hatin-kizlarning-64-protsentin-abort-yasamaska-kundera-aldik/33094510.html,2024-08-27T16:42:47+03:00
"Ғүмер ҡыҫҡа! .. Донъя шундай матур, Артҡан һайын арта ҡәҙере. Барыһын да биреп ҡалыр кәрәк, Алмаҫ элек мине ҡәберем. Тоям инде: ул көн килеп етер, Үтмәйенсә бушҡа ғүмерең: Һөйһәң, һөй һин үкенмәҫлек итеп, Эшләһәң, һин эшлә емереп! Күр дуҫыңдың бергә ҡыуанғанын, Дошманыңдың йәне туңғанын, Һәр сәскәлә һинең күҙең ҡалһың, Һәр бер ҡошсоҡ булһын туғаның. Р. Ғарипов",Шашып йәшәйем,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,362,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-19/shashyp-y-sh-yem-4585355,2026-02-19T21:00:00+00:00
"Уның һығылмалылығына, ҡурҡыу белмәҫ сығыштарына, үҙенсәлекле талантына һоҡланмау мөмкин түгел. Бейеклектә һауа таҫмаларында йә түңәрәктәрендә трюктар эшләү, художестволы гимнастика элементтарын ҡулланып, аяҡтар менән йәйәнән атыу, таяҡтарҙа бейеү, акробат номерҙар әҙерләү һәм башҡалар – цирк артисы Лилиә СӘҒИТОВА-ҠОЛСӘЙЕТОВА өсөн мөмкин булмаған эштәр юҡ кеүек. Спорт – рух көсө, Рәсәй студент яҙы, Таланттар олимпиадаһы, Адмиралтея йондоҙо фестивалдәрендә, Өфөнөң иң һығылмалы ҡыҙы конкурсында еңеүҙәр яулаған, сығыштары менән яҡташтарын ғына түгел, сит ил тамашасыларын да хайран иткән башҡорт ҡыҙын, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, республикала белеп тә етмәйҙәр. – Лилиә, сығыштарҙы ҡарағанда, был башҡорт ҡыҙы ҡайһы яҡта тыуып үҫте икән, тигән уй тыуа. Цирк сәнғәте донъяһына нисек эләктең? – Ырымбур өлкәһенең Энергетик ҡасабаһында тыуып үҫтем. Әсәйем – Гай районының Байғаҙаҡ ауылынан. Ә атайым Башҡортостандан – Хәйбулла районында тыуған. Ә акробат булып китеүем осраҡлы килеп сыҡты. Бала саҡта үҙемде төрлө шөғөлдә эҙләп ҡараным. Бейеү, Оҫта ҡулдар түңәрәктәренә, каратэ секцияһына яҙылдым, бассейнға йөрөнөм. Тик улар миңә бөтөнләй оҡшаманы, бер аҙ йөрөйөм дә ташлай торғайным. Бер дуҫ ҡыҙым мине ҡасабала эшләп килгән цирк студияһына барып ҡарарға тәҡдим итте. Тәүге күнекмәлә үк был сәнғәт төрө күңелемә ятты һәм артабан ныҡлап шөғөлләнергә ҡарар иттем. Ул саҡта миңә һигеҙ йәш ине. Аҙаҡтан ғаиләбеҙ менән Өфөгә күсеп килдек, 9-сы класҡа республика иҡтисад лицей-интернатына уҡырға барҙым. Баш ҡалаға килгәс тә яратҡан шөғөлөмдән туҡтаманым. Өфө дәүләт нефть-техник университетында, инженер-эколог һөнәре буйынса диплом алдым. Студент йылдарында үҙемде күрһәтергә мөмкинлектәр күп булды: ҙур сәхнәләрҙә сығыш яһай башланым, фестивалдәрҙә ҡатнаштым. – Ниңәлер беҙ һинең турала хәбәрҙар булманыҡ. Быйыл Ағиҙел йылғаһы буйында үткән Самауырлы ритайымда сығыш яһауың күптәргә асыш булды, шикелле. – Танылыу яулар өсөн йыш сығыш яһарға кәрәк. Өфөлә цирк бинаһының авария хәлендә булыуы бәкәлгә һуға – беҙгә танылыу яуларлыҡ, ҙур саралар үткәрерлек майҙан юҡ. Шуға ла башлыса саҡырыу буйынса байрамдарҙа һәм шәхси сараларҙа ғына сығыш яһарға тура килә. Шул сәбәпле оҙаҡ ҡына ваҡыт сит илдәрҙә эшләргә тура килде. Университетты тамамлаған йылда бер танышым Көньяҡ Кореяға барырға тәҡдим иткәс, ризалаштым. Унда ярты йыл эшләгәндән һуң, Һиндостанда туғыҙ ай йөрөнөм. Артабан Бруней, Монако, Малайзия илдәренә саҡырҙылар. Төркиәлә саҡта коронавирус пандемияһы башланды, һәм, эште туҡтатып, өйгә ҡайтырға мәжбүр булдым. Тап шул саҡта Өфөләге цирк студияһына тренер итеп саҡырҙылар. Ваҡытлыса ғына тип ризалаштым. Сөнки уй-ниәтем, сиктәр асылғас, ҡабат сит илгә барыу ине. Яҙмыш ҡушыуылыр инде, пандемия ваҡытында буласаҡ ирем менән танышҡан инем, кейәүгә сыҡтым. Хәҙерге ваҡытта тренер эшен дауам итәм, шулай уҡ саҡырыуҙар булһа, сығыш яһайым. Ә Самауырлы ритайымда үткән йылдарҙа уҡ ҡатнашырға теләй инем, нисектер тура килмәне. Аллаға шөкөр, быйыл уй-ниәтемде тормошҡа ашырып, милләттәштәрем алдында талантымды күрһәтә алдым. – Унда һин милли элементтар булған кейемдә аяҡ менән йәйәнән атыу номерын күрһәттең. Һуңғы йылдарҙа популярлыҡ яулаған Мәргән уҡсы ярыштарында ҡатнашҡаның юҡмы? – Әйтһәм ышанмаҫһығыҙ: ҡул менән атҡанда мин сәпкә бик һирәк эләгәм. Шуға күрә ярыштарҙа ҡатнашҡаным юҡ. Ә аяҡ менән репертуарҙа ун йыл элек үк барлыҡҡа килде. Ул саҡта Мәргән уҡсы хәрәкәте тураһында белмәй ҙә инем. Яңы номер кәрәккәс, оҙаҡ уйландым, эҙләндем. Интернет селтәрен гиҙгән саҡта, Американан бер ҡыҙҙың аяҡтары менән йәйәнән атыуын күреп ҡалдым. Номерҙан бигерәк, тамашасыларҙың уны ҙур ҡыҙыҡһыныу һәм ихласлыҡ менән ҡарауы, көслө алҡышлауы күңелгә уйылды. Тик был трюкты үҙемдең эшләй алырыма, йәйәнән атырға өйрәнеремә ышанысым юҡ ине. Аллаға шөкөр, атайым менән тренерым миңә ышанды һәм төрлө яҡтан ярҙам итергә тырышты. Тәүҙә атайым, һатып алған уҡ менән йәйә ҡаты булғас, үҙе эшләп бирҙе, сәп ҡуйҙы. Көҙ миҙгеле ине, буш ваҡытым булыу менән күнекмәләр эшләнем. Көндәрем тик шуның менән генә үтте. Ситкә осҡан уҡтарҙың иҫәбе-һаны булманы. Бер ай тирәһе ваҡыт үтеүгә, был номер әҙер ине. Уны башҡарыу бик ҡатмарлы. Репертуарҙағы башҡа номерҙар, оҙаҡ күрһәтмәй торһам да, онотолмай: сығыш яһар алдынан иҫкә төшөрөргә генә кәрәк. Ә уҡ атыу буйынса оҫталыҡты юғалтмаҫ өсөн даими шөғөлләнеп торам. – Ҡатмарлы трюктар, ғөмүмән, спорт – хәүефле шөғөл. Бигерәк тә бала саҡта ҡурҡытманымы? – Миндә нисектер ҡурҡыу тойғоһо юҡ шикелле. Һауалағы номерҙар, әлбиттә, хәүефле. Аллаға шөкөр, бала саҡта ла, эшләгәндә лә ауыр йәрәхәттәр алғаным булманы. – Ә ата-әсәйең һинең хәүефле шөғөлөңә ҡаршы булманымы? – Уларҙың спортҡа ла, сәнғәткә лә ҡағылышы юҡ. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, һәр ынтылышымды ҡеүәтләп кенә торалар. Атайым энергетика өлкәһендә эшләне, сығыштарымды күҙәтеп бара. Улай ғына ла түгел, ярҙам итә, барлыҡ реквизиттарҙы эшләп бирә, кәрәкһә, номерҙы күрһәтеү өсөн бәләкәй сәхнә ҡора. Әсәйем һөнәре буйынса китапханасы, һуңғы йылдарҙа типографияла эшләй. Ул инде минең өсөн хәүефләнә, сығыштарыма килмәй, хатта видеонан да һирәк ҡарай. Атай-әсәйемә һәр ваҡыт рәхмәтлемен: яратҡан эшем менән шөғөлләнергә мөмкинлек бирҙеләр. Икенсенән, университетты тамамлағас, сит илдәрҙә эшләүгә ҡаршы төшмәнеләр. Был минең һөнәри уңыштарыма ҙур этәргес, оло тәжрибә тупларға мөмкинлек тыуҙырҙы. Ә бит уларға йәп-йәш ҡыҙҙарын белмәгән-күрмәгән ерҙәргә сығарып ебәреү еңел булманы. – Сит илдәрҙә эшләү оҡшанымы? Мөмкинлек тыуһа, тағы ла юлланыр инеңме? – Кемдер сит илгә аҡса эшләргә тип барһа, минең маҡсатым сәйәхәт итеү ине. Иҫтәлекле урындарҙы күреү, урындағы халыҡ менән аралашыу, уларҙың ғөрөф-ғәҙәттәрен өйрәнеү, милли ризыҡтарын тәмләп ҡарау, яңы дуҫтар табыу аҡса эшләүгә ҡарағанда күпкә ҡыҙыҡлыраҡ. Һәр илдә ҡалаларҙы ла, матур тәбиғәтте лә йөрөп күрергә тырыштым. Сит илдә эшләү өсөн мөмкинлектәр хәҙер ҙә булып тора, мотлаҡ күсеп барыу кәрәкмәй. Мәҫәлән, ҡыҙым Самира йәш ярымлыҡ сағында Төркиәгә барып, ике айға яҡын цирк труппаһында эшләнем. Ярты йыл да үтмәне, бер артистың ҡулы һынып, уны алыштырырға тағы ла бер айға саҡырҙылар. Кис сығыш яһаным, көндөҙ туйғансы диңгеҙҙә һыу индек, ҡала буйлап йөрөнөк. Әгәр мөмкинлек булһа, тағы ла шулай сит илдәрҙә йәки Рәсәй ҡалаларында эшләүҙән баш тартмаҫ инем. – Самираның киләсәктә һинең юлыңды дауам итеүен теләйһеңме? – Әгәр үҙе теләһә, ҡаршы булмаясаҡмын. Кеше өсөн иң мөһиме – һайлаған һөнәрен яратыу, унан рәхәтлек алыу. – Ә ирең һинең һөнәрҙе нисек ҡабул итте? Уның менән ҡайҙа танышҡайнығыҙ? – Мин тәбиғәт ҡосағында ял итергә яратам, шуға ла Башҡортостан буйынса ойошторолған турҙарға йыш йөрөйөм. Шундай сәйәхәттәрҙең береһендә Фидан менән таныштыҡ. Ул үҙе Өфөнөкө, ҡайным Архангел районынан, ә ҡәйнәм Баймаҡ районының Ҡолсора ауылында тыуып үҫкән. Әлеге ваҡытта Фидан Башҡортостан буйлап турҙар ойоштора. Беҙҙең ҡыҙыҡһыныуҙар бер, әйтеүемсә, мин дә сәйәхәт итергә, тәбиғәттә булырға яратам. Ул да форсат булғанда һәр ваҡыт минең сығыштарҙы ҡарарға килә, реквизиттар менән ярҙам итә. – Һиндәге һығылмалылыҡ тәбиғәттән бирелгәнме, әллә ул оҙайлы күнекмәләр һөҙөмтәһеме? – Хәҙер инде үҙем балалар менән эшләгән кеше булараҡ, шуны әйтә алам: төрлө мөмкинлектәге кешеләр бар. Тән һығылмалылығы юҡ, әммә көслө. Йәки, киреһенсә. Ә трюктар яһау өсөн беҙгә ҙур көс кәрәк. Миндәге һығылмалылыҡ тәбиғәттән бирелгән. Тик уны камиллаштырыу һәм көс туплау өсөн оҙайлы, даими күнекмәләр кәрәк. Тырышлыҡ һалмаһаң, яулап булмаясаҡ. – Ә шул күнекмәләр, сығыш яһауҙар ялҡытып китмәйме? – Юҡ, миңә һәр ваҡыт сығыш яһау оҡшаны, бәләкәйҙән сәхнәне яраттым. Улай ғына түгел, концерттарға әҙерлек осоро, башҡалар менән аралашыу, сәхнә арты мәшәҡәттәре лә күңелемә яҡын. Ҡайҙа саҡырһалар ҙа, баш тартмайым. Дөрөҫөн әйткәндә, минең өсөн акробатика эш кеүек түгел ул. Уны яратҡан шөғөл, байрам кеүек ҡабул итәм. Шуғалыр бер ваҡытта ла күнекмәләрҙән, сараларҙа ҡатнашыуҙан ялҡҡаным юҡ. – Үҙеңде формала тотоу өсөн сикләүҙәр, диеталар тотаһыңмы? – Диета тотмайым, шулай ҙа дөрөҫ туҡланырға тырышам. Ә инде аҙ ғына ауырлыҡ артҡанын һиҙһәм, бер нисә көн киске сәғәт 6-нан һуң ашамайым. Организм өйрәнеп бөткәндер инде, физик көсөргәнеш булмаһа, үҙенән-үҙе күнекмәләр һорай башлай. Тиҙ генә турникта күтәрелеп алам, шпагатҡа ултырам, бер нисә трюк яһайым – тән яҙылып китә. – Һине спорт һәм сәнғәт юлына сығарған тренерҙарың кемдәр булды? – Энергетик ҡасабаһындағы беренсе тренерым Нина Давыдова булды. Өфөгә күскәс, хәҙерге Балалар филармонияһының Сулпан цирк студияһында Наталья Ананченко етәкселегендә шөғөлләндем. Ул студия һаман да эшләй, балалар бик теләп йөрөй. Әлеге ваҡытта бергә эшләгән менеджерым бар – Анастасия Кулагина. Ул мине сығыштарға саҡыра, эш менән тәьмин итеп тора. – Хәҙер үҙең дә тренер, балалар менән эшләү оҡшаймы? – Эйе, оҡшай. Дөрөҫөн әйткәндә, балалар күп көс, ваҡыт талап итә. Быны мин үҙем эшләй башлағас ҡына аңланым. Әммә белгәнеңде киләсәк быуынға еткереү, тәрбиәләнеүселәреңдең уңышын күреү – оло бәхет. – Һинең номерҙар яңғыҙ сығышҡа иҫәпләнгәнме? – Эйе, башлыса яңғыҙым сығыш яһайым. Һауа түңәрәгендә ике кеше башҡарған номер бар. Ә студияла шөғөлләнгән саҡта барлыҡ номерҙарҙы ла күмәкләп башҡарҙыҡ. – Ғәҙәттә, бейеүселәрҙең дә, спортсыларҙың да әүҙем мәле сағыштырмаса аҙ. Акробаттарҙың нисек? Шәхсән үҙең нисә йәшкә тиклем сығыш яһарға ниәтләйһең? – Беҙ ҙә спортсыларҙан ҡалышмайбыҙ. Үҙем 30 йәшкә тиклем эшләрмен, тип уйлай инем. Хәҙер инде ул йәште бер аҙ үттем, һаман да сығыш яһайым. Тик улар йылдан-йыл аҙая бара. Киләсәктә башлыса тренер булырмын тием. Ә инде мөмкинлектәр булһа, ҙур хыялымды тормошҡа ашырып, үҙемдең цирк студияһын асасаҡмын. Гөлнур ҠЫУАТОВА әңгәмәләште.",Ғәжәйеп талант эйәһе,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 1 1 0 1 1 0 1 1 1 0],10,Йәмғиәт,9530,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-10-27/zh-yep-talant-ey-e-4488526,2025-10-27T14:45:00+00:00
". Ырғыҙлы – боронғо башҡорт ауылы. «Аҡбуҙат» эпосында Һәүбәнде аҫрап үҫтергән Тарауыл ҡарт Ырғыҙ байҙың йылҡы көтөүсеһе була. Ә бай Мәсем ханға буйһона. Тап бына шул риүәйәттәрҙә һөйләнгән һәм топонимияларҙа исемдәре ҡалған шәхестәрҙең тыуған төйәге ул. Ә инде ауыл эргәһендәге мәмерйәләрҙә табылған өлгөләр бында палеолит дәүерендә үк кешеләр йәшәгәне хаҡында һөйләй. . быуатта ауыл ерлеге Нуғай даруғаһы Бөрйән волосы кешеләре  тарафынан  урыҫтарға  һатыла.  Сығышы  Даниянан булған, аҙаҡ Рәсәй империяһына  хеҙмәт  иткән  хәрби  дворян Карл Ефимович Сиверс була яңы хужа. Латвиялағы билдәле Венден һарайының эйәһе лә ошо немец. Ырымбур яҡтарынан уҡ килеп, баҡыр иретеү заводы төҙөйҙәр бында. Ни өсөн ул төпкөл урманға инеп, тиерһегеҙ? Ә тап шул урман өсөн дә. Баҡырҙы иретеүгә бик күп яғыулыҡ талап ителә. Быға иһә бушлай үҫкән ағастан да ҡулайлыһы юҡ. Шулай итеп, Вознесенка  заводын  төҙөү  1753 йылда башлана. 1772 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Сиверс был ерлеккә 2363 тирәһе крепостнойын ғаиләләре менән алып килеп урынлаштыра. Завод эшләй, әммә Пугачев ихтилалы мәлендә таланып, емерелеп ҡала. Бына шундай ҡыҙыҡлы ла, ҡыҙғаныс та тарих бөгөнгө Ырғыҙлы ауылын күп милләтле иткән дә. Бөрйән районындағы ошондай әллә нисә мәҙәниәтте, динде һәм менталитетты бергә һыйҙырып, татыу халыҡ итеп йәшәткән уникаль күренеш ул. Шуға ла улар ауылдарына арналған китапсыҡты «Меңдәр араһында берәү» тип атаған. Ауыл «Айыҡ ауыл» республика конкурсында ҡатнаша быйыл. Әммә хәҙер беҙ һөйләйәсәк күрһәткестәр – улар бер бәйгегә әҙерлек барышында ғына барлыҡҡа килә йәки һөҙөмтәләр бирә торған төшөнсәләр түгел. Мәҫәлән, ауыл халҡының тотошлайы менән саңғысылар булыуы. Тота килеп кенә был спорт төрөнә ылығып та, бер-ике йыл эсендә оҫтарып та булмай. Ныҡлы физик һәм рухи көс талап итә ул. Ырғыҙлыла иһә тәпәй баҫҡанынан алып пенсионерына тиклем саңғыла йүгерә. Йүгерә генә түгел, район, төбәк, республика кимәлендәге ярыштарҙа һыр бирмәйҙәр. Ауылдың үҙ командаһы бар. Бәләкәй спортсының да ҡулында – бер ҡосаҡ миҙал, өлкәндәрҙең дә өҫтәлен ҡаплап Маҡтау грамоталары ята. Ҡатын-ҡыҙҙар журналы булараҡ, уҡыусыларыбыҙға был ауылдың иң оло һәм иң көслө саңғысыһын ғына күрһәтеп үтергә булдыҡ. Рәйсә Байрамғәле ҡыҙы Һөйөшева ул. Сығышы менән Күгәрсен  районы Беренсе Түкәт ауылынан, 1983 йылдан ошонда килен булып төшөп тамыр йәйгән ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. Һәм уның яҙмышында ла саңғы ҙур роль уйнай. Ә ул былай килеп сыға: Мораҡ универмагының спорт бүлегендә саңғы һатып торған йәш Рәйсәне Ырғыҙлының физкультура уҡытыусыһы Әмир Ирғәле улы күреп ҡала ла ғашиҡ була. Магазинға инеп бер генә  һөйләшә, икенсе килгәнендә исемен дә белмәгән ҡыҙға «һине һоратырға ата-әсәйемде ебәрәм» ти. Һәм шулай итә лә. 37 йыл бергә ғүмер кисерә, дүрт балаға ғүмер бирә улар. Үкенескә күрә, әллә нисә быуын балаларын саңғыға баҫтырған һәм уларҙа спортҡа ҡарата һөйөү уятҡан Әмир ағай биш йыл элек баҡыйлыҡҡа күскән. Ә Рәйсә апай уның яҡты иҫтәлегенә бағышлап ярыштар үткәрешә генә түгел, үҙе лә ярыша һәм көнләшерлек күрһәткестәргә өлгәшә. Ауыл ҡатын-ҡыҙҙары араһында ҡул эштәре менән дан алған Лилиә Миңлеғәле ҡыҙы Ғәлина йортона ла ишек ҡаҡтыҡ. Лилиә – Ырғыҙлы ҡыҙы, һигеҙ балалы ғаиләлә тәрбиәләнә. Атаһы Миңлеғәле Сәйфуллин леспромхоз директоры була. Лилиәне бухгалтер итергә тырыша ул, тик артыҡ теремек ҡыҙы үҙ юлын һайлай. Башта йәшләй генә кейәүгә сығып китә. Унан, балалары ла тыуғас, Сибай педагогия училищеһын тамамлай һәм мәктәптә технология дәресенән уҡыта. Биш бала әсәһе, декрет ялдары араһында юғары белемгә лә өлгәшә һәм ҡайҙа ебәрәләр, ҡайҙа урын була, шунда барып тотона: балалар баҡсаһында мөдир ҙә, мәктәп директоры ла, интернатта тәрбиәсе лә, психолог та. Бөгөн иһә өйҙә «ял итә»: мал көтә, умартасылыҡ менән шөғөлләнә, туризм эшен үҫештереп алып бара, махсус хәрби операциялағыларға кейемдәр тегә, бәйләй. Һәм, әйтеп үтергә кәрәк, Лилиә Миңлеғәле ҡыҙының улы Ҡазыхан 22 йәшендә генә, ата-әсәһенә өндәшмәй, МХО-ла булып ҡайта. Улының ялынан һуң уға атаһы – 59 йәшлек Кәрим Ғәлин дә эйәрә. Бер бөртөк улын яңғыҙ ебәрергә теләмәй ул. Бергәләп йылға яҡын имен-һау йөрөп әйләнәләр. Унан атай кеше тағы ла юллана һәм бөгөн дә махсус хәрби операция зонаһында. Лилиә Миңлеғәле ҡыҙы улы Түбәнге Новгородта әҙерлек үткәндә тотош взводҡа аш-һыу яраштырып алып барып ҡайта. «Бөгөн-иртәгә ут эсенә инергә торған егеттәрҙең һәр береһенә әсә ҡулы менән бешерелгән өй ризығы ҡаптырғым, һәр береһенең арҡаһынан ҡағып, изге һүҙҙәр әйткем килде. Улар ҙа шул минең малайым һымаҡ рухлы, ҡанатлы, хатта алабарман хыялдар, идеялар менән йөрөп яталарҙыр, тип уйланым», – тип һөйләй ул был сәйәхәте хаҡында. Һәм бөгөн дә ҡатын, ире ҡушҡан йөкләмәлә – фронтҡа кейем тегеү эше артында ултырғанда ла, ҡайһылайтып хәрби госпиталгә волонтер булып юлланырға, бының өсөн ҡайҙарға мөрәжәғәт итергә икән, тип белешә, пландар ҡора. Барыр ҙа ул, ниәт иткән бит инде.  Илһөйәрлек ошондай ғаиләләрҙә яралалыр, патриоттар Лилиә һымаҡ әсәйҙәрҙән тыуалыр, тигән фекерҙә сыҡтыҡ был йорттан. Әйткәндәй, Ырғыҙлы ауылы мәктәбендә махсус хәрби операцияла һәләк булған ҡаһарман яҡташтарына: Руслан Рәшит улы Сирбаевҡа, Марат Миңлегәрәй улы Ғәлингә һәм Радмил Радик улы Абдуллинға, «герой парталары» булдырылған. Уларҙың данын ауылдаштары ҡәҙерләп һаҡлай. Ә инде яуҙағыларға оҙатылған ылауҙарҙың һаны юҡ, квадроциклдан башлап балға тиклем оҙата унда ауыл халҡы. Был – уларҙың буласаҡ Еңеүгә индергән үҙ өлөшө.",МЕҢДӘР АРАҺЫНДА БЕРӘҮ. Миләүшә Ҡаһарманова,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 0 0 1 1 1 0],10,Дин,5349,https://bashkizi.ru/articles/rukhi-tt-va-i-a/2025-04-24/me-d-r-ara-ynda-ber-mil-sh-a-armanova-4211174,2025-04-24T11:14:00+00:00
"Шуның өҫтөнә бер рәт итеп кишер теҙегеҙ. Улар бер-береһенә тейеп тормаһын. Кишер өҫтөнә тағы ҡом, бысҡы сүбе йәки башҡа нәмә тултырығыҙ. Шулай итеп, кишерҙе ҡатлап һалып сығығыҙ. Өҫтөн ҡалын итеп тағы ҡом йәки башҡа әйбер менән тултырығыҙ. Кишерҙе пакеттарҙа ла һаҡлап була - вакуумлыларында яҡшыраҡ. Ҡайһы берҙә ике ысулды берләштереп тә була. Кишерҙе пакетҡа һалып, араһына бысҡы сүбе тултырып, ныҡлап бәйләп ҡуйырға була. Йәшелсәне һыуытҡысҡа пакетҡа һалып та айҙар буйына һаҡларға мөмкин. Шулай уҡ туңдырғысҡа турап йә иһә ыуғыстан ҡырып, пакеттарға һалып, туңдырырға мөмкин. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Кишерҙе нисек һаҡларға?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Аш-һыу,1252,https://henek.info/articles/-+-+-+/2025-09-18/kisher-e-nisek-a-lar-a-4392992,2025-09-18T11:25:00+00:00
"Фәүзия БәйрәмоваБу көннәрдә интернетта татар стратегиясен эшләүче яки киңәшче-консультантларныңяңа исемлегебасылып чыкты. Вахит Имамов, Руслан Айсин, Фәндәс Сафиуллинкебек милләтпәрвәрләрнең кертелүенә сөендек, элек аларисемлектәюк иде. Ә менә кайбер кешеләрнең бу исемлектә булуына гаәпләндек. Әйтик, Татарстан мәдәният министрлыгының традицион мәдәниятләрне үстерү бүлеге мөдире Фәнзилә әүһәрова. Моннан ун ел элек бу ханым татар мәктәпләрен наданлыкта гаепләгән иде. Бу хакта ""Татарские новости"" газетының ""Миллият"" кушымтасы ""Татар теле кемгә кирәк? "" дигән мәкаләсендә язып чыкты. ""Түгәрәк өстәл"" сөйләшүендә Фәнзилә әүһәрова менә нәрсә дигән: Фәнзилә әүһәрова"" гасыр башында мәдрәсә-мәктәпләр тотып, татар үзенең интеллектуаль потенциалын үстерү чарасын тапты. Ләкин бүген татар теле интеллектуаль кешеләрнең ихтыяларын канәгатьләндерә алмый. Минем ике балам да урыс гимназиясендә укый, өйдә без татарча сөйләшәбез. Мин аларның интеллектларын үстерергә телим, ә бу татар мәктәпләрендә әллә ни югары куелмаган. ""Ягъни, бу хатын фикеренчә, акылыңны үстерәсең килсә, урыс мәктәбендә укы, ә татар мәктәбе надан калдыра, булып чыга инде? ! Мин шунда ук моңа каршы газетка үз язмамны ибәрдем, әмма алар аны бастырмадылар. Ул мәкаләм, бераз өстәлеп, ""Милләт һәм дәүләт"" дип аталган китабымда, ""Нишлисең син, милләт? !"" исеме астында басылып чыкты. Нияз ИгъламовНичектер стратегиягә үтеп кергән икенче бер кеше -Нияз Игъламов. Күптән түгел ""Бизнес-онлайн"" сайтына биргән интервьюсында ул болай дигән иде: ""Если татарин татарина не затоптал в грязь, то день не день, жизнь не жизнь. "" Ягъни, ""Татар татарны пычракка салып таптамаса, аның көне көн, тормышы тормыш түгел"". Бу бит бөтен милләткә карата әйтелә, рус телендә әйтелә! Шушындый начар бәядән соң милләт балаларының татар буласы килерме? Игъламов фәлсәфәсе буенча, һәр татарны шушы пычрак хәлләр көтә бит! Казаннан ары татар дөньясын күрмәгән, милләтен белмәгән, ул гына да түгел, башка халыклар алдында аннан ихахайлап көлгән шушы тәти егет тә безгә стратегия язарга алынган! Югыйсә, татар театрыннан Әзһәр Шакировкебек милләтпәрвәрләрне дә киңәшче итеп алырга була иде бит? Стратегиядән Туктамышевкебек төгәл фән галимнәре дә читтә калган, югыйсә, 90 нчы елларда алар физика-математика, химия-биология кебек фәннәрдән татарча дәреслекләр язган һәм шулар буенча укытып йөргән шәхесләр иде бит! Стратегия эшләүгә миллион ярым татар яшәгән Башкортстаннан бер генә кеше дә кертелмәгән, монысы, гомумән, аңлашылмый! Алар үз хәлләрен үзләре генә белә, андагы татар менә инде ярты гасыр башкортлаштыруга каршы көрәшә, ни Татарстан, ни Башкортстан аларга ярдәм итми, инде киләчәк юлкүрсәткечтә дә аларга урын юк икән. Себер хәтле Себердән нибары бер кеше – Тубылдан Зәйтүнә Тычинскихкертелгән, әмма ул себер татарлары буенча стратегиягә киңәш бирерлек милли сәясәтче түгел шул! Тычинских. Шуның белән барысы да әйтелгән. Бәлки шушы игътибарсызлыкка авап итептер, себер татарлары хәзер үз стратегияләрен язып яталар. Ә анда бөтенләй башка тормыш, башка проблемалар бит! Себердә татарлар ан саклау өчен тырмашалар, алар Казанның ыр-биюле ялтыравык тормышыннан бик ерак. Стратегия эшләүчеләр исемлегендә Мәскәүдән дә татарлар юк, югыйсә, Назиф Мирихановтагына да ун стратегиялек милли идея-фикерләр бар иде бит! Татар теленә иң зур авырлыклар килгәндә империя амбразурасына күкрәге белән капланган, Мәскәүләргә барып милләтебезне яклаган Марат Лотфуллинкайда? ! Ник аны стратегия эшендә катнаштырмыйлар, югыйсә, милли мәгариф проблемаларын аннан да яхшы белүче юк бит! Татарның хокук яклаучылары кайда? Стратегия дип авыз ачканчы, башта милләтнең һәм һәр татарның хокукларын яклый алучы юристлар да булырга тиеш иде бу исемлектә! Мәскәү судларында мөселманнарның хокукларын яклап йөргән татар адвокатлары ник тартылмаган бу эшкә? Татар милли хәрәкәтеннән бер кешенең дә бу стратегияне эшләүгә тартылмавы да бик гаәп! Югыйсә, кар-бураннарда, мәхкәмә-судларда милләтне яклап алар йөри бит, үз вакытында иң кирәкле сүзне дә алар әйтә! Стратегия тирәсендә кайнашулар чираттагы Сабантуйны хәтерләтә башлады. Кайберәүләр образга керде һәм инде аннан чыга алмый. Аны язу белән генә түгел, тормышка ашырырга да кирәк бит әле, стратегия милләт өчен языла, ә халык аны ачып та карамаячак! Коръән хәтле Коръәне ачып карамаган халык стратегия укып утырамы соң инде? ! Халыкка аны ентекләп аңлатып бирергә туры киләчәк әле, ягъни, ""чәйнәп каптырырга"". Әле анда да йотарга теләмичә төкереп чыгарырга мөмкин. Милләт үзе аңлап һәм теләп үтәмәсә, бу стратегия дигәннәре дә кәгазьдә генә калачак. Кемнәр аңлатыр боларны милләткә? Хакимият тирәсендә ышкылып йөреп, каешланып беткән татар түрәләреме? Халык аларны тыңламаячак. Урыс телле елгыр егетләрме? Алар да милләт йөрәгенә барып итә алмаячак. Үз милләтенә түбәнсетеп караган бәндәләрме татарны күтәререгә тырышачак? Юк, алар өчен татар – тема гына, ә язмыш түгел. Һәм милләт империя балтасы астында калганда, бу ""бөек стратеглар"" берсе дә аның янында булмаячак, татар өчен әзерләнгән бүкәнгә үз башын салмаячак. Милләт янында бары тик аны өзелеп яраткан һәм кызганган, үз йөрәген аның аяк астына куеп, югары күтәрергә тырышкан, аның бәхете һәм бәйсезлеге өчен янган утларга да керергә әзер булган, халкын азатлык юлыннан алып барган шәхесләр генә калачак. Без калачакбыз, иншаллаһ! Фәүзия Бәйрәмоваязучы, әмәгать эшлеклесе""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра",Татар стратегиясе кемнәр кулында?,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 1 1 0 0 1 1 0 1 0 0],8,Комментарийҙар,5373,https://www.azatliq.org/a/29752256.html,2019-02-05T10:08:24+00:00
"Ашығып сығып киткән ағайҙың һуңғы һүҙҙәре ҡаты итеп ябылған ишеккә ҡыҫылып ҡала. Бүлмәлә икәү генә тороп ҡалғас, илап ебәреүҙән саҡ тыйылып, апайға өндәшәм: - Үкенәһегеҙме? - Ошондай бай, эшлекле кешенең йәре булмағанғамы? Уның был һорауын яуапһыҙ ҡалдырам. - Ғүмерем буйы ыҙаланып йәшәнем йәшәүен. Етешһеҙ тормош, эскесе ир үҙәгемә үтте. Хәйер, барыһы ла артта ҡалды инде. Ҡалай булһа ла…йәшәлде, һылыу. - Үкенәһегеҙ, тимәк? - Анау һүҙен һуңлап ишетеүемә генә үкенәм. – Күҙ йәштәрен йәшерергә теләптер, ул миңә арты менән боролоп баҫа. - Ниндәй һүҙен? - Мин яраттым һине, тине бит. Ҡайһылай һуңлап әйтте! Шуныһы үкенес! . Лена ХӘЙРУЛЛИНА.",Мин яраттым һине.,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,639,https://henek.info/articles/common_material/2026-01-09/min-yarattym-ine-4532038,2026-01-09T14:40:00+00:00
"Обнинскиҙа Калуга өлкәһе губернаторы Кубогына гимнастика буйынса турнир үткән. Бәйгегә Рәсәйҙең 250 көслө гимнасты килгән, Беларусь менән Монголия спортсылары ла ҡатнашҡан. Полина алтынды күпбәйгелә, бруста, бүрәнәлә, ирекле күнегеүҙәрҙә һәм таянып һикереүҙә  алған. Афарин, Полина! Сығанаҡ: Башинформ.",Бер үҙенә – биш алтын!,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,302,https://amanat.su/news/novosti/2024-12-03/ber-en-bish-altyn-4034424,2024-12-03T11:07:00+00:00
"Бындай исемде йөрөткән урамды эҙләп алыҫ йөрөйһө түгел. Үҙебеҙҙең Өфөлә лә Башҡорт урамы бар. Ул Алексеевка ҡасабаһында урынлашҡан һәм Әкиәт урамынан алып Тоғролоҡ урамына тиклем һуҙыла. Шулай уҡ Алексеевкала Башҡорт тыҡрығы барлығын да оноторға ярамай. Стәрлетамаҡ ҡалаһында ла Башҡорт урамы буйлап үтергә мөмкин. Әлбиттә, был исемлек тулы түгелдер һәм республика исемен йөрөтөүсе урындар һаны күберәктер. Шулай ҙа Башҡортостанда бындай исемле урам һәм тыҡрыҡтарҙың булыуына аптырарға түгел, ә бына Рәсәйҙә һәм хатта сит илдә башҡорт атамаһын йөрөткән урындарҙы күреү ҡыҙыҡ күренеш. Мәҫәлән, Рәсәйҙең Ростовтағы Дон, Пермь, Волгоград, Ҡаҙан ҡалаларында нәҡ ошондай исем йөрөткән урамдар бар икән. Шулай уҡ Алматы, Харьков, Донецк, Краматорск һәм Днепропетровск ҡалаларында ла урамдарына Башҡорт исемен биргәндәр, рәхмәт яуғырҙары. Элекке СССР киңлектәрен ҡалдырып, сит илдәргә лә күҙ һалайыҡ, сөнки алыҫ ҡитғаларҙа ла беҙҙең республика исемен йөрөтөүсе урындар байтаҡ. Мәҫәлән, әгәр ҙә кемгәлер Американың Калифорния штатында урынлашҡан Эльк-Гроув ҡалаһына барырға тура килһә, мотлаҡ рәүештә Башҡорт урамын күрмәйенсә китмәгеҙ! Шулай уҡ ошо уҡ штаттың Корона ҡалаһында һәм Американың иң ҙур ҡалаларының береһе - Лос-Анджелеста ла Башҡорт урамы, ә Төньяҡ Каролина штатындағы Браунс Саммит ҡалаһында Башҡорт тыҡрығы бар. Әйтергә кәрәк, Башҡорт атамаһын Америка ғына түгел, ә алыҫ Англия ла үҙ итә. Был илдең картаһында ла Башҡортостандың бәләкәй генә өлөшөн табырға була. Мәҫәлән, Вестбери ҡалаһында Башҡорт шоссеһы буйлап машинала елдерергә мөмкин. Шәп бит! Ә эҫе Эфиопияла йәки алыҫ Иранда башҡорт йә Башҡортостанды иҫләткән берәй урынды табып булырына ышанаһығыҙмы? Ышанырға тура килер, сөнки Эфиопияла Өфө ҡалаһы, ә Иранда Салауат ауылы бар. Салауат атамаһын хатта Ерҙә генә түгел, ә сикһеҙ-ҡырыйһыҙ йыһан киңлегендә лә осратырға мөмкин. Мәҫәлән, Марс һәм Юпитер планеталары араһында 1979 йылда Бельгия астрономы тарафынан асылған Салауат астероиды өйрөлә. Шулай итеп. Алыҫ илдәрҙә төрлө телдә беҙҙең күңелдәргә яҡын һәм ҡәҙерле ""башҡорт"", ""Башҡортостан"", ""Өфө"", ""Салауат"" һүҙҙәренең яңғырауы шатландыра. Тик ошо урында Башҡортостан ғына түгел, хатта Рәсәй хаҡында әҙ хәбәрҙар булған сит ил вәкилдәренең беҙҙең республикабыҙ, баш ҡалабыҙ һәм милли батырыбыҙ исемен йөрөткән атамаларҙы ҡулланылышҡа индереүе нисек килеп сыҡты икән тигән һорауҙың тыуыуы тәбиғи. Был ҙур тикшереү талап иткән ҡыҙыҡлы тема һәм ҡасан да булһа уны өйрәнеүсе һәм аныҡлаусы табылыр, тип ышанғы килә. Гөлназ МАНАПОВА әҙерләне. ""Киске Өфө"" гәзите, 44, 2024 йыл",ЭФИОПИЯЛА - ӨФӨ ҠАЛАҺЫ. ИРАНДА - САЛАУАТ АУЫЛЫ,['Башҡортостан' 'Донъя' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1],3,Йәмғиәт,2536,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-02-17/efiopiyala-f-ala-y-iranda-salauat-auyly-4125299,2025-02-17T16:06:00+00:00
"- Ҡаҡ тәмле лә, файҙалы ла, етмәһә, оҙаҡ  һаҡлана. Шифалы, витаминдарға бай емеш-еләктән эшләнгән  файҙалы ҡаҡ иммунитетты, нервыларҙы нығыта, холестеринды кәметә, хәтерҙе яҡшырта, - ти китапхана хеҙмәткәрҙәре. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Яугирҙарға - ҡаҡ,['Башҡортостан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0],3,Күмәкләгән – яу ҡайтарған,601,https://yanshishma.com/articles/kumaklagan-yau-kaytargan/2025-11-05/yaugir-ar-a-a-4453869,2025-11-05T16:15:00+00:00
"В Уфе в рамках Дней армейской культуры состоялся круглый стол военкоров. В числе участников — руководитель редакции познавательных программ ТРК «Башкортостан» Гузель Хамитова. В ее послужном списке около 10 поездок «за ленточку». — Это и служебные командировки, и поездки с гуманитарной миссией, — говорит Гузель Чулпановна. — Я постоянно на связи с ребятами. Если возникает потребность в чем-то, я тут же организую сбор. Недавно попросили прислать шины и колеса для «квадрика». У нас уже выстроена целая система. В ходе поездок мы также снимаем документальные фильмы о наших героях, это наш долг. Как призналась Гузель Хамитова, в боевой обстановке, в мужском коллективе она чувствует себя в своей тарелке. — У меня очень коммуникативный характер, — поделилась журналист. — И я легко приспосабливаюсь. Приехав в первый раз, я сразу поняла, что мне это нравится. Дело в том, что я выросла на военной тематике, на военных фильмах. 25 августа Гузель Хамитова была удостоена благодарности заместителя министра обороны РФ. Награду ей вручил Герой России Денис Чернавин. В свою очередь, Гузель Чулпановна передала Чернавину икону Божией Матери «Державный покров». — Это воинская икона, — рассказала Хамитова. — Она изготовлена уфимской артелью, я привожу такую нашим бойцам. А конкретно та икона, которая подарена Денису Юрьевичу, недавно вернулась с крестного хода из Донбасса. Она пробыла там более месяца и пропахла дымом, мы ее даже не стали мыть. Эта икона несет огромную миссию.","Военкор из Башкирии передала Герою России икону, пропахшую дымом Донбасса",['Мәҙәниәт' 'Хикәйә'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],2,Яңылыҡтар,1479,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2025-08-28/voenkor-iz-bashkirii-peredala-geroyu-rossii-ikonu-propahshuyu-dymom-donbassa-4365303,2025-08-28T12:41:00+00:00
"Еҙнәйем бик шаян кеше булғас уның һөйләгәненә бер кем дә ышанмағайны. Ә шулай ҙа уның ап-аҡ булып, ҡобараһы осоуына ҡарап, үҙеңде күрәләтә бындай хәлгә индереү өсөн ысын әртис булырға кәрәктер, тип уйланым. Беҙҙең өләсәй йәйгеһен ауылда йәшәй. Ҡалала тыны тарығыуына һылтанып, ул көн йылыныр-йылынмаҫтан ауылына ҡайтып китә. Балалары, ейән-ейәнсәрҙәре уны аҙна һайын барып күрә. Өй бәләкәй булһа ла, бик ыҡсым, матур. Иҫке генә мунсаһы йылға буйында тиерлек урынлашҡан, нығыраҡ яҡһаң, бик ҡыҙып китә. Еҙнәй килгән һайын шул мунсаны яратып төшә. Төнгө мунсанан шәп нәмә юҡ, - ти ҙә йүгерә. Өләсәйем артынан: Кейәү, мунса пәрейен асыуландырып аҡырып йөрөмә, -тип ултырып ҡала. Еҙнәйҙең ҡото осоп килеп ингәндә, беҙ ятмаған инек әле. Бөтәбеҙ ҙә ялда бит. Еҙнәйем һөйләүенсә ул сабынып ултырғанда ҡапыл мунсаның уты һүнгән. Ул шуға ҡарамаҫтан сабыныуын дауам иткән. Ҡапыл арттан кемдер миндеген тотоп алған. Еҙнәй тәүҙә сөйгә эләккән икән тип уйлаған. Миндекте ысҡындырайым тип ынтылһа, ҡулы бер йөнтәҫ, ауыр тын алып ултырған нәмәгә батып инеп киткән. Ҡапыл ул үҙенең арҡаһын йөнлө ҡул тоторға маташҡанын тойған. Шәрә көйөнсә йүгереп ҡайтып, соландағы таҫтамалға уранып ингән. Өләсәйем башын сайҡап: Күпме әйттем мин һеҙгә мунса пәрейен асыуландырмағыҙ, -тип кенә ҡуйҙы. Ә мин хәҙер ул мунсаға түгел, өләсәйҙең ауылына ла барырға ҡурҡам. С. ""Һаҡмар"" гәзитенән.",Шаянлығы юҡҡа сыҡты,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хикәйә,1357,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2024-01-15/shayanly-y-yu-a-sy-ty-3603094,2024-01-15T13:13:00+00:00
"Хеҙмәттәшлеккә саҡырабыҙ, сөнки бергәләп эшләү һәр кемгә яңы мөмкинлектәр асып бирә. Журналға яҙылыу мөмкинлеген ҡулдан ысҡындырмағыҙ, 20 февралгә тиклем яҙылып, марттан журнал өйөгөҙгә килер, шулай уҡ электрон баҫмаға яҙылып була.  Бергә булайыҡ, дуҫтар! Мы приглашаем вас к плодотворному сотрудничеству, открывающему новые горизонты для каждого из нас. Срок оформления подписки на печатную версию – до 20 февраля. Доставка журнала начнется с марта. Также доступна подписка на электронное издание. Присоединяйтесь к нашему профессиональному сообществу!",Ғинуар һаны донъя күрҙе,['Дин' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Мәғариф,553,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2026-01-31/inuar-any-don-ya-k-r-e-4558958,2026-01-31T11:55:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырСан белән әйткәндә, бу 500-600 кеше диелә. Татарстанда 2023 ел эчендә абортлар санын 1,5 меңгә киметә алганнар. Бу хакта туучыларны арттыру мәсьәләләренә багышланган матбугат очрашуында Казан медицина университеты клиникасы баш табиб урынбасары Светлана Гобәйдуллинаәйтте, дип яза""Бизнес "". Хәзер 2024 елның беренче өч ае өчен дә статистика әзер. Гобәйдуллина әйтүенчә, хастаханәләргә аборт ясатырга килеп тә, табиблар белән сөйләшкәннән соң баш тарткан хатын-кызларның саны якынча 60 процент тирәсе. Сан белән әйткәндә, бу 500-600 кеше диелә. Күптән түгел Татарстанның зур шәһәрләрендә 19 медицина оешмасының аборт ясатуны туктатуыхәбәр ителгән иде. Татарстан бала хокуклары вәкиле Ирина Волынецәйтүенчә, бүген Татарстанда аборт ясату лицензиясе булган 103 хосусый клиника һәм медицина оешмасы челтәре бар. ""Кызганыч, Татарстан Русиядә аборт ясату саны ягыннан беренче бишлеккә керә. 2022 елда республикада 11 335 хатын-кыз аборт ясаткан, 2021 елда — 11 645"", диде ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстанда бу елның өч аенда хатын-кызларның 60 процентын аборт ясатмаска күндергәннәр,['Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 1 1 0 1 1 0 0 0 0],6,Яңылыҡтар,1128,https://www.azatliq.org/a/tatarstanda-bu-elning-och-ae-echenda-hatin-kizlarning-60lap-protsentin-abort-yasatmaska-kundergannar/32902756.html,2024-04-12T15:01:57+03:00
"Жизнь Татьяны Леонидовны можно назвать образцово-показательной. Замужем, счастливая мать троих детей – Кристины, Михаила и Ангелины. Историк с университетским образованием работала начальником отдела опеки и попечительства администрации района. С началом СВО стала на добровольных началах заниматься вопросами оказания помощи участникам СВО и членам их семей. С марта 2025 года Татьяна Борисова – социальный координатор регионального филиала фонда «Защитники Отчества» по Белорецкому району. У нее 540 подопечных. – Более 500, – это ветераны СВО, члены их семей. Со многими я знакома, помогала ранее и сейчас мы общаемся, поддерживаем связь, – рассказала Татьяна Леонидовна. Социальный координатора старается проинформировать всех своих подопечных о мерах поддержки, новых программах помощи, помогает оформить и подать заявки на получение ТСР, проведение адаптации жилья, оказывает содействие в сборе и подготовке всех необходимых документов. Один из подопечных Татьяны Леонидовны получил современный сложный протез, четверо готовятся к проведению адаптации их жилых помещений. – Главный принцип и в моей жизни, и в моей деятельности, – к людям нужно относиться по-человечески. Это главный принцип. Он мне помогает, и, я думаю, и в дальнейшем поможет мне трудиться плодотворно, – отметила Татьяна Борисова. Как отметила руководитель республиканского филиала Госфонда «Защитники Отечества» Гульнур Кульсарина, социальные координаторы фонда «Защитники Отечества» первыми принимают на себя бремя людских проблем, выступая своеобразной линией обороны для подопечных. – Социальные координаторы осуществляют прием всех посетителей нашего фонда. К нам в октябре текущего года присоединились 15 новых специалистов, и теперь нас уже 120 человек, – это значительный шаг вперед в нашей работе по поддержке участников специальной военной операции и членов их семей. Новые сотрудники – это ценное пополнение, которое позволит нам расширить охват и оказывать помощь еще большему количеству людей, нуждающихся в нашей поддержке, – подчеркнула Гульнур Кульсарина. – За время работы фонда мы стали единой командой, работаем плечом к плечу ради общей цели – оказать помощь защитникам и их близким, – сказала на двухлетии фонда «Защитники Отечества» статс-секретарь – заместитель Министра обороны РФ, председатель фонда «Защитники Отечества» Анна Цивилева. – Результаты работы уже видны – положительные отзывы ветеранов СВО и членов их семей, а также количество решенных вопросов. Такие результаты – большая заслуга социальных координаторов, людей неравнодушных, настоящих профессионалов своего дела, – подчеркнула Анна Цивилева. Адрес филиала фонда «Защитники Отечества» в Республике Башкортостан: г. Уфа, ул. Мингажева, д. 107. Телефон: Текст Галина Морозова.",У социального координатора филиала Госфонда «Защитники Отечества» 540 подопечных,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1],5,Ватан,2742,https://tanburz.ru/news/vatan-a-ynda/2025-12-01/u-sotsialnogo-koordinatora-filiala-gosfonda-zaschitniki-otechestva-540-podopechnyh-4489439,2025-12-01T11:30:00+00:00
"Икенсе синыфта уҡып йөрөйөм. Мәктәпкә байрамға барған кеүек ашҡынып, талпынып, иң алдан барып инәм дә уҡытыусымды көтә башлайым. Бына Фәрзәнә апай класҡа килеп инә. Минең өсөн, әйтерһең, Ҡояш ҡалҡа. Кәйефем күтәрелә, күңелем шатлыҡ менән тула. Дәрес башлана. Мин уҡытыусымдан күҙҙәремде алмайым, һәр әйткән һүҙен йотлоғоп тыңлайым. Уға һоҡланып, хайран ҡалып, мөғжизәгә ҡараған кеүек ҡарайым, ҡарап туя алмайым. Ул әҙәми заттан түгел һымаҡ, әллә фәрештәме икән, тип уйлап ҡуям. Һәр хәрәкәте, һәр һүҙе, кейгән кейемдәренә тиклем сикһеҙ матур. Ул ни генә эшләһә лә, нимә генә әйтһә лә, һис бер ваҡытта күрелмәгәнсә, күңелемә ятышлы. Уҡытыусымдың, икегә ярып, шыма итеп тарап үргән оҙон толомдары, уны елкәһенә бөхтә генә итеп урап ҡуйыуҙарына тиклем сикһеҙ матур. Йәйенкерәк ап-аҡ йөҙө сафлыҡ бөркөп, тик изгелек сәскәндәй. Ҡаштары ҡыйылып, күҙҙәре һөрмәләнеп тормаһа ла күҙ ҡараштары бигерәк мөләйем, йылы һәм яғымлы. Донъяла шундай ҙа матурлыҡ булыр икән! Уҡытыусым Фәрзәнә апай йәш кенә лә түгел инде, моғайын, уға ҡырҡ йәштәр тирәһе булғандыр. Дәрестәр бөтә. Мин аңлатып бирә лә алмаҫлыҡ ҡыуаныслы хис менән ҡайтып китәм. Ә өйҙә мине, Ҡояштай балҡып, әсәйем, өләсәйем ҡаршылай. Ҡулымды йыуам да сәй эсергә ултырам. Сәй эскәндә, әсәйемә яратып ҡарайым да ғорурлыҡ менән уйлайым: әсәйем ниндәй матур! Түп-түңәрәк ап-аҡ йөҙлө, бөҙрәләнеп сикәһенә төшкән сәстәре, һомғол кәүҙәһенә килешеп торған күлдәге – барыһы ла килешле, күңелемә яҡын, үҙ, ҡәҙерле. Тик күңелемә бер һорау гел тынғылыҡ бирмәй, мин көн дә шул турала уйлайым: донъялағы ошо иң матур ике кешенең ҡайһыныһы матурыраҡ икән. Уҡытыусым Фәрзәнә апаймы, әллә үҙемдең әсәйемме? Был балалыҡ хисенән тыуған һорауға, күпме генә уйлаһам да, барыбер яуап таба алманым. Бәхет тәхетендә ултырған күңелем өсөн иң оло ике матурлыҡ йәнәшә йөрөнө: мәктәпкә барһам – уҡытыусым, өйгә ҡайтһам - әсәйем. Бына балалыҡ йылдары шаулап-гөрләп үтеп тә китте. Инде минең үҙемә тиҙҙән илле йәш тула. Заманында тәүге уҡытыусым менән йыш ҡына осрашып йөрөнөк. Ул элекксә мөләйем ине. Тик уны донъя йөҙөндәге тиңдәше булмаған берҙән-бер сибәр, тип әйтә алмаҫ инем. Әсәйем дә, меңәрләгән әсәләр кеүек, ябай бер әсә. Уларҙы сибәрҙәрҙән-сибәр тип уйлауым мөкиббән китеп яратыуҙан булған икән. Быны мин һуңынан ғына аңланым. Матур матур күренмәй, һөйгән матур күренә, тиеүҙәре бына шул булалыр инде.",Ике матурлыҡ!,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Хикәйә,2328,https://amanat.su/articles/s-sm-r-r/2025-11-14/ike-maturly-4467587,2025-11-14T14:54:00+00:00
Рушан Габбасов 24 октябрьдә Мәскәүдә узган матбугат очрашуында,Коръән тәремәсе һәм Екатерина фәрманы ике мөфтият арасын бозды,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Дин,62,https://www.azatliq.org/a/25147753.html,2013-10-25T08:58:13+00:00
"Башҡортостанда велосипед, самокат, электр самокаты, саңғы, сноуборд кеүек спорт ҡорамалдарын электричкаларҙа бушлай йөрөтөргә рөхсәт сыҡҡан. Шулай итеп Башҡортостан ҡала яны пассажир компанияһы халыҡтың сәләмәт тормош алып барыуына үҙ өлөшөн  индерә. Элек бындай йөктәрҙе йылдың айырым миҙгелдәрендә генә йөрөтөп була ине. Хәҙер – йыл әйләнәһенә мөмкин. Шарты бар: тәгәрмәсле ҡорамалдарҙы – тамбурға ҡалдырыу, ә оҙондарын ҡул йөгө ҡуя торған кәштәгә урынлаштырыу зарур. Бер пассажир бер комплект инвентарҙы бушлай йөрөтә ала. Сығанаҡ: Башинформ.",Велосипедты электричкаға алып була,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,545,https://amanat.su/news/novosti/2025-03-24/velosipedty-elektrichka-a-alyp-bula-4170402,2025-03-24T19:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр2025 елда Германия бюджетында  Украинага дүрт млрд евро бүлеп бирү каралган, шулай ук Зур иделек илләре бүлеп биргән 50 млрд доллар кредитны куллану мөмкинлеге дә бар, Шольц канцеляриясендә моны итәрлек дип саныйлар. Германия тышкы эшләр министры Анналена Бербокһәм саклану министры Борис Писториус Бундестагтагы сайлауларга кадәр Украинага өч млрд евролык ярдәм бүлеп бирергә тәкъдим иткән, әмма Олаф Шольцканцеляриясе бу тәкъдимне туктатып калган. Бу хакта яза. Бербок һәм Писториус соңгы айларда Украинаның хәле начарайды, ярдәмне шуңа бирергә кирәк дип аңлата, диелә язмада. Шулай ук алар АКШ президенты сайлавында Доналд Трамп иңгәннән соң, Вашингтонның Киевка хәрби ярдәм күрсәтеп-күрсәтмәячәге билгеле түгел, дип тә саный. Шольц канцеляриясендә исә Киевка өстәмә акчалар бүлеп бирүне хупламыйлар. 2025 елда Германия бюджетында Украинага дүрт млрд евро бүлеп бирү каралган, шулай ук Зур иделек илләре бүлеп биргән 50 млрд доллар кредитны куллану мөмкинлеге дә бар, моны итәрлек дип саныйлар, дип яза басма. Әлеге кредитларны Русиянең туңдырылган мөлкәтеннән керемнәр белән каплаячаклар. Бундестагка вакытыннан алда сайлаулар 2025 елның 23 февралендә үтәчәк. Элегрәк депутатлар Олаф Шольцка ышанычсызлык вотумы белдерде. Бу хәл канцлер Германиянең Ирекле демократик фиркасе рәисе, финанс министры Кристиан Линднерны вазифасыннан ибәргәч, идарәче коалициянең таркалуыннан соң булды. чыганаклары фаразлавынча, Шольц парламентка сайлаулар алдыннан Германиянең Социал-демократик фиркасе сайлаучыларын читләштерергә теләми, шуңа күрә Украинага өстәмә рәвештә корал бирү турында игълан итәсе килми. Декабрь башында ул Украинага барган иде, анда 650 млн евролык саклану иһазлары бирү турында игълан итте. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Медиа: Германия канцлеры Олаф Шольц Украинага 3 млрд евролык ярдәм ыелмасын туктатып калган,['Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1771,https://www.azatliq.org/a/media-germaniya-kantsleri-olaf-sholts-ukrainaga-3-mlrd-evrolik-yardam-jielmasin-tuktatip-kalgan/33271045.html,2025-01-10T14:24:12+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАйтуган Абдуллин, Денис Икбаев, Мурат Бикбулатов, Илмир Рыскулов һәм Айбулат Нигъмәтовны ""киңкүләм тәртипсезлекләрдә катнашу""да һәм ""хакимият вәкиленә карата гомер белән сәламәтлеккә куркыныч тудырмый торган көч куллану""да гаепле дип тапканнар. Бүген, 26 февральдә Оренбур өлкәсенең Орски шәһәрендәге Ленин районы мәхкәмәсе хөкемдары Алексей Алексеев""Баймак эше""ндә гаепләнүче биш кешегә: Айтуган Абдуллинга, Денис Икбаевка, Мурат Бикбулатовка, Илмир Рыскуловка һәм Айбулат Нигъмәтовка хөкем карарлары игълан иткән. Бу хакта мәхкәмәнеңматбугат хезмәтенәсылтама белән ""Медиазона""иткерә. Аларның һәркайсын бишәр елга ирекләреннән мәхрүм иткәннәр һәм гомуми тәртипле төзәтү колониясенә ибәргәннәр. Мәхкәмә сайтындагыэш кәгазьләреннәнкүренгәнчә, бишесен дә ""киңкүләм тәртипсезлекләрдә катнашу""да (инаять кодексының 212 маддәсе, 2 өлеше) һәм ""хакимият вәкиленә карата гомер белән сәламәтлеккә куркыныч тудырмый торган көч куллану""да (инаять кодексының 318 маддәсе, 1 өлеше) гаепле дип тапканнар. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Орскида ""Баймак эше""ндә гаепләнүче биш кеше бишәр ел колониягә хөкем ителде",['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1059,https://www.azatliq.org/a/orskida-baymak-eshe-nda-gaeplanuche-bish-keshene-harkaysin-bishar-elga-koloniyaga-hokem-itkannar-/33328785.html,2025-02-26T13:18:30+03:00
"Иҫке Күл ауылындағы мәктәп каникул ваҡытында ла гөрләп тора. Кемдер синыф бүлмәһен йыйыштыра, икенселәр баҡсала түтәлдәрҙе тәртипкә килтерә. Ихатала аллы-гөллө сәскәләр күҙҙең яуын ала, бар ерҙә лә таҙалыҡ. Донъялары йәшеллеккә күмелгән. Ошонда уҡ Бөйөк Ватан һуғышына арналған обелиск та урынлашҡан. Мәктәп диуарында яҙыусы Ғәйнан Хәйригә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Ә «Әлифба» китабына арналған арт-объект яҡшы уҡырға әйҙәп торғандай.",Донъялары йәшеллеккә күмелгән,['Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0],4,Хеҙмәт сиреге,437,https://yanshishma.com/articles/khe-m-t-sirege/2025-07-14/don-yalary-y-shellekk-k-melg-n-4313071,2025-07-14T14:55:58+00:00
"Ямғырҙы йылғыр елдәр ҡыуып ебәргәс, ап-аҡ болоттар араһынан Ҡояш, үҙен еңеүсе итеп тойғандай, тағы ла алсаҡ йөҙө менән тәбиғәткә күҙ һалды. Ошо илаһи матурлыҡҡа һоҡланып, мин үҙемдең был яланға ни эшләргә килгәнемде лә онотоп ебәргәнмен. Был йәйҙә бөгөн беренсе тапҡыр беҙ ғаиләбеҙ менән Ҡарауыл тауы итәгенә еләк йыйырға килдек. Атайымдың саҡырыуына һиҫкәнеп киттем һәм, тиҙ генә уның янына барып, еләк йыя башланым. Еләктең күплегенә иҫебеҙ китеп, беҙ яйлап ҡына тау башына ла менеп еттек. Унда күтәрелеү менән, тирә-яҡтағы бөтә урмандар, тауҙар күренде. Тауҙың Ҡарауыл исеме лә шунан барлыҡҡа килгән. Бында менеп ҡараһаң, тирә-йүн утыҙ-ҡырҡ саҡырымға тиклем күренеп тора. Белеүегеҙсә, элек башҡорт ерҙәрен яулап алыр өсөн төрлө ят бауырҙар яу менән килер булған. Беҙҙең ата-бабалар, ошо тауға менеп, яу килгәнен күҙәткән. Ҡарауыл тауы эргәһендә шулай уҡ Айырғол, Әстәһол тауҙары ла бар. Икенсе көнөнә, картуфлыҡтан ҡайтышлай, атайым машинаһы менән юлдан уң яҡҡа киткән беленер-беленмәҫ һуҡмаҡ буйлап алып китте. Апаруҡ барғас, беҙ ҡола ялан уртаһында Ҡояшта йылтырап ятҡан ҙур булмаған күлгә юлыҡтыҡ. Беренсегә күргәс тә был күл күңелемә әллә ниндәй шом һалды. Ниндәйҙер сер һаҡлаған һымаҡ тойолдо ул миңә. Күлдең тирә-яғы бик матур: ситендә — бер нисә тал ағасы һәм ҡамыштар, ә уртаһында һары һәм аҡ томбойоҡ сәскәләре йөҙөп йөрөй. Был — Ҡыҙбикә күле. Уның нишләп былай аталғаны миңә бәләкәй саҡтан уҡ билдәле. Борон йәш һылыу ҡыҙҙарҙы ҡарт бабайҙарға кәләшлеккә бирер булғандар, сөнки улар ҡыҙҙың атаһына ҡалымға йөҙләгән ат йәки күп алтын-көмөш биргән. Ә ҡыҙҙар яратҡан егеттәре менән ҡасып киткән, үҙ-үҙҙәренә ҡул һалған йәки яҙмыштарына буйһонған. Ошоға оҡшаш ваҡиға Ҡыҙбикә исемле йәш һылыуҙы ла урап үтмәгән. Бер көн ул йәшәгән ерҙәрҙән ҡарт, ләкин бик бай бер бабай үтеп барған. Йәш ҡыҙҙы күреү менән уға ғашиҡ була ул. Ҡыҙҙың атаһы менән һөйләшеп, йөҙләгән ат бирә. Ә атаһы үҙ байлығын тағы ла арттырыу ниәте менән ризалаша. Ҡыҙбикә күпме генә иламаһын, атаһы үҙ һүҙенән кире ҡайтмай. Иртәгә туй тигән төнөндә, берәү ҙә күрмәгәндә, ул тыуған йортонан, арбалы атҡа ултырып, сығып һыҙа. Иртәгәһенә, ""кәләшенең"" ғәйеп булғанын белгәс, ""кейәү"" кеше уның артынан донъяның дүрт яғына икешәр сапҡынсы ебәрә. Ҡыҙбикә, ҡасып, күпмелер ара үтеп өлгөрә, ләкин Ҡояш ҡалҡып, тәбиғәтте алтын нурҙарына сорнағас, ул артында сапҡынсыларҙы күреп ҡала, арбалы атты һыбайлылар тиҙ ҡыуып етә. Ҡыҙ эргәлә ятҡан күлгә табан атын бора. Сапҡынсылар инде ҡыуып еттем тигәндә генә, ул аты менән бергә күлгә төшөп китә. Ҡыуа килгән егеттәр күлгә бик оҙаҡ ҡарап тора, ләкин ҡыҙ ҙа, ат та һыуҙан кире ҡалҡып сыҡмай. Күлдең һыуы һыуыҡ, ә үҙе бик тәрән. Уның килеп сығышы ла серле генә: ҡола ялан уртаһында ҡайҙан бар булғандыр? Кем белә, бәлки, ер аҫты шишмәләре ҡушылғандыр? Күл эргәһендә үҫеп ултырған йәш тал ағастары, ҡамыштар, томбойоҡтар шыбырлаша, бөтәһе лә Ҡыҙбикә тураһында һөйләй һымаҡ. Ололар һөйләүенсә, йәйҙең йылы аяҙ төнөндә, тулы Ай ҡалҡҡан ваҡыттарҙа, күл төбөндә Ҡыҙбикәнең алтын тәңкәләре, күҙҙе ҡамаштырып, ялтлап ята, имеш. Беҙҙең яҡ легендаларға, төрлө риүәйәттәргә бик бай төбәк. Әммә иң яҡыны миңә ошоноһо. Бына шулай: һәр бер тау, күл, урман атамалары, ауыл исемдәре халҡым тарихын сағылдыра. Ә беҙҙең бурысыбыҙ — был тарихи ваҡиғаларҙы быуаттар төпкөлөнән киләсәк быуынға еткереү Элина Түләкова, Күмертау ҡалаһының Мортаза Рәхимов исемендәге 3-сө Башҡорт республика гимназия-интернаты уҡыусыһы.",Ҡарауыл тауынан Ҡыҙбикә күленә күҙ һалдым,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Ижад,3402,https://amanat.su/articles/izhad-omary/2025-11-13/arauyl-tauynan-y-bik-k-len-k-aldym-4472062,2025-11-13T10:50:00+00:00
"В Уфе и городах республики состоятся шесть концертов: музыкальным приношением великому австрийскому композитору станет исполнение четырех из девяти пронумерованных симфоний Брукнера в последней авторской редакции. Вместе с Госоркестром Башкортостана выступят знаменитые солисты: народный артист Башкортостана, выдающийся кларнетист Артур Назиуллин,  лауреат международных конкурсов, российско-американский пианист Тимур Мустакимов и лауреат международных конкурсов, блистательная скрипачка Елена Таросян. Дирижером и рассказчиков выступит народный артист РБ, главный дирижер ГАСО РБ Дмитрий Крюков. Открытие Фестиваля в Уфе состоялось 3 декабря. Прозвучали Симфония 7 ми мажор Антона Брукнера, Концерт для кларнета с оркестром соль минор Юлиуса Рица и Концертино для кларнета с оркестром ми-бемоль мажор Карла Марии фон Вебера. Солистом первого дня Фестиваля стал Артур Назиуллин – генеральный директор оркестра, инициатор и идейный вдохновитель Фестиваля. 9 декабря Госоркестр Башкортостана под управлением маэстро Дмитрия Крюкова представит Первую симфонию Брукнера и Концерт для фортепиано с оркестром 2 Иоганнеса Брамса вместе с солистом Тимуром Мустакимовым. 16 декабря уфимцы и гости столицы услышат Вторую симфонию Брукнера и Концерт для скрипки с оркестром 4 Вольфганга Амадея Моцарта, сольную партию в котором исполнит Елена Таросян. Закрытие Фестиваля 26 декабря будет полностью посвящено Симфонии 8 Антона Брукнера. Помимо столицы республики, Зимний фестиваль подарит прекрасные моменты общения с музыкальными шедеврами слушателям Ишимбая и Нефтекамска. Артур Назиуллин, народный артист РБ, генеральный директор ГАСО РБ: «Зимний фестиваль из года в год мы посвящаем великим композиторам – в этом году для нас большая честь праздновать 200-летие Антона Брукнера, исполнив его четыре титанические симфонии вместе с изумительными солистами, которые приедут в Уфу в эти дни. Очень важно, что столь глобальные произведения, одни из вершин симфонизма, звучат не только в главных концертных залах нашей страны в Москве и Санкт-Петербурге, но и в российских регионах. Это доказывает, что слушатель у нас глубокий, погруженный и готовый к настолько серьезной музыке, так же, как готов к исполнению этой музыки и Госоркестр Республики Башкортостан».",ЗИМА БЛИЗКО,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Донъя' 'Хикәйә'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1],4,Яңылыҡтар,2250,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-12-05/zima-blizko-4039426,2024-12-05T14:07:00+00:00
"1938 – 1942 йыларҙа Баймаҡ районының Түбә урта мәктәбендә немец теле уҡыта. 1942 – 1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында була. Һуғыштан һуң ситтән тороп Куйбышев педагогия институтының сит ил телдәре факультетын тамамлай. Шул уҡ 1947 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының филология факультетына аспирантураға ҡабул ителә. Ул бында төркиәтсе профессор Н. К. Дмитриев етәкселегендә әҙерлек үтә һәм 1950 йылда «Типтәрҙәр теле» тигән темаға башҡорт диалектологтарынан тәүгеләр рәтендә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм СССР Фәндәр академияһы Тел белеме институтының төрки телдәр бүлегенә (һуңынан төрки һәм монгол телдәре бүлеге) ғилми хеҙмәткәр итеп эшкә саҡырыла. 1966 йылда филология фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертация яҡлай, 1967 йылдан профессор. Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, профессор Ә. Ә. Юлдашев төрки телдәр, шул иҫәптән башҡорт теле үҫешенә ҡағылышлы 120-нән ашыу ғилми хеҙмәттең авторы булып тора. Уның монографияларында һәм мәҡәләләрендә башҡорт әҙәби теленең формалашыу тарихы, башҡорт теленең лексикаһы һәм грамматикаһы, орфоэпияһы һәм орфографияһы проблемалары, башҡорт һөйләштәрен классификациялау мәсьәләләре яҡтыртыла. 1970 йылда Ә. Ә. Юлдашевҡа «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.",Беҙҙең календарь. Ә. Ә. Юлдашев,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Краеведение,1273,https://uchbash.com/articles/kraevedenie/2025-07-31/be-e-kalendar-yuldashev-4524083,2025-07-31T13:37:00+00:00
"""Теләк белдерүчеләр коаллициясе"" саммитыфикерләрУкраинаның Русия агрессиясенә каршы көрәшен яклаучы илләрнең ""теләк белдерүчеләр коалициясе"" Украина арсеналын тагын да ныгыту өчен Киевка ерак арага атучы ракетлар тапшыру турында карар кабул итте. Бу хакта коалициянең Парижда узган саммитыннан соң Британия премьер-министры офисы хәбәр итте. Саммит озак вакытка Украинага иминлек гарантияләрен тәэмин итү планын булдыруга багышланды. Анда Украина президенты Владимир Зеленскийһәм АКШ президентының махсус вәкиле Стив Уиткоффкатнашты. Зеленский шулай ук Уиткофф белән аерым очрашу да уздырган. Бу хакта президент сүзчесе Сергей Никифоровхәбәр итте. ""Теләк белдерүчеләр коалициясе""нең башлангычында торучы Франция президенты Эммануэль Макронһәм Британия премьер министры Кир Стармер Украина ирлегендә урнаштырылган Европаның ""тотып тору көчләре"" АКШ ярдәменә таянырга тиеш диде. Очрашудан соң Стармер офисы Британия премьер-министры ""төркем тарафыннан Украинага ярдәм итү аваплылыгы ныклы вә үзгәрмәс булуын, ул президент Трампның ярдәменә таянып гамәлгә ашырылачагын һәм хәзер сугышны туктату максатына ирешү өчен Путинга басымны көчәйтүдә тагын да эшне дәвам итәргә кирәклеген билгеләп үтте"", диде. Макрон очрашу алдыннан белдерүенчә, Украинага иминлек гарантияләре әзерлек эше инде булдырылган һәм хәзер ул сәяси дәрәәдә хупланырга тиеш. Нечкәлекләрен ул ачмады. ""Без европалар Украинага һәм украиннарга солых килешүе имзаланган көнне иминлек гарантияләре бирергә әзер"", диде Макрон. Украина президенты офисы итәкчесе Андрей Ермак Уиткофф һәм башка иминлек мәсьәләләре киңәшчеләре белән очрашудан соң, иминлек гарантияләре ""көчле һәм нәтиәле - күктә, диңгездә, ирдә һәм кибермохиттә булырга тиеш"", диде. Чарада онлайн катнашкан НАТО баш сәркатибе Марк Рютте Украинаны Русия агрессиясеннән саклау өчен киң коалиция кирәклеген әйтте. Русиянең алдагы ун ел эчендә башка Европа илләренә һөүм ясарга ыенуы турында кисәткән Европа хәрби хезмәтләре һәм күзләү вәкилләренә сылтанып Рютте болай диде: ""Безнең тоткарлау көче шулкадәр көчле булырга тиеш, Русия беркайчан да һөүмгә батырчылык итмәскә тиеш. Без Путинның нәрсәгә ирешергә теләгәнен беләбез, һәм моның дәлилләре Украинада хәзер үк күренә"", диде ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Теләк белдерүчеләр коаллициясе"" Украинага ерак арага атучы ракетлар бирәчәк",['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2299,https://www.azatliq.org/a/33521798.html,2025-09-04T14:47:15+00:00
"Баш ҡалала үткән ултырыштың көн тәртибендә ойошманы үҫтереү, хәрби операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына ярҙам итеү мәсьәләләре ҡаралды. -Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар менән кәңәшләшкәндән һуң, хәрбиҙәрҙе һәм ветерандарҙы берләштерерлек, уларҙың мәнфәғәттәрен яҡлаясаҡ йәмәғәт ойошмаһы булдырырға кәрәклеген аңланыҡ, - тине Башҡортостан Башлығы. Ассоциация алдында һәләк булғандарҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү, инвалид ветерандар хаҡында хәстәрлек күреү, хәрбиҙәрҙең тыныс тормошҡа яраҡлашыуы һәм уларҙы эшкә урынлаштырыу, шулай уҡ йәштәрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләү бурыстары тора. -Беҙҙең эшмәкәрлек күп яҡлы һәм кешеләргә реаль ярҙам күрһәтеүгә йүнәлтелгән, - тине МХО ветерандары Ассоциацияһы рәйесе Оскар Ситдиҡов. Республикаға 2,4 меңдән ашыу хәрби операцияла ҡатнашыусы ҡайтҡан. Шуларҙан мең ярым самаһы шифахана-курорт дауаһын алған. Кире ҡайтҡан яугирҙарҙың яртыһынан ашыуы эшкә урынлаштырылған. 1 228 кеше хәрби хәрәкәт эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн психологик һәм психотерапия ярҙамы алған. Осрашыуҙа ҡатнашыусыларҙы эшкә урынлашыу, төбәктә адаптив спорт менән шөғөлләнеү өсөн инфраструктура булдырыу, медицина учреждениеларында протезлауға федераль сертификатты файҙаланыу, хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың балаларын республика колледждарындағы бюджет урындарына урынлаштырыу темалары ҡыҙыҡһындырҙы. Радий Хәбиров менән осрашыуға райондан хәрби хәрәкәт ветераны Нияз Мәхмүтов барҙы. -Иң тәүҙә Шайморатов һәйкәленә барҙыҡ. Бер минут тынлыҡтан һуң һәйкәлгә сәскәләр һалдыҡ, дөйөм фотоға төштөк. Осрашыуҙа бик мөһим һорауҙар бирелде. Мин МХО-ла ҡатнашҡан ветерандарға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына утын алдырыу мәсьәләһен күтәрҙем. Алла бирһә, Бөрйәндә лә МХО ветерандары Ассоциацияһы булдырыласаҡ. Әлегә һорауҙар хәл ителә. Махсус операция ветерандары менән Ватанды һаҡлаусылар дәүләт фонды филиалы хеҙмәттәшлек итәсәк. Ветерандарҙың ата-әсәйҙәренә, егеттәрҙең үҙҙәренә ярҙам булыр тип ышанам. Беҙҙең маҡсат - Берҙәм ярҙам үҙәге булдырыу. Һәр ветеран йәки уның ғаилә ағзаһы бер урынға килеп, барлыҡ тейешле әхлаҡи, юридик, психологик ярҙам, эшкә урынлашыуҙа ярҙам алыу мөмкинлегенә эйә буласаҡ. Ул офис ҡына түгел, ә аралашыу, реабилитация, уҡыу өсөн урын булырға тейеш. Үҙем йәштәр араһында остазлыҡ эшен алып барам. Балаларҙы, үҫмерҙәрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләү дәрестәре үткәрәбеҙ. Йәш быуын үҙен лайыҡлы шәхес итеп үҫтерһен тип теләйем - юғары белем алһындар, спорт менән шөғөлләнһендәр, эсмәһендәр, тартмаһындар. Быйыл МХО-ла ҡатнашыусыларҙың 1-се класҡа барыусы балаларын мәктәпкә оҙатыуҙы ойоштороу традицияһын ҡабул итеп, бер ҡыҙҙы тантаналы байрамға алып барҙым, 3 уҡыусыға мәктәпкә йыйынырға ярҙам күрһәттем. Бындай акция республиканың барлыҡ райондарында үтте, - тине 2022 йылда хәрби операциянан ҡайтҡан ветеран Нияз Наил улы.",МХО ветерандары Ассоциацияһы ултырышы үтте,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 1 0 0 1 0 0 0],7,Махсус хәрби операция,2775,https://tanburz.ru/articles/care/2025-09-26/mho-veterandary-assotsiatsiya-y-ultyryshy-tte-4403309,2025-09-26T12:15:00+00:00
"Яратҡан шөғөлдәре күп ҡыҙҙың. Мәҫәлән, буш ваҡытында китап уҡыуға өҫтөнлөк бирә. Ә шулай ҙа иң күңеленә ятҡаны – сәйәхәт итеү. – Мәктәптә класс менән йыш ҡына тауҙарға күтәрелә, йылғалар буйлап ағып төшә торғайныҡ. Шул ваҡыттан алып үҙем өсөн яңы донъя астым. Республикабыҙҙың төрлө ерендә булырға шул тиклем яратам! Тәбиғәт менән генә түгел, төрлө халыҡ, уларҙың мәҙәниәте менән танышырға була. Көндән-көн яңы офоҡтар яулау миңә ҡәнәғәтлек бирә, – ти Карина. Л. МӘҮЛИТОВА.",Карина ГӘРӘЕВА,['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0],5,"""Йәшлек"" гүзәле",473,https://ye102.ru/articles/guzel/2026-02-12/karina-g-r-eva-4572100,2026-02-12T05:55:00+00:00
"Бөгөн Башҡортостан халҡы арҙаҡлы улы, Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәшит Шәкүров менән хушлашты.","Бәхил бул, башҡорт халҡының оло шәхесе",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Яңылыҡтар,147,https://uchbash.com/news/novosti/2024-06-24/b-hil-bul-bash-ort-hal-yny-olo-sh-hese-3821332,2024-06-24T18:45:44+00:00
"""Звезда Поволжья"" басмасы Татарстанда ислам турында күп язаРәис СөләймановГомәр ИсаевРафик Мөхәммәтшин","""әмгыятьтә ялган исламоведлар күбәйде""",['Дин' 'Шоу-бизнес' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],3,Дин,102,https://www.azatliq.org/a/24777234.html,2012-11-21T10:56:49+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрСтәрлетамак районының Айгөл авылында яшәүче балаларның ата-аналары социаль челтәрләрдә Башкортстан башлыгы Радий Хәбировчыгарганязма астынамөрәәгать калдырган. Алар республика башлыгыннан мәктәптә ылылык мәсьәләсен хәл итүен сорый. Бу хакта хәбәр итте. Айгөл авылы урта мәктәбенең Яңа Фёдоровка авылындагы филиалында былтыр яз көне ылылык челтәрләрендә каза килеп чыккан, шуңа күрә сыйныфларның яртысына ылылык килми башлаган. ""Хәзер суыкта һәм буранда сыйныфларда температура 7-13 градуска итә"", диелә. Шулай ук мөрәәгатьне калдырган ана санитар нормаларга ярашлы сыйныфларда температура 18-24 градус булырга тиеш, дип искәртә. Балалар өшемәсен өчен сыйныфларга электрга тоташтырыла торган ылыткычлар куйганнар. Тик алар ярдәм итми, чөнки тәрәзәләрдән өрә, идәннәр боз кебек дип аңлатыла. Шулай укэлектр ылыткычлары куллануның ни кадәр куркынычсыз булуы да сораулар уята. ""Безнең балалар өчен уңайлы шартлар бөтенләй тудырылмаган икән, сыйфатлы белем турында нинди сүз бара алсын"", дип зарланган әти-әниләр. Мөрәәгатькә Стәрлетамак районы хакимияте белгече авап биргән һәм мәктәпкә мәгариф бүлекчәсе белгечләренең комиссия белән чыгуын, бу мәсьәләнең беренче чиратта контрольдә тора торган мәсьәлә булуын язган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанда балаларны ылылык килми торган сыйныфларда укыталар,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1334,https://www.azatliq.org/a/32776176.html,2024-01-16T07:04:32+00:00
"Башҡортостан урмансылары махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың күп балалы ғаиләләренә Яңы йыл шыршылары, ҡарағайҙар бүләк итте.",МХО ғаиләләренә — Яңы йыл шыршылары,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,130,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-01/mho-ail-l-ren-ya-y-yyl-shyrshylary-4526834,2026-01-01T16:40:22+00:00
"Башҡортостандан Ҡытайға 2,5 мең тоннанан ашыу рапс майы оҙатылды, тип хәбәр итә Россельхознадзорҙың республика буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте. Башҡортостан продукцияһын сит илгә оҙатыуҙы арттырыу Халыҡ-ара кооперация һәм экспорт милли проектының (национальный проект Международная кооперация и экспорт) бурыстарының береһе булып тора. Шишмә районынан май һығыу предприятиеһы 29 майҙа Ҡытайға 2,55 мең тонна рафинирланмаған рапс майы һатҡан. Экспорттауарын 120 флекситанкаға урынлаштырып, тимер юл буйлап оҙаталар. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Башҡортостан Ҡытайға рапс майын экспортҡа оҙатты,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0],4,Милли проекттар,698,https://tanburz.ru/news/milli-proekttar/2025-06-09/bash-ortostan-ytay-a-raps-mayyn-eksport-a-o-atty-4280811,2025-06-09T18:00:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрКазанның Алтан бистәсендәге Утыз Имәни исемендәге мәчеткә куәт оешмасы вәкилләре һәм прокуратура рейд белән килгән, дипхәбәр итә Татарстан куәт оешмаларына якын ""Татарская якудза"" каналы. ""Анда ""Сөенеч"" дип аталган мөселман балалар мәгариф оешмасының рөхсәтсез эшләве ачыкланган. Әлеге мәхәлләгә карата административ эш кузгатылган"", диелә хәбәрдә. Бу мәчет имам-хатыйбы Йосыф Дәүләтшинныңөченче тапкыр дини мәктәбе ябылуы, дип тә искәртелгән. ""Сөенеч"" мөселман мәктәбендә Коръән дәресләре, дин нигезләре курсларыоештырылган. Анда мәктәп укучылары да, өлкәннәр дә сабак ала алган. Габдерәхим Утыз Имәни исемендәге мәчет Казанның Алтан бистәсендә 2023 елда Корбан бәйрәме вакытында ачылды. Ул Идел буе районында Имәнлек урамында төзелгән һәм башкалада иң зур мәчетләрнең берсе санала: дин йорты 1100 кешенесыйдыра ала. Бәйрәм намазына ул вакытта Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов, Казан мэры Илсур Метшинкилгән иде. Мәчет имам-хатыйбы Йосыф Дәүләтшин элек Түбән Кама шәһәре һәм районы имам-мөхтәсибе булып эшләде. 2011 елда Татарстан мөфтие Илдус Фәизкарары белән Йосыф Дәүләтшин һәм Түбән Камадагы ""Рисалә"" мәдрәсәсе итәкчесенә имеш ""идарәнең рухи берлеген бозган өчен"" шелтәясалды. Фәиз чорында мәдрәсә үз эшен туктаткан иде. Соңгы елларда Йосыф Дәүләтшин Казанда эшли. Бүген Татарстанда 11 дини уку йорты эшли. Бу — Болгар ислам академиясе, Русия ислам институты һәм Казан ислам университеты (бу ике уку йорты да бер бинада урнашкан, беренчесе дөньяви фәннәрдән белем бирә, икенчесе — дини фәннәрдән) һәм 8 мәдрәсә эшли. Аларда Русиянең 45 төбәгеннән 4 меңнән артык шәкерт белем ала. Шулай ук республикадагы 700 мәчет каршында курслар эшләп килә. Былтыр республикадагы мәдрәсә укытучысының уртачак хезмәт хакы — 17 мең сумбулган. Русиянең Украинага каршы сугыш башлавыннан соң мәчетләргә һәм гыйбадәт йортларына басым башланды. 2023 елда куәт оешмалары Мәскәү һәм Мәскәү өлкәсе тирәсендәге мәчетләр һәм гыйбадәт йортларын тикшерүнекөчәйтте. 22 ноябрьдә Хабаровскиның гыйбадәт йортында ОМОН омга намазын өзгән һәм ""татарларны, башкортларны тезләндерделәр"" дипхәбәр ителде. Русиядә",Казанның Алтан бистәсендәге мәчеттә куәт оешмасы вәкилләре рейд үткәргән,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,2110,https://www.azatliq.org/a/33240636.html,2024-12-15T13:02:14+00:00
"– Атайымды мин яҙыусы итеп түгел, донъяның иң шәп, иң матур, иң ихлас, иң һәйбәт кешеһе, атайы итеп хәтерләйем. Беҙ бергә иҙәндә аунап уйнай торғайныҡ. Ул беҙҙең менән көлөшә, шаяра белә ине. Бала саҡ йылылығын ул үҙе менән бергә алып килде, – тине Гөлдәр ханым. Шулай уҡ ул атаһының һуғышҡа китеп, 1942 йылда һәләк булыуын, уның ерләнгән урынын табыуҙары хаҡында һөйләп үтте. Был хәтирәләр барыһын да тетрәндерҙе. – Ҡайһы саҡта яҙмыш менән килешеүҙән башҡа юл юҡ. Әммә яҡындарҙың, туғандарҙың бер-беренә булған иғтибары – ҙур терәк. Атайымдың исемен, ижадын тергеҙеү – минең күңел бурысы, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул. Ринат Камал һәм Зөлфиә Ханнанова, Низам Ҡәриповтың яҡташтары һәм рухи вариҫтары булараҡ, үҙҙәренең телмәрҙәрендә әҙиптең исеме онотолмауын, уның хаҡында халыҡ күңелендә йылы хәтирәләр йәшәүен билдәләне. Хәниф Кәримдең әсә йҙәр тураһындағы шиғыр ы Филология фәндәре кандидаты Ғәҙилә Бүләкова, үҙ сығышында Хәниф Кәримдең әсәй тураһындағы оҙон шиғырын һөйләп ишеттерҙе. – Был шиғырҙы мин бала саҡта, уҡыусы сағымда уҡ ятлап алған инем. Ул хәтеремдә әле лә йәшәй, – тине ул тетрәнеп. Тексты йөрәкһеп уҡып ишеттереүе тамашасыларҙа тәрән тойғолар уятты. Музей ҙа хәтер һаҡсыһы Милли әҙәбиәт музейы директоры Зәки Әлибаев, сараның әһәмиәтен билдәләп, халҡыбыҙҙың рухи батырҙары беҙҙең арала әле лә йәшәй, тигән фекер белдерҙе: – Улар – тик тарихта ғына түгел, халыҡ хәтерендә лә. Күҙ алдында түгел, тик күңел түрендә. Шуға күрә шундай осрашыуҙарҙа беҙ үҙебеҙҙең көсөбөҙҙө, тамырыбыҙҙы танып, бөгөнгөгә илһам алабыҙ, – тине ул. Ул шулай уҡ Гөлдәр Низам ҡыҙына – атаһының ижадын яңыртыуға һәм халыҡҡа сығарыуға индергән хеҙмәте өсөн рәхмәтен еткерҙе. Беҙ ҙә, үҙ сиратыбыҙҙа, Һәнәк журналы 100 йыллыҡ юбилейын ҡаршылаған йылда уның тәүге һандарын халыҡҡа еткереүгә өлөш индергәне өсөн музейға рәхмәтлебеҙ. Һәнәк журналы – 1929 йылғы һирәк һан Күргәҙмәлә тағы бер иҫтәлекле экспонат – Һәнәк журналының 1929 йылғы март һаны. Был һирәк баҫма Низам Ҡәриповтың шәхси архивынан, хәҙер Милли әҙәбиәт музейының алтын фондында. 15 битлек журнал латин хәрефтәре менән яңалиф графикаһында баҫылған. Унда фельетондар, карикатуралар, сатира анкетаһы, пародиялар, шарадалар һәм асыҡ хаттар урын алған. Шул иҫәптән Троцкийҙың сит илдәге эшмәкәрлеген тәнҡитләгән материалдар, Дауыт Юлтый пьесаһына пародиялар, төрлө ҡатлам вәкилдәренең «революцияға тиклем» һәм «хәҙер» тип яуап биргән «анкеталар» – сатирик журналдың үткерлеген күрһәтеп тора. Хәтер – беҙҙең рухи терәгебеҙ Ҡәләмдең тере хәтере – ул бер күргәҙмә генә түгел. Ул – халыҡ хәтере. Ул – яҙмыштар, тормоштар, ижадтар аша туҡылған рухи дауамлыҡ. Был сара бөгөнгөләргә – уй, хәтер, ғорурлыҡ, терәлеп йәшәү көсө бирҙе. Был сара ҡәләмдең генә түгел, 100 йәшлек Һәнәктең дә теп-тере хәтере! Адрес: Өфө ҡалаһы, Гоголь урамы, 281 Күргәҙмә асыҡ. Килегеҙ, күрегеҙ, илһам алығыҙ! Һәнәк 100 Миллиәҙәбиәтмузейы Низам Ҡәрипов Хәниф Кәрим Ҡәләмдең Тере Хәтере Бергәләп Һәнәк Уҡыйбыҙ Башҡортәҙәбиәте уникальэкспонаттар Хаят САБИТОВА фотоһы.",ҺӘНӘКТЕҢ ТЕРЕ ХӘТЕРЕ,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 1 0],8,Йөҙ йыллыҡ,2978,https://henek.info/articles/+-+-+-+/2025-08-04/n-kte-tere-h-tere-4337656,2025-08-04T14:35:00+00:00
"Грамоталар ошонда. Шулай уҡ шағирә, яҙыусы Гүзәл Ситдиҡова апайығыҙ һәр берегеҙгә китап әҙерләне. Юл төшкәндә килеп алыуығыҙ һорала.",Ҡатнашыусыларға Почет грамоталары әҙер!,['Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],1,Конкурстар,132,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-12-17/atnashyusylar-a-pochet-gramotalary-er-4511253,2025-12-17T13:59:00+00:00
"""Әле бына бесән осоро. Кемдер эшләп бөттө, кемдер бесән ташый, кемдер элек бесән эшләгән саҡтарын иҫкә төшөрә. Бесән төргәге эргәһендә тороп фотоға төшөп, интернетҡа һалдым. ""Хәҙер бесән эшләү рәхәт, арымайың да, бына элек. "" - тип яҙыусылар булды. Башҡа яҡтарҙа бесәнде нисек эшләйҙәрҙер, бына беҙҙә һәр бер сантиметр ер ҡәҙерле. Кеше малды күп аҫырай. Ә бесәнлек әҙ. Быға тиклем күрше Ырымбур өлкәһе Алмалы ауылы ерҙәрен сабып кинәнә ине күп кеше. Ике йыл инде унда инвестор килеүенә. Йәки яңы арендатор тиһәм, дөрөҫөрәк булыр. Сиккә тиклем булған бесәнлектәрҙе баҫыуға әйләндерҙе. Ҡалған ғына бесәнлектәрҙе сабып алды. Ябай халыҡ торҙо ла ҡалды. Ауыл халҡы бесән еткереү өсөн үҙенең бесәнлегендә һәр ҡыуаҡлыҡ, ағас төбөн ялаған һымаҡ сабып ала. Картуф ултыртмаған яңғыҙ әбейҙәрҙең баҡсалары ялтырап ятып ҡала. Унда булған ғына үлән бағана төбөнә еткәнсе ялмап алына. Барыһы ла бесән булып кемдеңдер кәртәһенә ҡайтып ултыра. Хәҙерге заманда әллә ни яйлап бесән эшләп булмай. Беренсенән, ямғыр тейҙермәҫ өсөн тырышаһың. Икенсе яҡтан, урлатмаҫҡа тырышаһың. Эйе, бесән урлаусылар барлыҡҡа килде. Күбәләп ҡуйһаң да, тейәп китергә күп һорамайҙар. Төргәккә бигерәк йәһәт ""айыу майы"" һөртәләр. Тотолмағас, кем икәнен бында яҙып та булмай. Бигерәк профессиональ ҡыланалар. Көн, төн, таң, кис актив эшләйҙәр, арымайҙар улар, күҙеңде асып йомғансы яңы ғына әҙерләгән бесәнең кәмегән дә була. Шуға күрә техника менән бесәнде тиҙ генә эшләп алырға тырышаһың. Быйылғы йылдың прайс-лисы: Бесән саптырыу - гектары һум, Тырматтырыу - гектары, Төргәккә төрөү (данаһы) - 300-350, Ташытыу (бер төргәк) - 150-170, Өйҙөрөү (бер төргәк) - 70-100 Төрөлгән әҙер бесән -, ҡыш көнө 3000 һумға етә торған. Был хаҡ ҡайҙан сығып ҡуйыламы? Солярка хаҡынан, тракторсыларҙың көнө буйы трактор эсендә эҫе көн буйы эшләп йөрөүенең эш хаҡынан сығып. Тыңлап килгәстәре ""рәхмәт"" тип тик ултырабыҙ. Шулай булғас, бесән хаҡы ҡиммәт була инде. Әле бында бесән эшләгән саҡтағы сыҡҡан нервы хаҡы ҡушылмаған әле. Сөнки урлатмайым тип бер ҡайғыраһың, ямғыр яумаһын тип һәр бер болотҡа текләп хәл бөтә. Үҙеңдеке булмағас, техника тура килһен тип аптыраныуҙар. Ҡул менән эшләп була инде. Әгәр ҙә малың әҙ булһа. Күп булһа, ҡул менән эшләүҙең фәтүәһе юҡ. Бер һыйырҙы ҡыш аҫрап сығарыу өсөн иң әҙе 15 төргәк бесән кәрәк була. Һыйырҙы бесән менән генә тотһаң, әллә ни һөтө күп булмай бит әле ул. Ә һимертеп ит итәм тиһәң, пажалыста, ем-ярмаһы ла кәрәк. Шулай итеп ит бер нисек тә арзан була алмай. Әле беҙҙең яҡтарҙа иттең килогамы 450 һум тирәһе тора. Ҡыш етәрәк, артып та китер инде. Сөнки быйыл бесән бик әҙ. Ит 450 һумға һатылһа ла, сығымдарҙы ҡаплай тип әйтеп булмай. Күпкә ҡиммәтерәк булырға тейеш. Тик һатып алыусылары ла артыҡ аҡсаһы ""ағып"" тормаған кешеләр шул. Элек бесән эшләү ҡыҙыҡ ине, куңелле ине тиеүселәргә, ул ваҡыттарҙа бесән урлаусылар булмағандыр, тип әйтке килә. Ҡул менән артыҡ эшләге лә килмәй. Ауыл кешеһе булһаҡ та, һаулыҡ ҡәҙерле. Зарланып яҙманым, ә ауыл кешеһенең хеҙмәте дөрөҫ баһаланамы икән тип аңлатырға тырыштым. Киләһе яҙма көтөү тураһында буласаҡ. Ундай хаҡ башҡа бер яҡта ла юҡ. Әле һеҙгә бер бесән менән генә ит хаҡын аңлатырға тырыштым, бының эсенә көтөүгә йөрөтөү, ветеринар хеҙмәте (ҡолағына бирка, укол, ҡан алдырыу. ) һәм башҡалар инмәгән әле. Бәлки, бер заман хаҡ һорай белербеҙ, һораған хаҡты бирерлек, лайыҡлы эш хаҡы алып эшләүсе һатып алыусылар булыр"", - тип яҙа Фирүзә Хөсәйенова-Әбдрәхимова.","Ауыл кешеһе бушлай ашай, тиҙәр.",['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0],4,Йәмғиәт,3393,https://tamasha-rb.ru/articles/obshchestvo/2025-09-13/auyl-keshe-e-bushlay-ashay-ti-r-4386585,2025-09-13T17:30:00+00:00
"Еүеш үләне (мокрица) һалҡын тейеүгә ҡаршы, һаҙланыуҙарҙы баҫыусы, үтте ҡыуыусы, шешенгән саҡта организмдан артыҡ һыуҙы сығарыусы булараҡ ҡулланыла. Дерматология, гинекология, онкология сирҙәренә ҡаршы профилактик сара ла. Был үлән күҙ сирҙәренә лә ҡаршы тора. Әгәр варикоз менән ыҙалаһығыҙ йә һыҙлаһа, ошо үләнде аяҡтарығыҙға беркетеп бәйләп ҡуйығыҙ. Һыҙлаған урындарҙы ыуыу өсөн үләндән төнәтмә әҙерләп алығыҙ. Бының өсөн банканың яртыһына үлән һалығыҙ һәм араҡы менән тултырығыҙ. Утыҙ көндән һуң уны ҡулланырға була. Шулай уҡ ошо төнәтмә менән биттәге, тәндәге һытҡыларҙы, дерматитты, псориазды дауалайбыҙ. Төрлө ауырыуҙарҙы профилактикалау өсөн бер аш ҡалағы үләнгә бер стакан ҡайнар һыу ҡойоғоҙ. Уны дүрткә бүлеп көнөнә өс мәртәбә ас ҡарынға эсегеҙ. Салат эшләгәндә укроп, һуған менән бергә ошо үләнде йәки уның үҙен генә турап һалығыҙ. Фаршҡа еүеш үләнен ҡушыу ризыҡты витаминдар менән байытыр.",Аяҡ аҫтындағы дарыу,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Сәләмәтлек,899,https://shonkar.com/news/auly-ym-bayly-ym/2025-04-18/aya-a-tynda-y-daryu-4204406,2025-04-18T16:19:00+00:00
"Радий Хәбиров бөгөн республика Дәүләт Йыйылышына Мөрәжәғәтнамәһендә муниципалитет башлыҡтарына ошо йүнәлештәге эште көсәйтергә ҡушты. «МХО-нан ҡайтҡандарҙың 86 диспансеризация үткән. Әммә беҙ реабилитация өсөн ағымдағы мөмкинлектәрҙе арттырырға кәрәклеген яҡшы аңлайбыҙ. Былтыр медицина реабилитацияһын ойоштороу буйынса илдә иң яҡшыһы тип танылған Республика һуғыш ветерандары клиник госпитале был эштә мөһим урынды биләй. 2022 йылдан бында 7622 яугир һаулығын нығытҡан. Госпиталь коллективына һәм шәхсән баш табип Азат Салауат улы Рәхмәтуллинға эште яҡшы ойошторғаны өсөн рәхмәт белдерәм. Рәхмәт һеҙгә, Азат Салауат улы! Һеҙҙең менән бергә – бөтә табиптарға», –тине Радий Хәбиров. Редакция хеҙмәткәрҙәре Мөнир Сәхиулла улы ҠУНАФИН - баш мөхәррир Әхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ - баш мөхәррир урынбаҫары Луиза КИРӘЕВА - яуаплы сәркәтип Гөлнара ХӘЛФЕТДИНОВА - бүлек мөхәррире Салауат ӘБҮЗӘР - бүлек мөхәррире Илнур ЮЛБАРЫҪОВ - бүлек мөхәррире Миңзәлә АСҠАРОВА - сайт буйынса өлкән мөхәррир Дилбәр ИШМОРАТОВА - өлкән корректор Фәрзәнә ТУЛЫБАЕВА - биҙәлеш мөхәррире Мөхәрририәт Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВТаңсулпан ҒАРИПОВАГөлсирә ҒИЗЗӘТУЛЛИНАНеля ҒӘЙНЕТДИНОВАТамара ҒӘНИЕВАӘхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙЙомабикә ИЛЬЯСОВАЛуиза КИРӘЕВАЗөлфиә ХАННАНОВАГөлнара ХӘЛФЕТДИНОВАСалауат ӘБҮЗӘРӘмир ӘМИНЕВАзамат ЮЛДАШБАЕВГөлнур ЯҠУПОВАБанкта беҙҙең реквизиттар: журнал «Агидель», ИНН: КПП БИК: кс рсчет Филиал ПАО БАНК УРАЛСИБ в г. Уфа",МХО-нан ҡайтҡан яугирҙарҙың 78 эшкә урынлашҡан,['Дин' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Файҙалы эштәр,1390,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2026-01-30/mho-nan-ayt-an-yaugir-ar-y-78-eshk-urynlash-an-4558643,2026-01-30T17:45:00+00:00
"Минең әсәйемдең исеме Альбина. Уның яратҡан төҫө йәшел. Әсәйем миңә тәмле аштар бешерә, сәйҙәр яһай. Ул бер ҡасан да эшһеҙ тормай: йә иҙән, йә кер йыуа, йә ҡош-ҡорттарҙы ашата. Әсәйем мине бик ярата. Мин һораған әйберҙәрҙе алып бирә, үҙе менән ҡунаҡҡа йөрөтә, тәбиғәтте ярата. Мин дә әсәйемә оҡшарға тырышам. Әлимбәков Рәмис, Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы Минең Әсәйем Аманат 2024",Әсәйем,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,441,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-24/s-yem-4021913,2024-11-24T19:55:00+00:00
"Ирекмәнлек эшмәкәрлеге күләме буйынса Башҡортостан Рәсәйҙә алдынғы урындарҙа килә.  Ошо йәй Мәскәүҙә үткән Бөтәһе лә Еңеү өсөн! тигән форумда Башҡортостан ирекмәндәре РФ Президенты Хакимиәте етәксеһе Сергей Кириенко ҡулынан наградалар алды. Республикалағы Халыҡ фронты етәксеһе Виталий Брыкин билдәләүенсә, беҙҙең ирекмәндәрҙе бүләкләү МХО яугирҙәренә ярҙамдың юғары кимәлдә ойошторолоуы тураһында һөйләй. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ирекмәндәр эшмәкәрлеген бик йыш телгә ала  һәм уларҙың хеҙмәтенең мөһимлеген билдәләй. Беҙҙең республиканың ирекмәндәре маскировка селтәрҙәре үрә, окоп шәмдәре ҡоя, яҡлаусыларыбыҙ өсөн гуманитар ярҙам йыя. Мөһим   эшкә ҡатнашҡандарҙың бөтәһенә лә рәхмәтемде белдерәм. Бергәләп кенә еңеүгә өлгәшә алырбыҙ, – тине төбәк етәксеһе. Балалар һәм үҫмерҙәр ҙә ирекмәнлек хәрәкәтенән ситтә ҡалмай, дөйөм эшкә ҡулынан килгән тиклем өлөш индерә. Бына, әйтәйек,  Ҡырмыҫҡалы районы Сихонкин ауылынан 4-се синыф уҡыусыһы Артём Журавлёв бөтә йыйған аҡсаһын Ҡырмыҫҡалылар үҙебеҙҙекеләргә ирекмәнлек штабына МХО ихтыяжына тапшырған. Артёмдың әсәһе лә ирекмәнлек хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша. Ул теш табибы булып эшләй, ә буш ваҡытында Өфөләге Башҡортостан аштары киптерелгән аштар цехына сихонкиндар әҙерләгән сеймалды ташыуҙы ойоштора. Йыл башындараҡ Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылында йәшәгән Әмир  Мәһәҙиев тигән һигеҙ йәшлек малайҙың да планшетҡа тип йыйып йөрөгән аҡсаһын МХО өсөн тапшырыуы тураһында яҙғайныҡ.  Уның изге ғәмәленә башҡалар ҙа ҡушылып, 19 мең һум самаһы аҡса йыйылып,  ике рация һатып алыныуы билдәле булғайны. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Бәләкәй илһөйәр йыйған аҡсаһын МХО зонаһына ебәргән,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],6,Махсус хәрби операция,1981,https://amanat.su/news/care/2025-08-11/b-l-k-y-il-y-r-yyy-an-a-sa-yn-mho-zona-yna-eb-rg-n-4345273,2025-08-11T10:45:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАвыл хуалыгы министрлыгы белешмәләренчә, Курскиның хәрби хәрәкәтләр бара торган районнарында 121 авыл хуалыгы оешмасы бар. Тик аларның кайберләре эшчәнлеген туктаткан, икенчеләренең терлеге үлеп беткән. Русиянең авыл хуалыгы төбәге булган Курски өлкәсендә хәрби хәрәкәтләр баруы сәбәпле, бөтен илдә иткә һәм сөткә бәяләр 5-10 процентка артырга мөмкин, дип ачыклаган""Вёрстка"" басмасы. ирле хакимиятләрбелдерүенчә, былтыр бөртекле культуралар һәм шикәр чөгендере уңышы ягыннан Курски Русиядә өченче урында, ә ит итештерүдә – икенчелектә торган. Август ахырына өлкәнең дүрт районында: Коренев, Суджа, Глушков, Белов районнарында хәрби хәрәкәтләр башланды. Авыл хуалыгы министрлыгы белешмәләренчә, бу районнарда 121 авыл хуалыгы оешмасы эшли. Украина кораллы көчләренең һөүменә дучар булган районнар Курски өлкәсенең икътисадына ашлык сатудан гына да 4,35 млрд сум китергән булган. Коренев, Суджа һәм Глушков районнары исә терлек белән кош ите сатып 6,86 млрд сум биргән. Әмма хәрби хәрәкәтләр аркасында ирле авыл хуалыгы оешмаларының эшчеләре эвакуацияләнергә мәбүр, кайбер ширкәтләр бөтенләй эшчәнлеген туктаткан. Кечкенә фермер хуалыкларына да авырга туры килә: мәсәлән басма чыганагы аларның күпчелеге авылларыннан киткән чакта терлекләрен: дуңгызларны, сыерларны урманга чыгарып ибәрде дигән. ""Вёрстка"" белән сөйләшкән икътисадчы һәм элекке түрә әйтүенчә, Украина кораллы көчләренең Курски өлкәсенә һөүме – беренче чиратта сөт һәм ит тармагына йогынты ясаячак. ""Кайбер оешмалар терлекләре үлгәнгә, һөүм булган урыннарда көтүлекләрне кулланып булмаганга, эшчеләре эвакуацияләнгәнгә эшчәнлекләрен бөтенләй туктатты. Димәк сут һәм ит белән тәэмин итү кимиячшк. Бу әлеге ризыкларга 5-10 проөентка бәя артуына китерергә мөмкин"", дигән ул. Сөт ризыклары итештерүчеләр чит илдән кертелгән чимал кыйбатлануын, эшчеләр итмәвен, чит ил иһазларына хезмәт күрсәтүдә проблемнар булуын әйтеп, бәяләрнең артачагы турында кисәтте, дигән белгеч. Әгәр Курскидагы вазгыять аркасында, ул әйткәнчә шуңа өстәп тагын 5-10 процентка бәяләр артса, димәк сөт һәм аннан итештерелгән риыкларга бәя 5-30 процентка кадәр артырга мөмкин, дип яза басма. Русия хакимиятләре дә проблемны таный. Август ахырында Владимир Путинхөкүмәткә Белгород, Брянски һәм Курски өлкәсендәге авыл хуалыгы һәм сәнәгать оешмаларына килгән зыянны компенсацияләргә кушты.11 сентябрьдә Курски өлкәсе хакимиятләре беренчел нәтиә ясап, килгән зыянны 85 млрд сум, дипбәяләде. Украина кораллы көчләре белән сугышу аркасында төбәкнең 160 мең һектар басуыннан уңышны ыеп ала алмыйлар. Курски губернаторы вазифаларын вакытлыча үтәүче әйтүенчә, бу тулаем ыеп алынган ашлыкның күләмен 1,5 млн тоннага киметәчәк. Шулай ук төбәктә 320 мең баш терлек үлгән. Шуның аркасында гомуми ит итештерүе күләме - 85 мең тоннага, сөтнеке - 71 мең тоннага азрак булачак. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Курски өлкәсендә хәрби гамәлләр аркасында Русиядә иткә һәм сөткә бәяләр артырга мөмкин,['Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2951,https://www.azatliq.org/a/ukraina-gaskarlareneng-kurski-olkasena-hojume-arkasinda-rusiyada-itka-ham-sotka-bayalar-artui-bar/33123520.html,2024-09-17T16:41:21+03:00
"Харрас ағай колхоз механизаторҙарының һәр береһен ярты һүҙҙән аңлай. Тиҙ үк һөйләшеп китә. Машина, тракторҙарына ниндәй запчасть кәрәген алдан уҡ күрә. Тапмаҫ ерҙән табып алып ҡайта. Райондың ремонт-техник предприятиеһында ла һүҙе үтә, күрше хужалыҡтарҙа ла дуҫ-иштәре күп. Тик гел генә ыңғай килеп тормай шул. Ҡайһы берҙә буш ҡына нәмәһе лә табылмай үҙәккә үткәрә. Бигерәк тә К-700-гә. Барыбер тракторсылар уның бөгөн булмаһа, иртәгә ер тишегенән табып килтереренә күнеккәндәр. Шуға ла Харрас ағайға ышаналар, уны яраталар. Тик бына Данир ғына.",Көтөлмәгән рейс (Хикәйә),['Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1],2,Махсус биттәр,545,https://ye102.ru/articles/mahsus/2026-01-03/k-t-lm-g-n-reys-hik-y-4514453,2026-01-03T21:55:00+00:00
"1. Хәмим () Нимә ул ""хәмим""? Һүҙмә-һүҙ ул ""ҡайнаған һыу"" тип тәржемә ителә. Әммә был эҫе һыу ғына түгел. Ибн Ғәббәс сәхәбәнән (Аллаһ унан риза булһын) тапшырылыуынса, ""хәмим"" — ул яңы ғына ҡайнап сыҡҡан һыу. 2. Ғассәҡ () Ибн Ғәббәс сәхәбә әйтеүенсә, ""ғассәҡ"" — ул кафырҙың тиреһе менән ите араһынан сыҡҡан нәмә. Шулай уҡ, ""ғассәҡ"" — ул һалҡынлығы менән кешенең тәнен яндырыусы боҙло шыйыҡса, тип тә тапшырылған. Белеүебеҙсә, Йәһәннәмдә ут менән генә түгел, ә һыуыҡ менән дә язалау буласаҡ. Хатта ул һыуыҡтан ҡасып, кешеләр уларҙы кире утҡа тығыуҙарын үтенәсәк. Быларҙан тыш, ""ғассәҡ"" — ул кафырҙарҙың тәненән сыҡҡан эрен, тигән аңлатмалар ҙа бар. ""Был эсемлектең бер тамсыһы ғына ла көнбайышҡа төшһә, уның һаҫыҡ еҫен бар көнсығыш кешеләре һиҙер ине"", — тигән Ибн Ғәббәс сәхәбә. 3. Садид () Мүджәһид һәм башҡа тәбиғиндәрҙән килеүенсә, ""садид"" — ул кафырҙарҙан ағып сығыусы ҡанлы эрен. Пәйғәмбәребеҙ: ""Был донъяла иҫерткес ҡулланыусы һәр кемгә Аллаһ Тәғәлә ""тыйнәтүл-хабәл"" ( ) эсерәсәкмен, тип вәғәҙә биргән. Ә ""тыйнәтүл-хабәл"" — ул Йәһәннәм әһелдәре яндырылғанда, уларҙың тәндәренән сыҡҡан тир йә һут"", — тигән (Мөслим йыйынтығынан, сахих). Шулай уҡ, иҫерткес ҡулланыусыларға зинасыларҙың енес ағзаларынан йылға булып аҡҡан, бысраҡ ҡан һәм эрен ҡатыш ҡайнар шыйыҡса эсереләсәк, тиелә сәләфтәрҙең (әүәлге мосолмандарҙың) әҫәрҙәрендә. 4. Мүһл () ""Мүһл"" — ул иретелгән баҡыр (йәки металл). Аллаһ Тәғәлә һаҡлаһын!",ЙӘҺӘННӘМ ӘҺЕЛДӘРЕНЕҢ ЭСЕМЛЕГЕ,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1],4,Йәмғиәт,1409,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-04-24/y-nn-m-eld-rene-esemlege-4211360,2025-04-24T12:56:00+00:00
"Башҡортостан Яҙыусылар союзы Башҡортостан Башлығы гранты ярҙамында бойомға ашырған бәйгелә йәмғеһе 205 эш ҡаралған, араларынан 10 яҙыусы-шағирҙың ижад емештәре еңеүсе итеп табылған. Йомғаҡлау тантанаһында Рәсәй кимәлендәге ҡунаҡтар ҙа бар ине: Рәсәй Яҙыусылар союзының Ярославь ҡалаһы бүлеге рәйесе, шағир, тәржемәсе Мамед Халилов, Сыуаш Республикаһының Чебоксаары ҡалаһындағы ""Хыпар"" Нәшриәт йорто директоры-баш мөхәррире вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Дмитрий Моисеев, Татарстандағы ""Ҡазан утлары"" журналының баш мөхәррире Рөстәм Ғәлиуллин һүҙ тотоп, башҡорт әҙәбиәтенең Рәсәй кимәлендәге мөһим ролен, замана шарттарына ярашлы үҫешен, йәш авторҙар менән хеҙмәттәшлек итеүҙең, әҙәби әҫәрҙәр аша паториотик тәрбиәнең әһәмиәтен һыҙыҡ өҫтөнә алды. Патриотик тәрбиәлә балалар әҙәбиәтенең роле ҙур. ""Проза"" номинацияһында еңеүселәр араһында балалар өсөн яҙылған әҫәрҙәре менән конкурста ҡатнашҡан балалар әҙиптәре булыуы ҡыуандыра: Гүзәл Ситдыҡова, Фәрзәнә Аҡбулатова, Рәмзәнә Абуталипованың ижад емештәре лайыҡлы баһаланды. ""Аҡбуҙат"" журналы өсөн айырым ҡыуаныс — ул журналыбыҙҙың баш мөхәррире Лариса Абдуллинаның""Шиғриәт"" номинацияһында 1-се урын яулауы! Ихлас ҡотлайбыҙ! Рәсәй менән Башҡортостандың дәүләт гимндарынан башланып, ""Мираҫ"" йыр һәм бейеү ансамбле солисы Юлай Ҡасимовтың ҡурай моңдарына олғашҡан, Мәскәүҙәге ҡот осҡос терактта һәләк булғандар рухына бер минутлыҡ тынлыҡ иғлан ителгән сарала илдәге һуңғы ваҡиғалар айҡанлы әҙәбиәт аша яңы быуында илһөйәрлек рухы тәрбиәләү хаҡында күп фекерҙәр яңғыраны. — Был еңел булмаған заманда яҙыусыларҙың әҫәрҙәрендә заман ауазы сағылырға тейеш, - тине үҙенең сығышында Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Айгиз Баймөхәмәтовта. Ошо йәһәттән, ""Заман ауазы"" конкурсы ысын көн ҡаҙағына һуҡҡан ауаз булып яңғыраны. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Әҫәрҙәрендә — заман ауазы,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1],5,Яңылыҡтар,1991,https://akbuzat-rb.ru/articles/novosti/2024-03-27/r-rend-zaman-auazy-3703769,2021-07-12T17:15:00+05:00
"Белмәйем, минең ошо яҙасаҡтар, бәлки, күптәргә оҡшап етмәҫ. Ир түгелһең, тип тә, бәлки, көлөрҙәр. Әммә ҡайһы бер нәмәләргә асыҡлыҡ индереүҙе һәм ҡайһы бер нәмәләрҙән иҫкәртеүҙе өҫтөмдә ятҡан бурыс тип күрәм, сөнки күп кенә яҙмаларымда элек үҙем дә бүтәндәрҙе күп ҡатынлылыҡҡа һуҡырҙарса саҡыра торғайным. Хәҙер хаталар өҫтөндә эш эшләп алырға рөхсәт итегеҙ. Йәшерен-батырын түгел, күп ҡатынлылыҡ – ҡәрҙәштәрҙең иң яратҡан, иң күп һөйләшкән темаларының береһе. Бәлки, иң-иңелер ҙә. Әммә бәғзе берәүҙәр өсөн был ни бары шаярышып-көлөшөп алыу өсөн һылтау ғына булһа (диндә булмаған ирҙәр ҙә үҙ-ара йыйылышҡанда юҡ-бар нәмә һөйләшеп көлөшөп алалар бит, шуның һымаҡ), кемдәрҙелер иһә ошо шаярышыуҙар етди уйға, ҡәтғи ҡарарҙарға этәрә. Бигерәк тә – бөтә нәмәгә идеалистик күҙлектән (ә реалистик түгел) ҡарап өйрәнгән ҡәрҙәштәрҙе һәм дингә яңыраҡ килгән, барлыҡ шәриғәтте бер көндә атҡарып сығырға тип янып йөрөгән ""утлы"" йөрәктәрҙе. ""Әлхәмдүли Лләһ, кисә дингә баҫтым, ә бөгөн икенсе ҡатын тураһында уйлай башланым"", – тигән көләмәстәге кеүек. Беренсенән, күп ҡатынлылыҡ – ул бөтәһенең дә артынан килә торған эш түгел. Икенсе ҡатын тураһында һәр ҡәрҙәш һәр мөйөштә һөйләгәндән, был шундай анһат, теләһә кем һис бер ҡыйынлыҡһыҙ атҡара алғандай еңел генә сөннәт һымаҡ тойола башларға мөмкин. Шул уҡ ваҡытта, был эштә ауыҙҙары бешкән өлкән ағайҙар һәм хәҙрәттәр, иғтибар итһәгеҙ, күпкә һағыраҡ һөйләй һәм ауыҙҙарын үлсәп кенә аса, егеттәрҙе ҡабаланмаҫҡа һәм һәр нескәлеккә диҡҡәт итергә, ихтимал булған һәр эҙемтәне энәһенән ебенә ҡәҙәр ныҡлап үлсәргә саҡыра. Эйе, уларҙың тауыштары көсһөҙ генә (""ирҙәр һөйләшеүе"" булып һаналған был темала ""ир түгел"" булып күренергә оялаларҙыр ҙа, бәлки), әммә был һорауҙа тап уларҙың нәсихәттәренә нығыраҡ ҡолаҡ һалырға өндәр инем. Сөнки улар, яңғырауыҡлы ""буш биҙрәләрҙән"" айырмалы рәүештә, нимә тураһында һөйләгәнен белеп һөйләй. Икенсенән, үҙҙәре икенсе ҡатын алған һәм аҙаҡ ике ғаиләһе менән дә татыу йәшәп китә алған ирҙәр генә бүтәндәрҙе күп ҡатынлылыҡҡа өндәргә хаҡлы, тип уйлайым (ә бер тапҡыр ҙа икенсе ҡатын алып ҡарамағандар йә, икенсе ҡатын алып та, аҙаҡ ике ҡатынының береһе менән айырылыусылар түгел). Шуға күрә, төркөмдәрҙәме, селтәрҙәрҙәме, урамдағы һөйләшеүҙәрҙәме: ""Егеттәр, ҡыйыу булығыҙ! Ана, күпме сестралар балалары менән яңғыҙ ҡалған! Шуларҙы икенсе ҡатын итеп алығыҙ! "" – тип саҡыра икән, үҙенән: ""Һин үҙең алдыңмы һуң? Алғас, йәшәп китә алдыңмы һуң? "" – тип һорағыҙ. Юҡ икән – урыҫтар әйтмешләй, һауа һелкетмәһен. Шулай уҡ, берәй ҡатын да әгәр бүтән ҡатын-ҡыҙҙарға: ""Берәй яҡшы иргә икенсе ҡатын булып сыҡ, был бит сөннәт"", – тип өйрәтә икән (ышанмайһығыҙҙыр, әммә ундайҙар ҙа бар), уның үҙенән: ""Һинең үҙ ирең икенсе ҡатын алғанмы һуң? Ул икенсе ҡатын алғандан һуң һин айырылышмайынса тороп ҡала алдыңмы һуң? "" – тип һорағыҙ. Юғиһә, үҙе ҡайғырмайынса ғына, бүтән беренсе ҡатындарҙы ҡайғыртмаҡсы, үҙ ғаиләһен имен һаҡлап, бүтән мосолман парҙарҙы тарҡатмаҡсымы? .. Ошондай ирҙәргә һәм ҡатындарға ҡарата: ""Эй һеҙ, иман килтергәндәр! Ни өсөн һеҙ үҙегеҙ эшләмәгән нәмәне һөйләйһегеҙ? Үҙегеҙ эшләмәгән нәмәне һөйләгәнегеҙгә Аллаһтың нәфрәте бик ҙур"", – тигән Аллаһ (Ҡөрьән, 61:2-3). ""Ниңә яҡшылыҡ тураһында һөйләйһегеҙ, уға саҡыраһығыҙ һәм хатта, бәлки, бының менән ғорурланаһығыҙ ҙа, әммә үҙегеҙ уны эшләмәйһегеҙ? "" – ти әс-Сәғди, был аяттарҙы тәфсирләп. Һәм: ""Бүтәндәрҙе яҡшылыҡҡа саҡырыусы үҙе ул эште эшләргә иң тәүгеләрҙән булып ынтылырға тейеш"", – тип ҡуя. Бүтәндәрҙе өндәп, ҡотортоп, үҙеңә ситтән генә күҙәтеп ятырға түгел. Әлбиттә, кешеләргә күп ҡатынлылыҡҡа ҡағылышлы фиҡһ нескәлектәрен һәм аят-хәҙистәрҙең мәғәнә-шәрехтәрен аңлатыусы ғалимдарға, хәҙрәттәргә был ҡағылмай. Ә һуҡырҙарса, йәнатарлыҡ (фанатизм) менән саҡырыу тураһында һүҙ. Тирә-яҡтағы ысынбарлыҡты, бөгөнгө башҡорт мосолмандарының хәлен иҫәпкә алмайынса, йәғни. ""Башҡортостанда хәлифәлек урынлаштырам"", тип күпме егеттәр һәм ҡыҙҙар буштан-бушҡа төрмәгә оҙатылған кеүек, ""башҡорт халҡы араһында күп ҡатынлылыҡ сөннәтен тергеҙәм"", тип нисәмә мап-матур ғаилә тарҡалды йә, тарҡалмаһа ла, беренсе ҡатындары ҡан илап, ирҙәр аҙаҡ икенсе ҡатындарын кире айырып ебәреү менән ""ҡотолдо"". Йә, хәҙер әйтеп ҡарағыҙ, шаярышып-көлөшә торған һораумы был, әллә үтә лә ныҡ етдиме? Ауыҙҙары бешкән хәҙрәттәр (хатта ғилемле-ғилемле хәҙрәттәрҙән дә әллә нисәүһе икенсе ҡатын алып, кире айырҙы): ""Егеттәр, абай булығыҙ, эш ябай түгел"", – тигән саҡта, егеттәр: ""Ә беҙ яҡшыраҡ булдырабыҙ! "" – тип шаярыуын дауам итә ине, ағайҙарҙың: ""Ҡатындар үҙ-үҙҙәрен үлтерер сиккә барып етә"", – тигән киҫәтеүҙәрен: ""Сөннәтте һәм шәриғәтте яратҡан ҡатын-ҡыҙҙарға бындай хәүеф янамай! "" – тип кире ҡағалар ине, әммә яңыраҡ үҙем тап ағайҙар тасуирлағанса ҡот осҡос күренештәрҙе үҙ күҙҙәрем менән күргәс, йәштәрҙең ни тиклем хаталанғаны, ә ""тәжрибәле"" хәҙрәттәрҙең ни тиклем дөрөҫ һөйләгәне асыҡланды, пәмбә күҙлектәр һалынды. Әлеге мәҡәләгә лә тотоноуымдың сәбәбе шул: белмәгән нәмәмә өндәгәнмен – төҙәтергә кәрәк. Эш бында байлыҡта ла, һаулыҡта ла, шәриғәтте ҡабул итеү-итмәүҙә лә түгел, егеттәр. Әммә шәриғәт ҡайҙа ла, беҙҙең бөгөнгө башҡорттар ҡайҙа? Шәриғәт бер ярҙа, беҙ – икенсеһендә. Әгәр, шәриғәтте тормошҡа ашырам тип, икенсе ярға ҡатыныңдың яурынына ултырып ҡына йөҙөп сығырға уйлаһаң, ""күтәрер әле, сәсәһә лә түҙер, ул да бит шәриғәтте ярата"", тип хыялланһаң, бел, алдан иҫкәртәм: уларға был кәрәкмәй. ""Бындай ауырлыҡты мин күтәрә алмайым. Артабан үҙең минһеҙ генә йөҙ инде"", – тип һине ярты юлда һыуға ташлап, кире сығып китәсәк. Сөнки улар ""ләхеткәсә мөхәббәт"" шиғарҙары менән тәрбиәләнеп үҫкән. ""Мине яратҡан ир нисек икенсе ҡатын менән йоҡлай алһын? "" – тип уйлайҙар, тыштан әйтмәһәләр ҙә, эстән быны хыянат кеүек күрәләр. ""Мөхәммәт пәйғәмбәр Ғәйшәне яратһа ла, уның артынса тағы туғыҙ ҡатын алған, әммә Ғәйшәне яратыуҙан туҡтамаған"", – тигән хәҙистәр дәлил булып тормай, сөнки Джади, Джульетта һәм Джоли быны ""хыянат"" ти. Хөкүмәт тә: ""Айырылышыуҙан ҡурҡмағыҙ, миңә килегеҙ, балаларығыҙҙы ла, үҙегеҙҙе лә үҙем ҡараясаҡмын, ул ирҙән алиментын да түләтәсәкмен"", – ти. (Хәйер, был башҡорттарҙа ғына түгел, хәҙер хатта ғәрәптәрҙә лә ошо хәл). Шуға, егеттәр, ҡатыным яулыҡ ябынды, намаҙға тотондо, хәҙер икенсе ҡатын алып ҡайтһам да була, тип тышҡы ғәләмәттәргә таянып ҡына план ҡормағыҙ. Шәриғәт беҙҙең ярҙа урынлаштырылмайынса, ҡыҙҙар бәләкәй саҡтарынан (хәйер – хатта малайҙар ҙа) Көнбайыш мелодрамаларында түгел, ә Ислам рухында тәрбиәләнмәйенсә, балалар баҡсаһы, мәктәп, мәғлүмәти мөхит, ғаилә эсендәге өҫтөнлөктәр (приоритеттар) – бөтәһе лә дин рухы менән һуғарылмайынса, бөгөнгө ҡәрҙәшбикәләрҙән тота килеп ""дин хаҡына ҡаһарманлыҡтар"" талап итеү урынһыҙыраҡ. Таң атмайынса таңғы намаҙ уҡылмаған кеүек, һәр фарыздың үҙ шарты, ҡояш байығанда мәсет намаҙы уҡылмаған кеүек, һәр сөннәттең үҙ ваҡыты. Ваҡиғаларҙы үтә ашыҡтырмайыҡ. Эйе, күп ҡатынлылыҡты ҡабул иткән һәм 2-3-4 ҡатындың береһе булып татыу йәшәгән башҡорт ҡатындары бар, тиҙәр (шәхсән үҙем дә шундай бер ғаиләне беләм). Әммә, ҡыҙғанысҡа күрә, бәлки, ун ғаиләнең береһе генә шулай татыу йәшәп китә алалыр, ҡалған туғыҙы иһә айырылышыу менән барып бөтә – йә беренсеһе, йә икенсеһе, йә икеһе менән дә (үҙем күреп йөрөгәндәрҙән). Әрләһәгеҙ ҙә, көлһәгеҙ ҙә, әммә бөтә фарыз һәм сөннәтәрҙән тап ошо сөннәткә сат йәбешеү арҡаһында ғаиләләр тарҡалыуын, балаларҙың ата тәрбиәһенән мәхрүм ҡалыуын, йәмғиәттә мосолмандар тураһында насар фекерҙәр таралыуын һәм башҡаһын – бөтәһен дә төҙәтелергә тейешле алама ынтылыш күрәм. Һәм күп ҡатынлылыҡты тик тәжрибәлеләр, баштарынан үткәндәр генә һөйләргә хаҡлы булған бик етди, үтә лә сетерекле һорау һанайым. Ураған һайын шул турала шаяртып, йәш егеттәрҙе (хәйер – ҡарттарын да) ҡотортмағыҙ, тарҡалған парҙар рәнйешен алмағыҙ. Яҙғандарым 100 хаҡ, тимәйем. Үҙем дә аңлап торам: күберәге хистәргә таянып яҙылды. Һәм быға тиклем нисә ҡәрҙәш ошо мәсьәлә арҡаһында беренсе ҡатыны менән айырылышһа, бынан һуң да әллә нисәүһе тағы айырылышыр, ҡолаҡ һалмаҫтар. Әммә ошо яҙғандарҙы кемдер уҡып, етдирәк уйланып, бының еңел генә бер эш түгеллегенә төшөнөп, ары аҙымдарын үлсәп кенә баҫа алһа, һәм шул сәбәпле ғаиләһе тарҡалмай һаҡланып ҡалһа, үҙ өҫтөмдән элекке бер ҡатлы, хаталы, ""яңғырауыҡлы"" саҡырыуҙарым өсөн бурыс төштө, тип һанар инем. Их, ҡана һуң… Шул уҡ ваҡытта тәнҡит өсөн асыҡмын. Икенсе ҡатын алып, ике ғаиләһе менән дә айырылышмай йәшәп китә алған ирҙәрҙән (һәм шундай ғаиләләге ҡатын-ҡыҙҙарҙан – ирҙәре аша) – әгәр улар был мәсьәлә тураһында бүтәнсәрәк уйлай икән – канал ботына йә шәхсән хаттар көтөп ҡалам, яҡшыларын каналда ла баҫтырырбыҙ. Аллаһ бөтәбеҙгә лә ғаилә бәхете бирһен!",Икенсе ҡатын. Айгиз Сафа,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 1 0 0 1 0 0 0],7,Йәмғиәт,8470,https://agideljurn.ru/articles/common_material/2023-12-13/ikense-atyn-aygiz-safa-3563965,2023-12-13T12:41:00+00:00
"Радий Хәбиров: - Вәғәҙә иткәнсә, Евразия фәнни-белем биреү үҙәге  юғары уҡыу йорттары араһындағы кампусын төҙөү барышын күрһәтәм. Төҙөлөш майҙансығында 19 кран иҫәпләнем, 600 кеше эшләй. Был беҙгә бик ҙур һәм бик кәрәкле объект. Унда 4,2 мең студент йәшәйәсәк. Беҙҙең кампус илдә эстетик яҡтан да, йөкмәткеһе буйынса ла иң яҡшыларҙың береһе буласаҡ. Бында фән, спорт, коворкинг, кафе менән шөғөлләнеү өсөн шарттар буласаҡ. Уны 2027 йылдың аҙағына тиклем тапшырырбыҙ тип ышанабыҙ. Барлыҡ йәштәребеҙгә мөрәжәғәт итәм: был кампусты һеҙҙең өсөн төҙөйбөҙ. Беҙҙең юғары уҡыу йорттарына инегеҙ.",Радий Хәбиров кампустың төҙөлөү барышын күрһәтте,['Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Аңлатма,587,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-08-08/radiy-h-birov-kampusty-t-l-baryshyn-k-r-tte-4342780,2025-08-08T12:21:00+00:00
"Акмәчетнең Стрелковая бистәсендә имерелгән йортБистәдәге йортларны имерүгә төзелеш оешмасы өнди. ирле матбугат чаралары кешеләр йортларны үзләре сүтә дип күрсәтсә дә, хакимиятләр бу ирләрне дистә еллар буена канунлаштырмавы имерүләрнең төп сәбәбе булып тора. Бу урында күпкатлы йортлар төзергә ыенган төзелеш оешмасы берничә имерелгән йорт өчен ниндидер күләмдә акчалата компенсация ясаганы да мәгълүм, ләкин ыелышта булган кешеләр нәкъ шушы урында, үз йортларында яшәячәкләренә өмет итәләр. Монда электр булмаса да, алар өй түбәләренә кояш панельләре урнаштырып, су-ут мәсьәләләрен үзләре хәл итәргә мәбүр. 5Кырымтатарлар ир өчен көрәшәыелышта 150 гә якын кеше алдында чыгыш ясаган Эрлан Азизов, ""2006 елда басып алынган ирләрдә кырымтатарлар төзегән йортларны, ирләрне канунлаштыру өчен оешма төзеп көрәшергә вакыт итте. Безнең оешма төзиячәгебезне ишеткәннән соң булса кирәк, миңа төзелеш оешмасы йортымны сүтсәм, 7 млн. сум вәгъдә итте, ләкин без ахырга хәтле торырга тиеш, бу ирләрдән бер якка беркем китмәячәк"", диде. Ление, яшь әниЛение, яшь әни: ""Без Стрелковая бистәсендә ике ел торабыз, монда инде ун елдан артык торган гаиләләр бар, без күңелебезне төшермибез, яшәүне дәвам итәбез, монда безнең балаларыбыз туа, алар да монда яшәрбез дип өмет итәләр"", диде. ир таләп итүче кырымтатары: ""Стрелковаяда Автогаз дигән урында 10 елдан бирле торабыз. Вакытлы йортларны төзедек. 2015 елның беренче апрелендә шәһәр башкарма комитетыннан Гафаров дигән түрә һәм комиссия килде. Документларны тапшырыгыз диделәр, тапшырдык, моннан соң бүгенге көндә бөтен нәрсәне имерделәр, бернәрсә калмады, инде ни булачагын белмибез"", диде. Весиля Изетова: ""Мин инде 2006 елдан бирле ир көтәм, бу вакыт зчендә ун оныгым туды, бернинди карар да юк, бернинди үзгәреш тә"", диде. Ринат ШаймардановРинат Шаймарданов: ""Кырым хакимиятләре һәм ул вакытта ир мәсьәләсен баккан Руслан Бальбек (хәзер Русия думасы депутаты -ред. ) Стрелковаяда әйләнмә юл артында урнашкан ирләрдә ""вакытлы йортларыгызны имерегез, аннан соң сезгә ир аеру мәсьәләсе хәл ителер"" дип кешеләрне ышандырды, ләкин алар алдадылар. Бүген бу ир ""Акура"" төзелеш оешмасына аерылган. Мин һәм Васви Абдураимов (""Милли фирка"" әмәгать хәрәкәте рәисе - ред. ) апрель урталарында Мәскәүгә барып йортларны имерүне туктату, Фазыл Ибраимовны (бу бистәдәге кырымтатарларның итәкчесе - ред. ) ирекка чыгару, ирләрне канунлаштыру, кырымтатарларның урнашуына аяк чалуны бетерү хакында хатларны президент аппаратына, Русия хөкүмәтенә, президентның Көньяк федераль округы вәкиленә юлладык"", дип сөйләде. Ватан Карабаш: ""Төзелеш компаниясе, шәһәр хакимиятләре кешеләргә ялган мәгълүматлар таратып, алдалап, безнең йортларыбызны имерәләр һәм шулай итеп үзләренең коммерция объектларын төзү өчен ирләрне бушаталар"", диде. Эрлан АзизовСтрелковая бистәсендә яшәүчеләрне, монда ирләр алып төзелеш башлаган кешеләрне яклау өчен әмәгать оешмасын оештыра башлаган Эрлан Азизов: ""Без көрәшебезне канун нигезендә алып барачакбыз. Һәр кеше аерым йөрмәячәк, без барлык кешеләребез өчен көрәшәчәкбез. Төзелеш оешмасы имерелгән йортларның төзелеш материаллары өчен акча биреп, кешеләрне китәргә мәбүр итсә дә, ир аларныкы түгел, алар аны шәһәрдән арендага алалар. Ә инде фатирлар төзеп аларны саткач, ирнең статусын үзгәртәләр. Алар шундый механизм белән ирне үзләштерәләр. Безгә шәһәр хакимияте йортлар төзү өчен ирне аермаса, без дә оешма буларак ирне арендага ала алабыз, өч елда үзебезнең йортларыбызны төзеп, аннары ир мәсьәләсен дә хәл итә алабыз"", дип аңлатты. ""Без оешманы бистәдә мәсьәләләрне хәл итү өчен оештырдык, ләкин мондый мәсьәләләр тик Стрелковаяда гына түгел, бар Кырымда булуын аңладык. Без ахырга хәтле торачакбыз, безне бернинди акча белән дә сатып ала алмаслар. Без сәясәт, дин, коммерция белән шөгыльләнмибез, без кырымнарны борчыган ир мәсьәләләре белән шөгыльләнәчәкбез, бу хакта низамнамәдә дә яздык"", диде Эрлан Азизов. Фазыл ИбраимовМәскәүгә барып пикетлар оештырырга әзер булганын белдергән Стрелковая бистәсендәге активистларның берсе, бу бистәдәге кырымтатарларның итәкчесе Фазыл Ибраимов 23 июньгә хәтле сак астында калдырды. Аны кешеләрдән акча ыюда гаеплиләр.29 апрель чарада катнашучылар Ибраимовка бу ирләрдән халыкны китәргә мәбүр итү өчен 10 млн. сум һәм иреккә чыгачагын да вәгъдә иткәннәрен белдерделәр, ләкин ул риза булмаган. Хакимиятләр һәм төзелеш оешмасы Фазыл Ибраимовны вакытлы изоляторга утыртып, халыкны әкрен генә китәргә мәбүр итәрбез дип уйлаган булсалар, Стрелковая бистәсендәге кырымтатарлар, киресенчә, оеша башлады һәм Кырымда мондый ир мәсьәләләре булганнарга ярдәм итәчәкләрен белдерделәр. Кырымда кырымтатар йортларын имерәләрБелешмәСтрелковая бистәсе 2006 елда кырымтатарлар тарафыннан ""самовозврат"" рәвешендә басып алынган булса да, Украина заманындагы Кырым хөкүмәте вице-премьеры Псарев итәкчелегендә ир комиссиясе 2013 елда бу ирне канунлаштыру хакында карар кабул итте һәм Акмәчетнең генераль планына үзгәрешләр кертәсе генә калган иде. Бу ирдә 13 мең кырымтатар урнашуы көтелә иде. ирләрне аларга бирү хакында карарлар 2014 елның икенче яртысында чыгарылырга тиеш иде, ләкин 2014 ел башында Русия Кырымны аннексияләгәч, вазгыять башка якка борылды. елларда Акмәчеттәге ""Жигулина роща"" бистәсендә дә кырымтатар йортларын берәм-берәм сүттереп аланны чистарттылар. 2018 елның март аенда мәчетне дәсүттерделәр. Стрелковая бистәсендә дә төзелеш оешамсы һәм шәһәр хакимиятләренең шул ук схема белән баруларын күзәтергә мөмкин. Кырымтатарлар исә оешма төзеп бирешмәскә омтылалар. Бу оешма Навальный кешеләре белән дә элемтәгә кергән.",Кырымтатарлар ир өчен көрәшә,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Ҡырым,5509,https://www.azatliq.org/a/29199164.html,2018-04-29T21:05:38+00:00
"Мәктәпте тамамлағас, артабан уҡыу теләге бик ныҡ булһа ла, мөмкинселек юҡ ине шул. Эсеүенән арына алмай, өләсәһе лә баҡыйлыҡҡа күскәйне. Гөлфиәгә үҙ йүнен үҙенә күрергә тура килде, күрше ауылдағы колхозға фермала һауынсы булып урынлашты. Ошо ауылдың егетенә кейәүгә сыҡты. Ире бик дыуамал кеше, ҡул күтәргән саҡтары ла булды, әммә шулай ҙа эшкә шәп, донъя көтөүгә тырыш кеше. Яҙмышым ошолор тип барыһына ла күнде ҡатын. Арыу ғына йәшәйҙәр, ҙур итеп йорт һалдылар, өс балаға ғүмер бирҙеләр. Ғәзиздәренә бар наҙын биреп, кеше араһында кәм-хур итмәй үҫтерергә тырышты Гөлфиә. Әсәй наҙына зарығып үткәргән бала сағын иҫләп, балаларын бер ваҡытта ла ҡаҡманы, һуҡманы, һүҙ ярҙамында ғына тәрбиәләргә тырышты. Шулай һәүетемсә донъя көтөп, тормош мәшәҡәттәренә күмелеп йәшәп ятҡан көндәре ине. Бер мәл, «Әсәйең дауаханала, хәле ауыр, оҙаҡламай сығаралар, барып алығыҙ, ҡарарға кеше юҡ», тигән хәбәр килде Гөлфиәгә. Өҫтөнә ҡайнар һыу килтереп ҡойҙолармы ни, Гөлфиә был хәбәрҙән шаңҡып ҡалды. Быуындары тотмай, урындыҡҡа барып ултырҙы. Нисек ҡарар ул уның күҙенә, кисерә алырмы әсәһен? .. Уйҙарына батып, үткәндәрҙе күҙ алдынан үткәреп күпме ултырғандыр иҫләмәй ҙә Гөлфиә… Шунан, үҙен ҡулға алып, йәһәтләп  дауаханаға тип сумка йүнләй башланы. Әсәһенә бер көн килеп кәрәк булыуынан йөрәге дарҫлай ине ҡатындың…Мәктәпте тамамлағас, артабан уҡыу теләге бик ныҡ булһа ла, мөмкинселек юҡ ине шул. Эсеүенән арына алмай, өләсәһе лә баҡыйлыҡҡа күскәйне. Гөлфиәгә үҙ йүнен үҙенә күрергә тура килде, күрше ауылдағы колхозға фермала һауынсы булып урынлашты. Ошо ауылдың егетенә кейәүгә сыҡты. Ире бик дыуамал кеше, ҡул күтәргән саҡтары ла булды, әммә шулай ҙа эшкә шәп, донъя көтөүгә тырыш кеше. Яҙмышым ошолор тип барыһына ла күнде ҡатын. Арыу ғына йәшәйҙәр, ҙур итеп йорт һалдылар, өс балаға ғүмер бирҙеләр. Ғәзиздәренә бар наҙын биреп, кеше араһында кәм-хур итмәй үҫтерергә тырышты Гөлфиә. Әсәй наҙына зарығып үткәргән бала сағын иҫләп, балаларын бер ваҡытта ла ҡаҡманы, һуҡманы, һүҙ ярҙамында ғына тәрбиәләргә тырышты. Шулай һәүетемсә донъя көтөп, тормош мәшәҡәттәренә күмелеп йәшәп ятҡан көндәре ине. Бер мәл, «Әсәйең дауаханала, хәле ауыр, оҙаҡламай сығаралар, барып алығыҙ, ҡарарға кеше юҡ», тигән хәбәр килде Гөлфиәгә. Өҫтөнә ҡайнар һыу килтереп ҡойҙолармы ни, Гөлфиә был хәбәрҙән шаңҡып ҡалды. Быуындары тотмай, урындыҡҡа барып ултырҙы. Нисек ҡарар ул уның күҙенә, кисерә алырмы әсәһен? .. Уйҙарына батып, үткәндәрҙе күҙ алдынан үткәреп күпме ултырғандыр иҫләмәй ҙә Гөлфиә… Шунан, үҙен ҡулға алып, йәһәтләп  дауаханаға тип сумка йүнләй башланы. Әсәһенә бер көн килеп кәрәк булыуынан йөрәге дарҫлай ине ҡатындың…","""Әсәйеңде килеп алығыҙ, ҡарарға кеше юҡ. """,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Йәмғиәт,2600,https://henek.info/articles/common_material/2025-04-28/s-ye-de-kilep-aly-y-arar-a-keshe-yu-4216127,2025-04-28T18:00:00+00:00
"Борон-борон заманда йәшәгән, ти, бик бай бер хан. Үҙендә күп ҡолдар тотҡан, улар-ҙы көнө-төнө эшләткән, әммә үлмәҫлек кенә ашатҡан. Хан үтә ҡанһыҙ ҙа булған. Берәй эшсеһе бурысын еренә еткереп үтәмәһә, язалап үлтерергә ҡушҡан. Йәйләүендә барыһының да ҡотон алып йәшәгән. Шуның өсөн бөтәһе лә хандың һәр әмеренә буйһонған. Тик бер егет кенә иғтибар бирмәгән. Ул байлыҡ артынан ҡыуған кешеләрҙе яратмаған. Үҙе ярлы булһа ла, бер ваҡытта ла ханға ярҙам һорап бармаған. Барыһын да үҙ көсө менән эшләп тапҡан, аҡыллы булған. Хан бер заман егетте янына саҡыртып алған да: – Кешеләр миңә ярҙам һорап килә, ә һине бер ҡасан да тупһамда күргәнем юҡ. Бының сәбәбе нимәлә? – тип ҡы-ҙыҡһынған. – Сәбәбе ябай: мин бөтәһен дә үҙем эшләп өйрәнгәнмен. Ошоға тиклем, бик ярлы бул-һам да, барыһына ла риза булып йәшәнем, артабан да шулай көн итермен. Сөнки мине байлыҡ ҡыҙыҡһындырмай. Бай кеше лә берәй заман ярлы булып ҡалырға мөмкин, – тип яуап ҡайтарған егет. Уның ҡыйыулығына иҫе киткән хандың асыуы килгән, был һүҙҙәр фәҡәт уға төбәлгән ке-үек күренгән. Һәм: – Һинең был һүҙҙәрең өсөн ҡаты яза бирергә тейешмен, – тип егетте үлтерергә ҡушҡан. …Күп йылдар үткән. Бер ваҡыт йәйләүҙә ҡот осҡос көслө дауыл булып, хандың бөтә байлығын үҙе менән ҡуша осороп алып киткән. Күп алтын-көмөш үҙенән-үҙе ярлыларҙың алдына килеп төшкән. Быға халыҡ бик аптыраған. Хан аҙаҡ ҡолдарының йорттарына инеп, байлыҡтарын кире алырға йөрөһә лә, бер ишек тә асылмай, ти. Ул илай-илай ишектәрҙе шаҡыған, ғәфү үтенгән, ләкин бер кем дә иғтибар итмәгән. Шул саҡ хан егеттең әйткән һүҙҙәрен иҫенә төшөргән: «Бай кеше лә бер заман ярлы булып ҡалырға мөмкин…»Өйһөҙ ҡалғас, ул киләсәген былай күҙ алдына килтергән: имеш, ул ярлыларға ҡол булып эшләп йөрөй. Ошо мәсхәрәне күтәрә алмаясағын аңлаған хан оятынан ни эшләргә лә белмәгән һәм бейек ҡаянан йылғаға ташланған…Уның нисек һәләк булғанын бер кем дә белмәгән һәм күрмәгән, хатта иҫкә алыусы ла осрамаған, ти. Ысынлап та, байлыҡ тураһында ғына уйлап, башҡалар тормошона күҙ һалмаған кеше кемгә кәрәк? Хандың үлеменән һуң донъялар йәмләнеп, ярлылар урта хәллеләр, байҙар менән бергә татыу ғүмер итә башлаған, ти. Лилиә ҠАҺАРМАНОВА, йәш хәбәрсе. Бөрйән районы, Байназар ауылы. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Байлыҡ мәңгелекме?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Ilham akyattar,2611,https://yanshishma.com/articles/ilham-akyattar/2022-11-10/bayly-m-gelekme-3024066,2022-11-10T16:55:00+05:00
"Уның ""Башкортостан"" шиғырын Ейәнсура районынан Ғайса Бикәнов башҡара (Иҫәнғол ауылы, ""Ләйсән"" балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүсеһе).",Конкурсҡа килгән сираттағы видеояҙма,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Конкурстар,127,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-10-14/konkurs-a-kilg-n-siratta-y-videoya-ma-4426345,2025-10-14T13:14:00+00:00
"Федераль метеосайттар биргән мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Башҡортостанда ҡарҙың интенсив яуыуы 11 декабрҙән башланасаҡ. 14 декабрҙә яуым-төшөм айырыуса мул булмаҡсы икән – көн йылытыу арҡаһында ҡарлы ямғыр, ҡарҙың ямғырға әйләнеп киткән саҡтары ла күҙәтеләсәк, тиҙәр синоптиктар. 15-тәренә һыуыта һәм ҡар ҙа күберәк яуасаҡ. Шулай итеп, әгәр был күҙаллауҙар дөрөҫкә сыҡһа, Башҡортостанда ҡар декабрҙең икенсе яртыһында ғына ятасаҡ. Башинформ мәғлүмәттәре файҙаланылды.",Ҡыш ҡасан килә?,['Дин' 'Башҡортостан'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,463,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-05/ysh-asan-kil-4494300,2025-12-05T09:05:00+00:00
"Уҡытыусы – иң ауыр һәм яуап-лы һөнәрҙәрҙең береһе. Игенсе үҙ хеҙмәтенең һөҙөмтәһен ҡыҫҡа ваҡыт эсендә үҫтергән игендәрендә күрһә, уҡытыусы иһә уны тиҫтә йылдар буйы үҙе уҡытҡан, тәрбиә биргән уҡыусыларының уңыштарында, ҡаҙаныштарында күреп шатлана һәм улар өсөн ғорурлана. Уның өсөн шунан да ҙур бәхет юҡ. Бәхет кескәй шатлыҡтарҙан йыйыла. Был яҙмам шундай бәхетле, матур ғүмер юлы үтеүсе, изге һөнәр эйәһе булған юбилярыбыҙ Рәмзиә Ғайса ҡыҙы Монасипова тураһында. Ул дүрт тиҫтә йылға яҡын ғүмерен үҫеп килеүсе быуынға белем һәм тәрбиә биреүгә арнаған ветеран уҡытыусы, билдәле шағирә, әүҙем йәмәғәтсе, изге уйлы, аҡ күңелле хөрмәтле ағинәй. Шәхси тормошонда иһә һәйбәт, уңған ҡатын, балалары, ейәнсәрҙәре өсөн хәстәрлекле әсәй-өләсәй, туғандары, дуҫтары өсөн ярҙамсыл, иғтибарлы, аҡыллы кәңәшсе һәм ышаныслы серҙәш. Ҡолҡан ауылында Минисур менән Ғайса Рәхимовтар ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә Рәмзиә. Уға бер йәш тирәһе булғанда ата-әсәһе башта Быяла, һуңынан Мәндем ауылына күсеп төпләнә. Ауылдағы һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң Рәмзиә уҡыуын Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт гимназия-интернатында дауам итә. - Был ике белем усағын да мин һәр ваҡыт йылы хәтирәләр менән иҫкә алам, сөнки унда алған белемем, уҡытҡан уҡытыусыларым мине оло тормош юлына оҙатты, терәк-таяныс булырҙай дуҫтар табырға ярҙам итте. Интернатта класыбыҙ бик көслө булды, 6 класташым төрлө тармаҡ буйынса уңышлы эшләп, атҡаҙанған хеҙмәткәр тигән маҡтаулы исем йөрөтә, - ти бөгөн Рәмзиә Ғайса ҡыҙы. Ҡулына өлгөргәнлек аттестаты алғас, ул БДУ-ға, журналистика факультетына уҡырға инергә тигән уйынан кире ҡайтып, документтарын Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының башҡорт филологияһы бүлегенә тапшыра. - Башҡорт теленән имтихан биргәндә Мин ни өсөн уҡытыусы булырға теләйем, тигән ирекле теманы һайлап, Мәндемдә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡытҡан яратҡан уҡытыусым Зәйнәп Зарип ҡыҙы Латипова (Табулдина) тураһында 12 битлек дәфтәр тултырып инша яҙҙым. Беренсе уҡытыусым Флүзә Ғәли ҡыҙы Ҡорбанғәлиеваны ла барыбыҙ ҙа ярата инек һәм миндә шул саҡта уҡ уларға оҡшарға, улар һымаҡ һәйбәт уҡытыусы булырға тигән хыял бөрөләнгәндер, күрәһең, - ти бөгөн мәғариф ветераны. Институтты тамамлағас, тыуған мәктәбенә эшкә ҡайта. Тәүге йылда уҡ йәш белгескә уҡыусыларға рус теле һәм әҙәбиәтенән белем биреүҙән тыш, ойоштороусы эшен дә йөкмәтеп ҡуялар. Һынатмай, оло яуаплылыҡ алдында ҡаушап ҡалмай Рәмзиә Ғайса ҡыҙы, бар белемен, булмышын, тырышлығын һалып эшләй. Мәктәптә лә уның төплө әҙерлекле уҡытыусы икәнен күрәләр һәм киләһе йылына уҡ тағы ла яуаплыраҡ вазифаға – башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡытыу өҫтөнә, мәктәп директорының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр. 19 йыл арымай-талмай, зарланмай тарта ул был йөктө. Шул дәүерҙә ауылдың күрмәлекле егеттәренең береһе - Салауат менән яҙмышын бәйләп, Әлфиә һәм Лилиә исемле ике ҡыҙға әсәй булырға ла өлгөрә. Ғаиләләре менән Красноусолға күсеп килгәс тә яңы асылған башҡорт гимназия-интернатында Рәмзиә Ғайса ҡыҙы хаҡлы ялға туҡтағанға тиклем ауыр ҙа, яуаплы ла булған ошо вазифаларҙы уңышлы алып бара. Эшенә күрә - баһаһы, тиҙәр. Мәғариф өлкәһендәге оҙайлы һәм намыҫлы, һөҙөмтәле эше тейешенсә баһалана Рәмзиә Ғайса ҡыҙының. Ул – РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы билдәһенә, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы исеменә лайыҡ була. Иң яҡшы башҡорт һәм рус теле уҡытыусыһы республика конкурсы еңеүсеһе. Төрлө кимәлдәге Маҡтау грамоталары, Рәхмәт хаттарының иҫәбе һаны юҡ. Мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ шиғриәткә, ижади донъяға ылыҡҡан Рәмзиә Ғайса ҡыҙы, уҡыусыларына төплө белем биреү менән бер рәттән, уларҙы ижади мөхиткә лә әйҙәй. Мәндем мәктәбендә эшләгән йылдарҙа әле Йәш хәбәрселәр түңәрәге ойоштороп, унда шөғөлләнеүсе уҡыусылары менән редакциябыҙҙа үткәрелгән хәбәрселәр ҡоронда, әҙәби сараларҙа даими ҡатнаштылар. Уҡыусыларҙың мәктәп тормошо хаҡындағы мәҡәләләре, шиғырҙары әленән-әле гәзитебеҙ битендә донъя күрҙе. Красноусолдағы башҡорт гимназия-интернатында ла был эште дауам иттеләр. Шул осорҙа ҡәләм тирбәтеп, үҙҙәрен ижадта һынап ҡараған Айгөл Кәлимуллина, Лилиә Зәйнуллина, Гөлназ Батыршина, Айгөл Зәйнуллина, Эльза Шәрипова, Гөлдәр Рәхимова һәм башҡалар үҙҙәренең артабанғы яҙмышын да башҡорт теле һәм әҙәбиәте менән бәйләп, уҡытыусы һөнәрен һайланылар һәм бөгөнгө көндә һәр береһе ҙур ҡаҙаныштарға өлгәшеп, уңышлы эшләп йөрөйҙәр. Элекке уҡыусыларының уңыштарына сикһеҙ шатлана Рәмзиә Ғайса ҡыҙы. Ул үҙе лә бәләкәйҙән әҙәбиәткә, ижади эшкә тартылып, шиғырҙар ижад итә, мәҡәләләр яҙа. 6-сы класта уҡығанда әле Ауылым киңлеге тигән тәүге шиғырҙарының береһе Башҡортостан пионеры гәзитендә донъя күрә. Эш башлағас та шиғриәтте ташламай ул, тик ниңәлер редакцияға ебәрергә баҙнат итмәй. 1980-се йылдар аҙағында Йондоҙ гәзитендә Нияз Сәлимов эш башлап, ҡәләм тибрәтеүселәрҙең ижади эштәре Мағаш тауышы әҙәби битендә сығарыла башлай. Бер ваҡыт сираттағы әҙәби битте уҡып ултырған Лилиә әсәһенән: Һин дә шиғырҙар яҙаһың бит, нишләп редакцияға ебәрмәйһең? - тип һорап ҡуя. - Ҡыҙымдың минең дә шиғырҙарымды гәзиттә күргеһе килдеме икән инде? ! Уның шул һорауынан һуң ғына шиғырҙарымды ебәрә башланым, - ти бөгөн Рәмзиә Ғайса ҡыҙы. Ул ваҡытҡа инде уның байтаҡ ижади эштәре йыйылған була. Ә инде 1995 йылда Табын гәзите янында эшләп килгән әҙәби түңәрәктең тәҡдиме менән Рәмзиә Ғайса ҡыҙының ҡулъяҙмалары Башҡортостан Яҙыусылар Союзының Йәш яҙыусылар секцияһы ултырышында тикшерелә. Шағирә Әнисә Таһирова Шиғырҙарың бик матур, тик дидактика көслө тип баһалай. Күп тә үтмәй, Рәмзиә Ғайса ҡыҙы Мағаш тауышы әҙәби түңәрәктең етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Башкөллө ижади эшкә сумып, илһамланып эшләне ул. Түңәрәк ағзалары менән тығыҙ бәйләнеш булдырып, әленән-әле төрлө әҙәби кисәләр ойошторолдо, махсус биттәр сығарылды. Ҡулына тәүләп ҡәләм алыусы күпме кешенең күңелен ҡанатландырып, шиғриәт, әҙәбиәт донъяһына юл асты ул. Мәктәптә эшләгән йылдарынан уҡ тырыш, ойоштороу һәләтенә эйә булған Рәмзиә Ғайса ҡыҙы районыбыҙҙа Ағинәйҙәр хәрәкәтенә нигеҙ һалыусы ла. Ауылдарҙа Ағинәйҙәр ойошмалары булдырып, тиҫтә йылдан ашыу район ағинәйҙәре ойошмаһын етәкләне, тап уның башланғысы менән милли кейемдәрҙе, биҙәүестәрҙе, йолаларҙы тергеҙеү буйынса ҙур эш алып барылды, район, хатта республика кимәлендә төрлө саралар ойошторолдо. Ул - райондың Йәмәғәт палатаһы ағзаһы ла. Йәмәғәт эштәрендәге әүҙемлеге лә иғтибарһыҙ ҡалманы Рәмзиә Ғайса ҡыҙының, лайыҡлы рәүештә Бөтә Донъя башҡорттары ҡоролтайының Ал да нур сәс халҡыңа һәм Башҡортостандың 100 йыллығы миҙалы менән дә бүләкләнде. Юғары әҙерлекле, үҙ фәнен төплө белгән, милли рухлы уҡытыусы, нескә күңелле, хисле шағирә, әүҙем йәмәғәтсе булыу өҫтөнә Рәмзиә Ғайса ҡыҙы ғаиләһендә уңған ҡатын, хужабикә, өлгөлө әсәй һәм өләсәй ҙә. Салауат Сәйетгәрәй улы менән ярты быуатҡа яҡын бер-береһен ярты һүҙҙән аңлап, бер-береһенә ышаныслы терәк булып ғүмер итеп, ике ҡыҙ – Әлфиә менән Лилиәгә ғүмер бирәләр. Бөгөн инде ҡыҙҙары тормошта үҙ урындарын табып, үҙ донъяларын ҡороп, балалар үҫтерә. Оло ҡыҙҙары Әлфиә әсәһенең эшен дауам итеп – Нияз Мәжитов исемендәге Красноусол башҡорт гимназия-интернатында тәрбиәсе булып эшләй, ике ул һәм бер ҡыҙ үҫтерә. Тормош шатлыҡтарҙан ғына тормай шул, ҡаршылыҡтар, юғалтыуҙар ҙа осрай. Балаларҙың шатлыҡ-уңыштарына һөйөнөп кенә йәшәгән бер мәлдә ҡайғы еле уларҙың да ишеген ҡаға. Яҡындары өсөн ышаныслы терәк, яҡлаусы булған ғаилә башлығы Земфир махсус хәрби операция барышында батырҙарса һәләк булды. Бөгөн Рәмзиә Ғайса ҡыҙы менән Салауат Сәйетгәрәй улы оло юғалтыу ҡайғыһын бауырына баҫып, ҡыҙына, ейән-ейәнсәрҙәренә ныҡлы терәк, таяныс булып йәшәй. Икенсе ҡыҙҙары Лилиә иһә уҡытыусы һөнәрен һайлап, колледж тамамлаһа ла, артабан медицинаға тартылып, медицина университетына уҡырға инә. Бөгөн инде ул Өфө ҡалаһында табип-терапевт булып эшләй. Тормош иптәше Заһит менән ике ул, ике ҡыҙ үҫтерәләр. Әйткәндәй, Заһит та табип – невролог. Уларҙың балалары ла төп йортҡа, өләсәй-олатай янына атлығып торалар, ә бында инде уларҙы һағынып көтөп алалар. - Үткән йылдарҙан ҡәнәғәтһегеҙме, үҙегеҙҙе бәхетле ҡатын тип әйтә алаһығыҙмы? - тип һорайым Рәмзиә Ғайса ҡыҙынан. - Бәхеттең ҙуры, өҫкә ишелеп торғаны булмай, ул кескәй ҡыуаныс-шатлыҡтарҙан бөртөкләп йыйыла. Артҡа әйләнеп ҡараһам, бер шиғырымда яҙғанса, барыһы ла булғандыр, хаталар ҙа, уңыштар ҙа, балҡыштар ҙа. Ғөмүмән, тормошомдан ҡәнәғәтмен, балаларым, ейән-ейәнсәрҙәрем, туғандарым бар. Йәнәшәмдә - шатлыҡ-һөйөнөстәрҙе уртаҡлашыр, ҡайғы-ауырлыҡты бергә күтәреп, ышаныслы терәк-таяныс булған тормош иптәшем. Донъям, Аллаға шөкөр, бөтөн, күңелем тыныс. Күңел һалып башҡарған шөғөлөм бар. Шул үҙе оло бәхет түгелме ни? ! Хоҙай Тәғәлә шуларҙан айырмаһын, донъялар тынысланып, именлек, һиллек булһын, - ти Рәмзиә Ғайса ҡыҙы. Амин, шулай булһын, Рәмзиә Ғайса ҡыҙы. Артабан да эшләгән йылдарығыҙҙың, ҡылған изгелек, яҡшылыҡтарығыҙҙың емештәрен татып, яңынан-яңы шиғырҙар ижад итеп, балҡып йәшәргә яҙһын. Юбилейығыҙ менән! Мәрхәбә СОБХАНҒОЛОВА. Ғүмер йомғағымды һүтәм. Ғүмер йомғағымды һүтәм яйлап, Себәләнмәһен тип ялғыштан. Бик ҡәҙерләп һүтәм йомғағымды, Күҙ алдымдан үтә тормошом. Ҡолонсаҡтай бала сағым елә, Гөл-сәскәләй матур йәшлегем. Килен булып, ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡына Асыуҙарым ҡәйнәм ишеген. Сабыйымды ҡулға алған мәлем, Төргән сағым таҙа йүргәккә. Яҡты өмөт, ҙур ҡыуаныс менән Ашыҡҡаным эшкә һәр иртә. Донъя мәшәҡәте. Вазифалар. Яуаплылыҡ ил-йорт алдында. Үҙем өсөн түгел, тырышҡаным Ике ҡыҙым - балам хаҡына. Күҙ алдымдан үтә туғандарым, Минең өсөн йәндәр атыусы. Ҡапҡа төптәрендә моңайышып, Атам-әсәм оҙатып ҡалыусы. Ярҙам ҡулын һуҙған нәҫел-ырыу Йорт һалырға, туйҙар яһарға. Барлыҡта ла, юҡлыҡта ла һәр саҡ Тоғро ҡалған яҡын дуҫтар ҙа. Ғүмер йомғағымды һүтәм яйлап, Аҡ көндәрем булған, төндәрем. Ялғыштарым булған, ғазаптарым, Ауыр һынауҙарҙы үткәнем. Йөҙөм яҡты бөгөн, донъям теүәл, Йортом ҡотло, бәхетем түңәрәк. Ейән-ейәнсәрҙәр, кейәү-ҡыҙҙар Бөтәһе лә янда - ҙур терәк. Шөкөр итәм. Яҙмышыма мең-мең, мең рәхмәт. Рәмзиә МОНАСИПОВА. ""Табын"" гәзитенән",Бәхет кескәй шатлыҡтарҙан йыйыла.,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 0 1 1 0 1 0 1 1 1 0],8,Мәҙәниәт,9855,https://shonkar.com/articles/culture/2025-08-10/b-het-kesk-y-shatly-tar-an-yyyyla-4344510,2025-08-10T11:45:00+00:00
"Хеҙмәт һөйөүсән балалар йәйгеһен буштан-бушҡа ваҡыт уҙғарыуға йәки телефон менән көн үткәреүгә ҡарағанда аҡса эшләүгә һәм хеҙмәткә өйрәнеүгә өҫтөнлөк бирә. Кемдәрҙер емеш-еләк йыйып һата, кемдәрҙер сауҙа нөктәләренә, аҙыҡ-түлек етештереү цехтарына эшкә урынлаша. Был йәһәттән райондың мәшғүллек үҙәге лә әүҙем генә эш алып бара. Шүлгән-Таш ҡурсаулығының музей-экскурсия комплексының контроль-үткәреү пунктында (КПП) июнь башынан алып профориентацион эш сиктәрендә Йәш инспектор мәктәбе эшләй. Был турала ҡурсаулыҡтың матбуғат секретары, экологик ағартыу, пропаганда һәм мәғлүмәт секторы начальнигы Ләлә Хәйбуллинанан тәфсилләберәк һөйләүен үтендек. -Шатморат, Шамил, Шайморат һәм Фәнгиз – ҡурсаулыҡ балалары. Улар 9-сы класс уҡыусылары, беҙҙең коллегаларҙың улдары. Эш башлар алдынан беҙгә уҡыу һәм инструктаж үткәрҙеләр, бурыстарыбыҙ менән таныштырҙылар. Беҙҙең менән даими рәүештә дәүләт инспекторы эшләй һәм ул һәр ваҡыт беҙгә ярҙам итә. Беҙгә фирменный футболкалар бирҙеләр. Шулай уҡ эш өсөн дәүләт инспекторы формалары ла бар. Беҙ музей-экскурсия комплексына килеүселәрҙең билеттәрен тикшерәбеҙ, тәртипте күҙәтәбеҙ, автомобилдәр өсөн ҡапҡаны асабыҙ, - тип һөйләй йылмаяҡ Шатморат. Фәнгиз Шүлгән-Таш ҡурсаулығын киләсәктә эш урыны булараҡ та күҙ уңында тотоуын белдерә. Шайморат былтыр уҡ эшләп ҡарарға ниәт иткәйне инде. Ләкин ата-әсәһе быға бик етди ҡарамаған. Эшһеҙ йөрөгөм килмәне. Аҡса эшләргә һәм ата-әсәйемә ярҙам итергә теләнем.  Тиҫтерҙәремә лә уҡыусы саҡтарында уҡ эшләй башларға тәҡдим итәм. Беҙ аҙнаның бер көнөндә КПП-ла эшләйбеҙ, ҡайһы саҡ музей экскурсия комплексын төҙөкләндереү эштәрендә булышабыҙ. Бөгөн, мәҫәлән, экоһуҡмаҡ буйын дегәнәктәрҙән таҙарттыҡ, - ти Шайморат. Шамилдың ҡағиҙә боҙоусыларҙы тотоу буйынса тәжрибәһе лә бар инде – ул биләмәге билетһеҙ үтеүселәрҙе туҡтатҡан. Кешеләр күп йыйылып киткән мәлдәрҙә барыһын да күҙ уңында тотоуы ҡатмарлыраҡ. Бер мәлде экскурсанттар билетһеҙ үтеп киттеләр. Быны аңғарғас, арттарынан барып, кире борҙом. Туристарҙың үҙҙәренә оят булып китте, - тип һөйләй тыйнаҡ уҡыусы. Шулай итеп, беҙҙең йәш дәүләт инспекторҙары йәйге ялды бик файҙалы итеп үткәрә – аҡса ла эшләй, эш буйынса тәүге тәжрибәләрен дә туплай, тәртипкә һәм кешеләр менән мөғәләмә итергә лә өйрәнә. Үҙебеҙҙең буласаҡ хеҙмәткәрҙәргә сәләмәтлек, уҡыуҙарында уңыштар теләйбеҙ һәм киләһе йылда ла көтөп ҡалабыҙ, - ти Ләлә Хәйбуллина. Тәбиғәт яратҡан эшсән, тырыш үҫмерҙәргә афариндан башҡа һүҙ юҡ. Эштә бешегеп үҫкән кеше тормошта юғалып ҡалмай ул. Гел шулай булығыҙ, егеттәр! Т. Сәйфетдинова әҙерләне. Сығанаҡ: Государственный заповедник ""Шульган-Таш""",Ҡурсаулыҡ балалары,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0],6,Тәбиғәт,2581,https://tanburz.ru/articles/t%D0%B0big%D0%B0t/2025-08-15/ursauly-balalary-4350138,2025-08-15T11:15:00+00:00
"Унда мәктәпкәсә йәштәге 24 бала үҙ-ара көс һынашты. Балаларҙың дәртле бейеүҙәре, йырҙары бәйгене тағы ла сағыуыраҡ итте. Ә инде байрамға тик зәңгәр экрандарҙан ғына күреп белгән Тыр-Тырҙың килеүе балаларҙы хайран ҡалдырҙы. Һәр ҡатнашыусы бик етди әҙерләнгән. Шулай ҙа, бәйге булғас, еңеүсеһе лә була: Гран-приҙы мәктәпкә әҙерлек төркөмөнән Эльдан Ғиниәтов яуланы. Балалар ""Тирмә"", ""Аҡ тирәк, күк тирәк"", ""Ат сабышы"" уйындарын уйнап күңел дә астылар. Республикабыҙ көнөнә арналған сара барлыҡ балаларҙың ""Иманлы ил"" йырын башҡарыуы менән йомғаҡланды. Киләсәк быуындың Башҡортостаныбыҙҙы данлап, ғорурлыҡ менән шиғыр һөйләүҙәре бик һөйөндөрә. Тыуған илебеҙҙе, еребеҙҙе һәм тәбиғәтебеҙҙе һаҡлайыҡ, данлайыҡ. Олоһона ла, кесеһенә лә ихтирамлы булайыҡ, дуҫтар. Ләйсән ФӘХРЕТДИНОВА. Сибай ҡалаһы.",Шиғыр бәйгеһе үтте,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Конкурстар,790,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-10-10/shi-yr-b-yge-e-tte-4422177,2025-10-10T10:43:00+00:00
"Бар. Быйыл йыл башынан алып Рәсәйҙә кей-поп тауарҙарын һатыу күләме былтырғы 9 ай менән сағыштырғанда 60 процентҡа артҡан. Иң үтемле тауарҙар – китаптар, дискылар, шунан – яҙыу-һыҙыу кәрәк-ярағы, уйынсыҡтар, бижутерия, байрам тауарҙары, кейем, аксессуарҙар, һауыт-һаба, ҡул эштәре өсөн кәрәк нәмәләр, интерьер биҙәгестәр. Һуңғы бер йыл эсендә һатып алыусылар һаны буйынса тәүге унау иҫәбендә: иң алда Мәскәү, артабан – Мәскәү өлкәһе, Краснодар крайы, Санкт-Петербург, Ростов өлкәһе, Татарстан, Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе, Дағстан. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Корей мәҙәниәтен һөйөүселәр бөгөн Кей-поперҙар көнөн билдәләй,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0],5,АмаNet,981,https://amanat.su/news/amanet/2024-09-30/korey-m-ni-ten-y-sel-r-b-g-n-key-poper-ar-k-n-n-bild-l-y-3950329,2024-09-30T13:37:00+00:00
"Беҙҙең команда составына Екатерина Шахова,  Полина Перетятько, Аделина Дәүләтханова, Лира Фәтхетдинова (тренерҙары — С. А. Катков,  А. Р. Зиннәтуллин, М. Р. Хисаметдинов, Г. М. Сорокина) ингән. Шулай итеп, командабыҙ беренсе урынды яулай, ә икенсе һәм өсөнсө урындарҙа – Санкт-Петербург һәм Татарстан командалары. Шәхси беренселектә 133 ярышсы араһынан Өфө ҡыҙы Полина Перетятько көмөш миҙаллы була. Сығанаҡ: Башинформ.",Рапирасыларыбыҙ беренселекте алған,['Дин' 'Спорт' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],3,Спорт,419,https://amanat.su/news/sport/2025-01-14/rapirasylaryby-berenselekte-al-an-4083065,2025-01-14T13:14:00+00:00
"Етмәһә, шаян телле Вәхит Хызыров өлкән йәштәге (87 йәшлек) әсәһен шаяртып та ала. Уларҙың үҙ-ара мәрәкәләшеп алыуын тыңлауы үҙе бер кинәнес. Өлкән кешеләр бик иртә тороусан, тынғы белмәй, күп итеп еләк-емеш, йәшелсә үҫтереүсән була бит ул. Оло булыуҙарына ҡарамаҫтан, һаман да баҡса ҡарай, ҡош-ҡорт, мал-тыуар аҫырай. Шуларҙы тәрбиәләп, хәрәкәттә-бәрәкәт тип, бер туҡтауһыҙ йөрөп торалар, эшләйҙәр, тик ултырмайҙар. Яратҡан йырсыбыҙҙың әсәһе лә шулай икән. Үҙе тилбер, үҙе етеҙ, үҙе тиктормаҫ. Балаларҙың шатлығын күреү – үҙе ҙур бәхет. Балалар яҡшы йәшәһә – миңә лә күңелле, мин дә бәхетле, - ти ул. Беҙ уларға күңелле йәйге ялдар теләйбеҙ!",Вәхит Хызыров ҡайҙа ял итә?,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,641,https://bashkizi.ru/articles/yondo-lo-ya-yly-tar/2025-07-13/v-hit-hyzyrov-ay-a-yal-it-4312363,2025-07-13T20:05:00+00:00
"Башҡорт атына килегеҙ! 15-16 августа Халыҡ-ара Башҡорт тоҡомло аттар фестиваленә саҡырабыҙ! Өсөнсө тапҡыр ойошторолған фестиваль, ғәҙәттәгесә, Баймаҡ районының Граф күле янындағы майҙансыҡта үтәсәк. Сара ат спортын һөйөүселәрҙе, йылҡысылыҡ буйынса белгестәрҙе, милли спорт төрҙәрен үҙ итеүселәрҙе, биҙәү-ҡулланма ижады оҫталарын, йылҡы ите етештереүселәрҙе һәм ҡымыҙ эшләүселәрҙе берләштерә. Фестиваль программаһы дүрт өлөштән тора. Йылҡы ите һәм ҡымыҙ етештереүселәрҙең күргәҙмә-йәрминкәһенә «Хәләл» стандарты буйынса эшләгән ойошмалар саҡырыла. Ә «Оҫталар ҡалаһы» күргәҙмәһендә оҫталарҙың, шулай уҡ ат биҙәүестәре конкурсында ҡатнашыусыларҙың үҙенсәлекле эштәре менән танышырға мөмкин. Эшлекле программа халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһын, ат спортында башҡорт атының яңы үҫеш этабына арналған семинарҙы һәм Урал аръяғында туризмды үҫтереү буйынса осрашыуҙы үҙ эсенә ала. Шулай уҡ быйыл беренсе тапҡыр республиканың йылҡы тотоусылары менән осрашыу уҙғарыла. Сараның ижади өлөшөндә театрлаштырылған тамаша һәм концерт программаһы, интерактив этнографик майҙансыҡтар ойошторола. Ҡурсаҡ театры иһә фестиваль өсөн махсус интерактив спектакль әҙерләгән. Спорт сараларының һаны быйыл тағы ла күберәк. Иң популяр ярыштар исемлегендә – «Бәйге» халыҡ-ара фестивале, «Ирәндек мәргәне» асыҡ республика, «Урал батыр» халыҡ-ара бәһлеүәндәр турнирҙары. Шулай уҡ быйыл ГТО нормативтарын тапшырыу өсөн майҙансыҡ булдырыла. Тулыраҡ мәғлүмәт – фестиваль сайтында: . Килегеҙ, күрегеҙ! БАШҠОРТ АТЫ - Международный фестиваль лошадей башкирской породы -.",Башҡорт атына килегеҙ!,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 1 1 0 0],6,Мәғариф,1537,https://amanat.su/articles/egetlek-m-kt-be/2024-08-14/bash-ort-aty-na-kilege-3885159,2024-08-14T16:12:00+00:00
"Хәҙер эттең кәрәге юҡ, Байып шашына халыҡ. Ике метр ҡойма ҡуя, Ҡалдырмайса бер ярыҡ. Һәр бер йорт алдарында, Камералар ҡуйылған. Кәртәнең ярығынан, Сығ(а)лмай хатта йылан. Эттәр хәҙер бөтөп бара, Өргән тауыштар һирәк. Эт урынына камеранан Кеше ултыра ҡарап. .Эх, замана, бик үҙгәрҙе- Ҡайҙа барып терәлер? Уттар һүнһә был донъяла, Кеше эт булып өрөр!","Йәмил Ҡотлогилдин ЭХ, ЗАМАНА",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Шиғриәт,349,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-12-08/y-mil-otlogildin-eh-zamana-4497676,2025-12-08T11:05:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАналитиклар Украина кораллы көчләренең Русия һөүменә ни дәрәәдә каршы тора алуын фаразлый. Владимир Путин ел азагына кадәр аның гаскәре Украинаның саклану сызыгын имереп, илнең Донецки, Луһански, Запорожье һәм Херсон өлкәләрен тулысынча контрольгә алачагына ышана. Бу хакта аноним чыганакка сылтанып агентлыгыхәбәр итте, янәсе әлеге ""чыганак"" Русия президентының ""фикерләү рәвеше белән таныш"". Русия гаскәре хәзерге вакытта Украинаның берничә өлкәсендә һөүм алып бара. Хәрби аналитиклар Донецки өлкәсендәге Покровски һәм Константиновка янында күпсанлы һөүмнәр турында яза. ""Алар төп юнәлеш итеп сайлаган Покровски, Лиман, Новопавловски юнәлешләрендә тотрыклы һәм даими рәвештә алга барырга тырыша"", — дипбелдерде Украина кораллы көчләренең ""Хортица"" гаскәрләре төркеме вәкиле Виктор Трегубов. Русия гаскәре шулай ук Покровскиның көньягыннан да алга чыгып, Днепропетровски өлкәсенең чигенә барып итәргә тырыша. Русия хәрби каналлары ил гаскәрләре Новониколаевка авылы янында алга китеп Днепропетровски өлкәсе чикләренә чыккан ди. Интернетта Украинаның ике өлкәсе чигендә Русия хәрбиләре утырган джип фотосы таратыла. Шулай да, фронттагы вазгыятьне күзәтеп баручы украин проекты русияләр Днепропетровски өлкәсенә кадәр барып итмәгәннәрди. Әлеге проект мәгълүматынча, юлда ватылып калган пикап — украиннарныкы: төнлә аңа Русия диверсантлары үтеп кергән, ләкин соңрак аларны үтергәннәр. Бу вакыйгалар Троицкое торак пунктында булган. Русия бәреп кергән дигән хәбәрләрне Днепропетровски өлкәсе администрациясендә дә кире кагалар. ""ФЕЙК бу! Бу ""яңалык"" та, аны сурәтләүче фото да. Алар чын түгел. Моны безнең төбәктә яшәүче халыкта коткы таратыр өчен дошман махсус эшли, паника тудырып, вазгыятьне тотрыксызландырырга тырыша"", — дипязып чыкты Днепропетровски өлкәсенең хәрби администрация башлыгы Сергей Лысак. Русия кампаниясенең тагын бер юнәлеше — Украинаның төньяк-көнчыгышы. Сумы өлкәсендә барган сугыш — Донецки өлкәсендәге вазгыять белән чагыштырырлык. Запорожье өлкәсендәге фронт янында яшәүче халык та Русия һөүмнәрен арттырган дип белдерә. ""Новости Приазовья"" Новопавловски бүлгесе старостасы Сергей Герусның сүзләрен китерә: ""[Русияләр] коралның барлык төрләрен дә куллана. Дроннар аеруча зур куркыныч тудыра. Алар сивил халык, машиналар артыннан оча. Алар бөтен нәрсәне диярлек контрольдә тота, авылга кадәр дә очып итәләр. Соңгы вакытта һөүмнәр күбәйде. Вазгыять шактый катлауланды"". Херсон өлкәсенең уң яр районнары да Русия һөүмнәреннән зыян күрә. Хәрби администрация вәкиле Александр Толоконников ""Новости Приазовья""га соңгы вакытта һөүмнәр саны арткан дип сөйләде: ""Украин хәрбиләре оккупантларны сул ярда юк итеп тормаган булса, алар артиллериясен, миномётларын, дрон рассчётларын чыгарып Херсонга тәүлек әйләнәсе атып утырган булыр иде. Безнең хәрбиләр аларга Днепр ярында урнашырга ирек бирми"". Херсон ягына чыгар өчен, Русия хәрбиләренә Днепрны басып алырга кирәк, ди Толоконников, ә моның өчен күбрәк ресурс кирәк. Мондый һөүм оештырсалар, Русия гаскәре бик зур югалтуларга дучар булачак: ""Елганы кичәр өчен хәрби көчләре безнекенә караганда минимум 10 тапкыр зуррак булырга тиеш. Алар моңа йә әзер түгел, йә андый ресурслары юк"". Хәрби күзәтүче Денис Поповичисә""Новости Приазовья""га биргән интервьюсында Херсон һәм Запорожье юнәлешләре быел әен Русия хәрбиләре өчен төп юнәлеш булмаячак диде: ""Анда тыныч булыр димим. Бәлки, алар безнең гаскәрләрне башка төп юнәлешләрдән алырга тырышыр"". Попович Русия гаскәрләре Запорожье өлкәсенең үзәген дә яулап алырга тырышырга мөмкин дип саный. ""РФ армиясе хәзер Васильевка янында. Бәлки, дошман моннан файдаланып, кирәкле биеклекләрне яулап, үзенең хәлен яхшыртырга теләр. Запорожьены хәзерге вакытта яулап алу мөмкин түгел. Запорожье өлкәсендә Русия гаскәре хәзерге вакытта алай ук күпсанлы димәс идем"". Попович фикеренчә, Русия гаскәренең төп тырышлыклары Донецки һәм Сумы өлкәләре белән бәйле булачак: ""Торецки, Часов Яр, Константиновка — менә шушы өчпочмакны күз уңында тотар идем. Покровскига һөүмнәр дәвам итәчәк, Сумщинада да дошман алга китәргә тырышыр. Харьков өлкәсе юнәлешендә дә гаскәрләре туплана, диләр. Бәлки, алар Харьков өлкәсе төньягындагы басымны арттырырга тели. Шулай да, минемчә, төп вакыйгалар Константиновка тирәсендә булачак"". Әлеге белгеч фикеренчә, төрле медиалар язган Мәскәүнең дүрт өлкәне яулап алырга тырышуы реалистик түгел: ""Часов Яр өчен сугыш инде елдан артык дәвам итә. Торецки өчен елга якын сугышалар, шәһәр тулысынча шулай ук әле яуланмаган. Покровскига үлем әзасын узган елны ук имзалаганнар иде, ләкин шәһәр тулысынча Украина армиясе контролендә — әлбәттә, анда вазгыять катлаулы"". Украин хәрби белгече Игорь Романенко ""Настоящее время"" телеканалына биргәнинтервьюсында Русия гаскәре шактый алга киткән дип әйтергә ирлек юк диярлек дип белдерде: ""Аларга куелган максат — 100 метрга булса да алга барырга. Шуннан бу ""алга китеш""тән хәрби-сәяси вакыйга чыгарып була: янәсе, карагыз әле Русия гаскәре чираттагы өлкәнең территориясенә барып иткән. Русиягә Украина ирләренә алга таба үтеп керер өчен вакыт кирәк. РФ Конституциясенә кертелгән дүрт өлкәне басып алуны легитимлаштыру өчен тырыша алар. Хәтта Луһански өлкәсендә дә бу максатка 100ка ирешә алмадылар, ә бит ул өлкәнең күбесен Русия хәрбиләре яулап алган. Монда күбрәк хәрби түгел, ә хәрби-сәяси аспект мөһим. Шулай да, Русия гаскәрләренең Днепропетровски өлкәсенә таба чыга башлаулары — дөрес"". Романенко Русия гаскәре Украинаның дүрт өлкәсен дә тулысынча ала алуында шикләнә: ""Өч көндә — Киев, өч атнада — Украина яки Днепрга кадәр барып итү. Русия корып куйган хәрби-сәяси планнар бар һәм аларны чынга ашыру дигән әйбер бар. Әйе, Сумщинада сугышлар дәвам итә: анда Русия гаскәрләре дүрт торак пунктны яулап алган, тагын өчесендә алга китәргә тырыша"". Әлеге материалның оригиналын Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Путин планы: Украинаның 4 төбәген яулап алу. Бу мөмкинме?,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Сугыш,5805,https://www.azatliq.org/a/putin-plani-ukrainaning-4-tobagen-yaulap-alu-bu-momkinme-/33424495.html,2025-05-27T08:56:52+03:00
"Кафура кәнфите Ялсыҡай ауылы лаҡапҡа бай, сөнки бында асыҡ күңелле, әсе телле, шаян кешеләр йәшәй. Ялсыҡайға ҡунаҡҡа барһаң, һәр ваҡыт тиерлек сәй эскәндә: ""Кафура кәнфитен ҡушып эсегеҙ"", — тигәндәрен ишетергә була. Был лаҡаптың килеп сығышын һорағас, миңә ошоларҙы һөйләнеләр. Ауылда Кафура тигән әбей йәшәгән. Бер ваҡыт магазиндан какао порошогына манылған ""мендәр"" кәнфите һатып ала ул. Ҡайтҡас, сәй эсер алдынан ҡараһа, кәнфиттәр ""саңлы"" икән. — Атаҡ-атаҡ, бысраҡ килеш һатҡандарсы, вәт битһеҙҙәр! — тип, һуҡрана-һуҡрана ҡоштабаҡҡа һалып йыуа инәйебеҙ кәнфиттәрҙе. Ҡунаҡ килгәндә: ""Йыуып алдым. Минең кәнфитем таҙа ул, ашағыҙ, аша"", — тип һыйлаған. Шунан һуң был һүҙҙәр лаҡап булып йөрөй икән. Р. САБИТОВА. Көйөргәҙе районы, Ялсыҡай ауылы. ""Ҡайһылай булһа ла, һинән йәшерәк. "" Олатайым мәрхүм инде хәҙер. Бик күп йылдар ул Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы колхоз йортонда торҙо. Һәр ваҡыт ауылдан килгән кешеләргә баҙарҙа ит, иген һатырға ярҙамлаша торғайны. Бер ваҡыт олатайым һыйыр ите һатып тора. Әбей-һәбей килеп, бынан хаҡын һорай икән: ""Итең ниндәй: йәшме, ҡартмы? "" Олатайым: ""Ҡайһылай булһа ла, һинән йәшерәк инде"", — тип яуаплаған. Был лаҡап та баҙарҙа ""йәшәй"" бирә. Радик ҺӨЙӘРҒОЛОВ. Стәрлебаш районы. ""Хәс тә быйма"" Ғәләүетдин киске уйындан һуң ғына ҡайта ла, быймаһын иртәнгә тиклем кипһен өсөн мейес эсенә ҡуйып, йоҡларға ята. Иртән әсәһе ут яҡҡанда мейес эсен ҡарап тормай, шырпы төртә лә ебәрә. Бер аҙҙан көлсә бешерергә килһә, аптырап ҡала. Шунан: — Тор әле, Ғәләүетдин. Ҡара әле, бынау утын хәс тә быйма һымаҡ янған, — тип саҡыра икән. А. ХӘЛИМОВ. Күмертау ҡалаһы.",Лаҡаптар,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,1576,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-10-06/la-aptar-3957360,2024-10-06T19:10:00+00:00
"Алексей ЖуравлевфикерләрРусия думасы депутаты һәм ""Ватан"" (""Родина"") фиркасе лидеры Алексей Журавлев""дус булмаган"" илләрнең тауарларына ""Русия дошманы итештергән"" дигән тамга куярга тәкъдим итә. Бу хакта ""Новости"" агентлыгыиткерә. Журавлев сүзләренчә, Көнбатыш ширкәтләренең күпчелеге Русиядән китүен белдерсә дә, ил базарында кала бирә һәм элеккечә үз тауарларын сатуны дәвам итә. ""Мондый тауарларны ""Русия дошманы итештергән"", дип тамгаларга кирәк, эре хәрефләр белән, иң күренә торган урынына. Сатып алучы акчасын биргәндә, дошманны финанславын белеп торсын"", дигән ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Дума депутаты ""дус булмаган"" ил ширкәтләре  тауарларын ""Русия дошманы итештергән"" дип тамгаларга тәкъдим итә",['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,670,https://www.azatliq.org/a/32401770.html,2023-05-08T12:00:45+00:00
"Нимә тураһында хыялланабыҙ — барыһы ла тормошҡа ашыр. Оҙаҡ көттөрмәһен, хәҙерҙән башланһын. Әйткәндәребеҙ фәрештәләрҙең ""амин"" тигән сағына тура килһен. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Нимә эҙләйбеҙ — барыһы ла табылыр,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Төрлө,543,https://yanshishma.com/articles/t-rl-n-n/2025-10-14/nim-e-l-ybe-bary-y-la-tabylyr-4424860,2025-10-14T09:05:00+00:00
"Республикала 2025 йылда кешенең ҡотороу ауырыуынан үлем осрағы теркәлгән. Был хаҡта төбәк Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр иттеләр. Үлеүсе өлкән кешеме йәки баламы икәне тураһында мәғлүмәт аныҡланмай. Шул уҡ ваҡытта ағымдағы йылда республикала өс кешенең, шул иҫәптән ике баланың ҡотороу ауырыуы менән сирләүе билдәле. Сағыштырыу өсөн: 2024 йылда төбәк халҡы араһында был сирҙе йоҡтороу осраҡтары теркәлмәгән.","Йә, Хоҙай! Ҡотороу сиренән үлгән!",['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,411,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-18/y-ho-ay-otorou-siren-n-lg-n-4583808,2026-02-18T17:15:00+00:00
"Башҡортостан башлығы указына ярашлы, 14 декабрҙә йыл һайын Башҡорт теле көнө билдәләнә. Был көндө республикала төрлө саралар уҙғарыла. Уларҙың береһен Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү ойошмаһы үткәрҙе. Был көндө МЕГА сауҙа үҙәгендә башҡорт мәҙәниәте һәм йолалары менән танышырға теләүселәр өсөн бер нисә майҙансыҡ эшләне. Республика халыҡ ижады үҙәге, Халыҡтар дуҫлығы йорто, Башҡорт дәүләт филармонияһы оҫталары ҡул эштәре, музыка инструменттары буйынса оҫталыҡ дәрестәре уҙғарҙы. Бер нисә сәғәт дауамында байрам урынында өфөләр туған телдәрендә аралашты һәм күңел асты. Улар өсөн профессионал артистар һәм йәш таланттар сығыш яһаны. Байрам Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры сәхнәләштергән Ямаҡай бәпкә спектакле менән асылды. этно төркөмө, Башҡорт дәүләт филармонияһы артистары Әлиә Исҡужина һәм Әлфиә Ғәлләмова, М. Кәрим исемендәге 158-се һанлы мәктәптең Дуҫлыҡ өлгөлө бейеү ансамбле сығыш яһаны. Тамашасыларға айырыуса Ғаилә башҡорт балалар баҡсаһының тәрбиәләнеүселәре сығышы оҡшаны - бәләкәстәр бейене лә, шиғыр ҙа һөйләне. Концерт менән бер рәттән актер Шәһит Хамматов һәм тележурналист Ләйсән Мәзитова интерактив уйындар һәм флешмобтар уҙғарҙы. Башҡорт теле көнө республика халҡы өсөн мөһим көндәрҙең береһе. Уның маҡсаты - туған телебеҙҙе һаҡлау, үҫтереү. Тел - халҡыбыҙҙың күңел көҙгөһө. Беҙ, үү эшмәкәрлегебеҙ ярҙамында телебеҙҙе һаҡлап ҡалырға һәм киләсәк быуындарға тапшырырға тырышабыҙ, - ти Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү ойошмаһы директоры Гөлназ Йосопова. Беҙҙең МАХ каналына ҡушылығыҙ!",Өфөлә башҡорт теле көнө уңайынан байрам уҙҙы,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],6,Ваҡиға,1500,https://tamasha-rb.ru/news/proisshestviya/2025-12-14/f-l-bash-ort-tele-k-n-u-ayynan-bayram-u-y-4507324,2025-12-14T18:30:00+00:00
"Усть-Луга порты. 2014 елгы фото. фикерләрЛенинград өлкәсендәге Усть-Луга портында мазут ташучы танкеры бата дипхәбәр итә""Фонтанка"". язуынча, корабта 1300 тонна ягулык бар. Телеграм канал чыганаклары белдерүенчә, корабның хәрәкәтен көйләүче машиналар бүлегенәдә берничә шартлау булган, әмма ""Фонтанка"" бу хәбәрне расламый. Шул ук вакытта Ленинград өлкәсе губернаторы Александр Дрозденко Усть-Лугада ""двигательны эшләтеп ибәргәндә техноген һәлакәт"" булганын һәм танкерның машиналар бүлегенә зыян килгәнен әйтте. Танкер Антигуа һәм Барбуда байрагы астында йөри. Экипажында дүрт кеше бар: дүрт русияле, сигез грузин һәм 12 индонезияле. "" на Мойке""язуынча, кораб сай иргә терәлгән, экипаж тулысынча эвакуацияләнгән. Беренчел мәгълүматларга күрә, ягулык агып чыкмаган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Усть-Луга портында мазут төялгән кораб бата,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,860,https://www.azatliq.org/a/33308619.html,2025-02-09T12:22:28+00:00
"Атай кеше, Артур Зөфәр улы, Урал тау-байыҡтырыу комбинаты Сибай филиалында – энергоустановкаларҙы, инженер-техник селтәрҙәрҙе һәм энергоцех ҡоролмаларын эксплуатациялау хеҙмәте  начальнигы, Әлфиә Азамат ҡыҙы  йәмәғәт туҡланыуы предприятиеһында баш бухгалтер булып эшләй. Уларҙың ике улдары бар: Кәримгә 12 йәш, Эльдарға 7 йәш. Ғаиләлә спорт, хәрәкәт иң абруйлы урында тора. Әлфиә Азамат ҡыҙы күп йылдар инде спортзалға йөрөй, бодибилдинг менән шөғөлләнә. Йәйәүләп көн һайын оҙон аралар үтә. Кәримде лә бодибилдингҡа өйрәтә. Кәрим волейбол уйнай, музыка мәктәбендә лә шөғөлләнеп өлгөрә, быйыл гитара класын тамамлай. Кинйәләре Эльдар шашка менән мауыға, Знайка интеллектуаль олимпиадаһында икенсе урын алған. Ял көндәре  ғаилә паркҡа сыға, велосипедта, самокатта йөрөйҙәр. Үткән йәй ҡойоп ямғыр яуып торғанда Нөгөш һыуһаҡлағысына барғандар, ә Ағиҙел буйлап һалда аҡҡан ваҡыттары селлә мәленә тап килгән. Тәбиғәт, йәнле аралашыу виртуаль донъянан ни тиклем яҡшыраҡ, яҡтыраҡ, күңеллерәк икәнен балаларына һеңдерергә тырыша әсәй менән атай. Татыу һәм әүҙем ғаиләнең улдары олатай-өләсәйҙәре менән гел аралашып тора. Әсәйҙәре яҡлап өләсәләре Зәбирә Сырлыбаева (ҡыҙғанысҡа ҡаршы, олаталары Азамат Ханнан улы мәрхүм булған), аталары яҡлап өләсәй-олатайҙары Һәҙиә менән Зөфәр Байғотлиндар ғаиләгә үҙҙәренең ҡотон һәм нурын өҫтәп ебәрә. Беҙ Байғотлиндар ғаиләһе менән Сибайский рабочий гәзите аша таныштыҡ. Йылы мәҡәлә менән уның геройҙары эргәһенән битараф ҡына үтеп китеп буламы? Сығанаҡ: Сибайский рабочий.",Йәнле аралашыуға ни етә,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1500,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-05/y-nle-aralashyu-a-ni-et-3912990,2024-09-05T13:12:00+00:00
"«ПРИЯТНЫЙ АППЕТИТ» Нисектер беҙҙең атай ауырып китте. Кем нисек булдыра ала – шулай уның ғүмерен оҙайтырға ынтылдыҡ. Ә ул шундай тормошто яратты. Тауҙарға ҡарап та «фью-фью-фью» тип һыҙғырып ебәрә торғайны. Был иһә «Матур! Һоҡланғыс! » тигәнде аңлата. Ул шулай һүҙһеҙ ҙә хистәрен белдерә алды. Ауырыуы менән Өфөгә алып килдем, табипҡа күрһәтергә инде. Йола буйынса ҡунаҡ та саҡырҙым. Ҡунаҡ тип. туғандарҙы, дуҫтарҙы. Атайым килгән бит! Ауыл кешеһе юлдан арыған – йыуынды ла ятып торҙо. Мин, эсенә алмалар тығып, ҡаҙ бешерәм, кәләш, һалма ҡырҡып, аш әҙерләй. Ҡәйнәм тоҙло-борослоһон тотоп килгән. Ҡыҫҡаһы, өҫтәл һығылып тора. Иң түргә атайҙы ултырттыҡ, уның янына үҙебеҙ теҙелеп киттек. Салат-малат, аш-маш, закуска-макуска тигәндәй, унан иң төп блюдо – ҡаҙ. Ҡаҙҙы алып килер алдынан ишекте ябам да утты һүндерәм. Ҙур түңәрәк фарфор батмуста алып сығам ҡош итен. Туҡта, сығармайым әле. Ҡәйнәм ҡаҙ түшкәһен спиртлап ебәрә лә. ут төртә, йәғни фәнни тел менән әйткәндә – фламбирлай. – Ай, Аллам, нимә булды? – тип аптырай атай, янып килгән батмусты күреп. – Бары яҡшы, атай. Шулай кәрәк. – Ну, латны. Бер нисә минут, ҡыҙарып ҡурылған хуш еҫле ҡаҙға ҡарап, телдәрҙе шартлатып торабыҙ. Хәтәр бит! Әммә нисек кенә шәп булһа ла, ашарға ултыртылған бит. Бала саҡта атайым өйрәткәнсә өлөшләп бүлә башлайым. Ҡаҙ боттарын – малайҙарға, ҡанаттарын – ҡыҙҙарға, муйыны – ҡатынға, түшен – ҡунаҡтарға, ҡоймосо – үҙемә. Атайыма түш тирәһенән иң ҙур өлөштө һалам. Тик ул бәләкәй генә итеп ауыҙлай ҙа ҡуя. Ауырыуы ашына ла йоғоламы икән, тип борсолам эстән. Ҡунаҡтар һыпырып ашап, бик ҡәнәғәт булып таралыша. Яңғыҙ ҡалғас, атайым яныма килә лә бына нимә ти: «Мин был ҡаҙҙы бәпкә сағынан алып ярты йылдан ашыу ҡарайым. Ҡарға-һайыҫҡандан ҡурсалайым, эттән, һыуһарҙан һаҡлайым. Яңы йылға тиклем тигәндәй бойҙай һәм емдә тотам. Һуйып, таҙалап алғас, бәләкәй генә киҫәктәрҙә ашҡа ҡушам, һурпаһы тәмле булһын өсөн. Һәм бер ҡаҙҙы беҙ бер ай ашайбыҙ. Ә һин бер ултырыуҙа ботарланың! Улай булмай инде, был бит ҡаҙ! » Ҡыйын булып китте. Был ҡаҙ атайҙыҡы түгел ине инде, әммә уны ла бит кемдер шулай үҫтергән. Эх, мин. Бер нисә айҙан, сәнғәт училищеһында саҡта, шылтыраталар: «Вәхит ағай, вахтала һеҙгә пакет ҡалдырҙылар». Алып ҡайтып аҡтарып ҡараһаҡ – ҡаҙ. Ваҡ ҡына өлөштәргә туралған. Араһында шыптыр моҡсала хат ята. Уҡыйым. Унда атайымдың ҡулы менән ике генә һүҙ: «Приятный аппетит! »",Йырсы китап яҙа Вәхит Хызыров,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0],5,Әҙәбиәт,2357,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-11-26/yyrsy-kitap-ya-a-v-hit-hyzyrov-4482723,2025-11-26T15:01:00+00:00
Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы Әбйәлилов Элдар эшләгән.,Көҙгө япраҡтар,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Оҫтахана,115,https://amanat.su/articles/o-takhana/2024-10-12/k-g-yapra-tar-3962523,2024-10-12T12:00:00+00:00
"Мин Фәтҡуллин Айдан, Өфө районының, Жуково ауылының, ""Уңыш"" мәктәбенә беренсе тапҡыр 1 синыфҡа барҙым. Беренсе уҡытыусым Ниғәмәтова Айгөл Сулпан ҡызы.","""Уңыш"" мәктәбенә беренсе тапҡыр",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Конкурстар,150,https://amanat.su/articles/konkurstar/2024-09-10/u-ysh-m-kt-ben-berense-tap-yr-3922931,2024-09-10T09:04:00+00:00
"Мәғлүм булыуынса, 4 майҙа Әбйәлил районы Шәрип ауылында  70 йәшлек уҙаманға  айыу ташланғайны. Ике аҙна дауамында Белорет үҙәк район дауаханаһы табиптары пациенттың ғүмере өсөн көрәшә. Улар бер нисә ауыр операция үткәрә, уларҙың береһе алты сәғәт дауам итә, әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, айыуҙан зыян күреүсене ҡотҡарып булмай. ""Осҡон"" гәзитенән",Айыу ташланған ир вафат булған,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Хәүефһеҙлек,339,https://shonkar.com/news/kh-ef-e-lek/2025-05-21/ayyu-tashlan-an-ir-vafat-bul-an-4244747,2025-05-21T15:00:00+00:00
"В Геномном центре Межвузовского студенческого кампуса состоялась церемония открытия Школы молодого юриста при Башкортостанском отделении Ассоциации юристов России. Школа будет готовить высококвалифицированных и востребованных на рынке труда специалистов юридического профиля. Первый заместитель председателя Комитета Государственной Думы по государственному строительству и законодательству, председатель Башкортостанского отделения Ассоциации юристов России Ирина Панькина назвала Школу молодого юриста реальной практикой для нового поколения правоведов. – В новых реалиях недостаточно просто знать статьи закона. Нужно уметь применять их в жизни, предвидеть риски. Мы сами были студентами-юристами и знаем, как непросто молодому специалисту перейти от теории, полученной в вузе, к практике. Именно этот разрыв и призвана устранить Школа молодого юриста. Рада, что этот проект мы запускаем именно в моем родном Башкортостане. Это имеет огромное значение для подготовки качественного кадрового резерва, – подчеркнула Ирина Панькина. К первым слушателям Школы обратился министр молодежной политики Республики Башкортостан Вито Сабиров. Он отметил, что Ассоциация юристов России уже многие годы поддерживает и развивает молодежные инициативы. – Проекты Ассоциации становятся действенными социальными лифтами. В свое время мы вместе с товарищами развивали Совет молодых юристов Башкортостанского отделения Ассоциации юристов России. И сегодня - очередной пример такого подхода к формированию кадрового резерва. Уверен, Школа молодого юриста станет хорошим подспорьем для развития карьерной траектории каждого из вас, – сказал спикер. Заместитель председателя Совета городского округа Уфа, депутат городского совета Уфы Артур Шайнуров заметил, что в турбулентное время интенсивно формируется новая архитектура законодательства, новое правовое поле - страна нуждается в грамотных и основательных юристах. – Важно, чтобы на смену тем людям, которые сегодня уже имеют большой опыт, приходили молодые амбициозные и подкованные ребята. Башкирская юридическая школа славится не только в республике, но и в целом по стране. И, конечно, сегодня мы понимаем, от того, как мы вовремя можем реагировать на вызовы, вовремя оказаться с теми, кто нуждается в нашей помощи, - от этого зависит и качество жизни всего нашего общества, – добавил вице-спикер городского Совета. В программе Школы молодого юриста запланированы интенсивные занятия по наиболее востребованным направлениям, встречи с ведущими практиками и представителями госорганов, а также деловые игры. Ключевой целью ставится формирование поколения молодых юристов с детальной проработкой ключевых навыков. Важным элементом стратегии является трудоустройство. Будет создана база данных потенциальных работодателей для содействия в прохождении практики и дальнейшем трудоустройстве выпускников. Инициативу предполагается масштабировать на другие города и районы Республики Башкортостан. Справочно. Башкортостанское отделение Ассоциации юристов России является крупнейшим профессиональным сообществом юристов в Республике Башкортостан, занимающимся развитием юридической науки, образования, правового просвещения и формированием правовой культуры. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. К 2030 году в стране должно появиться созвездие из 25 кампусов. Работу по данному направлению ведет Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. В настоящее время при поддержке национального проекта «Молодежь и дети» проектируются и строятся 24 таких студгородка. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Башкортостан стал одним из пилотных регионов России, где реализуется федеральный проект по созданию сети современных кампусов. Первая очередь Межвузовского студенческого кампуса Евразийского научно-образовательного центра в Уфе была открыта в феврале 2024 года. молодежьидети нацпроектмолодежьидети",В Межвузовском кампусе открылась Школа молодого юриста,['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,3911,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-10-03/v-mezhvuzovskom-kampuse-otkrylas-shkola-molodogo-yurista-4413542,2025-10-03T14:46:00+00:00
"Күргәҙмәлә төрлө йылдарҙағы эштәр, станоклы композициялары: натюрморттар, пейзаждар, портреттар, биҙәкле паннолар ҡуйылған. Остаздар һәм уҡыусылар төрлө темаларҙы асҡан: Бөйөк Ватан һуғышы, ғаилә, яратҡан ҡалаһы, бала саҡ, тыуған ерҙәренең мәҙәниәте һәм тәбиғәте. Улар төрлө алымдар ҡулланып эшләнгән — акварель, гуашь, пастель, ҡатырғала гравюра, майлы буяуҙар, ҡорама, туҡыма туҡыу һ. б. Күргәҙмә үҙенең төрлөлөгө, юғары оҫталыҡ кимәле менән айырылып тора. Ижади эштәр менән иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 5-кә тиклем Өфө ҡалаһы, Киров урамы, 1 адресы буйынса танышырға мөмкин. Инеү бушлай.",Өфөлә «Остаз һәм уҡыусы» күргәҙмәһе асылды!,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,587,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-11-14/f-l-ostaz-m-u-yusy-k-rg-m-e-asyldy-4472629,2025-11-14T22:45:00+00:00
"1. ЛИМОНЛЫ ЙЫЛЫ ҺЫУ Был эсемлек артыҡ кәүҙә ауырлығын кәметергә, организмдан токсиндарҙы сығарырға, иммунитетты, тән тиреһен һәм ашҡаҙанды яҡшыртыға ярҙам итә. Бының сәбәбе ябай туҡлыҡ гармоны булған лептинда. Әгәр уның баллансы боҙолһа, кеше май ҡатламын йыя башлай. Быны әҙерләү өсөн ярты лимондың һутын һығып сығарып, ҡайнар һыуға ҡойоғоҙ. Бер аҙ һыуығас, бер тынала эсегеҙ. Әйткәндәй, иртәне ҡәһеүә урынына ошо эсемлектән башлаһағыҙ, үкенмәҫһегеҙ. 2. ҠУРАЙ ЕЛӘГЕ ЯПРАҒЫНАН СӘЙ ҡатын-ҡыҙ организмы өсөн иң файҙалы сәйҙәрҙең береһе булып һанала. Ул инәлекте (матканы) нығыта, шуға ла менструация циклы нормалаша. Ауырлы ҡатындар өсөн ныҡ файҙалы. Климаксты ла еңелерәк үткәрергә ярҙам итә. Шулай уҡ был сәй дәртте арттыра, хатта ул ҡәһеүәне алыштыра ала. Был сәйҙе көнөнә өсәр стакан эсһәгеҙ, гормондар үҙ урынында булыр. Бер аш ҡалағы ҡуйрай еләге япрағын (кипкәне лә бара) 200 мл ҡайнар һыу менән 10 минут төнәтәләр. Иҫкәрмә: был сәйҙе ятыр алдынан эсергә ярамай. 3. КУРКУМАЛЫ ҺӨТ аюрведтың билдәле рецебынан алынған. Уны шулай уҡ «алтын һөт» тип тә йөрөтәләр. Иммунитетты нығыта, ашҡаҙан-эсәк эшмәкәрлеген яҡшырта, һыуыҡ тейгәнлекте бөтөрә. 200 мл эҫе һөткә ярты балғалаҡ куркума ҡушып болғатығыҙ. Тәменә ҡарап бал ҡушырға ла була. Был һөттө төнгә ҡарай эсергә кәңәш ителә. Һау-сәләмәт һәм матур булығыҙ! Табип менән кәңәшләшергә онотмағыҙ!",Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн бик тә файҙалы өс эсемлек,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",1345,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2024-03-08/atyn-y-ar-s-n-bik-t-fay-aly-s-esemlek-3674062,2024-03-08T16:19:00+00:00
"фикерләрРусия президенты Владимир Путин пилотсыз очкычларныңбүген иртән Мәскәүдәге биналарга килеп төшүенә карата фикерен белдерде. Аның сүзләренчә, бүгенге вакыйгалар — Русиянең Украина күзләү штабына ясаган һөүменә авап. Киев Мәскәүгә һөүм итүен кире кага. Президент сүзләрен дәүләт мәгълүмат агентлыклары иткерде. Мәскәү берничә көн элек Украина саклану министрлыгының Баш күзләү идарәсе штабына һөүм итүен беренче тапкыр сөйләде. Киев исә бу һөүм турында берни әйтмәде. Путин Русиягә ясалган һөүмгә карата фикерен алар булгач та иткерде. Аның сүзләренчә, Киев махсус сивил объектларга аткан — Путин моны террорчылык дип тасвирлады. Аңарчы Русия саклану министрлыгы Мәскәүдәге биналарга эләккән өч пилотсыз очкычның һәркайсысы да радиоэлектрон чаралар ярдәмендә юк ителде дип белдергән иде — бу әлеге пилотсыз очкычлар йортларга очраклы рәвештә дә килеп төшкән булырга мөмкин дигәнне аңлата. Путин Мәскәүгә оештырылган һөүм Русияне охшаш адымнарга этәрә, диде. Бу адымнарның нинди булачаган РФ президенты ачыклап тормады. Русия армиясе Киевка 2022 елның февраленнән бирле даими рәвештә һөүм итеп тора, быелның май аенда гына да кимендә 17 һөүм ясалды. Путин сүзләренчә, Мәскәүнең һөүме — Украина һөүменнән аермалы буларак — ""югары төгәллекле корал белән башкарыла"". 2022 елның февраленнән бирле Русиянең бомба һәм ракетлары Украинадагы сивил объектларга даими рәвештә эләгеп тора. Мәскәү мондый очраклар турында дәшми диярлек, дәшкән очракта да ""без сивил объектларга эләгергә теләмәдек"" ди. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Путин Мәскәүгә булган бүгенге һөүмне Украина күзләве штабына һөүмгә авап диде,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1592,https://www.azatliq.org/a/32435481.html,2023-05-30T14:31:35+00:00
"Өфөлә барған Рәсәй һәм Ҡаҙағстандың төбәк-ара хеҙмәттәшлек форумының пленар ултырышын асыу тантанаһында Радий Хәбиров Ҡаҙағстан Башҡортостан өсөн мөһим партнерҙарының береһе булыуын билдәләне. ""Күп йылдар беҙҙең республиканы һәм Ҡаҙағстан төбәктәрен сауҙа, ауыл хужалығы, сәнәғәт, энергетика, мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау кеүек мөһим өлкәләрҙә тығыҙ хеҙмәттәшлек бәйләй. Был йүнәлештәр былтыр Ҡаҙағстан хөкүмәте менән ҡул ҡуйған Юл картаһына индерелгән. Ҡаҙағстан ға республикабыҙ тауар әйләнешенең ундан бер өлөшө тура килә. Был йәһәттән машиналар эшләү һәм нефть химияһы производствоһы төп тармаҡтар булып тора. Мәҫәлән, Башҡортостан предприятиеһы ҡаҙаҡ партнеры менән берлектә Усть-Каменогорскиҙа медицина мебеле һәм ҡорамалдары етештереүҙе ойошторҙо. Йыл аҙағына Белореттан беҙҙең компания Костанайҙа тимер юл вагондары өсөн пружиналар етештереүҙе башларға ниәтләй. Ҡаҙағстан партнерҙары менән берлектә Павлодарҙа химия кластерын булдырыу буйынса инвестиция проектын тормошҡа ашырыу буйынса эш бара», — тине Радий Хәбиров. Форум сиктәрендә Рәсәй һәм Ҡаҙағстан төбәктәре араһында сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек потенциалы, төбәк-ара бәйләнештәрҙе һәм ике илдең сәнәғәт кооперацияһы мөмкинлектәрен киңәйтеү тикшерелә. Форум 20 йыл эсендә ике илдең традицион һәм абруйлы хеҙмәттәшлек майҙансығы статусын алды.",Күршеләр менән бәйләнештәр нығый,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Аңлатма,1304,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2024-11-27/k-rshel-r-men-n-b-yl-nesht-r-ny-yy-4028429,2024-11-27T22:15:00+00:00
"– Мөмкин, – тине Хамрай Ибраевич. – Беҙ работниктың нисек эшләүен генә түгел, хатта баҡсала нисек ял итеүен дә белергә тейешбеҙ. Хәмәтйәндең күңеле күккә һикерҙе. Былай булғас шыта ул, йәғни мәҫәлән, үрләй. – Ҡасан рәхим итерһегеҙ? – тип һораны ул һаҡ ҡына. – Яҡшы эште оҙаҡҡа һуҙырға ярамай, – тине Хамрай Ибраевич. – Мин бөтә ғаиләм, бала-сағам менән ошо шәмбелә үк килеп төшөрмөн. Көт. Хәмәтйән күп итеп араҡы, шампанский һатып алды һәм, түрәһенә сюрприз яһар өсөн, уларҙың бер нисәһен алмағас, сейә төптәренә күмеп сыҡты. «Труллә-лә, бруллә-лә, һоп! » Шаҡ ҡатҡан Хамрай Ибраевичтың күҙ алдында Хәмәтйән алма төбөнән «Экстра»ны һурып сығара һәм өҫтәп ҡуя: «Хәмерҙе лә беҙ, Хамрай Ибраевич, аҡсаға алмайбыҙ, баҡсала ғына үҫтерәбеҙ. Бруллә-лә, труллә-лә, һоп! Сейә аҫтынан ер һалҡынын тартҡан шампанский килеп сыға. Пух! Шампанский бөкөһө түшәмде шапылдата һәм Хәмәтйән менән Хамрай ҡосаҡлашып йыр һуҙа: «Әлмәли, әлмәли, бер ултырыу әллә ни. » Улар йырлаған арала Хамрай Ибраевичтың ҡатыны, ҡәйнәһе, бала-сағаһы баҡсала еләк, сейә, ҡарағат йыя. Йәлме ни, әйҙә йыйһындар. Емеш-еләк киләһе йыл тағы үҫә ул йәки баҙарҙан һатып алаһың. Ә бына дәрәжә баҡсала ла үҫмәй, баҙарҙа ла һатылмай. Уны тик үҙеңдең түрәң генә бирә. Хамрай Ибраевичты ҡаршы алырға әҙерлек эштәре аҙна кис үк тамам булды. Йома көнгә ҡайһы бер ваҡ-саҡ эш кенә ҡалды. Бына шул саҡ Хәмәтйәндең башына уй төштө: «Әгәр шәмбегә тиклем баҡсаға төшһәләр? Еләк-емеште утап сыҡһалар? Улай ғына ла түгел, алмағас, сейә төптәренә күмелгән араҡы, шампанскийҙарҙы шылдырһалар? » Ниңә уның башына бындай сәйер уй килгәндер – ул хәҙер үҙе лә аңламай. Бурҙарҙың баҡса таҙартҡан саҡтары булғылай, әммә был һирәк осрай һәм ғәҙәттә көҙ йәки ҡыш була. Шулай ҙа әле генә уйлаған уйынан Хәмәтйән ҡурҡып уҡ китте һәм күршеһе Ҡолмәткә йүгерҙе. Ҡолмәт – баҡсаның һөнәрмәне, уның булдырмаған эше юҡ, баҡсаны төрлө жуликтан һаҡлау буйынса әллә ниндәй серле ҡоролмалар ҡора белә. Бер мәл шулай Ҡолмәттең үтә оҫталығы, үтә һөнәрмәнлеге арҡаһында саҡ бәлә килеп сыҡманы. Уҙған йыл ул баҙына ярым автомат ҡапҡас яһап ҡуя. Ғәжәп, гүзәл, һоҡланғыс ҡапҡас була ул! Ул бурға баҙға төшөргә рөхсәт итә, әммә кире сығармай, бур баҙға төшөү менән ҡапҡас автоматик рәүештә ябыла ла ҡуя. Булғас була бит ул. Ҡолмәт ике аҙнанан баҡсаһына килһә, әлеге ярым автомат ҡапҡасты асһа, сәстәре үрә баҫа. Баҙҙа өшөп-туңған, дер-дер ҡалтыраған, битен шырт йөн баҫҡан, ябығып бөткән бер бур ултыра, ти. Ул бер аҙна буйы Ҡолмәттең бөтә вареньеһын ашап бөткән. Әле иһә сей картуф кимереп ултыра икән. Ҡолмәт шаҡ ҡатҡан. Әгәр тағы берәй аҙна килмәгән булһа, ни булыр ине. Шуны уйлауҙан, Ҡолмәт ҡапыл ғына тотлоға башлай. Дөрөҫ, бур менән ул тыныс ҡына айырылыша. Йәнәһе, һин дә бер кемгә лә ләм-мим, мин дә. Теге бур был хәлде берәйһемә һөйләгәндерме, юҡмы, әммә Ҡолмәт үҙе ярты йыл үткәс тә энәһенән ебенәсә теҙеп һалды. Шунан һуң ул шаҡ ҡатырғыс уйлап табыуҙарын, рациональ тәҡдимдәрен ташланы. Хәмәтйән Ҡолмәткә килеп инде һәм үҙенең баҡсаһына бөгөн үк бурҙарға ҡаршы система уйлап табыуҙы һәм ҡороп биреүҙе һораны. – Күпме һорайһың, шул тиклем бирәм, – тине ул һөнәрмәнгә. – Сөнки минең бөтә тормошом, карьера баҫҡысына менеүем ошо системаға бәйләнгән, – Хәмәтйән уға үҙенең идеяһын һөйләп бирҙе. – Б-булмай! – тип ҡырт киҫте һөнәрмән. – Т-теге с-саҡта ла с-сүт-с-сүт к-кеше ү-үлтер-мәнем. Әммә Хәмәтйән Ҡолмәттең аяғына йығылып, бик-бик үтенеп һораны: – Һинең өсөн үҙем үлермен, тигәндәй, ул-был була ҡалһа, хөкөм алдында үҙем яуап бирермен. «Үҙем яһаным», – тиермен. Ниһайәт, Ҡолмәт риза булды. Бындай ҡатмарлы системаны бер көндә эшләү мөмкин булмаған хәл ине. Шуға күрә ул Хәмәтйән баҡсаһына ҡасандыр үҙе өсөн эшләгән, әммә теге ҡурҡыуҙан һуң һарайға ташлап ҡуйылған системаны ҡуйҙы. Шулай итеп, Хәмәтйән йома көн ҡалаға эшкә барып килгәнсе, жуликтарға ҡаршы оборона системаһы әҙер ине инде. Был системаның хикмәте шунан ғибәрәт – баҡсаны бер итеп арҡыры-буй тимер сымдар тартыла. Хужа үҙе баҡсала булған саҡта сымдар лыпын ергә ята – абынмай-һөрлөкмәй баҡсала эшләп йөрөүеңде бел. Ә төнөн рычагты, йәғни һалмауырҙы тартып ҡуяһың — бөтә сым бер ҡарышҡа ерҙән күтәрелә. Ул саҡта лутсы баҡсала йөрөмә инде һин. Тоҙаҡҡа эләккән шикелле абынаһың да ҡолайһың һәм тағы куй-чауа була. Шәмбе етте. Хәмәтйән утҡа баҫҡан бесәй һымаҡ Хамрай Ибраевичты көттө – электричкалар туҡталышы менән баҡсаһы араһында йүгерҙе. Иртәнге электричкалар китеп бөттө – түрә килмәне. Хәмәтйән ни уйларға ла белмәне. Киләһе электричка төштән һуң, сәғәт дүрттәрҙә генә булырға тейеш ине. Ләкин түрәһенең дүрттә килере уның башына ла һыйманы. «Яҡшы эштәр иртән эшләнә», тип уйланы ул. Ул, ҡалҡыулыҡ башына менеп, муйынын һуҙа-һуҙа, тағы оҙаҡ ҡына көттө. Унан асыуы килеп ҡул һелтәне, алмағас аҫтынан һалҡынса ғына араҡы сығарып эсеп алды, ҡапҡыланы, һыҙғырғыланы ла, жуликтар инмәһен өсөн рычагты тартып серем итергә ятты. Түрәһе дүрттәге электричка менән килгән хәлдә лә, уға бик күп ваҡыт бар ине әле. Ләкин түрәһен көтөүгә бик күп нервы көсө түккәнгә күрә, Хәмәтйән серем итеп кенә ҡалманы, урынына тәгәрәү менән ғырылдығын сығарып йоҡлап та китте. Бер аҙҙан, машинаға ғаиләһен тейәп, Хамрай килеп етте. Саҡ тапты ул Мәмәтйәнычтың баҡсаһын. Өс йөҙ иллеләп баҡса, алты линия. Ә суҡынған Хәмәтйән иһә линияһыҙ-ниһеҙ әллә ҡайҙа шыр урман эсенә инеп ултырған. Бына Хамрайҙар эркелешеп машинанан төштө: үҙе, эреле-ваҡлы дүрт балаһы, ҡатыны Нәсихә ханым, ҡәйнәһе. Хамрай эшләпәһен һалып, маңлайына бәреп сыҡҡан бөрсөк-бөрсөк тирен  һөртөп алды, ҡыҙара-бешеп ултырған емеш-йәшелсәне күреп, ҙур ҡәнәғәтлек менән үҙ-үҙенә: «Был ҡырым сиреүенең тамағын туйҙырабыҙ, әләйһәң», – тип ҡуйҙы. Еләк-емештең муллығын уның ғаиләһе лә күрҙе. Улар аһ та уһ тип һоҡланды, әле үҙен күрмәҫ борон был йомарт хужаны – Хәмәтйәнде маҡтанылар. Артабан ваҡиғалар абына-һөртөнә «шарт» та «шорт» йылдам алға тәгәрәне. Хамрайҙың дүрт ҡыҙы, һуттары тамып, ҡып-ҡыҙыл йылҡылдап ултырған эре еләктәрҙе күреп, «Мамочки! » тип ҡысҡырып ебәрҙе лә түтәлдәргә ябырылды. Шул саҡ ҡыҙҙарҙың береһе, ниндәйҙер тимер сымға абынып, ергә йөҙ түбән барып төштө. Уныңса булмай кемдер әллә ҡайҙан атып та ебәрҙе: – Пух! Хамрайҙың бисәһе, хисле йөрәкле Нәсихә ханым, балаһын күтәреп алырға ниәтләнеп, алға ынтылды һәм, икенсе тимер сымға абынып, киҫелгән серек уҫаҡ шикелле, ергә ауҙы. Унан Хамрай Ибраевичтың ҡәйнәһе йөҙ түбән барып төштө. Бәҙрәф һымаҡ бер ҡоролма эсенән йәнә кемдер гөпөлдәтте: – Пух! – Хәмәтйән! – тип йән өҙгөс тауыш менән ҡысҡырып ебәрҙе Хамрай. – Атма! Был – беҙ! Хәмәтйән иһә был мәлдә тәмле-татлы төштәр күрә ине. Имештер, ул начальнигы менән шампанский бөкөләре шапылдата: – Пух! Унан, ҡосаҡлашып, йырлап ебәрәләр: «Әлмәли, әлмәли, бер ултырыу әллә ни. » – Пух! – инде баҡса төпкөлөндә ултырған йорттан гөпөлдәтәләр ине. Хамрай: «Был мәлғүн минең ғаиләне ҡырып бөтә бит! » – тип, ауыр кәүҙәһен еңел итеп, йортҡа ташланды, йәнә шул саҡ ҡәһәрле тимер сым шарт итеп өҙөлөп тә китте. Хамрай күтәрмәгә килеп менде, «пух» итеп патрон шартланы, һәм шундуҡ уның ҡолаҡ төбөнә утлы пыж килеп тә ҡунды. Йорттан күҙе-башы тонған Хәмәтйән иләҫләп килеп сыҡты. Ул бер ни ҙә аңламай ние. Хамрай Ибраевичтың бала-сағаһы еләк түтәлдәре араһында тәгәрәшеп ята, бер ҡарсыҡ сәнскеле крыжовник араһына ҡолаған Нәсихә ханыма нишатыр еҫкәтә. Хамрай Ибраевич үҙе, утлы пыжды усында әүәләтеп, ҡайҙа ташларға белмәйенсә күтәрмә төбөндә тыпырлап тора. – Хамрай Ибраевич, ғәфү итегеҙ! – тине Хәмәтйән. – Мин хәҙер. Ул, Хамрай Ибраевичты ҡойондорор өсөн, алма төбөндә үҫкән «Зубровка»ны тартып сығарырға йүгерҙе, йүгерҙе лә үҙе ҡорған ярымавтомат системаның өсөнсө оборона һыҙығына абынып ҡолап китте. Сымға тоташтырылған тәте йорттоң стенаһына ҡуйылған патронға килтереп һуҡты: – Пух! Хәмәтйән, сымдан арынып, алмағас аҫтынан «Зубровка» эҙләп аҙапланғансы, йортона инеп, табын әҙерләгәнсе, гәлсәр фужерҙарҙы теҙгәнсе, ҡунаҡтар  ҡолаған ерҙәренән тороп, рәтләнеп-ҡағынып, хужаны ҡәһәрләй-ҡәһәрләй, машинаға ултырыша ла башлағайны инде. Хәмәтйән, үкенесенән яман ҡысҡырып, ҡулындағы шампанскийҙы һелкә-һелкә, ҡунаҡтар артынан йүгерҙе: – Китмәгеҙ! Зинһар, китмәгеҙ!         Х-хамрай И-ибрае-вич! – тине ул, тотлоға-тотлоға. – Х-хәҙер ш-шампанский асабыҙ! Шул саҡ артыҡ күп болғаныуҙан һәм ҡул йылыһынан шампанский бөкөһө шарт иттереп атып ебәрҙе лә шап иттереп Хамрай Ибраевичтың елкәһенә килеп ҡунды: – Пух! Түрә, ауыртҡан елкәһен ыуа-ыуа, бер генә һүҙ әйтте: – Дуңғыҙ! Газик асыулы тырылдап, шарт-шорт шартлатып китеп тә барҙы. Хәмәтйәндең ҡалтыранған ҡулдарына тотҡан шампанскийы машинаның артҡы номерына шарап һиптертте. Машинаның газ торбаһынан дүңгәләкләнеп сыҡҡан тишекле түңәрәктәр генә күренеп ҡалды. Улар, гүйә, Хәмәтйәнгә: «Бына һиңә дәрәжә! Ноль! Ноль! » – тип, уға табан шарт та шорт ата ине.",Ағиш ГИРФАНОВ ПУХ! (Сатирик хикәйә),['Иҡтисад' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 1],5,Хикәйә,8639,https://henek.info/articles/s-sm-r-r/2025-10-27/a-ish-girfanov-puh-satirik-hik-y-4442141,2025-10-27T10:41:00+00:00
"Кешегә асыуланғанда, нәфрәтләнгәндә һис кенә лә бәддоға уҡырға ярамай.  Кешегә яман теләк теләүсене лә алда ҙур һынау көтә.",Һүҙҙең дә ҡөҙрәте бар,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,123,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-05/e-d-r-te-bar-4490120,2025-12-05T19:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырРусия көне 12 июньдә бәйрәм ителә, узган елдагы кебек үк ""Казан"" гаилә үзәге янында үтәчәк. Казанда ""Казан"" гаилә үзәге янында Русия көнен бәйрәм итү муниципаль бюджетка 9,5 млн сумга төшәчәк. Анда татар һәм Русия артистлары концерт куячак, Казансу өстендә ике минутлык салют та аттырачаклар. Чараларны оештыруга тендер турында мәгълүмат дәүләт өчен сатып алулар сайтындачыккан. Русия көне 12 июньдә бәйрәм ителә, узган елдагы кебек үк ""Казан"" гаилә үзәге янында үтәчәк. Концертта ансамбльләр чыгыш ясаячак, шулай ук кимендә бер татар эстрадасы йолдызы катнашырга тиеш булачак. Русия эстрадасы йолдызының да катнашуы шарт - аны Мәскәүдән бизнесс-класс белән китертеп, Казан үзәгенә якын булган биш йолдызлы кунакханәгә урнаштырачаклар. Концерттан соң бәйрәм салюты кимендә ике минут булырга тиеш. Моннан тыш шәһәр мәдәният идарәсе чарага килгән кунакларны тикшереп кертү өчен 12 металл детекторлары алачак. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Казанда Русия көнен бәйрәм итүгә 9,5 миллион сум тотачаклар",['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Иҡтисад' 'Татарстан'],[0 1 0 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1065,https://www.azatliq.org/a/kazanda-rusiya-konen-bayram-ituga-9-5-million-sum-totachaklar/32906235.html,2024-04-15T17:51:08+03:00
"Ҡыҙымдың аҡсаһы мул икәнен белгәс, ай һайын миңә 2 мең һум күсереүен үтендем. Ул: Мин һинең үҙемдең әсәйем булыуыңды бөтөнләй тоймайым. Һин минең өсөн бер кем дә түгел! -тип телефонын һүндерҙе. Күпме шылтыратһам да, алмай.","Башҡа кейәүгә сыҡмай, үҙемде ҡыҙыма бағышланым",['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йөрәк,222,https://shonkar.com/articles/y-r-k-sere/2025-03-04/bash-a-key-g-sy-may-emde-y-yma-ba-yshlanym-4144874,2025-03-04T21:19:23+00:00
Әсәйем ғаиләлә бер генә бала була. Мин – уларҙың берҙән-бер ейәнсәре.,Олатайым намыҫлы кеше ине.,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Иҡтисад,69,https://shonkar.com/news/i-tisad/2025-02-25/olatayym-namy-ly-keshe-ine-4473021,2025-02-25T10:25:00+00:00
"Шунан икенсе ағай, уның һөйләп бөткәнен көтөп тә тормай: — Нишләп уны тай булған ваҡытында уҡ өйрәтмәгән икән? Саҡ тотоп алдыҡ, уныһы ла октябрҙең туң ерендә бишебеҙҙе, ыһ та итмәй йығып, арҡаны менән ҡуша һөйрәп алып йөрөнө. — Шунан эйәләштерә алдығыҙмы? — Бишебеҙ бер Ҡотләхмәттәй була алмайбыҙмы ни? – Ағай һыр бирмәҫкә тырышып, хатта эйәген өҫкә күтәреп ебәрҙе, унан һүҙен дауам итеп. – Айғырҙың арҡаһына ике тоҡ таш һалып, аҙбарына индереп, бәйләп ҡуйҙыҡ. Ҡытығы бөткәнсе торһон әйҙә шунда! Атайым: — Эх, һеҙ. Ҡотләхмәткә һүҙ тейҙермәгеҙ! Бишегеҙҙең йөрәгегеҙҙе бергә ҡушһаң да уның шикелле ололоҡҡа етмәйҙер әле, – тине лә юлды ары дауам иттек. Атайымдың әйткән һүҙҙәре нишләптер минең эсемдәге тыныслыҡты урланы. Өндәшмәй генә бара торғас, һорамайынса булдыра алманым. — Атай, һин ниндәй Ҡотләхмәт тураһында әйтә инең? Шундай ҙур йөрәкле кем булған ул? Беҙҙең ауылда ундай исемле бер кеше лә юҡ, шикелле? Атайым, бер аҙ һүҙһеҙ барғас: — «Кутлахметовская рука»ны ишетмәнеңме ни? — Юҡсы, атай. — Ҡотләхмәт тигән кеше күптән беҙҙең ауылда юҡ инде ул. Был хәл бик борон булған, ҡартатайың да ул ваҡытта тыумаған булған әле. Мин дә, түҙмәйенсә, атайымдың һүҙҙәрен бүлдереп: — Һөйлә, атай, һөйлә әле. Минең дә ул тарихты белгем килә, – тинем. — Ҡотләхмәт олатай әсәйең яғынан беҙгә туған да булып сыға. Кәүҙәгә бейек, киң яурынлы, көсө ташып торған, ҡурҡыу белмәҫ, аҡыллы, зиһенле һәм изге йөрәкле батыр булған ул. Элек ябай кешеләр ғаиләһен аҫрар өсөн байҙарға хеҙмәт иткән. Ҡотләхмәт тә шулар рәтенән булған, сөнки уның да күҙ терәп торған бәләкәй балалары булған. Ауылдағы байҙар ауылдаштарын рәнйетмәгән, ә бына күрше ауылдарҙың ҡайһы бер урыҫ-сыуаш байҙары: «Бына игенебеҙҙе сәсеп-урып бирһәгеҙ, бер баш эре мал бирәм», – ти ҙә, көҙ етһә, бер нәмә лә түләмәй, ябай халыҡты ҡыйырһыта икән. Бындай хәлдәр йыш ҡабатлана башлағас, Ҡотләхмәттең йөрәгендә тыныслыҡ бөткән, ауылдаштары өсөн ҡайғыра башлаған. Ниндәй бай ҡайһы ғаиләгә күпме бурыслы икәнен һорашып белгәс, төнөн шул байға барып, вәғәҙә иткән малын һарайында уҡ һуйып, йә диуарға, йә бағанаға ҡанлы усы менән тамға һалып, кәмһетелгән ярлы ғаиләнең тупһаһына баяғы иттәрҙе элеп киткән. Он бирергә вәғәҙә иткән икенсе байға барып, әллә нисә тоҡ онон елкәһенә һалып, онло усы менән келәтенә тамға һалып, ярлы ғаиләнең тупһаһына ташыған. Күпме тейеш булғандар, шул сама ғына алған, артығына ҡул һуҙмаған. Ә иртәгәһенә иртәнсәк йоҡоларынан уянып сыҡҡан байҙар үҙ диуарында, бағанаһында, келәттәрендә ҡанлы-онло тамғаны күргәс, иң тәүҙә ҡоттары осҡан. Осмаҫ ерҙән осор шул, шундай ҙур кәүҙәле Ҡотләхмәт батырҙың усы ла бит ат башындай ҙур булған. Бар халыҡ был кемдең эше икәнен шунда уҡ төшөнгән. Байҙар иң тәүҙә үс алырға уйлап та алған, әммә бындай ҙур услы тамғаны күргән һайын, ҡаушап, үҙ ғәйептәрен танып, бер ни өндәшмәгәндәр. Ә ябай халыҡ Ҡотләхмәткә рәхмәтле булып, уны ҙурлап «Ҡотло ҡул Ҡотләхмәт», тип атай башлаған. Күрше ауылдарҙың урыҫ-сыуаш байҙары иһә үҙ аҙбарында бындай тамғаны күрһә: «Ох, Кутлахметовская рука», — тигәндән ары бер ни ҙә өндәшә алмаған. Әммә улар араһында ла үс алырға теләгән, һаран ғына, яһил бер бай ҙа булған. Ул инде нисек тә булһа Ҡотләхмәтте тотоп язаларға, тигән уй менән көн һайын башын ватып йәшәгән. Бер ваҡыт, ниһайәт, бер ҡарарға килеп, йыуан бүрәнәләрҙән ҙур бер һарай буратҡан. Тышынан һәр бер мөйөшөнә беләк йыуанлыҡ сынйырға быҙау ҙурлыҡ дүрт эт бәйләткән. Ишектәренә ҙур йоҙаҡтар ҡуйҙыртҡан, ә уның эс яғына айыу, бүре ҡапҡандарын һалдыртып, ялы тубығына төшөп, үҙе ялтырап торған шәп юрғаны беләк йыуанлыҡ сынйыр менән бәйләтеп ҡуйған. Шунан ул үҙенең ярандары аша: «Шул бай бер ярлы ғаиләгә юртаҡ бурыслы икән, шуны бирмәҫ өсөн яңы һарайына бикләп тота», — тигән хәбәр тараттырған. Байҙың ҡуштандары Ҡотләхмәт батырҙы тотор өсөн һарай янында көн-төн уны көтә башлаған. Ул иһә юҡ та юҡ икән, ә байҙың юрғаһы, һоло ашап тороп, һимергәндән-һимерә, ти. Ахыр сиктә килмәҫ ул, тип уйлағандар һәм һарайҙы ҡарауылламай башлағандар. Әммә ҡышҡы бер иртәлә, ҡараһалар, баяғы яңы һарайҙың тышында «Кутлахметовская рука»ның ҡанлы тамғаһы тора, ти. Быны күргән бай һиҫкәнеп киткән, шунан көлөп ебәргән. — Ә, ул бит беҙҙең юрғаны урлай алмаған, бары тик тамғаһын ғына һуғып ҡасып киткән, тигән. Был һүҙҙән эргәһендәге ялсылары аптырап ҡалған, сөнки Ҡотләхмәттең ҡулы һуғылған ерҙә мал булмаҫын күптән аңлағандар. Әммә бай, улар янына килеп: — Бына, күрәһегеҙме, быҙау ҙурлыҡ дүрт этем дә, ауыҙҙарын ялап, бәйле ята. Ә йоҙаҡ шул килеш бикле тора. Шулай булғас ул урлай алмаған, бары тик тамғаһын ғына һуғып ҡасҡан, тигән. Шунан араларынан берәүһе: — Бай ағай, эттәр янына килә алмағас, нисек ул, ишеккә етеп, тамғаһын һуҡҡан һуң? — тип һораған. — Бар асығыҙ, ҡарағыҙ! Минең юрғам шунда тора. Ә һеҙҙең Ҡотләхмәтегеҙҙең йөрәге сысҡандыҡына ла етмәй, – тигән бай эре генә. Шунан ишектәрҙе асып ебәрһәләр, байҙың маҡтаған юрғаһынан елдәр иҫкән, ти. Быны күргән һаран ергә ултыра төшкән. Улым, нисек уйлайһың, ул юрғаны Ҡотләхмәт нисек алып сығып киткән? — тип һораны ағайым. — Әллә, атай? Белмәйемсе. Берәй хәйлә менән алғандыр? — Эйе, улым, тап шулай! Ҡотләхмәт батыр изге йөрәкле генә түгел, ул аҡыллы, көслө лә булған. Байҙың һаҡсылары, уны оҙаҡ көтә торғас, бүтән килмәҫ инде, тип, иғтибарын кәметкән. Шуны ғына көткән Ҡотлоәхмәт, тоҡ менән ит йөкмәп килеп, һәр бер эткә өлөш бүлгән. Улары, тәмле ризыҡҡа ҡәнәғәтләнеп, бер тауыш та сығармаған. Унан инде Ҡотләхмәт, диуар буйлап менеп, һарай ҡыйығының бер яҡ ситен эскә төшөргән. Һоло ашап торған йылҡының сынйырын диуарҙан йолҡоп алып, шул сынйыры менән атты эскә төшкән ҡыйыҡ таҡтаһы буйлап һөйрәп мендереп, теге яғына елкәһенә һалып төшкән. Эттәр ашаған ҡанлы итенә ҡулын буяп, диуарға тамғаһын баҫып, баяғы юрғаға атланып, ялған хәбәрҙә әйтелгән ярлы ғаиләнең йортона барып, ҡоймаһына уны бәйләп китә. Бынан һуң байҙар бер кемде лә йәберләмәй башлай. Ә Ҡотләхмәттең ҡотло ҡулы хаҡында иҫтәлек һаман да йәшәй. — Атай, беҙҙең Ҡотләхмәт олатай үҙе бер башҡорт Робин Гуды булған икән. — Шулай, улым! Һиндә һәм һәр бер туғаныңда ла, һәр башҡортта ул ғәҙеллек ҡаны бар. Көслө булһаң — берҙе еңерһең, ә изге йөрәкле, белемле булһаң — меңде еңерһең! Тимур РӘХМӘТУЛЛИН.",Ҡотло ҡул Ҡотләхмәт,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Хикәйә,6109,https://amanat.su/articles/s-sm-r-r/2025-12-10/otlo-ul-otl-hm-t-4501271,2025-12-10T15:21:00+00:00
"Кесе йома, 29 ғинуарҙа, урыны менән йәнә бер аҙ ҡар яуыуы фаразлана. Көньяҡ сиректең ветәре уртаса, урыны менән көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә-10, -15 градус, аяҙытҡанда -20-гә тиклем, көндөҙ -5, -10 градус.",Көндәр йылыта,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,213,https://henek.info/articles/novosti/2026-01-27/k-nd-r-yylyta-4551684,2026-01-27T10:40:00+00:00
"Ҡоштар донъяһы ул беҙҙең өсөн тәү сиратта күктәрҙә урынлашҡан серле Самрау иле. Ә һыу ҡоштары иһә Самрау батшаның һөйөклө ҡыҙы, Урал батырҙың кәләше булған бөйөк инәбеҙ аҡҡош-ҡыҙ Һомайғоштоң туғандары. Шуға ла аҡҡоштоң ҡулға эйәләштерелгән туғаны ҡаҙға, уны тәрбиәләүгә ҡарата бик күп ырымдар һаҡланған. «Ҡаҙ өмәһе» үҙе оло байрам, ҡаҙ йолҡҡандан һуң ҡауырһындарын ҡош юлына оҡшатып йылғаға илткән һуҡмаҡҡа һибеп сығыу, ҡаҙ ҡауырһынынан ҡумыҙ яһап уйнау, өйгә килен төшкәндә ҡаҙ мамығынан эшләнгән яҫтыҡҡа баҫтырыу, мәйет булған йортта иҙәнде ҡаҙ ҡанаты менән ишек төбөнән түргә ҡарай һепереү, ауырлы ҡатындарҙың эсен ҡаҙ майы менән һылау, ҡаҙ ҡауырһынын һыҙырғанда бәләкәй ҡыҙҙар мамыҡты танауына еткәнсе өйһә, ынйы ҡойола тип ышаныу – был йолаларҙың һәр береһенең халҡыбыҙҙың донъяны үҙ мифологияһына ярашлы ҡабул итеүенә бәйле йөкмәткеһе бар. Әйткәндәй, башҡортта ҡаҙ ҡойроғона бәйле бер ҡыҙыҡ юрау ҙа бар. Ул Хәйбулла, Йылайыр яҡтарында әле лә һаҡланған. Ҡаҙ өмәһе мәлендә ҡыҙ бала ҡоштоң ҡойроҡ өҫтөндәге оҙон ҡаурыйын йолҡоп усына ала ла урамға сыға. Шунда беренсе осраған кешегә оҡшатып, кемгә кейәүгә барырын самалайҙар. Уңған кеше тап булһа, ирең дә егәрле булыр, ҡарт бабай килеп сыҡһа, олораҡ кешегә сығаһың, тип мәрәкәләгәндәр. Элек ҡаҙ йолҡҡанда хәҙерге ише ҡайнар һыуға тығыу булмаған, шуға өлтөктө иң аҙаҡтан ҡырҡып алғандар. Хәҙер иһә уны һыуланып ылбырамаҫ элек алдан, бер аҙ төбөндәге майы менән умырыбыраҡ алыу зарур. Өлтөк матур итеп ҡабарып кипһен, майы ла бөтһөн өсөн уны борон көлдөксәгә һалып, көлгә бутағандар. Көл тейгән өрпәкәй һорораҡ төҫкә ингән. Майын көл алғас, ул ҡабарып, шәшке тиреһе һымаҡ йылҡылдап китә. Был матурлыҡтың үҙ тәғәйенләнеше бар, уның менән сабый балаларҙың, ҡыҙҙарҙың да, малайҙарҙың да баш кейемдәрен: кәпәстәрен, тупыйҙарын, көләпәрәләрен, таҡыяларын биҙәгәндәр. Кәпәстең сит-ситтәренә бөтөн һыҙат итеп теҙеп текһәләр, түбәтәйгә, ғәҙәттә, йә ара ҡалдырып, берәмләп ултыртыр булғандар, йә биҙәк яһап, өсмөйөш шәкелендә. Ә бишмәт, камзул теккәндә биленә, ҡулбашына йышыраҡ өсәре бер итеп ултыртылған. Өлтөк ҡаты күҙҙе ала, күҙ тейеүҙән һаҡлай тигән ышаныс йәшәй. Милли кейем серҙәрен өйрәнгән Асия апай Ғәйнуллина, өрпәтәкәйҙе әсә кеше балаһы ҡанатлы булһын, тормошта үҙен ышаныслы тойһон өсөн, теләктәр теләп теккән, ти. Асия апайҙың: «Иң матур, затлы өлтөк – ҡорҙоҡо ул, атайым беҙ бала саҡта ҡор алып ҡайтһа, өрпәкәйен эш итмәй ҡалдырмай инек, ә бына итәккә өйрәк өлтөгөн тегәләр», – тип хәтерләүе ҡиммәтле мәғлүмәт булды. Өлтөктөң бетеү булыуы шик тыуҙырмай, ул Һомай-инәнең бер аманаты, хатта өлөшө булараҡ, ҡурсалаусы әсәйҙең төҫө итеп тә ҡабул ителә. Ҡоштар донъяһы күк менән бәйле, шуға ҡанатлыларға ҡағылышлы биҙәктәр күберәк тәндең өҫкө өлөшөн, бигерәк тә башты ҡаплаған кейемдәрҙә ҡулланыла. Урта өлөш – ер, аяҡ яғы ер аҫты донъяһына бәйләнешле. Әкиәттәрҙә һыуға сумған өйрәк йыш ҡына аҫтағы донъя менән бәйле сюжеттарҙа осрай, шуға өйрәк өлтөгө тап итәккә тегелгән. Ә ҡаҙҙыҡы – баш кейеменә, бишмәттең ҡулбаш, һирәкләп бил яғына. Шулай уҡ бәләкәй ҡыҙҙарҙың яулыҡтарының мөйөштәрен, маңлайсаны ла өрпәкәй менән биҙәгәндәр. Өлтөклө кейем өлгөләре бөгөн хатта музейҙарҙа ла һирәк осрай. Боронғо өлгөләрҙәге өрпәкәйҙәрҙең күбеһен йә көйә ҡырҡҡан, бәғзеһе ҡороп ҡойолған. Шулай ҙа фотоларҙа, хәтирәләрҙә һаҡлана әле ул. Өләсәйемдәрҙең ҡалын фотоальбомында кинйә улдары Самат ағайымдың өлтөклө таҡыя кейеп төшкән фотоһы бар, тик аҡлы-ҡаралы фотола ул эре тәңкә һымаҡ күренә. Журналыбыҙҙың баш мөхәррире Гөлназ Ҡотоева бала сағын хәтерләп: «Өләсәйем башлығымдың ситенә өрпәкәй теҙеп, биҙәгән, сабыйҙы яман күҙҙән һаҡлай тип ышанғандар, ә уның матурлығын күрһәгеҙ», тигәс, үҙемдең дә өлтөк һәм ялтыр төймә менән биҙәлгән һандал (ҡуйы алһыу) төҫлө түбәтәйем иҫкә төштө. Бишмәтем дә өрпәтәкәйле ине. Ул милли кейемдәрҙе әсәйем, Әбйәлил районы Хәмит ауылында йәшәүсе Гөлсәсәк Хәлфетдинова, 1985 йылда Зиниә һеңлем менән икебеҙгә бер иштән ҡарға бутҡаһына барырға тип махсус теккәйне. Ауылға шылтыратып, шул бишмәтте, түбәтәйҙе һораштым, юғалмағандар икән, һандыҡ төбөндә ятҡандар. Тик ҡайһы бер өлтөктәре ҡойолған булып сыҡты. Әмәлгә ҡалғандай, ауылдашыбыҙ Зөбәйлә апай Ҡасимова быйыл ҡаҙҙарының ҡойроғон алып ҡалған, унан өлтөктәр алып, әсәйем утыҙ өс йыл элек бәләкәстәренә тип теккән кейемдәрен яңыртты. Өлтөктәрҙең бер нисәһен генә көлдә әүәләгән, фотола улары һоро төҫтә. Ҡалғандарын һауыт-һаба йыуа торған шыйыҡса ҡушылған һыуҙа ғына сайҡатып алған, улары ап-аҡ. «Төбөндә бер аҙ майлы тиреһен ҡалдырһаң, кипкәс өлтөк таралмай, ныҡ була», – ти ул. Шулай итеп, дөйөм көс менән, милли кейемебеҙҙең онотола төшкән элементын күрһәтерлек өлгөләр ҙә табылды. Сабый күҙһенмәһен, иңдәрендә ҡанат тойоп үҫһен, үҙенә ышанысы көслө булһын тиһәгеҙ, һеҙ ҙә ҡаҙ өмәһендә өрпәкәйҙе әрәм итмәгеҙ. Күңел юғарылығын кәүҙәләндергән Самрау батшаның аҡ ҡото милли кейемдәребеҙгә лә, үҙебеҙгә лә йоҡһон! Ҡоштар донъяһы ул беҙҙең өсөн тәү сиратта күктәрҙә урынлашҡан серле Самрау иле. Ә һыу ҡоштары иһә Самрау батшаның һөйөклө ҡыҙы, Урал батырҙың кәләше булған бөйөк инәбеҙ аҡҡош-ҡыҙ Һомайғоштоң туғандары. Шуға ла аҡҡоштоң ҡулға эйәләштерелгән туғаны ҡаҙға, уны тәрбиәләүгә ҡарата бик күп ырымдар һаҡланған. «Ҡаҙ өмәһе» үҙе оло байрам, ҡаҙ йолҡҡандан һуң ҡауырһындарын ҡош юлына оҡшатып йылғаға илткән һуҡмаҡҡа һибеп сығыу, ҡаҙ ҡауырһынынан ҡумыҙ яһап уйнау, өйгә килен төшкәндә ҡаҙ мамығынан эшләнгән яҫтыҡҡа баҫтырыу, мәйет булған йортта иҙәнде ҡаҙ ҡанаты менән ишек төбөнән түргә ҡарай һепереү, ауырлы ҡатындарҙың эсен ҡаҙ майы менән һылау, ҡаҙ ҡауырһынын һыҙырғанда бәләкәй ҡыҙҙар мамыҡты танауына еткәнсе өйһә, ынйы ҡойола тип ышаныу – был йолаларҙың һәр береһенең халҡыбыҙҙың донъяны үҙ мифологияһына ярашлы ҡабул итеүенә бәйле йөкмәткеһе бар. Әйткәндәй, башҡортта ҡаҙ ҡойроғона бәйле бер ҡыҙыҡ юрау ҙа бар. Ул Хәйбулла, Йылайыр яҡтарында әле лә һаҡланған. Ҡаҙ өмәһе мәлендә ҡыҙ бала ҡоштоң ҡойроҡ өҫтөндәге оҙон ҡаурыйын йолҡоп усына ала ла урамға сыға. Шунда беренсе осраған кешегә оҡшатып, кемгә кейәүгә барырын самалайҙар. Уңған кеше тап булһа, ирең дә егәрле булыр, ҡарт бабай килеп сыҡһа, олораҡ кешегә сығаһың, тип мәрәкәләгәндәр. Элек ҡаҙ йолҡҡанда хәҙерге ише ҡайнар һыуға тығыу булмаған, шуға өлтөктө иң аҙаҡтан ҡырҡып алғандар. Хәҙер иһә уны һыуланып ылбырамаҫ элек алдан, бер аҙ төбөндәге майы менән умырыбыраҡ алыу зарур. Өлтөк матур итеп ҡабарып кипһен, майы ла бөтһөн өсөн уны борон көлдөксәгә һалып, көлгә бутағандар. Көл тейгән өрпәкәй һорораҡ төҫкә ингән. Майын көл алғас, ул ҡабарып, шәшке тиреһе һымаҡ йылҡылдап китә. Был матурлыҡтың үҙ тәғәйенләнеше бар, уның менән сабый балаларҙың, ҡыҙҙарҙың да, малайҙарҙың да баш кейемдәрен: кәпәстәрен, тупыйҙарын, көләпәрәләрен, таҡыяларын биҙәгәндәр. Кәпәстең сит-ситтәренә бөтөн һыҙат итеп теҙеп текһәләр, түбәтәйгә, ғәҙәттә, йә ара ҡалдырып, берәмләп ултыртыр булғандар, йә биҙәк яһап, өсмөйөш шәкелендә. Ә бишмәт, камзул теккәндә биленә, ҡулбашына йышыраҡ өсәре бер итеп ултыртылған. Өлтөк ҡаты күҙҙе ала, күҙ тейеүҙән һаҡлай тигән ышаныс йәшәй. Милли кейем серҙәрен өйрәнгән Асия апай Ғәйнуллина, өрпәтәкәйҙе әсә кеше балаһы ҡанатлы булһын, тормошта үҙен ышаныслы тойһон өсөн, теләктәр теләп теккән, ти. Асия апайҙың: «Иң матур, затлы өлтөк – ҡорҙоҡо ул, атайым беҙ бала саҡта ҡор алып ҡайтһа, өрпәкәйен эш итмәй ҡалдырмай инек, ә бына итәккә өйрәк өлтөгөн тегәләр», – тип хәтерләүе ҡиммәтле мәғлүмәт булды. Өлтөктөң бетеү булыуы шик тыуҙырмай, ул Һомай-инәнең бер аманаты, хатта өлөшө булараҡ, ҡурсалаусы әсәйҙең төҫө итеп тә ҡабул ителә. Ҡоштар донъяһы күк менән бәйле, шуға ҡанатлыларға ҡағылышлы биҙәктәр күберәк тәндең өҫкө өлөшөн, бигерәк тә башты ҡаплаған кейемдәрҙә ҡулланыла. Урта өлөш – ер, аяҡ яғы ер аҫты донъяһына бәйләнешле. Әкиәттәрҙә һыуға сумған өйрәк йыш ҡына аҫтағы донъя менән бәйле сюжеттарҙа осрай, шуға өйрәк өлтөгө тап итәккә тегелгән. Ә ҡаҙҙыҡы – баш кейеменә, бишмәттең ҡулбаш, һирәкләп бил яғына. Шулай уҡ бәләкәй ҡыҙҙарҙың яулыҡтарының мөйөштәрен, маңлайсаны ла өрпәкәй менән биҙәгәндәр. Өлтөклө кейем өлгөләре бөгөн хатта музейҙарҙа ла һирәк осрай. Боронғо өлгөләрҙәге өрпәкәйҙәрҙең күбеһен йә көйә ҡырҡҡан, бәғзеһе ҡороп ҡойолған. Шулай ҙа фотоларҙа, хәтирәләрҙә һаҡлана әле ул. Өләсәйемдәрҙең ҡалын фотоальбомында кинйә улдары Самат ағайымдың өлтөклө таҡыя кейеп төшкән фотоһы бар, тик аҡлы-ҡаралы фотола ул эре тәңкә һымаҡ күренә. Журналыбыҙҙың баш мөхәррире Гөлназ Ҡотоева бала сағын хәтерләп: «Өләсәйем башлығымдың ситенә өрпәкәй теҙеп, биҙәгән, сабыйҙы яман күҙҙән һаҡлай тип ышанғандар, ә уның матурлығын күрһәгеҙ», тигәс, үҙемдең дә өлтөк һәм ялтыр төймә менән биҙәлгән һандал (ҡуйы алһыу) төҫлө түбәтәйем иҫкә төштө. Бишмәтем дә өрпәтәкәйле ине. Ул милли кейемдәрҙе әсәйем, Әбйәлил районы Хәмит ауылында йәшәүсе Гөлсәсәк Хәлфетдинова, 1985 йылда Зиниә һеңлем менән икебеҙгә бер иштән ҡарға бутҡаһына барырға тип махсус теккәйне. Ауылға шылтыратып, шул бишмәтте, түбәтәйҙе һораштым, юғалмағандар икән, һандыҡ төбөндә ятҡандар. Тик ҡайһы бер өлтөктәре ҡойолған булып сыҡты. Әмәлгә ҡалғандай, ауылдашыбыҙ Зөбәйлә апай Ҡасимова быйыл ҡаҙҙарының ҡойроғон алып ҡалған, унан өлтөктәр алып, әсәйем утыҙ өс йыл элек бәләкәстәренә тип теккән кейемдәрен яңыртты. Өлтөктәрҙең бер нисәһен генә көлдә әүәләгән, фотола улары һоро төҫтә. Ҡалғандарын һауыт-һаба йыуа торған шыйыҡса ҡушылған һыуҙа ғына сайҡатып алған, улары ап-аҡ. «Төбөндә бер аҙ майлы тиреһен ҡалдырһаң, кипкәс өлтөк таралмай, ныҡ була», – ти ул. Шулай итеп, дөйөм көс менән, милли кейемебеҙҙең онотола төшкән элементын күрһәтерлек өлгөләр ҙә табылды. Сабый күҙһенмәһен, иңдәрендә ҡанат тойоп үҫһен, үҙенә ышанысы көслө булһын тиһәгеҙ, һеҙ ҙә ҡаҙ өмәһендә өрпәкәйҙе әрәм итмәгеҙ. Күңел юғарылығын кәүҙәләндергән Самрау батшаның аҡ ҡото милли кейемдәребеҙгә лә, үҙебеҙгә лә йоҡһон!",Өрпәкәй,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1],6,Аңлатма,9673,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2026-02-03/rp-k-y-4562887,2026-02-03T16:48:00+00:00
"Тимур Ғәлиуллин – Стәрлетамаҡ политехник колледжы уҡыусыһы, Еләк студенттар сервис отряды боецы, ә Данил Шәңгәрәев – Өфө фән һәм технологиялар университеты студенты,  Ҡара акула отряды ағзаһы. Был егетттәр башҡаларға ла өлгө булып тора. Бының өсөн дәүләт хеҙмәттәре порталы аша йәки Республика ҡан тапшырыу станцияһына, уның Белорет, Октябрьский, Нефтекама, Стәрлетамаҡ, Күмертау ҡалаларындағы филиалдарына ғариза бирәләр. Унда генетик анализ өсөн 3 мл ҡанды тикшереүгә алалар. Шул етә. Артабан инде ҡасан ихтыяж тыуһа, шунда елек күҙәнәктәре кәрәк булған пациенттар донор менән бәйләнешкә инә ала. Йыл да 2000 самаһы рәсәйлегә ҡан яман шеше диагнозы ҡуйыла.   Уларҙың байтағына елек күсереп ултыртыу талап ителә. Донор эҙләп, табиптар федераль йәки донъя регистрына мөрәжәғәт итә. Һуңғыһында башлыса американдар һәм европалылар ҡатнаша, әммә улар генетик яҡтан рәсәйҙәрҙән айырыла. Шуға унда тейешле донор табыу мөмкинлеге бик аҙ. Үҙебеҙҙең илдең базаһын тулыландырыу мөһим.  Республика ҡан биреү станцияһының баш табибы урынбаҫары Раил Әйүпов аңлатыуынса, трансплантация өсөн елек үҙе түгел, ә ул эшләп сығарған олон күҙәнәктәре кәрәк. Акцияға ҡушылыусылар әле -типирование анализын тапшыра. Ҡасан да булһа уларҙың  берәй ауырыуҙың ғүмерен ҡотҡарыу ихтималлығы тыуырға мөмкин. Был ғәмәл һис тә хәүеле түгел, ти белгестәр. Найти подходящего человека крайне сложно: вероятность совпадения составляет всего 1 к 10 000. Впервые такая акция прошла в прошлом году — более 1 000 студентов из 18 регионов страны вступили в Регистр. К ним присоединились представители строительных, сервисных, медицинских отрядов, а также проводники. В этом году она пройдет в рамках Всероссийской акции «Код донора. Защитники Отечества» и объединит все направления Российских студенческих отрядов. Расширение Федерального регистра доноров костного мозга — одна из ключевых задач системы здравоохранения. Сегодня в стране реализуются масштабные проекты по популяризации этого направления, и участие каждого жителя России может стать решающим. Российские студенческие отряды — крупнейшее трудовое движение российской молодежи. С 1959 года школу студенческих отрядов прошли более 20 миллионов человек. В 2025 году в составе Российских студенческих отрядов будут трудиться более 400 тысяч студентов и школьников из 85 регионов России, которые получат свой первый трудовой опыт, достойную заработную плату и сделали значимый вклад в развитие страны. Чтобы присоединиться к движению РСО, бесплатно обучиться востребованным рабочим профессиям и трудоустроиться на масштабные проекты не только в России, но и за рубежом, достаточно заполнить простую форму на сайте трудкрут. или позвонить в кол-центр РСО по номеру. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Студенттар донорҙар хәрәкәтенә ҡушыла,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,3115,https://amanat.su/news/novosti/2025-08-01/studenttar-donor-ar-h-r-k-ten-ushyla-4335069,2025-08-01T12:16:00+00:00
"Гаяз Ямбаев21 сентябрьдә Мәскәүдә татар әмәгать эшлеклесе, Мәскәүнең көньяк-көнчыгыш бүлгесендәге милли-мәдәни мохтарият итәкчесе Гаяз Ямбаеввафат булган. Бу хакта Азатлыкка аның ярдәмчесе Ринат Борхановхәбәр итте. Ямбаевка 81 яшь иде. Ул коронавирус белән авырган. Гаяз Ямбаев Мәскәүдә 1940 елның 10 сентябрендә туа. Аның бабасы Печатники районында мулла була. Ямбаев татар итимагый эшендә актив булды. Ул Мәскәү мәктәпләрендә һәм балалар бакчаларында татар теле кертүдә катнашты. Мәчетләр өчен ир бүлеп бирү өчен көрәште. 1998 елда Мәскәүнең көньяк-көнчыгыш бүлгесендәге милли-мәдәни мохтарияте рәисе итеп сайланды һәм соңгы көннәренә кадәр аны итәкләде.2020 елда Азатлыкта Гаяз Ямбаев белән интервью чыкты. ""Миңа тугызынчы дистә китте, хәзер гомеремнең мәгънәсе — мәчет булдыру"" дипсөйләгән иде. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Мәскәүдә татар әмәгать эшлеклесе Гаяз Ямбаев вафат,['Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1043,https://www.azatliq.org/a/31471298.html,2021-09-21T14:57:44+00:00
"Одрадокаменка авылындагы су астында калган йортфикерләрБМОның Украинадагы һуманитар итәкчесе Дениз Браун Кахов гидроэлектр станциясе шартлап су баскан районнарга Русия кертми, дип белдергән. Бу хакта халыкара оешманың матбугат хезмәтехәбәр итте. Браун Русия хакимиятләрен ""халыкара һуманитар хокукта каралган бурычларына ярашлы"" эш итәргә чакыра. Элегрәк Мәскәү зарар килгән районнарга бары тик Русия аша кертергә әзер булуы турында белдергән иде. ""Вакытлыча үзенең хәрби контролендә булган урыннарга керү белән бәйле мөрәәгатебезне әлегә Русия хөкүмәте кире какты. БМО керүгә рөхсәт алуга ирешүен дәвам итәчәк. Ярдәмгә мохта кешеләргә ярдәм күрсәтүдән баш тартырга ярамый"", диелә БМО хәбәрендә. Женевадагы БМО бүлекчәсе каршындагы Русия даими вәкиле Геннадий Гатилов Мәскәү БМОның һуманитар төркемнәренә Днепрның сул ярына керергә рөхсәт бирәчәк, әмма Русия ирләре аша керәчәкләр, дип белдергән иде. Халыкара оешма исә су баскан урыннарга кайсы яктан керергә рөхсәт соравын ачыкламый. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Украинаның Кахов буасы имерелгәч су астында калган районнарына Русия БМО вәкилләрен кертми,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1083,https://www.azatliq.org/a/32465411.html,2023-06-19T07:35:29+00:00
"В нашей деревне нет ни одного человека, кто мог бы сравниться с ними по своей отзывчивости, добросердечности, широте души. Правда, правда! Совсем не преувеличиваю. Богатство, достаток, материальные блага — всё это для них что есть, что нет. Они довольствуются тем, что есть, живут сегодняшним днем. Это же очень хорошее, красивое качество. И правильно делают, зачем лишнее в этой нашей такой короткой жизни! Все равно это останется здесь, с собой туда не унесешь. Они не торгуются из-за денег, как другие, не спрашивают, сколько им заплатят. И тебе тоже не докучают просьбами в разных работах. Поэтому те, у кого выпадает какая-то нужда, необходимость что-то сделать, прямиком бегут к ним. Накопился ли в сарае навоз, надо ли убрать двор, да мало ли еще каких дел найдется. Муж с женой не брезгуют никакой работой, трудятся, засучив рукава. Никогда не скажут свысока: «Не можем, времени нет, не досуг нам». Вот только застать их дома не так просто. Да и то сказать, всем нужны такие люди. Кто поумнее да попроворней, за два-три дня, хорошенько угостив, задобрив, заранее занимают очередь. Сегодня бабушка Ракия с дальнего конца улицы направилась в сторону их дома. Когда старушка стала открывать хлипкую, сколоченную из двух-трех досок калитку, та, соскочив с завязанной наспех веревки, с грохотом едва не упала на нее, хорошо еще, успела удержать руками. Боясь потревожить лежащие во дворе в большом количестве, там и сям, «коровьи блины», осторожно ступая, бабушка вошла в дом. Дверь открыта настежь. Никого нет! «И дом, и хозяйство у них такие же открытые, нараспашку, как они сами», - подумала бабушка, повернулась и собралась было уже уходить, как вдруг за печкой скрипнула кровать. Это проснулись муж с женой - опухшие от долгого сна, с заплывшими глазами, со всклоченными волосами. Увидев старушку, муж потянулся и сказал: - Вчера весь день у Гусмана сарай чистили, умаялись. - Кажется, перестарались, - будто надеясь на что-то, жена обхватила обеими руками голову. - Башка раскалывается. - Родненькие, у меня ведь вся картошка сорняком заросла, - высказала свою нужду старушка. - Это мы мигом. - Кое-как сполоснув руки, лицо, они поспешили вслед за бабкой. Дома, когда бабушка Ракия достала из холодильника запотевшую бутылку, поставила на стол съестное, глаза у них сразу заблестели. Утолив голод, несколько подлечившись, они рьяно принялись за дело. Ох, и горазды же до работы! В мгновение ока пропололи картошку, от жука колорадского обработали. Между делом не забывали и к антихристову лекарству приложиться. Затем жена вымыла в доме полы, а муж двор подмел. Вот что значит молодые. Глаза за руками не поспевают. Такую кучу работы за несколько часов провернули. Старушка осталась довольна. - Ай, спасибо, ай, молодцы, рукам вашим цены нет, только радоваться, - рассыпалась она в благодарностях, а про себя подумала: «Если бы еще свою картошку сохранили от жука, во дворе бы убрались, коровьи ошметки выкинули, в доме порядок навели, посуду помыли, калитку наладили, было бы совсем хорошо. Видать, времени у них на все это не хватает, вон сколько людям помогать приходится». А у вас тоже есть такие отзывчивые люди? Перевод с башкирского языка Алика Шакирова.",Отзывчивые люди Рассказ Венер Исхаков,['Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],1,Әҙәбиәт,3170,https://shonkar.com/articles/-bi-t/2025-06-17/otzyvchivye-lyudi-rasskaz-vener-ishakov-4279357,2025-06-17T18:00:00+00:00
"400-ҙән ашыу синыф уҡыусыһы ҡатнашты унда. Байрам фойела уҡ башланды. Өҫтәмә белем биреү педагогтары кескәйҙәр өсөн уйынсыҡтар эшләү буйынса оҫталыҡ дәрестәре үткәрҙе, аквагрим студияһы, фотозона эшләне. Залда ""Ал сәскәнең Яңы йыл мөғжизәһе"" тигән театрлаштырылған тамаша көтә ине. Филармония артистары балаларға сағыу матур байрам, яҡшы кәйеф бүләк итте. Һуңынан шыршы тирәләй Ҡыш бабай һәм Ҡарһылыу менән рәхәтләнеп күңел астылар. Бергәләп уйнанылар, Яңы йыл шыршыһы утын ҡабыҙҙылар. Һуңынан һәр бала Ҡыш бабай бүләге алды. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Тылсымлы байрам,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Шоу-бизнес' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Донъя,916,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-12-19/tylsymly-bayram-4515493,2025-12-19T20:06:00+00:00
"Казан авиация ширкәте. Архив фотосыфикерләрКазан Русия өчен очкычлар ясау эшен айлый алмады. Авиация өлкәсендәге белгечләр шундый бәя бирә. Украина сугышы башланганнан соң Татарстан Русия өлешләреннән торган пассажирлар йөртүче Ту-214 очкычын күпләп итештерә башлаячагын белдерде. Мәсәлән, 2025 елда ун очкыч ясалачагы әйтелгән иде. Соңрак ул 4, инде хәзер — бары 2 очкыч ясалачагын хәбәр итте. Очкыч ясауны кичектерүнең төп сәбәбе — санкцияләр шартларында Русиянең чит ил технологияләренә мохта булуы. Русия детальләреннән торган очкыч та чит ил очкычларыннан шактый калышуына киная ясый белгечләр. Казан авиация ширкәте 2025 елда дүрт Ту-214 очкычы урынына икене генә итештерәчәк. Татарстан сәнәгать һәм сәүдә министры Олег Коробченкосүзләренчә, планлаштырганча эшләве авыр булып чыккан. — Бүгенге көндә ширкәттә зур күләмдә итештерү мәйданнары төзелде, яңа иһазлар сатып алынды, персонал әзерләнә, башка ширкәтләр да эшкә әлеп ителде. Быел ике очкыч әзерләргә ниятлибез. Кыска вакыт эчендә күп эш башкарырга кирәк, — диде Коробченко. Украина сугышы башлану белән Русиягә авиация өлкәсендә чикләүләр кертелде: һава ширкәтләренә очкычлар, алмаш өлешләр һәм иһазлар сатуны тыя торган киртәләр барлыкка килде. Шуннан соң Казан авиация заводына зур өметләр багланды. Татарстанда юлчылар ташучы Ту-214 очкычын күпләп итештерәчәкләре турындасүз чыкты. Бу очкычлар, янәсе, чит илләрнең һәм очкычларын алмаштырырга тиеш булачак. Өч елда 10 очкыч урынына — берәү генә2022 елда Казан авиация заводына елларда 115 данәдә Ту-214 очкычы итештерү бурычыкуелды: 2023 елда — өчне, 2024 елда — идене, 2025 елда — унны, 2026 елда — 15, елларда — 20 шәрне. Әлеге күрсәткечләр Русиянең авиация транспортының комплекслы програмынакертелде. Ләкин Казан авиация ширкәте моның кадәр очкыч ясый алмаячагы билгеле булды. Былтыр авиация програмын яңадан үзгәрттеләр. Нәтиәдә, 2024 елда итештерелергә тиешле иде очкыч урынына бер, 2025 елда — 10 урынына дүрт калды. Менә хәзер дүрт урынына икене генә төзергә ыеналар. Гәрчә, 2023 елда Казан ширкәтенә 42 млрд сум бүлепбирелде. Бу Казанның еллык бюджетыннан да күбрәк сумма. Нәтиәдә, соңгы өч елда 10 очкыч урынына бер очкыч ясый алдылар. Узган ел ахырында ул сынаууза башлады. Быелның 8 гыйнварында беренче очыш ясады. Мондый очыш соңгы тапкыр 2021 елның маенда булган. ""Бизнес Онлайн""язуынча, Казан ширкәте 2024 ел планын үти алмаган. Чөнки заказ бирүчегә очкыч былтыр ук тапшырылырга тиеш булган. Шулай итеп Ту-214 очкычын алудан ""Аэрофлот"" баш тартырга теләвенәйтте. Алар 40 очкыч алырга теләгән иде. ""Татнефть"" ширкәтенә буйсынган ""ЮВТ Аэро"" авиаширкәте өчен бу очкычларны алырга теләде. Акча бирелде, ләкин бу килешү мәхкәмә эше беләнтәмамланды. Авиаширкәтләр Ту-214-кә зур өметләр багламый. Белешмә: Ту-214— урта һәм озын магистральле юлчылар ташучы очкыч. Ул Ту-204 моделенең модернизацияләнгән варианты. Очкыч Казан авиация ширкәтендә итештерелә. Ту-214итештерү 1970 еллардан алып барыла. Беренче тапкыр ул һавага 1996 елда күтәрелә. Очкыч 155-210 кешене сыйдыра ала. 6 700 км-га кадәр очарга сәләтле. имин очышлар сервисына нигез салучы, авиабелгеч Андрей Патраковсөйләвенчә, Ту-214 очкычы 13-ка импорттан тора. — Төп проблем булып очкычны ыю түгел, ә детальләр итештерү санала, — дигән ул. — Бу — борт иһазы, шул исәптән һавада очкычларның бәрелешү турында кисәтү иһазы. Аны инде 12 ел ясыйлар һәм ул бүгенгә кадәр сертификация узмаган. Шул сәбәпле СССР вакытында ясалган Ту-214 очкычын итештерү туктап калды. Русиядә элек авиация инженеры булып эшләгән белгеч -га аноним төстә Ту-214 очкычының проблемнары хакындасөйләгән. Аның сүзләренчә, бу очкыч экипажында өч кеше эшләүне таләп итә. Бу – итди проблем ди ул. — Анда автоматлаштыру шулкадәр түбән дәрәәдә ки, барысын да кулдан эшләргә кирәк: бөтен тумблерларны, төймәләрне күчереп, һәр детальне контрольдә тотарга туры килә. Мәсәлән, уң канаттагы ягулык сул канаттагы кебек үк күләмдә кулланылуын күзәтеп бару мөһим, югыйсә баланс бозылырга мөмкин. Моның өчен аерым кеше кирәк. Бездә мондый белгечләрне хәзер хәзерләмиләр, хәтта аларны укыта торган махсус уку йортлары да юк, — дип аңлаткан авиация инженеры. Ту-214 не белгечләр искергән совет мирасы дип атый. Русия авиация тармагында эшләүче аноним чыганак -га әйтүенчә, Русиянең авиация програмына итди карарга кирәкми. Моны ул хөкүмәтнең ""нервыларын тынычландыру"" өчен генә ясалган документ дигән. Басма язуынча, Русиянең авиация тармагында импортны алмаштыру програмы үзен акламады. Украина сугышы башыннан планлаштырылган 108 очкыч урынына бары идене генә итештерә алганнар. Калган очкычлар ясауны йә ике елга кичектергәннәр, йә билгесез вакытка күчергәннәр. Авиабелгеч Максим Пядушкин 116. ру-гасөйләвенчә, Казан авиация ширкәтенең импорт детальләр белән проблемы барлыкка килгән. Моңа кадәр Русия хөкүмәте ширкәткә очкычны илдәге детальләр белән төзергә кушкан иде. — Баксаң, Ту-214 очкычында чит ил компонентлары шактый күп икән, — дип сөйләгән ул. — Очкычны яңадан үзгәртеп кору — үзе бер инженерлык эше. Бу процесс күп вакытны ала: сынаулар үткәрергә, әлеге детальләрне итештерергә кирәк. Чөнки аларның күбесе безнең илдә моңарчы итештерелмәгән. Аныңча, яңа детальләрне башта очыш ясамыйча сынап карарга кирәк. Бу исә шактый күп вакыт сорый. Барысы да тәртиптә булса, яңа детальләр очкычка урнаштырыла һәм очыш вакытында тикшерелә. — Бу програм инде берничә тапкыр кичектерелде. Минемчә, чиста технологик яктан нинди дә булса итешсезлекләр килеп чыгачак һәм тагын кичектерергә туры киләчәк, — дип сөйләгән белгеч. "" ""да Русия атом-төш сәясәте белгече Максим Старчаксүзләренчә, бүген Казан авиация ширкәте авыр хәлдә. Ту-214 кенә түгел, Ту-160М стратегик хәрби очкычын да ниятләнгәнчә итештерә алмыйлар. Төп проблем — ширкәтнең берьюлы хәрби һәм юлчылар ташучы очкычлар итештерә алмавында ди ул. Ту-214 өчен ПАК ДА хәрби очкычы өчен яраклаштырылган цехны биргәннәр. — Хәзер Казан ширкәтендә итәкчелек алышынганнан соң, 24 цехны яңарта, яңа иһазлар һәм станоклар кертә, яңа кадрлар эзли башлады. Әмма, ни генә булмасын, аңа берьюлы ике юнәлештә нәтиәле эшләү бик авыр булачак, — ди ул. Моннан тыш, Казан авиация ширкәте Ту-95МС хәрби очкычын да яңарта алмаган. 2018 елггы програм кысаларында 35 очкыч яңарту ниятләнгән булса, бүгенгә бер очкыч та тапшырылмаган. — Проблем шунда: тирәнтен модернизацияләү иң заманча иһазлар таләп итә, санкцияләр шартларында исә аларны чит илдән сатып алу яки үз көчең белән эшләп чыгару бик авыр, — ди Максим Старчак. Русиядә",Киселгән канатлар. Ни өчен Казан Ту-214 очкычын итештерүне кичектереп килә?,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 0 1 0 0 1 1 1 0 1 0 0],6,Татарстан,6404,https://www.azatliq.org/a/33300244.html,2025-02-02T21:00:24+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырИрне карантинга башка бер камерага күчергән булганнар, ә анда нык салкын булган. Ул камерадашлары белән ылыну өчен төрле физик күнегүләр ясаган, тик берсендә аңын югалткан. ""Кырым мөселманнары эше"" нигезендә Русия мәхкәмәсе тарафыннан 13 елга хөкем ителгән кырымтатар Рустем Сейтмеметовка операция ясаганнар. Ульян өлкәсендәге Димитровград шәһәре төрмәсендә аңа инфаркт булган. Бу хакта ""Кырым теләктәшлеге"" итимагый берләшмәсенә ирнең хатыны Зера Сейтмеметовасөйләгән. Туганнары әйтүенчә, Рустем Сейтмеметовның хәле 15 майда начарайган. Аңа кадәр аны карантинга башка бер камерага күчергән булганнар, ә анда нык салкын булган. Ул камерадашлары белән ылыну өчен төрле физик күнегүләр ясаган, тик берсендә аңын югалткан. Күзәтчеләр (надзиратель) ашыгыч ярдәм чакырткан. Медиклар Сейтмеметовны кардиология үзәшгенә алып киткән, аңа инфаркт миокарда диагнозы куйганнар һәм операция ясаганнар. Операция 40 минут дәвам иткән. Йөрәгенә кан яхшы килсен өчен аның тарайган кан тамырын киңәйткәннәр диелә. Операциядән соң ирне Димитровградтагы 9 нчы тикшерү изоляторына алып киткәннәр, анда төрмә хастаханәсе бар. Табиблар аңа дарулар билгеләгән диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Кырымтатар Сейтмеметовка Русия төрмәсендә инфаркт булган, аңа операция ясаганнар",['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1302,https://www.azatliq.org/a/kirimtatar-seytmemetovka-rusiya-tormasenda-infarkt-bulgan-anga-operatsiya-yasagannar/32954656.html,2024-05-20T10:56:37+03:00
"Гидрометүҙәк етәксеһе Роман Вильфанд аңлатыуынса, июль аҙағында илдең күпселек төбәктәрендә, шул иҫәптән Уралда, Көнбайыш һәм Урта Себерҙә һалҡын һауа массалары һөжүме дауам итә. Ә август башына табан һауа торошо ҡыуандырасаҡ. Гисметео фаразлауынса, августың тәүге ун көнөндә Башҡортостанда ысын йәйге эҫелек, 27, 28 градус булыуы көтөлә. Икенсе ун көнлөк тә йылы буласаҡ: 23, 24 градус самаһы. Артабан бер аҙ һалҡыная, әммә күпкә түгел: август аҙағында уртаса температура 21, 22 градус тирәһендә булыр тип көтөлә. Ямғыр һирәк буласаҡ. Сентябрь ниндәй булыр? Метеорологтар фаразы буйынса, көҙ башында һауа торошонда ҡапыл үҙгәрештәр булмай. Сентябрҙең тәүге аҙналарында йәйге йылы һаҡланасаҡ — температура 18, 21 градус тирәһендә торасаҡ.",Быйыл тағы ла һыу инеп булырмы?,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Тәбиғәт,738,https://tanburz.ru/articles/t%D0%B0big%D0%B0t/2025-07-28/byyyl-ta-y-la-yu-inep-bulyrmy-4329055,2025-07-28T10:30:00+00:00
"Уртаҡ хистәр берләштерә Махсус хәрби операция башланғас, ил буйынса ҡатын-ҡыҙ күңеленә шом һәм хәүеф төштө. Һәр кем улы йә кейәүе, ире йә ағай-ҡустыһы өсөн борсолдо. Кемдәрҙер мобилизацияға эләкте, икенселәре контракт буйынса юлланды, өсөнсөләре хәрби бурысын үтәп китте. Һәм бына ошо өс йыл эсендә яҡындарын көткән һәм юғалтҡан ҡатын-ҡыҙҙарҙың сафы үҫкәндән-үҫте. Уларҙың һәр береһе айырым илай һәм ҡайғыра, яңғыҙ көрәшә һәм тырыша алмай, был нескә, әммә һынмаҫ көстө берләштерер кешеләр кәрәк ине. Тап бына шундайҙарҙың береһе булды ла инде «Ете ҡыҙ» йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе – Ләйсән Фларид ҡыҙы Рабаданова. Уға был идеяны тормош үҙе бирә. Иптәше Манас Рабадан улы, Чечен хәрби хәрәкәте ветераны, әлеге операция иғлан ителгәс тә, сыҙап ята алмай сығып киткәс, ҡатын ике ҡыҙы менән яңғыҙ тороп ҡала. Ҡәҙерле әсәһе бар, һәр саҡ йылы һүҙен йәлләмәй, әммә ҡатын-ҡыҙҙы Хоҙай тыныслығын ир-егет янында ғына табыр итеп яралтҡан. Тынғылыҡ һәм шатлыҡ юғала күңелдән, уның урынын ҡурҡыу һәм һағыш ала. Бер арауыҡ бошоноп йөрөгәндән һуң тирә-яғына күҙ һала Ләйсән: уның кеүектәр күп икән дә, уның хәлендәгеләр ярты ил икән! Рухташ булырҙай ҡатын-ҡыҙҙар бер-береһенең хәлен белеп, ярҙам итешеп туплана башлай. Кемеһенең иренән оҙаҡ хәбәр юҡ, кемеһелер улын эҙләй, икенсеһенә үлем хәбәре килгән.  Ҡатындарҙы уртаҡ ҡайғы берләштерә. Былай еңелерәк була, һәм берҙәмлек яңы идеяларға этәрә. «Ете ҡыҙ»ҙың береһе – «Юлдаш» радиоһы журналисы Зөһрә Арсаева. Хәләл ефете тележурналист Рафиҡ Әхмәтшинды махсус хәрби операцияға оҙатҡандан һуң үҙе һымаҡ яугир ҡатындарына, ғаиләләренә, алғы һыҙыҡтағыларға ярҙам итеп йәшәү юлын һайлай. Шулай уҡ «Юлдаш» радиоһы журналистары Сәриә Рамаҙанова, Динара Сафина һәм Лилиә Фазыловалар ҙа был сафҡа баҫа. Сәриә Рәис ҡыҙы менән Динара Нәсибулла ҡыҙы ошо хеҙмәтен яуҙа батырҙарса һәләк булған туғандарының яҡты рухына бағышлаһа, Лилиә Фәнил ҡыҙының ире Данис мобилизация буйынса саҡырылған, баштан уҡ шунда. Унан баш ҡаланың 194-се  балалар баҡсаһы мөдире Азалия Баймырҙина ла, Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы хеҙмәткәре Дилбәр Әғлиуллина ла бик теләп ҡушыла ойошмаға. Был гүзәл заттарҙы инде файҙалы булыу, ярҙам итеү теләктәре берләштерә. Улар, урындағы яугир ғаиләләрен хәстәрләүҙән тыш, Донецк һәм  Луганск Халыҡ Республика-ларындағы хәрби частарға гуманитар ярҙам ташыуға ла йөрьәт итә. Дөйә лә ярҙам, төймә лә ярҙам Яҡшы ниәттән халыҡ мәҡәлен ошолай үҙгәртеп ебәреп ҡулланыу артыҡ хилаф булмаҫ, моғайын. Изге эш хаҡында бәйән итәбеҙ бит. Хәтерләһәгеҙ, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында «Барыһы ла фронт өсөн, барыһы ла Еңеү өсөн! » тигән лозунг аҫтында йәшәй халыҡ һәм шул иҫәптән Башҡортостандан да фронтҡа туҡтауһыҙ ылауҙар оҙатыла. Иген, ит, толоп, быйма, итек, ойоҡбаш, ҡулъяулыҡ, үлән сәйе, һалма, ҡорот, сохариға тиклем йыйып һала тылдағылар. Һәм шул фиҙаҡәрлекте бөгөн беҙҙең замандаштар ҡабатлай. Ирекмән булараҡ Ләйсән Фларид ҡыҙы  үҙе генә лә «тегендә» инде һигеҙ тапҡыр гуманитар ярҙам алып бара. Бының өсөн «Ете ҡыҙ» туҡтауһыҙ хәйриә саралары  ойоштора: бишбармаҡ ҡырҡалар, сәк-сәк, бауырһаҡ бешерәләр, маскировка селтәрҙәре үрәләр. Унан тыш та китап, дарыу, эске кейемдәр, гигиена кәрәк-ярағы ла йыйыла, ҡорот, ҡаҙы, ҡош ите һымаҡ танһыҡ ризыҡтар ҙа алына. Хатта генератор, дрондар, рациялар, антидрон юрғандар ҙа таба был ханымдар. Ләйсән оҙатып барған ылауын махсус хеҙмәттәр аша иренә тапшыра, уныһы күстәнәстәрҙе артабан алып китеп алғы һыҙыҡҡа еткерә. Сөнки ул үҙе алғы һыҙыҡтан яралыларҙы алып сығыу хеҙмәтендә. – Һин унда иреңде күреү өсөн бараһыңдыр ул шулай йыш, тигән кешеләр ҙә бар, – тип әлеге хәүефле юлын көлкөгә лә һабыштыра әле Ләйсән. – Бик теләр инем дә, тик ошо һигеҙ сәйәхәттең береһендә генә уны тап иттем. Зөһрә Арсаева ла Рафиғын бер тапҡыр ғына күрҙе. Унда  берәү ҙә ҡунаҡ көтөп ултырмай, нимәнелер планлаштырыу йәки алдан фаразлау мөмкин түгел – һуғыш. Яу яланына ғына түгел, госпиталдәрҙәге егеттәргә лә ярҙам кәрәклеген белә ҡыҙҙар. Сөнки Ләйсән – Луганск госпиталендә ирекмән хеҙмәтен үтәп ҡайтҡан кеше. Яралыларҙың тәмәке тартҡыһы ла, кәнфитләп сәй эскеһе лә, ҡырынғыһы ла, китап уҡығыһы ла килә, ә был мөмкинлектәр юҡ икән унда.  Һәр хәлдә медицина учреждение-ларының төп эше башҡа маҡсатта. Шуға ла ут эсенән сыҡҡан ир-егеттәрҙең госпиталдәге тормошон аҙ ғына булһа ла еңеләйтергә, биҙәргә ынтыла ирекмәндәр. Тап шул файҙалы әйберҙәрҙе туплап алып барып ҡайта ла инде ул яҡҡа «Ете ҡыҙ». – Беҙ бит етәү генә түгел, асылда күпбеҙ, бәлки, етмештер, бәлки, ете йөҙҙөр. Һәр ауылдан, һәр ҡаланан ҡушыла ҡатын-ҡыҙҙар. Арабыҙҙа рус, татар, мари, сыуаштар бар, беҙҙә милләт айырмаһы юҡ. Шуға ла бер ерҙә лә ярҙамдан баш тартмайҙар. Сөнки тыл көсө оло көс икәнде аңлай һәм тырыша ҡатын-ҡыҙҙар, –  тип һөйләй ойошманың етәксеһе. – Асылда, арабыҙҙа йөрөгән һәр ҡатындың үҙ ниәте, үҙ күңел әрнеүе бар. Улдарын юғалтҡан апайҙар шул улдары кеүек икенсе егеттәрҙең аяғына ойоҡбаш бәйләп кейҙерә, ирен ерләгән ҡатындар үҙе һымаҡ икенсе ҡатындарҙың, уныҡындай балаларҙың етем ҡалыуын теләмәй һәм ярҙам йөҙөнән хәленән килгәнен эшләй. Бына шундай ниәт тупланы «Ете ҡыҙ»ҙы. Әле һуңғы ылауҙарҙы ғына телгә алғанда, май айында ойошма вәкилдәре Донецк Халыҡ Республикаһының Макеевка ҡалаһындағы госпиталгә, Миңлеғәли Шайморатов исемендәге батальон һәм «Башҡортостан» мотоуҡсылар полкы яугирҙәренә гуманитар ярҙам алып барған. Шулай уҡ «Башҡортостан» полкына ҡараған Әхмәт Дәүләтов исемендәге медицина ротаһында дауаланған һалдаттарға «Юлдаш» радиоһы исеменән медицина препараттары, күстәнәстәр тапшырған. Гуманитар ярҙам алып барыу менән бергә алғы һыҙыҡта яугирҙәр өсөн концерт та ойоштора ҡыҙҙар. Улар алдында Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлсөм Бикбулатова, Башҡортостан юлдаш телеканалы алып барыусыһы Наил Юнысов сығыш яһаған. Июнь айында Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Тимур Рамаҙанов менән берлектә алғы һыҙыҡта тағы ла бер концерт уҙғарғандар. «Артистарҙы йышыраҡ алып килегеҙ. Матур йыр, яҡшы һүҙ, өй күстәнәстәре, иғтибар һәм ихтирамығыҙ беҙҙең рухты нығыта», – тип ҡалған яугирҙәр. Һуғыш кешене үҙгәртә. Нисек итеп? Бик ҡатмарлы һорау. Шулай ҙа мин был етди йәмәғәт хеҙмәтен һөйрәгән ҡатын-ҡыҙҙарға әлеге һорауҙы бирҙем. Күп тапҡыр алғы һыҙыҡҡа барып ҡайтҡан, ирҙәрен яуҙан көткән, яҡындарын юғалтҡан һәм шул уҡ ваҡытта өйҙәрендә балалар үҫтергән ханымдар булараҡ, уларҙың был хаҡта фәлсәфә итергә хаҡы бар. Ләйсән Рабаданова: – Әлбиттә, үҙгәртә. Бының сәбәптәре лә күп. Мәҫәлән, тыныслыҡта беҙ «үлтерергә ярамай» тигән ҡәтғи сикләүҙә йәшәнек. Әлеге мәхшәрҙәр башланды ла был сиктәр емерелде. Беҙҙекеләрҙе һәләк итәләр, беҙҙекеләр ҙә шулай уҡ. Ә бит ошо сикләү беҙҙе әҙәмиәттең изге ҡанундарында тота ине һымаҡ. Тимәк, быларҙы юйып та була икән. Бына был хаҡта сараһыҙҙан уйларға тура килә һәм шул «сик»те аша атлаған яугирҙәребеҙгә рухи яҡтан нисек ауыр икәнлекте күҙ алдына ла килтереп булмай. Улар ҙа бит беҙҙең йәмғиәттән, махсус лагерҙарҙа, айырым йәшәү йолалары менән тәрбиәләнмәгән. Күптәренең йомшаҡ, изге, алсаҡ күңеле таш булып ҡаталыр, тием. Эйе, улар үҙгәреп ҡайтасаҡ һәм беҙҙе лә үҙгәртәсәк. Мин быны ирем менән телефондан аралашҡан саҡтарҙа ла аңғарам. Азалия Баймырҙина: – Был үҙгәреш бара инде. Күптән, махсус хәрби операцияның тәүге көндәренән алып. Минең ағайым шунда һәләк булып ҡалды, өс балаһы етем, әсәләре күптән юҡ инде. Үҙемдең ике балам янына шул туғандарымды һыйындырҙым, хәҙер дүрт балаға әсәймен. Ағайымды юғалтҡан мин, аталарын ерләгән үҫмерҙәр күпкә үҙгәрҙе: олоғайҙыҡ, нескәрҙек, бешектек. Хәҙер шуны аңлайбыҙ: һуғыш уйын түгел, ул – бәлә, үкенескә ҡаршы, кешелектең иң ҙур бәләһе. Зөһрә Арсаева: –  Иптәшем Рафиҡ махсус хәрби операцияға юлланырын һуңғы көндәрҙә генә әйтте миңә. Нисек шаңҡығанымды һәм уны оҙатҡандан һуң бик оҙаҡ депрессияла йөрөүемде хәҙер һөйләп тороу ҙа урынһыҙ һымаҡ. Беҙ бит йәшәп яттыҡ та, бына ошондай хәлдәр булып китерен уйламаныҡ. Һуғыш ул ҡасандыр үткән быуатта булған, илдәр араһындағы низағтар ҡайҙалыр башҡа ерҙәрҙә бара, беҙҙә түгел, тип ҡараныҡ. Һәм бөгөн ир-егеттең йәше-ҡарты юғала башлағас, ҡапыл ғына бөтөн донъяуи ҡарашыбыҙҙы үҙгәртергә мәжбүрбеҙ. Теләһәк тә, теләмәһәк тә шулай. Бер ҡатлылыҡ юғалды, алһыу күҙлектәр төшөп ватылды. Мин бөгөн күпкә тынысланғанмын инде. Ысынбарлыҡты нисек бар, шулай ҡабул итергә тырышам. Эйе, мин үҙгәрҙем. Ирҙәрен көткән күп ҡатындар һымаҡ уҡ үҙгәрҙем. Насар яҡҡа ла, яҡшы яҡҡа ла бүлмәйем. Бары мин – инде күпте кисерә алған һәм алыр кеше. Лилиә Фазылова: – Данис мобилизацияға эләгеп китте махсус хәрби операцияға. Ул ваҡыттарҙы иҫләйһегеҙҙер? Кемдәрҙер ситкә шылырға өлгөрҙө, берәүҙәр ашығып йөрөп бронь юлланы, икенселәр һағайып ҡалды, ә минең ирем һымаҡтар бер төркөм автобус-автобус булып тейәлеп оҙатылды. Ни өсөн улай булды? Ниңә һайланма ирҙәр генә алынды? Мине бына ошо һорауҙар өҙгөләне. Беҙҙең ғаиләгә оло хәүеф килде, тыныс төндәр юғалды, балаларҙың күҙ ҡарашы һүнгәндәй булды, ә эргә-тирәләгеләрҙә был юҡ. Ниңә беҙ был афәтте бергәләп күтәрмәйбеҙ? Беҙ бер ил түгелме ни? Үҙгәрмәҫ ереңдән үҙгәрерһең. Тик мин йәмғиәткә үпкә тотманым, ә эске кисерештәремде иремә һәм ирем һымаҡтарға ярҙам итеүгә, йәки минең хәлемдә булған ҡатындарға булышыуға һалдым. Бөгөн, асылда, йәмғиәт үҙе лә икенсе инде, күпкә аяулыраҡ һәм изгерәктер, тип уйлайым. Ҡатын-ҡыҙ ир-егетте батырлыҡҡа рухландыра ғына түгел, үҙе лә ҡаһарманлыҡ ҡыла ала. Һәм ошо ҡаһарманлыҡты бәләкәй, ваҡ өлөштәр менән көн дә һәм ғүмер буйы ла яһап йәшәй ул. Күп осраҡта былар күренмәй. Ә, бәлки, шулай булыуы яҡшыраҡтыр ҙа. Оло батырлыҡтарҙы, ҡыйыулыҡты, яугир данын ир-егет яуларға тейеш бит. Был – уның өлөшө.",ЯУҒА СЫҒЫП КИТКӘНЕМДӘ ОҘАТЫП ҠАЛДЫ «ЕТЕ ҠЫҘ»,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 0 1 0 1 1 1 1 1 0],10,Аңлатма,9487,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2026-02-03/yau-a-sy-yp-kitk-nemd-o-atyp-aldy-ete-y-4562436,2026-02-03T13:15:00+00:00
"Һәнәккә, Марат Кәримов ижадына бәйле ҡабатланмаҫ экспонаттар менән биҙәлгән күркәм залда йыйылыусыларҙы тәбрикләп, Китаптарҙы һаҡлау бүлеге мөдире Фәнилә Ишбулды ҡыҙы Ғарипова тәү башлап һүҙ әйтте һәм дилбегәне һәнәктәргә тапшырҙы. Һәнәк журналының 100 йыллыҡ юбилейы уңайынан ойошторолған түңәрәк өҫтәл быйыл үҙенең 95 йәшен билдәләгән сатирик Марат Кәримовтың бай  ижадына арналды. Сараға фән, мәҙәниәт һәм сәнғәт әһелдәре, шағирҙың яҡташтары, коллегалары, ҡәләмдәштәре, төрлө быуын китап уҡыусылар килде. Ике юбилярҙы – әҙипте һәм журналды – Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Һәнәкте 30 йыл етәкләгән сатирик Марсель Сәлимов, Башҡортостан Республикаһы нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Зөлфиә Рәхмәтуллина, Башҡортостандың халыҡ артисы Вәлит Илембәтов, филология фәндәре кандидаты, әҙәбиәт ғалимы, тәнҡитсе, БР Милли әҙәбиәт музейы директоры Зәки Әлибаев, БР атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Юлдаш телеканалының Сәләм тапшырыуы етәксеһе Наил Юнысов, журналист, әҙибә, Башҡортостан ҡыҙы журналы баш мөхәррире, бер нисә йыл Һәнәкте лә етәкләп алған Миләүшә Ҡаһарманова, яҡташтарынан – Иҫәнғол ауылы Үҙәк китапханаһы директоры Әминә Әбсәләмова (ул Марат Кәримовҡа Ейәнсура районы хакимиәте башлығы Дәмин Марат улы Юлановтың тәбрикләү хатын һәм бүләк тапшырҙы), халыҡ-ара әҙәби конкурстар лауреаты, сатирик, журналист Владимир Кузьмичев, балалар яҙыусыһы Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина һәм башҡалар тәбрик итте, китапхананың ҡулъяҙмалар һәм һирәк осрай торған китаптар бүлеге ғилми хеҙмәткәре Алһыу Аҡҡужина Һәнәк журналының тарихына, күргәҙмә материалдыр ҡулланып, байҡау яһаны. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ваҡыт тар булыу сәбәпле, күптәр һүҙ әйтеп өлгөрмәгәндер. Түңәрәк өҫтәлдә БДПУ студенттары (етәкселәре – З. Әлибаев), Ҡырмыҫҡалы районынан килгән билдәле шағирә Фирүзә Абдуллина, хаҡлы ялдағы баш мөхәррирҙәребеҙ Рәлиф Кинйәбаевтың (үҙе килә алманы) хәләл ефете, һәнәктәрҙең отҡор күҙле корректор еңгәһе Филүзә Кинйәбаева, бөгөнгө сатира йөгөн үҙ иңендә күтәргәндәр – рәссам, Һәнәктә оҙаҡ йылдар эшләгән Марат Әбдүшев, Тулпар журналынан шағир-сатирик Мөнир Вафин, М. Кәрим исемендәге милли йәштәр театры әҙәби-драматургия бүлеге етәксеһе, сатирик Рәзилә Ырыҫҡужина, Һәнәктең яуаплы сәркәтибе сатирик Марат Әминев, Һәнәктең биҙәлеш мөхәррире, рәссам-иллюстратор Артур Василов, өлкән мөхәррир Дилара Арсаева, Йәншишмә гәзите яуаплы сәркәтибе Лилиә Фазлетдинова, Шоңҡар журналынан Рәзинә Урманшина (Зәйнетдинова), Йәшлек гәзитенән Римма Аҡманова, Башҡортостан уҡытыусыһынан Римма Баймырҙина менән Тимур Рәхмәтуллин, Юлдаш радиоһынан Айбулат Сәсәнбаев журналдың әүҙем авторҙары – Рәшиҙә Рәис, Хәмит Әбүбәкиров (Ҡарамалинский), Илһам Латипов һәм башҡа дуҫтарыбыҙ ҡатнашты. Түңәрәк өҫтәл Һәнәк журналы донъя күреүгә 100 йыл тулыуға арналған сараларҙың береһе булараҡ, Республика Башлығы Радий Хәбиров Указына ярашлы үткәрелде. Редакция, 100 йыллыҡ сиктәрендә, былтырҙан бирле республика район-ҡалалары буйлап әҙәби осрашыуҙар үткәрә. Төп сара – Көлә-көлә Һәнәк килә тип исемләнгән йырлы-моңло көлкө кисәһе – 18 октябрь көндө Өфөләге Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының ҙур залында үтәсәк. Фекер: Һәнәк журналының яуаплы сәркәтибе Марат ӘМИНЕВ: Марат ағайҙың тәүге мәҡәләһе Рекордсмен түгел тигән баш аҫтында Һәнәк журналында 1956 йылдың июнь һанында донъя күргән. Беҙ бөгөнгә тиклем Марат Кәримовтың яңы әҫәрҙәрен уҡып ҡыуанабыҙ. Тимәк, әҙәбиәтебеҙ аҡһаҡалы инде етмеш йылға яҡын (! ) журнал менән бергә! Ысын рекордсменыбыҙ ул! Марат Кәримовтың үҙенсәлекле юморы ни өсөн әллә нисә быуын уҡыусыларын һоҡландыра һуң? Уның юморы ла үҙе кеүек әҙәпле – бер ҡасан да геройының йөҙөн йыртмай, төрттөрә, кинәйәләй, әҙәм булып китәсәгенә ышана һәм, әлбиттә, ихлас көлдөрә. 95 йәшендә кинәнес менән яттан  шиғырҙар һөйләп ултырыусы аҡһаҡалыбыҙға оҙон ғүмер, ижад шишмәһе урғылып тороуын теләйбеҙ! Илгиз ИШБУЛАТОВ, баш мөхәррир.",95 ЙӘШЛЕК САТИРИК ҺӘМ УНЫҢ 100 ЙӘШЛЕК ҺӘНӘГЕ,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә']",[1 1 1 1 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],9,Конкурстар,3861,https://henek.info/news/---+--/2025-09-11/95-y-shlek-satirik-m-uny-100-y-shlek-n-g-e-4384521,2025-09-11T22:04:00+00:00
"5Интернетта Яраткан Жырым марафоны бараБу яңа марафонны милли һәм заманча чаралар белән танылган ""Минем яраткан татар телем"" аккаунты башлап ибәрде. Бу юлы ул аны һәм исемле меңнәрчә кешелек инстаграм аккаунтлары белән бергә алып бара. Кулланучылар ырларнытизәйткечләргәһәм Тукай шигырьләренәкараганда күбрәк ярата ахрысы, яратканжырым марафоны элеккеләрдән куәтлерәк бара. Моны оештыручылар да таный. Якынча бер айда инстаграмга инде 600 дән артык видео кертелгән һәм алар көн саен өстәлеп тора. Марафонга авылдагы һәм шәһәрдәге татарлар да, әбиләр дә, бәбиләр дә кушылды. Татарстан һәм Башкорстаннар да, Петербур, Мәскәү, АКШ һәм Бельгиядәге милләттәшләр дә катнашты, корея милләтеннән бер егет татарча көйләп видео яздырды. Татар ырчылары һәм кечкенә балалар катнашкан видеолар аеруча попуяр. Кайбер видеолар 2-5 мең тапкыр каралган. Инстаграмда ""Минем яраткан татар телем"" аккаунтын алып баручы Әлфия Бәдретдинова Азатлыкка: ""Мондый чаралар оештырып без бөтен дөньядагы татарларны берләштереп, татар мәдәниятен дөньякүләм популярлаштырга телибез"" диде. яратканжырым марафоны кызган мәлдә яшьләр тагын бер чараны игълан итте. Бу юлы алар дөнья татарларын татарча бию көенә биетмәкче. Чараның хэштегы -татарларбии дип атала.",Интернетта яраткан ырларга багышланган марафон бара,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Пәрәвез,1226,https://www.azatliq.org/a/27815143.html,2016-06-25T13:53:39+00:00
"Мәсетле районының Оло Ыҡтамаҡ ауылында «Йәшәү өсөн инфраструктура» милли проектының (национальный проект «Инфраструктура для жизни») «Коммуналь инфраструктураны яңыртыу» федераль программаһына ярашлы, заманса һыу тәьминәте системаһын булдырыу буйынса күләмле проект ғәмәлгә ашырыла. Был хаҡта республиканың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығынан хәбәр иттеләр. Ауылда яңы һыу тәьминәте системаһын булдырыу буйынса эштәр тулы ҡеүәтенә алып барыла. Проект 2027 йылдың октябренә тиклем иҫәпләнгән. Яңы һыу алыу узелын һәм селтәрен төҙөү – ремонт ҡына түгел, ә ауылды тиҫтә йылдар алдан үҫтереү өсөн нигеҙ һалыусы, өр-яңы инфраструктура булдырыу. Сифатлы эсәр һыу халыҡтың һаулығы һәм территорияның социаль именлеге өсөн төп шарттарҙың береһе булып тора. - Бындай объекттарҙы «Коммуналь инфраструктураны модернизациялау» программаһына ярашлы тормошҡа ашырыу – ауыл биләмәләре киләсәгенә стратегик инвестициялар ул. Беҙ проектлауҙан һәм экспертизанан алып төҙөлөш контроленә тиклем барлыҡ эштәрҙе планға ярашлы алып барабыҙ.  Бурыс – объектты файҙаланыуға тапшырыу ғына түгел, ә кешеләргә өҙлөкһөҙ хеҙмәт итәсәк ышаныслы, оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән система булдырыу. Оло Ыҡтамаҡта эштәр раҫланған графикка ярашлы бара, – тип билдәләне Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары Вилорий Угаров. Яңыртылған милли проекттар, ил Президенты Владимир Путиндың Указына ярашлы, 2025 йылдан тормошҡа ашырыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Эсәр һыу – уңайлы тормош өсөн төп шарттарҙың береһе,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Милли проекттар,1521,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-01-06/es-r-yu-u-ayly-tormosh-s-n-t-p-sharttar-y-bere-e-4529720,2026-01-06T11:30:00+00:00
"Русское слово Мәскәү нәшриәте балалар һәм үҫмерҙәргә төрлө жанрҙарғы китаптар тәҡдим итә, шулай уҡ мәктәп дәреслектәре, уҡытыусылар өсөн әсбаптар сығара. Китап байрымының өсөнсө көнөндә ул Ил тарихы ғаилә тарихы аша: нисек итеп шәжәрәне бала менән бергәләп өйрәнергә? тигән темаға интерактив үткәрҙе.  Шәжәрә темаһы беҙгә, башҡорттарға,  бик таныш һәм яҡын, сөнки ете быуын шәжәрәңде  белеүҙең әһәмиәте беҙҙең ҡанға һеңгән. Бөгөнгө сара иһә тамырҙарҙы өйрәнеү һәм белеү зарурлығын ил күләмендә аңлағандарын күрһәтте. Ил тарихы күҙәнәктәрҙән – айырым кешеләрҙең тарихынан хасил була. Һәр кешенең, һәр ғаиләнең үҙ тарихы, үҙ яҙмышы бар. Уларҙы белеү балаға үҙенең кемлеген асыҡларға, ҡатмарлы тормош юлдарында дөрөҫ йүнәлеш һәм тотороҡлолоҡ алырға ярҙам итә. Ә баланы шәжәрәһен асыҡларға нисек итеп өйрәтергә һуң? Ошо һорауға яуапты Русское слово нәшриәте сығарған Моя родословная книга тигән китапта табырға була. Уның авторы – тарих фәндәре кандидаты Кирилл Кочегаров. Интерактивта өлкәндәр үҙ тормошонан  ҡыҙыҡлы осраҡтарҙы һөйләне, ә балалар үҙенең шәжәрә ағасын эшләп, буласаҡ вариҫтарына хат яҙып ҡараны. Сараны Русское слово нәшриәтенең вазифалы кешеләре – иҡтисад фәндәре кандидаты Инна Буторина, тарих уҡытыусыһы Юрий Кочеров алып барҙы. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Китап байрамында шәжәрә төҙөү тураһында,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0],5,Яңылыҡтар,1675,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-01/kitap-bayramynda-sh-zh-r-t-tura-ynda-4259686,2025-06-01T18:26:00+00:00
"Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында Мостай Кәримдең тыуыуына 105 йыл тулыуға ҡарата Әлфиә хикәйәләре спектакле премьераһы булып үтте. Спектакль әҙиптең балалар өсөн яҙылған Те яҡҡамы, бы яҡҡамы? хикәйәләр йыйынтығына таянып ҡуйылды. Белеүебеҙсә, яҙыусы был хикәйәләрендә бәләкәй Әлфиә ярҙамында балаларҙы тормош менән таныштыра. Спектаклдең режиссеры Мөсәлим Күлбаев, рәссамы – Юлия Ғиләжева, хореографы – Андрей Сорокин, яҡтыртыу буйынса рәссамы – Светлана Насонова. Бик сағыу һәм күңелдәргә йылы өҫтәүсе спектакль театр репертуартында оҙаҡ һаҡланыр, тамашасыларҙың яратҡан спектаклдәренең береһе булыр, тигән ышаныста ҡалабыҙ.",Әлфиә хикәйәләре,['Мәҙәниәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1],3,Яңылыҡтар,639,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-06-26/lfi-hik-y-l-re-3823769,2024-06-26T11:57:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрЧаллыда социаль челтәрләрдә язган постлары өчен Александр Якуповка тентү белән килгәннәр. Аны нинди маддә нигезендә эзәрлекләүләре билгеле түгел, дип хәбәр итә ОВД-Инфо. Басма Якуповның танышы сөйләгәннәргә таяна. Куәт оешмалары вәкилләре ирнең теркәлгән урынына килгән, бу адреста аның әти-әнисе яши диелә. Якупов үзе телефонын өендә калдырган һәм тентү барган урынга – әти-әнисе янына киткән. Танышы сөйләвенчә, ул сугышка каршы постлар чыгарган, шуннан соң былтыр декабрь аенда аның эш урынына Экстремизмга каршы көрәш үзәге хезмәткәрләре килгән. Аны бүлекчәгә алып китеп гаскәрне ""дискредитацияләү"" турында беркетмә төзегәннәр, иргә инде штраф та салганнар. Шуңа күрә танышы Якуповны гаскәрне ""кимсетү"" белән бәйле инаять эше нигезендә тентүләре бар дип саный. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Чаллыда социаль челтәрләрдә язган постлары өчен Александр Якуповка тентү белән килгәннәр,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,886,https://www.azatliq.org/a/32822045.html,2024-02-16T07:12:39+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЯрославль журналистлары Казан тренерының уенны татарча шәрехләгәне өчен КХЛга шикаять язарга ыенуын белдергән. ""Ак Барс"" хоккей такымының баш тренеры Әнвәр Гатиятуллинтатарча чыгыш ясаган өчен аны тәнкыйтьләүче журналистларга авап бирде. Бу хакта ул 13 ноябрьдә Казанда ""Ак Барс"" белән Кытайның ""Куньлунь Ред Стар"" такымы уеныннан соң узган матбугат очрашуындабелдерде. Гатиятуллин уеннардан соң оештырыла торган матбугат очрашуларын татарча исәнләшүдән башлый. Еш кына ул уен турында татар телендә берәр өмлә әйтә. Моңа кадәр аның авызыннан ""Тулы арена, рәхмәт анатарларга"", ""егетләр булдырды"", ""ике яхшы уен"", ""татарча дерби ошады"" кебек сүзләре яңгырады. Узган матбугат очрашуында ""Спорт-экспресс"" журналисты Әнвәр Гатиятуллинның уенны татарча шәрехләве Татарстаннан читтәге аудиториягә тискәре тәэсир итә диде. Мисал итеп ул Ярославльдә журналистлар КХЛга (Континенталь хоккей лигасы) шикаять язарга ыенуын әйтте. — Бу — минем туган телем, алар ничек тәнкыйть белдерә ала? Мондый хәбәрләрне күргәнем дә юк, шуңа бу хакта әйтә алмыйм, — дип авап кайтарды Гатиятуллин. Әнвәр Гатиятуллин ""Ак Барс"" такымын быелның языннан бирле итәкли. Ул моңа кадәр баш тренер булып эшләгән Зиннәтулла Билалетдиновны алыштырды. Гатиятуллин элек Чиләбенең ""Трактор"" такымын итәкләде. Әнвәр Гатиятуллин — Чиләбедә туып үскән татар. ""Ак Барс"" такымының баш тренеры итеп билгеләнгәч, ул татар телен өйрәнә башлавын белдерде. ""Ак Барс"" такымы тарихында аны татарча сөйләшә башлаган беренче баш тренер дипатыйлар. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Бу — минем туган телем. Ак Барсның баш тренеры Гатиятуллин татарча авап биргәне өчен тәнкыйтьләүчеләргә карата фикерен әйтте,['Дин' 'Спорт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1561,https://www.azatliq.org/a/bu-minem-tugan-telem-ak-bars-ning-bash-treneri-gatiyatullin-tatarcha-javap-birgane-ochen-tankiytlauchelarga-karata-fikeren-aytte/33201849.html,2024-11-14T12:37:26+03:00
"Элина МамедоваРусия тарафыннан аннексияләнгән Кырымда мәхкәмә ""Вконтакте""да репост өчен экстремизмда гаепләнгән Элина Мамедоваэшен туктатты. Бу хакта ""Агора"" халыкара хокук яклау төркеме адвокаты Алексей Ладинхәбәр итте. Юрист сүзләренчә, эш инаять кодексының 282 нче маддәсе йомшартылу сәбәпле туктатылган. Ладин Мамедованың террорчылар һәм экстремистлар исемлегеннән алуны сорап та мөрәәгать иткән. Мамедованы еллларда социаль челтәрдә милләткә бәйле нәфрәт яки дошманлык уятучы язмалар урнаштыруда гаепләделәр. Былтыр декабрьдә Русия президенты Владимир Путининаять кодексының 282 нче, ягъни нәфрәт яки дошманлык уяту турындагы маддәсен йомшарту канунынимзалады. Яңа канунга ярашлы, нәфрәт яки дошманлык уятучы репостлар өчен беренче әза административ штраф булачак. Бер ел эчендә бу икенче тапкыр кабатланса, инаять эше ачылачак. Канун 9 гыйнварда гамәлгә керде. Моннан соң Русиядә берничә инаять эшетуктатылды. Кырымда экстремизм эшләрен туктатусүлпән бара иде.",Кырымда экстремизмда гаепләнгән Элина Мамедова эше туктатылды,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,966,https://www.azatliq.org/a/29715792.html,2019-01-17T14:46:08+00:00
"В 2023 году акция «Я – россиянин» была проведена Фондом «Ноосфера» в российских школах в пилотном формате. Тогда в акции приняли участие более 714 000 детей и 18 000 учителей. В 2024 году ожидается, что в акции примут участие уже около 1,5 миллиона учащихся 4-х и 5-х классов. Акция, посвященная Дню народного единства, пройдет в период с 15 октября по года во всех школах России. Информация о проекте размещена на сайте Источник: Минобрнауки БашкортостанМинпросвещенияОбразование Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Стартует Всероссийская детская культурно-просветительская акция «Я – россиянин»,['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Башҡортостан'],[0 1 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,603,https://uchbash.com/news/novosti/2024-10-22/startuet-vserossiyskaya-detskaya-kulturno-prosvetitelskaya-aktsiya-ya-rossiyanin-3978943,2024-10-22T14:46:00+00:00
"Кәләш һораулы ҡарашымды күреп: Сығарып быраҡтырҙым мөгөҙөңдө! Ғүмер буйы теләһә ҡайҙа йөрөп, миңә мөгөҙ ҡуйып йөрөнөң! Хәҙер инде мыҫҡыл итеп шул минең мөгөҙҙө өйгә элеп ҡуйғанһың, - тимәһенме! Сығып ҡараһам, мөгөҙ усаҡлыҡ башына быраҡтырылған. Эргәһендә уҫлаптай сөйһурғыс ята. Кәләштең ни тиклем йәне көйгәнен аңлап, мөгөҙҙө башҡаса өйгә индермәнем. Ағайым ҡунаҡҡа килде. Табын артында ултырабыҙ. Ағай минең кәләште маҡтап: Килен, һин шул тиклем шәп бит! Батшабикә! Башыңа таж ғына етмәй, -тине. Кәләш: Тажым бар ул. Кейер инем дә, ҡустың бүләк иткән мөгөҙҙәр ҡамасаулай! - тимәһенме. Ағайым ауыҙын бер асып, бер япты ла, башҡа бер һүҙ өндәшә алманы. Яҡын кешебеҙ Өфөгә дауаханаға эләкте. Операция эшләтергә кәрәк ине. Бының өсөн хирург менән һөйләшергә кәрәк булды. Операция алдынан бүләккә әҙерәк аҡса биреү мөһимлеген аңғарттылар. Яҡын кешең өсөн бер ни ҙә йәл түгел, операция ғына уңышлы үтһен. Операция яһаясаҡ табип менән һөйләшеп ултырып, уның да һунарсы икәнлеген белдем. Болан мөгөҙҙәре йыя икән. Бына бер нисә тармаҡлыһы бар, тик 9 тармаҡлы мөгөҙҙө генә ҡулға төшөрә алмайым, -ти был. Табиптан сыҡтым да, йәһәт кенә кәләшкә шылтыратам. Кәләш, теге мөгөҙҙөң тармаҡтарын һана әле, нисәү? Былай ҙа беләм – туғыҙ, -ти. Улай булғас ебәр һин уны Өфөгә! Операция өсөн бик кәрәк, -тием. Кәләш йәнен көйҙөргән мөгөҙҙән ҡотолоуынан бик шат булғанға күрә, артығын һорап та торманы. Шул уҡ көндө мөгөҙ Өфөгә килеп етте. Уны тотоп табипҡа индем. Тегенең ҡыуанысының иге-сиге булманы – тармаҡтарын ҡабат-ҡабат һанап ҡарай. Операция өсөн бер тин дә алманы. Шулай итеп, кәләштең күңеленә теләһә ниндәй уйҙар килтергән мөгөҙ баш ҡала табибының коллекцияһына инеп китте. Ә кәләшкә борсолорға, уфтанырға бер ҙә урын юҡ – мин тик уны ғына яратам! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Бер мөгөҙ мәҙәктәре,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Юмор,2411,https://henek.info/articles/m-kt-r/2026-02-18/ber-m-g-m-kt-re-4583201,2026-02-18T12:00:00+00:00
"Финляндия татарлар Түбән Новгород өлкәсендәТүбән Новгород өлкәсенең Актүк авылы хәзер Финляндиядә гомер итүче күпчелек татарларның нәсел башы чыккан авыл. Актүк кешеләре авылда имам һәм укытучы булып хезмәт иткән Ваһап хәзрәт Хөйретдиннең истәлеген кадерләп саклый. Онлайн-конференция танылган мөгаллим һәм дин эшлеклесенең тормышы, эшчәнлегенә багышланды. Ваһап хәзрәт Хәйретдин эшчәнлеге фаигале вакытларга туры килгән. Ваһап хәзрәтнең нәсел әгъзаләре әле дә Финляндиядә дә яши. Конференциянең төп макстаты - Түбән Новгород якларында яшәүче мишәр-татар халкының тарихын, дини һәм милли мирасын яхшырак аңлау һәм яктырту"", дип яза чараны оештыручылар. Конференциядә Ваһап хәзрәт турында сөйләүдән бигрәк, мишәрләрнең кайчан һәм нинди шартларда ислам кабул итүе, Түбән Новгород өлкәсенең мишәр авылларында ислам ничек таралуы турында күбрәк сөйәнде. Русия мөселманнары диния назарәте рәисенең беренче урынбасары Дамир Мөхетдиновүзенең Түбән Новгородта мишәр-татарларының рухи-милли мирасы дип аталган чыгышында мишәрләрнең исламны Болгар татарлары белән бер үк вакытта кабул итүен әйтте. Мәскәү әмигъ мәчете имамы Ислам Зарипов Нижгар мишәр-татарлары арасында жәдилчелекнең ничек таралганын сөйләде. Түбән Новгород мөселманнары диния назәрәте рәисе Гаяз Закировның Мишәр-татар авылларында имамнарның тәкъдире дигән чыгышы да көтелгән иде, әмма хәзрәт авыру сәбәпле конференциядә катнаша алмады. Рамил БеляевФинляндиянең татар мәхәлләсе имамы Рамил Беляев Азатлыкка аңлатканча, оештыручылар мишәрләрне татарлардан аеру максаты куймаган. Без аермадык, Түбән Новгород татарлары дидек, мишәр-татар дидек, чөнки Финляндиядәге татарлардан соңгы арада бик күп сораулар килде. Түбән Новгород татарларыннан булган халык үз тамырлары турында кызыксына, шуның турында сөйләшергә тели, диде ул. Конференөиядә башка шәһәр вәкилләре дә катнашты. Казаннан продюсер Рифат Фәттахов Рәшит Ваһаповның язмышы турында сөйләде. Ваһап хәзрәт Хәйретдин танылган ырчы, татар эстрадасына нигез салучы Рәшит Ваһаповның әтисе була. Бу уңайдан танылган яшь ырчы Сәйдә Мөхәммәтанова бер мөнәәт башкарды.",Финляндия татарлары Түбән Новгородтагы нәсел башларын искә алды,['Дин' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,2073,https://www.azatliq.org/a/30911891.html,2020-10-25T17:00:59+00:00
"«Әгәр яҡтылыҡҡа мөрәжәғәт итергә онотмағанда, бәхетте иң ауыр һәм ҡараңғы мәлдәрҙә лә табырға була», – тигәйне профессор Дамблдор. Бер ваҡытта ла «Гарри Поттер»ҙың цитаталарын ҡулланырмын тип уйламағайным. Әммә һуңғы йылдарҙа беҙ бығаса күҙ алдына ла килтерә алмаған хәл-ваҡиғаларҙың шаһитыбыҙ. Минең ҡарамаҡҡа, яҡтылыҡ ул ышаныстан, инаныуҙан килә, шуларҙан ҡабына. Һәм һүҙ бында «яҡты киләсәк» хаҡында ғына түгел. Ышаныс – ул һеҙгә бирелгән һәләтте үлтермәү, башҡарған эшегеҙҙең файҙа килтереүен аңлау, ҡаршылыҡтарҙы еңеү өсөн көс табыу, кешеләргә мәрхәмәтле булыу, һинең өсөн ҡорбан булғандарҙың рухына тоғро ҡалыу. Ышаныс – ул донъяны ҡабул итеү. Әгәр беҙ балаларыбыҙға ышанабыҙ икән, уларға күкрәк тултырып һулыш алырға ирек бирәбеҙ. Үҙебеҙгә ышанабыҙ икән, сәйәхәт итәбеҙ, яҙмыш китаптарында яңы бүлектәр асабыҙ, яратабыҙ, йәшәүгә йәбешеп ятабыҙ. Ышаныс көсө менән илгә, халыҡҡа, асылыбыҙға хеҙмәт итәбеҙ. Ышаныс ҡөҙрәтендә матурлыҡтар, батырлыҡтар ҡылабыҙ. Һәр кешенең шул ышанысҡа хоҡуғы бар. Республика ҡатын-ҡыҙҙарының төп баҫмаһы булған журналды төҙөү – ҡыҙыҡлы ла, яуаплы ла ижад. Беҙ журналға ингән һәр текстың, һәр мәҡәләнең һәм әҫәрҙең тапалмағанын, ҡабатланмағанын һайларға тырыштыҡ, уларҙың һеҙҙең күңелдәрҙә сағыу хис-тойғолар уятыуын теләнек. Баҫма биттәрендә авторҙар өсөн һүҙ тотор майҙан, ә уҡыусыға рәхәтләнеп уҡыр комфорт зонаһы яһарға һәм үҙебеҙ шунан ләззәт алырға йөрьәт иттек. Артабан иһә, йылдар ағымында килгәнсә, журналдың яҡын дуҫтары булырға, уның төрлө рубрикаларында үҙ яҙмаларығыҙҙы ла күрергә, уҡырға, яҙҙырырға һәм пропагандаларға ынтылһағыҙ ине. Журнал һеҙҙең мөхәббәткә мохтаж, ҡәҙерле уҡыусыларыбыҙ. Бергә булайыҡ, берҙәм булайыҡ. Миләүшә ҠАҺАРМАНОВА.",Йыл башы – яңы старт,['Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1],5,Баш мөхәррир һүҙе,1692,https://bashkizi.ru/articles/bash-m-kh-rrir-e/2025-01-28/yyl-bashy-ya-y-start-4099899,2025-01-28T15:55:00+00:00
"Инәй шифаханаға юлланған икән. Ҡайһылай маладисһығыҙ, үҙегеҙҙе ҡарап, һаулығығыҙҙы ҡайғыртып йәшәгәс, шәп инде, – тинем. Сараһыҙлыҡтан инде, сараһыҙлыҡтан. – тип ауыр көрһөндө юлдашым. Мөнирә инәй Өфө янындағы бер райондан, 16 ғына йәшендә баш ҡалаға килеп, курстарҙа уҡып, тегеү фабрикаһында эш башлаған. Башлыса ҡатын-ҡыҙҙарҙан торған коллективта баш баҫып хеҙмәт итеп, оҫталығын арттыра, нормаһын һәр саҡ үтәй, тиҙҙән бригадир булып китә. Бригадам гел социалистик ярыш еңеүсеһе булды, фотом Почет таҡтаһында торҙо, – тип алыҫта ҡалған йылдарҙы хәтерләп алды. Йыл артынан йыл үтә. Әллә үтә баҫалҡы булыуы сәбәпле, әллә береһенән-береһе бәләкәй биш туғанын аяҡҡа баҫтырышайым тип үҙен тулыһынса эшкә арнауы арҡаһында йәше лә арыу уҡ булып китә. Йәштәштәре ғаиләле, бала-сағалы, фатирлы булып бөтә. Мөнирәгә лә фабрика етәкселеге башта дөйөм, аҙаҡ фатир тибындағы ятаҡтан бүлмә бирә. Дөйөм коридор булһа ни, бәләкәй генә кухняһы, уңайлыҡтары бар, – тип ҡыуана. Ә ваҡыт тигәнең туҡтамай аға ғына, тиҙҙән Мөнирәгә лә ҡырҡ йәш тула. Бергә эшләгән әхирәте иренең хеҙмәттәше Әхмәт менән таныштыра. Уныһы төҙөлөштә эшләй, ике бала менән тол ҡалған, йәше иллегә яҡынлай. Балалары ҙурайған: өлкәне техникумда уҡый, кесеһе мәктәп тамамларға йыйына. Әхмәт үҙе эшләгән ойошма аша ер алып, ҙур итеп йорт һала башлаған булған. Ҡатыны үлгәне бирле төҙөлөшө туҡтап ҡалған. Мөнирә менән икәүләп ең һыҙғанып йортто артабан төҙөүгә тотоналар. Һайлаған кешеһе бик ипле, оҫта ҡуллы, матур холоҡло булып сыға. Ниһайәт, уның да ғаиләһе, ире бар! Хәҙер инде кистәре шыҡһыҙ фатирҙа телевизор ҡарап йә китап уҡып үтмәй. Эштән ҡайталар ҙа төҙөлөшкә йүгерәләр. Тик балалар ғына Мөнирәгә ылығып етмәй. Эш, өй, төҙөлөш тип мәж килгән Мөнирә үҙенең ауырға ҡалғанын да белмәй. Иренә ярҙам итеп, носилка менән ҡом, таш ташып йөрөгән еренән дауаханаға эләгә. Үкенескә ҡаршы, тыуасаҡ бәпесен һаҡлап ҡала алмай табиптар. Башҡаса бала һөйөү бәхетен татырға насип булмай бисара ҡатынға. Эшенә, йорт мәшәҡәттәренә, бер-береһенә өйрәнеп, яҡын кешегә әйләнгән Әхмәтенә бауыр баҫа. Өс йыл тигәндә йортто ҡәҙимге итәләр. Тик эстә лә эше күп, Әхмәт ҡаласа шарттар тыуҙырырға – газ, һыу үткәрергә теләй. Бер көн: Мөнирә, минең фатир ике бүлмәле, балаларҙың береһенә булыр. Әллә һинең ятаҡтағы фатирыңды һатып төҙөлөшкә ебәрәйекме? тип өндәшә. Төҙөлөштө тулыһынса тамамлағас, ЗАГС-та рәсми никахлашып, йортто уртаҡ итеп яҙҙырырбыҙ, ти Әхмәте. Ике уйлап тормай ризалаша Мөнирә. Тик йыл артынан йыл үтә, һөйләшелгәнде эшләп ҡуйырға бер нисек тә ваҡыт тапмайҙар. Дөрөҫөрәге – ваҡ-төйәк донъя мәшәҡәте менән был хаҡта оноталар. Балалар ғаилә ҡороп, үҙалланып сығып китә. Төҙөүсе Әхмәт менән тегенсе Мөнирә икәүҙән-икәү сөкөрҙәшеп донъя көтә, яңы йортто сынъяһау итә. Әммә бәхетле тормош бер көн килеп селпәрәмә килә: хаҡлы ялға йыйынған Әхмәт эшендә ҡазаға тарый – етенсе ҡаттан ҡолап, шунда уҡ йән бирә. – Бына шулай, тормош тигәнең бер уттарға, бер һыуҙарға һала икән ул. Әхмәттең вафатына ла 20 йыл үтеп китте, мин дә күптән етмешемде тултырҙым. Рәхмәт балаларға, өйҙән ҡыуып сығарманылар. Төҙөлөшкә минең фатирҙың да аҡсаһы киткәнен улар яҡшы белә ине бит. Тик рәсми никах булмағас, мин хәҙер кеше тупһаһында йәшәгән кеүекмен. Өндәшеүен өндәшмәйҙәр, әммә артыҡ яҡын күреп, яратып та тормайҙар. Ҡайһы саҡта улар минең үлгәнемде көтәлер инде тигән уйҙан үҙемә лә ҡыйын булып китә. Хоҙай ғүмер биргәс, йәшәйем инде. Әле бына өлкән ул ғаиләһе менән Себерҙән йәйге ялға ҡайтып төштө. Ике ай бында буласаҡтар. Бер аҙна һин дә мин йәшәгәйнек, әле йә уныһы, йә быныһы оҡшамай. Олоғайҙың, йортҡа ҡарау етмәй, тиҙәр. Шулайҙыр инде, ҡалай итәйем, анау сама йортто бағыу яңғыҙ әбейгә анһаттыр шул. Ошо шифаханала хаҡлы ялдағыларға ташлама бар тигәстәр, сыҡтым да киттем. Былтыр ҙа улар ҡайтҡанда шулай йөрөп ҡайтҡайным. Әллә инде, киләсәктә ни булыр. Йәшерәк саҡта тормошҡа сығып, балалар тапмауыма, Хоҙай бүләк иткән бәхетемде – сабыйымды һаҡлай алмауыма әле үкенәм дә бит, һуң шул. Йә йортто ваҡытында теүәлләп яҙҙырмағанмын, исмаһам, һатып, үҙемә тейеш өлөшөнә фатир алыр инем. Һарайҙай өйҙә йыл әйләнәһенә яңғыҙ йәшәүҙән дә төңөлөп китәм. Әхмәттең балаларын көтөп алған булам да, тик бүре балаһын бүреккә һалһаң да урманға ҡарай тиеүҙәре хаҡмы икән. Мин килгәндә бәләкәйерәк булһалар, бәлки, эҫенеп китерҙәр ине, тип тә уйлайым. Юҡ шул, араларҙа күренмәҫ кәртә ята. Тормошта үҙеңдең бер кемгә лә кәрәкмәүеңде тойоп йәшәүҙән дә ауыр нәмә юҡтыр. Был донъяла ике ҡурҡыныс бар: береһе – үлем, береһе – яңғыҙлыҡ тип йырлана бит халыҡ йырында, үлеме ҡурҡыныс түгел, яңғыҙлығы үҙәкте өҙә. – тип тамамланы һүҙен Мөнирә инәй. Гөлдәр ЯҠШЫҒОЛОВА. Инәй шифаханаға юлланған икән. Ҡайһылай маладисһығыҙ, үҙегеҙҙе ҡарап, һаулығығыҙҙы ҡайғыртып йәшәгәс, шәп инде, – тинем. Сараһыҙлыҡтан инде, сараһыҙлыҡтан. – тип ауыр көрһөндө юлдашым. Мөнирә инәй Өфө янындағы бер райондан, 16 ғына йәшендә баш ҡалаға килеп, курстарҙа уҡып, тегеү фабрикаһында эш башлаған. Башлыса ҡатын-ҡыҙҙарҙан торған коллективта баш баҫып хеҙмәт итеп, оҫталығын арттыра, нормаһын һәр саҡ үтәй, тиҙҙән бригадир булып китә. Бригадам гел социалистик ярыш еңеүсеһе булды, фотом Почет таҡтаһында торҙо, – тип алыҫта ҡалған йылдарҙы хәтерләп алды. Йыл артынан йыл үтә. Әллә үтә баҫалҡы булыуы сәбәпле, әллә береһенән-береһе бәләкәй биш туғанын аяҡҡа баҫтырышайым тип үҙен тулыһынса эшкә арнауы арҡаһында йәше лә арыу уҡ булып китә. Йәштәштәре ғаиләле, бала-сағалы, фатирлы булып бөтә. Мөнирәгә лә фабрика етәкселеге башта дөйөм, аҙаҡ фатир тибындағы ятаҡтан бүлмә бирә. Дөйөм коридор булһа ни, бәләкәй генә кухняһы, уңайлыҡтары бар, – тип ҡыуана. Ә ваҡыт тигәнең туҡтамай аға ғына, тиҙҙән Мөнирәгә лә ҡырҡ йәш тула. Бергә эшләгән әхирәте иренең хеҙмәттәше Әхмәт менән таныштыра. Уныһы төҙөлөштә эшләй, ике бала менән тол ҡалған, йәше иллегә яҡынлай. Балалары ҙурайған: өлкәне техникумда уҡый, кесеһе мәктәп тамамларға йыйына. Әхмәт үҙе эшләгән ойошма аша ер алып, ҙур итеп йорт һала башлаған булған. Ҡатыны үлгәне бирле төҙөлөшө туҡтап ҡалған. Мөнирә менән икәүләп ең һыҙғанып йортто артабан төҙөүгә тотоналар. Һайлаған кешеһе бик ипле, оҫта ҡуллы, матур холоҡло булып сыға. Ниһайәт, уның да ғаиләһе, ире бар! Хәҙер инде кистәре шыҡһыҙ фатирҙа телевизор ҡарап йә китап уҡып үтмәй. Эштән ҡайталар ҙа төҙөлөшкә йүгерәләр. Тик балалар ғына Мөнирәгә ылығып етмәй. Эш, өй, төҙөлөш тип мәж килгән Мөнирә үҙенең ауырға ҡалғанын да белмәй. Иренә ярҙам итеп, носилка менән ҡом, таш ташып йөрөгән еренән дауаханаға эләгә. Үкенескә ҡаршы, тыуасаҡ бәпесен һаҡлап ҡала алмай табиптар. Башҡаса бала һөйөү бәхетен татырға насип булмай бисара ҡатынға. Эшенә, йорт мәшәҡәттәренә, бер-береһенә өйрәнеп, яҡын кешегә әйләнгән Әхмәтенә бауыр баҫа. Өс йыл тигәндә йортто ҡәҙимге итәләр. Тик эстә лә эше күп, Әхмәт ҡаласа шарттар тыуҙырырға – газ, һыу үткәрергә теләй. Бер көн: Мөнирә, минең фатир ике бүлмәле, балаларҙың береһенә булыр. Әллә һинең ятаҡтағы фатирыңды һатып төҙөлөшкә ебәрәйекме? тип өндәшә. Төҙөлөштө тулыһынса тамамлағас, ЗАГС-та рәсми никахлашып, йортто уртаҡ итеп яҙҙырырбыҙ, ти Әхмәте. Ике уйлап тормай ризалаша Мөнирә. Тик йыл артынан йыл үтә, һөйләшелгәнде эшләп ҡуйырға бер нисек тә ваҡыт тапмайҙар. Дөрөҫөрәге – ваҡ-төйәк донъя мәшәҡәте менән был хаҡта оноталар. Балалар ғаилә ҡороп, үҙалланып сығып китә. Төҙөүсе Әхмәт менән тегенсе Мөнирә икәүҙән-икәү сөкөрҙәшеп донъя көтә, яңы йортто сынъяһау итә. Әммә бәхетле тормош бер көн килеп селпәрәмә килә: хаҡлы ялға йыйынған Әхмәт эшендә ҡазаға тарый – етенсе ҡаттан ҡолап, шунда уҡ йән бирә. – Бына шулай, тормош тигәнең бер уттарға, бер һыуҙарға һала икән ул. Әхмәттең вафатына ла 20 йыл үтеп китте, мин дә күптән етмешемде тултырҙым. Рәхмәт балаларға, өйҙән ҡыуып сығарманылар. Төҙөлөшкә минең фатирҙың да аҡсаһы киткәнен улар яҡшы белә ине бит. Тик рәсми никах булмағас, мин хәҙер кеше тупһаһында йәшәгән кеүекмен. Өндәшеүен өндәшмәйҙәр, әммә артыҡ яҡын күреп, яратып та тормайҙар. Ҡайһы саҡта улар минең үлгәнемде көтәлер инде тигән уйҙан үҙемә лә ҡыйын булып китә. Хоҙай ғүмер биргәс, йәшәйем инде. Әле бына өлкән ул ғаиләһе менән Себерҙән йәйге ялға ҡайтып төштө. Ике ай бында буласаҡтар. Бер аҙна һин дә мин йәшәгәйнек, әле йә уныһы, йә быныһы оҡшамай. Олоғайҙың, йортҡа ҡарау етмәй, тиҙәр. Шулайҙыр инде, ҡалай итәйем, анау сама йортто бағыу яңғыҙ әбейгә анһаттыр шул. Ошо шифаханала хаҡлы ялдағыларға ташлама бар тигәстәр, сыҡтым да киттем. Былтыр ҙа улар ҡайтҡанда шулай йөрөп ҡайтҡайным. Әллә инде, киләсәктә ни булыр. Йәшерәк саҡта тормошҡа сығып, балалар тапмауыма, Хоҙай бүләк иткән бәхетемде – сабыйымды һаҡлай алмауыма әле үкенәм дә бит, һуң шул. Йә йортто ваҡытында теүәлләп яҙҙырмағанмын, исмаһам, һатып, үҙемә тейеш өлөшөнә фатир алыр инем. Һарайҙай өйҙә йыл әйләнәһенә яңғыҙ йәшәүҙән дә төңөлөп китәм. Әхмәттең балаларын көтөп алған булам да, тик бүре балаһын бүреккә һалһаң да урманға ҡарай тиеүҙәре хаҡмы икән. Мин килгәндә бәләкәйерәк булһалар, бәлки, эҫенеп китерҙәр ине, тип тә уйлайым. Юҡ шул, араларҙа күренмәҫ кәртә ята. Тормошта үҙеңдең бер кемгә лә кәрәкмәүеңде тойоп йәшәүҙән дә ауыр нәмә юҡтыр. Был донъяла ике ҡурҡыныс бар: береһе – үлем, береһе – яңғыҙлыҡ тип йырлана бит халыҡ йырында, үлеме ҡурҡыныс түгел, яңғыҙлығы үҙәкте өҙә. – тип тамамланы һүҙен Мөнирә инәй.","Был донъяла ике ҡурҡыныс бар: береһе – үлем, береһе яңғыҙлыҡ.","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 1 1 1 1 0 0 0 1 1 0],8,Йәмғиәт,9146,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-10-18/byl-don-yala-ike-ur-ynys-bar-bere-e-lem-bere-e-ya-y-ly-3974435,2024-10-18T21:09:00+00:00
"Эльвира Сибгатуллина ЧеликфикерләрБөгелмә драма театры директоры, 35 яшьлек Эльвира Сибгатуллина Челикнең тоткарлануы билгеле булды. ""БИЗНЕС "" чыганаклары хәбәр иткәнчә, ул инде 14 ноябрьдә үк тоткарланган, узган якшәмбедә Бөгелмә шәһәре мәхкәмәсе аны тикшерү изоляторында тоту карары чыгарган. Театрда моңа бернинди аңлатма бирмиләр, бары тик мөдир вазифаларын вакытлыча Наталья Марковецбашкарачагын гына әйткәннәр. Сибгатуллина Челикка карата Русия инаять кодексының 159 нчы маддәсе, 3 нче өлеше (""Вазифасын файдаланып кылынган урлашу"") нигезендә инаять эше кузгатылган. Басма чыганаклары әйтүенчә, имеш, ул 700 мең сумнан артык канунсыз премияләр яздыруда гаепләнә. инаять эшендә ике эпизод бар. Сибгатуллина Челик имзасы шулай ук театр акчасын үзләштерүдә гаепләнгән Буа театры мөдире Раил Садриевны яклапязылганачык хатта бар иде. Сибгатуллина Челик Бөгелмәдә туган, 2012 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының театр режиссурасы белгечлеген тәмамлаган. иде ел Мәскәүдә эшләгән: башта Евгений Мироновитәкләгән Милләтләр театрында практика узган һәм фестивальләр оештыруда катнашкан, ә 2013 елдан Сергей Безруковитәкләгән Мәскәү Губерна театрына күчкән. Анда ул театр труппасының гастрольләрен, шул исәптән халыкара сәфәрләрен оештырган. Аның уңышлары арасында Губерна театры белән Эмир Кустурицаарасында элемтә урнаштыру да телгә алына.2014 елдан ул А. А. Яблочкина исемендәге Үзәк актерлар йорты каршындагы ""Актерлар дөньясы"" нәшрияты дип аталган сәүдәгә корылмаган партнерлыкны итәкләгән. Моның белән беррәттән Губерна театрында эшләүне дә дәвам иткән, мәдәният журналистикасы өчен лаборатория итәкләгән. Бөгелмәгә ул 2023 елның көзендә кайта һәм элекке мөдир Владислав Юдинурынын ала. Юдин театрга ""үле аннар""ны эшкә урнаштырып, акча урлауда шикләнелеп, эшеннән алынды, аңа карата инаять эше ачылган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Бөгелмә драма театры мөдире Эльвира Сибгатуллина Челик тоткарланган,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 0],6,Яңылыҡтар,1921,https://www.azatliq.org/a/33595645.html,2025-11-19T10:49:22+00:00
"Социаль селтәрҙәге сәхифәһендә яҙыуынса, депутат мандаттарына дәғүәселәр араһында үҙенең эшмәкәрлеге менән бөтә республикаға танылғандар күп. Уның фекеренсә, бындай кандидаттар - үҙ өлкәһендә оҫталар, тимәк, халыҡ һайланыусылары вазифаһында ла күп файҙа килтерәсәк. «Мин тап ошондай билдәле, булдыҡлы һәм белемле кандидаттарға өмөт бағлайым», - тип яҙҙы Үтәшев. Бынан алда «Башинформ» Башҡортостанда көндөҙгө сәғәт 12-гә һайлаусыларҙың 16,89 тауыш биреүе тураһында хәбәр иткәйне. Сығанаҡ: ""Башинформ""",Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшев ҡайһы кандидаттарға өмөт бағлауы хаҡында һөйләне,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Файҙалы эштәр,500,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2023-09-10/r-s-y-e-m-bash-ortostandy-haly-artisy-h-rm-tulla-t-shev-ay-y-kandidattar-a-m-t-ba-lauy-ha-ynda-yl-ne-3432591,2023-09-10T15:25:00+00:00
"Диктант текстын Украинадагы Русия сугышында катнашкан Ринат Күлтоманов укыды. фикерләр26 апрельдә Башкорт теленнән халыкара диктант чарасы узды. Быел ул башлыча сугыш темасына багышланган иде. Башкорт телен башлангыч дәрәәдә белүчеләр Зөһрә Котлыгилдинаның ""Без – сугыш балалары"" китабыннан өзек язды. Ул Икенче дөнья сугышы турында. Текстны Украинадагы Русия сугышында катнашкан Ринат Күлтомановукыды. Башкорт телен иркен белүчеләр өчен Украинадагы сугышта катнашучылар турында ""Онытмаска! "" исемле тексты тәкъдим ителде. Аны журналист, БСТ телеканалының мәгълүмати программалар баш мөхәррире урынбасары Айнур Кәбировукыды. Бу текстны башкорт язучысы Миләүшә Каһармановаязган. Инде алтынчы тапкыр башкорт теленең ""төньяк-көнбатыш диалектында"" да диктант яздырдылар. Диктант алдыннан Башкорт дәүләт университеты галиме, филология фәннәре кандидаты Искәндәр Сәетбатталовчыгыш ясап: ""Диктантыбызның шушы варианты ата-бабаларыбыз инкыйлабка кадәр кулланган иске башкорт теленең нормаларына таяна"", — дип белдерде. Текстны Пермь өлкәсе башкортлары корылтае рәисе Рәсил Мөхәммәтановукыды. Диктант барышында татар теленнән аерылып торган бердәнбер сүз ""урынлар"" булды. Сәетбатталов сүзләренчә, төньяк-көнбатыш диалектта күплек санда сүзләр ""-ләр-лар"" ярдәмендә генә ясала. Башкорт теленең ""төньяк-көнбатыш диалектында"" 2020 елда диктантны язучы Марсель Сәлимяздырган иде, 2021 елда ""Без – башкортлар"" хәрәкәте активисты Альберт Исмаиляздырды. 2022 елда бу вазифаны Илеш районының Муса Гәрәев исемендәге башкорт тарихи мәдәни үзәгенең баш белгече Гүзәл Нуриевабашкарды. 2023 елда диктантны Башкортстанның Яңавыл районы хакимият башлыгы Илшат Вәзигәтовукыды. Былтыр — педагогия фәннәре докторы, профессор, язучы, елларда Башкортстан Республикасы мәгариф министры, елларда Башкортстан Фәннәр Академиясе президенты, Башкортстан Мәгарифне үстерү институты ректоры Әлфис Гаязовукыды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкорт теленнән халыкара диктант Украинадагы сугышта катнашучыларга багышланды,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан'],[0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1969,https://www.azatliq.org/a/33397592.html,2025-04-26T14:26:52+00:00
"5Илдар Миргалимов: ""Журналистларның абруен, эш хакын күтәрергә кирәк""Республикада матбугат бәйрәмен баш мөхәррирләр, радио-ТВ итәкчеләре, Татмедиа агентлыгы үткәргән Бәллүр каләм бәйгесендә урын алган журналистлар гына тоя алды. Хәбәрчеләр, редакцияләрдә эшләүче хезмәткәрләр, ирекле һәм дәүләт өчен көн-төн хезмәттә булган журналистлар өчен башкала, республика күләмендә бернинди чаралар үтмәде. Аерым редакцияләрдә генә үзара котлашып алулар булды. Бәллүр каләм бәйгесенә дә махсус чакыру бирелгән кешеләр генә керде. Элегрәк Татарстан мәгълүмат чаралары вәкилләре 19 майда Бауман урамында үз газет-журналларын, ТВ-радиоларын тәкъдим итеп бәйрәм ясыйлар иде. Элекке сәяси журналист, Татмедианың Мәгариф филиалы мөдире Илдар Миргалимов белән дә әңгәмәбезне матбугат көне, журналистларның бүгенге хәлен барлаудан башладык. –Татар матбугатының бер вәкиле буларак, гомум республика күләмендә матбугат бәйрәме булуны теләр идегезме? – Шәхсән үзем теләр идем. Элекке елларда чыннан да Бауман урамына яисә берәр урынга бергә ыелып элекке хезмәттәшләребез белән очрашып сөйләшә идек. Чыннан да, ниндидер бәйрәм рухы булды. Бүген рәсми рәвештә Бәллүр каләм чарасы үткәрелә, хакимият вәкилләре мөхәррирләрне ыеп сөйләшә. Гади журналистлар өчен дә менә шундый бәйрәм булсын иде дигән теләк бар. Кайбер редакцияләр үзләре чәй эчүләр оештыра. Былтыр без табигатькә чыккан идек. –Мәгариф филиалы ул нинди эшчәнлек алып бара һәм сезнең карамакка кайсы журналлар керә? – Мәгариф журналы - ул белем бирү, уку-укыту турындагы журнал. Ә Гаилә һәм мәктәп - тәрбия бирү турында. Белем һәм тәрбия ул бер кошның ике канаты кебек. Белемнән башка тәрбиянең, тәрбиядән башка белемнең файдасы юк. Шуңа күрә без шушы эшне комплекслы рәвештә алып барабыз. –Куелган планнар һәм эшләнәсе эшләр күпме? Сез әлеге журналлардагы эшегез белән канәгатьме? – Мәгариф журналында бер елдан артык эшлим. Төп нәтиәне укучы үзе ясарга тиештер инде. Без булдырганча тырыштык, яңа проектлар да башладык. Яңа сайтны да (-. ) эшләтеп ибәрдек. Минемчә, ул татар матбугатында иң уңышлы, иң күп файдаланыла торган сайтларның берсе. Шул ук вакытта күңелне әрнетә торган бер проблема бар, абүнәчеләр – язылучылар кимү. Моның белән көрәшү – итди проблемга әйләнде. –Бу проблем турында зурлап уйлаучы бармы? Дәүләт башлыкларына барып итәме? – Редакция, журналист, мөхәррирләр подписка дип йокыга китә, подписка дип уяна. Бер караганда, ул дөньяда бара торган тенденция. Бөтен илләрдә электрон форматка күчеп баралар һәм без дә аннан читтә кала алмыйбыз. Күп кенә керемебез, керемнең шактый өлеше шул абүнәдән (подпискадан) керә. Ул кимесә, керемнәребез дә кими дигән сүз. Шуңа күрә, кимүне барыбер ничек тә булса киметергә, туктатырга тырышырга кирәк. –""Ватаным Татарстан"" газетасында эшләгәндәге язмаларыгызны искә төшергәндә шундый сорау туа, бүген дә сезнең кебек республика журналистлары Мин Татарстан президенты булсам дигән язма астында, тел кулланылышын, социаль тормышны шушылай күз алдына китерер идем дип материал яза аламы? Гомумән, андый язучы бармы? Урталыкны алып, яхшысын да, начарын да тигез күрсәтеп язу бүген мөмкин эшме? Матбугатта ирекле фикерле журналистлар итмидиләр. Ә мәгариф системасында ирекле фикерле укытучылар бармы? Төп фәннәрдән тыш, рухи, социаль үсешне дәрестән тыш аңлата алган укытучылар бик аз бит. – Миңа калса, соңгы елларда дәүләтне, хакимиятне тәнкыйтьләүчеләр булса да, безнең фикер хөрлеге күпмедер дәрәәдә үсте. Чөнки интернет та үсеш алды. Ул да кешеләрнең аңына тәэсир итте. Шуңа күрә андый гына түгел, әллә нинди фикерләрне дә әйтүчеләр хәзер бар һәм алар күбәя. Урталык ул субъектив әйбер. Урталык кайсы ирдә икәнен берсе дә әйтә алмый, шуңа күрә аны һәркем үзенчә тәкъдим итә. Һәр кеше үз фикерен уртада дип саный. Минемчә, андый журналистлар бар. –Сез кайсы газет-журналларныукыйсыз, кайларданмәгълүмат аласыз? Татарматбугат кырындагы мәгълүматларнысез ничеккүзәтеп барасыз? – Мин үзебезнең татар матбугатын күзәтеп барырга тырышам: Ватаным Татарстан, Шәһри Казан, Ирек мәйданы, Акчарлак, Безнең гәит газетларын укыйм. Татар телле сайтларны да карыйм. Бүгенген көндә һәрбер татар хәбәрле булырга тиеш дип саныйм. –Алар кирәкле барлык өлкәләрне колачлыйлар дип уйлыйсызмы? – Минемчә, бөтенесен дә колачларга мөмкин түгел. Шуңа кеше үзе басмаларны сайлый, нәрсә күрергә, ничек ишетергә тели, шунсын карый. –Сезнеңчә, ниндиөлкәләрмөһимрәк? әмгыятьнең төп умыртка сөяге сез яктыртып барганмәгариф өлкәсеме? – Мәгариф - милләтнең киләчәгенең нигезе. Мәгариф булмаса, аның киләчәге юк дигән сүз. Мәгариф ул иң отышлы инвестиция. Аңа инвестиция салган очракта, киләчәк тә булачак. Хәзерге вазгыятькә күз салсаң, мәгариф өлкәсе башка өлкәләр белән бик тыгыз бәйләнештә: икътисад, сәясәт, тышкы сәясәт, технологияләр. –Тышкы сәясәтнең үзгәрүе сезгә тәэсир итәме? Журналда материал бирүдә чикләүләр юкмы? – Турыдан туры тәэсире юк, әлбәттә. Конкрет безнең эшчәнлеккә дә йогынтысын сизмим. Татарстанның мәгариф министрлыгы да, Татмедиа да безнең татар телле проектларны хуплап, фатиха биреп торалар, ул яктан гомумән проблем юк. Мәгариф журналы 70 татар телендә чыга. Ләкин мәгариф өлкәсендәге сәясәтне алып барганда, тышкы сәясәт катнаша. Дәреслекләрдәунификацияләү омтылышларыбара. Бер стандартлы тарих дәреслеге, бер әдәбият дәреслеге, минемчә дөрес түгел. Сез әйткәнчә, урталык кирәк. Әмма ниндидер анализ ясап, теге яки бу фикерне тыңлап, урталыкны һәр кеше үзе таба. Ә безнең мәгариф системасы һәм мәктәп, ул кешегә анализларга, хакыйкатьне эзләргә, табарга өйрәтергә тиеш. Безнең мәктәп алдында тора торган төп бурычыбыз шушы. –Татар матбугатында ничек? Ул да укучыны эзләнергә, уйланырга мәбүр итәргә тиешме? – Журналистиканың миссиясе ул – дөрес мәгълүмат бирү, шуның аша укучы үзе нәтиә ясарга тиеш. Журналистиканың һәм мәгариф системасынын миссияләре бер-берсенә охшаш. –Дәүләт сәясәтендә матбугат чаралары ул пропаганда буларак хезмәт итә. Татар матбугатында пропаганда көчлеме? Татар матбугаты нинди юнәлештә алып барырга тырыша? Мәскәү кушканчамы, әллә Татарстанның үз юлымы? – Мәгариф журналы – махсуслашкан, фәнни-методик журнал булып чыга. Шуңа күрә пропаганда турында нидер әйтү авыр. Әлбәттә, мәгарифкә кагылышлы проблемнарны объектив яктыртырга һәм чагылдырырга тырышабыз. Матбугатның пропаганда миссиясе бар. Татар матбугаты ул – элекеге заманнардагы кебек, оештыручы да, агитатор да, пропагандист та. Милләтнең киләчәге булуын телибез икән, аның өчен шундый оештыручы, дөреслекне әйтә, күрсәтә белүче орган, тармак булуы мөһим. –Сезнеңчә бүген татар журналистларның абруе бармы? Алар дәүләт күләмендә ниндидер үзгәреш кертә аламы? – Хәзерге вакытта, кызганыч, журналистларның абруе кими. Гомумән, Русиядә журналистның дәрәәсе кими, бу төрле сәбәпләргә бәйле. Бәлки кайбер чорларда журналистлар ул абруйның кимүенә үзләре дә сәбәпче булгандыр. Бүген төшкән, кимегән абруйны күтәрү авыр. Миңа калса, журналист иң беренче чиратта социаль яктан мөстәкыйль һәм бәйсез булырга тиеш. Әлбәттә, эш хакларын да күтәрергә кирәк. Чөнки эретеп ябыштыручы белән журналист һөнәрен бергә куеп, кайда эшләргә киләсез дип сорасак, 40 мең сумнан артык эш хакы булган эретеп ябыштыручыны сайлаячаклар. Гади журналистларның уртача хезмәт хакы 15 мең тирәсе. Шуңа да татар журналистикасында ир-атлар нык кимеде, редакцияләрдә күпчелек хатын-кызлар эшли. Шулай да төшенкелеккә бирелергә ярамый, чөнки без эшлибез һәм яңа эш юнәлешләре табыла, басма матбугатта да, интернет киңлекләрендә дә үсәргә юл бар. Приоритетларны дөрес куйсак, эшләп була.","Илдар Миргалимов: ""Журналистларның абруен, эш хакын күтәрергә кирәк""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0],7,Татарстан,7430,https://www.azatliq.org/a/27025485.html,2015-05-19T21:10:59+00:00
"Пропорциялары: 1 литр һыуға 1 сәй ҡалағы 70 уксус йәки 8 ҡалаҡ 9 уксус һалығыҙ, 5 аш ҡалағы йыуыу сараһы өҫтәгеҙ, мәҫәлән, . Ҡатнашманы бутағыҙ һәм һиптергескә ҡойоп, ҡурҡмайынса үҫемлектәрҙе эшкәртә алаһығыҙ. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Баҡса бетенән (тля) нисек ҡотолорға?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Төрлө,882,https://henek.info/articles/+++-/2025-06-16/ba-sa-tlya-nisek-otolor-a-4277187,2025-06-16T11:10:00+00:00
"Өй эйәһен «эйәртеү» Яңы йортҡа күскәндә өҫтәлгә ашъяулыҡ йәйеп, бер нисә таҫтамал, таҙа яулыҡтар һалғас, «Әйҙә, өй эйәһе, беҙҙең менән! Тороп ҡалма, тиҙ бул! » тип бойораһың. Унан ипләп кенә төргәкте төрөп, өйҙән бөтөн әйбер-фәлән сығып бөткәс кенә, «эйәне» лә алып китәләр. Шулай итмәһәң, ул артабан яңы хужаларға күнегеп йәшәп китә, эйәләй алмай йонсой, «илай» ти. Ундай өй тынысһыҙ була. Өйҙә шау-шыу, ҡысҡырыу, бәхәс күп булһа, өй эйәһе көсһөҙләнә, асыулана. Бысраҡ, тәртипһеҙлекте лә яратмай. Хужалар йыш сирләй, эштәре ырамай башлай 1. Йорт ҡотон һаҡлау өсөн борон ҡыҙыл баш таҫтамалдар эленеп ҡуйылған. Тамғалар, биҙәктәр көслө билге булараҡ ярҙам итә, тип һаналған. Ҡибла яҡ диуарға сөйгә эленеп ҡуйылған таҫтамалға һәр кесаҙна әруахтар килеп ултыра, ти. Шуға ул «ҡыҙыл баш» тамғалы таҫтамалды аҙна һайын ҡағып-һуғып, тәҙрә төптәрен һөртөп торорға кәрәк. Фәрештәләр ҙә шунда ултыра икән, таҙа урын булһа, доғалар барһа – шатланалар, рухтары тереләргә ярҙам итә. Яңы өйгә күсеү Яңы өй именлегенә, нигеҙ ныҡлығына арнап ҡорбан салына. Яңы йортҡа инер алдынан доға уҡыла. Уң аяҡтан тупһаны ашатлап, ҡулға икмәк, Ҡөрьән тотоп инергә кәрәк. Күп ваҡыт бесәй индерәләр. Эстә барыһы бергә доға әйтеп амин тота. Һәммә ауыл кешеһе был мәжлескә бүләк менән килә, иттән ауыҙ итә. Тупһа төбөнә юлда табылған ат дағаһы ҡағып ҡуйғанда: «Тел-теш, сир-сырхау инмәһен! » – тип әйтелә. Даға мотлаҡ юлдан табылырға тейеш. Беренсе тапҡыр үткәндә тупһаны ашатлап инәләр. Йортта мейес булһа, беренсе тапҡыр усаҡ яҡҡанда: «Бисмилләһир-рәхмәнир-рахим! Алаҫ! Алаҫ! Алаҫ! Изге ут бул! Ҡаҙан эсе тулы аш, аҫты тулы көл булһын! » – тиҙәр. Туғанлыҡ йолалары Туған хаҡы – ананан. Туғанлыҡ – иң изге ҡәҙерҙәрҙең береһе. Уны һәр саҡ нығытып торғандар. Туғанға бурыс бирелмәгән, тик ярҙам ителгән. Әгәр туғандар араһында бәхәс, шик, асыу арҡаһында аралар һалҡынайһа, ант яңыртыла. Ырыу-нәҫелдә иң өлкәне табын йыя. Шулай өс йотом уртлағансы кәсә өҫтәлде өс әйләнә. Унан бер телем икмәк ҡабалар. Телем икмәк тә табынды өс рәт әйләнә. Иң кесе туған баш эйеп ҡуя. Аҡһаҡал йә атай кеше кәсәнән һыу ауыҙ итә лә: «Аманат тапшырам! » – тип оло улына тапшыра. Ағай бер йотом эшләй ҙә туғанына бирә. Туғандар шулай мәжлестән һуң бер кәсәнән аҡ эсемлек эсә, бер телем икмәкте берәм-берәм ҡабып ашап бөтә. Аҙаҡ устарын ҡушып ант әйтешәләр: Вәғәҙә – иман, йәмин итәм Бергәлеккә туғаныма! Унан уң ҡулдарын йөрәк түренә ҡуялар 2. Ғаилә, табын йолалары Ризыҡ ҡото Ашарға ултырғанда өҫтәл артына иң тәүҙә атай ултыра. Ул: «Бойороҡ! » – тигәс кенә ризыҡланыу башлана. Әгәр атайҙан алда ашай башлаһа – ул малайының маңлайына ҡалаҡ менән һуғып йә «һуңынан килерһең» тип өҫтәл артынан ҡыуып та ебәрер булған борон. Өҫтәл артына ниндәй йүнәлештән инәһең – шул ыңғайына сығаһың. Әйләнеп сығырға ярамай. Ошо тыйыуға төрлө юрауҙар бәйле: хужаның һыйыры ҡырыҫ була; ҡабат һый-хөрмәт күрмәйһең – был теүәлләнгән табын – һуңғыһы; кейәүгә сыҡмайһың: ризығың тик ошо ерҙә, атай йортонда ғына була. Ошондай юрау-ырымдар мәжлес өҫтәлен әйләнеп сығырға ярамағанлыҡты үҙенсәлекле яҡлай. Ашағанда тик яҡшы хәбәрҙәр генә һөйләргә, ҡысҡырып, ауыҙ асып, баш ташлап көлөргә ярамай: «Мин дә туйынаһым килә! » – тип ен-шайтан ауыҙға инә, ти. Сир-зәхмәт, ҡайғы, йәмһеҙ нәмәләр тураһында һөйләшергә ярамай. Ризыҡҡа төшә. Табын ваҡытында хужа йәки мәжлес алып барыусы рөхсәтенән башҡа бер кем дә үҙ белдеге менән өҫтәл артынан ҡуҙғалырға, сығырға тейеш түгел. Ризыҡтан оло булыу – ҙур гонаһ. Үҙ аллы сығып киткән кешене «әҙәпһеҙ, тәрбиәһеҙ» тиҙәр. Боронғолар әйтеүе буйынса, ул кеше үҙ ризығын үҙе кәметә. Табынға хужа «Хуш! » әйткәс кенә, ризыҡ бәрәкәтенә доға уҡылып, күмәкләп «амин» тотҡас ҡына тороп китеү мөмкин. Бер кеше генә ашауын дауам итһә лә – ҡалғандар уны көтөп, бергә амин әйтә. Хужа үҙе ошо йоланы тоторға һәм үтәргә тейеш. Юғиһә, үҙ ризығының бәрәкәтен үҙе ебәрә. Йорттан сыҡҡанда һәр ҡунаҡ, ҡулын йыуып, тағы бер тапҡыр рәхмәт әйтеп сыға. Һыйланған йортҡа бәрәкәт теләү була. Ғүмер ҡөҙрәте Ғүмер һәм Үлем төшөнсәләре ни тиклем дәү, мәшһүр булһа ла, йолала улар матдиләшә, үҙ аллы күренеш, һын булып кәүҙәләнә. Ғүмер рухын ҡәҙер итеү, һаҡлау, яҡлау, бәрәкәтле итеү саралары әсәнең йөклө ваҡытынан, ғүмер иҫәбе сабыйҙың ҡарында яралғанынан уҡ башлана. Йөклө ҡатынға мал салыу, утын киҫеү, мәрхүмде оҙатыу, мәрхүмдең үҙен, шулай уҡ ер соҡоу, ағас ҡырҡыу, ҡош атыу, янғын йәки әрләшеү кеүек кире күренештәрҙе күреү ҡәтғи тыйыла. Розалиә Солтангәрәева, филология фәндәре докторы. Фото А, Абдрафиков",Юлдан яҙҙырмаҫ халыҡ әҙәбе,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Аңлатма,4441,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-29/yuldan-ya-yrma-haly-be-4524684,2025-12-29T20:06:00+00:00
"Бындай тәҡдим  2026 йылдың 30 ғинуарында республика Башлығы Радий Хәбировтың БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә яңғрағайны. МХО яугирҙәренә ярҙам һәм уларҙың ғаиләләре тураһында хәстәрлек, 2026 йылға төбәк сәйәсәтенең һис шикһеҙ өҫтөнлөгө тип билдәләнгән. Төбәк етәксеһе ҡушыуы буйынса Башҡортостан Республикаһында Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил махсус офис эшен ойошторҙо. 2026 йылдың 2 февралендә тейешле бойороҡҡа ҡул ҡуйылған. Офисҡа түбәндәге һорауҙар менән мөрәжәғәт итергә мөмкин: - хәрби хеҙмәткәрҙең статусын билдәләү; - уның йөрөгән урыны тураһында мәғлүмәтте аныҡлау; - эҙләү тәртибен аңлатыу; - консультация һәм хоҡуҡи ярҙам алыу. Офистың  адресы: Өфө ҡалаһы, Пушкин урамы, 95-се йорт, 208-се бүлмә. , телефондары буйынса шылтыратырға мөмкин.",Хәбәрһеҙ юғалған яугирҙарҙың ғаиләләре өсөн,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,768,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-18/h-b-r-e-yu-al-an-yaugir-ar-y-ail-l-re-s-n-4583938,2026-02-18T19:30:00+00:00
"13 декабрҙә Белорет районының Инйәр ауылында йылдарҙағы Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт халҡының Ҡатай ырыуы ҡаһармандарына арналған стелала иҫтәлекле таҡтаташ асыу тантанаһы үтте. Унда Белорет районы хакимиәте башлығы Азат Хәкимов һәм район халҡы ҡатнашты. Башҡортостан Республикаһы Адвокаттар палатаһы президенты Булат Ғүмәр улы Йомаҙилов тарихи хәтерҙе һаҡлау буйынса мөһим аҙымдың инициаторы һәм ойоштороусыһы булып тора. Сығышында ул был урындың тәрән мәғәнәһен иҫкә төшөрҙө. Тап бында, 2022 йылдың сентябрендә, Атайсал проекты сиктәрендә, стела ҡуйыла, ә уның тирәләй башҡорт халҡы Наполеон менән һуғышҡа ебәргән кавалерия полктары һаны буйынса 28 ағас ултыртыла. Рәсәй Президенты Владимир Владимирович Путин 2025 йылды –  Ватанды һаҡлаусылар йылы, ә Башҡортостан Башлығы Радий Фәрит улы Хәбиров республикала был йылды Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына ярҙам итеү йылы тип иғлан итте. Иҫтәлекле таҡтаташ тап Ватанды һаҡлаусыларға, үткәнгә һәм бөгөнгөгә бағышланған. Башҡорт һыбайлыһын һүрәтләгән яңы иҫтәлекле билдә адвокаттар өсөн мөһим сифаттарҙы – маҡсатҡа ынтылыуҙы, теүәллекте, батырлыҡты һәм бурысына тоғролоҡто күҙәләндерә. Яугирҙең маҡсатлы рәүештә һуғыш алып барыуы, үҙенең ғүмерен һуғыш яландарында Ватанға хеҙмәт итеүгә бағышлағаны кеүек үк адвокаттар ҙа хоҡуҡтарҙы һәм азатлыҡты яҡлай, тип сығышында Палата президенты махсус хәрби операцияла ҡатнашҡан коллега – адвокаттарға хөрмәтен белдерҙе. – 2022 йылда был стела асылғандан һуң, ата-бабаларым өлгөһөнә эйәреп, улар тураһында хәтер ҡалдырып, бөтә яуаплылыҡты аңлап, мин Ватанды яҡларға ҡарар иттем. Был аҙымымды коллегаларым хупланы. Махсус хәрби операция башланғандан алып 23 адвокат, шул иҫәптән мин дә, фронтҡа юлландыҡ, дүрт коллегабыҙ батырҙарса һәләк булды, өсәүһе хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. Әлеге ваҡытта алты адвокат махсус хәрби операция биләмәһендә хәрби бурыстарын үтәй, – тине Булат Йомаҙилов. Шулай итеп, был иҫтәлекле таҡтаташ – үткәндән бөгөнгөгә күперебеҙ. Был бурыс, намыҫ һәм хеҙмәт – 1812 йылғы яугирҙәрҙе һәм бөгөнгө көн һаҡсыларын берләштергән мәңгелек ҡиммәттәр икәнен иҫкә төшөрөү. Әйҙәгеҙ, бөйөк ата-бабаларыбыҙҙың иҫтәлегенә лайыҡлы булайыҡ. Стелала һүрәтләнгән һыбайлы образы беҙҙе Ватанға, һайланған һөнәргә тоғролоҡҡа һәм ғәҙеллек өсөн бәхәсһеҙ көрәшкә рухландырһын, – тип белдерҙе Булат Ғүмәр улы. Сара ваҡытында йәмәғәт башланғыстарын әүҙем хуплағаны өсөн Белорет районы хакимиәте башлығы Азат Хәкимовҡа Башҡортостан Республикаһы Адвокаттар палатаһының рәхмәт хаты тапшырылды. – Инйәр ауылында ҡаһарман ата-бабаларыбыҙ, Ҡатай ырыуы яугирҙәре иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асыуҙа ҡатнаштым. Улар башҡорт полктары сафына баҫа һәм 1812 – 1814 йылдарҙағы Ватан һуғышында Ватаныбыҙ өсөн батырҙарса һуғыша. Уларҙың батырлығы – ҡаһарманлыҡ һәм үҙ еренә тоғролоҡтоң юғары өлгөһө. Мин ышанам, был рух үткәндә тороп ҡалмаған. Бөгөн дә беҙҙең егеттәр, был дандың туранан-тура вариҫтары, махсус хәрби операция биләмәһендә үҙ бурысын намыҫ менән үтәй. Хәтеребеҙҙе һаҡлап ҡалыуҙа ҡатнашҡандарҙың барыһына ла рәхмәт белдерәм. Айырым рәхмәт һүҙҙәре — Башҡортостандың Адвокаттар палатаһы президентына, махсус хәрби операция биләмәһендә ҡатнашҡан Булат Ғүмәр улы Йомаҙиловҡа. Тап ул 2022 йылда Ҡатай ырыуы яугирҙәренә арналған стеланы һәм был мемориалды асыу башланғысында тора. Был мөһим эшегеҙ һәм шәхси өлөшөгөҙ өсөн рәхмәт, – тине Азат Салауат улы. Фото сығанағы: Белорет районы хакимиәте, БР Адвокаттар палатаһы.",Иҫтәлекле таҡтаташ – үткәндән бөгөнгөгә күперебеҙ,['Башҡортостан' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Ғорурлыҡ,3441,https://bashgazet.ru/articles/gorurlanabiz/2025-12-18/i-t-lekle-ta-tatash-tk-nd-n-b-g-ng-g-k-perebe-4512330,2025-12-18T09:00:00+00:00
"Фильмнан күренешФильмның сюжеты гади. Бер зур шәһәрдә (Казан) кешеләрне аңсыз анварга, тере мәеткә әйләндерүче билгесез, әмма бик куркыныч вирус котыра. Төп геройлар – 25 яшьлек Вика һәм аның энесе Макс – бу мәшхәрдән чыгып качу юлларын эзли. Исән калганнар өчен шәһәр читендә махсус лагер ачылган. Хәрбиләр автобуслар белән хатын-кызларны, балаларны чыгара. Вика белән Макс та шунда эләгергә тырыша. Фильмның режиссеры Тимур Романов. сәхифәсенә әйтүенчә, алар кешеләрнең авыр шартларда яшәп калу көчен, бер-беренә мөнәсәбәтләрен, ул мөнәсәбәтләрнең ничек үзгәрүен күрсәтергә тели. Тимур бу эшкә Казандагы кино мәктәбен тәмамлагач алынган. Алты-иде фикердәш табып башта тема сайлаганнар, вируста тукталганнар, аның таралу рәвешен өйрәнгәннәр, галимнәр, психологлар белән киңәшкәннәр. Сценарий авторы – Алинә Галимуллина. -. язуынча, фильм ирле эшмәкәрләр ярдәме белән төшерелә. Авторлар әйтүенчә, бу – коммерция проекты түгел. Зур экраннарга чыгу-чыкмавы әлегә билгесез. Төшерү эшләре июнь-июль айларында башкарыла, август-сентябрьдә – монтаж, фильм октябрьдә әзер булыр дип көтелә. Әлегә аның трейлерын карый аласыз.",Казанда зомби турында фильм төшерелә,['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Мәҙәниәт,1117,https://www.azatliq.org/a/27080368.html,2015-06-18T20:17:02+00:00
"Борай районының Ҡуҙбай ауылында тыуып үҫкән хеҙмәт һәм тыл ветераны Гөлйөҙөм Фәхретдинова бер быуатлыҡ юбилейын билдәләне. Яҙмышын балаларға белем биреүгә арнаған уҡытыусыларын бөгөн дә уҡыусылары айырыуса йылылыҡ менән иҫкә ала. Был һөйкөмлө ҡатынға йөҙ йәш тулыуына ышанғы килмәй. Ул үҙе лә йылдарҙың шундай ҙур тиҙлек менән үтеп китеүенә аптырай һәм был һанға ышанып та етмәй. Бөгөн дә ул әүҙем тормош менән йәшәүен дауам итә. Социаль селтәрҙә яратҡан уҡытыусыларын  ҙур байрамы менән уҡыусылары, яҡташтары, күрше-күләне ҡотлап, юбилярға ныҡлы һаулыҡ, оҙон ғүмер теләгән. Мин 4-5-се кластарҙа уҡығанда Гөлйөҙөм апа класс етәксеһе булды. Мине ул бөхтәлеккә, эшкә өйрәтте, бергәләп класс мөйөшө  эшләгәнебеҙҙе хәтерләйем. Йәйге каникулда күрше Бустанайға беҙҙе походҡа алып барғаны йылы хәтирә булып күңелдә йәшәй. Бергәләп фотоальбомдар төҙөнөк, һуғыш ветерандары тураһында иҫтәлектәр йыйҙыҡ. Гөлйөҙөм Хәмәтйән ҡыҙы кеүек уҡытыусыларҙан өлгө алып, уларҙы гел йылылыҡ менән иҫкә төшөрөп йәшәнем. Уҡытыусыбыҙҙы оло юбилейы менән ҡотлап, уға ҙур рәхмәт белдергем килә, – тип яҙа уҡыусыларының береһе Роза ханым. Юбилярға бәхетле ҡартлыҡ, күңел тыныслығы теләйбеҙ. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Гөлйөҙөм инәйгә уҡыусылары рәхмәт әйтә,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0],5,Социаль мәсьәлә,1271,https://bashgazet.ru/articles/sotsial-m-s-l/2025-12-27/g-ly-m-in-yg-u-yusylary-r-hm-t-yt-4522590,2025-12-27T01:05:00+00:00
"Беҙҙең редакция менән типография коллективы күберәген Ҡыҙыл таң колхозына шефлыҡ ярҙамы күрһәтте. 1981 йылдың йәйендә төшөрөлгән беренсе фотола Тимер арҡаһында бесән эшләгән мәлебеҙ. Эште теүәлләп, планды үтәп тә барабыҙ инде, кәбән осланды, маңлайҙа һәм арҡала тирҙәр, алһыуланған йөҙҙәр, әммә көр күңелдәр. Кәбән башында редакторыбыҙ Юлай Хәләф улы Манапов, машинанан бесән ташлаусы Фәйзуллин Мөнир, руль артында Фәрит ағай Бәшәров, кәбән төбөндә: Фәриҙә апай Ишморатова, Сәғүрә апай Фәйзуллина, Әлфирә Килдейәрова, Ибраһим ағай Мәжитов һәм уң яҡ ситтә Иркә Юлмөхәмәтова.",Таңдар хужалыҡ малдарына бесән дә әҙерләште,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,573,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-04-14/ta-dar-huzhaly-maldaryna-bes-n-d-erl-shte-4196371,2025-04-14T08:30:00+00:00
"""Татарның яшерелгән тарихы"" китабы тышлыгыфикерләрБашкортстанның Илеш районы мәхкәмәсе Югары Яркәй авылының 4 нче мәктәбе мөдире Светлана Хәкимованы экстремистик материаллар таратуда гаепле дип таныган һәм аңа 2 мең сум күләмендә штраф салган. Бу хактагы карарны "". Реалии"" мәхкәмә сайтындатапкан. Эш материалларына караганда, мәктәп китапханәсендә Вахит Имамовның 1994 елда чыккан һәм Татарстанның Югары мәхкәмәсе тарафыннан 2020 елда экстремистик дип табылган ""Татарның яшерелгән тарихы"" китабы сакланган. Әлеге китап укучылар һәм укытучылар өчен күренеп торган киштәдә булган, шуңа күрә мәхкәмә моны ""тарату"" дип санаган. Светлана Хәкимова мәхкәмәгә килмәгән һәм эшне ансыз гына карауны сораган. Мөдир соравы белән мәхкәмә аның ""мәгариф системында озак еллар тырышып эшләвен һәм Башкортстан мәгариф һәм фән өлкәсендәге казанышларын"" исәпкә алган. Хәкимова үзенә кисәтү бирү белән генә чикләнүне сораган, әмма хөкемдар штраф салган. Язучы, Габдулла Тукай исемендәге дәүләт бүләге иясе Вахит Имамовның – гасыр аралыгында татарларның азатлык өчен көрәшен тасвирлаучы ""Яшерелгән тарих"" (""Запрятанная история татар"") китабы 1991 елда дөнья күргән. Барлыгы 12 телдә нәшер ителгән. Урысча варианты 1994 елда ""Камаз"" нәшриятында басыла. Китапны экстремистик әдәбият дип тануны Решитский фамилияле кеше сораган. Ә инде китапны тыюны сорап мәхкәмәгә Татарстан прокуроры урынбасары мөрәәгать иткән. Экспертиза китапта дин һәм милләтара низаг чыгаруга һәм Татарстанның Русиядән аерылып чыгуына юнәлтелгән мәгълүмат бар дип тапкан. Мәхкәмә прокуратура шикаятенканәгатьләндерде. Вахит Имамов моны хакимият кушуы белән эшләнә дипфаразлады. Шушы хәлдән соң Татарстан китап нәшриятында чыгучы алты томлык китабының ике томы чыкканнан соң кинәт басылудан туктап та калган иде. Русиядә","Башкортстандагы мәктәп мөдиренә ""Татарның яшерелгән тарихы"" китабын китапханәдә саклау өчен штраф салганнар",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Башҡортостан,1769,https://www.azatliq.org/a/33199425.html,2024-11-12T14:20:47+00:00
"Данная разработка, ведущаяся совместно с индустриальным партнером АО «НПП «Полигон», нацелена на создание ключевого элемента инфраструктуры «умного города» – централизованной системы сбора и обработки видеоданных. Уже на данном этапе проект демонстрирует конкретные и значимые результаты. Так, учеными не только была разработана архитектура будущей системы, но и создан ее полнофункциональный прототип. В числе ключевых достижений – проектирование и изготовление специализированного шкафа для интеграции и обработки видеоданных, основанного на компонентах производства «НПП «Полигон». Параллельно были сформулированы детальные технические требования к узлу передачи данных, а также успешно испытан функциональный макет узла связи, что подтвердило работоспособность всей предложенной концепции. Работы ведутся в лаборатории Межвузовского студенческого кампуса Евразийского НОЦ мирового уровня и сфокусированы на решении прикладных задач, таких как повышение помехоустойчивости беспроводных каналов связи, разработка гибких антенн и обеспечение максимальной надежности эксплуатации сетей. – Созданный учеными Евразийского НОЦ прототип – это не просто идея, а работающий макет будущего «мозга» для систем видеонаблюдения. Это наглядное доказательство того, что тесная интеграция науки и запросов реального сектора экономики рождает конкретные, востребованные технологии, которые в перспективе лягут в основу безопасности и комфорта наших городов, - подчеркнула директор Управляющей компании научно-образовательного центра Республики Башкортостан Наталия Латыпова. В настоящее время коллектив разработчиков продолжает активную работу, сосредоточившись на дальнейшем совершенствовании системы и повышении ее потребительских свойств. Проект, инициированный в 2024 году, финансируется Евразийским НОЦ и АО «НПП «Полигон» и служит ярким примером успешного партнерства в сфере высоких технологий. – Внедрение цифровизации в городскую среду помогает обеспечить безопасность и комфорт жителей, повышает прозрачность расчетов между поставщиками услуг и пользователями, снижает эксплуатационные расходы организаций. При этом обмен информацией осуществляется без посредников, что экономит средства и повышает объективность данных, – подчеркнула министр ЖКХ РБ Ирина Голованова. – Радует, что наши ученые продвигают вперед городскую среду, пронизывая различные аспекты жизни «умными» технологиями. Что недавно казалось фантастикой, сегодня мало кого может удивить.",Ученые создали прототип «мозгового центра» для систем умного видеонаблюдения,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,2449,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-11-14/uchenye-sozdali-prototip-mozgovogo-tsentra-dlya-sistem-umnogo-videonablyudeniya-4467976,2025-11-14T18:05:00+00:00
"Ижауда Клара Булатова белән очрашу, 2017 елфикерләрТатар шагыйрәсе Клара Булатовавафат булды. Бу хакта Татарстан Язучылар берлегехәбәр итә. Берлек мәрхүмәнең туганнарының, якыннарының тирән кайгысын уртаклашуын белдерде. Клара Гариф кызы Булатова 1936 елның 18 мартында Татарстанның Сарман районы Татар Карамалысы авылында туа. Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлый. Татар теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли, гомеренең кырык елдан артык вакытын балалар укытуга багышлый.1960 еллардан бирле иат итә. Дистәдән артык шигырь китаплары авторы. Аның шигырьләренә күп кенә ырлар язылган. Рафаил Төхфәтуллин премиясе (1994), ""Әрнү"" китабы өчен Саидә Сөләйманова премиясе (2007) иясе. 2015 елда Клара Булатовага Тукай исемендәге Татарстан Дәүләт премиясетапшырыла. 2019 елда аңа Татарстанның халык язучысы исемебирелә. — Мин үземнән үзем көлә беләм. Озак яшәү сере шундадыр. Тик көлү миндә кайчагында күз яшьләре аша чыгадыр. Мин бит сугыш чоры балаларының бер вәкиле, — дипсөйләгән идеул Азатлыкка 2016 елда.2017 елда — Дөньяда матди байлыктан да кыйммәтрәк рухи байлык бар. Менә шулай яшәешнең күрке акчага гына кайтып калмасын иде. Әдәбият кешеләрне матурлык аша явызлыкка каршы торырга өйрәтә, — дигән иде ул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татар шагыйрәсе Клара Булатова вафат,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Юғалтыу,1338,https://www.azatliq.org/a/33400022.html,2025-04-29T10:38:58+00:00
"Уфаның ""Туган тел"" каналы апрельдә 10 еллыгын билгеләр алдыннан 28 февраль Казанда татар-башкорт ырчылары белән зур концерт оештырды. Азатлык анда килгән милли эстрада вәкилләреннән 2020 елда үтәчәк халык санын алуда үзләрен кем дип яздырачаклары, Башкортстан белән Татарстанда татар теле кулланышы ни дәрәәдә булуы белән кызыксынды. Азат ВахитовКаналның итәкчесе Азат Вахитованисәптә татармы, башкортмы булып язылачагы турында сорауга авап бирүдән читләште. Канал Татарстанда активлашса да, аның күпчелек караучылары Башкортстан татарлары, диде ул. Тел мәсьәләсенә килгәндә, аның авабы түбәндәгечә булды: ""Без татар каналы түгел, татар-башкорт каналы. Әлегә башкорт контенты, башкортча ырлар татарчадан азрак. Әмма без башкорт телен, башкорт мәдәниятен күтәреп йөртәбез, үстерәбез. Республиканың яңа башлыгы Радий Хәбировка да бу юнәлештә зур өметләр баглыйлар. Без исә телләрне бүлмәскә тырышабыз, ""Туган тел""нең төп теле – ике тел, исеме дә шуңа ""Туган тел"", башкортча да, татарча да ""Туган тел"". Башкортча да, татарча да бер төрле яңгырашлысын таптык"". Наил ШәймәрдановКомпозитор, ырчы Наил Шәймәрдановнинди телне туган тел дип санавы турында сорауны урынсыз дип атады. ""Ничек сөйләшәм, ничек уйлыйм – шул минем туган телем. Татар телендә уйлыйм, шулай укыдым, шулай ырлар иат итәм"" диде ул. Танылган композитор, ырчы Зифа Нагаевада татар теле өчен анын бирергә әзерлеген әйтте. Зифа Нагаева""Татарстан-Башкортстан дуслыгының күпере – ыр. ыр-моңнан аерылмыйча, шулай яшәсәк иде. Татар конгрессының Уфада узган, милли стратегиягә багышланганыенындамин дә булдым. Әмма 80 процент халык иртәгәсе көнне кулына әләм алып, татар халкын үзе артыннан алып бара торган түгел. Чөнки күбесе – өлкән буын, пенсионерлар. Яшьләр юк. Яшьләрнең күбесе читтә, кыйбласын да, телен дә онытып баралар. Күңелне кыра торган мәсьәләләр күп ул. Әмма яшьләр тел кайгысымыни дип әйтә, чөнки аларның эш, торыр урынны кайгыртасы бар. Милләт аңын булдыру өчен халыкның матди ягын бергә кайгыртырга кирәк"", ди Зифа Нагаева. Гүзәл Әхмәтоваырчы Гүзәл Әхмәтовататар ырчысы буларак танылса да, халык санын алуда үзен татар дип яздырырга ашыкмый. ""Әни ягыннан барсы да татарлар, әтием – башкорт. Аның да яртысы башкорт, яртысы татар. Әмма әтием үзен башкорт дип саный. Ир-атны хөрмәт иткән хатын буларак, әтием башкорт ди икән, мин дә башкорт дип язылырмын дип уйлыйм"", ди Әхмәтова. Быел Татарстанда беренче тапкыр концертлар үткәрүче Башкортстан ырчысы Марат Шәйбәковкем булып язылачагын әйтмәде. Марат Шәйбәков""Минем туган ирдә сөйләм дә башка. Сап-сары, яшел күзле башкортка ошаганмын дисәм дә, бу әле минем төгәл кем булып язылачагымны аңлатмый. Мин үземне татар-башкорт ырчысы дип саныйм! "" диде ул безгә. Аның да гаиләсе катнаш икән, әмәгате – татар, балаларын да татарча сөйләтергә тырышалар. ""Хәзер авылга кайтсаң да яшьләрнең урысча сөйләшүен күрәсең. Минем кызым да урысча сөйләшә. Без үзебез татар телендә аралашабыз инде. Хатыным – мишәр. Ә улым татарча әйбәт сөйләшә"", дип белдерде Шәйбәков. ""Монда күтәрелеп китсәң, Башкортстанда да сиңа башкача карый башлыйлар, әмма Татарстан аша бөтен Русиягә танылып була"", дип өстәде ул. Башкортстанда яшәп иат итүче танылган композитор Урал Рәшитовның гаиләсе дә катнаш. Аның өч баласы да ""башкорт"" дип язылган, әмма ул үзе яртылаш башкорт, яртылаш татар. Киләчәк анисәптә кем булып язылачагын әлегә әйтә алмый. Урал Рәшитов""Кеше үз телен, мәдәниятен саклап калмаса, башка милләткә кереп, аның астында югалачак. Халык югалачак. Әлбәттә, милләт язмышы өчен борчылам. Мин район үзәгендә үскән бала. Торган урамыбызда без бердәнбер татар гаиләсе идек. Квартал буе украин, алман халкы яшәде. Өйдә генә татарча сөйләштек. Әти-әни бер дә башка телдән кергән сүз кушып аралашуга юл куймады"", диде Азатлыкка Рәшитов. Зинирә Рамазанова Татарстанда яшәсә дә, Башкортстаннан килгән ырчы, ул бер милләтне генә атамаска булды. ""Милләтләргә бүләсем килми. Татар-башкорт диячәкмен"", диде ул. Зинирәнең якташы, телевидение алып баручысы, сценарийлар авторы Замирә Рәәповабезгә ""татар, әлбәттә! "" дип төгәл авап бирде. Лилиана ИрназароваУфада яшәп иат итүче, Татарстандагы концертларда да катнашучы ырчы Лилиана Ирназарованың гаиләсендә дә ике милләт кушылган икән. ""Әтием – башкорт. Шуңа, башкорттыр дим. Әнием – татар. Белмим, уйламадым. Тик Башкортстанда яшәгәч, башкорт дип яздыру дөрестер"", диде Ирназарова. Популяр ырчы Элвин Грейкүптән түгел Азатлык соравына авабында башкорт булып язылачагын әйткән иде. 5Элвин Грей: ""Мин татарча сөйләшәм"" кебек чараларда теләп катнашыр идем",Татар-башкорт ырчылары анисәптә кем дип язылачак?,['Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],5,Татарстан,4487,https://www.azatliq.org/a/29802645.html,2019-03-06T11:32:04+00:00
"Эшенә мөкиббән булған, үҙ баһаһын белеп кенә эш иткән етәксе ул Илһам Ишбулды улы. Янындағы хеҙмәткәрҙәрен дә дер ҡалтыратып, ҡурҡытып эшләтеүҙән йәм тапты, ҡаршы өндәшеүселәрҙе аяманы. Уға ҡарап ҡайһы берәүҙәр Йөрәге юҡтыр ул, – тиҙәр. Әммә нисек кенә булмаһын, ул гел генә уҫал булманы, тормош өйрәтте. Сәриәһенә тәү күреүҙән шашып ғашиҡ булды. Сибәр ҡатындың яғымлы ҡарашынан, һомғол буй-һынынан иҫерҙе, татлы теле башын әйләндерҙе. Һөйөклөһөн көн дә ҡиммәтле бүләктәр, матур гөлләмәләр менән ҡыуандырҙы, оҙаҡҡа һуҙмай өйләнеп тә ҡуйҙы. Тиҙләтмәһә бәхете ҡулынан ысҡыныр төҫлө ине. Тик бына ғаилә усағын йылытып, тәмле аштарын бешереп, һөйөклө ирен көтөр тигән өмөттәре генә аҡланманы. Иң-иңдәр араһынан һайлап, яратып өйләнгән ҡатыны керпек-ҡаштар һыҙҙырып, алтын-көмөшкә төрөнөп йөрөүгә, ҡыйбатлы ресторан аштарына өҫтөнлөк бирҙе, кәйеф-сафаны үҙ итте. Балалары тыуһа, үҙгәрер тип тә уйланы ир, ләкин фигураһы боҙолоуҙы сәбәп итеп, ҡатыны ҡырҡа баш тартты. Ике йыл үҙгәртергә тырышты Илһам ҡатынын, еңел тормошҡа өйрәнеп өлгөргән Сәриәһе генә ыҡҡа килмәне. Донъялағы бөтөн ҡатын-ҡыҙ затын күралмаҫлыҡ хәлгә етте, барыһын да ике йөҙлөлөктә ғәйепләне. Һуңғы сиктә фатир алып биреү шарты менән бала табып биреүен һораны. Һәр форсатты ҡулдан ысҡындырмаған ҡатын, үҙ сиратында, улы тыуһа машиналы булыу теләген, йыл һайын ҙур күләмдәге пособие кәрәклеген еткерҙе. Үҙе малайлы, ҡатынының шарттарын иҫәпкә алып, тауыш-тынһыҙ ғына айырылып ҡуйҙы. Тәрбиәсе ярҙамы менән үҫтерҙе улын Илһам, Сәриә иһә улын бөтөнләй онотто, барлығы-юҡлығы һис борсоманы. Экс ҡатынын ара-тирә уртаҡ дуҫтарҙа, кафе-ресторандарҙа күргеләне. Уныһы осраған һайын йә бер, йә икенсе ир ҡуйынында ине. Илһам үҙе лә буш йөрөмәне, тик ҡатындарҙы түшәк бүлеү өсөн һайланы. Һәр күрешеүҙән һуң ҡиммәтле презент тапшырҙы, бүләген кире ҡағыусылар булманы. Эскерһеҙҙәр табылмаған һайын ҡатын-ҡыҙҙың ҡомһоҙлоғона инанып, асыуы ҡабарҙы, оторо ярһыны. Уйламағанда Сәриәһе килеп, пособие күләмен күтәреүҙе талап итте, хатта Айнурына ҡыуып сығарҙы тиеп еткерәсәген белдерҙе. Был Сәриәнең аҡса кәрәк саҡта ҡулланған иң һөҙөмтәле хәйләләшеүе ине. Ҡырҡа киҫте Илһам, юғиһә теҙгенде ысҡындырыу хәлдең ҡабатланыуына килтергәнен белә ине. Күсенергә, ҡырға китергә булды, үҙен төпкөл райондарҙың береһенә ебәреүҙәрен үтенде. Әлбиттә, уның теләгенә ҡаршы төшөүсе табылманы. Тәслимә ҡыҙын иркәләтеп, ҡаҡмай-һуҡмай үҫтерҙе. Ғәлиәһе лә артыҡ мәшәҡәттәр килтермәне, итәғәтле, ярҙамсыл бала булды, уҡыу яғынан да алдынғылар рәтенән төшмәне. Конкурстарҙа, олимпиадаларҙа ҡатнашты. Йөрөгән юлында гел уңыштар юлдаш ине. Тәслимә ҡыҙын яңғыҙы аяҡҡа баҫтырҙы, Рәмиле иртә гүр эйәһе булып ҡуйҙы. Иптәше ҡыҙын да ныҡ яратты, ҡулынан төшөрмәне, һирәк эләккән буш ваҡытын ғаиләһе янында үткәрергә тырышты. Вахта ысулы менән эшләгән ире командировкаларҙа йыш булды. Иң яҡшы, ышаныслы водителдәр иҫәбендә ине ул. Шулай, бер эшкә тип кенә юлланған ире мәңгелеккә киткән булып сыҡты. Юл фажиғәһенә юлығып, һәләк булып ҡалды. Аяныслы юғалтыуҙы нисек кисергәнен бер Хоҙай ғына белә. Әммә Тәслимә ҡайғыһын тышҡа сығарып, үҙен йәлләтеп йөрөмәне. Ныҡ булырға тырышты. Ҡыҙын аяҡҡа баҫтырырға ла кәрәк ине уға. Шуға ла үҙенә кейәүгә сыҡ, тип килгәндәрҙе лә, димселәрҙе лә кире бороп ҡайтарып торҙо. Үҙем ир ҡосоп, ҡыҙымдан ут йоттораһым юҡ, -- тип ҡырт киҫте ул. Ҡайғыһын ҡыҙы менән баҫты, бар ғүмерен йөрәк майына бағышланы. Эш хаҡы аҙ булһа ла, уҡытыуҙы ташламаны. Өҫтәмә дәрестәр алды, репетиторлыҡҡа уҡыусылар йыйҙы. Ғәлиәһе мохтажлыҡ кисермәһен өсөн барыһын да эшләне. Сибек кәүҙәле, зәңгәр күҙле, һарыҡай Ғәлиә, үҫмерлек осоронда бешкән сейәләй тулылашып, сибәр ҡыҙға әйләнде. Унынсы класты тик  бишле билдәләренә тамамланы. Яҡшы уҡыусы өсөн һуңғы уҡыу йылы ла һәүетемсә башланып китте. Алда мөһим имтихандар ҡыҙҙы башкөллө уҡыуға сумырҙы. Бына быйыл ҡыҙҙың күңелендә ҡуҙ уянып ҡуйҙы. Ул ҡуҙ ғишҡы, тип атала. Яңы класташын Айнур, тип таныштырҙылар. Киң яурынлы, ҡыйғас ҡашлы, бөркөттәй үткер ҡарашлы, оҙон буйлы һылыу егет уның күңелен әсир итте. Айнурҙың атаһын Ғәлиәләр йәшәгән ҡаласыҡҡа хакимиәт башлығы итеп тәғәйенләнеләр. Улар баш ҡаланан күсеп килделәр. Көндәр үтә торҙо, яңы егетте барыһы ла ихлас ҡабул итте. Әллә атаһының биләгән урыны, әллә ҡиммәтле кейемдәре, импорт машинаһы булышлыҡ иттеме – ул тиҙ үк үҙ кешегә әйләнде. Бер Ғәлиә генә ғашиҡ түгел, мәктәптәге бар ҡыҙҙарҙың да һушын алды егет. Ғәлиә иһә тәртип һаҡлап йөрөһә, бәғзеләре егеттең муйынына үҙҙәре тағылды. Ундайҙарҙы егет ипле генә кире ҡаға килде, сөнки бындайҙар ул йәшәп киткән ҡалала ла бихисап ине. Ғәлиә менән Айнурҙың яҡынлашыуҙары көтмәгәндә килеп сыҡты. Химия дәресенән икеһенә бер тема бирелде. Улар бергә лаборатор эш башҡарырға тейеш инеләр. Эш барышында ҡыҙҙың оялсанлығы ҡамасауланы, һорауына яуап таба алманы, теле аңҡауына йәбешкән кеүек тойолдо, егет алдында ҡыҙарынды, бүртенде. Айнур ғына йылмайып: – Ҡурҡма, мин тешләшмәйем! – тигәндән һуң, үҙен ҡулға алырға тырышты. Лаборатор эштәре күптән тамамланһа ла, был икәү бер парта бүлеүҙе дауам итте, башты-башҡа, иңде-иңгә терәүҙәр ҙә йышайҙы. Айнур ҡыҙҙың арҡаһына һыйынып, эйәген яурынына һалып ултырыуҙы ғәҙәт итеп алды, ҡыҙ ҙа тартҡылашманы, һөйгәне яҡынайған һайын ирәйҙе. Ғашиҡ йәнгә күпме генә кәрәк инде? ! Айнур ҙа ҡыҙҙың итәғәтле, яғымлы булыуына, һылыулығына һоҡланды. Сафлыҡ бөрккән ҡарашына, тик үҙенә генә йәлеп иткән зәңгәр күҙҙәренә арбалды. Бер-береһенә ғашиҡ йәндәр, килешле, матур пар булып китте. Бәхеттәренә көнләшеүселәр ҙә табылып торҙо, тик ике йәш йөрәк кеше һүҙенә иғтибар итмәне, осрашыуҙар дауам итте. Ҡыҙының ғашиҡ булып, ҡоштай талпынып йөрөүе Тәслимәнең тыныслығын алды, ғәзиз балаһы өсөн борсолоуы ярылып ята ине уның эсендә. Егеттең атаһы ла ҡаршы торҙо, ябай уҡытыусы ҡыҙын улына тиңһенмәне. Ғәлиә тураһында белештереп бөткән ине, ул уны байлыҡҡа ҡыҙыҡҡан елбәҙәк итеп күрҙе. Айнурына яйы сыҡҡан һайын ризаһыҙлығын тыҡып торор булды. Илһам Ишбулды улы үҙенең тормош тәжрибәһе аша фекер йөрөттө, өгөтләп тә, ҡурҡытып та, йүнһеҙ әсәһен дә миҫалға килтерҙе, ләкин Айнур тыңламаны – Ғәлиәһенән баш тартманы. Ваҡыт осҡан ел кеүек үтә торҙо. Балалар ҙа мәктәпте тамамланы. Илһам улын янынан ебәргеһе килмәне, юғиһә, бушҡа ер аяғы, ер башына күсенгәнме? ! Ҡыуанысына, Айнуры ҡырға атлыҡманы, һөйгәне яңғыҙ әсәһен ҡалдырып китергә теләмәгәнлектән, икеһе лә урындағы юғары уҡыу йорттарына инделәр. Әҙерәк сыуалыр ҙа ташлар тигән өмөтө лә Илһамдың бушҡа булды, бөтөн дәғүәләргә ҡаршы тороп, йәштәр өйләнешергә ҡарар итте. Тәслимәнең борсолоуҙары ла бушҡа булмаған икән, оҡшаманы уға буласаҡ ҡоҙаһы. Юҡ, йәштәрҙең хистәренә, бергә булыуҙарына ҡаршы түгел ине. Ҡыҙының мөкиббән китеп ғашиҡлығына инанғайны. Бына дорфа һүҙле, уҫал ҡарашлы ҡоҙаһын ҡорбанына ташланырға әҙерләнгән януарға оҡшатты. Ирендәре йылмайһа ла, күҙҙәре туң, ихлас итеп күрһәтергә тырышҡан күңеле яһалма тойолдо уға. Илһам да танышыуҙан ҡәнәғәт ҡалманы. Ябай ҡиәфәтле, төҫһөҙ кейемле уҡытыусы ҡоҙағыйын аш бүлмәһенең файҙаһыҙ йыһазы кеүек күрҙе. Ә бына буласаҡ киленен күреү онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Алиһәгә тиң сибәрлеге телһеҙ, быуынһыҙ итте. Килешле буй-һынын, ипле ҡыланышын фәрештәгә тиңләне. Йәһәт кенә ҡосағына алып, ҡалҡып торған күкрәктәренән, алһыуланған сикәләренән үпкеһе, йәш, тығыҙ тәнен, нәҙекәй билен мытҡып тотҡоһо, наҙлағыһы килде. Мейеһенән үткән йәшен тиҙлегендәй хыялдары, ҡандарын ҡайнатып, башын әйләндерҙе. Әкиәттәге Һыуһылыуҙай ҡыҙҙың һөйөү тулы ҡарашы Айнурына төбәлгәнен күреү, көнләшеү хистәрен ҡуҙғытып, аҡтарып сығарҙы, бер бөртөк улын күралманы, ауыр тойғолар хәлен алды. Үҙенең дә шашып һөйгөһө, һөйөлгөһө килде. Был илерткес тойғо тыныслығын сикләне, ашын аш, йоҡоһон йоҡо итмәне. Ғәлиәнең киләсәге яҡты, матур тормошҡа хыялдары бер көндә юҡҡа сыҡты. Туй мәжлесенә бер ай ҡалған ине. Айнуры икенсе ҡалала практика үткән ваҡытта булды ул. Буласаҡ ҡайныһы Айнур ҡайтыуға сюрприз әҙерләү сәбәбен һылтау итеп саҡыртып алды. Үҙенең мөһим эштәре булһа ла, ҡайны һүҙен йығырға ҡыйманы. Ғәлиә килгәндә Илһам Ишбулдович ярайһы уҡ иҫергән ине инде. Был аҙымға уны эскән шарабы ла, эсенә һыймаған көнләшеү ҙә, мөхәббәткә, наҙға сарсаған күңеле лә этәрҙе. Ғәлиә килеп инеү менән күҙе томаланды. Ҡорбанына ташланған януарға әйләнде. Йәш ҡыҙҙың ялбарыуын да, илауын да ишетмәне. Ул гүйә бар донъяны ҡаплап алған вакуумда кеүек хис итте үҙен. Бар эштәрен барлап, һағынып, ваҡытынан алда ҡайтып ингән Айнур ҡурҡыныс та, имәнес тә күренешкә шаһит булды. Шаһит ҡынамы? ! Һөйгәненең сепрәк ҡурсаҡ кеүек ятыуы, атаһының башҡа һыймаҫлыҡ енәйәте, орған еренә таш ҡаялай һеңдерҙе. Күңел түренән үрәпсеп, ҡайнап, урғылып сыҡҡан асыуы күҙенә ҡан һауҙырҙы, һарыуын ҡайнатты. Тиҙерәк үс алыу теләге елегенә үтеп инде, аңын томаланы. Типкесләргә! Иҙгесләргә! Юҡ, юҡ! Үлтерергә! Мотлаҡ үлтерергә! Өҙгөсләп, салып ырғытырға! Яраһына тоҙ һалынған йыртҡыс хайуандай ташланды ул үҙенең ҡорбанына. Йән йылытҡыс, тән илерткес тойғолар кисереп, бер нәмә белмәй иҙерәп йоҡоға талған Илһам һуңғы һулыш алыуын аңламай ҙа ҡалды. Ашығыс ярҙам машинаһын, хоҡуҡ һаҡлау органдарын Айнур үҙе саҡыртты. Ҡанға мансылған килеш, һөйөклөһөн, яңы тыуған балаһын бәпләгән әсә кеүек, ҡәҙерләп тапшырҙы. Ғәлиәһенең биттәренән, сәстәренән һыйпап хушлашты. Һаҡ ҡына ирендәренә ҡағылды. Сикәләренән субырлап аҡҡан күҙ йәштәренә лә иғтибар бирмәне, йөрәген һыҙлатҡан йәлләү хисенән арына алманы. Һөйгәне менән иңгә-иң терәп, бер-береһен ярты һүҙҙән аңлап, буласаҡ балаларын буй еткереп, олатай-өләсәй булырға хыялланғайнылар ҙа бит. Бар уйҙары, өмөттәре селпәрәмә килде, керле ҡулдар, бысраҡ аяҡтар менән тапалды. Нескә күңелле ҡыҙ бала ла, йән һәм тән йәрәхәттәрен кисерә алмай, үҙ-үҙенә ҡул һалды. Ҡыҙын һуңғы юлға оҙатып, ҡалҡып сыҡҡан яңы ҡәберлек янында ғәзиз балаһының әсе яҙмышын уйлап үрһәләнде Тәслимә. Ҡыҫҡа ғүмерле һөйөклө иптәшен иҫләне, күҙ ҡараһындай яратып, һөйөп, иркәләтеп үҫтергән берҙән-бер балаһын ҡурсалай алмағанына әсенде, ҡайғыһынан бөгөлөп төштө. Ә йәш бөртөктәре, күҙ ҡабағына тулыша алмай, аҡты ла аҡтылар. Лилиә Илбулова. Иҫәнбәт ауылы. Сығанаҡ: Ағиҙел журналы",Илерткес тойғо. Хикәйә.,"['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек']",[1 0 0 1 1 1 1 1 0 0 0 1 1 1],9,Әҙәбиәт,9936,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-08-05/ilertkes-toy-o-hik-y-4338882,2025-08-05T14:58:00+00:00
"Рифкать МиңнехановфикерләрСоңгы дүрт елда Татарстанда фәнни кадрларны әзерләү 12 кимегән. Иң нык кимү һуманитар юнәлештә күзәтелә. Бу хакта бүген Татарстан Фәннәр академиясе президенты Рифкать Миңнеханов Татарстан президенты каршындагы мәдәният һәм сәнгать шурасы утырышында белдерде. ""Академия аспирантурасына һуманитар юнәлештә 73 кеше кабул ителде, шуларның 35 е — формаль төстә укуны тәмамлады, 8 е — диссертация яклады. Аспирантураның нәтиәлелеге — 11. Илдәге уртача күрсәткечләр 14 тәшкил итә. Соңгы 4 елда республикада фәнни кадрлар әзерләү 12 кимегән. Социоһуманитар фәннәр — 10, мәдәният, мәгариф һәм педагогика — 20, тел белеме — 17, сәнгать белеме — 50 кимеде. Мондый тенденция дәвам итсә, киләсе 4 елда мәдәнияткә бәйле тармакларда эшләүче галимнәрне әзерләү системын югалту куркынычы бар"", диде ул. Рифкать Миңнеханов галимнәр әзерләүдә ярдәм итү чараларын күрергә кирәк диде. Бүген Татарстан Фәннәр академиясендә тарих, әдәбият һәм филология юнәлешендә 277 кеше хезмәт итә. Шуларның 154 е — фән кандидатлары, 58 е — фән докторлары. Фәнни хезмәткәрләрнең уртача яше 60 яшькә якынлаша. Моңа кадәр Татарстан Фәннәр академиясе вице-президенты Айнур Тимерхановкиләсе 5-8 елда милли кадрлар итмәскә мөмкин дипкисәткән иде. Ул яшьләрне татар теле һәм тарих юнәлешендә аспирантурага әлеп итү проблемга әйләнүен сөйләде. Тимерханов өстәмә чаралар күрергә, милли кадрларга стимул тудырырга, бәйгеләр үткәрергә чакырды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Соңгы дүрт елда Татарстанда фәнни кадрларны әзерләү 12 кимегән,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1520,https://www.azatliq.org/a/32876453.html,2024-03-25T11:01:55+00:00
"Беҙ тәмле төшкө һәм киске аш ашаныҡ. Ир-егеттәр минән башҡорт йырҙарын ҡуйыуымды һораны. Беҙ, яҡташтар, төбәгебеҙ тураһында һөйләнек – беҙҙең тыуған яғыбыҙ менән таныш булмағандар: Күпте белдек, – тине.",Бөтәһенең дә ауыҙында беҙҙең республика ине!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Махсус хәрби операция,202,https://bashgazet.ru/articles/care/2025-12-06/b-t-ene-d-auy-ynda-be-e-respublika-ine-4496388,2025-12-06T14:05:00+00:00
"Ренат Әхмәтов""Финанс"" журналы Русиянең иң бай 500 кешесеисемлегенбирде. Әллә блогчы Ирек Мортазинның авылга сөрелүе зыян китердеме, бу темага тирән анализ күренми. Македонский да татар була ала Бары тик ""Вечерняя Казань"" гына ""Финанс"" ""саткан"" татарстанлы берничә байга тукталды. Чынбарлыкта исә исемлектә Татарстаннан читтә яшәүче татарлар да бар. Тик аларны исеменә яки фамилиясенә генә карап танырга авыр. Русиядә кеше үз фамилиясен үзгәртә ала бит. Әйтик, Мәскәүдәге бер казакъ кешесе Македонский фамилиясен алды. Татар исем фамилияле яһүди яки урыс була алган кебек, алар фамилиясен йөрткән татар да була ала. Хәер, алар күңеленә кереп булмый, ата-анасы татар булганнарының да аны урыс булырга мөмкин, һәм киресенчә дә була ала, теориядә. Без бирүче исемлектә берничәсе генә татар яки мөселман хәйрия эшләрендә актив катнаша. Үз кесәләре һәм балаларыннан тыш тагын кемгә хезмәт итүләрен үзләре генә белә кебек. Собчак ише булса да, Тарико татар баласы Әйтик, Рөстәм Тарико Минзәләдә туып-үскән. Итальян эшмәкәрләре белән әвеш-тәвеш килеп баеп киткән. Интернет халкы аны Ксения Собчак белән бер дәрәәдәге ялтыравык яратучы, бәйрәм рухлы кеше, дип тә саный. Чыганаклар Рөстәм әфәндене ачык итеп ""татар"" дип яза. ""Йонлы кулы"", атасы патша, хәтта колхоз рәисе дә булмаган ятим егеткә шансны Мәскәүдәге ирекле базар биргән. Шуңа күрә Тарико бүген Минзәләдән чыгучыларга Русия башкаласында сыйфатлы белем алырга мөмкинлек бирә, степендия түли. Ул 52 нче урында. «Русский стандарт» банкы хуасында 1,6 миллиард доллар бар. Миллиардерлар арасында Татарстан һәм Башкортстан президентлары уллары да бар. Тарикодан аермалы буларак алары нидер уйлап табып, халыкка кирәк көндәлек товар сатып баемаган. Алар кулында ир-табигый байлыклар, нефтехимия. Шуңа күрә байлыкларын кризис шактый кимергән. Ә аракы сатучы һәм кредитлар таратучы Тариконыкы арткан. Сыра сатып эш ясаган Айрат һәм Илшат Хәйруллиннар да ""миллиардерлар"" исемлегендә. Тик аларның мөлкәте 0,39 миллиард доллар гына икән. Һәрберсенә бәя биреп тормыйк""Финанс"" журналы биргән исемлекне генә сөзик. Әйтик, үзен татар дип санаучыларны күрсәтик. Шулай ук кулланучылар теләген истә тотып, татар яки башкорт, дип фаразланучыларны да бирәбез. Мәдәни, рухи яктан якын торган төрки, мөселман, Кавказ, Узәк Азия халыклары вәкилләрен дә өстәдек. - Чагыштырыгыз. Шартлы исемлек 4. Сөләйман Кәримов. 14,5 миллиард доллар. хуасы.7. Алишәр Усманов. 12,4 миллиард. «Металлоинвест» хуасы.8. Ваһит Алекпәров. 10,65 миллиард. «Лукойл».26. Искәндәр Мәхмутов. 3,9 миллиард. УГМК, «Кузбассразрезуголь», «Трансгрупп АС» һәм «Трансмашхолдинг» хуасы.28. Михаил Гуцериев. 3,6. «Русснефть».39. Урал Рахимов. 2,5. Ия булган мөлкәте төгәл әйтелми.49. Фәрхәд Әхмәтов. 1,7. «Нортгаз».52. Рөстәм Тарико. 1,6. «Русский стандарт».87. Тельман Исмаилов. 0,86. АСТ төркеме.88. Зыяветдин Мөһәмәдов. 0,8. «Сумма Капитал».113. Дәни Бааев. 0,63. .114. Муса Бааев. 0,63. .149. Сает-Сәлам Гуцериев. 0,54. Михаил Гуцериев энесе. Күчемсез милек.167. Мәүлет Бааев. 0,49. .195. Абделәлил Абделкәримов. 0,41. «Трастком».210. Айрат Хәйруллин. 0,39. Депутат, авыл хуалыгы.211. Илшат Хәйруллин. 0,39. «Эдельвейс групп». Иң бай татар демократия булган илдә Ә дөнья күләмендә исә, журналы тәкъдим иткәнрейтинглар зуртанылу алган. Башкаларыда бар. Төрле исемлектә төрле кеше беренче булырга мөмкин. Ачыктан-ачык татар кешесе дип саналган Ринат Әхмәтовта журналы исемлекләренә кереп тора. Ул Европада иң бай кешеләрнең берсе санала. Украинада метал һәм күмер чыганакларын кулда тотучы белән ""тибешер"" кеше бөтенләй юк. Байлыгы миллионнар белән генә исәпләнелүче Татарстан байлары төшенә, Әхмәтов байлыгы керә дә алмый кебек: 31 миллиард долларддан артык. Русиядан аермалы буларак демократияне сайлаган илдә тагын бер татар миллиардеры бар: Эрнест Галиев (0,7 миллиард доллар). Бу турыда «Корреспондент» исемле украин журналы хәбәр итә. Хәер, ул саннар рейтинглар кебек үк ел саен үзгәреп тора. та, ""Финанс"" журналы да кризис нефтепатшалар һәм газ, руда кебек чимал сатучыларның миллиардлары кимүен әйтә. Калифорния татарлары читтә кала Бай татарлар исемлегеннән хәлле америкалылар яшәүче Калифорния ягындагы Сан-Франциско татарлары да, дөнья финанслары кисешкән урын Нью-Йоркныкылар да читтә кала. Истанбул, Токио, Һельсинкидагы татар байлары да исемлекләрдә күренми.",Иң бай татар вә башкортлар,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 1 1 0 0 0 1 0 1 0 0],7,Пәрәвез,4267,https://www.azatliq.org/a/1962768.html,2010-02-24T14:38:38+00:00
"Үрге Этҡол урта мәктәбендә 35 йылдан ашыу башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләйем. ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" журналының һәр яңы һанын көтөп, яратып уҡып барам. Унда яҙылған фәһемле материалдарҙы, яңылыҡтарҙы һөнәремдә рәхәтләнеп ҡулланам. Бүләк отҡас ныҡ ҡыуандым, шатландым. Хәҙер ғәиләмә тағы ла тәмлерәк аштар бешереп һөйөндөрөрмөн инде. ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" журналы коллективына ҙур рәхмәт! Журналға киләсәктә ҙур уңыштар һәм үҫеш теләйем!","""Яҙыл да бүләк от"" уйыны еңеүсеһен ҡотлайбыҙ!",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Файҙалы эштәр,459,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-09-04/ya-yl-da-b-l-k-ot-uyyny-e-e-se-en-otlayby-3910693,2024-09-04T10:08:00+00:00
Арина менән Рузанна Шәмсетдиновалар Туймазы районы Иҫке Туймазы ауылында йәшәй.,Һоҡланғыс игеҙәктәр!,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Тирмәкәй,79,https://yanshishma.com/articles/tirm-k-y/2025-08-02/o-lan-ys-ige-kt-r-4335911,2025-08-02T13:05:00+00:00
уртаклашуртаклашбастырАмериканың исемле иң абруйлы фәнни журналның соңгы санында графенга багышланган мәкалә дөнья күрде. Авторларның берсе – Айрат Димиев. уртаклашуртаклашбастыр,Дөнья фәнен шаулаткан татар егете,['Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],2,Мәғариф,178,https://www.azatliq.org/a/ayrat_dimiev/2331006.html,2011-03-08T08:25:00+03:00
"Владимир Путин видеоконференция режимында М-12 Көнсығыш федераль автомобиль юлының 275 километр оҙонлоғондағы Дүртөйлө - Әчит участкаһында хәрәкәтте башлап ебәреүгә старт бирҙе. ""Бөгөнбеҙ 275 километрҙан ашыу оҙонлоҡтағы Дүртөйлө — Әчит яңы автомобиль юлы участкаһын асабыҙ. Ул М-12 Көнсығыш трассаһының мөһим өлөшө буласаҡ. Унысафҡаиндереү менән хәҙерге автомагистралдәр Санкт-Петербургты һәм Мәскәүҙе Уралдың баш ҡалаһы, Рәсәйҙең алдынғы фәнни, сәнәғәт һәм мәҙәни үҙәге Екатеринбург менән бәйләйәсәк. Әммә был, әлбиттә, барыһы ла түгел. Трассаның бөтә оҙонлоғонда бер светофорһыҙ тиҙ йөрөшлө, йөйһөҙ хәрәкәт ойошторолған, шуның арҡаһында Екатеринбургтан Мәскәүгә юл ваҡыты ике тапҡырға тиерлек ҡыҫҡара. Һөҙөмтәләавтотранспорттайөрөү уңайлыраҡ һәм хәүефһеҙерәкбуласаҡ, пассажирҙар һәм йөк ташыу һаны артасаҡ, эске туризмды үҫтереү яҡшы стимул аласаҡ, илебеҙҙең тәбиғәт һәм мәҙәни иҫтәлекле урындары граждандар өсөн уңайлыраҡ буласаҡ. Был трассаүткәнтөбәктәриҡтисадиһөҙөмтәнетоясаҡ. Мәскәү, Владимир, Түбәнге Новгород, Свердловск өлкәләре, Сыуашстан, Татарстан һәм Башҡортостан республикалары, шулай уҡ Пермь крайы. Федерацияныңбылсубъекттарыүҙҙәренең инвестиция потенциалын һәм эшлекле әүҙемлеген арттыра, биләмәләрҙе комплекслы үҙләштереүҙе тормошҡа ашыра, яңы производстволар аса һәм юғары эш хаҡы түләнгән эш урындары булдыра ала. Трассатөҙөлөшөбарышында төрлө инженер ҡоролмалары, күперҙәр, юл сиселештәре, юл үткәргестәр комплексы төҙөлә. Шулай уҡ яңы участканың, бөтә трассаның кеүек үк, төҙөкләндерелеүенә, заманса сервис объекттары, электр яҡтыртыу, туҡталҡалар, яғыулыҡ ҡойоу һәм элемтә менән тәьмин ителәсәгенә иғтибар итәм. Артабан да Көнсығыштрассаһынәүҙемүҫтереүҙе дауамитергә ниәтләйбеҙ. Уны Төмәнгә тиклем оҙайтырға һәм Себерҙең һәм Алыҫ Көнсығыштың яңыртылған терәк автомобиль юлдары селтәре менән бәйләргә кәрәк. Был участканы эшләтеп ебәреү — барыһы ла түгел, тигәндә мин ошоларҙың барыһын да күҙ уңында тоттом. Әлбиттә, киләсәктә Ҡаҙағстан, Монголия, Ҡытай һәм Корея Халыҡ-Демократик Республикаһы менән дәүләт сигенә автотранспорт барып етеүен төҙөү мәсьәләләре тикшереләсәк. Былбеҙҙең транзитмөмкинлектәрҙекүпкә арттырасаҡ, трасса халыҡ-ара транспорт архитектураһына индереләсәк, мөһим, конкурентлы логистик артерияға әйләнәсәк. Бөгөнасылған автомобильюлы участкаһы, бөтә М-12 Көнсығыш трассаһы кеүек үк, Автодор"" дәүләт компанияһы идаралығында тора. Иртәгә, 17 июлдә, компанияға 16 йәш тула. Автодор илебеҙҙең тиҙ йөрөшлө автомобиль магистралдәрен үҫтереүгә тос өлөш индерә. Компанияэшләгәносорҙауларҙың оҙонлоғо 2,5 тапҡырға артты. Компанияның берҙәм коллективын ошо дата менән ҡотлайым һәм һеҙгә артабанғы уңыштар, яңы ҡаҙаныштар һәм тик яҡшылыҡ теләйем. Йомғаҡлауҙашулай уҡ был автомобиль юлын төҙөүҙә ҡатнашҡан бөтә эшселәргә, инженерҙарға, төҙөүселәргә, проектлаусыларға рәхмәт белдерәм. Үҙегеҙҙеңтырыш хеҙмәтегеҙ, яуаплы, эшкә профессиональҡарашығыҙменән һеҙ илебеҙҙең милли һәм халыҡ-ара әһәмиәттәге инфраструктура башланғыстарын оператив, күп һәм сифатлы төҙөй, тормошҡа ашыра алыуын тағы бер тапҡыр раҫлайһығыҙ, – тине Рәсәй Президенты, тантанала ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп. Радий Хәбиров Владимир Путинғатөбәккә ярҙам иткәне һәм, айырым алғанда, уның Башҡортостан биләмәһендә М-12 юлы участкаһын төҙөү буйынса йөкләмәһе өсөн республика халҡы исеменән рәхмәт белдерҙе. ""Икейылданашыуваҡыт эсендә республика 205 километр заманса, матур һәм уңайлы магистраль алды. Беҙҙең, Башҡортостан халҡы, автоһәүәҫкәрҙәр өсөн — был Екатеринбург, Мәскәү, Ҡазанға тиклем юлдарҙы бер ярым тапҡырға ҡыҫҡартыу. Был - хәүефһеҙ, ҙур ихтыяжлы, бик кәрәкле юл. Уныңаша ҙур йөк ағымын да көтәбеҙ. Владимир Владимирович, был юлбашлыса республикабыҙҙыңауылрайондарыашаүтә һәм был райондарҙың иҡтисады үҫешенең драйверы буласаҡ. Хөрмәтле Владимир Владимирович, беҙ үҙ-ара килешеп эш иттек, сөнки һеҙҙең йөкләмәгеҙ– бында эшләгән компанияларға бөтә яҡлап ярҙам күрһәтеү ине. Был, ысынлап та, яйға һалынған эшбулды. Һәм мин бөгөнАвтодорға рәхмәт әйтергә теләйем, сөнки бында заманса технологиялар ҡулланылған, һәм яйға һалынған, командалы, бик яҡшы эш булған. Хөрмәтле Владимир Владимирович, йәнә бер тапҡыр бөтә халыҡ исеменән ҙуррәхмәт. Алда пландарыбыҙ күп һәм ярҙам өсөн тағы ла бер тапҡыр рәхмәт, – тине Радий Хәбиров. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Һөйөнсө! Дүртөйлө - Әчит юлы асылды!,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 1 1 0 0],7,Аңлатма,4347,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-07-17/y-ns-d-rt-yl-chit-yuly-asyldy-4317262,2025-07-17T16:52:00+00:00
"Спорт комплексы  республика адреслы инвестиция программаһына ярашылы Малояҙ ауылында төҙөлә. Уны төҙөүгә 615,2 млн һум аҡса бүленгән. Салауат районы башлығы Марс Кашапов әйтеүенсә,  бинаның дөйөм майҙаны 4,1 кв.  метр тәшкил итә. Уның эсендә  спорт залы, бассейн, көрәш залы, кейенеп-сисенеү урыны, административ бүлмәләр була. Радий Фәрит улы,  спорт комплексында иң беренсе сиратта балалар шөғөлләнергә тейеш, тип билдәләне. Ул шулай уҡ янында стадион төҙөләсәген әйтте.",Салауат районында бассейнлы спорт комплексы төҙөлә,['Спорт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 1 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,472,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-06/salauat-rayonynda-basseynly-sport-kompleksy-t-l-4568431,2026-02-06T22:30:00+00:00
"Өфөлә йәрминкәләр 2, 3 һәм 4 ноябрҙә эшләй.  Уңыш һәм ризыҡ байрамында  ҡала халҡының аҙыҡ-түлек һәм йәшелсәне туранан-тура Башҡортостан етештереүселәренән  һатып алыу мөмкинлеге бар. Шәмбе көндө Интернациональ һәм Машина эшләүселәр урамдары сатында һәм Спорт һарайы алдында сауҙа ойошторола. Йәкшәмбе Хәҡиҡәт, Эшсе хәбәрселәр урамдарында, «Тулҡын» паркы эргәһендә, дүшәмбе көнө Эшсе хәбәрселәр урамында ике урында йәрминкә була. Йәрминкәләр ғәҙәттәгесә  иртәнге 9-ҙан киске сәғәт 4-кә тиклем эшләй. Сығанаҡ",Байрам йәрминкәләре башлана,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,507,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-01/bayram-y-rmink-l-re-bashlana-3992354,2024-11-01T10:20:00+00:00
"Кисә Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров, Мәскәү ҡалаһында төрлө уҡыу йорттарында белем алған, Башҡортостан йәштәре менән осрашты. Радий Фәрит улы студенттарҙы Башҡортостанда йәштәр өсөн башҡарылған эштәр менән таныштырҙы. Конкурс еңеүселәренә гранттар бирелеүе, Евразия ғилми-белем биреү үҙәгенең вуз-ара студенттар кампусындағы мөмкинселектәр, Йәшлек-регион программаһының әүҙем эшләп килеүе, Йәштәр министрлығы тарафынан төрлө саралар үткәрелеүе тураһында һөйләне. Әлбиттә, һәләтле, белемле киләсәк быуын өсөн карьера үҫеше, торлаҡ менән тәьмин итеү ҙә мөһим. Был тема ла һөйләшеүҙән ситтә ҡалманы. Башҡортостан йәштәрен берләштереү, киләсәктә уларҙы тыуған яҡтарына ҡайтарыу өсөн бөгөн күп нимә эшләнелә. Мәҫәлән, Мәскәүҙә уларға осрашыу һәм саралар үткәреү өсөн урындар булдырылған. Ситтә уҡыған студенттар ҙа республика кимәлендә ойошторолған конкурстарҙа ҡатнаша ала. Үткән йылы алты Мәскәү студентының проекты еңеп сыҡҡан. Шулай уҡ, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Силәбе өлкәләрендә уҡыусы яҡташ студенттарға ла иғтибар бүленә. Йәнә ситтә уҡыусылар өсөн, ата-әсәләренән, ылау алып барыу ҙа ҡаралған. Фото интернеттан алынды.",Киләсәк һәләтле йәштәр ҡулында,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,1144,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-11-20/kil-s-k-l-tle-y-sht-r-ulynda-4475849,2025-11-20T19:48:00+00:00
"Эске эштәр министрлығының дежур бүлегенә 16-сы мәктәптә булған хәл тураһында көндөҙгө сәғәт 11-ҙә хәбәр килгән. Белем усағына тиҙ арала полиция, Росгвардия, бүтән ашығыс хеҙмәттәр хеҙмәткәрҙәре килеп еткән. Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министры, полиция генерал-майоры Александр Воронежский ҙа барған. Республиканың Тикшереү комитеты ғәҙәттән тыш хәл буйынса енәйәт эштәре асҡан, тип хәбәр итә ""Башинформ"". Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса үҫмер тиҫтерҙәре менән уртаҡ тел тапмаған, икенсе мәктәпкә күскәс, өйрәнеп китә алмаған. Әле уҡыусы тотолған, тикшереү эше ойошторолған. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Мәктәпкә - автомат менән,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Төнгө урам,980,https://yanshishma.com/articles/t-ng-uram/2026-02-03/m-kt-pk-avtomat-men-n-4562368,2026-02-03T12:24:00+00:00
"Был тормошта һәр кем үҙенең артынан ниндәй ҙә булһа эҙ ҡалдыра. Ағас – емеше, кеше эше менән матур, тип әйтелгәнсә, һәр кемде ысынбарлыҡтағы хеҙмәтенә, ғүмер юлына ҡарап баһалайҙар. Ошо йәһәттән бөгөн тыуыуына 100 йыл тулған Фәйзрахман Шәйхетдин улы Хисмәтуллиндың тормош юлы – Бөйөк Ватан һуғышынан һуңғы осорҙа Башҡортостандың күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәрҙәренең береһенең, һәләтле кешенең үҙ-үҙен камиллаштырыу миҫалы ул. Тулыраҡ - түбәндәге яҙмала:",Яҡташыбыҙҙың данлы тормош юлында халҡыбыҙ яҙмышы сағыла,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Йәмғиәт,459,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-02/ya-tashyby-y-danly-tormosh-yulynda-hal-yby-ya-myshy-sa-yla-4490552,2025-12-02T20:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБашкортстан мәдәният министрлыгына республикада киңкүләм мәдәни чаралар үткәрүнең бердәм тәртибен расларга кирәк, анда ырчыларның киеме турында да әйтелгән булырга тиеш дип саныйлар. ""Барыбыз өчен дә рухи-әхлакый кыйммәтләр һәм патриотик тәрбия беренче урында булырга тиеш"", ди депутатларның берсе. Узган ялларда, 1 июнь көнне, музыкаль фестивале кысаларында Башкортстан башкаласы Уфада урыс эстрадасы ырчысы Ольга Бузовачыгыш ясаган. Фестивальне ""ВКонтакте"" социаль челтәре вәкилләре оештырды. Элегрәк ул башка зур шәһәрләрдә дә үткән иде. Башкортстанның кайбер депутатлары ырчыны ""артык ачык киеме"" өчен тәнкыйть утына тота башлады. Әйтик, республика парламенты депутаты Рөстәм Әхмәдинуровкүпчелек тамашачысын балигъ булмаган балалар тәшкил иткән мондый фестивальдә болай киенү урынсыз, дип саный. ""Балаларны яклау көне. Анда бер көтү бала бар. Ул адекватмы? "", дип язды Әхмәдинуров үзенең -каналында. ""Курорт шәһәрендәге рестораннарда булса бер хәл, ә монда мөселман традицияләре булган шәһәрдә, яртысы балалар булган тамашачылар алдында. Һәм иң мөһиме - Балаларны яклау көнендә"", дип фикер уртаклашты ул. Әхмәдинуровның постында ""Бердәм Русия"" депутаты, Республиканың хәрби хәрәкәтләр инвалидлары итимагый оешмасы рәисе Әлфит Нигъмәтановта фикер калдырган. Ул да бу фикер белән килешүен әйтә. ""Бу хурлыкны тәнкыйтьлим. Бу хәлләр ""махсус хәрби операция"" (Украинага һөүмне Русия хакимиятләре шулай атый) вакытында, егетләр тынычлык өчен сәламәтлекләрен һәм гомерләрен биргәндә бара бит әле. Мөселман республикасында, балаларны яклау көнендә ярымшәрә килеш. Чараны оештыручылар аны мондый кыяфәттә күргәч тә оят ирләрен кичекмәстән каплап бетерергә тиеш иде"", дип ризасызлык белдерә депутат Нигъмәтанов. Ул Башкортстан мәдәният министрлыгына республикада киңкүләм мәдәни чаралар үткәрүнең бердәм тәртибен расларга кирәк, анда ырчыларның киеме турында да әйтелгән булырга тиеш дип саный. ""Безнең барыбыз өчен дә рухи-әхлакый кыйммәтләр һәм патриотик тәрбия беренче урында булырга тиеш"", ди депутат. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстан депутатлары Уфада чыгыш ясаган ырчы Ольга Бузованы сәхнә киеме өчен тәнкыйтьли,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,2157,https://www.azatliq.org/a/bashkortstan-deputatlari-ufada-chigish-yasagan-jirchi-olga-buzovani-sahna-kieme-ochen-tankiytli/32976715.html,2024-06-03T09:48:04+03:00
"Район үҙәге Асҡарҙа йәшәүсе Әминә Яҡупова ана шул Әбйәлил буҙаһының оҫтаһы ла инде. Урта йәштәрҙәге ҡатын боронғоса ысул менән буҙа ҡойоу серҙәренә бәләкәйҙән әсәһенән күреп өйрәнеп үҫкән. - Әсәйем Ғәлимә Лоҡманова Амангилде ауылында йәшәй. Беҙ бәләкәй саҡта ул гелән буҙа ҡойҙо. Ғаиләбеҙ өсөн дә, заказға ла. Ул был эшкә үҙенең әсәһенән өйрәнгән. Әсәйемдең буҙаһын ауыҙ иткәндәр гелән ""тәмле"" тип маҡтап эсә торғайны. Ҡул араһына ингәс, беҙ ҙә уға ярҙамлашып үҫтек. Тик берәй ваҡыт үҙем буҙа ҡойоу оҫтабикәһе булып китермен тип һис тә уйламағайным. Анализдар организмымда шәкәр һәм холестерин кимәленең юғары булыуын күрһәтте. 40 йәшкә лә етмәйенсә, үҙемде сирле кеше итеп ҡабул итергә теләмәнем. Әлеге күрһәткестәрҙең икеһе лә дөрөҫ туҡланмауҙың һөҙөмтәһе икәнен аңлай инем. Дарыуҙарҙың икенсе ағзаларға зыян килтерәсәген күҙаллап, халыҡ медицинаһына мөрәжәғәт иттем. Һоло кеҫәленең файҙаһы тураһында уҡығас, кинәт башыма һуҡты - был бит беҙҙеңсә буҙа була! Шунан бирле буҙанан өҙөлмәйем. Үҙемдең ыңғайыма ғаиләмде: иремде, өс баламды шифалы һәм туҡлыҡлы эсемлеккә ""ултырттым"". Талҡандан да өҙөлмәйем, - тип һөйләй Әминә Мәүлит ҡыҙы. - Батшалар һыйындай тел йоторлоҡ тәмле ниғмәттәрҙе әҙерләүгә ете диңгеҙ аръяғы ингредиенттары талап ителмәй, - ти Әминә Мәүлит ҡыҙы. -Буҙаға һоло, ""Геркулес"" ярмаһы, туң май (һыйыр малының эс майы) һәм һыу ғына алынһа, талҡанға бойҙайҙан башҡа бер нимә лә кәрәкмәй. Юҡ, яңылышам: ҡаҙан янында бейеп торорлоҡ тилберлек, тырышлыҡ һәм түҙемлек зарур. Рецепттары ябай ҙа, эше күп, хатта ҡатмарлы ла. ""Геркулес"" ярмаһына ҡәҙимге һолоно тарттырып ҡушам. Буҙаны 50 литрлыҡ кәстрүлдә ҡайнатам. Масса кәстрүлдең төбөнә йәбешеп көймәһен, төйөрлө булмаһын өсөн даими рәүештә болғатып, һапырып торорға кәрәк. Ҡайнап сыҡҡас, оҙаҡ итеп бешерәм. Шул саҡта 50 литрға яҡынса 100 грамм иҫәбе менән әҙ генә туң май ҡушам. Күптәр туң майҙы маргарин, магазин ҡаймағы менән алмаштыра һәм буҙа әсемәй тип аптырай. Шунан сүпрә, шәкәр һалып әсетергә маташалар. Ә борон буҙаға бөтөнләй сүпрә ҡушмағандар. Шәкәрҙе лә аҙаҡ тәменсә һалырға мөмкин. Буҙаны күпертеүсе төп ингредиент ул - эс майы. Һарыҡ-кәзәнекен дә ҡулланырға була, мин башлыса эре малдыҡын һалам. Бешеп сыҡҡан массаны эҫеләй генә һөҙөргә кәрәк. Бер тәүлектән буҙа әҙер ҙә була. Эсемлекте шешәләргә ҡойоп, ярлыҡтар йәбештереп, етештереү датаһын яҙып, магазиндарға сығарабыҙ. Тормош иптәшем, балаларым ярҙам итә. Аллаға шөкөр, буҙаға һорау бар, - ти хужабикә. Талҡан - Башҡортостанда хәҙерге ваҡытта бигүк эксклюзив тәғәм тип әйтерлек түгел. Магазиндарҙа талҡан ононоң бер нисә төрлөһөн осратырға була - ""Балтатау"" (Баймаҡ), ""Байрамғол"" (Учалы), ейәнсуралар иһә үҙҙәренең Ибрай брендын булдырҙы. Ә ниңә Әбйәлил талҡанын да булдырмаҫҡа? Ошо һорауҙы үҙ-үҙҙәренә биргән Яҡуповтар ғаиләһе талҡан етештереүҙе лә яйға һалған. Ҡурмасты ихатала әүеҫлек аҫтындағы мейестә ҡыҙҙыралар (Әбйәлилдә ҡурыуҙы ҡыҙҙырыу тип әйтәләр). Һәр эшкә оҫта тормош иптәше Илгиз Нәдип улы тимерҙән махсус мейес эшләгән. Ҡышҡыһын да бойҙайҙы шунда ҡуралар. Әлбиттә, ҡурмас ҡыҙҙырыуға тиклем елгәреү, йыуыу кеүек мәшәҡәттәре лә бар әле уның. Магнитогорскиҙа һаҡ хеҙмәткәре булып график буйынса эшләгән Илгиз ялға сыҡҡанында ҡатынына көн оҙоно тышта тороп бер тоҡ ҡурмас ҡыҙҙырып бирә. - Башта мейесте утын яға торған итеп эшләгәйнем. Утын бәрәкәтһеҙ китә башлағас, газ горелкаһына күсерҙем, - ти булдыҡлы хужа. - Әлдә Илгиздең ҡулынан килмәгән эш юҡ. Магазин ем тартҡысын үҙгәртеп-ҡороп, талҡан тартыу өсөн ваҡ иләкле итеп эшләп бирҙе, - тип һөйөнә ҡатыны. Үҙҙәре етештергән продукция сифатына бик яуаплы ҡарай Әминә. Буҙа һәм талҡанды айыҡ туй, ижәп (никах туйы), юбилей тантаналары, аят аштары өсөн заказ буйынса эшләтеп алыусылар ҙа байтаҡ. Һорау буйынса Әминә талҡанды май-шәкәр менән болғап, матур формаға килтереп эшләп тә бирә. Матурлыҡты күрә белгәндәргә зауыҡлы, татлы тәмде тойғандар өсөн тел йоторлоҡ талҡан-буҙаны миңә лә фермер Айтуған Фәттәховтың ""Башҡорт милли аш-һыу йорто"" кафе-ресторанында уҙған бер байрам сараһында ауыҙ итергә яҙҙы. Ысынлап та, бик ныҡ тәмле-е-е! Әйткәндәй, Фәттәховтар Яҡуповтарҙы үҙҙәренең магазинына ошо продукцияларҙы ҡуйыу буйынса хеҙмәттәшлеккә лә саҡырған. Гөлнара КҮСӘРБАЕВА.",ӘБЙӘЛИЛ БУҘАҺЫНА НИ ЕТӘ!,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",4160,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2025-06-25/by-lil-bu-a-yna-ni-et-4290777,2025-06-25T23:19:00+00:00
"Фларид Бирғәлин моңо менән яугирҙарыбыҙға рухи көс өҫтәй Беҙ Учалы егете Фларид Бирғәлин менән Йәшлек гәзите уҡыусыларын тәүге тапҡыр һигеҙ йыл элек таныштырғайныҡ. Күңелдең ике ҡанаты: береһе йыр булһа, икенсеһе – бейеү тип аталған һүрәтләмә Һауа-десант ғәскәрҙәренең 85 йыллығы айҡанлы баҫылды. Сөнки Фларид – десантсы. Уны, ул саҡтағы Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы студентын, битеңдәге миңең ҙур, уның тағы үҫеү хәүефе бар, тип армияға алырға теләмәйҙәр. Ләкин егет көн дә эшкә барғандай хәрби комиссариат юлын тапай торғас, барыбер үҙенекен итә, ниәтенә ирешә. Фларид шундай ул – алдына алғанды ҡуймаған ныҡышмал, батыр егет. Илебеҙҙә мобилизация башланғас, Сибай концерт-театр берекмәһендә эшләгән егеттәргә, шул иҫәптән солист-вокалист Фларид Бирғәлинға ла, уның ҡустыһы Фиданға ла повестка тотторалар. – Иртә менән хәрби комиссариатҡа барып тикшереү үткәс, әйбер йыйырға ҡайттыҡ, – тип һөйләй кешелекле, ярҙамсыл, туған йәнле Фларид. – Төштән һуң хәрби комиссариаттан шылтыраттылар: Һеҙҙең бәләкәй балаларығыҙ бар, шуға резервта тороп ҡалаһығыҙ. Ҡустымды һорағайным,  ул йәш, уның һөнәре нығыраҡ кәрәк, балалары ла юҡ, тиҙәр. Йөрәгем әллә нимәшләп китте. Хәҙер көтөп тороғоҙ, мин хәрби комиссариатҡа килеп етәм, тинем. Күҙ асып йомғансы барып еттем дә: Нисек итеп мин ҡалам, ти, ә ҡустым бара? ! Улай булмай! Ҡустымды алаһығыҙ икән, мине ҡалдырмайһығыҙ! – тинем. Шулай итеп, үҙем ғариза яҙып, ирекле рәүештә МХО-ға юлландым. Ҡустымды ғына ебәреп, үҙем бында нисек тыныс йәшәйем? ! Һине алмайбыҙ, тип ҡырҡ кәртә ҡуйһалар ҙа, барыбер артынса ҡуҙғалыр инем. Ҡазанға барҙыҡ, шунда учебкала булдыҡ. Бер ай уҡығандан һуң, Ростов өлкәһенә ебәрҙеләр. Артабан шунда әҙерлек үттек. Әҙерлек аҙағына тиклем аҙна-ун көн ваҡыт ҡалғас, Луганск яғына барырыбыҙҙы хәбәр иттеләр. Шул мәлдә Мәскәүҙән телеграмма килеп төштө. Командир, Фларид, һеҙҙе Мәскәүгә күсерәләр, тине. Исемлектә өсәү инек: мин, Илнур Сәфәров һәм Әлфир Заманов. Тәүҙә, мин Мәскәүгә бармайым, тип ҡасып йөрөнөм. Юҡ, был бойороҡ, баш тартыу енәйәткә тиң, тип ай-вайға ҡарамай, беҙҙе Мәскәүгә оҙаттылар, унда барғас, һеҙгә бөтәһен дә аңлатырҙар, тинеләр. Баҡтиһәң, мобилизацияланғандар араһынан артистарҙы йыйып, ижади фронт бригадаһы ойошторалар икән. Мәскәүҙә, ҡустымдан айырҙығыҙ, ә бит миңә, һеҙ бергә буласаҡһығыҙ, тип вәғәҙә иткәйнеләр, кире ебәрегеҙ, был бригадаға килергә һораманым, тип етәкселәрҙе ҡаңғырттым. Улар, һин бында кәрәкһең, тиҙәр. Улай мин ныҡ кәрәк булғас, ҡустымды ла ошонда саҡыртып алығыҙ, тип әйтеүем булды, Фиданды телеграмма менән Мәскәүгә саҡырттылар. Ҡустым самолетта төнгө сәғәт берҙә килеп етте, ә таңғы алтыла юлға сыҡтыҡ – 2022 йылдың ноябрендә Херсон яғынан МХО зонаһына индек. Тәүҙә аңламаным үҙемдең тәғәйенләнеште, беҙ бында нимә эшләйбеҙ ул, тип ихлас күңелдән аптыраным. Сөнки эшебеҙҙең нисегерәк ойошторолорон бер кем дә аңлатманы. Тора-бара беҙ бөтә фронт буйлап концерттар менән йөрөй башланыҡ. Шунан һуң ғына ни тиклем ҙур, яуаплы эш башҡарыуыбыҙҙы белдем – йырлап, һалдаттарҙың кәйефен күтәрәбеҙ, хәрби рухты нығытабыҙ. Һәр икенсе кеше мылтыҡ тотоп ата алһа ла, һәр кем дә йырлай алмай. Ә йыр-моң – кешенең мәңгелек юлдашы. Ниндәй хәлдә лә кеше уға ихтыяж кисерә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында дүрт меңгә яҡын ижади фронт бригадаһы булған. Әлеге ваҡытта дүрт рәсми бригада иҫәпләнә. Мин беренсеһенә эләктем. Алғы һыҙыҡтарҙа ла, окоптарҙа ла, землянкаларҙа ла, госпиталдәрҙә лә сығыш яһайбыҙ. Прилеттар ҙа булғаны бар. Ундай мәлдә ҡасабыҙ, сүкәйеп ултырабыҙ, йәшенәбеҙ. Әйткәндәй, концерттар ҡуя башлаған ғына осорҙа, берәй часҡа барһаҡ, ҡайһы берәүҙәр, нимәгә ул беҙгә һеҙҙең йырығыҙ, тип ҡаршы алды, кире ҡарашта инеләр. Исмаһам, ҡыҙҙарығыҙ ҙа юҡмы ни, беҙгә гүзәл заттың сығышы нығыраҡ оҡшар ине, тиеүселәр ҙә булды. Ә беҙҙең бригадала тик егеттәр бит инде. Концерт ҡуйып бөткәс, шул уҡ һалдаттар килеп, ҡулды ҡыҫып, ҡосаҡлап, күҙ йәштәрен йәшермәй рәхмәт әйтте. Өйгә ҡайтҡандай булдыҡ, ҙур рәхмәт һеҙгә! – ошо һүҙҙәр беҙҙең өсөн бик ҡиммәт! Хәҙер музыкаль аппаратура ла, мобиль колонкаларыбыҙ ҙа бар. Көн дә репетиция яһайбыҙ, хәрби-патриотик йырҙар әҙерләйбеҙ. Урындағы халыҡ өсөн дә концерт  ҡуябыҙ. Төрлө милләтле һалдаттар өсөн дә, ерле халыҡ өсөн дә мин үҙ телемдә, башҡортса, йырлайым. Йыр өсөн сик  юҡ, тип иҫәпләйем. Айырым да, ҡай ваҡыт дуҫым менән дә бергә сығыш яһайбыҙ. Үкенескә күрә, ҡустымды минән айырҙылар, май айында. Йәнәһе лә, ул музыкант түгел, тип. Айырым хеҙмәт итһәк тә, имен-һау йөрөйөк, тип теләйем. Ысынын әйткәндә, кәйеф төрлөсә булып китә. Тик төшөнкөлөккә бирелмәҫкә, позитив кәйефтә булырға тырышабыҙ. Сөнки уйҙарға бата башлаһаң. Ошо уҡ һөйләмдәге бата һүҙе асып бирә бар хәлде. Ә беҙгә батырға ярамай, башҡаларға ла өмөт, ышаныс, дәрт өҫтәргә тейешбеҙ. Айырым ғына билдәле график, йәғни иртән сәғәт алтыла тороп, киске сәғәт унда отбой тигән нәмә юҡ. Беҙҙә һәр ваҡыт төрлөсә була. Мәҫәлән, таңғы сәғәт алтыла ла йәки сәғәт унда-ун берҙә лә юлға сығыуыбыҙ ихтимал. Бер частан – икенсеһенә, бер землянканан – икенсеһенә, госпиталдән – окопҡа. Көн буйына шулай йөрөйбөҙ, төнгәсә. Күпме һалдат менән осрашһаҡ та, бер кемдең дә зарланғанын ишеткәнем булманы. Һәр кем маңлайына яҙылған яҙмышты ирҙәрсә күтәрә, ҡуйылған бурысты үтәй. Беҙ ҙә үҙебеҙҙең миссияны атҡарабыҙ. Башҡаса мөмкин дә түгел. Моңло тауышы менән ҡайҙа ла тамашасыларҙы әсир иткән талантлы Фларид Бирғәлин хеҙмәттәштәре Илнур Сәфәров, Фидан Бирғәлин менән бер рәттән РФ Оборона министрының бойороғо менән министрлыҡтың Хәрби батырлығы өсөн дәрәжәле миҙалы менән наградланды. Тура һүҙле, ҡыйыу, ғәҙел егеткә лайыҡлы награда ул. Баныу ҠАҺАРМАНОВА.",Күңеле йырлап тора,"['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 1 0 0 0],7,Махсус хәрби операция,5548,https://shonkar.com/articles/care/2025-10-28/k-ele-yyrlap-tora-4443508,2025-10-28T09:06:00+00:00
"Президент России Владимир Путин переназначил Игоря Краснова на пост генерального прокурора страны. Глава государства подписал соответствующий указ, который сегодня вступил в законную силу.",Владимир Путин переназначил Игоря Краснова генпрокурором России,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Сәйәсәт,188,https://tanburz.ru/news/s-y-s-t/2025-01-22/vladimir-putin-perenaznachil-igorya-krasnova-genprokurorom-rossii-4092872,2025-01-22T14:40:00+00:00
"Кәрәк буласаҡ: кишер, һуған, картуф, брокколи, шампиньон бәшмәге,  һатыуҙағы 10 процентлы һөт (сливки), тоҙ, йәшел тәмләткес һәм борос. Барыһын да  үҙегеҙ самалап алығыҙ. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.","Балыҡтан тәмле аш әҙерләп ҡарайыҡ, дуҫтар!",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Аш-һыу,561,https://yanshishma.com/articles/ash-yu-ser-re/2025-10-22/baly-tan-t-mle-ash-erl-p-arayy-du-tar-4435969,2025-10-22T00:35:00+00:00
"27 декабрь көнне "". Татар энциклопедиясе"" исемлесайтдөнья күрде. Бу – Татарстан фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институты башкарган мультимедияле энциклопедия. Әлегә сайт сынау режимында эшли, дипяза Татар энциклопедиясе институты сайты. Мәгълүмат алга таба тулыландырылачак, яңартылачак дип көтелә. Сайттагы мәгълүмат 2002 елдан бирле чыгып килгән 6 томлы ""Татар энциклопедиясе""нә нигезләнә. Анда нигездә Татарстан һәм татар халкына багышланган мәкаләләр урнаштырылган, алар фото, аудио, видео беләнбаетылган. Тестларкебек интерактив өлеше дә бар. Сайт татар һәм урыс телләрендә эшли. Интернет-проектның максаты - ""Татарстан һәм татарлар турында иң тулы фәнни мәгълүматны интернет челтәренә урнаштыру"" һәм ""татар китабы традицияләрен саклау"" диелә сайтта. Сайт Татарстанның ""Татар халкының милли үзенчәлеген саклау"" дәүләт програмы кысаларында дөнья күрде. Моңарчы әлеге проект турында Татарстан фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты итәкчесе Искәндәр Гыйләевхәбәр иткәниде. Ул бу проект ""татар теленең кулланылышын, абруен арттыруда үзенең ролен уйнарга тиеш"", дип әйткән иде.",Татар энциклопедиясенең интернет сайты дөнья күрде,['Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1121,https://www.azatliq.org/a/29679715.html,2018-12-27T14:37:07+00:00
"Борон-борон заманда ҡара урманда йәшәгән, ти, эшһеҙлеге һәм ялҡаулығы менән бар донъяға дан тотҡан йылан. Урманда айыу – умартасы, төлкө – һатыусы, ҡуян – уҡытыусы, бүре – көтөүсе, терпе тегенсе булып эшләгән, тик бер йылан ғына һөнәрһеҙ һәм эшһеҙ булған. Йыландың эшһеҙлегенә бөтөн йәнлектәрҙең дә йәне көйгән. Көндәрҙең бер көнөндә йәнлектәр йыйылыш үткәреп алырға булған. Йыйылышта нисек йыланды эшкә өйрәтергә тигән мәсьәләне күтәреп сыҡҡан, ти, былар. Йылан, хатта йыйылышҡа килергә лә иренеп, өйөндә ятмаҡ булған, тик кеҫәртке дуҫы уны һөйрәп тигәндәй алып килгән, ти. Иң беренсе һүҙҙе айыу башлаған: — Йылан, мин һине үҙемә эшкә алам. Йылан оҙаҡ ҡына уйлап торған да: — Айыу ағай, һинең бал ҡорттарың мине сағып бөтә, мин һиңә эшкә бармайым, – тигән. Шул арала һүҙгә һатыусы төлкө ҡыҫылып киткән: — Йылан, бал ҡорттарынан ҡурҡһаң, мин һине үҙемә эшкә алам. — Төлкө апай, юҡ мин һиңә эшкә бармайым, һинең эшеңдә көнө буйы, төнө буйы йәнлектәр инәләр ҙә сығалар, минең башым ауырта. Ҡуян уҡытыусы эшен тәҡдим иткән йыланға. Тик йылан: — Ҡуян апай, мин бит уҡытыу түгел, уҡый ҙа белмәйем, – тип ҡотолған. Барыһы ла йыландың ни тиклем ғәмһеҙ, ялҡау булыуына, бөтөнләй бер эшкә лә өйрәнергә теләмәүенә хайран ҡала. Шунан йыйылышта ҡатнашыусылар йыланға нисек тә ярҙам итергә, ниндәй ҙә булһа бер һөнәргә өйрәтергә тип ҡарар итә. Һәр кем көн дә йыландың өйөнә барып, нимәлер өйрәтә, ти. Йылан да һөнәр арттырырға тырыша башлаған, ти. Шулай итеп, ул уҡырға ла, яҙырға ла өйрәнгән һәм хатта урмандағы бөтөн йәнлектең дә һөнәрен өйрәнеп алған да араларында иң аҡыллыһы булып киткән, ти. Рания Ҡыуандыҡова, Бөрйән районының Байназар мәктәбе уҡыусыһы.",Нисек итеп йылан аҡылға ултырған? !,['Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Ижад,1647,https://amanat.su/news/izhad-omary/2025-03-18/nisek-itep-yylan-a-yl-a-ultyr-an-4161144,2025-03-18T10:56:00+00:00
"Башҡа йылдарҙан айырмалы рәүештә, быйыл уҡыусылар спорт яғынан түгел, ә белем кимәле буйынса һынау тотто. Йәш шайморатовсылар был интеллектуаль уйында, башҡорт, рус, инглиз телендә төҙөлгән викторина һорауҙарына яуап биреп, М. Шайморатовтың биографияһы, уның тураһында халыҡ хәтере, 112-се кавалерия дивизияһының яу юлы, башҡорт батырҙары, тарих, хәрби оҫталыҡ буйынса белемдәрен күрһәттеләр. Ярыш бик сәмле булды. Ете раундтан торған был уйында һигеҙенсе кластар араһында Мәрйәм Бураҡаева исемендәге Иҫәнғол ауылы Башҡорт гимназия-интернатының командаһы еңеүгә иреште. Быйыл да шайморатовсыларҙың тырышлығы бушҡа булманы. Ҙур еңеүгә ирештеләр. Берәү ҙә һынатманы. Был уйында ҡатнашыусы командирыбыҙ Ғәйсәр Ишмөхәмәтов, Илназ Ғәлийәнов, Гүзәлиә, Гүзәл, Сөмбөл Исмәғилевалар, Илшат Сабиров, Асҡар Юланов – барыһы ла маҡтауға лайыҡ. Был уҡыусылар бар яҡлап өлгө булырлыҡ. Бөтәһе лә яҡшы уҡыйҙар, һәр эштә лә әүҙемдәр. Ысын илһөйәрҙәр үҫә, – тип ҡыуана класс етәкселәре Гөлбаныу Ирек ҡыҙы Исмәғилева. Ейәнсуралар был уйындан күптәрҙе һоҡландырып ҡайтты. Әйткәндәй, улар йыл һайын да Йәйге һәм Ҡышҡы Шайморатов уйындарында еңеүселәр рәтендә икән. Афарин, шайморатовсылар! Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Стәрлетамаҡтан еңеп ҡайттылар,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,B ygel r,1594,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2026-02-27/st-rletama-tan-e-ep-ayttylar-4596299,2026-02-27T17:14:09+05:00
"Башҡортостанда урмандарҙа алдағы янғын хәүефе миҙгеленә әҙерлек дауам итә. Был Экологик именлек милли проектының (национальный проект Экологическое благополучие) Урмандарҙы һаҡлау федераль проектының төп йүнәлеше, тип хәбәр иттеләр республиканың Урман хужалығы министрлығынан. Мәҫәлән, Урман янғындарын һүндереү программаһында ҡатнашыусы тағы 30 кеше квалификацияһын күтәреү тураһында таныҡлыҡ алды. Шулай итеп, республикала 400-гә яҡын профессионал урмандарҙағы янғындарҙы һүндереү буйынса эште тиҙ арала ойошторорға әҙер. Уҡытыуҙы Башҡортостан Башлығы гранттары конкурсы еңеүсеһе, Урман ҡарауылсыһы урман һағында — яңы мөмкинлектәр проекты сиктәрендә Өфө урман-техник техникумы уҡытыусылары үткәрҙе. Программа 12 ғинуарҙа старт ала һәм дистанцияла өйрәнгән теорияны техникум базаһындағы күнекмәләрҙә практик эшкәртеү менән берләштерелә. – Тыңлаусылар составы урмандарҙы һаҡлауға комплекслы ҡарашты һыҙыҡ өҫтөнә ала: уҡыуҙы урман хужалығының штатлы хеҙмәткәрҙәре лә, ирекмәндәр ҙә — ауыл биләмәләре башлыҡтары, махсус техника водителдәре һәм янғын һүндереүселәр ҙә үтте. Тап ошондай төрлө яҡлы әҙерлек эштең яйға һалыныуын гарантиялай һәм урман фондына зыянды кәметеп, янғын сығанаҡтарын иртә стадияла бөтөрөргә мөмкинлек бирә, — тип хәбәр итте Башҡортостандың урман хужалығы министры Марат Шәрәфетдинов. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Урман һаҡсылары арта,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Милли проекттар,1414,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-02-05/urman-a-sylary-arta-4564983,2026-02-05T07:00:00+00:00
"УН БИШ ҺУМ Полиграфкомбинаттың дүртенсе ҡатында һин дә мин эшләп йөрөйөм. Хеҙмәттәштәрем эсә торған һыуҙы урамдағы киоскыларҙан һатып ала. Мин дә, төш ваҡытында компьютер алдында ултырғансы тип, һыу артынан йөрөй башланым. Көндәрҙән бер көндө шул һыу тип ҡабаланып урамға сығып киттем. Дүртенсе ҡаттан баҫҡыс буйлап төшөргә кәрәк. Шунда янсығымда бер меңлек ҡағыҙ аҡсанан башҡа тәңкәләр юҡлығы «ҡылт» итеп иҫкә төштө. Биш литрлы һыу 15 һум тора. Бер уйлаһаң, әллә ни күп тә түгел. Етмәһә, киоскылағы автомат меңлектән сдачаны теүәл бирәме, юҡмы әле? Бер аҙ тапанып торҙом да, кире боролдом. Сыҡҡан ерҙә генә үҙебеҙҙең ҡарауылсы ултыра. Моғайын, ун биш һум ғына аҡсаһы барҙыр әле, тип уға өндәшергә булдым. Нисә йылдар буйы иҫәнлекһаулыҡ һорашып йөрөһәм дә улар менән бик аралашып бармай торғайным. Яңынан йәйәүләп дүртенсе ҡатҡа менге лә килеп тормай. Нисек булһа ла ҡыйыулығымды егеп, ишек төбөндә ултырған ҡарауылсы эргәһенә килдем дә, башымды тәҙрәгә тығып, ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡына уға өндәштем: – Слушай, дай 15 рублей, понимаешь, на бутылку не хватает, – тинем. Теге күҙен әйләндереп миңә ҡараны ла, ыстағафирулла, был да эсә икән, тигән һымаҡ, баҫҡан ерендә ҡатты ла ҡалды. Мин йәнә телгә килдем, һыу һауытын ул күрерлек итеп өҫкә күтәрҙем дә: – Ошо шешә менән һыу һатып алырға ун биш һум аҡса кәрәк, – тинем. Ул оҙаҡ ҡына бер миңә, бер ҡулымдағы һауытҡа ҡарап торҙо ла, ауыҙы йырылып китте. Нимә тип әйтергә лә белмәй бер килке албырғап торҙо. Шунан ҡапыл һушына килгәндәй булды һәм оҙаҡ ҡына кеҫәһен бутағас, аҡса сығарып бирҙе. Шунда нишләптер башыма, әллә ҡайтыр юллыҡ аҡсаһын миңә бирҙе инде, тигән уй килде. Хәҙер бит кешелә артыҡ аҡса юҡ, тип әйтерлек. Бигерәк тә ират халҡында. Әҙ генә аҡсалары булһа, тәмәке, йә һыра һатып алалар. Хеҙмәттәшемдән тағы бурысҡа ун биш һум алып, кис эштән ҡайтышлай бурысымды биреп киттем. Хәҙер ҡарауылсы мине күргән һайын, бүтәнсә һыуға бармайһыңмы ни, ун биш һум аҡсаны бурысҡа биреп торам, – тип йылмайып оҙатып ҡала. Л. АЙРАНОВА. Артур Василов һүрәттәре.",УН БИШ ҺУМ,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Төрлө,1998,https://henek.info/news/+++-/2025-11-28/un-bish-um-4485498,2025-11-28T13:15:00+00:00
"Төркиянең кырымтатар вәкилләреТөркиянең кырымтатар берлекләре, һәр елдагыча, бу юлы да Корбан бәйрәмендә Корбаныбызны Кырымда чалам дигән шигар белән корбаннарын Кырымда, Кыпчак һәм Чонгарда чалу өчен әзерләнә. Төркиядәге кырымтатар оешмаларының 2016 елның 26 июлендә Искешәһәрдә узган ыелышында Кырымда һәм Русия аннексияләгән Кырымда корбан чалу турында карар кылынды. Корбаннарны мөфтият аша түгел, ә турыдан-туры ирле халык белән берлектә чалырга планлаштырылды. Төркиянең төрле шәһәр һәм бистәләрендә корбаннарны Кырымда чалу теләге булган кешеләр белән эш башланды. Кырым төрекләренең Мәдәният һәм ярдәмләшү әмгыяте башлыгы ярдәмчесе Мүкремин Шаһин, Эдирне шәһәре башлыгы Алпер Явуз Арслан һәм төрле әмгыять вәкилләре корбаннарны чалу һәм әзерлек эшләрен алып барыр өчен Херсонга киттеләр. Мүкремин Шаһин Кырымда 400 дән артык корбан чалыначак диде. Моның өчен кайбер дусларыбыз Кырымга китте һәм әзерлек башланды. Быел Украинаның Кырым чикләренә якын төбәкләрендә, Кыпчак һәм Чоңгар районнарында корбан чалыр өчен әзерлекләр бара. Моны оештыруда кырымтатар Мәлесенең ирле вәкилләре белән хезмәттәшлек итәбез. әмгыятебез бәйрәмнең беренче көненә кадәр Кырымда корбан чалырга теләгән кешеләрдән акча һәм гариза кабул итәчәк. Төркия буенча күпме корбан чалынганын бәйрәмнең икенче көнендә белдерербез. Төркиядән башка Европада яшәгән күп кенә төрек кардәшләребез дә безгә мөрәәгать итте, ди Мүкремин Шаһин. Корбаннарын Кырымда чалырга әзерләнү өчен Гебзе шәһәре кырымтатар әмгыяте башлыгы Шәрифә Орак һәм итәкчеләр шурасы әгъзасы Рәәп Орак, Бурса шәһәре кырымтатар әмгыяте идарәчесе Өмәр Биран да 2016 елның 9 сентябрендә Кырымга килде. Шәрифә Орак монда килгәне өчен сөенеп бетә алмый. Әзерләнү эшләре озаккарак сузылса да, кирәкле визалар алгач, Кырымга килүебез һәм бәйрәмне биредә кардәшләребез белән уздырачагыбыз, хәер корбаннарын биредә чалып бүлешәчәгебез өчен бик шатмын, ди ул. Төркиядәге кырымтатарлар һәм кайбер төрекләр Кырымда корбан чалуны 1991 елдан бирле ел саен оештыра. Әлеге чара кырымтатар милли мәлесенең Төркия вәкиллеге инициативасы һәм Әмәл кырым вакыфы, Истанбул кырымтатар әмгыяте тарафыннан кырым татарларына ярдәм буларак һәм дистә елларча еракта яшәгән кардәшләр белән элемтәләрне яңадан урнаштыру һәм ныгыту өчен оештырыла.",Төркия кырымтатарлары корбаннарны Кырымда чала,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Ҡырым,2258,https://www.azatliq.org/a/27980094.html,2016-09-11T15:15:53+00:00
"Архив фотосыАкмәчетнең (Симферополь) Русия контролендәге Киев районы мәхкәмәсе Херсон өлкәсендә яшәүче кырымтатарны, такси йөртүче булып эшләгән Рөстәм Гугурикны 8,5 елга кырыс тәртипле колониягә ибәргән. Аны Русиядә тыелган, кырымтатар ихтыяриларыннан торган Номан Челебиджихан исемендәге батальонда катнашуда гаепле дип тапканнар. Гугурикны хөкем итүләрен Крым. Реалиихәбәр итә. Хөкем ителүченең исем-фамилиясен атамый гына Русия федераль иминлек хезмәте (ФСБ) аның батальонга матди ярдәм күрсәтүен, киемнәр, ризыклар белән тәэмин итүен белдерде. Моннан тыш Русия куәт оешмалары вәкилләре ирне ""махсус хәрби операция"" барганда Херсон өлкәсенең Генически районында Русиягә каршы үткән чараларда катнашуда гаепли. ""Грати"" украин басмасыязуынча, 27 март кичендә Рөстәм Гугурик хатыны һәм алты яшьлек кызы белән Херсонның Русия хәрбиләре оккупацияләгән Новоалексеевка авылыннан Кырымга юл тоткан. Ул гаиләсен Бакчасарайдагы туганнарына илтмәкче булган, әмма барып итә алмаган. Машинасы белән Русиянең тикшереп уздыру пунктына кадәр иткән, юлчылар документларын паспорт контроленә тапшырган, шуннан соң ирне ФСБ хезмәткәрләре тоткарлаган диелә.31 мартта Русиянең Акмәчеттәге мәхкәмәсе аны Номан Челебиджихан батальонында катнашуда шикләнеп ике айгакулга алды. Шул ук вакытта, Гугурик тоткарланган чакта бу батальон әле Русиядә тыелмаган иде. Номан Челебиджихан батальонын Русия Югары мәхкәмәсе быел әй башында гына террорчы дип табыптыйган иде. Мәхкәмә фикеренчә, батальон оештыруның максаты – ""Русиянең бөтенлеген бозу, ә төп бурычларыннан берсе – Кырым республикасын корал белән яулап алу"". Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Кырымдагы мәхкәмә Херсон өлкәсе кырымтатарын 8,5 елга ирегеннән мәхрүм иткән",['Спорт' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1688,https://www.azatliq.org/a/32101331.html,2022-10-26T10:09:32+00:00
"Республика башлығы бына инде 73 йыл үҙ һәләте менән тамашасыны шатландырыусы, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Сәүиә Сираеваны шәхсән ҡотланы. Ил башлығы волонтер ҡатын-ҡыҙҙарҙың хеҙмәтен айырым баһалап үтте. Ир-егеттәр яу ҡырында көрәшһә, илһөйәр ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ тылда уларға терәк булып тора: гуманитар ярҙам ебәрә, йылы әйберҙәр бәйләй-тегә, окоп шәмдәре әҙерләй, маскировка селтәрҙәре бәйләй һ. б. Радий Хабиров шулай уҡ Башҡортостандан сыҡҡан геройҙарҙы айырым билдәләне, әлеге ваҡытта Рәсәй Геройы йондоҙон Башҡортостандан 13 батыр алған. Геройҙарҙың әсәләре һәм ҡатындарын зал алҡыштарға күмде. Шулай уҡ ил башлығы Архангель районынан Рәмилә Миҙхәт ҡыҙы Бәшироваға һәм Дәүләкән районынан Наталья Валерьевна Ивановаға оло рәхмәтен белдерҙе: ике әсәнең дә дүртәр улы әлеге ваҡытта МХО-ла. Борай районынан 30 йыл буйы балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләгән Земфера Хаматсаф ҡыҙы Зайруллина ире менән бергә Артур һәм Денисты тәрбиәләп үҫтергәндәр. Ике улы ла хәрби һөнәрҙе үҙләштерә. МХО башланғас ғаилә башлығы Илгиз Рафаэль улы ситтә тороп ҡала алмай, хәҙер ул улдары менән бергә яу юлында. Благовещенда Вәхит Вәлиев һәм Ирина Вервельскаяның ҙур ғаиләһе йәшәй. Улар 29 бала тәрбиәләй. Уларҙың өсәүһе – үҙҙәренең балалары, 24-е – тәрбиәгә алған балалар. Был ғаилә әлеге көнгә 13 туй үткәргән, бер нисә йорт һалған, 9-ы колледж һәм вуздарҙа уҡый. Былтыр ғаилә башлығы МХО-ға киткән. Радий Хәбиров МХО-лағылар һәм уларҙың ғаиләләренә гел ярҙам ҡулы һуҙып тороуы хаҡында әйтте. Мәғлүмәт һәм фотолар Башинформ сайтынан алынды.",Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә арналған тантаналы сара.,"['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 0 0 1 0 1 0 1 1 1 1 0 0],7,Арҙаҡлы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ,1564,https://bashkizi.ru/articles/ar-a-ly-atyn-y-aryby/2025-03-07/haly-ara-atyn-y-ar-k-n-n-arnal-an-tantanaly-sara-4148160,2025-03-07T10:30:00+00:00
". Ғаиләләге бер бөртөк ҡыҙыбыҙҙы ел-ямғыр тигеҙмәй, наҙға сорнап, иркәләп кенә үҫтерҙек атаһы менән. Шашып, осоноп киткәндер тип уйлаһағыҙ, яңылышаһығыҙ: бәләкәй сағынан сос, үҙаллы, үҙһүҙле (яҡшы маҡсатта), тырыш, сәмсел булды ул. Үҙенә бәләкәй һәм ҙур маҡсаттар ҙа ҡуя белде: тырышып мәктәпте тамамларға, төпкөл ҡаланан Өфөләге юғары уҡыу йортона уҡырға инергә, шунда төпләнергә, яратҡан кешеһенә кейәүгә сығырға. Буласаҡ иренә лә талаптары ҙур булғанлығын беләм. Ун йәш айырма менән тыуған ҡустыһына яҡшы апай, тәүге ""тәрбиәсеһе"" лә ҡыҙым булды. Етешһеҙлеге шул: көндәлек тормоштағы өй эштәрендә, ашарға әҙерләгәндә ҡыҙымды тотонманым, ул яғы ғына маҡтанырлыҡ түгел. Бар ваҡытын уҡыуға арнаған баланы нисек итеп башҡа маҡсатта тотонаһың инде? !Бөтәбеҙҙең дә ҡыуанысына күрә, тырышлығы бушҡа булманы: Зиләбеҙ уҡыу осоронда олимпиадаларҙа һәр ваҡыт ҡатнашты, 1-2-се урындар яуланы, республика кимәленә лә сыҡҡаны булды һәм һөҙөмтәһе - БДИ-ны уңышлы тапшырып, 11-ҙе ҡыҙыл аттестатҡа тамамланы. Юғары уҡыу йортона инеп китеүе лә ҡыйынлыҡ тыуҙырманы. Унда ла иң алдынғы студент иҫәпләнде, биш йылдан юғары белемле белгес һөнәренә ярашлы эшкә лә урынлашты. Бына шулай барыһы ла үҙе теләгәнсә килеп сығып ҡына торҙо. Ике йыл эшләгәс, үҙе туплаған һәм беҙҙең ярҙам менән бер бүлмәле фатирҙы ипотекаға алырға йөрьәт итте. Артабанғы аҙымы - яҡшы егет табып, уға кейәүгә сығыу. Уныһы ла оҙаҡламай тормошҡа ашты - юғары белемле, төшөмлө эштә йөрөгән, тыныс ҡына холоҡло егет осраны юлында. Кейәү егет беҙгә лә оҡшаны: ипле һүҙле, эсмәй-тартмай, изге күңелле. Уның икенсе милләттән булыуы ғына әҙерәк борсоуға һалды-һалыуын, тик ни хәл итмәк кәрәк, бер-береһен оҡшатҡандар икән, ризалыҡ бирергә, бәхет теләргә генә ҡала. Тағы шуныһы ла күңелде ҡырыңҡыраны: ҡоҙа-ҡоҙағыйҙар үтенесе буйынса никах та, ҙурлап туй ҙа үткәрелмәне йәштәргә. Тик иң яҡын туғандарҙан һәм бер нисә дуҫ-иштәренән торған табын йыйылды, изге теләктәр еткерелде, бүләктәр тапшырылды. Шул ваҡытта уҡ ҡоҙағый булған ҡатындың үҙен һауалыраҡ тотоуы күҙгә бәрелде, әлбиттә. Ярай, әсәһе менән түгел, ә улы менән йәшәйәсәк бит ҡыҙыбыҙ, тип һөйләштек үҙ-ара, тик ныҡ яңылышҡан булып сыҡтыҡ. Улы әсәһенең һүҙенән башҡа бер аҙым да яһамағаны тәүге көндәрҙән үк билдәле булды. Нимә ашарға, нисек кейенергә, кемгә нисек нимә әйтергә. Эш хаҡын да иң тәүҙә әсәһенә тоттороуы, уныһының йәштәргә аҡсаны үҙенсә бүлеп биреүе лә аңлашылмай ине. Үҙебеҙ, киреһенсә, яңы тормош ҡорған йәштәргә төрлөсә ярҙам итергә тырыштыҡ. Әсәй булараҡ, баламды ялҡау, насар хужабикә тип һөйләмәһендәр тип ныҡ ҡурҡҡайным тәүҙә. Тик бушҡа ғына: башына төшкәс, ҡыҙым бар яҡтан да камиллашыуын дауам итте, интернеттан ҡарап, минән һорашып бешеренергә өйрәнде, йәшәгән ерҙәрен ҡотло, нурлы итергә тырышты. Ата-әсә өсөн иң мөһиме - йәштәрҙең икәү араһындағы татыулығы, бер һүҙле булыуы. Ҡауышыуҙарына өс йыл үтеп китһә лә, ҡыҙым ауырға ҡала алманы. Ул арала төрлө дауаханаларҙа тикшерелеп, тейешле дауаһын да алды, имселәрҙән имләтте, һылатты - һөҙөмтәһеҙ. Сәбәбен үҙендә тапмай, кейәүҙе лә тикшереүгә йөрөтөргә маташты, тик уныһы риза булмаған. Шунда тәүәккәл аҙымға барған Зилә: кейәүҙе нисек ризалатҡандыр, сабыйлы булыр өсөн экоға сиратҡа торған былар. Әллә ошо сәбәпле, әллә икенсе нәмә уйлап, ҡоҙағый йәштәр араһына нығыраҡ һәм тупаҫыраҡ ҡыҫыла башлаған. Гел көтмәгәндә килеп инеп ниндәйҙер етешһеҙлек өсөн бәйләнһенме, юҡтан ғына тауыш сығарһынмы, улын айырып саҡырып алһынмы - килененә ҡаршы көрәш асҡан кеүек күренгән уның был ҡыланышы. Һүҙ ""Һин улыма тиң түгел, ҡалдыр уны"" тигәнерәк кәмһетеүгә тиклем барып еткән. Хәләленең һуңғы арала үҙгәргәнен, ҡырыҫланғанын тоймаһа, ҡайһы берҙә ҡайтмай тыуған йортонда ҡалыуҙары булмаһа, ҡәйнәһенең был битәр һүҙҙәренә иғтибар ҙа итмәҫ ине Зилә. Ә шулай ҙа, тамсы тама-тама ташты тишә тигәндәй, ҡәйнәһенең йыландай теле йәштәрҙең араһын көндән-көн һыуындырған, бер-береһенән биҙҙергән генә. Ә бер көн инде кейәү: ""Әйҙә, айырым йәшәп ҡарайыҡ"", - тип әйберҙәрен йыйып сығып киткән. Әйтәһе лә түгел, беҙҙеке һымаҡ бәхетле, ныҡлы ғаилә ҡорорға хыялланған, үҙенсә тырышҡан ҡыҙыбыҙ был хәлде ныҡ ауыр кисерҙе. Ҡыҙым да, беҙ ҙә, бер аҙ тынысланыр ҙа ҡайтыр тип өмөтләнһәк тә, кейәүебеҙ кире әйләнмәне, уның Себергә эшкә сығып киткәнен ишеттек. Ул ғына түгел, шул яҡта үҙ милләтенән булған берәү менән йәшәй башлағанын да ҙур ҡыуаныс менән еткерҙеләр. Был шаңҡытҡыс хәбәрҙән ныҡ өҙгөләнде, һарыға һабышып ябыҡты Зиләбеҙ. Ул арала эко буйынса сираттары килеп еткән ине, тик бергә барыр кеше генә янында булманы. Шундай мөһим, яуаплы мәлдә генә ташлап киткән кешене кем атарға була һуң? !""Яҡын танышымдың был хәсрәтле ваҡиғаны - ҡыҙының ҡыҙғаныс яҙмышын һөйләгәненә бер йылдай ваҡыт үткәс, Зиләнең тормошонда тағы ҙур яңылыҡтар булды. Юлында тағы берәүҙе осратып, уның менән яҙмышын бәйләп, бәхетен һынамаҡсы ул. Быныһы - үҙ милләтебеҙ кешеһе, тик ун йәшкә оло, ҡатын алып айырған. Әле Зилә яҡшы эшен ташлап, фатирын бикләп, егете йәшәгән күрше ҡалаға күсеп киткән. Ата-әсәһенең йөрәктәре һаман урынында түгелдер, тим - быныһы ниндәйерәк булып сығыр, ғәзиздәренең өмөттәрен, хыялдарын аяҡ аҫтына һалып тағы тапамаҫмы? .. ""Балаларға тәүфиҡ, күркәм холоҡ, уңышлы сәләмәт тормош теләгәндә, ҡыҙҙарыбыҙға - ир бәхете, ә улдарыбыҙға ҡатын бәхете теләргә кәрәклеген дә аңланым"", - ти хәҙер балаһының артабанғы яҙмышы өсөн борсолған ҡатын. Ҡоро һүҙҙәр кеүек булып яңғыраһа ла, әсәнең йөрәк түренән сыҡҡан иңрәү-үкенес ауаздары был. Ысынлап та, тормошта иң мөһим һәм төп урында, һау-сәләмәт булыуҙан ҡала, ғаилә бәхете торған һымаҡ. Килешәһегеҙме? .. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","""Һин улыма тиң түгел! .. """,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 1 1 1 0 0 1 0 0 0],6,Юмор,6171,https://henek.info/articles/shulay-a-bula/2025-08-08/in-ulyma-ti-t-gel-4342584,2025-08-08T11:05:00+00:00
Кисә Әбйәлил районы Ишҡол мәктәбендә – Ишҡол синыф уҡыусылары өсөн йәйге химия мәктәбе башланды.,Йәш химиктар белем эстәй,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Ял,96,https://yanshishma.com/articles/y-yge-yal-/2025-07-09/y-sh-himiktar-belem-est-y-4308387,2025-07-09T14:37:21+00:00
"Марат Отелло улы менән Гөлсирә Әбделмән ҡыҙы икеһе лә район өсөн тырышып эшләгән, йәшәгән кешеләр. Марат Отелло улы ""Бөрйән"" совхозында баш инженер, Ҡурғашлы ауылында ауыл хужалығы идарасыһы, Бөрйән РАПО-һы рәйесенең төҙөлөш буйынса урынбаҫары, аҙаҡ район башҡрма комитетында рәйес урынбаҫары, район хакимиәтенең төҙөлөш һәм коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫары булып эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡансы халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге начальнигы була. Оҙаҡ йылдар район Советы депутаты булып һайлана. Гөлсирә Әбделмән ҡыҙы хеҙмәт юлын балаларға белем биреү өлкәһендә башлай. Төрлө йылдарҙа инженер-диспетчер, район комитетының иҫәп секторы мөдире була. 1997 йылдан хаҡлы ялға сыҡҡансы Халыҡты социаль яҡлау идаралығында эшләй. Йәримовтар 2 ул һәм 1 ҡыҙға ғүмер һәм матур тәрбиә биреп үҫтергәндәр, 9 ейән-ейәнсәргә олатай-өләсәй булып, һөйөнөшөп йәшәйҙәр.",Алтын туй – ғүмер бүләге,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Ғәилә,851,https://tanburz.ru/articles/-il/2025-07-08/altyn-tuy-mer-b-l-ge-4309110,2025-07-08T17:00:00+00:00
"""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсеИнтернетта Мөхәммәдия"" мәдрәсәсенең тарихи бинасын саклап калыйк! дип исемләнгән петиция пәйда булды, ярты көн эчендә аңа 250 ләп кеше имзасын салды. Петициядә язылганча, тиздән Мөхәммәдия мәдрәсәсе биналарына реконструкция эшләре башланачак һәм бу комплексның мөһим бер өлеше имереләчәк. Мәдрәсә итәкчелеге моны чираттагы фетнә дип атый.2020 елда Мөхәммәдия мәдрәсәсе биналары комплексына реконструкция эшләре башлана, ә алар республиканың архитектура һәйкәле булып тора. Әгәр бу комплексның мөһим бер өлешен имерергә уйламасалар, без моны яхшы эш дип атар идек. Тукай урамы, 34 а адресында урнашкан бу бинада, узган гасырның 90 нчы елларыннан башлап бүгенгә кадәр, укыту эшләренең төп өлеше алып барыла. Проектта аның урынында яңа бина төзү каралган. Тарихи объектны имерү бәрабәренә яңаны төзү – бөтенләй кабул ителмәстәй эш! Безнең мәдрәсәгә тиздән 140 ел тула бит инде! Без – Мөхәммәдия мәдрәсәсе шәкертләре һәм аны тәмамлаучылар – бу матур һәм тарихи бинаны саклап калырга телибез! Бина каза хәлендә түгел һәм беркемгә дә комачау итми, дип язылган петициядә. Шунда ук мәдрәсә хакында фильмга сылтама да теркәлгән һәм Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановисеменә язылган хат белән дә танышырга була. Петицияне язучылар аннан Аллаһ ризалыгы өчен бу эштә ярдәм итүен сорый. Хатта әлеге мәдрәсә бинасының 1901 нче елда Галиман Барудитарафыннан салынуы, нигезен салганда танылган мәгърифәтче, ишан Зәйнулла Рәсүлевкилеп азан әйтүе, татар халкының күп кенә күренекле шәхесләре биредә укып чыгуы языла.1993 елдагы яңадан ачылудан соң мәдрәсәне 4000 гә якын шәкерт тәмамлап чыкты. Аларның 2300 дән артыгы бүген дә ислам динен күтәрүгә хезмәт итә. Хәзерге вакытта мәдрәсәбездә 1157 шәкерт гыйлем ала. Киләсе елда ТАССРның 100 еллыгы, 2022 елда Мөхәммәдия мәдрәсәсенең 140 еллыгы, 2027 елда изге Болгарда Ислам динен кабул итүгә 1100 еллык билгеләп үтелгәндә, бөтен татар халкы һәм Русиянең барлык мөселманнары өчен бик кадерле, истәлекле булган тарихи бинаны имерү бер дә килешле эш түгел дип саныйбыз. Һәм без – данлыклы Мөхәммәдия мәдрәсәсе шәкертләре – карап торып Баруди калдырган, халкыбызның меценатлары акчасына салынган һәм бүгенге көндә яхшы халәттә сакланган, күпме ихлас дога, Коръән аятьләре сеңгән һәм үзебез белем алган бинаны юк итәргә юл куя алмыйбыз. Хөрмәтле президентыбыз, без сездән Аллаһ ризалыгы өчен бу эштә ярдәм итүегезне сорыйбыз, диелә бу хатта. Ел ярым элек үк мәдрәсәнең сүтелүе турында шаукым чыккан иде инде. Ул чакта Мөхәммәдия мәдрәсәсе итәкчелеге моны мәдрәсәгә якын торган сәүдәгәрләр чыгарган сүз генә дип атады. Бу хакта Азатлыкязды. Азатлык Мөхәммәдиянең проректоры Зөлфәт Габдуллинбелән элемтәгә кереп, бинаның сүтелү ихтималы турында сорады. Ул бу хәлләрне фейк чыгарырга тырышу дип атады. Зөлфәт Габдуллин– Кемдер фейк кына чыгарырга тырыша инде. Безнең мәдрәсәнең позициясе билгеле. Дөрестән дә, мәдрәсәдә төзекләндерү эшләрен башларга әзерлек алып барыла. Мәдрәсә итәкчелеге белән килешенгән төстә бара ул һәм төзекләндерү вакытында безгә бина биреп торачаклар, укыту процессы да туктатылмаячак. Кайберәүләр монда ниндидер фетнә, сүз чыгарырга тырыша, тик безнең шәкертләр арасында андый сүз юк. Бәлки, бу читтәге кешеләр эшедер. Бу вазгыятьтән ничек тә үзләренә файда алырга тырышалармы, белмим. Без мондый әйбер белән килешмибез һәм мондый фетнәләргә бирешмәскә чакырабыз. —Тукай урамы, 34 а адресында урнашкан бина сүтелмәячәк, димәк? — Юк-юк, сүтелә алмый да. Ул бит тарихи бина. Алар, бәлки, реконструкция дигән сүзне аңламыйдыр. Ул бик иске бина, аны төзекләндерергә кирәк. Анда капиталь төзекләндерү булачак. Моңарчы андый төзекләндерү булмаган. Әлбәттә, республиканың архитектур корылмасы буларак, аның тышкы кыяфәте дә сакланачак. —Төзекләндерүдән соң анда нәрсә булачак? — Әлбәттә, мәдрәсә булачак. Бөтен әйбер үз урынында калачак. ""Мөхәммәдия"" янында урнашкан ""Ашханә"" кафесы белән ""Манара"" кибете—Моннан ел ярым элек мәдрәсә янәшәсендәге кибет биналарының сатып алыначагы, шулар хисабына мәдрәсә киңәйтеләчәге хакында сүз булган иде. Мәдрәсә ябылачак, дигән сүз чыгаручылар да шул кибетен сатарга теләмәгән сәүдәгәрләр булырга мөмкин, дидегез. Ул сәүдәгәрләр белән уртак тел таптыгызмы? Барысы да үз биналарын сатарга риза булдымы? — Әйе, без ул биналарны алдык, аларда да төзекләндерү алып барылачак һәм алар мәдрәсәгә кушылачак. Әйтәм бит, бу бик акрын һәм озак бара торган эш. Озак яткан әйбер кортлый, диләр бит инде. Менә бу фетнә дә шул кайбер кортлар пәйда булу күренешедер, миңа калса. —Алайса, мондый фетнә чыгару кемгә кирәк булырга мөмкин? — Аны мин дә уйлыйм инде. Бу төзекләндерү эшләре башкарылу, мәдрәсәнең киңюе безнең өчен зур файда булачак бит. Биналар да артачак, мәйдан да киңәячәк. Бәлки, бу кемгәдер ошамыйдыр. Безгә каршы булган кеше генә мондый сүзне чыгара ала, дип саныйм. Азатлык хәбәрчесе Мөхәммәдия мәдрәсәсе янәшәсендә очраган шәкертләр белән сөйләште, әмма аларның бу петиция хакында әлегә берни белмәве ачыкланды. ""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсе 1882 елда Галиман Баруди тарафыннан оештырыла, әмма хакимият режимы үзгәргәннән соң 1918 елда ябылырга мәбүр була. Совет берлеге таркалгач, 1993 елда мәдрәсә Ленин исемендәге мәдәният йортында эшли башлый. 1998 елда элекке бина мәдрәсәгә кире кайтарыла.","""Мөхәммәдия"" мәдрәсәсе сүтелә дигән хәбәр ""фейк"" кына""",['Дин' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],5,Татарстан,5197,https://www.azatliq.org/a/30344152.html,2019-12-25T13:27:33+00:00
"Мәсетле районының Иҫке Мишәр ауылы уңғандары йыйылып, милли ризыҡ - бауырһаҡ бешергәндәр.",Яугир ғаиләләренә байрам күстәнәсе,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Махсус хәрби операция,89,https://ye102.ru/articles/care/2026-01-04/yaugir-ail-l-ren-bayram-k-st-n-se-4528349,2026-01-04T13:30:00+00:00
"""Бик күп мәктәп, ҡала, епублика кнкутаы еңеүеһе. Мәктәптә ""Һылыуҡай"", ""Тамыла"", ""Һаумы, һаумы, әкиәт! "" кнкутарында тәүге урындар яулай. Районда шашка яышында һәм бик күп-күп кнкутаҙа ҡатнашып еңеүе булды. ""Тамы"" йы тудияһына 3 йыл йөөй. Ҡыш көнө аңғыла йөөгә ярата. Ә буш ваҡытында китап уҡыға, һүәт төшөөгә, игами эшләгә әүәҫ. Яатабыҙ, ғуланабыҙ, киләәктә лә гел шулай уңған, тыыш бул, ҡыҙым! "" - тип яҙып ебәргән Амалияның әсәһе. Афарин!",Амалия - күп конкурстар еңеүсеһе,['Мәғариф' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1],3,Конкурстар,440,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-12-01/amaliya-k-p-konkurstar-e-e-se-e-4487823,2025-12-01T12:00:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләр30 май иртәсендә Иске Кырым шәһәрендә хокук саклау органнары кырым татары Ридван Рустемовөендә тентү узган. Бу хакта ирле активистларга сылтанып, ""Крымская солидарность""яза. Тентүдән соң Рустемовны микроавтобуска утыртканнар һәм билгесез юнәлешкә алып киткәннәр. Тентү үткәрелү сәбәпләре әлегә хәбәр ителми. — Безне, иремне, балаларны, дорфа рәвештә урамга куып чыгардылар. Бернинди сәбәп аңлатмадылар, бернинди документ күрсәтмәделәр. Нәтиәдә, иремне билгесез якка алып киттеләр, — дип сөйләде Ридванның хатыны Алиме Рустемова. Аның сүзләренчә, күп кенә кешене канунсыз рәвештә сакта тоталар һәм уйлап табылган маддәләр нигезендә утырталар, хокук саклау органнарына ышаныч юк. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Кырымда кырымтатар гаиләсендә тентү узган, гаилә башлыгын билгесез якка алып киткәннәр",['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,799,https://www.azatliq.org/a/32434989.html,2023-05-30T08:51:32+00:00
"Гөлназ Сәлахова-Ариф улы Самат һәм кызы Алия белән90 нчы еллардагы милли күтәрелешне хәтерләүчеләр 1991 елда узган халыкара ""Нәүрүз чибәре"" бәйгесен һәм аның иңүчесе Гөлназ Сәлахованы дә хәтерлидер. Бөтен татар дөньясыннан ыелган дистәләрчә кыз арасында иң милли анлы, татар телен, гореф-гадәтләрен иң яхшы белүче булып Казан кызы Гөлназ танылган иде. Ул вакытта ул ""өембикә"" журналы тышлыгында да булды, ""Социалистик Татарстан"" да аны баш битенә бастырып чыгарды. Шактый вакыт узса да, әле дә булса очраган кеше ""Сез ""Нәүрүз чибәре"" булган идегезме? "" дип килеп сорый, ди Гөлназ ханым. Элекке ""Нәүрүз чибәре"" белән очраклы рәвештә Нью-Йорк Сабантуенда очраштык. 5""Нәүрәз чибәре"" бәйгесе миңа бик зур этәргеч булды""""Нәүрүз чибәре"" бәйгесеннән соң тормыш ничек булган, иң милли анлы кыз миссиясен үтәгәнме һәм туган яктан читтә татарлыкны ничек саклаган, бу хакта Гөлназ ханым белән әңгәмә кордык. Ул хәзерге вакытта Американың Миссури штатында, Сант-Луис шәһәрендә яши, ике баласы бар, Алия һәм Самат. Гөлназ ханым косметология өлкәсендә эшли, сәяхәт итәргә ярата, фотога төшерү белән мавыга. —Хәзер шактый еллар үткәч, ""Нәүрүз чибәре"" бәйгесе гомерегезгә нинди йогынты ясады, әйтә аласызмы? ""өембикә"" журналы тышлыгында Гөлназ Сәлахова— ""Нәүрүз чибәре"" бәйгесе минем өчен әлбәттә зур вакыйга булды. Тормышым аңа кадәр һәм аннан соң, ике өлешкә бүленде дип әйтеп була. Мин гади гаиләдән чыккан, әни белән генә үскән, урыс мәктәбендә укыган, иңүебезгә ышанмадылар, сез кая барасыз, дип әйттеләр. Бәйгегә кызлар Татарстаннан гына түгел, чил илләрдән дә килгән иде. Анда иңү ниндидер әкият кебек булды. Ул бәйгедән соң чит илләргә чыктым, Австралия татарлары янына бардым, татарлар Татарстанда гына түгел, башка илләрдә яшәгәнен күрдем, яшәгәнен генә түгел, телне, гореф-гадәтләрен саклавын күрдем, бу минем өчен зур үрнәк булды. 1995 елда мин кияүгә чыгып, Америкага киттем. Әмма беренче ирем белән аерылдым, аннары Мәскәү татарын очраттым, гаилә кордык, 1999 елда Кызым Алия туды, 2001 елда улым Самат дөньяга килде. Беләсезме, ""Нәүрүз чибәре"" булган өчен генә түгел, мин татар кызы булганга күрә дә балаларга татарлык бирергә тиешмен дип санадым. ""Нәүрүз чибәре"" исемен йөртү миңа ничектер аваплылык өстәде, балаларым татар булып үссен, татарлыгын аңласыннар дип теләдем. Мәктәпкә барганчы алар татарча гына сөйләшәләр иде. Улым Самат 5 яшьтә шундый матур итеп ""Идел бит ул, тирән бит ул"", ""Сандугач"" дип ырлап йөри иде. Кызганчка каршы, без хәзер шундый ирдә яшибез, анда татарча сөйләшүче юк, татарлар юк. Кызганыч, әмма татар телен саклап булмады. — Үзегезне чит ил кешеләренә ничек итеп танытасыз, татар дипме, урыс дипме? — Кешеләр белән танышканда без узебез Русиядән, әмма урыс түгел, татар дип әйтәбез. Бер тапкыр шундый кызык хәл булды, Алиянең тарих укытучысы шундый сорау бирде: ""Кызыгызның исеме гарәпләрнеке шикелле, ә үзе бер дә гарәпкә охшамаган, кем соң сез? "" диде. Мин: ""Без — Чынгызхан оныклары! "" дип авап бирдем. Ул шуннан бик кызыксынып, татарлар турында миннән тәфсилләп сораштырды, кем без, кайдан чыккан. ""Нәүрүз чибәре"" беренче халыкара бәйгесендә катнашучылар— Балаларның татарларга, тарихына, гореф-гадәтләренә кызыксыну бармы? — Әйе, алар бик кызыксына. Алар икесе дә Казанга кайтырга бик яраталар. Аларның әтиләре — Мәскәү татары булса да, Казанда туганнар күбрәк булгангамы, алар Казанга кайтырга күбрәк ярата. Казанда булганда Сабантуйларга гел йөрибез, быел әйге ялларга барганда, юлыбызны озайтып махсус Нью-Йорк Сабантуена килдек. Ярышларда катнашканда да, Алия үзен Сент-Луистан дип тугел, Казаннан дип таныштырды. Сөйләшүгә Гөлназ ханымның кызы Алиякушыла: — Минем балачакның иң матур хәтирәләре Казан, Кенәрбаш, Кызыл байрак авыллары белән бәйле. Миңа анда шундый ошый иде, анда минем яшьтәге туганнарым бик күп, анда мин дәү әни белән үстем. Америкада яшәсәм дә, минем тамырларым монда түгел, Казанда дип саныйм. Казанга, авылга кайтканда дәү әни янында булганда, минем тамырларым шунда икәнен сизәм.","""Нәүрүз чибәре"" исеме миңа аваплылык өстәде""",['Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,3939,https://www.azatliq.org/a/30164396.html,2019-09-14T21:01:18+00:00
"Бөрйән районы Әбделмәмбәт урта мәктәбенең 3 синыф уҡыусыһы Усманова Мәҙинәнең һүрәттәрен тәҡдим итәбеҙ. ""Ҡояш байыуы""",Мәҙинәнең һүрәттәре,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Мин донъяны һүрәтләйем""",117,https://amanat.su/articles/min-donyany-r-tl-yem/2024-11-09/m-in-ne-r-tt-re-4001680,2024-11-09T12:22:00+00:00
"Атайым һуғышҡа киткәндә, миңә ни бары ҡырҡ көн булған. Ауылда эш күп, бик ҡарамағандарҙыр ҙа инде балаларҙы. Ҡыш көндәре өшөп, һыуыҡ мейескә терәлеп, уйнап ултырғанмын, нисек үлмәй ҡалғанмын әле! Үлеүемде лә теләнеләрме икән, шуны ишетеп ҡалып ҡәрсәйемә Мин үлһәм күктән һеҙгә генә ҡарап ултырырмын йәме! -тигәс, ҡәрсәйем, Ҡуй балам үлмә, атайыңдың иҫән-һау йөрөп ҡайтыуын теләп ултыр! -тигәне иҫемдә ҡалған. Бер ваҡыт әсәйем (Сәрүәрә) мейескә ут яҡҡан да, атайымдың исемен ҡағыҙға яҙып утҡа ташлаған. Шул ваҡытта ҡәрсәйем килеп ингән. Миңә күп булһа өс йәш тирәһе булғандыр инде. Атайымды, белмәгәс ни, югереп килеп. ҡәрсәйемде мейес янына алып килдем дә, Ҡәрсәй кил әле, кил, атайымды күрһәтәм! Ана күрҙеңме, мейес эсендә минең атайым ултыра! -тип ҡуҙға күрһәткәнем иҫемдә. Ә бына атайымдың һуғыштан ҡайтҡаны, шул хәтлем кино кеүек, хәтеремдә уйылып ҡалған. Колхозда бер алаша ат бар ине. Вәсиләне, мине ултыртып Мораҡҡа Хәтирә инәйемдәргә алып килделәр. Хәтирә инәйем, әсәйемдең атаһы, олатайым Ниғмәтулланың ағаһы Хәйбулла олатайҙың ҡатыны була. Мораҡҡа килгәс, Вәсилә менән мине өйгә индереп ебәрҙеләр. Килеп инһәк, шул хәтлем матур, ап-аҡ кейемдә бер ир баҫып тора. Ир затын күреп үҫмәгәс ни, Вәсилә менән бер-беребеҙгә һыйынып ҡатып ҡалдыҡ. Ҡайныһы һинең ҡыҙың? -тип һоранылар. Атайым бер миңә, бер Вәсиләгә ҡараны ла, Вәсиләгә күрһәтеп, Бына ошо ҡараҡайылыр инде минең ҡыҙым! -тине. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Атайым мейес эсендә ултыра.,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Еңеү,2063,https://henek.info/articles/pobeda-80/2025-08-27/atayym-meyes-esend-ultyra-4364043,2025-08-27T15:50:00+00:00
"Ҡырҙа йөрөгәндә үҙеңдең Бөрйән районынан икәнеңде белдерһәң, йыш ҡына: «Һеҙҙә айыуҙар ауыл урамында йөрөймө? » – тигән бер ҡатлы һорау бирәләр. Ысынлап та, ҡасандыр, тәбиғәт ҡош-ҡортҡа бай саҡта, бындай осраҡтар йыш күҙәтелгән. Хәйер, ауыл уртаһына уҡ килеп инмәһә лә, айыуҙарҙың ауыл ситендә хужа булып йөрөүе бөгөн дә осрап тора. Ҡасандыр район гәзитендә баҫылып сыҡҡан фотоһүрәт һоҡландырғайны. Унда баҫыуҙарҙы кәртәләгән һайғауға һөйәлеп, бер айыу ауылға баҡҡайны. «Уны нисек төшөрә алдың һуң? » – тип, аптырап, һүрәттең авторы, коллегам Мөнир Фәйзуллиндан һорайым. «Урмандан ҡайтып килһәм, бына ошо күренешкә тап булдым. Бәхеткә күрә, эргәмдә фотоаппарат та бар ине», – тип яуапланы ул. Айыу – бик көслө, ғәйрәтле йыртҡыс хайуан. Малай саҡта йәйләүҙә уның бер үгеҙҙе талауына шаһит булдым. Ҡурҡыштан ҡобараһы осҡан халыҡ аласыҡтарына бикләнде. Ә ир-аттың мылтыҡтарынан ата-ата айыуҙы эҙәрләп китеүе хәтерҙә ҡалған. Бер йәйләүгә командировкаға барғанда айыу менән һыйырҙың алышҡан ерен күрергә тура килгәйне. Айыу һиҙҙермәй генә килеп, һыйырға һөжүм иткән, күрәһең. Ҡото осоп янтайған малдың ҡойроғон нисектер эләктереп, апаруҡ ер үткән. Был тирәлә тамырынан һурылып алынған үҫентеләр ҙә күренә. Тимәк, йыртҡыс бер ҡулы менән һыйырҙың ҡойроғон тотһа, икенсеһе менән, уны туҡтатыу өсөн, эргәһендә үҫкән ҡыуаҡлыҡтарға йәбешеп маташҡан һәм ошо рәүешле ҡорбанын туҡтата алған. Айыуҙың ҡорбанын, теш-тырнағы менән еңә алмаған осраҡта, эргәләге йылғаға йәки шишмәгә һөйрәп алып барып, тонсоҡтороп үлтереүе хаҡында ла ишеткәнем бар. Бер һунарсы шаҡ ҡатырырлыҡ хәл тураһында һөйләгәйне: «Һунарҙан ҡайтып киләм. Ауылға әллә ни алыҫ та ҡалмағайны. Аҡлан уртаһында ғәжәп күренешкә тап булдым: ҙур ғына айыу бер тананы ҡосаҡлаған да, икәүләп ҡатып ҡалғандар. Ә үҙенең башы ғына ҡыбырлап ҡуя. Эштең айышына төшөнә алмай, оҙаҡ ҡына аптырап ҡарап торҙом. Мылтығымды тоҫҡар инем дә, танаға тейҙереүемдән ҡурҡтым. Ул арала айыу мине күреп ҡалды  шикелле. Ҡорбанын ташлап, урманға һыпыртты. Тана торған еренән «гөрҫ» итеп ергә йығылды. Баҡһаң, айыу тананы эләктереп алған да, муйынын тешләп, ҡанын һурып торған икән. Йүгереп килеп еткәндә, тана йән биргәйне инде. Абайлабыраҡ ҡараһам, малҡай үҙемдеке булып сыҡты, шунда айыуға атмағаныма үкенеүҙәрем! Исмаһам, үсем ҡаныр ине. » Һунарсы ауыҙынан ишеткәндәр мине уйға һалды. Эйе, кеше генә түгел, йәнлектәр ҙә үҙенә зыян иткән әҙәмдәрҙән үс алыусан. Ә йыртҡыстың төп дошманы – һунарсы. Шуға ла, яйы сыҡһа, иң тәүге нәүбәттә «дошман»ының малын тамаҡларға тырыша ул. Айыу, ғәҙәттә, әҙәмдән ҡурҡа. Ләкин айыу туйына осраһаң, уларҙан изгелек көтмә. Балалы инә хайуанға юлығырға ла Хоҙай насип итмәһен. Балаһын һаҡлайым тип, һиңә һөжүм итеүе ихтимал. Яралы айыу ҙа бик ҡурҡыныс. Йыш ҡына һунарсылар атҡан айыуын эҙәрләп, бәләгә тарый. Айыуҙан таланған һунарсыны урмандан табып алып йәйләүгә алып килеүҙәре хәтерҙә ҡалған. Баҡһаң, ул атҡан айыуын эҙәрләп барған булған, ә яралы йыртҡыс алыҫ ҡаса алмаған. Түмәр аҫтында боҫоп ятҡан да, һунарсы уға яҡынлашҡас, аяғынан эләктереп, тарамыштарын өҙә тартып алған. Ярай әле, айыуҙың теш-тырнағы кешенең муйынына тура килмәгән. Әлеге һунарсы тере, ләкин ғүмерлеккә сатан булып ҡалды. Ғәлиәкбәр ауылының бер кешеһе менән дә ошондай уҡ хәл булғайны. Ул да атҡан айыуын эҙәрләп килеп, унан «туҡмалып», оҙаҡ ҡына дауаханала ятып сыҡты. Айыу буштан-буш кешегә һөжүм итеп бармай, тиҙәр. Шулай ҙа беҙ бала саҡта йәйләүҙә ҡот осҡос ваҡиға булғайны: дүрт ҡыҙ йәйәүләп күрше йәйләүгә юл тотҡан. Күп тә үтмәгәндәр, арттарынан айыу төшкән. Ҡасып барған ҡыҙҙарҙы берәм-берәм тотоп, дүртеһенең дә ғүмерен ҡыйған йыртҡыс. Һуңғыһын аласыҡтар араһында кешеләр алдында тотоп талаған. Әсәйем һөйләгән бер ғибрәтле хәл һаман да иҫемдә. Әсәле-уллы берәүҙәр (әсәйем исемен дә әйткәйне, хәҙер иҫкә төшмәй инде) ауыл малын көткән. Уларҙы бер көндө айыу баҫҡан. Малға тейәһе урынға, айыу көтөүселәргә ташланған. Әсә кеше балаһын этеп-төртөп эргәһендә ултырған ағасҡа мендереп ебәргән дә, үҙе икенсе ағасҡа йүгергән. Айыу ниңәлер ерҙә ҡасып барған әсәгә түгел, ә ағас башында ултырған балаға һөжүм иткән. Баланы ағастан һөйрәп төшөрөп, әсәнең күҙ алдында ашаған. Бахырың: «Әсәй, ауырта, әсәй, ауырта», – тип ҡысҡырып ятып йән биргән. Был ҡот осҡос хәлдән һуң шунда уҡ әсәнең сәсе ағарған. Үҙ ғүмеремдә тиҫтәләрсә айыуға осрарға насип булды. Был йыртҡысҡа тап булһаң (әгәр үҙеңде хәүефһеҙ итеп һиҙмәһәң), иң тәүҙә ҡурҡыу тойғоһо биләп ала. Ҡурҡыуҙың да ниндәйе бит әле! Тән эҫеле-һыуыҡлы булып китә, артҡы сәстәр үрә тора, ҡул хәлһеҙләнә, аяҡ мамыҡҡа әүерелә, йөрәгеңдең дарҫ-дорҫ типкәнен ишетәһең, башыңды йөҙҙәрсә уй телгеләй. Хәүефһеҙлек һиҙгәс кенә үҙеңде ҡулға алаһың. Ҡурҡыуҙы ҡыҙыҡһыныу еңә. Ләкин, бәхетһеҙлеккә күрә, был тойғо тыуғанда айыуҙан елдәр иҫкән була инде. Шуғамы икән, айыулы фотоһүрәттәрем менән маҡтана алмайым, әммә был йыртҡыс менән күҙгә-күҙ осрашыу хаҡында хәтирәләрем бихисап. Флүр Ғазин, яҙыусы, фоторәссам.",Айыулы Бөрйән (Булған хәлдәр),['Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0],3,Тәбиғәт,4880,https://tanburz.ru/articles/t%D0%B0big%D0%B0t/2026-02-06/ayyuly-b-ry-n-bul-an-h-ld-r-4567751,2026-02-06T15:45:00+00:00
"– Мосолман ҡатын-ҡыҙының кейеме тураһында һүҙ йөрөтһәк, бәхәс тәү сиратта яулыҡ ябыныуға ҡағыла. Өләсәй, әсәйҙәр улай уранмаған, ғәрәптәрҙе ҡабатлау тигән сағыштырыуҙар башлана. Ысынлап та, башҡорт ҡыҙҙары балиғ булғанға тиклем яланбаш йөрөгән, һуңғараҡ йәш айырмаһына ҡарап, яулыҡты төрлөсә – артҡа ҡайырып та, яҙып та бәйләгән. Бөгөн хатта мәктәпкә лә бармаған ҡыҙҙарҙың башына ябынып, оҙон күлдәктә йөрөүе дин ҡушҡан мотлаҡ талапмы? – Сәс – ҡатын-ҡыҙҙың иң гүзәл, аҫыл байлығы. Был зиннәт сит ирҙәр күҙенә асылмаҫҡа, күренмәҫкә тейеш, шуға ла яулыҡ ябыныу әҙәп ҡанундарының береһе һанала. Уны нисек ябыныу мөһим түгел, ә тыйылған ерҙең шәриғәтсә ҡаплаулы булыуы шарт. Элек улай эшләмәгәндәр тип, ул замандағы мөмкинлектәрҙе әлеге менән сағыштырырға кәрәкмәй.  Бөгөн цивилизация, сауҙа үҫешкән заманда яулыҡтарҙың төрлөһө бар. Ҡасандыр  балаларҙың яулыҡта йөрөүе мәжбүри һаналмаған, тип әйтеү ҙә дөрөҫлөккә тап килмәй. Ул саҡта балаларҙы тәрбиәләү башлыса ғаилә, ауыл халҡы ҡарамағында булған. Бөгөн иһә йәш быуынға төрлө яҡлап йоғонто яһау саралары көслө. Мәктәптә, ғаиләлә бер төрлө тәрбиә алһа, зәңгәр экрандар, интернет селтәрҙәре үҙ эшен башҡара. Әгәр ҙә ата-әсәләр кесе йәштән үк балалары күңеленә дин әҙәбен һала, башҡа ябынып, ғәүрәтте ҡаплап йөрөргә өйрәтә икән – зарар юҡ. Эш яулыҡта тормай, уны нисегерәк ябыныуға ҡарамай, сәстәрен ҡаплай башлағандар икән, тимәк, тора-бара дини тәртиптәрҙе үҙләштереүгә лә сират етәсәк. Ғөмүмән, яулыҡ ябыныу тәртибе христиандарҙа ла бар. Яулыҡ ябынмаған ҡатын-ҡыҙҙы нимә эшләтәйек, тип һорағандар Апостол Павелдан. Ул: «Теләмәй икән, сәсен ҡырығыҙ, таҡыр баш йөрөргә оялһа, яулыҡ ябыныр», – тигән. – Донъяуи әхлаҡ үҙгәреп тора, шуға ла хәҙер тырнаҡ буятмаған, ҡаш эшләтеп, керпек үҫтермәгән ҡатын-ҡыҙ ҡалмағандыр ҙа, быларҙан тыш, тәнен сыбарлап татуировка эшләткән ирҙәр генә түгел, ҡатындар ҙа күбәйә. Ошондай күренештәргә ислам дине нисек ҡарай? – Ғөмүмән, беҙҙең дин электән тырнаҡ үҫтереү, самаһыҙ биҙәнеү, сәс туҙҙырып йөрөүҙе әҙәпһеҙ ҡылыҡтарға индерә. Был йәһәттән тәрбиә бала саҡтан һалына. Ә бына инде тыумыштан бирелгән тәнде үҙгәртеү, уға төрлө һүрәт яһау – тыйылған ғәмәл. Был йәһәттән кемделер мәжбүр итеп тыя алмайбыҙ, беҙҙең бурыс – аңлатыу, еткереү, ә яуапты һәр кем үҙе тота. – Буялған тырнаҡтар менән тәһәрәт дөрөҫ булмай, тиҙәр, ә шундай тырнаҡлы ҡатын-ҡыҙ көтмәгәндә мәрхүм булһа, ғөсөлө дөрөҫ булһын өсөн был буяуҙы таҙартырға кәрәкме? – Тәһәрәт алғанда һыу буяу аша тырнаҡ аҫтына инмәй, талаптарға ярашлы, йыуынғанда ҡоро ер ҡалмаҫҡа тейеш. Йәмғиәт закондары үҙгәреп торһа ла, дини ҡанундар нисек төшөрөлгән, шулай ҡала. Заман башҡа тип, унда яҙылғандарҙы үҙебеҙсә бормайбыҙ. Был осраҡта кемделер хөкөм дә итә алмайбыҙ, бары тик дөрөҫ йүнәлеш кенә бирергә мөмкин, кешенең ерҙә ҡылған бар ғәмәлдәре лә Аллаһы Тәғәләгә тапшырыла. Беҙгә бит уның тарафынан аҡыл, фекерләү һәләте бирелгән, фәһем өсөн зәғифтәр яратылған. Сағыштырып, дөрөҫ  һығымта яһау үҙебеҙҙән тора. – Диндәге ҡатын-ҡыҙ социаль төркөмдәрҙә ниндәйҙер темала аралашыуҙан, комментарий яҙыуҙан тыйылырға тейешме, әллә инде был рөхсәт ителгән ғәмәлме? – Әгәр ҙә ул ҡатын әхлаҡ ҡанундарын боҙмай кем менәндер аралаша, ғилем эстәй йә иһә кемделер ниндәйҙер яҡшы ғәмәлгә өйрәтә икән, был осраҡта ҡәтғи тыйыу юҡ. – Граждандар никахы менән йәшәүселәргә инде күнегеп тә барабыҙ. Ә бит никах – ир-менән ҡатын араһындағы хәлдәрҙе сит күҙҙән йәшереүсе шаршау, тиҙәр. Тимәк, никахһыҙ йәшәүсе парҙарҙың йә иһә осрашып йөрөүселәрҙең шәхси тормошо асыҡ ишек кеүекме? – Бөгөн күптәр никахты инҡар итә, уны дин әһелдәренең кәрәгенән тыш аҡыл өйрәтеүе, тип тә һанай һәм шуның менән ҙур гонаһ ҡыла. Никах юридик көскә эйә түгел, әммә ул мотлаҡ үтәлергә тейеш ҡанун. Был эш йәшертен башҡарылмай, исем өсөн генә уҡылған никахтар ҙа зина ҡылыуға тиң. Шуға шәриғәт закондары буйынса ир менән ҡатын булыуҙы яҡындарың менән бергәләп, барыһына ла иғлан итеп үткәреү мөһим. Мөхәммәт пәйғәмбәребеҙ ҙә «һарыҡ салып булһа ла никах мәжлесе үткәрегеҙ» тип әйтеп ҡалдырған. Физик теләктәреңде ҡәнәғәтләндереү өсөн генә никахҡа инеү ҙә ислам талаптарын боҙа. Ғаилә ҡоролғас, кешенең нәҫеле дауам ителергә тейеш. – Ҡайһы бер хәҙрәттәр, ислам динендә мода булырға тейеш түгел, тип бара. Шуға ҡарамаҫтан, дини кейемдәрҙе күрһәткән подиумдар, мода конкурстары үткәрелә. – Был турала диндә аныҡ ҡына әйтелмәгән. Тәү ҡарамаҡҡа мода һәм дин икеһе ике төшөнсә кеүек, әммә дин ҡушҡан талаптар үтәлә, әҙәп нормалары һаҡлана һәм уның ниндәйҙер файҙалы яғы бар икән, ыңғай ҡарарға ла була. – Социаль селтәрҙәрҙә «Алла бабай» тип һөйләүселәрҙе йыш ҡына тәнҡитләйҙәр, мотлаҡ Аллаһ, Аллаһы Тәғәлә тиергә кәрәк, тип шелтәләйҙәр, был ҙур гонаһмы? Мәҫәлән, беҙҙе лә, икмәк валсығын ҡойһаң, Алла бабай башыңа һуға, тип үҫтерҙеләр. – Бөгөн Алла бабай тип һөйләгән кешеләр һирәктер. Элегерәк бар кешенең дә дини ғилеме булмаған һәм ул тәрбиә ысулын үҙ кимәленән сығып биргән. Хәҙер ғилем көслө, шуға күрә был йәһәттән һәр нәмәне үҙ исеме менән атау дөрөҫ булыр. Кемдер төҙәтә икән, уның һүҙҙәренә ҡолаҡ һалыу ҡамасау булмаҫ. – Әле илебеҙҙә тынысһыҙ осор. Шул арҡала күп кенә ҡатындар ҙа махсус хәрби операцияға юллана. Мосолман ҡатын-ҡыҙының сит ирҙәр менән бергә ил һаҡлауына дин нисек ҡарай? – Тарихыбыҙ аша башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының борондан ирҙәр менән бергә яу сабыуын беләбеҙ. Шулай уҡ пәйғәмбәр ҡатындарының да ирҙәре, ағайҙары менән яуҙаштар булыуы тураһында аяттар бар. Йәғни улар медик, ярҙамсы булараҡ һуғышта ҡатнаша алған. Ҡатын-ҡыҙ дошмандан һаҡланыу маҡсатында ирҙәр менән бер рәттә алышҡан, ә инде һөжүм иткән осраҡта, көсһөҙ зат булараҡ, уларҙың барыуы мотлаҡ булмаған. Шуға махсус хәрби операцияла ҡатнашҡан ҡатындар ил саҡырыуы буйынса изге эштә йөрөй. – Яугир ҡатындарын төрлөсә телгә алалар, улар күңел асырға, социаль селтәрҙәрҙә ултырырға, иренә түләнгән аҡсаны ла үҙе ҡайтмайынса тотонорға тейеш түгел. – Динебеҙҙә христиандарҙағы кеүек ҡара кейемдә траур үткәреү ғәҙәте юҡ. Ҡайғы килгән осраҡта ла ҡысҡырып илау, тормоштан ваз кисеү тыйыла. Ҡатын-ҡыҙ өйөндә бикләнеп ултырырға тейеш түгел, тормош дауам итә, кемдер ҡунаҡҡа йә концертҡа саҡыра икән, унда барыу ҙа боҙоҡ ғәмәл һаналмай. Киреһенсә, ауыр мәлдә кеше менән аралашып, күңел бушатыу файҙа ғына. Бары сама кәрәк. Ә инде ирҙең яу яланында йөрөп алған аҡсаһы – уның тир түгеп, үҙ көсө менән тапҡан хәләл эш хаҡы. Ҡатынының был аҡсаны бәрәкәтле итеп, уртаҡ мәнфәғәт өсөн дөрөҫ тотоноуы маҡтауға ғына лайыҡ. – Бөгөн күптәр аят ашы, ифтар уҙғарғанда төшөрөлгән фотоларын интернет селтәренә һала. Комментарий ҙа төрлөсә була. Берәүҙәр ундағы кейемде, икенселәре аш-һыу өҫтәлен тикшерә, өсөнсөләре был эште күҙ буяу, маҡтаныуға һанай. – Ҡөрьән ашында иң беренсе әҙәп ҡағиҙәләре буйынса вәғәз уҡыла. Шул саҡта нисек кейенеү тураһында ла әйтелә, сөнки һәр эштең үҙ рәте бар. Беҙ бит театрға барғанда, походка сыҡҡанда йә спорт менән шөғөлләнгәндә һәр ҡайһыһына ярашлы кейенәбеҙ. Дин мәжлесенә йөрөүгә айырым гардероб тоторға кәңәш итәм. Юғиһә, түбәтәй урынына бейсболка, башлыҡ кейгән ирҙәр, асыҡ иҙеүен, беләген төрлөсә ҡаплап маташҡан ҡатындар ҙа осрай. Театрға аяғыбыҙға калуш, өҫтөбөҙгә фуфайка кейеп бармайбыҙ бит. Етеш, мул тормошта йәшәйбеҙ, шуға һәр кемдең аят ашына йөрөрлөк махсус кейеме булыуы яҡшы. Ҡағиҙәләрҙе үтәмәгәндә, фәрештәләрҙе ҡурҡытыуыбыҙ, уҡылған аяттың ҡабул ителмәүе ихтимал. Бындай мәжлестәрҙе күҙ буяу тип һанарға ярамай, бары тик диндә ауырлыҡтар булдырмай уны дөрөҫ итеп ойоштора белеү шарт. Эльза Мөхәмәҙиева.","Динебеҙ мәжбүриләмәй, тәрбиәләй","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 1 0 1 1 0 0],10,Аңлатма,7389,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-11-06/dinebe-m-zhb-ril-m-y-t-rbi-l-y-4455098,2025-11-06T11:46:00+00:00
"Башҡортостанда, яҡынса йомғаҡтар буйынса, «Тормош өсөн инфраструктура» милли проекты аша туристик объекттарға илткән 75 саҡрымдан ашыу юл ремонтланды.",9 туристик йүнәлешкә юлдар төҙөкләндерелгән,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,150,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-03/9-turistik-y-n-leshk-yuldar-t-kl-nderelg-n-4529319,2026-01-03T09:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТөп зат — хәзерге башлык Радий Хәбиров булыр дип фаразлыйлар. ""Путинны сайлаган кебек сайлаулар булачак, һәр фиркадән Хәбировка каршы ""күз буяу өчен генә"" намзәт чыгарылачак"", ди белгечләр. Бүген, 30 майда Башкортстан Дәүләт ыены республика башлыгын сайлау көнен билгеләгән. Ул Бердәм тавыш бирү көнендә — 2024 елның 8 сентябрендә үтәчәк. Бу карар өлгесен хуплап 103 депутат тавыш биргән. Каршы чыгучылар, тотылып калучылар булмаган. Карар рәсми чыкканнан соң сәяси фиркаләр төбәк конференцияләрен үткәрәчәк, аларда намзәтләр тәкъдим ителәчәк. Башкортстан башлыгын сайлаганда үзен-үзе тәкъдим итүче намзәтләр рөхсәт ителми. Белгечләр фаразлавынча, сайлауларда төп зат — республиканың хәзерге башлыгы Радий Хәбировбулачак. Апрельдә Русия президенты Владимир Путин Хәбировның Башкортстан башлыгы булып калу ниятенхуплады, әмма аңа халык белән күбрәк эшләргә кушты. Хәбировның көндәшләре — төбәктәге ""систем оппозиция""нең фиркаләре лидерлары булыр дип көтелә. ""Путинны сайлаган кебек сайлаулар булачак, һәр фиркадән Хәбировка каршы ""күз буяу өчен генә"" намзәт чыгарылачак"", дигән "". Реалии""-га белгеч, исемен күрсәтмәү шарты белән. Республиканың Сайлаулар турындагы кодексы нормаларына ярашлы, Башкортстан башлыгына намзәтне муниципаль районнарның, шәһәр бүлгеләренең вәкиллекле оешмалары депутатлары, һәм республиканың кимендә 48 муниципаль районындагы һәм шәһәр бүлгеләрендәге ирле хакимият башлыклары хупларга тиеш. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстан башлыгын 8 сентябрьдә сайлаячаклар,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1574,https://www.azatliq.org/a/bashkortstan-bashligin-8-sentyabrda-saylayachaklar/32971782.html,2024-05-30T11:24:02+03:00
"Фейерверктан йортҡа йә кешеләргә зыян булһа, граждандарға һалынған штраф күләме 50 мең һумға етә, ауыр эҙемтәләргә йә үлемгә сәбәп булһа, ғәйепле енәйәт яуаплылығына тарттырыла.",Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы иҫкәртә!,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,177,https://henek.info/news/novosti/2025-12-21/tt-n-tysh-h-ld-r-ministrly-y-i-k-rt-4516267,2025-12-21T15:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАерым алганда Эрдоган Украина президенты Владимир Зеленскийга ""Путинга юл куеп"", НАТОга керүне кимендә ун елга кичектерергә тәкъдим итәчәк. Төркия президенты Рәәп Эрдоган Украинадагы сугышны туңдырып тору планы әзерләгән. Ул аны бүген, 18 ноябрьдә Рио-де-Жанейродагы Зур егермелек (20) ыенында тәкъдим итәчәк, дип иткерәчыганакларына сылтама белән. Агентлык әңгәмәдәшләре әйтүенчә, Эрдоган Украина президенты Владимир Зеленскийга ""Путинга юл куеп"" НАТОга керүне кимендә ун елга кичектерергә тәкъдим итәчәк. Шулай ук Донбассның көнчыгышында коралсызландырылган зона булдырып, анда ""өстәмә гарантияләр сыйфатында"" халыкара гаскәрләрне урнаштырырга тәкъдим ителә. Эрдоган планының тагын бер пунктында Украинаны НАТОга кермәскә риза булуы өчен, компенсация сыйфатында корал белән тәэмин итүне гарантияләү турында әйтелә. Төркия түрәләре агентлыкка әйтүенчә, Украинага бу тәкъдимне кабул итү авыр булачак, әмма бу ""иң тормышка ашардай алым"", ди алар. Төркия Русия басып алган ирләрнең язмышы турындагы сөйләшүләрне кичектереп торырга, атышны тотрыклы рәвештә туктатуга игътибар бирергә кирәк дип саный. искәртүенчә, бу тәкъдим Украинаның кайбер беректәшләренә: илнең НАТОга керүе Кремль белән турыдан-туры низагка китерәчәк дип санаучыларга ошарга мөмкин. Эрдоган Зеленскийны Истамбулдагы тынычлык сөйләшүләренә килергә үгетли алырмын дип өметләнә, чөнки күзләү белешмәләренә күрә, әгәр хәрби хәрәкәтләр тукталмаса, якын айларда Украина күбрәк ирләрен югалтырга мөмкин, диелә. Агентлыкка Европаның ике түрәсе Зеленскийга Путин белән компромисска барырга туры киләчәген танучылар артканнан арта бара, чөнки бер генә якның да хәлиткеч иңү яулый алмаячагы билгеле булды, дигән. Сугышны туктату теләге Русия ягына Төньяк Корея хәрбиләре кушылганнан соң артуы искәртелә. Зур егермелек әгъза-илләренең кайберләре Төньяк Корея Русиягә үзенең 100 меңгә кадәр хәрбиен ибәргән булырга мөмкин, дип бәяли. Кремльдә Эрдоганның сугышны туңдырып тору тәкъдимен кабул ителмәстәй дип атадылар. Путин сүзчесе Дмитрий Песков Русия белән Төркия бу хакта фикер алышмаган иде диде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",: Эрдоган Украинадагы сугышны туңдырып тору планы әзерләгән,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2213,https://www.azatliq.org/a/bloomberg-erdogan-ukrainadagi-sugishni-tungdirip-toru-plani-azerlagan/33206461.html,2024-11-18T16:39:59+03:00
"Был хаҡта юридик фәндәре докторы, Рәсәйҙең атҡаҙанған адвокаты Людмила Айвар хәбәр итә. Уларға  3 меңдән алып 5 мең һумға тиклем штраф ҡаралған. Әгәр ҙә мессенджерҙарҙа йәки интернетта таралып килһә, штраф 10 мең һумға тиклем етә. Чатта яҙышыусылар бер-береһен  урлауҙа, яуызлыҡ ҡылыуҙа ғәйепләп, был ысынбарлыҡҡа тура килмәһә, был яла яғыу булараҡ яуапҡа тарттырыласаҡ. Рәсәйҙә кешегә яла яҡҡан өсөн 500 меңдән 5 миллионға тиклем штраф, 5 йылға тиклем иркенән мәхрүм итеү ҡаралған. Бының өсөн мыҫҡыллау, кәметеүҙе дәлилләгән скриншоттар, тауыш яҙмалары кәрәк буласаҡ.",Ауыл чаттарында ауыҙыңды ипләп ас!,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,568,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-25/auyl-chattarynda-auy-y-dy-ls-p-as-4549789,2026-01-25T19:00:00+00:00
"С 30 мая по 1 июня с 10:00 до 22:00 в Уфе по инициативе главы Башкортостана Радия Хабирова будет проходить Международная книжная ярмарка «Китап-байрам», посвященная силе слова.",Более 100 издательств примут участие в книжной ярмарке «Китап-байрам» в Уфе,['Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],2,Йәмғиәт,176,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-04-15/bolee-100-izdatelstv-primut-uchastie-v-knizhnoy-yarmarke-kitap-bayram-v-ufe-4198726,2025-04-15T11:49:05+00:00
"Харитада баштагы проектта Татарстанга керергә тиешле булган Бәләбәй, Бөре һәм Уфа өязләре күрсәтелгәнфикерләрТатар тарихында шулай килеп чыкты инде, татар диаспоралары татар милләтенең тормышына аз йогынты ясады һәм шуңа күрә мөһим рольне беренче өч киңлек уйнады — Кече Татарстан, Зур Татарстан һәм татар дөньясы. Татар халкының үсеш стратегиясе турында фикер алышу чорында Татарстаннан читтәге татар территорияләрен ничек атау турында дискуссиядә катнашырга туры килде. Шул чакта ""Татар дөньясы"" дигән атамага тап булдым. Хәзер, берничә ел узгач, әлеге төшенчәләрне чыннан да аерырга кирәклеген аңлыйм. Татар дөньясы киң, ә Зур Татарстан төшенчәсе — таррак. Аларның барысының да нәрсәне аңлатканын тикшереп карыйк. Кече Татарстан — 1920 елда барлыкка килгән һәм 1921 елда тулысынча формалашкан бүгенге Татарстан республикасы территориясе. Ул вакытта Татарстанга якын булган Алабуга шәһәрен, шулай ук Сарапул өязенең бер өлешен (хәзерге Әгере районын) кушалар. Башта, Татарстанның беренче проектын караганда, бу зур булмаган территорияне Кама буе губернасына кертергә ыеналар, ләкин аннары кире кайталар. Минем фикеремчә, бу Татарстан шактый зур территорияләрне югалткан өчен өлешчә компенсация буларак эшләнгән. Аерым алганда, Уфа шәһәре, Уфа губернасы һәм элеккеге Вятка губернасы Татарстан составына керергә тиеш була. Бу башлангыч планда каралган була. Әлеге вариант РКП(б) ЦК Политбюросы карары белән 1920 елның 24 февралендә оештырылган РСФСРның НКВД каршындагы ТАССР чикләрен билгеләү административ комиссиясендә эшләнә. Комиссия составына Көнчыгыш халыкларының коммунистик оешмалары Үзәк бюросыннан Мирсәет Солтангалиевһәм Сәхип Сәетгалиев, НКВДдан Егоров, Көнчыгыш халыкларының коммунистик оешмалары Үзәк бюросы белгеч-экспертлары сыйфатында Исмаил Фирдевс(Керимджанов - кырымтатар большевигы - ред. ), Гайнан Енибаев, Галиман Шәрәфкерә. 2 март көнне ТАССР турындагы карар проекты тулысынча расланды. Әле 17 гыйнварда, ягъни комиссия эшли башлаганчы ук, Башкортстан итәкчелеге Татарстанның территориаль кысаларын, аңа Уфа губернасы кушылыуын хуплый. Ахыр чиктә Татарстанның оешу турындагы декретының ахыргы версиясенә бары тик ике өяз — Бәләбәй һәм Бөре өязләре генә керә, анда референдумнар узарга тиеш була. Ләкин алар барып чыкмый. Уфа губернасын югалту бердәнбер булмаса да, иң зур югалту булып кала. Башка күрше төбәкләрнең территорияләре белән дә бертуктаусыз алмашулар була. Нәтиәдә әлеге чикләр 1921 елда барлыкка килә. Татарстанның башлангыч проектында, күп санлы бүленешләрдән соң, 138 мең км 2 мәйданлы территориядән 68 мең км 2 гына кала һәм без аны Кече Татарстан дип атыйбыз. Йөз ел үтүгә карамастан, Идел буе белән Уфа шәһәрен берләштерүче икътисади элемтәләр, шулай ук Татарстан һәм Башкортстанның чик буе агломерация зоналары (Туймазы, Октябрьски, Әлмәт, Нефтекама, Чаллы шәһәрләре) Татарстанның беренче проекты дөрес булганын ачыктан-ачык күрсәтә. Бу татар милли мәнфәгатьләре күзлегеннән генә түгел, әлеге территориянең икътисади элемтәләренә дә тулысынча туры килгән. ""Зур Татарстан"" терминын беренче тапкыр 90 нчы еллар уртасында Татарстан президенты киңәшчесе Рафаил Хәкимовяңгыратты. Аның белән ул татарлар күпләп яшәгән төбәкләрне билгеләде, Татарстан анда яшәүче милләттәшләрне үзенә файдалануын көчәйтергә мөмкин дигән иде. Шулай ук мондый термин Станислав Фәйзуллинкитабында ("" елларда Татарстан АССРның административ-территориаль корылышы: формалаштыру һәм үсеш"") телгә алына һәм Татарстанның беренче проекты (1920 елның 2 мартына) алдан эшләнгән дип билгеләнә. Әмма чынлыкта бу Зур Татарстан идея генә булып кала һәм Хәкимовның югары статусына карамастан, кабул ителмәде. Аның каравы, Зур Татарстан идеясеннән баш тартып, ""Татарстан милләте"" проектын гамәлгә ашыру омтылышы булды. Безнең очракта бу Кече Татарстан чикләрендә ябылу һәм татар милләтен үстерү идеясеннән баш тартуны аңлата. Моның хата икәнен соңгы еллар да ачык күрсәтте. Чөнки татар дөньясы һәм бигрәк тә Зур Татарстан татарлары һәрвакыт Кече Татарстанга терәк булды. Зур Татарстан татарларыннан башка Кече Татарстан үзе - күп санлы республикалар арасында бересе генә булып тора. Алардан әллә ни аерылмый. Байлык һәм абруй шулай ук милли фактор аркасында да мөмкин булды. Ахыр чиктә, Татарстанга караганда күпкә бай төбәкләр бар. Мәсәлән, Көнбатыш Себер регионнары - Төмән өлкәсе, Ханты-Манси һәм Ямал-Ненец автономияле бүлгесе. Әмма аларны көчле йогынтылы төбәкләр дип атап булмый. Күрше төбәкләр татарлары да Татарстан татарларына даими демографик ярдәм булып тора. Шушы моментларны исәпкә алып, без Татарстан тирәсендәге төбәкләрне яисә аның янындагы татарлар күпләп яшәгән территорияләрне Зур Татарстан дип саныйбыз. Беренче чиратта, бу Татарстан составына кертелергә тиешле булган территорияләр, аның башлангыч проекты нигезендә, нчы елларда Идел-Урал төбәгендә татар милли районнары булган анклав территорияләр. Зур Татарстан аның белән чиктәш һәм үзенчәлекле татар ирредентасы булганга күрә Кече Татарстанга турыдан-туры йогынты ясый. Идел-Урал төбәкләре харитасыТатар милли оешмалары, бигрәк тә Башкортстан оешмалары, практикада виртуаль Зур Татарстан булдырырга тырышып карады. Бу чакта, Башкортстанда татар теленә рәсми статус кайтарылган очракта, ким дигәндә ике республика территориясендә бердәм тел киңлеге барлыкка килер иде. Де-факто ул Татарстанның беренче вариантын кабатлар иде. Әмма Татарстан белән чиктәш татар районнарында итимагый кәефләр күпкә алга китте. Шуңа күрә соңгы 30 елда Татарстан белән кушылу һәм чын Татарстанның барлыкка килүе турында берничә тапкыр референдум идеяләре туды. Татар дөньясы — татар халкының компактлы яшәү территорияләре, шул исәптән Кече Татарстан, Зур Татарстан да, бу даирәгә кермәгән территорияләр дә. Монда шартлы рәвештә Көнбатыш Себерне, Әстерхан өлкәсен һәм хәтта Кырымны да кертергә мөмкин. Кырымтатарлар, һичшиксез, үзенчәлекле мәдәниятләре, үз телләре булган аерым бер халык, әмма мәдәни, сәяси яктан алар гасырлар дәвамында уртак татар дөньясының аерылгысыз өлеше булган. Кырымтатарларның татар милләтенең калган өлеше белән аерылгысыз бәйләнеше турында гасыр тарихы контекстында да әйтергә мөмкин. Мәсәлән, Татарстанның барлыкка килүе процессында актив рольне кырымтатарларның беренче большевигы Исмаил Фирдевс уйный. Шулай ук ул Татарстанның ""төп төзүчесе"" Мирсәет Солтангалиевның иң якын дусы була. Әйтергә кирәк, ""татар дөньясы"" атамасы совет чорында ук туа, Татарстан республикасыннан читтә таралган кайбер татар журналларында ""рус дөньясы"" терминына кадәр үк очрый. Шуңа күрә аны ""рус дөньясы"" терминының калькасы дип әйтү һәм татарларны мифик ""империячылыкта"" гаепләргә тырышу бөтенләй урынсыз. Мондый терминның барлыкка килүе турыдан-туры татарларның үз яшәү урыннарыннан аерылып торуын тоярга омтылуы белән бәйле. Хәзерге шартларда татар дөньясы чикләре бер үк вакытта тарая һәм киңәя бара. Кайда тарая? Мәсәлән, татарлар компактлы яшәгән, ләкин халыкның гомуми массасында саны әз булган төбәкләрдә. Әйтик, Көнчыгыш Себер төбәкләрендә. Шул ук вакытта татарларның Русиядән читтә, мәсәлән, Әфганстанда, хәтта Иранда үзләре турындабелдерергә тырышулары, үз мөнфәгатләре өчен көрәшергә һәм мөһимрәк роль уйнарга тырышулары аларны автоматик рәвештә татар дөньясына кертә. Хәзерге шартларда ""Зур Татарстан"" идеясе виртуаль булса да, киләчәктә бөтен татар милләтен берләштерә алырлык (Идел-Урал якларында) озак еллар эзләгән төп идеягә әйләнергә мөмкин. Илнар Гарифуллинтарихчы, сәясәт белгече""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыра. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Татарстан, Зур Татарстан һәм татар дөньясы. Алар нәрсәне аңлата?",['Дин' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Комментарийҙар,7528,https://www.azatliq.org/a/32274499.html,2023-02-18T21:00:09+00:00
"27 декабрҙә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Урал пружиналар заводының етештереү майҙансығында булды. Республика етәксеһе предприятиеның ғәмәлдәге цехтарын ҡараны, етештереүҙе заманлаштырыу барышы, киләсәккә пландары менән танышты. Урал пружиналар заводы 2008 йылдан эшләй һәм Рәсәйҙең пружиналар эшләү буйынса баҙарының лидерҙарының береһе булып тора. 2025 йылдың тәүге яртыһы һөҙөмтәләренә ҡарағанда, компания ике миллиардтан ашыу һумлыҡ продукция етештергән, хеҙмәткәрҙәр һанын, эш хаҡы күләмен арттырған. Журналистар менән һөйләшкәндә Радий Хәбиров предприятиеның тотороҡло һәм һөҙөмтәле эш алып барыуы тураһында әйтте. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Башҡортостан Башлығы Урал пружиналар заводында булды,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Иҡтисад,734,https://bashgazet.ru/articles/i-tisad/2025-12-27/bash-ortostan-bashly-y-ural-pruzhinalar-zavodynda-buldy-4523035,2025-12-27T23:25:00+00:00
"Көндәр ҡыҙыу тора. Бер мәлде хәлем бөтөп урындыҡҡа ҡайтып ауғанымды һәм тәҙрә аша ҡояшҡа ҡарап ятҡанымды хәтерләйем. Ул миңә һүрәттәге һымаҡ йылмайып баҡҡан төҫлө ине. Башыма көн ҡапҡандырмы, нимә булғандыр, быуынһыҙ ҡалғайным. Лира апайым йөкмәп дауаханаға алып китте. Юлда аңымды юғалтҡанмын. Һушыма килһәм, дауахана кейемендә ятам. Башыма тәүге килгән уй: Уй, мине сисендергәндәр, ояты ни тора! . Биш-алты йәшлек малай, ниндәй әҙәп, ниндәй тәрбиә! Баҡсабыҙҙың арт яғында олатайым менән өләсәйем йәшәне. Уларға туранан-тура баҡса аша йүгереп барғанымды иҫләйем. Бәрәңге һабағы араһынан күренмәгәнмен дә, тиҙәр. Бер мәлде шулай олатайым менән өләсәйемә Аҡкүлдән ҡунаҡҡа килгән ейәнсәрҙәре Тәнзилә апайым минең бәрәңге араһынан килеп сыҡҡанымды күреп, ҡурҡышынан ҡолап китә яҙған хатта. Сафиулла олатайым менән Факиһа өләсәйем дә мине яҡын күрҙе. Үҙҙәрендә ҡуна ҡалдырырҙар, тәмлекәстәр менән һыйларҙар ине. Элек кәртә тирәһендәге эштәр өмә рәүешендә үтте бит. Беҙ, ыбыр-сыбыр бала-саға, йыйналышып, ололар артынан бәрәңге сүпләй торғайныҡ. Тик йыш ҡына өләсәйем, Мөнир өйҙә ярҙам итә, тип, мине үҙе янында ҡалдыра. Ир балаға өйҙә ниндәй эш ҡушһындар ти? Телсән ейәнен үҙенә иптәшкә тип кенә янында ҡалдырған, күрәһең. Минең менән күңелле булғандыр. Унан бигерәк, өләсәйем етлекмәй тыуған кәүҙәгә бәләкәй ҡәҙерлеһен йәлләгәндер ҙә, бәлки. Өләсәйемдең әле бер, әле икенсе эш менән булыуын күҙәтеп, уралып-суралып йөрөйһөң инде шунда. Яңы ғына мейестән сыҡҡан әпәкәйгә яңы ғына айыртылған ҡаймаҡ та һылап бирһә, шуны ашай-ашай тәҙрә аша башҡаларҙың бәрәңге сүпләүен ҡарап торғаным хәтерҙә. Хәҙер шуларҙы иҫләйем дә, үҙемдә уңайһыҙлыҡ кисереп, йүнһеҙ, татлытамаҡ булғанмын даһа, тип уйлап ҡуям (көлә). Өләсәйем баҡыйлыҡҡа күскәс, ике йыл олатайым менән йәшәнем. Уның да нисәмә ейән-ейәнсәре араһынан нәҡ мине һайлап алыуы ғәжәп хәл. Бер мәлде мәктәптән ҡайтып ингәндә өләсәйемдең күлдәген еҫкәп илап торғанын күреп өнһөҙ ҡалдым. Ул, ғөмүмән, үҙҙәренең йәш саҡтарын йыш иҫләр, танышып ҡауышҡан мәлдәрен ҡабат-ҡабат һөйләр булды. Малай ғына булһам да, мөхәббәт кеүек бөйөк тойғоноң барлығын, юғалтыу ғазаптарының ни тиклем ауыр икәнлеген йөрәгем менән тойоп, аңлап йөрөнөм. Олатайым да – һуғыш ветераны. Ниндәй генә миҙал-ордендары юҡ ине! Ул яу ваҡиғалары хаҡында һөйләһә, барыһын да кинолағы кеүек итеп күҙ алдына килтереп ултырам. Үҙебеҙгә, атай йортона, ҡайтһам, өй тулы бала-саға, донъя гөрләп тора. Уйынға онотолоп, һис кенә олатайым янына барғы килмәй торған саҡтар ҙа булғылай. Әммә ул кискеһен барыбер килеп ала ине. Үҙенә күрә бер йыуанысы тип ҡабул иткән инде мине. Ул, мин студент саҡта, туҡһан йәшендә мәрхүм булып ҡалды. Гөлшат Ҡаһарманова ҡорған әңгәмәнән өҙөк.",Мөнир Ҡунафиндың бала саҡ хәтирәләренән,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 0 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Баш мөхәррир һүҙе,2671,https://agideljurn.ru/articles/bash-m-kh-rrir-e/2024-05-12/m-nir-unafindy-bala-sa-h-tir-l-ren-n-3762389,2024-05-12T21:59:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЯңа мотоукчы батальонны быел май аеннан июнь аена кадәр төзиячәкләр. Анда Татарстан ирләре генә түгел, теләсәләр башка төбәкләрнең хәрбиләре дә кушыла алачак диелә. Батальонда 400 дән артык кеше булачак. Татарстанның контракт белән хәрби хезмәткә кергән хәрбиләреннән яңа батальон төзеләчәк. Ул ""Батыр"" дип аталачак. Яңа батальон Самар өлкәсендә оешачак, нигездә татарстаннардан торачак. Бу хакта Контракт белән хәрби хезмәткә сайлап алу пункты итәкчесе урынбасары Рөстәм Сәфиуллинәйтте, дип яза""Татар-информ"". Яңа мотоукчы батальонны быел май аеннан июнь аена кадәр төзиячәкләр. Анда Татарстан ирләре генә түгел, теләсәләр башка төбәкләрнең хәрбиләре дә кушыла алачак диелә. Батальонда 400 дән артык кеше булачак. Сугышка киткәнче, башта Самар өлкәсендә хәрби әзерлек үтәчәкләр. Русия Украинага каршы сугыш башлаганнан соң Татарстанда ""Алга"" һәм ""Тимер"" батальоннары оешкан иде. Узган елның көзендә Бахмут янында ""Алга"" батальонының тар-мар ителүебилгеле булды. Украиннар батальон итәкчесе, ""Шайтан"" кушаматлы Тимур Абдрахмановныәсирлеккә алды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Татарстан контрактчыларыннан ""Батыр"" дигән яңа батальон төзеләчәк",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1204,https://www.azatliq.org/a/tatarstan-kontraktchilarinnan-batir-digan-tagin-ber-batalon-oeshtirachaklar/32921947.html,2024-04-26T15:35:24+03:00
"Гәзитебеҙ дуҫы, Көйөргәҙе районы Яҡшымбәт мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы  Азат Зөлфәҡәр улы Ғәлиевте ""Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) йәмәғәт берекмәһе""нең иң ҙур ""Ал да нур сәс халҡыңа"" миҙалы менән бүләкләнеүе менән ҡотлайбыҙ!","Ҡотлайбыҙ, Азат Зөлфәҡәр улы!",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],4,Ҡотлау,257,https://yanshishma.com/articles/otlayby-/2025-06-24/otlayby-azat-z-lf-r-uly-4289127,2025-06-24T19:30:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләр2021 елда Русия халык санын исәпләүнең милләтләр һәм телләр турындагы нәтиәләре билгеле булды. Киңәйтелгән хисапны Росстатчыгарды. анисәптә 147,2 млн кешедән 130,6 миллионы гына милләтен күрсәткән. 16,6 миллионы бу сорауга авап бирмәгән. 2010 елда андыйлар саны 1,46 млн гына булган. Нәтиәләргә караганда, Русиядә татарларның саны 600 мең кешегә кимегән. 2010 елда 5,31 млн кеше үзен татар дип күрсәткән булса, хәзер алар 4,71 млн гына калган дип әйтелә. Шул ук вакытта башкортларның саны 10 мең кешегә генә кимегән. Хәзер Русиядә 1,57 млн башкорт яши дип санала. Урысларның саны 4,4 млн кешегә кимеп, 105,6 млн тәшкил иткән. Моннан тыш, Русиядә чуашлар 1,05 млн (2010 елда – 1,44 млн булган), украиннар 0,88 миллионга (2010 – 1,92 млн) калган диелә. Кавказ халыкларының саны артуы күзәтелә. Чеченнар 1,6 млн кешгә (2010 – 1,43 млн), аварлар – 1,01 миллионга (2010 – 0,91 млн) иткән. Росстат татарның кайбер төркемнәрен аерым милләт итеп санаган. Керәшен булып 29,978 мең кеше, мишәрләр – 787, Әстерхан татарлары – 29, Себер татарлары – 6,297 мең, болгарлар булып 694 кеше язылуы әйтелә. анисәптә катнашкан 147 млн кешенең 130 миллионы үз туган телләрен күрсәткән. Татар телен туган теле дип 4,07 млн кеше саный. Аларның 2,5 миллионы - шәһәрдә, 1,5 миллионы авылда яши. Башкорт телен 1,3 млн кеше күрсәткән. Аларның 615 меңе шәһәрдә, 704 меңе авылда яши. Татарстанда ике анисәп арасында татарларның саны 78 меңгә арткан: 2,012 миллионнан — 2,091 миллионга. Шул ук вакытта урыслар саны 70 меңгә арткан һәм бүген республикада 1,57 млн урыс милләте вәкиле яши дип санала. Башка халыкларның саны да кимегән. Керәшеннәр булып 25 мең, мишәрләр дип 374 кеше язылган. анисәп кәгазьләренең 101 меңендә кешеләрнең милләте күрсәтелмгән. 38,7 меңе милләт турындагы сорауга авап бирмәгән. Татарстанда яшәүчеләрнең 1,54 млн татар телен белүен һәм 1,45 млны аны куллануын хәбәр иткән. Башкортстанда башкортлар саны 100 меңгә арткан: 1,17 млннан 1,27 млнга. Урыслар да 100 меңгә ишәйгән. Шул ук вакытта татарлар саны 25 мең кешегә кимегән. Керәшеннәр булып 25 мең, мишәрләр дип 374 кеше язылган. Башкортстанда 66 мең кеше милләтен күрсәтмәгән. 42 мең милләтен күрсәтүдән баш тарткан. Башкортстанда 940 мең 315 кеше башкорт телен белүен, шуларның 828 мең 328 е телне куллануын белдергән. Республикада татар телен белүчеләр саны 822 мең 919 кеше булган, кулланучылар – 737 941 мең кеше тәшкил иткән. Русиякүләм анисәп 2021 елда 15 октябрьдән 14 ноябрьгә кадәрузды. анисәп анкеталарында кешеләр үзләре теләгән милләт вәкиле булып языла алды. Бу анисәптә беренче мәртәбә бер кешегә берничә милләтне күрсәтергә мөмкинлек бирелде. анисәп белән бәйле каршылыклы сораулар бигрәк тә Башкортстан һәм Татарстанда туды. Соңгы елда Башкортстанда татарларны башкортлаштыру сәясәте көчәйде. Башкортстан галимнәрнең бер өлеше республиканың көнбатыш өлешендә яшәүче татарларның теленә, килеп чыгышына басым ясап, аларның чынында татар түгел, ә башкорт булуларын дәлилләргә тырыша. Татар теле дә башкорт теленең төньяк-көнбатыш диалекты дигән төшенчәне дә кулланышка кертеп ибәрде. Рәсми оешмалар да моныкуллана. Моннан тыш, анисәп алдыннан Башкортстанда татар сәнгать әһелләренең тамашасын тыю омтылышлары булды. ырчы Фирдүс Тямаевның Кыргыз Миякәдә узарга тиешле концерты ут булмау сылтавы белән тыелды, ырчының апрельдә Уфада узарга тиешле тамашалары да билгесез вакыткакичектерелде. Илсөя Бәдретдинова һәм кайбер башка артистларның чыгышы датыелды. ""Китап"" радиосы автомарафонын Башкортстанда автоматлар беләнкаршы алдылар. Русиядә анисәп 15 октябрьдән 14 ноябрьгә кадәр узды. Бу чараны оештырган Росстат белдерүенчә, беренче нәтиәләр 2022 елның гыйнварында игълан ителәчәк. Аннан соң акрынлап башка мәгълүмат өстәлә барачак. Милләтләр турында мәгълүмат 2022 елның октябрендә көтелә. анисәп анкеталарында кешеләр үзләре теләгән милләт вәкиле булып языла алды. Бу анисәптә беренче мәртәбә бер кешегә берничә милләтне күрсәтергә мөмкинлек бирелде.2021 елгы анисәп нәтиәләре нигезендә төбәкләр һәм аерым торак пунктлар турында демографик, социаль һәм икътисади белешмәләр, шулай ук илнең төрле төбәкләрендә яшәүчеләрнең тормыш шартлары турындагы мәгълүмат ыелып гомумиләштереләчәк. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",анисәп 2021: Русиядә татарлар саны 600 меңгә кимегән,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0],6,җанисәп 2021,4270,https://www.azatliq.org/a/32202116.html,2022-12-31T07:51:02+00:00
"Баймак мәхкәмәсе каршына ыелган халыкка каршы куәт оешмалары вәкилләре, 2024 елның гыйнварыфикерләр""Мемориал. Сәяси тоткыннарны яклау"" проекты ""Баймак эше"" нигезендә эзәрекләнүче 46 кешене ""сәяси тоткыннар"" диптаныды. Алар арасында Айтуган Абдуллин, Денис Икбаев, Мурат Бикбулатов, Ильмир Рыскулов, Айбулат Нигәматов, Айдар Юсупов, Ильназ Мәхмүтов, Зәки Ильясова Айтуган Китиков, Шәфкать Үлмәсбаевһәм башкалар бар. Беренчеләрдән булып хөкем карары чыгарылган Илшат Ульябаевэшен ""Мемориал"" яңадан карауны сорый. Хокук яклаучылар Баймакта киңкүләм тәртипсезлекләр булмады, анда активист Фаил Алсыновны яклау өчен тыныч ыен узды дип саный. ""Мәхкәмә каршына ыелган халык киңкүләм тәртипсезлекләр дип саналган гамәлләр кылмады. Куәт оешмалары вәкилләре хөкем карары көтүче һәм лозунглар кычкыручы кешеләргә нигезсез көч кулланды"" диелән ""Мемориал"" белдерүендә. Хокук яклаучылар Русия инаять кодексындагы киңкүләм тәртипсезлекләр турындагы маддә ачык язылмаган, шуңа күрә хакимият аны теләгәнчә куллана ала дип саный. ""Мемориал"" фикеренчә, полиция хезмәткәрләре провокация юлы белән халыкны көч кулланырга этәргән – алар протестчыларны куып таратырга маташкан. ""Шул ук вакытта, тулы саклану киеме кигән полиция хезмәткәрләренең кар атканнан физик авырту кичергән дигән сүзләре абсурд булып яңгырый"", диелә. Бүгенге көндә ""Баймак эше"" нигезендә барлыгы 80 ләп кеше тикшерү изоляторларында яки колонияләрдә утыра. 49 кешегә хөкем карары чыгарылды.2024 елның 17 гыйнварында ""Башкорт"" оешмасының элекке итәкчесе, Куштауны яклаган активист Фаил Алсыновны Баймактагы мәхкәмә ""нәфрәт һәм дошманлык уяту""да гаепле дип табып, дүрт ел колониягәхөкем итте. Аның өстеннән әләкне Башкортстан башлыгы Радий Хәбировязды. Активистны хуплау өчен ул чакта төрле бәяләмәләргә күрә 5-10 мең кеше килде. Хөкем карарын чыгарып берничә сәгать узуга карамастан, халык мәйданнанкитмәде, таралмады. Кешеләрне куып таратыр өчен ОМОН көче дә кулланылды, дистәгә якын кеше тоткарланды. Берара ОМОН халыкны калканнар белән этеп чыгарырга тырышты. ОМОНга кар атучылар да күренде. Баймак мәхкәмәсе бинасы каршында узган протестлардан соң, Башкортстан эчке эшләр министрлыгы ""киңкүләм тәртипсезлекләр оештыру һәм аларда катнашу"" һәм ""хакимият вәкиленә карата көч куллану"" дигән маддәләр нигезендә инаять эше ачты. 90 га якын кеше кулга алынды, алар Уфаның тикшерү изоляторларында утыра. Иң беренче булып Илшат Ульябаев эше каралды. 2024 елның 17 июлендә Оренбур өлкәсенең Орски шәһәрендәге район мәхкәмәсе"" аны биш елга гомуми тәртипле колониягәхөкем итте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Баймак эшенең"" 46 фигуранты ""сәяси тоткын"" дип танылды",['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2615,https://www.azatliq.org/a/33503059.html,2025-08-14T11:33:16+00:00
"Владимир Путин һәм Рәәп Тайип ЭрдоганТөркиядә хакимияткә якынрак матбугат чараларына караганда, Төркия зиярәте һәм икътисади хезмәттәшлек вәгьдәләре белән Путин Әнкара рәсмиләренең күнелен яулап китте. Соңгы вакытта демократик кыйммәтләрдән читкә борылу һәм коррупция әналлары аркасында Көнбатыштан әллә ни яклау таба алмаган Әнкара рәсмиләре Мәскәдән килгән ылы мактау сүзләре вә вәгъдәләрен ишетүгә һуштан язардай булды. ""Чыннан да, безне бер дә яратмадылар инде"" дигән сүзе Төркия президенты Эрдоганның Көнбатыш белән начарая барган мөнәсәбәтләрен бик яхшы чагылдырды. Моннан кала, Путин зиярәтен күперткән хөкүмәт яклы матбугатның сәфәрне сурәтләү рәвеше төрек рәсмиләренең Русия сәясәте турында рациональ уйлаудан ни кадәр читкә китүен дә күрсәтте. Әнкара һәм Истанбул урамнарында Сүриядән килгән меңнәрчә сугыш качагы хәер эстәп йөри. Путин килгәндә аларны да онытып тордык. Гәрчә, качаклар һәм Сүриядә калганнар Русия яклаган Әсад режимыннан газап чигә һәм рәсмиләр моны яхшы белә. Украина мәсьәсендә фикер аермалыклары булса да, аларны да президентлар бер-беренә мөлаем елмаеп читләтеп үтте. Бер төркем кырымтатарлар (Кырым төркиләре мәдәният һәм ярдәмләшү оешмасы) гына Әнкарада Путин сәфәренә протест белдерергә чыкты. Русия белән Төркия сәясәте арасында бу ике төп каршылык гомумән онытылды, ни дисәң дә, акчаның йөзе ягымлырак. Русиягә ярдәм кирәк, Көнбатыш чикләүләрен ерып чыгар өчен Төркия кирәк. Эрдоган ике ил арасында 100 миллиард долларлык уртак сәүдәне максат итеп куюын белдереп фикер аермалыкларының бу максатка тискәре йогынтысы булмаячагын ассызыклады. Хуш, Төркия НАТО иле булуына карамастан, чикләүләр мәсьәләсенә карата Русия һәм шулай ук Иран белан аерым сәясәт алып бара. Әгәр киләчәктә Кавказ, Кара дингез, яки Мәрмәр бугазы турында Русия белан низаг килеп чыкса, Төркия нинди йөз белән НАТО яисә Көнбатыш белән киңәшләшергә теләр, анысы кызык сорау. Әлегә, Путин белән Эрдоганга ""Көнбатыш бит безне яратмый"" сүзе тагын да ягымлырак яңгырый башлаган мәлдә, мондый сорау кую да урынсыз кебек. Икътисади отышлар ягыннан караганда, Путинның Әнкара сәфәре, вакыты, эчтәлеге һәм максатына күз салганда, һичшиксез Мәскәү өчен бик унышлы булгандыр. Ә шул ук уңышның Әнкарага булган тәэсире турында сөйләү кыен. Путинның Әнкара зиярәте, чикләүнең тәэсирен киметү газ, нефть һәм уран базарын киңәйтү өчен мөһим. Ә энергия чыганаклары ягыннан Путинга булган бәйлелек ныгый бара. Моны тагын да ныгыту максаты белән Русия Төркиягә саткан газ бәясенә алты процент ташлама ясаячагын белдерде һәмяңа газ агымытурында хәбәр итте. Әлеге хәбәр коррупция әналларыннан соң былтыр Төркиядә доллар кыйбатлану сәбәпле кабарган газ түләүләре бераз кимер дигән өмет уятты халыкта. Тик халыкның сөенече дә әллә ни озакка бармады. Төркиянең энергия министры мондый хәбәр таралуга шатланмаска чакырды, бу ташламаның энергия дефицитын каплар өчен кулланылачагын игълан итте. Төркиядә бу ташламаларның яисә яңа агымның халыкка әллә ни файдасы булмаячак. Газны сак кына кулланырга өйрәнгән халык кыйбатлы газны күпләп кулланырга ашыкмый. Чикләүләрдән котылырга теләгән Русия Төркиягә газны ни кадәр генә күп сатарга өметләнсә дә, югары бәяләр сәбәпле, ихтыя артмаячак газга Төркиядә. Русия Төркияне үз газын читкә сатар өчен генә кулланачак. Хәйдәр Айхан Истанбул, Төркия",Путинның Төркия сәфәре кем файдасына булды?,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0],5,Комментарийҙар,3270,https://www.azatliq.org/a/26733507.html,2014-12-09T13:12:56+00:00
"Татарча диктант19 октябрьдә дөньядагы күп илләрдә Татарча диктант дигән үзенчәлекле мәгърифәти бәйрәм чарасы оештырылды. Бу чарага ыелган татарлар, Бөтендөнья татар конгрессы (БТК) тәкъдим иткән текст буенча диктант язды, соңыннан ыр-биюләр, бергәләп чәй эчүләр белән дәвам итте. Гомумән алганда, төрле урыннарда оештырыла торган Сабантуйлардан тыш, бу яңа чара да татарларга бер-берсенең иңен, рухын тоярга ярдәм итә дияргә буладыр. Дөньяның төрле илләрендә, Русиянең төрле төбәкләрендә Татарча диктант шундый төс алды да. Әмма, Башкортстанда түгел. Мәгълүм булуынча, БТК Татарстаннан читтәге татар оешмаларына Газиз Мөхәммәтшиннең ""Саумысыз, аккошлар! "" әсәреннән бер өзекне диктант тексты буларак тәкъдим итә. Әмма, Башкортстан мәгариф министрлыгы, Башкортстан ирлегендә, диктант халык шагыйре Мостай Кәримәсәрләре буенча язылырга тиеш дигән фәрман чыгара. Сәбәбе – диктант язу көне Мостай Кәримнең 100 еллык юбилеена туры килә. Соңыннан аңлашыла – бу БТКның барлык татарларга тәкъдим иткән текстын Башкортстанга кертмәү өчен генә эшләнгән адым була. Чөнки Татарча диктант чарасы башланыр алдыннан бөтен республика буенча, диктант язу урыннарына мәгариф министрлыгына караган хезмәткәрләр килеп бөтенләй башка текстны – башкортларга дан ырлаган Дуслык төбәге дигән текстны катгый рәвештә тәкъдим итәләр. Бераз гына башкорт түрәләре тоттырган текстка күз салыйк. Текстта 450 елдан элегрәк иде башкорт ыруы рус патшасына мөрәәгать иткәннәр, шул вакыттан бирле Башкортстан Русия составына ныклы кушылган, диелә. Монда татар аңына, имеш, инде 450 ел элек үк Башкортстан дигән дәүләт(? ) булган дип сеңдерелә. Бу чеп-чи ялган. 450 елдан элегрәк, Казан ханлыгы урыслар тарафыннан басып алынганчы, бүген Башкортстан дип аталган төбәкнең территориясе өч татар дәүләтенә – Казан, Себер ханлыкларына һәм Ногай урдасына кергән була. Башкортлар шушы татар дәүләтләрнең ирендә яшәүче дистәләгән халыкларның берсе генә була. Янә: Башкортлар Наполеонны, чуалышлы чорларның ялган патшаларын иңәләр, дип раслана язмада. Менә бит нинди көчле халык икән бу башкортлар, дип тагын да тирәнрәк ихтирам хисенә бирелергә кирәктер инде. иңүдә катнашалар түгел – иңәләр! Татар диктантында башкортны күтәрү мөһим урынны алса да, бу текстны көчләп тагуның сәбәбе икенче нәрсәдә, мәкерлерәк нәрсәдә. Имеш, Башкортстанның төньяк-көнбатышында татарлар түгел, ә башкорт теленең төньяк-көнбатыш диалектында сөйләшүче башкортлар яши. Башкорт теленең төньяк-көнбатыш диалектында сөйләшүчеләр белән татарлар бигрәк тә иркен аралаша"", диелгән текстта. Башкорт иделоглары нәкъ менә шушы өмләне Башкортстанның көнбатыш өлешендәге Татарча диктант чарасында катнашучы татарларга ишеттерү-яздыру өчен, хәттә Мостай Кәримне дә читкә тибеп, әлеге текстны китереп такканнар дигән тойгы кала. Такканнар дигән сүз, бу очракта, килеп туган хәлне аңларга ярдәм итүче төгәл сүз. Республиканың төрле төбәкләреннән алынган мәгълүматларга караганда, диктант язуны контрольдә тоту өчен республикадагы һәр диктант язган урынга үзенчәлекле ""комиссарлар"" ибәрелгән. Фәкать Уфадагы бер урында гына комиссарларны тыңламыйлар, Мостай Кәримнең Безнең өйнең яме дигән әсәре буенча диктант язалар. Аңлашыла ки, татарча диктант язу тирәсендә тудырылган бу көчләү һич кенә дә татарны урынына утырту өчен эшләнмәгән. Максат – әлеге дә баягы, алда торган анисәптә республиканың көнбатышында яшәүче татарларны, башкорт теленең төньяк-көнбатыш диалектында сөйләшүче башкортлар дип тәкърарлап, андагы татарның аңына шуны сеңдереп, татар исәбенә башкорт санын күпертеп күрсәтү. Шунысы да игътибарга лаек – татарга моның ише тупас бәйләнүләр республика башына Радий Хәбировутыргач яңадан башланды дияргә була. Шуңа күрә дә Татарча диктант тирәсендә тудырылган бу әналны Хәбиров чорының милли сәясәте элементы дип карарга була. Моны ачыклау авыр түгел. Әгәр аерым шәхес яисә татар милли оешмасы Радий Хәбировка бу әналны иткереп тә, бернинди чара күрелмәсә – республикада татарны тагын да ныграк рухи кысу сәясәте башланды дигән сүз булачак. Шуңа күрә республика башлыгының бу диктант тирәсендә тудырылган әналга мөнәсәбәте, аның милли сәясәтен ачыклаучы лакмус кәгазе ролен үтәячәк. Аерым момент – бу хәлләрнең Татарстанның рәсми вәкилләре, шул исәптән БТК башлыгы Васил Шәйхразиевалдында эшләнүе һәм аларның Башкортстан татарын кимсетүне күрмәмешкә салынуы. Ә бу очракта күрмәмешкә салыну – ризалашу, фатиха бирү булып кабул ителә. Хәер, Башкортстан татары Казан ягының шулай кылануына күнеккән инде. Алар Башкортстанга килсәләр, тугандаш халык – башкортлар белән дуслыкны ныгыту өчен киләләр. Ә Башкортстан татары шундый дуслык күпере астында кала торган халык булып кала килә. ""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра",анисәпкә юнәлтелгән башкортча татар диктанты,['Дин' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Комментарийҙар,4681,https://www.azatliq.org/a/30229122.html,2019-10-22T02:56:02+00:00
"""Аспекты"" фотосыфикерләрБүген Башкортстанның Бүздәк районы Әмир авылында Сталинга һәйкәл ачу тантанасы узаБу хакта ""Гражданский союз - Уфа"" хәбәр итә. Әмир авылы халкының кайберләре Сталин һәйкәлен үзәк паркка - Икенче дөнья сугышында һәлак булган авылдашлар истәлегенә куелган мемориал янына урнаштыруга каршы чыккан. ыелышта 15 кеше һәйкәлгә каршы тавыш биргән. ""Однажды в Башкирии"" телеграм каналы язуынча, нәтиәдә һәйкәлне хосусый иргә урнаштырганнар. Тулы бер дәүләтне куркуда тоткан Сталинны соңгы вакытта данларга тырышу ачыктан-ачык ярылып ята. Сталин шәхесе тарихка репрессияләр белән кереп калды. Ул урыс булмаган халыкларны юк итте, милләтләре аркасында миллионлаган кешеләргә депортацияләр оештырды. Нахакка хөкем ителеп атылу, сөргенгә ибәрелү, ""спецпоселениеләр"", лагерьләрдә ябып тотылу, анда вәхшиләрчә мыскыл ителү, кешелектән чыгару шартларында яшәтү аша миллионлаган кеше узды. Күпләр төрмәләрдән кайтмады, шунда ачлыктан, салкыннан, авыр эштән үлеп калды, кемдер үтерелгән, исән калганнары исә сындырылган, кеше буларак юк ителгән килеш кайта. Беренче чиратта Сталин әмере белән фикер ияләре, милли интеллигенция, руханилар, хәлле кешеләр юк ителә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанның Бүздәк районы Әмир авылында Сталинга һәйкәл ачтылар,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1266,https://www.azatliq.org/a/33408522.html,2025-05-08T15:53:19+00:00
"Нимәне аңлата һуң был атамалар? Үҙем Баймаҡтан булғас, мине ""ритайым"" атамаһы, нисектер, бала саҡтан ҡыҙыҡһындыра ине. Мәғәнәһен аңлағы килеп, ҡулға килеп эләккән төрлө һүҙлектәрҙе аҡтарғылап, яуап таба алманым. Әммә был ҡыҙыҡһыныуымды һүрелдермәне. Берәйһенән ""ритайым"" тигәнде ишетеү менән ""Нимә була ул? "" тип ҡыҙыҡһынып һораша торғайным. Бөтәһенең яуаптарын дөйөмләштереп әйткәндә, ""Бейеү була"" тигәндән ары китеп булманы. Әммә, ҡыҙыҡһынып эҙләнә торғас, йәштәрҙең шул уҡ яҙғы бейеүҙәренең Бөрйән районында ""ахрита"" тип аталыуы һәм ""ритайым"" менән бер үк ваҡытта үткәрелеүе асыҡланды. Сағыштырып тикшереү ике төрлө аталһа ла, был яҙғы бейеүҙәрҙең бер үк мәғәнәле ритуал бейеү икәне аңлашылды. Тик нимәне аңлата ул был ике һүҙҙәге ""рита"" тамыры. ""Эҙләнгән - мораҙына еткән"", тиҙәр бит халыҡта. Яйлап ҡына мин дә башҡорттоң баяғы ритуал бейеүҙәренең мәғәнәһен әҙ-мәҙ булһа ла асыҡлай алдым, тиергә була. Бейеү халыҡтың үҙенең тарихында булып үткән төрлө ваҡиғаларҙы сағылдыра. ""Бейеү ул - халыҡтың күңел көҙгөһө"", тип тә әйтергә булалыр, минеңсә. Унда халыҡтың бик борондан килгән донъяуи, дини, мифологик ҡараштарын да күрәсәкбеҙ, әгәр иғтибарлап тикшерә башлаһаҡ. Төрки телле халыҡтар араһында башҡорттарға иң үҙенсәлекле, бөтәһенең дә иғтибарын йәлеп иткән бейеүҙәр хас. Ун туғыҙынсы быуатта бер урыҫ ғалимы: ""Ҡаҙаҡтар башҡорттарҙың бейеүҙәренә ҡарата ""бигерәк килештереп ҡыланалар, кешеләргә улай ҡыланырға ярамай"", тигән ҡарашта торалар"", - тип яҙған. Башҡорттарҙың ут күршеләре булған ҡаҙаҡтарҙың башҡорт бейеүҙәренә ҡараштары айҡанлы үҙемдең тормошомдан бер ҡыҙыҡ хәтирә һаҡлана. Ҡаҙаҡ милләтле (хәҙер күптән мәрхүм) бер танышым булды. Икәүләп осрашып, әҙ-мәҙ мәй ҙә ҡабул итеп алһаҡ, ул башҡорт бейеү көйҙәрен ҡуя торғайны һәм ""Эйй. Яратам мин башҡорт бейеүҙәрен, уларҙа шундай дәрт бит. Әйҙә, бейе әле"", - тип үтенә торғайны. Үҙе көйҙө мөкиббән китеп, башын ҡырын һалып тыңлай һәм ваҡыт-ваҡыт ""Ихх, ихх. "", тип көрһөнөп, тубыҡтарына һуғып ҡуйыр ине. Мин көлөп ""ихылдап ултырғансы бейе лә ҡуй"", тийем тегеңә. Ул ""Һуң мин бит ҡаҙаҡ, беҙҙең халыҡ бейемәй ҙә инде"", тип уфтана ине. Мин шунда ғына ҡаҙаҡ халҡында бейеүҙәрҙең бигүк таралмауын белдем. Аҙаҡ, этнограф булараҡ ҡыҙыҡһынып тикшеренгәс, күп кенә төрки телле халыҡтарҙа беҙҙәге кеүек дәртле (ер-емертеп, тиергә була) шашып китеп бейеүҙәрҙең булмауын белдем. Һәр халыҡ тарихи үткән юлында үҙенә кәрәк, тәғәйен мәҙәниәтен булдыра, шул иҫәптән бейеүҙәрҙе лә. Башҡорт бейеүҙәрен (бер нисә хеҙмәтте атамағанда) фәнни нигеҙләп, әле ныҡлап өйрәнгән кеше юҡ. Башҡорт бейеүҙәрен һуңғы йылдарҙа Рита Өмөтбаева ныҡлап пропагандалай. Рәхмәт уға. Яҙаһы һүҙҙәрем Баймаҡ, Бөрйән һәм уларға күрше райондарҙа әле булһа башҡарылған ""Ритайым"", ""Ахрита"", тип аталған яҙғы бейеүҙәр тураһында ине. Был ике атамаларҙың барлыҡҡа килеүе бик боронға, быуаттар төпкөлдәренә төшөп китә һәм башҡорттоң ата-бабаларының береһе булған беҙҙең дәүерҙәргә тиклем Урал һәм уның тирә-яғында көн иткән һинд-иран телле халыҡтар (арийҙар) дәүере менән бәйле. Тарих фәнендә, Уралға төрки телле ҡәбиләләр килә башлағанға тиклем был ерҙәрҙә улар, йәғни һинд-иранлылар (арийҙар) йәшәгән, тигән ҡараш йәшәй. Ошо халыҡтарҙың телендә яҙғыһын ҡар иреп, тәбиғәт уяна башлағанды хуплап, ""яңынан күк үләнгә баҫабыҙ, Хоҙайға рәхмәтле булайыҡ"", тип башҡарылған ритуал бейеүҙәр хас та беҙ башҡорттоң телендәге кеүек үк ""Ритайым"", ""Ахо рита"" тип аталған һәм башҡарылған ваҡыты ла башҡорттар бейегән яҙғы ваҡытҡа тап килә. Ә был ""Ритайым"", ""Ахо рита"", һүҙҙәренең мәғәнәһе нимәне аңлата? Бейеү - сәнғәттең иң боронғо төрҙәренең береһе һәм кешеләрҙең рухи тормошонда, мәҙәниәтендә борондан уҡ ҙур урын тотҡан. Сәнғәт төрө булараҡ, бейеүҙәрҙә халыҡтың үткәне, борондан килгән донъяуи ҡараштары, мифологияһы үҙенең сағылышын таба. ""Ахрита"", йәки ""Ритайым"" тип аталған ритуал бейеүҙәрҙә лә шул боронғолоҡто күрергә була һәм был ритуал яҙғы бейеүҙәр - башҡортто формалаштырыуҙа ҡатнашҡан арийҙар дәүеренең бер сағылышы булараҡ һаҡланып, беҙҙең көндәргә килеп етә алған тарихи ҡомартҡылар. Был ритуал бейеүҙәрҙең төндә башҡарылыуының үҙ мәғәнәһе бар. Яҙға ҡарай ҡояш нурҙары нығыраҡ ҡыҙҙыра башлай. Боронғо кешеләр быны ҡыштың (ауыр ваҡыттың) үтеп китеп, тәбиғәттең уяныуы, тип аңлағандар. Ҡыш ваҡытында ҡояш теге донъя яғында булып, яҙға был, яҡты донъяға килеп сыға. Боронғо кешеләр төнгө ваҡытты ла теге донъя менән бәйле, тип һанаған. Шуға күрә яҙ көнө ҡыш үтеп, көндәр йылынып, ҡояштың ерҙе ҡыҙҙыра башлауын кешеләр көтөп алған. Уның килеүен көтөп, уға арнап, төнө буйына баяғы ритуал бейеүҙәрен башҡарып, ҡояшты дәртләндереп, уны саҡырғандар, яҡты донъяға ҡалҡып сығыуын түҙемһеҙлек менән көткәндәр. Йәғни кешеләр таңға тиклем түңәрәкләп бейеп, ҡояштың күктәге хәрәкәтен ҡабатлап, ҡояшты үҙҙере менән тиҙләтеп ҡалҡытырға тырышҡандар. Шуның өсөн дә был (ахрита, ритайым) ритуал бейеүҙәре төндә үткәрелгән. Ахрита, ритайым тигән һүҙҙәрҙең тамырында һинд-иранлыларҙың (арийҙарҙың) ""рта"", ""рита"" һүҙе ята. Ошо уҡ тамырға башҡорттоң ""рәт"" һүҙен дә бәйләргә була. Беҙҙең ҡайһы бер телсе ғалимдарыбыҙ ""рәт"" һүҙен урыҫ теленән ингән, тип аңлатырға ынтыла. Әммә был төптө яңылыш ҡараш. Башҡорт телендәге ""рәт"" һүҙе беҙҙең үҙебеҙҙең борондан килгән һүҙебеҙ һәм ""тәртип яһау"", тигәнде аңлата. Беҙ әле лә ""донъяны рәтләйбеҙ"", ""ул донъяһын рәтләне"", йәки ""нәмәләреңде матурлап, рәтләп һал"", тип әйтәбеҙ. Һәм баяғы ""ахрита"", ""ритайым"" тигән һүҙҙәрҙә шул уҡ ""рәтләү"", ""тәртипкә килтереү"" тигән мәғәнәлә. Йәғни, төнө буйына Хоҙайҙы маҡтап йырлап, таҡмаҡтар әйтешеп, таңға тиклем бейешеп, башҡорт йәштәре башҡорт донъяһының рәтләнеүен теләгән һәм шуға өмөтләнгән. Кемдәр улар арийҙар? Тарихсы ғалимдар уларҙың тәү ватанының ҡайһы тирәләрәк булғанын һаман аныҡ ҡына әйтә алмайҙар. Ҡайһы берәүҙәр хәҙерге Төркиә һәм уға яҡын ерҙәрҙә булған, тигән ҡарашта торалар. Икенселәре Ҡара диңгеҙ буйҙарында формалашҡан, тиҙәр. Шул уҡ ваҡытта арийҙарҙың Һиндостан субконтинентына ҡарай юлға сығыуҙарынан алда Көньяҡ Урал һәм уның тирә-яғындағы урманлы-далалы ерҙәрҙә малсылыҡ менән көн күргәндәр, тигән ҡараш та йәшәй тарих фәнендә. Мәҫәлән, бөтә донъяға билдәле инглиз ғалимы Гордон Чайлд арийҙар Урал яҡтарында йәшәгән, тип яҙып сыҡҡайны. Йәғни Чайлд Гордондың фекеренә таянып, арийҙар тәүҙә Уралда, башҡорт ерҙәрендә йәшәгән, тип әйтә алабыҙ. Ниндәйҙер, әлегәсә фәнгә билдәһеҙ сәбәптәр арҡаһында, улар Урал яҡтарын ташлап, Урта Азия, Афғанстан аша Һиндостанға барып сығып, шунда төпләнәләр. ""Ахрита"" һүҙе ""Ахо рита"" формаһында боронғо иранлыларҙың Авестаһында ла теркәлгән. Авеста иһә, күпселек ғалимдарҙың фекеренә ҡарағанда, беҙҙең эраға тиклем яҡынса - быуаттарҙа формалашҡан булырға тейеш. Әммә Авестаның формалашыу ваҡытын ғалимдар әле булһа аныҡ ҡына әйтә алмайҙар. Шулай ҙа иранлыларҙың дини ҡараштарын сағылдырған был ғилем беҙҙең эраға тиклем беренсе мең йыллыҡтың беренсе яртыһында теркәлгән булырға тейеш, тигән ҡараш нығынған фәндә, һәм, уларҙың әйтеүенсә, теле теркәлгән дәүерҙән күпкә алдараҡ уҡ ҡулланылыуҙан төшөп ҡалған, йәғни, күптән юҡҡа сығып, ""үле тел"" һаналып, тик руханиҙар ғына ҡулланған тел булған, тиҙәр. Ҡағыҙға теркәүгә иң тәүҙә руханиҙар үҙҙәре ҡаршы була. Сөнки, уларҙың ҡараштарынса, китапҡа яҙылғанды уҡып һөйләү Хоҙайҙы һанға һуҡмау, уны ихтирам итмәү, тип һаналған, тик телдән һөйләү генә тере һүҙ һаналған. Шуға күрә лә руханиҙар Авестаны ҡағыҙға теркәүгә бик оҙаҡ ҡаршы булалар. Әгәр ғалимдар Авестаның формалашыу ваҡытын дөрөҫ билдәләһәләр, ә әлегәсә уларҙың фекерен берәүҙең дә инҡар иткәне юҡ, тимәк, беҙҙең ""ахрита"", ""ритайым"" тигән ритуал бейеүҙәргә лә яҡынса шул уҡ йәште бирергә була, тип уйлайым. Йәғни, был бейеүҙәрҙең йәше яҡынса иң кәмендә өс мең йылдан да кәм түгел, тиергә мөмкин. Боронғо кешеләр яҙғыһын ҡояштың яңы көс менән ҡыҙҙыра башлауын ҡараңғылыҡ батшаһын, ҡара көстәрҙе еңеүе, тип аңлағандар һәм шул еңеүҙе хуплап, дәртләнешеп бейегәндәр, йырлағандар, таҡмаҡ әйтешкәндәр. Шулай итеп, беҙҙең йәштәребеҙҙең ритайым үткәреүҙәренең бик боронғо тамыры барлығын шикләнмәйенсә әйтә алабыҙ. Әлбиттә, хәҙерге быуын кешеләре ""ритайым"", ""ахрита"" һүҙҙәренең, бейеүенең мәғәнәһен дә, килеп сығыу тарихын да күптән инде онотҡандар. Хатта был турала уйланмайҙар ҙа. Әммә халыҡтың хәтере бик ныҡ. Бынан әллә нисә мең йыл элек үтәлгән яҙғы ритуал бейеүҙәрен быуаттар буйына башҡарып, йәшәтеп, тере килеш беҙҙең көндәргә тиклем һаҡлай алғандар. Тағы ҡайһы халыҡта бындай боронғолоҡ һаҡланған икән? Мин быны әйтә алмайым, белмәйем. Ҡыҙыҡһынып уйланһаң, тикшеренә башлаһаң, халҡыбыҙҙың телендә, йолаларында бик боронғо дәүерҙәр сағылышын күрергә булыр. Замандаштарыма - үҙебеҙҙең халыҡтың тарихын онотмайыҡ, уға ихтирамлы булайыҡ, уны төплө өйрәнәйек, тикшерәйек, киләсәк быуынға боҙмай, теүәл тапшырырға тырышайыҡ, тигән теләгемде еткергем килә. Зәкирйән ӘМИНЕВ, этнограф. ""Киске Өфө"" гәзите, 44, 7 - 13 ноябрь 2025 йыл","""РИТАЙЫМ"", ""АХРИТА"" БЕЙЕҮҘӘРЕН ҠАСАНДАН АЛЫП БЕЙЕЙҘӘР?",['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0],6,Тарих,8740,https://tamasha-rb.ru/articles/tarikh-m-sh-khes/2025-11-07/ritayym-ahrita-beye-ren-asandan-alyp-beyey-r-4456454,2025-11-07T09:58:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБРИКСның соңгы көнендә – 24 октябрьдә Гутерриш Русия президенты Владимир Путин белән очрашыр дип ниятләнә. БМО баш секретаре вәкиле урынбасары Фархан Хак әйтүенчә, Гутерриш саммитта ""үзенең Украина белән бәйле яхшы билгеле булган карашларын раслаячак"". Казандагы БРИКС ыенына Берләшкән Милләтләр Оешмасы (БМО) баш секретаре Антониу Гутерришкилгән. Бу хакта республика парламентының матбугат хезмәте иткерә. Һава аланында аны Татарстан Дәүләт шурасы рәисе Фәрит Мөхәммәтшинһәм шәһәр мэры Илсур Метшинкаршы алган. Кунакны чәк-чәк белән сыйлаганнар. Гутерришның БРИКСка киләчәге турында октябрь башында ук хәбәрләр булды. Әмма аның бу чарада катнашачагын рәсми рәвештә кичә, 22 октябрьдә генәрасладылар. ыенның соңгы көнендә – 24 октябрьдә Гутерриш Русия президенты Владимир Путинбелән очрашырдип ниятләнә. БМО баш секретаре вәкиле урынбасары Фархан Хакәйтүенчә, Гутерриш саммитта ""үзенең Украина белән бәйле яхшы билгеле булган карашларын раслаячак"". Хак бу кризис БМО низамнамәсе һәм халыкара хокук нигезендә айга салынырга тиеш дип санавын әйтә. Шулай ук Гутерриш Кара диңгездә көймәләр кабат имин йөри башласын өчен ""тырышлыгын дәвам итәчәк"". Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Казанга БМО баш секретаре Антониу Гутерриш килде,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1212,https://www.azatliq.org/a/kazanga-bmo-bash-sarkatibe-antoniu-guterrish-kilde-/33169928.html,2024-10-23T09:50:27+03:00
"Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.","14 декабря в Уфе и Башкортостане отметили День башкирского языка,",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Аңлатма,117,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-15/14-dekabrya-v-ufe-i-bashkortostane-otmetili-den-bashkirskogo-yazyka-4507888,2025-12-15T14:37:00+00:00
"фикерләрУкраина кораллы көчләре дәррәү һөүм системыннан Донецки өлкәсе Еленовка бистәсендә бүләкләү өчен дип тезеп бастырылган Русия хәрбиләренә һөүм иткән. Бу хакта кичә, 28 февральдә сугыш барышын хәбәр итеп тора торган берьюлы берничә -канал иткерде — Украинаныкы да, Русиянеке дә. Һөүм булуын Югары Раданың элекке депутаты Олег Царёвтахәбәр итте, ул 2014 елдан Донбасс фетнәчеләрен хуплый. ""Дошманны сөендермәс өчен нечкәлекләренә әйтмим"", диде ул. Шул ук вакытта төрле чыганакларда Русиянең дистәләгән хәрбие үлүе һәм яралануы әйтелә. Әлегә Русия саклану министрлыгы моңа фикер белдермәде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Медиа Русия хәрбиләренең өченче тапкыр күпләп үлүе очрагын хәбәр итте,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,692,https://www.azatliq.org/a/32841932.html,2024-02-29T07:11:55+00:00
"Халыкара татар теле олимпиадасында Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Ютога Казан университеты магистратурасында бушлай уку сертификатын тапшыра2014 елда Юто Хишияма Халыкара татар теле олимпиадасындаиңү яулый. Шуннан соң бөтен татар матбугаты аның турында яза-сөйли башлый, татар теленә гашыйк булган егет турында мәгълүмат тарата. Ике ел Юто Казан университетында, татар филологиясе юнәлешендә белем алды. Хәзер ул туган иленә кайтты. Ике ел бу егеткә ниләр бирде? Хәзер ул ниләр эшли? Шушы һәм башка сорауларны Ютоның үзенә бирдек. – Юто, Казанда белем алуны тәмамладың, хәзер Япониядә ниләр белән шөгыльләнәсең, нәрсә эшлисең? –Июнь азагында Казан университетының магистратурасын тәмамлап, Токиога кайттым. Кайткач та татар теле һәм мәдәнияте белән бәйле эшләремне дәвам итәм. Дуслар белән Татарстан турында китап язабыз. Татарча яңалыклар укыйм, татар ырларын тыңлыйм, сагынгач татар ризыкларын пешерәм. Татар телендә сөйләшер өчен Токиога килгән татарлар белән күрешергә тырышам, бу кыска вакыт аралыгында инде өч кеше белән күрешеп, аз булса да, татарча аралаштым. Ютоның Казанда диплом алган мизгеле, мөгаллимнәре һәм курсташ кызлары белән– Алга таба планнарың ничегрәк? Элек Токиода татар телен укытырга телим дигән идең, бу чынга ашармы? Аны ничек күзаллыйсың? – Башта магистратураны тәмамлап, аннары аспирантурага керергә ниятлим. Күптән түгел безнең университетта төрекмән теле дәресе ачылды, аны дустым алып бара. Аның кебек мин дә университетта татар теленә укытырга хыялланам, тик әлегә ул хыял булып кына кала бирә. Чынга ашырыр өчен күп нәрсә эшләргә кирәк. Ничек булса да, алга таба да Япониядә татар телен һәм мәдәниятен танытырга, татар теленең киләчәгенә өлеш кертергә тырышасым килә. – Читтән караганда, японнарда татар теле белән кызыксыну арта бара дигән хис туа. Токиода курслар оештырыла, татар телен өйрәнүчеләр күбәйде. Синеңчә, бу нәрсәгә бәйле? – Чынбарлыкта, японнарның күбесе хәтта татар дигән сүзне дә белми. Япониядә татар теле һәм мәдәнияте белән кызыксыну әлегә юк дәрәәсендә. Шулай да, әкренләп кызыксыну арта бара. Ике ел элек башлангантатар теле курсларынайөрүчеләр саны артты, хәзерге вакытта аларга якынча 20 кеше йөри. Япониядә татарлар белән бәйле чаралар да үткәрелә башлады. 2013 елның май аенда татарлар нигез салган Токио мәчете төзелүенә 75 ел тулу уңаеннан Төрек-татар мәдәнияте көннәре узды, Татарстан рәссамы күргәзмәсе, татар ризыклары кичәсе оештырылды. 2015 елның октябрендә Япониянең беренче мәчете - Кобе мәчете төзелүенә 80 ел тулу уңаеннан Япониянең өч шәһәрендә Татар мәдәнияте көннәре үткәрелде, фәнни конференцияләр, ыр-бию концерты, фото-рәсем күргәзмәсе оештырылды. Юто Токиода татар теле курсларында чыгыш ясыйМинемчә бу – Япониядә яшәүче татарлар, аларның тарихы белән кызыксынучы галимнәр, һәм ярдәм күрсәтүче оешмаларның тырышлыгына бәйле. Алга таба да шундый чаралар үткәрелеп, Япониядә татар теле һәм мәдәнияте белән кызыксыну артса, бик әйбәт булыр иде. – Японнар – нинди халык? Татарларлар белән чагыштырып караганың бармы? – Японнар дөньяда иң тәртипле һәм тырыш халыкларның берсе дип уйлыйм. Аларның бу холкы аеруча хезмәт күрсәтүдә ачык күренә. Татар милләте белән чагыштырганда, охшашлыклардан күбрәк үзгә нәрсәләр табыла. Чөнки алар аерым ирдә бөтенләй төрле тарих кичергән. Тышкы кыяфәт тә, менталитет та аерыла. Шулай да, телләрендә һәм ырларында охшашлыклар сизелә дип әйтер идем. Юто Япониядә татар телен ""рекламлый""– Узган ел Татарстан турында сайтачкан идегез. Бу эшегез ничек бара? – Сайтка яңа язмалар әзерләү урынына китап язу эшләре белән мәшгульбез. Бу эшне ике дустым белән өчәү алып барабыз. Китабыбыз – Татарстан һәм татарлар турында япон телендә язылган иң беренче китап булачак. Барып чыкса, киләсе ел башында нәшер ителер. – Юто, син ике ел дәвамында Татарстанда яшәдең. Иң нык шаккатырганы, кызыктырганы ниләр булганын әйтә аласыңмы? – Татарстанда яшәгән ике елым бик тиз үтте һәм онытылмаслык булды. Магистратурада белем алдым, япон үзәгендә японча укыттым, яңа дуслар таптым, шәһәр буйлап күп йөрдем, төрле ирләргә сәяхәткә чыктым. Татарстанда Казаннан тыш Болгар, Арча, Биектау, Алабуга, Чаллы, Чистай, Әлмәт, Азнакай, Яшел Үзән, Лаеш, Актанышта булдым, Чатыртауга да меңдем. Русия шәһәрләре арасында Петербур, Мәскәү, Уфа, Йошкар-ола һәм Чабаксарда булдым. Мәскәү һәм Петербурда татар әмгыяте оешмаларында кунакта булдым. Мәскәү татарларында кунактаШаккатырган, кызыктырган әйберләрнең күбесе – Япониядә булмаган күренешләр. Мәсәлән коры һава, түбән температура, зур елгалар, киң кырлар, начар сервис белән арзан бәяләр. – Сервис дигәннән, Казанда яшәү авыр булдымы? – Юк, һич тә авыр булмады. Казан – яшәргә уңайлы шәһәр дип саныйм. Бәяләр арзан, тулай торак рәхәт һәм чиста. Куркыныч хәлләргә дә тап булмадым. Хәтта салкын һәм караңгы кыш та миңа бик авыр тоелмады. Урысча яхшы белмәвем һәм түбән хезмәт күрсәтү дәрәәсенә генә кайвакыт уңайсызлыклар китерә иде. – Син хәзер татар теле халәтен эченнән беләсең. Синеңчә, татар теле үсәме яки бетә барамы? Аны нинди юллар белән үстереп була? – Күргәннәремнән чыгып әйтсәм, кызганычка, татар теле авыр хәлдә. Урыс теленә йотылып, әкренләп бетә бара. Татар теленең шундый хәлдә калуының иң зур сәбәбе – татарларның үз дәүләте булмавы. Хәзерге дөньяда авыр хәлдә калган телләрнең күбесе – үз дәүләте булмаган азчылык милләтләренең телләре. Чөнки бер дәүләттә бер телгә өстенлек бирелә, һәм шул телне белү итә. Русиядә ул – урыс теле. Шуңа күрә, хәзерге шартларда татар телен үстерү бик авыр. Әмма, бетмәс өчен аны саклау юллары бар һәм татарлар аны уңышлы башкарыр дип ышанам. Татарлар – тырыш милләт. Тырыш милләт үз телен онытмас. – Телдән тыш сине татар мәдәнияте дә кызыктырды, шулай бит? Татар мәдәниятендә сиңа иң нык ошаган өч нәрсәне әйтә аласыңмы? – Беренчесе – ырлар. Иң башта интернетта татар ырларын тыңлап, татар телен өйрәнәбашлаган идем. Иң беренче тыңлаган ырлар – Аерылмагыз һәм Туган тел. Мин аеруча моңлы халык ырларын һәм ретро ырларны яратам. Интернетта татар радиоларын тыңлыйм һәм ошаган ырларны эзләп ыеп барам. Икенчесе – ризыклар. Миңа камыр ризыклары, аеруча өчпочмак, пәрәмәч һәм чәкчәк ошый. Иң башта, 3 ел элек Токио мәчетендә өчпочмак һәм чәкчәк ашаган идем. Шунда татар ризыкларының тәмлелеген белдем. Казанда булганда, татар ризыкларын яратып ашый идем. Токиога кайткач, татар ризыкларын сагынып, чәкчәк, өчпочмак һәм пәрәмәчләрне пешерәм. Өченчесе – милли бизәкләр. Алар чыннан да матур, карап туя алмаслык. Истәлеккә Кирмәндә милли бизәкле паспорт тышлыгын сатып алдым. Минемчә боларның һәрберсе дә дөньяда көч сынашырлык! – Социаль челтәрләрдә еш кына мәчетләр фотоларың чыгарасың. Синең исламга карашың нинди? Татарстанда яшәвең бу карашларга тәэсир иттеме? – Матур мәчетләр һәм чиркәүләрне карарга, фотога төшерергә ярата идем. Гүзәл архитектурага сокланырлык. итмәсә Татарстанда алар янәшә тора, бу –чынлап та үзенчәлекле күренеш. Мин аларны күбрәк турист күзлегеннән карадым. Татар дусларым арасында төрле кешеләр бар. Кемдер яулык бәйли, мәчеткә йөри, ураза тота, дуңгыз итен ашамый. Ә кемдер бөтенләй дини эшләр белән шөгыльләнми, дуңгыз итен дә ашый. Миңа булган хәлләрне күзәтеп, башка мәдәниятне сизү кызык иде. Юто япон дуслары белән Казан мәктәп укучылары әзерләгән милли проектлар белән танышаКызганычка, ислам дигәч, Япониядә күбесе террористны күз алдына китерә. Япониядә ислам киң таралмаган һәм ислам дәүләтләре еракта урнашкан, шуңа ислам турында күп нәрсәне белмиләр, ислам сүзен бары тик телевизордан, террористлар турындагы яңалыклардан гына ишетләләр. Үземдә шундый стереотип юк. – Бераз читкә китеп, Курил утраулары мәсьәләсенә мөнәсәбәтең нинди? Ул Япониягә кайтарылырга тиешме? – Территория мәсьәләләре тирәсендә бәхәс куертуны мәгънәле дип санамыйм. Бу тирәдә сүз куертулар Бу уенчык – минеке! дип кычкырышып талашкан балаларга охшаш. Олылар шундый мәсьәләне хәл итә алырга тиеш. Курил утраулары мәсьәләсе Япония-Русия мөнәсәбәтен ныгытуга киртә булып тора. Яхшы мөнәсәбәт ике дәүләткә кечкенә утраулардан да күбрәк файда китерер. Шулай булсын өчен бу мәсьәлә тиз арада хәл ителергә кирәк. – Казанга тагын килеп, яшәп алырга телисеңме? – Якын киләчәктә конференциядә яки берәр чарада катнашыр өчен бер-ике атнага килә алсам, бик шат булыр идем. Әгәр Казанда эшләргә туры килсә, әлбәттә тагын яшәр идем. Милли университет булдырылса, шунда япон теле укытучысы булып эшлисем килә.","Юто Хишияма: ""Татарлар – тырыш милләт. Тырыш милләт телен онытмас""","['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 0 1 1 0],11,Әңгәмә,8287,https://www.azatliq.org/a/28002350.html,2016-09-23T21:24:21+00:00
"В рамках встречи предполагается обсуждение вопросов патриотической направленности и популяризации историко-культурного наследия Башкортостана на страницах периодических изданий; создание современного качественного контента, востребованного у широкого круга читателей; внедрения «цифрового» контента; разбор механизмов и инструментов, успешных проектов и креативных инициатив в издательском деле Башкортостана; проблемы привлечения молодежной аудитории и продвижения изданий в медиапространстве. «В современном мире, когда история и культура — фактически становятся оружием пропаганды, роль и значение периодических изданий в популяризации историко-культурного наследия возросла. В Республике Башкортостан около двадцати научных, научно-практических и научно-популярных периодических изданий, посвященных истории и культуре нашего региона. Все они работают, с одной стороны, в общем русле представления и популяризации наследия, с другой стороны — каждое издание имеет свой уникальный код, свои особенности, способы общения с читателями. Именно для обмена опытом, обсуждения актуального контента и создания благоприятной атмосферы для общения специалистов одной сферы мы организуем эту встречу», — отметила модератор мероприятия, кандидат исторических наук, главный редактор научно-практического журнала Национального музея РБ «Башкирский край» Светлана Воробьева. Мероприятие начнется в 11.00. 6",В Уфе встретятся редакторы историко-культурных периодических изданий,['Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1395,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2025-05-29/v-ufe-vstretyatsya-redaktory-istoriko-kulturnyh-periodicheskih-izdaniy-4255808,2025-05-29T19:27:00+00:00
"Его организатор — Издательский дом «Республика Башкортостан» уже который год собирает друзей печатных СМИ республики и желающих ими стать на площадку перед Домом печати в Уфе. Здесь всех ждет насыщенная программа: встречи с журналистами, писателями, политиками, ярмарка-продажа книг, изделий народного творчества, керамики и т. д. И, конечно, большой концерт любимых артистов, мастеров культуры и искусства Республики Башкортостан. Среди них лауреат госпремии имени Салавата Юлаева очаровательная Назифа Кадырова, заслуженные артисты Башкортостана Руслан Зулькарнаев, Загир Шаяхметов (Загир Байык) и Гульназ Биктимерова, известный исполнитель Ян Лира и другие. И, конечно, прямо во время концерта будет организована подписка на республиканские газеты и журналы, многим из которых читатели доверяют уже более 100 лет! Газеты «Республика Башкортостан», «Башҡортостан», «Кызыл Таң», «Йәшлек», «Өмет», журналы «Ағиҙел», «Һәнәк», «Ватандаш», «Бельские просторы», «Рампа», «Аманат», «Аҡбуҙат», «Аллюки» «Шоңкар», «Тулпар», ""ТАМАША"" - эти бренды неразрывно связаны с имиджем нашего региона. А издания тоже приготовили подарки и сюрпризы для своих подписчиков. Во-первых, оформить подписку в этот день можно со скидкой 10. Также дополнительная скидка предоставляется инвалидам и  группы, ветеранам Великой Отечественной войны и труда, труженикам тыла. Каждый давний и новый читатель не только будет в курсе всех важных и интересных событий, происходящих в республике, но и получит шанс уйти со Дня подписчика с ценным призом! Ведь среди оформивших подписку сразу же на празднике будут разыгрываться замечательные призы, среди которых велосипед, тостер, электрочайник. Кроме того, любой желающий может поучаствовать в благородном деле — в акции «Добрая подписка», выписав любое издание, выходящее под брендом Издательского дома «Республика Башкортостан», семьям участников СВО, труженикам тыла, родным и близким. Отдельная акция — передача этой эстафеты друзьям в соцсетях, где нужно разместить свое фото с хештегом Добрая Подписка. Начало праздника в 11.00. Приходите сами с хорошим настроением, приводите своих друзей! Рассказывайте о предстоящем событии в соцсетях, отмечайте хэштеги деньподписчика подпишисьсейчас подпишисьнарбсми добраяподписка.",Дом печати приглашает на День подписчика в Уфе,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес'],[0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1],5,Яңылыҡтар,2241,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-06-10/dom-pechati-priglashaet-na-den-podpischika-v-ufe-3805622,2024-06-10T19:44:00+00:00
"Ленур ХәлиловфикерләрКичә 58 яшьлек кырымтатар, элекке имам Ленур Хәлиловны, яман шеш белән авыруына карамастан, кабат сак астына алганнар. Бу хакта ""Кырым теләктәшлеге""нә аның хатыны Умида Худойбердиевахәбәр иткән. Ленур Хәлилов яшәгән Русия аннексияләгән Кырымның Корьбек (Изобильное) авылына дүрт кеше килгән. Алар бернинди кәгазь калдырмаган, бары кулларындагы мәхкәмә карары белән танышырга тәкъдим иткән. ""Юлга чыгар алдыннан аның тәһарәт алуын, киемнәрен алыштыруын көтеп тордылар да, алып киттеләр. Ул бит авырый, ник аны өйдән алып китәргә инде? "" дип елый-елый сөйләгән Хәлиловның хатыны. ""Хизб ут-Тәхрир"" эше нигезендә 18 елга хөкем ителгән кырымтатар сәяси тоткыны Ленур Хәлилов быел август аенда иреккә чыкты. Аны колониядән авыруы сәбәпле азат иттеләр, чөнки төрмәдә утырганда яман шеш ачыкланды. Моннан тыш аның икенче дәрәәдәге кан басымы авыруы, хроник С-һепатиты, бөерендә ташлар һәм бавырында кечкенә кисталар барлыгы әйтелде. Архангельскиның Исакогорский мәхкәмәсе аның колониядә тотыла алмавын әйтеп, азат итү карарын чыгарды, ләкин соңрак, Хәлилов өенә кайткач, прокурор карарны шикаять итте. Адвокат Эмил Курбединов сүзләренчә, прокурор мәхкәмәдә Хәлиловны ""аеруча да куркыныч инаятьче"" булуын мәхкәмә исәпкә алмаган дип сөйләгән. Архангельски өлкә мәхкәмәсе Хәлиловны кире колониягә кайтару турында карар чыгарды. Хәлилов өендә аппеляция карарын көтә иде. Русиядә","Кырымтатар Ленур Хәлиловны, яман шеш белән авыруына карамастан кабат сак астына алганнар",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1387,https://www.azatliq.org/a/33585377.html,2025-11-09T10:37:42+00:00
"Өфөлә эшләп йөрөйөм, 29 йәштәмен, ирем һәм бер балам бар. Кисә автобуста беренсе мөхәббәтемде осраттым! Уның менән ун йыл күрешкәнебеҙ юҡ ине. Бер-беребеҙҙе үлеп яраттыҡ. Тик мин Өфөгә уҡырға индем, ә ул – Сибайға. Икенсе курсты бөтөп ҡайтҡас, йәй буйы бергә булдыҡ. Көн һайын килде. Бәхетле инек. Йәй аҙағында ул минең менән бергә йәшәргә теләүен әйтте: Ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсәм дә, Өфөлә эшкә урынлашырмын, – тине. Тик әсәйем: Институтты бөтмәйенсә кейәүгә бирмәйем! – тип ҡырт киҫте лә ҡуйҙы. Һөйгәнем әсәйемде аңланы, фекерен ҡабул итте. Көҙгә ул әрмегә китте, оҙатып ҡалдым. Шылтыратып торҙо, хат яҙыштыҡ. Ике йыл хеҙмәт итеп, ҡайтырға йөрөгәнендә, уға контракт төҙөргә тәҡдим иттеләр. Риза булып ҡалды, тағы өс йылға. Уны ҡыҙыу нөктәгә ебәрҙеләр. Ял да бирмәнеләр. Тағы өс йыл көтөргә кәрәк… Һығылып-һығылып илай инем төндәрен, үлә яҙып һағындым, алйотҡа әйләнеп бөтә яҙҙым. Төштәремә әллә ниндәй һуғыштар инә. Егетем: Ҡурҡма, бер ниндәй ҙә һуғыш юҡ, – тип тынысландыра ине. Уҡыуҙы тамамлағас, Өфөлә эшкә ҡалдым. Егеттәр артымдан күп йөрөп маташты, тик яратҡан егетемде көтөүемде дауам иттем. Ҡайтҡас, туй үткәреп, бергә йәшәй башларбыҙ, тип план ҡорҙоҡ. Шулай: Бер аҙнанан ҡайтам! – тип шылтыратты. Унан һуң шылтыратыуҙар ҙа булманы, ҡайтманы ла. Бер йыл буйы көттөм, ләкин бушҡа ғына. Аптырап, әсәһенә шылтыраттым: Һинең кейәүгә сыҡмауың арҡаһында улым армияға китте, – тип кенә әйтте лә, телефонын һүндерҙе. Башҡаса телефонды алманы. Ниңәлер гел төшөмә инә ине: һөйгәнем ята, ә уның эргәһендә аҡ халатлы ҡыҙҙар йөрөй. Йә егетем балыҡҡа әйләнгән, имеш, тип һаташтым. Шулай йөрөй торғас, бергә эшләгән һомғол буйлы, аҡыллы егет кейәүгә сығырға тәҡдим яһаны. Әсәйем: Сыҡ, уҡып бөттөң, егетең кәләш алған, әсәһен күрҙем, ул әйтте, – тине. Йәнем көйөп, яратмаһам да, 2009 йылдың көҙөндә кейәүгә сыҡтым. Сафлығымды егетемә тип һаҡлағайным, быны белгәс, ирем мине тағы ла нығыраҡ ярата башланы. Тик үҙемде уның менән бәхетле тойғаным юҡ, енси яҡынлыҡ минең өсөн ыҙа кисереү генә… Түҙеп ятам инде. Ә һөйгәнем төшөмә инеүҙән туҡтаманы. Үҙем һағынһам да, үс итеп йәшәйем тип, тешемде ҡыҫып йәшәүемде дауам иттем. 2012 йылда улыбыҙ тыуҙы. Уға егетем менән хыялланып планлаштырған исемде ҡуштым. Көтмәгәндә! .. Ә кисәге осрашыу бөтә күңелемде тетрәндерҙе! Автобусҡа инеп ултырғайным, ниндәйҙер көс артҡа боролоп ҡаратты. Һәм унда. Мөхәббәтем! Тәүге мөхәббәтем! Иң ҡәҙерле кешем! Күҙҙәремдән йәштәрем тәгәрәп китте. Ул да мине күреп ҡалды. Их, шундай таныш ҡараш, шундай йылы, шундай нурлы, шундай яғымлы, яҡын ҡараш. Ул да урынынан торҙо. Үҙемдең нисек уның ҡосағына барып сумғанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. Кәләше барлығын да онотҡанмын. Икенсе туҡталышта төшөп ҡалдыҡ. Бер кафеға индек. Уның һөйләүенән, кәләш алмауы асыҡланды. Әсәйем алдап әйткән булған, мине тиҙерәк тормошҡа сығыуымды теләгәндер. – Отпускыға ҡайтам тип йөрөгән көндө грузиндар Көньяҡ Осетияға баҫып инде. Беҙҙе ярҙамға ебәрҙеләр. Грузиндарҙың бер һөжүмендә мин ултырған бинаға танк атты. Иҫемә килгәндә, дауаханала ята инем. Һуғыш бөтөүенә бер йыл да ике ай үтеп киткән. Шундуҡ шәфҡәт туташынан телефон алып, һиңә шылтыраттым, телефоның һүнгәйне. Шунан әсәйем һинең кейәүгә сыҡҡаныңды әйтте. Мин үҙемә бер ваҡытта ла ҡайтып йөрөмәҫкә һүҙ бирҙем. Бөтә тормошом армияла үтте. Быйыл Украинала буталыш башланғас, үҙем теләп, Донецк ополчениеһына барып ҡушылдым. Яңыраҡ емереклектәр араһынан өс йәшлек ҡыҙҙы табып алдыҡ. Уның әсәһе, бөтә өмөтөн өҙөп, ҡыҙы был донъяла юҡтыр тип, Рәсәйгә ҡасып киткән булып сыҡты. Эҙләй торғас, ҡыҙҙың әсәһен Өфөгә ебәргәндәрен белдек, бәләкәсте бында алып киттем. Бөгөн килеп еттек һәм баланы әсәһенә тапшырҙым. Иртәгә тағы Украинаға, – тип аңлатты егетем. … Минең күҙҙән туҡтамай йәш аға. Йәшлек мөхәббәтемде өйөмә саҡырҙым, улым атаһы менән өләсәһенә картуф ҡаҙышырға киткәйне. Егетем миңә тормошомдо боҙғоһо килмәүен, әммә ғүмер буйы яратасағын белдерҙе. Онотолмаҫлыҡ төн үткәрҙек. Тәүге тапҡыр ләззәттең нимә икәнлеген аңланым. Бөгөн уны икенсегә вокзалдан оҙатып ҡалдым. Ынйыгөл.",Үкенесле тәүге һөйөү,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Яҙмыш,3983,https://agideljurn.ru/news/ya-myshy-kitap-ya-yrly/2025-10-12/kenesle-t-ge-y-4424767,2025-10-12T18:57:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАларга 200 мең сум бирелә. ""Бу акчаны Мәскәүдәге курьерлар да эшли. Яңа төбәкләргә (Украинадан басып алынган төбәкләргә - ред. ) эшкә ибәрелгән белгечләр дә аена 250 мең сум ала. Тик бу эшләр безнең сугышчылар башкара торганы белән чагыштырырлык та түгел"", ди ул. Депутат һәр ай 300 мең сум кирәк ди. Татарстан Дәүләт шурасы депутаты, Донбасс ихтыярилары берлегенең 7 нче Георгиев штурм бригадасы итәкчесе ярдәмчесе Эдуард Шәрәфиев Украинадагы сугышта катнашучыларның хезмәт хакларын арттырырга тәкъдим итә. Бу хакта ул үзенең -каналындаязды. ""Күрәсең саклану министрлыгында үзгәрешләр көтелә. Әлбәттә, икътисади үзгәрешләр, чөнки яңа министр - көчле икътисадчы. Беренче бурычларның берсе - ""махсус хәрби операция""дә (Украинага каршы сугышны Русия хакимиятләре шулай атарга куша) катнашучыларга түләнә торган акчаларны яңадан карый башлау кирәктер, дип уйлыйм"", дип яза ул. Аның әйтүенчә, сугыш башланганнан бирле ихтыяриларга, контрактчыларга һәм мобилизацияләнгәннәргә 200 мең сум түлиләр һәм бу акчалар бер тапкыр да арттырылмаган. ""Хәзер бу акчаны Мәскәүдәге курьерлар да бер авырлыксыз эшли ала. Яңа төбәкләргә (Украинадан басып алынган төбәкләргә - ред. ) эшкә ибәрелгән белгечләр дә аена уртача 250 мең сум ала. Тик бу эшләр безнең сугышчылар башкара торганы белән чагыштырырлык та түгел, йөкләнеш һәм куркыныч ягыннан әйтеп тә тормыйм"", дип белдергән ул. Депутат бүген сугышчыларның хезмәт хакы кимендә 300 мең сумнан башланырга тиеш, бу акчалар гел артып торырга тиеш дип саный. Бу яңа ихтыяриларны әлеп итергә булышачак ди. Владимир Путин Сергей Шойгуурынына яңа саклану министры билгеләргә тәкъдим итте. Бу вазифага ул элекке беренче вице-премьер Андрей Белоусовнытәкъдим итте. Белоусов гаскәрдә хезмәт итмәгән. Путин сүзчесе Дмитрий Песковикътисадчыны саклану министры итеп куюга фикер белдереп, сугыш кырында ""инновацияләргә ныграк ачык булучылар иңә"", дип әйтте. Русия саклану министрлыгы мәгълүматынча, 2023 елның маена Украинага каршы сугышучылар аена 204-242 мең сум алган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстан Дәүләт шурасы депутаты Украинадагы сугышта катнашучыларның хезмәт хакларын арттырырга тәкъдим итә,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,2149,https://www.azatliq.org/a/tatarstan-daulat-shurasi-deputati-ukrainadagi-sugishta-katnashuchilarning-hezmat-haklarin-arttirirga-takdim-ita/32943933.html,2024-05-13T10:00:50+03:00
"Һәр дәүләттең бөтөнлөгөн һаҡлап торған төп документы була. Рәсәй ҡанаты аҫтына һыйынған Башҡортостан Республикаһының да үҫеш юлын күрһәткән Конституцияһы бар. Бынан 32 йыл элек, йәғни 1993 йылдың 24 декабрендә, Башҡортостандың Төп законы ҡабул ителә. Илебеҙ ауыр ваҡыттар кисергән осорҙа беҙҙең республика уны ҡабул итеп, илдәге федерализмды яҡлауға тәүгеләрҙән булып үҙ өлөшөн индерә. Башҡортостан Конституцияһы республика ҡоролошоноң фундаменталь принциптарын, граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм азатлығын, шулай уҡ төбәктең социаль-иҡтисади үҫеш йүнәлештәрен билдәләй. Ошо документ ярҙамында халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен, йолаларын һәм телен һаҡлау, үҫтереү өсөн шарттар булдырылды. Конституция бөгөн дә республиканың дәүләт-хоҡуҡи, социаль-иҡтисади һәм мәҙәни-рухи үҫешенең төп нигеҙе булып ҡала. Һуңғы йылдарҙа Рәсәйҙең хоҡуҡи өлкәһендә ярайһы уҡ ҙур үҙгәрештәр булды. Уларҙың төп өлөшө конституцион реформа менән бәйле, ул илдең бөтә хоҡуҡи системаһын яңыртыуға, үҫтереүгә ҡеүәтле этергес булды. Һөҙөмтәлә 2021 йылдың октябрендә Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр тураһында закон ҡабул ителә. Константин ТОЛКАЧЕВ, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе: – Беҙ Конституциябыҙҙы Рәсәй Конституцияһына ярашлы итеп кенә үҙгәртмәнек, ә Республика ҡануниәтендә төбәктәге ижтимағи-сәйәси процестарға, республика үҫешенең тарихи, географик, этномәҙәни үҙенсәлектәренә ярашлы Яңыртылған Рәсәй Конституцияһы нормаларын ижади билдәләнек. Бынан тыш, Яңыртылған Башҡортостан Конституцияһының айырым нормалары хоҡуҡи яңылыҡтар булып тора, уларҙың аналогтары республика ғына түгел, Рәсәй Конституцион хоҡуғында ла булмаған. Мәҫәлән, республика Конституцияһы хәҙер рухи, мәҙәни, тарихи һәм тәбиғи мираҫтың уникаль объекттарын дәүләт һаҡлауын күҙ уңында тота, улар араһында Шүлгәнташ тәбиғәт ҡурсаулығы, Ирәмәл тәбиғәт паркы, Ҡуштау, Торатау, Йөрәктау тауҙары һәм башҡа объекттар бар. Был Рәсәй тарихында аныҡ тәбиғәт объекттарын һаҡлау конституцион кимәлдә яҙылған беренсе осраҡ. Хатта  халыҡ-ара хоҡуҡ өсөн дә был ғәҙәти булмаған күренеш. Хәйҙәр ВӘЛИЕВ, Башҡортостан Республикаһының Конституция Советы рәйесе: – 2020 йылда Рәсәй Конституцияһына төҙәтмәләр индерелгәндән һуң, республика Конституцияһы ла ярайһы уҡ камиллаштырыла һәм ил Конституцияһына ярашлы итеп килтерелә. Үҙгәрештәр граждандарҙың хеҙмәте, ғаилә һәм никах институты, халыҡтың һаулығын һаҡлау һәм нығытыу, белем алыу, тарихи һәм мәҙәни мираҫты һаҡлау һәм яҡлау хоҡуҡтары, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың, Башҡортостан Республикаһы Башлығының, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең, суд органдарының һәм урындағы үҙидара органдарының хоҡуҡтары һәм бурыстары тураһындағы положениеларға ҡағылды. Башҡортостан Республикаһы конституцияһы төбәктең социаль-иҡтисади үҫеше, уның хоҡуҡи нигеҙҙәрен нығытыу, граждандар йәмғиәте институттарын булдырыу, кеше хоҡуҡтары һәм азатлыҡтары гарантияларын тормошҡа ашырыу өсөн ныҡлы нигеҙ булып тора. Ул күп милләтле республикабыҙ халыҡтарының рухи ҡиммәттәрен, мәҙәниәтен һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлау өсөн бөтә мөмкинлектәрҙе тәьмин итә. Тап Конституцияға ныҡлы таяныс киләсәккә ышаныслы ҡарарға, тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлек бүләк итергә, заман талаптарына ҡаршы торорға ярҙам итергә мөмкинлек бирә. Конституция – илдә тотороҡлолоҡ, тыныслыҡ һәм татыулыҡ билгеһе, дәүләттең демократик үҫешенең ҡаҡшамаҫ нигеҙе. Фото сығанағы: ""Башинформ"" мәғлүмәт агентлығы.",Төп документ республиканың үҫешен билдәләй,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],7,Сәйәсәт,3408,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2025-12-24/t-p-dokument-respublikany-eshen-bild-l-y-4519666,2025-12-24T14:00:00+00:00
"Заманса УЗИ-аппарат Асҡын үҙәк район дауаханаһының матди-техник базаһын тулыландырҙы, тип хәбәр иттеләр төбәктең Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан. Уны «Оҙайлы һәм әүҙем тормош» милли проекты (национальный проект «Продолжительная и активная жизнь») булышлығында һатып алғандар. Прибор медицинаның төрлө өлкәләрендә юғары аныҡлыҡта тикшереүҙәр үткәреү өсөн тәғәйенләнгән. Ул ауырыуҙарҙы диагностикалау, ағзаларҙың һәм туҡымаларҙың торошон баһалау өсөн ҡулланыла. Аппарат портатив. Был уны стационар учреждениеларҙа, шулай уҡ ситтән тороп файҙаланыу мөмкинлеге бирә. «Оҙайлы һәм әүҙем тормош» милли проектының төп маҡсаты – граждандарҙың оҙаҡ йәшәү күрһәткестәренә өлгәшеү. 2030 йылға көтөлгән ғүмер оҙайлығын - 78, ә 2036 йылға 81 йәшкә тиклем арттырыу күҙаллана. Милли проект ярҙамында медицина учреждениелары яңыртыла, реабилитация системаһы камиллаштырыла, милли тикшеренеү үҙәктәре селтәре үҫешә, һаулыҡ һаҡлауҙы һанлаштырыу буйынса эш алып барыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Асҡын дауаханаһына яңы УЗИ-аппарат һатып алғандар,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],5,Милли проекттар,1055,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2025-12-18/as-yn-dauahana-yna-ya-y-uzi-apparat-atyp-al-andar-4513526,2025-12-18T22:15:00+00:00
"Августың икенсе яртыһы — баҡсала үҫтерелгән ҡайын еләген ултыртыу өсөн иң ҡулай мәл. Һәр хәлдә, был эште сентябрҙең тәүге ике аҙнаһынан һуңламай тамамларға кәрәк. Юғиһә еләк һалҡынға ҡәҙәр яҡшылап тамырланып өлгөрмәҫ. Түтәлдәрҙең оҙонлоғо 60 — 65 сантиметрҙан үтмәһен, үрсетмәләрҙең араһында 25 — 30 сантиметрлыҡ ара ҡалдырығыҙ. Емеш-еләк иғтибар ярата Августа ҡурай еләге, ҡарағат, крыжовник, һырғанаҡ емештәре йыйып алына. Еләге өлгөргән мәлдә ҡыуаҡтарға һыу ҡойоуҙы туҡтатырға кәрәк. Шул ваҡытта ғына емеш ҡоро һәм татлы буласаҡ. Ҡарағатты, крыжовникты йыйып алғандан һуң ҡыуаҡтарға мотлаҡ һыу ҡойоғоҙ, фосфорлы-калийлы ашлама менән туҡландырығыҙ. Ҡарт һәм имгәнгән ботаҡтарҙы ҡырҡып ташлағыҙ. Ағас еләгенең емеш бирмәгән үренделәренән дә ҡотолорға кәрәк. Төрлө ауырыуҙың таралыуына юл ҡуймаҫ өсөн, был ботаҡтарҙы күптәр яндыра. Уларҙы киптереп, ҡышҡылыҡҡа ер еләген ҡапларға ла мөмкин. Августың икенсе яртыһы — баҡсала үҫтерелгән ҡайын еләген ултыртыу өсөн иң ҡулай мәл. Һәр хәлдә, был эште сентябрҙең тәүге ике аҙнаһынан һуңламай тамамларға кәрәк. Юғиһә еләк һалҡынға ҡәҙәр яҡшылап тамырланып өлгөрмәҫ. Түтәлдәрҙең оҙонлоғо 60 — 65 сантиметрҙан үтмәһен, үрсетмәләрҙең араһында 25 — 30 сантиметрлыҡ ара ҡалдырығыҙ. Август — алмалар өҙөлөп төшөр саҡ. Алмағас тирәләй аллы-гөллө балаҫ йәйелә кеүек. Емештәрҙе мотлаҡ йыйып алырға кәрәк. Уларҙан алма һеркәһе, кипкән емеш эшләргә мөмкин. Уңышы йыйып алынғандан һуң яҡынса ике аҙна үтеүгә, иртә өлгөрөүсән алмағас һәм армыт ағастарының тамырҙары ныҡ йәйелә башлаусан. Шул мәлдә уларҙы органик ашлама менән туҡландырырға кәрәк. Ғөмүмән, емеш ағастары һәйбәт ҡышлаһын өсөн, уларға фосфорлы-калийлы ашлама кәрәк. Йәшелсә лә өлгөрә Йәйҙең һуңғы айында йәшелсә лә мул уңышы менән һөйөндөрә. Эш ифрат күп: уларҙы йыйып тоҙларға, ҡайнатырға, киптерергә, шул уҡ ваҡытта түтәлдәрҙе, теплицаларҙы тәрбиәләргә өлгөрөргә кәрәк. Томат, татлы борос һәм баклажан мул уңыш бирә башлай. Уларҙы ай башында уҡ органик һәм минераль ашлама менән туҡландырырға онотмағыҙ. Томаттың сәскәле тәлгәшен ҡырҡып алып, ике япраҡты ғына ҡалдырыу һәйбәт булыр. Был алым яңы тумалған емештәргә һалҡындарға ҡәҙәр өлгөрөргә ярҙам итер. Һалҡын төндәр яҡынлашыу менән (улар, ғәҙәттә, 10 августа башлана) асыҡ грунттағы помидорҙы йыйып алалар. Ә теплицала үҫкәндәрҙе өлөшләп өҙөргә, урынына салат, редис, укроп сәсергә мөмкин. Шулай уҡ төҫлө кәбеҫтә өлгөрөп етһен тиһәгеҙ, уны, түтәлдән алып, бушаған теплицаға ултыртыу яҡшы һөҙөмтә бирер. Һарымһаҡты, һуғанды япраҡтары һарғайыу менән йыйып алырға кәрәк. Айҙың урталарынан сәскәләрҙе һирәгәйтә башларға мөмкин. Бүлеп ултыртыу өсөн иң сәләмәт, ныҡлы, дөрөҫ формалағы үҫемлектәрҙе һайларға кәрәк. Сәскәнең һуғанын ҡаҙып алғас, уны иғтибарлап ҡарағыҙ. Ҡыҙғылт-көрән төҫтәге ҡабыҡтарын алып, ауырыу артабан таралмаһын өсөн, баҡсаның ситенә сығарып яндырығыҙ. Августа ҡый үләндәрен бөтөрөүгә ҙур иғтибар бүлергә кәрәк. Улар бешкән орлоғон ҡойоп өлгөрмәһен, юғиһә киләһе йылда был саҡырылмаған ҡунаҡтарҙан ҡотолоуы күпкә ауыр булыр.",Августа баҡсала эштәр,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Аңлатма,2987,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-08-12/avgusta-ba-sala-esht-r-4346447,2025-08-12T10:50:00+00:00
"Шоферҙы ауылда насар кеше тип һөйләһәләр ҙә, ул автобусты ҡыуҙы ғына, тиҙлекте район үҙәгенә еткәс кенә кәметте. Бер һүҙ ҙә өндәшмәйенсә, беҙҙе бала табыу йорто янында төшөрөп ҡалдырҙы, шунан ғына һөттө тапшырырға боролдо. – Сәғәт икегә кил, – ҡатыным сикәмдән әп итте лә шәфҡәт туташына эйәреп инеп китте. Сәғәт иртәнге туғыҙҙы күрһәтә. Мин район үҙәге буйлап йөрөштөрҙөм, ашханаға инеп, сәй эстем. Дауаханаға барғас, ҡапҡа янында ағастар араһындағы төпһәгә ултырҙым. Ныҡ тулҡынландым, сәғәттән күҙҙәремде алманым. Ваҡытты тиҙерәк үткәрер өсөн кеҫәмдән бәке сығарып, ағас ботаҡтарынан төрлө фигуһындар яһарға керештем. Ҡатыным менән баламдың хәлен бик белгем килә, әммә эш кешеләрен борсорға ҡыйманым. Оҙаҡламай ишектә йыуан санитарка күренде. – Фәләнов һин булаһыңмы? – тип һораны ул. – Мин, – тинем, үҙем ҡурҡам. – Һинеке бер сәғәт элек ҡыҙ тапты, дүрт тә ике йөҙ. Икеһе лә имен-һау. Теләһәң, арт яҡтағы беренсе тәҙрәгә бар, ул асыҡ, тик шаулама, палатаға инмә! Нисек теләмәйем, ти, инде! Тәҙрәгә уҡтай атылдым. Ҡатыныма торорға рөхсәт итмәгәйнеләр, тәҙрә аша күңелдәребеҙ булғансы серләштек. Ҡатыным шуларҙы һөйләне: – Баланы тапҡас, палатаға күсерҙеләр. Шул саҡ санитарка: Ҡатындар, кемдең ире төпһәлә бысаҡ тотоп ултыра? – тип ҡысҡырҙы. Әгәр еткән сәсле, һаҡаллы булһа – минеке, – тим. Сантарка, ниңә килеп һорашмай, тип аптыраны. Мин һиңә сәғәт икегә килергә ҡушҡанымды әйттем. Ҡара һин уны, ниндәй тыңлаусан! Ярай, сығып ҡыуандырайым әле үҙен, – тип санитарка һиңә һөйөнсөләргә сығып китте. К. МУЛЛАБАЕВ.",БЫСАҠ ТОТОП,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Ғәләмәт бит,1512,https://henek.info/articles/++-++/2025-11-07/bysa-totop-4458084,2025-11-07T23:15:00+00:00
"Президент иғлан иткән Ғаилә йылында өҫтәмә белем биреү уҡытыусылары араһындағы иң мөһим, күләмле сараларҙың береһе - ""Йөрәгемде балаларға бирәм"" исемле профессиональ конкурс. Уның тарихы бай - сирек быуаттан ашыу инде ул үҙ эшенең оҫтаары булған педагогтарҙы берләштереп, иң яҡшы эш алымдарын тотош илгә таратарыға ярҙам итә. Быйылғы конкурстың йомғаҡлау өлөшө Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә үтә. Бында үткән йылғы конкурстың абсолют еңеүсеһе Татьяна Воробьева йәшәй. Шуға ла быйылғы өҫтәмә белем биреү өлкәһе педагогтары араһында ойошторолған һөнәри оҫталыҡ бәйгеһенең федераль этабы 23 - 27 сентябрҙә Башҡортостанда үтә. Финалда Рәсәйҙең 42 төбәгенән 90 уҡытыусы ҡатнаша. 26 сентябрҙә 9 номинация буйынса еңеүселәр исемлеге билдәле буласаҡ. Конкурсты ойоштороусылар – Рәсәй Мәғариф министрлығы, Дөйөм Рәсәй мәғариф профсоюзы.","""Йөрәгемде балаларға бирәм"" конкурсы Өфөлә үтә",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,829,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-24/y-r-gemde-balalar-a-bir-m-konkursy-f-l-t-3942894,2024-09-24T11:16:00+00:00
"Башҡортостанда М-5 ""Урал"" трассаһында, 1480-се саҡрымдан алып (Фёдоровка ауылы) - 1548-се саҡрымға тиклемге (Силәбе өлкәһе менән сиктәш) участкала (Өфө һәм Иглин райондары), бөтә йөк машиналары, пассажир автобустары һәм маршрут таксиҙары өсөн хәрәкәт ваҡытлыса киске сәғәт туғыҙға тиклем сикләнде. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.","Һеҙҙә нисектер, беҙҙә көслө ҡар яуа!",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,475,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-10/e-nisekter-be-k-sl-ar-yaua-4572867,2026-02-10T17:45:00+00:00
"Әйткәндәй, әхирәттәре лә унан ситләште, хәҙер ултырып бер һөйләшерлек, сер бүлешерлек кешеләре лә юҡ… Улымды армиянан алып ҡалдым, – тип маҡтанған бер көн. – Унда һине берәү ҙә майлы бутҡа бешереп көтмәй, түрә балаларынан ҡайһы ерең кәм, ана, аҡса эшлә, тип әйттем. Ысынлап та, әсәһенең йылы ҡанаты аҫтына һыйынған имәндәй улы нисектер һалдат хеҙмәтенә бармай ҡалды. Хөснә инде нисә йыл шул бер малайы менән генә йәшәй, ире бүтән йәш бер ҡатынға сығып киткән. Мине яратманы, шуға башҡаға эйәләне, – тип оҙаҡ һыҡтап йөрөгән ул. Үҙеңде ҡара, бөхтә йөрө. Ир бит ул - әрпеш ҡатынды нисек һөйһөн? – тип әллә күпме кәңәш биргән дә бит әхирәттәре. Өйрәтмәгеҙ, күпме теләйем – шунса ашайым, туйғансы йоҡлайым, донъяһы ҡыйрап ятмаймы ни. – ошо уйында ҡала һаман Хөснә, үҙе һаман иренең ташлап киткәненә зарланыуҙан туҡтамай. .Ҡатын-ҡыҙ – гүзәллек өлгөһө. Ул үҙенең матурлығы, ҡупшылығы менән һоҡландырып, ирен яңы үрҙәргә дәртләндереп, балаларына өлгө күрһәтеп йәшәргә тейеш. Ошо сифаттарығыҙҙы бер ҡасан да юғалтмаһағыҙ ине. Әйткәндәй, әхирәттәре лә унан ситләште, хәҙер ултырып бер һөйләшерлек, сер бүлешерлек кешеләре лә юҡ…Улымды армиянан алып ҡалдым, – тип маҡтанған бер көн. – Унда һине берәү ҙә майлы бутҡа бешереп көтмәй, түрә балаларынан ҡайһы ерең кәм, ана, аҡса эшлә, тип әйттем. Ысынлап та, әсәһенең йылы ҡанаты аҫтына һыйынған имәндәй улы нисектер һалдат хеҙмәтенә бармай ҡалды. Хөснә инде нисә йыл шул бер малайы менән генә йәшәй, ире бүтән йәш бер ҡатынға сығып киткән. Мине яратманы, шуға башҡаға эйәләне, – тип оҙаҡ һыҡтап йөрөгән ул. Үҙеңде ҡара, бөхтә йөрө. Ир бит ул - әрпеш ҡатынды нисек һөйһөн? – тип әллә күпме кәңәш биргән дә бит әхирәттәре. Өйрәтмәгеҙ, күпме теләйем – шунса ашайым, туйғансы йоҡлайым, донъяһы ҡыйрап ятмаймы ни. – ошо уйында ҡала һаман Хөснә, үҙе һаман иренең ташлап киткәненә зарланыуҙан туҡтамай. .Ҡатын-ҡыҙ – гүзәллек өлгөһө. Ул үҙенең матурлығы, ҡупшылығы менән һоҡландырып, ирен яңы үрҙәргә дәртләндереп, балаларына өлгө күрһәтеп йәшәргә тейеш. Ошо сифаттарығыҙҙы бер ҡасан да юғалтмаһағыҙ ине.",. Ҡатын-ҡыҙ – гүзәллек өлгөһө.,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,2032,https://henek.info/articles/common_material/2026-01-18/atyn-y-g-z-llek-lg-4541002,2026-01-18T12:45:00+00:00
"Фажиғәле хәл теркәлгән: бәләкәй генә бер өйҙә түшәм таҡталары емерелеп төшөп, ир кешенең ғүмерен ҡыйған.",Бәлә баш осонда булған,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,104,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-16/b-l-bash-osonda-bul-an-4510467,2025-12-16T19:18:00+00:00
"Йәштәрсә дәртле, һомғол кәүҙәле, тормошҡа үҙ ҡарашы булған, ышаныслы аҙымдар яһап, « тимер ат » ын егеттәрсә « йүгәнләгән », сәхнәләрҙә аҡҡоштай талпынып бейегән, йәйге миҙгелдә умартаһынан ҡайтып инмәгән, яҙын-көҙөн һунарға йөрөгән, ҡыш төрлө биҙәүестәр эшләп, ҡулынан бәйләмен төшөрмәгән, йәй баҡсаһында үҫтереп, көҙөн йәшелсәнән әллә күпме салат, емеш-еләктән төрлө һут-ҡайнатмалар, шифалы үләндәр менән һатыу иткән Мәҙинә Ибраһимоваға ҡарап, был ҡасан йоҡлай ҙа, ҡасан бар эшкә өлгөрә икән, тип аптырап ҡуяһың. Ҡатын-ҡыҙҙың йәшен һорау әҙәпһеҙлек һаналһа ла, геройымдың етмешкә артмаҡлауына һис тә ышанғы килмәй. Уға ҡарайһың да, Мәҙинә Рәсих ҡыҙы алдында ҡартлыҡ үҙе баҙап ҡалалыр, тип уйлап ҡуяһың. Бөгөн Әбйәлил районының бар яҡлап уңған ҡатын-ҡыҙҙарының береһе, тәжрибәле умартасы, йүнсел ҡатын, ҡул эштәренә маһир Мәҙинә ИБРАҺИМОВАның күп яҡлы һөнәрҙәренә туҡталып, тормошҡа мөнәсәбәте хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ. Ҡыҙыҡ әңгәмәне ""Тамаша"" журналының яңы октябрь һанында уҡырһығыҙ.",Тормошто яратып йәшәй,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,983,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-10-07/tormoshto-yaratyp-y-sh-y-3957662,2024-10-07T09:26:00+00:00
"Смотрите и ставьте лайки Ильнуру, Нарисе, Ильмиру и Алине Карабулатовым.",Семья Карабулатовых принимает участие в акции «Семья Защитников Отечества»,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Файҙалы эштәр,72,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-09-04/semya-karabulatovyh-prinimaet-uchastie-v-aktsii-semya-zaschitnikov-otechestva-3911217,2024-09-04T13:09:00+00:00
"Бынан егерме биш йыл самаһы элек, телевизорҙан Айһылыу менән Ғайсарҙы күрер өсөн, кистәрҙе көтөп алғанығыҙҙы иҫләйһегеҙме? Тәүге башҡорт сериалы ""Ай ҡыҙы""нда Эльмира Юлдашева менән Азат Йыһаншин телевизор ҡараусының йөрәген тәүге сериалдарҙан уҡ арбап алған ине. Актерҙарҙың оҫта уйнауы менән бергә ваҡиғалар барған ауылдың тәбиғәте лә иҫ китмәле матур ине. Бынан егерме биш йыллап ваҡыт үткәс, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы артисы Эльмира Юлдашева киноның күп өлөшө төшөрөлгән Белорет районының Асы ауылындағы ""тыуған йорто""на, эш сәфәре менән барғанда, янына барып күреп киткән. ""Күптән ошо йорт алдына барып хәтирәләргә бирелеп алғым килә ине. Бөгөн шул яҡҡа юлыбыҙ төшкәс, барып килергә булдым"", - ти Эльмира Юлдашева.",Егерме биш йылдан һуң өйөнә ҡайтҡан,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Мәҙәниәт,747,https://shonkar.com/news/culture/2025-06-26/egerme-bish-yyldan-u-y-n-ayt-an-4292105,2025-06-26T22:33:00+00:00
Башҡортостанда яңы эш аҙнаһы Ураҙа байрамы уңайынан өс көнлөк ял менән тамамлана. Өҫтәмә ял март айының һуңғы көнөнә тура килә. Быйыл Ураҙа ғәйете 30 мартта билдәләнә. Шуға бәйле ял көнө 31 мартҡа күсерелә.,Өс көн ял итәбеҙ!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,206,https://henek.info/news/novosti/2025-03-25/s-k-n-yal-it-be-4170752,2025-03-25T10:00:00+00:00
"В республиканском филиале фонда – 106 социальных координаторов. Помимо работы с ветеранами они уделяют много внимания членам семей участников СВО, а также патриотическому воспитанию подрастающего поколения. Так, Лилия Гайнетдинова, соцкоординатор Туймазинского района, помогла организовать встречу ветеранов СВО с детьми, которые стали участниками проекта «Сильные люди», который проходит в рамках Всероссийской просветительской акции «Служу Отечеству». Проект «Сильные люди» направлен на социализацию и поддержку участников специальной военной операции Туймазинского района, которые вернулись из зоны боевых действий, а также на организацию досуга их детей от 4 до 18 лет. В рамках проекта для детей участников СВО Туймазинского района организовали шестидневную смену с одноименным названием в лагере «Яшлек» с. Алексеевка. Для ребят проводились спортивные мероприятия, тренировки и встречи с бойцами. Военнослужащие рассказали детям о военной экипировке, первой медицинской помощи и о том, как они преодолевают трудности на поле боя. Гульнур Кульсарина, руководитель филиала фонда «Защитники Отечества» в Башкортостане, отметила, что такие мероприятия вносят бесценный вклад в воспитание всесторонне развитых, преданных Родине молодых людей, которые чтят историю Отечества и готовы стать его надежной опорой. – Наши ветераны активно участвуют во Всероссийской просветительской акции «Служу Отечеству». Выражаю искреннюю благодарность им за то, что они делятся своим опытом и мудростью с подрастающим поколением. Пусть уроки мужества, которые вы проводите, вдохновляют не только ребят, но и всех нас на стойкость и доброту! – сказала Гульнур Кульсарина. Подробнее о работе республиканского филиала фонда – здесь: . Филиал фонда «Защитники Отечества» в Башкортостане находится по адресу: г. Уфа, ул. Мингажева, 107. Время работы: с 9.00 до 18.00, с понедельника по субботу. Предварительная консультация по телефону: Автор - Арина Алекперова, фото - филиал фонда ""Защитники Отечества"" в Республике Башкортостан. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Организация отдыха детей участников СВО,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1],4,Йәмғиәт,2188,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-08-11/organizatsiya-otdyha-detey-uchastnikov-svo-4345927,2025-08-11T17:29:00+00:00
"Бөрйән районы Әтек мәктәбенең 4-се синыф уҡыусылары йырлай. ""Башҡортостан ил генәм"" йыры. Башҡаралар: Юлиә Айытбаева, Арыҫлан Алғазин, Лия Татлыбаева, Гөлиә Солтанова, Альбина Сәлихова, Гөлнәзирә Хәйруллина, Динир Хәкимов. Етәксеһе: Алғазина Розалия Рәхим ҡыҙы.","""Башҡортостан ил генәм"" йыры",['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Bидеояҙмалар,261,https://amanat.su/articles/bash-ortsa-videoya-malar/2024-11-05/bash-ortostan-il-gen-m-yyry-3996449,2024-11-05T14:57:00+00:00
"Абдулла Солтанов фикерләрБашкортстанның халык артисты, танылган курайчы һәм ырчы Абдулла Солтанов 17 августта вафат булган. Сентябрьдә аңа 95 яшь тулыр иде. Абдулла Афзал улы Солтанов 1928 елның 25 сентябрендә Учалы районы Кобагош авылында туган. Профессиональ сәхнәгә чыкканчы ул 40 ел авылда ат һәм сарык көтүчесе булып эшли. Зур сәхнәгә беренче тапкыр 1955 елда Мәскәүдә башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында чыга. Абдулла Солтанов репертуарында 60 тан артык озын көйле башкорт халык ырлары бар: ""Урал"", ""Буранбай"", ""Каһым түрә"", ""Шәүрә"" һәм башкалар.1993 елда ул юл казасына юлыгып, сукыр кала, ләкин сәхнәне ташламый. Ул Самар, Сембер, Мәскәү сәхнәләрендә, Германия, Португалия һәм якын чит илләрдә чыгышлар ясый. Солтанов башкарган күп язмалар ""Башкортстан дәүләт телерадиоширкәте"", Тарих, тел һәм әдәбият институтының фольклор кабинеты, Уфа дәүләт сәнгать институтында, ""Останкино"" телерадиоширкәте фондларында саклана. Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанның халык артисты Абдулла Солтанов вафат,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1031,https://www.azatliq.org/a/32552190.html,2023-08-17T10:21:12+00:00
"ГүзәлияМәскәүдә яшәп иат итүче автор-башкаручы Гүзәлия 19 яшьтән татар ырлары яза. Ел ярым элек продюсер буларак эшчәнлеген башлый. Аның соңгы яңалыклары, рус телле яшьләрне татар ырына тарту эше турында, татар эстрадасындагы яңалыкларга, ""Үзгәреш иле"" фестиваленә мөнәсәбәтен белергә булдык. —Сез килеп кергәндәге һәм хәзерге татар ыр сәнгатендә аерма зурмы, татар эстрадасында ниләр үзгәрде? Уңай үзгәрешләр күбрәкме, әллә кимчелекләр дә арттымы? — Аерма бар инде ул. Яңа стильдә ырлар туа башлады, эстрада яшәрде. Аранжировкалар үзгәрде, сыйфат турында уйлаучылар күбәйде. Кимчелекләр дә бар, плагиат артты, каверлар белән мавыгалар хәзер, чөнки кеше чыгарган ырны бераз үзгәртеп башкару иңелрәк. Автор материалы туплау, яна ыр чыгару бик авыр. —Ул вакытта милли хисләр, татар теленә игътибар зур идеме, әллә хәзерме? — Милли стильдә башкаручылар элек тә бар иде, хәзер дә бар. Артистлар хәзер үзләре дә, балалары белән дә татарча сөйләшергә тырыша. — Татарча иңел аралаша алмаган башкаручы Хәкимнең продюсеры булу тарихы каян башланды? — Хәким Европа ырчыларын тыңлап, русча сөйләшеп үскән. Үзе дә русча, инглизчә репертуар белән вокал дәресләре алган. Мин аны очраклы рәвештә Вконтакте челтәрендә күреп алдым, ырын тыңладым, тавышы үзенчәлекле, игьтибарсыз калдырасым килмәде. Тембрың шәп, диеп язып ибәрдем. Икенче көнне ул вакытта анын белән эшләүче Артур амалетдинов миңа шалтыратып, Хәким белән дуэт тәкъдим итте. Минем өчен бу көтелмәгән булды. Радик Юльякшин белән булган низагтан соң, дуэтлар башка яздырмыйм, беркемгә дә ярдәм итмим дигән карарга килгән идем. Ләкин мин Артурга каршы килә алмадым, чөнки кайчандыр ул миңа ярдәм иткән иде. Мин авап бирергә ашыкмадым. Әмма шул ук көнне автордашым Гөлүсә Әхмәтанова матур ыр тексты ибәрде, аңа көй язганда мин Хәкимнең тавышын искә алып яздым. Үзенчәлекле ыр килеп чыкты. ""Әйтер сүзем калган"" дигән дуэт шулай туды, халык бик яратты, клип төшердек. Ярты елдан соң мин уйламаган ирдән Хәкимнен продюсеры булып киттем. Дуэт яздырырбыз да, шуның белән бетте дип уйлый идем. Ләкин Хәкимне татар эстрадасы белән якыннан таныштырып, аны күп кенә концертларга керткәннән соң, аның белән эшләгән егетләр продюсерлык вазифасын үти алмауларын әйттеләр. Ә миңа инде эшләгән эшләрем жәл иде, Хәким дә ""Мине ярты юлда ташлама инде"", диде. Шулай продюсер булып киттем, үзем дә сизмәдем. — Ул русча да ырлый, татарча ырлавы ихластанмы, әллә татар сәхнәсен яулау өченме? — Хәким төрле телдә ырлый, татар телендә дә. Гомумән аның максаты – иат белән шөгыльләнү, ырлау. Күкрәк киереп, ""Мин татарча гына ырлаячакмын"" дими ул. Үз эшен яратып башкара, сәхнәдә 100 процентка эшләп чыга, тере тавышка гына ырлый. — Үзегезнең яңа буын татар башкаручылары өчен продюсер үзәген ачу нияте юкмы? Сез балалар белән дә шөгыльләнә идегез, бу эш хәзер дә барамы? — Продюсерлык үзәге турында уйлау әле иртәрәк, мин әле продюсер эшен үзем дә өйрәнәм генә. Балалар белән эшләү планда гел бар. —Сез милли, татар телен яклау чараларында катнашасызмы? Без сирәк күрәбез, сәбәбе? — Милли, татар телен саклау, яклау чараларында бик теләп катнашыр идем, чакырсыннар гына. — Татар телен популяр итәр өчен нинди юллар уңышлырак, күңел ачуга корылган проектлармы, әллә уку-укытуга күбрәк игътибар бирергәме? — Бөтен яктан да эшләргә инде, укытуда да, сәнгатьтә дә. Гүзәлия һәм Азалия Вәлиева— Элвин Грей белән Гүзәл Уразова уртак ырларының хокукларына бәйле низагка нокта куйдылар, үзара килешеп дуслаштылар. Конфликт юк, дип белдерделәр. Мондый хәл сезнең белән Радик Юльякшин белән дә булырга мөмкинме. Сезнең дә аның белән уртак ""Яныңа агылам"" ырын башкарганнан соң аңлашылмаучанлык булды. Бергә ырламый башладыгыз. Бу мәсьәләне интернетка чыгармыйча гына хәл иттегезме әллә? Бөтен низагны да халыкка чыгарырга кирәкмәс дип уйлыйм мин. Минем төп максат – иат белән шөгыльләнү. ""Һәр пиар – пиар"" дигән белән килешмим. Мин тавыш-гауганы гомумән яратмыйм. Нәрсә белән дә булса килешмәсәм үз фикеремне әйтәм, ""шалт"" иттереп ишекләрне ябып куям, ләкин зурга жибәрмим. Мин кызу кеше, үзегез беләсез, дөреслек яклы мин. —Ландыш Нигъмәтанова ""Татар эстрадасы алга да бармый, артта да түгел. Артистларыбыз сүздән, гайбәттән, ниндидер адымнардан курка. Шуңа күрә, без шул бер дәрәәдә басып торабыз. 50 ел эчендә аранжировкалар гына үзгәргәндер"", дип белдерде. Бу фикер белән килешәсезме? — Эстрада бөтенләй дә үзгәрми түгел, үзгәрешләр бар. 5Миңнеханов татар эстрадасын тәнкыйтьли—Татар ыр сәнгатенең легендар ырчылары башкарган ырларны яңартып, үзгәртеп ырлауга мөнәсәбәтегезне беләсе иде. ""Үзгәреш иле"" бер төрле үзгәртә, аерым ырчылар үзләренчә. Кемдер стадионнар ыя, кемдер 80 миллион сум дәүләт акчасына ""үзгәреш"" кертергә маташа. — Элеккеге ырларны үзгәртеп ырлау, каверлар белән генә ырчы булып йөрү кызык түгел, минемчә. Тамашачы андый ырларны башкаручыларның үзләренә түгел, ә ырның беренче башкаручысына кул чаба дип уйлыйм. Үз репертуарыңны булдыру кирәк. ""Үзгәреш иле""н Татарстанда башка артистлар ясый аны. Хәким, Нурминский, , ""Гауга"". Авторлардан Нур Амстердам, Артур амалетдинов. Алар бар, барысын да әйтә алмыйм хәзер. ""Үзгәреш иле"" шәп идеяле проект ул, ләкин анда яңа автор ырлары башкарырга кирәк минемчә, яңа исемнәр белән. Кайсылары тез башы ертык джинсы киеп, 80 нче еллар стилендә язылган аранжировка белән ырны бизәүне яңа сулыш, үзгәреш дип бутый. "" "" дип язылган куртка белән татар сәхнәсенә чыгу да текәлекне күрсәтми, тәрбиясезлекне, наданлыкны гына күрсәтә. Ләкин нишләптер моңа игътибар итүче юк. —4 ел элек иатташ дусларыгызны ыеп концертүткәргән идегез, алга таба аерым тамашаларыгыз булачакмы, әллә продюсерлыкка төп көчегезне куячаксызмы? Якын айларда сезнең тарафтан иади яңалыклар булачакмы? — Иат кичләре ясау планда бар, әмма продюсерлыкка бик күп вакыт, көч китә. ""Гүзәлия дусларын ыя"" тамашасы","Гүзәлия: ""Татар эстрадасында плагиат белән мавыгу артты""",['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 1 1 0 0 0 1 0 1 1 0 0 0 0],6,кызган таба,5744,https://www.azatliq.org/a/29851645.html,2019-04-06T21:58:54+00:00
"Фонд кино поддержал сразу пять наших проектов – кроме Миякинского, современные кинозалы появятся в Бакалинском, Нуримановском, Ермекеевском и Аскинском районах. Моя отдельная благодарность – сотрудникам киностудии «Башкортостан»: именно их консультации и юридическая помощь руководству кинозалов при подаче заявок на конкурс стали основой успеха, - поделился Радий Фаритович новостями по этому поводу. Всего в Башкортостане работает 61 кинозал, модернизированный за счет федеральных средств. Кино выполняет важнейшую роль воспитания нашей молодежи, это большая часть культуры и просвещения. Из личной страницы Главы РБ Радия Хабирова.",Мечты имеют свойство сбываться,['Дин' 'Мәҙәниәт'],[0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,634,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-14/mechty-imeyut-svoystvo-sbyvatsya-3848251,2024-07-14T21:18:00+00:00
"Они познакомились с вакансиями более 30 предприятий нефтегазовой отрасли, , медицины и промышленности. Узнали о деятельности Российских студенческих отрядов и актуальных трудовых проектах по всей России. Послушали лекции от -специалистов и выступления успешных молодых профессионалов на деловых площадках. Поучаствовали в молодежном квизе «-квиз: Твой скилл в деле», трансформационных и профориентационных играх, образовательных интенсивах с компетентными спикерами. Организаторами форума выступило Башкортостанское региональное отделение Российских студенческих отрядов при поддержке Министерства семьи, труда и социальной защиты населения РБ, Министерства молодежной политики РБ, Школы делового образования. Студенческие отряды Башкортостана – крупнейшее трудовое движение российской молодежи. С 2015 года школу студенческих отрядов республики прошли более 50 тысяч человек, они получили первый трудовой опыт, достойную зарплату и сделали значимый вклад в развитие страны. Присоединиться к движению РСО, бесплатно обучиться востребованным рабочим профессиям и трудоустроиться на масштабные проекты не только в России, но и за рубежом, просто – нужно заполнить форму на сайте трудкрут. или позвонить в колл-центр РСО по номеру.","""Бына тигән һөнәрҙәр""",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Иҡтисад,1228,https://shonkar.com/articles/i-tisad/2025-10-03/byna-tig-n-n-r-r-4414145,2025-10-03T22:15:00+00:00
"Уенда катнашучылар һәм анатарларКанадада дүртенче тапкыр Төньяк Америка татарларның хоккей уены үтте. Ул яшь буынны һәм ар-атларны милли чараларга тарту һәм популяр спорт уенннарын татарлаштыру чарасына әверелде. Быелгы чарага Америка татарлары килә алмады. Бу юлы бозда Канаданың Торонто һәм Монреаль татарлары очрашты. Уенда бырлыгы 12 уенчы катнашты. Аларның гаилә әгъзалары ан атып торды. Очрашу Канада һәм Татарстанның байракларын чыгару һәм дәүләт гимннарын башкарудан башланып китте. Уенчылар ""Ак Барс"" такымының татар туграсы төшерелгән ак һәм яшел төстәге киеменнән чыкты. Чараны елдагыча Монреаль татар оешмасы итәкчеләре Алимәһәм Марат Сәләхетдиновлар гаиләсе һәм ирле татар Эрик Вәлиевоештырды. Алар әйтүенчә, Татар хоккее төрле яшьтәге милләттәшләрне берләштерә торган, ирле татарлар яратып килә торган Сабантуйдан соң икенче зур чарага әйләнде. Ярышны икенче ел рәттән Монреаль татар оешмасы активисты Рәшидә Таһироваалып барды. Уенны арбитр булып яшь буын татары Ален Вәлиевхөкем итте. Байракларны алып чыгу, музыканы, исәпне куеп бару кебек эшләрне дә Канада татарлары балалары башкарды. Торонто татарлары вәкиле, танылган баянчы Рушад Рәхимовбыел беренче тапкыр катнашты һәм тәэсирләре белән бүлеште: ""Безгә бик ошады, бу балар өчен бик мөһим, алар медальләр, иңүләрне күрә, аларны бу кызыктыра"". Тамашачының берсе Ләйсән Харисовабу бик кирәкле чара дип әйтте: ""Мондый уеннар безгә бик кирәк, алар берләштәрә, без көчле спортчылар булмасак та, икенче тапкыр Торонтодан Монреальгә татар хоккей уенында катнашу өчен килдек, татар чарасын балаларга да күрсәтергә телибез. Оештыручыларга рәхмәт! ""ирле татар Фәрмүдә Мөлековада татар хоккеен хуплый: ""Канадада милли уен – хоккей. Татарларның шушы уен белән берләшү башлангычын бик хуплыйбыз. Татар яшьләренең спорт белән шөгыльләнүен телибез"". ирле татар Наилә Кудеки: ""Елына өч тапкыр уездырылса да катнашырга риза, улым өчен ан атырга килергә бик яратабыз"" дип фикерләре белән бүлеште. Уен алдыннан шулай ук ""Алга"" бренды спорт киемнәре, ""Ак барс"" хоккей такымының шарфы һәм башка бүләкләр уйнатылды. Беренче һәм икече урын алучыларга истәлекле алтын һәм көмеш медальләр тапшырылды. иңүчеләр һәм иңелүчеләр булса да, уеннан соң ыелган татарлар бергәләп чәй эчеп, дусларча аралашты. Канада татарлары хоккей уеннарын 2016 елдан бирле оештыра.",Монреальдә дүртенче тапкыр Татар хоккей уены үтте,['Дин' 'Спорт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,2304,https://www.azatliq.org/a/30301196.html,2019-12-01T01:21:45+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырНефть ныгытмасында чыккан янгын сәбәпле, ирле хакимиятләр Кефедә техноген төрдәге гадәттән тыш хәл тәртибе кертте. Аннексияләнгән Кырымда, Кефе (Феодосия) шәһәрендә нефть ныгытмасы яна. Бу хакта ирле хакимиятләргә сылтама белән Русия агентлыклары хәбәр итә. Янгын сәбәпләрен әйтмиләр, әмма 7 октябрьгә каршы төндә -каналлар Кырымга украин дроннары һөүм итүен иткерде. Кефенең Русия куйган хакимият башлыгы Игорь Ткаченкокорбаннар һәм әрәхәтләнүчеләр юк, дип белдерде. Соңрак нефть ныгытмасында чыккан янгын сәбәпле, ирле хакимиятләр Кефедә техноген төрдәге гадәттән тыш хәл тәртибекертте. -каналы янгынвидеосын чыгарды. Кадрларда Кефе янәшәсендәге Коран Эли (Береговое) авылының юл билгесе күренә. Видеоны төшерүче көчле шартлаулар булуын, дроннарның ""нефть базасына эләгүен"" әйтә. Украинаның ""Крымский ветер"" -каналы үзенең язылучыларына сылтанып, Кефедә шартлаулар бүген, 7 октябрьдә, ирле вакыт белән иртәнге 4:30 сәгатьләрдә булуын хәбәр итә. Русиянең сугышны хуплаучы -каналы ягулык тутырылган берничә цистерна яна, берничә урамда юл хәрәкәте ябылган, дип яза. Иярчен хариталарыннан күренгәнчә, төрле зурлыктагы 32 резервуары булган нефть базасы Кефенең көнчыгыш читендә, Коран Эли авылына якын гына урнашкан. журналистлары Кефедә яна торган нефть ныгытмасы - мөгаен ""Диңгез нефть терминалы"" (""Морской нефтяной терминал"") оешмасыдыр, дип фаразлый. Кефедәге нефть күчереп төяү терминалы - аннексияләнгән Кырымда иң зурысы булып тора. Ярымутрауда мондый ике терминал бар, икенчесе - Акъярда (Севастополь) урнашкан, дип язган иде Крым. Реалии. Бу нефть базасына 2023 елның ноябрендә һәм 2024 елның мартында һөүмнәр булган иде инде. марттагы һөүмдә ""Диңгез нефть терминалы"" оешмасы ирләренә берьюлы дүрт пилотсыз очкыч төшүенязды. Ягулык суыртып агызу магистраль торбасы зарарланды, янгын чыкты. Нефть ныгытмасыннан эшчеләрне эвакуацияләделәр. Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Аннексияләнгән Кырымдагы Кефедә зур нефть базасы яна,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,2007,https://www.azatliq.org/a/anneksiyalangan-kirimdagi-kefeda-zur-neft-bazasi-yana/33148829.html,2024-10-07T09:33:32+03:00
"7 июня Глава Башкортостана Радий Хабиров принял участие в пленарном заседании Петербургского международного экономического форума, на котором выступил Президент России Владимир Путин.",Глава Башкортостана Р. Ф. Хабиров принял участие в пленарном заседании Петербургского международного экономического форума,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,183,https://uchbash.com/news/novosti/2024-06-08/glava-bashkortostana-r-f-habirov-prinyal-uchastie-v-plenarnom-zasedanii-xxvii-peterburgskogo-mezhdunarodnogo-ekonomicheskogo-foruma-3803549,2024-06-08T11:24:33+00:00
"10 февраль Халыҡ-ара түңәрәк өҫтәл булып үтте. 10 февраль Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы Стратегик тикшеренеүҙәр институтында күренекле ғалим-фольклорсы, филология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһы фәндәр Академияһының почетлы академигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры Фәнүзә Айытбай ҡыҙы Нәҙершинаның 90 йәшенә һәм һәм Халыҡ-ара туған тел көнөнә арналған ЕВРАЗИЯНЫҢ ПОЛИМӘҘӘНИ КИҢЛЕГЕНДӘ ФОЛЬКЛОР: СЫҒАНАҒЫНАН ХӘҘЕРГЕ ЗАМАНҒА ТИКЛЕМ Халыҡ-ара түңәрәк өҫтәле булып үтте. Сарала Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Татарстан, Ҡабардин-Балҡар Республикаһынан һәм Башҡортостандан ғалимдар офлайн һәм онлайн сығыш яһаны. Түңәрәк өҫтәлде филология фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһы Стратегик тикшеренеүҙәр институтының баш ғилми хеҙмәткәре Самситова Луиза Хәмзә ҡыҙы ойоштороп алып барҙы. Тәүге һүҙ техник фәндәр докторы, Башҡортостан Республикаһы фәндәр Академияһының вице-президенты, профессор Даминев Рөстәм Риф улына бирелде, ул Фәнүзә Нәҙершинаның фәнгә индергән лайыҡлы хеҙмәтен юғары баһаланы һәм Маҡтау ҡағыҙын ғалимәнең ҡыҙына тапшырҙы. Кейекбаев Морат Йәлил улы, социология фәндәре докторы, профессор, БР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, БР Фәндәр академияһының  социаль-гуманитар фәндәр һәм технологиялар бүлеге академик-секретары Фәнүзә Нәҙершинаның  йәш ғалимдар менән әүҙем эшләүен һыҙыҡ өҫтөнә алды. Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев Фәнүзә Нәҙершинаның ғилми эшмәкәрлеге башҡорт фольклорының афористик һәм сәсмә жанрҙарын өйрәнеү менән бәйле булыуын билдәләне, ғалимәгә арнап яҙған шиғырын уҡып ишеттерҙе һәм ҡыҙына бүләк итте. Көнбайыш Ҡаҙағстан инновацион-технологик университетының ғилми эштәр һәм халыҡ-ара бәйләнештәр буйынса проректоры Халыҡ-Ара мәғлүмәтләштереү академияһының ағза-корреспонденты, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты, ассоциацияланған профессор, Жубантаев Изимғәли Нурым улы түңәрәк өҫтәлдәгеләрҙе сәләмләп, юбилярҙы ҡотланы, Фольклор буйынса халыҡ-ара һәм төбәк конференцияларында, симпозиумдарҙа ҡатнашыуын билдәләне, уның фән өлкәһендәге хеҙмәттәренең Башҡортостандан ситтә лә баһалап бөткөһөҙ булыуын билдәләне. Йосопов Юлдаш Мөхәммәт улы, тарих фәндәре кандидаты, «Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Стратегик тикшеренеүҙәр институтының социомәҙәни анализ үҙәге етәксеһе, «Бөтә Донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)» рәйесе, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты ғалимәне ҡоролтай һәм Евразия халыҡтары исеменән ҡайнар ҡотланы. Фәнүзә Нәҙершина үҙе бәйләнешкә онлайн сыҡты. Урал батыр эпосы тәғлимәте аша дуҫлыҡ, татыулыҡ, берҙәмлек тураһында фәһемле һәм кәрәкле һүҙҙәрҙе әйтте. Фольклористиканың үҫеүе өсөн бөтә көсөн һалып, ғүмере буйына хеҙмәт итеүе тураһында бәйән итте, барлыҡ коллегаларына иғтибары өсөн рәхмәтен еткерҙе. Ғалимәнең яҡташы, филология фәндәре кандидаты, доцент, Өфө фән һәм технологиялар университетының  Стәрлетамаҡ филиалы башҡорт һәм төрки филологияһы факультеты деканы Үтәев Айнур Фәнис улы Фәнүзә Нәҙершинаның тап Стәрлетамаҡта юғары белемгә эйә булыуын айырым ғорурлыҡ менән билдәләп үтте һәм юғары уҡыу йортоноң Маҡтау ҡағыҙын Ф. Нәҙершинаның ҡыҙына тапшырҙы. Башҡортостан энциклопедияһы хеҙмәткәрҙәре лә ғалимәне тәбрикләп, уның йыр фольклоры өҫтөндә тәрән эшләүен билдәләп, уның үҙенең дә Юлай Ғәйнетдиновтың Хазина тапшырыуында матур, моңло итеп йырлауын хәтерҙәренә төшөрөп үттеләр һәм  Мостай Кәрим энциклопедияһын бүләк ителәр. Ғалимәнең коллегаһы, ҡырҡ йыл бергә эшләгән ғилми фекерҙәше, филология фәндәре докторы, баш ғилми хеҙмәткәр, Рәсәй Фәндәр академияһы, Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Тарих, тел Һәм әҙәбиәт институтының фольклористика бүлеге мөдире Гөлнур Рәүил ҡыҙы Хөсәйенова Ф. А. Нәҙершинаның хеҙмәт юлына һәм ғилми эшмәкәрлегенә дөйөм экскурс яһаны. Уның ғилми йүнәлештәренә күҙәтеү үткәрҙе: Фәнүзә Нәҙершина беҙҙең институтта алмыш ике йыл эшләне: 1962 йылдан алып 2023  йылға тиклем өҙөкһөҙ бер урында хеҙмәт итте. Мин институтҡа килгән мәлдә ул Халыҡ һүҙе тигән монографияһын сығарғайны, күп тә үтмәне икенсе монографияһы сыҡты. Ә уға тиклем ул томлыҡ эшләү өҫтөндә ултырҙы. Мәҡәлдәр, әйтемдәр, легендалар, риүәйәттәр – ошо өс ҙур томды эшләне ул. Башҡорт халыҡ ижады ун һигеҙ томлығы өсөн бер төркөм ғалимдар, шул иҫәптән, Фәнүзә Айытбаевна ла Салауаю Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була. Шул дәүерҙән алып  мин Фәнүзә Айытбаевнаны фәнгә индергән өлөшөнә шаһитмын. Ике меңенсе йылдарҙа ул өр-яңы проект башланы. Башҡорт фольклорының жанрҙары буйынса өс телдә китаптар өҫтөндә эшләне. Иң беренсе Флүрә Килдейәрованың йырҙарын сығарҙы, артабан Урал батыр, Салауат Юлаев ике томлығы, Башҡорт халыҡ йырҙары, риүәйәттәре, Башҡорт легендалары – йәмғеһе ете китап эшләне, ҙур хеҙмәт түкте. Үҙе немец телен уҡыһа ла, китаптарын инглиз текстары менән сағыштырып уҡыны. 2015 йылда Тарихи йырҙар, легендалар тигән ҙур китап сығарҙы, унда алты йөҙләп легенда ингәйне. Ныҡ төплө хеҙмәт.  2019 йылда Сал Урал хазиналары тигән китабы өс телдә сыҡты. 2023 йылда Гөлнар Юлдыбаева менән бергә башлаған хеҙмәтте бер үҙе тамамлап ҡуйҙы. Ә былтыр бөтбеҙҙе лә һоҡландырып, ул тағы ла ике китап сығрып ҡуйҙы. Ҡасандыр ул  телевидениела Йыр тарихы – халыҡ тарихы тигән тапшырыу алып барғайны. Шул мәлдә бай материал туплаған булған, гел генә шуны китап итеп сығарырға ине, ти торғайны. Ялға туҡтағас, шул хыялын тормошҡа ашырған. Тағы ла уның бер һоҡланғыс яғы бар: ул шул тиклем шәп, тәжрибәле текстолог. Тикшеренеүсе булараҡ Халыҡ һүҙе – халыҡ хәтере, Халыҡ легендалары, риүәйәттәре хеҙмәттәрен сығарҙы. Улар барыһы ла әле булһа беҙҙең китапханаларҙа  маҡтауыл урын биләй. Тағы ла Фәнүзә Айытбай ҡыҙын гел коллеткив темаларға ылыҡтырҙылар. Башҡорт  халҡының тарихы ике томлығындаа  фольклор бүлеген ул эшләһә, Салауат Юлаев энциклопедияһында йөҙҙән ашыу мәҡәләне лә ул яҙҙы. Фәнүзә Нәҙершинаның фәнгә индергән өлөшө бик бай: тау-тау китаптар сығарҙы, - тип һөйләне Гөлнур Рәүил ҡыҙы. Исламов Рәмил Фәнәүи улы, филология фәндәре докторы, Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының М. Х. Хәсәнов ис. Татар һәм энциклопедияһы төбәкте өйрәнеү институтының баш ғилми хеҙмәткәре  һәм Нәҙерғолов Миңлегәли Хөсәйен улы, филология фәндәре докторы, баш ғилми хеҙмәткәр, Рәсәй фәндар Академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Тарих, тел Һәм әҙәбиәт институтының әҙәбиәт ғилеме бүлеге мөдире Ф. А. Нәҙершинаның яңы хеҙмәттәре тураһында һөйләп, ентекле анализ эшләп үттеләр. Татарстан ғалимәләре Мөхәммәтйәнова Лилиә Хатип ҡыҙы, филология фәндәре докторы, доцент, Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһы Ғ. Ибраһимов исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм сәнғәт институтының баш ғилми хеҙмәткәре һәм Закирова Илһөйәр Гамил ҡыҙы, филология фәндәре докторы, доцент, Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһы Ғ. Ибраһимов ис. Тел, әҙәбиәт һәм сәнғәт институтының баш фәнни хеҙмәткәре, фольклор темаларына бик ҡыҙыҡлы сығыштарын тәҡдим итте. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһынан филология фәндәре докторы Әхмәтова Мария Әхмәт  ҡыҙы Ҡарасәй-балҡар изге теләктәренең функциональ-семантик һәм этномәҙәни характеристикалары тигән темаға сығышында бик күп алғыштарҙы һанап үтте. Уларҙың башҡорт алғыштары менән дә оҡшаш булыуын билдәләргә була. Көнбайыш Ҡаҙағстан инновацион-технологик университетының ассоциацияланған профессоры, филология фәндәре кандидаты Абдулманов Алтынбәк Әбүтәли улының Яҙылмаған традиция контексында эске урҙа жыршы-нуғайҙарының аҙ билдәле риүәйәттәре темаһына бик ҡыҙыҡлы доклад тәҡдим итте, улар менән башҡорт риүәйәттәре араһында ла параллелдәр үткәрергә була. Бына ошондай түңәрәк өҫтәлдәр ваҡытында яңы идеялар тыуа, яңы фәнни асыштарға  юл асыла ла инде. Түңәрәк өҫтәлдә Бишкек музыкаль-педагогия институтының «Комуз» класы буйынса уҡытыусыһы Ирсаҡанова Улҡыз Ҡайназар ҡыҙы ла ҡатнашты, ул үҙенең Мәҙәни-ара бәйләнештәр һәм диалог шарттарында фольклор традициялары темаһына докладынан һуң ҡумыҙҙа уйнап та ишеттерҙе, яңғырашы буйынса башҡорт ҡумыҙына бик оҡшаш булыуын билдәләнек. Шулай итеп, башҡорт фольклористикаһына ҙур өлөш индергән Фәнүзә Айытбай ҡыҙы Нәҙершинаның хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Башҡортостан ҡыҙы журналы исеменән күренекле ғалимәне оло юбилейы менән ҡайнар ҡотлайбыҙ! Ныҡлы сәләмәтлек, шатлыҡ-ҡыуаныстарҙан торған оҙон ғүмер теләйбеҙ. Роза Хөснуллина",10 февраль Халыҡ-ара түңәрәк өҫтәл булып үтте.,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 0 1 1 0 0 1 1 1 1 1],11,Аңлатма,8257,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2026-02-10/10-fevral-haly-ara-t-r-k-t-l-bulyp-tte-4573062,2026-02-10T22:49:00+00:00
Ауырғазы районындағы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының синыф уҡыусыһы Данис Йәлиловтың һүрәте. Рәхмәт!,Данис волейбол ярата икән!,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Конкурстар,123,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-11-21/danis-voleybol-yarata-ik-n-4477774,2025-11-21T23:25:00+00:00
"Салауаттағы 18, 19, 20-се мәктәптәрҙең 4–7-се синыф уҡыусылары уйын кеүек итеп үткәрелгән был саралар барышында сүп-сарҙы айырым йыйыуҙың мөһимлеген аңланы. Балалар өйҙәрендәге сүп биҙрәһенә ташлаған ҡалдыҡтар тураһында быға тиклем баштарына ла инеп сыҡмаған нәмәләрҙе белеп ҡалды. Планета байлыҡтары сикһеҙ түгел, тотонолған нәмәләрҙе ҡабаттан эшкәртеү ер аҫты һәм ер өҫтө хазиналарын һаҡлай. Ошо хәҡиҡәтте һәр бала сабый сағынан уҡ төшөнөп үҫһен ине. – Кеше булыу бәләкәй саҡтан башлана. Нәҡ бала саҡта изгелек орлоҡтары сәселә. Беҙ, өлкәндәр, бәләкәй кешеләрҙең йөрәгенә сәскән орлоҡтарға уларҙың ниндәй булып үҫеүе бәйле. Беҙҙең бурыс – тәбиғәттең һаҡлауға  һәм яҡлауға мохтажлығын, уның баһалап бөткөһөҙ хазина икәнлеген балаларға аңлатыу, – ти ойоштороусылар. Мәктәптәрҙәге саралар Экологик белемдәр аҙналығы барышында, Экологик именлек милли проекты сиктәрендә үтте. Сығанаҡ: БР Тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министрлығы.",Уҡыусылар тәбиғәт байлыҡтарын ҡәҙерләргә өйрәнә,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Тирә-яҡ мөхит,932,https://amanat.su/news/tir-ya-m-khit/2025-11-20/u-yusylar-t-bi-t-bayly-taryn-erl-rg-yr-n-4475842,2025-11-20T19:41:00+00:00
"Бөгөн журналист, уҡытыусы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге һәм Сибай ҡалаһының Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге премиялар лауреаты Хәйҙәр Тапаҡов тыуған көнөн билдәләй! Хәйҙәр Ниғәмәт улын ғүмер байрамы менән ҡотлап, ныҡлы таҙалыҡ, сәләмәтлек, ижад ҡомары теләйбеҙ. ""Шоңҡар""ҙар.",Туғандар һәм таныштар Хикәйә Хәйҙәр Тапаҡов,['Мәғариф' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1],4,Мәҙәниәт,270,https://shonkar.com/articles/culture/2025-02-20/tu-andar-m-tanyshtar-hik-y-h-y-r-tapa-ov-4129346,2025-02-20T10:13:55+00:00
"Үҙенең шәхестәрен ҙурлаған, арҙаҡлы яҡташтарын онотмаған халыҡ ҡына хөрмәткә лайыҡ, тиҙәр. Бикбулаттар быны яҡшы белә – күренекле фронтовик-яҙыусы Шакир Янбаевтың 100 йыллығына арналған хәтер кисәһе лә быға асыҡ дәлил булып тора. Саралаәҙиптең ҡәләмдәштәре – Башҡортостан яҙыусылар союзы рәйесе урынбаҫары, шағирә Тәнзилә Дәүләтбирҙина, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ринат Камал, Ағиҙел журналының баш мөхәррире урынбаҫары, яҙыусы, журналист Әхмәр Үтәбай, балалар яҙыусыһы Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина, китапхана хеҙмәткәрҙәре, яҙыусының ауылдаштары, уҡыусылар ҡатнашты. Ауыл клубы фойеһында Бикбулат ауыл китапханаһы хеҙмәткәре Гөлнәзирә Кинйәбаева арҙаҡлы яҡташтарының тормошон һәм ижадын сағылдырған бай йөкмәткеле күргәҙмә урынлаштырған. Бында уның ҡулъяҙмалары, ауыл музейына тип тапшырылған шәхси әйберҙәре лә ҡуйылған. Шакир Мәхийән улы Янбаев 1925 йылдың 19 ноябрендә ( ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 29-ҙы тип йөрөй) Башҡортостандың Күгәрсен районы Бикбулат ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1943 йылда, Мораҡ урта мәктәбенең 10 класында уҡыған мәлендә, Совет Армияһы сафына алына. Бөйөк Ватан һуғышының утлы юлдарын шофер булып үтә. дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм миҙалдар менән наградланған. Демобилизацияланып ҡайтҡандан һуң, ике йыл Күгәрсен районы мәктәптәрендә балалар уҡыта. 1950–1952 йылдарҙа Өфө музыка училищеһында уҡый, бер үк ваҡытта Башҡортостан радиокомитетында диктор һәм мөхәрир булып та эшләй. йылдарҙа — М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты студенты. Институтты тамамлағандан һуң, оҙаҡ йылдар Радио һәм телевидение тапшырыуҙар комитетында редактор була. Һуңғы йылдарҙа Ағиҙел журналы баш мөхәррир урынбаҫары вазифаһын үтәгән. Яҙыусы үҙ әҫәрҙәрендә беҙҙең замандаштарыбыҙҙың хәтерҙә һаҡланырлыҡ мауыҡтырғыс образдарын тыуҙырыуға ирешә. 1976 йылда ул Зәңгәр сатыр тигән тәүге ҙур күләмле романын ижад итә. 1972 йылда Яҙыусылар союзына алына. Әҙип тураһында хәтирәләре менән ҡунаҡтар ихлас уртаҡлашты. Халыҡ яҙыусыһы Ринат Камал яҡташыбыҙҙың балалары тураһында ла йылы һүҙҙәр әйтте. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшләгән улы Булат Шакир улының ярҙамын күп яҙыусылар тойҙо, ти ул. – Шакир ағай бик ябай кеше булды. Бер ҡасан да ниндәйҙер исемдәр даулап, дан юллап йөрөмәне. Тыныс ҡына үҙ яйына ижад итте. Ул кешеләрҙең дә гел яҡшы яғын ғына күрҙе. Был һыҙаты уның әҫәрҙәрендә лә асыҡ сағыла. Бер хикәйәһендә эскегә һалышҡан ҡатын яҙмышы тураһында яҙа, әммә ошо хәлгә дусар булыуында уны ғәйепләргә ашыҡмай, киреһенсә, күңел матурлығын күрергә, уны аҡларға тырыша. Яҡташығыҙҙы ҙурлап, хәтер кисәләрен үткәреп тороуығыҙ иһә бик ҙур хуплауға лайыҡ. Үҙенең шәхестәрен онотмаған халыҡтың ғына киләсәге бар, тип юҡҡа әйтмәйҙәр. Һеҙ был тәңгәлдә бәхетле, – тип сығыш яһаны Ринат Әлтәф улы. Ябайлығы, кешелекле, кеселекле, нескә күңелле, йомшаҡ тәбиғәтле Шакир Мәхийән улы тураһында яҙыусы Әхмәр Үтәбай ҙа һөйләне. – Хәҙисә инәй менән шул тиклем матур, ихлас мөнәсәбәттә булдылар. Уларҙың беҙ-береһенә булған һөйөү хистәренә көнләшеп тә, һоҡланып та ҡарай торғайнылар. Ҡайҙа барһалар ҙа, гел етәкләшеп йөрөнөләр. Рәшит Солтангәрәев та Шакир Янбаев хаҡында уның холоҡ-фиғелен, булмышын ҡылыҡһырлап асҡан уймаҡ хикәйәләр яҙҙы. Ҡайһы берәүҙәренең шаһиты булырға ла тура килде. Бына шундай бер хәтирәләрҙең береһе. Ағиҙелдең сираттағы һанына яҙыусы Шакир Янбаевтың Биләүҙәр-биләүестәр тигән повесын әҙерләйбеҙ. Ни хикмәт менәндер повестағы ҡ хәрефтәре урынына бөтә ерҙә лә к хәрефе киткән. Повесть төштән һуң типографияға наборға бирелергә тейеш, шуға күрә Рәшит ағай редакция һәр беребеҙгә 15-20-шәр бит өләшеп, ундағы к – ларҙы ҡ – ға төҙәтеп сығырға ҡушты. Йәһәт кенә эшләп бирҙек, повесть типографиға төшөп тә китте. Төштән һуң, һәр ваҡыттағыса, хәбәрен ашыҡмай ғына һөйләп, һаулыҡ һорашып, Шакир ағай килеп инде. Рәшит ағай уны: – Ниңә, ошо йәшеңә етеп, Шакир ағай, машинкаңа иң кәрәкле ҡ хәрефе лә ҡуйҙыртмағанһың. Бына, егеттәр-ҡыҙҙар күҙҙәрен бөтөрөп, төҙәтеп сыҡты. Һинән бер коньяк. – тине. – Кәнйәк үк булмаҫ, Рәшит ҡустым, кәнйәшний нәпитек булыр, – тип өндәште һыр бирергә теләмәгән Шакир ағай. Беҙҙең күңелдә ул һаман да шулай ипле холоҡло, ихлас ағай булып хәтерҙә ҡалған, – тине Әхмәр Ғүмәр улы. Тормошсан хикәйәләре, повестары менән күптәрҙе әсир иткән әҙип тыуған ауылы Бикбулатҡа йыш ҡайтып йөрөгән. Тыуған ауылының саф һауаһын һулап, Кесе Эйек йылғаһының  шифалы һыуында ҡойоноп, ярҙарында ҡыҙынып, күңеленә дәрт, илһам ала торған булғандыр, моғайын. Бигерәк тә, Ишәй тауын үҙ күргән ул. Тау башына менеп, ауыл күренешенә һоҡланып торорға яратҡан. Улар төрлө ауылдар буйлап осрашыуҙарға йөрөгән. Мостай Кәрим ошо сәфәрҙән илһамланып Бикбулатҡа йыр шиғырын да яҙған: Бикбулат ауылының матурлығы, уның хозур тәбиғәте яҙыусының әҫәрҙәрендә лә йыш телгә алына, илаһи итеп тасуирлана. Шакир Янбаевтың  әҫәренә исем биргән ҡуш ҡарағастар әле лә иҫән. Бынан бик күп йылдар самаһы элек уны Миңлеғариф менән Маһира исемле йәштәр ултырта. Әммә уларға тыныс йәшәргә насип булмай, ил өҫтөнә һуғыш ғәрәсәте ябырыла. Миңлеғарифты һуғышҡа алалар, әммә Маһира уны көтөп ала алмай. Апаһы үлгәс, сабыйҙарҙы йәлләп, еҙнәһенә кейәүгә сығырға мәжбүр була. Ҡарағастар ғына, бер ни булмағандай, ерҙән һут, ҡояштан нур алып, үҫеүен дауам итә, ә йәштәрҙе Саҡ менән Суҡ яҙмышы һағалай. .Уйламағанда-көтмәгәндә мөғжизәгә юлыҡтыммы ни. Ҡарар күҙгә йәм тапмай урамдың ҡап урта тәңгәленә килеп етәрәк, өй алды баҡсаһында үҫкән шул ҡарағасты күреп, хайран ҡалдым. Ниндәй ҙә ҡупшы, матур, бейек булып үҫкәндәр. Ниндәй ҡуштандар! Ситтән ҡараһаң, бигерәк тә, беҙҙең ауылға тәү тапҡыр килгән кешегә бер ағас булып күренә. Ярышта тиң килгән ике юртаҡ һымаҡ, бер-береһенән артҡа ла ҡалмай, саҡҡа ғына булһа ла уҙып китмәй, нисә тиҫтә йылдар үҫкән, бейеккә күтәрелгән был ике ҡарағас. Ҡушарлап ҡына үҫкән был ҡарағастар кеше яҙмышын, шул осор ваҡиғаларын, ғөмүмән, кешелек тарихын тоғролоҡ менән әле булһа һаҡлауын дауам итә. Яҙыусының Дегәнәк тигән хикәйәһе иһә 17 телгә тәржемә ителгән. Был әҫәрендә яҙыусы беҙ сүп үләне һанаған ябай ғына дегәнәктең дә ваҡытында ни тиклем ҡәҙерле тамыраҙыҡ булыуын, шул әсе дегәнәк тамырын ашап, ата-әсәһенең аслыҡ менән көрәшеүе тураһында бәйән итә. Әйткәндәй, Бикбулат һәүәҫкәрҙәре ошо әҫәрҙән өҙөк сәхнәләштерҙе, ауыл клубы мөдире Ришат Фәттәхов ҡунаҡтарҙы дегәнәк тамыры менән һыйланы. Ә Малахахикәйәһе Һатлыҡ ауылында йәшәгән украин әбейенең яҙмышы тураһында. Ваҡытында ул Женщины мира журналында баҫылып, 14 телгә тәржемә ителә. Бикбулат ауылының иң матур тәбиғәт мөйөштәре Эйәрлетау, Ишәй тауы, шул тау башында үҫкән яңғыҙ ҡайын, Ишәй тауынан ап-асыҡ күренгән Ҡашҡатау һәм башҡа урындар Саптар әҙәрендә телгә алына. Уны уҡыған ололар яҡшы белә, был әҫәр тулыһынса Бикбулат ауылы халҡы, уның тормошо, яҙмышы тураһында.80 йәшен билдәләгән балалар яҙыусыһы Фәрзәнә Ғөбәйҙуллинаның тормошонда ла Шакир Янбаевтың йоғонтоһо була. Яҙыусы радиола эшләгән сағында бер төркөм уҡыусыларҙың шиғырҙарын үҙҙәре уҡыуында эфир тулҡындарында яңғырата. Уға бынан байтаҡ йылдар элек Бикбулат ауыл мәсетен асыу сараһында ла ҡатнышырға тура килә. Шағирә Тәнзилә Дәүләтбирҙина Бикбулат ауылы халҡына осрашыу ойошторғандары өсөн рәхмәт һүҙҙәрен әйтеп, шиғырҙарын уҡыны. - Шакир Янбаев ауылға бик күп ҡәләмдәштәрен алып ҡайта торғайны. Беҙҙең мәктәптә (мин ул ваҡытта директор булып эшләгән осор) ижади осрашыуҙар, шиғриәт кисәләре йыш үтте. Бикбулат ауылы халҡы ғына түгел, уҡыусылар ҙа тере әҙиптәр менән аралашып, уларҙың тере һүҙҙәрен тыңлап үҫтеләр. Ғаилә архивтарында һаҡланған фотоһүрәттәрҙе барлайбыҙ ҙа, күңелебеҙҙә ни тиклем дә бай тәьҫораттар ҡалған икән тип уйлайбыҙ. Шакир ағайҙың яҙған хаттары ла бар миндә. Уның хаттары ла үҙе бер әҙәби әҫәр кеүек һутлы, халыҡсан телле, киләсәк быуынға ла етер аманат булып һаҡлана, - ти Фатима Рәфҡәт ҡыҙы. Хәтер кисәһе район мәҙәниәт һарайы артистары тарафынан әҙерләнгән концерт номерҙары менән үрелеп барҙы. Яҙыусының яҡташы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Нәғим Нуримановтың ҡурай моңдары, халыҡ йырҙары тамашасы күңеленә үтеп инде. Республика һәм халыҡ-ара йыр фестивалдәре лауреаттары Ләйсән Мәүлетҡолова, Зөлфиә Илмөхәмәтова, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Ришат Бәҙретдиновтың баян көйҙәре  менән һуғарылған сара ысын мәғәнәһендә ижад байрамы булды. Саранан һуң әҙиптәр Бикбулат ауылы уҙаманы – атаҡлы һунарсы Миңзаһир Алдашевта ла ҡунаҡта булды. Үҙ ғүмерендә бихисап айыу, бүре алған һунарсы олатайҙың яҙмышы, булмышы, тормошо яҙыусыларҙы ла ҡыҙыҡһындырҙы. Кем белә, бәлки киләсәктә ул да әҙәби әҫәр геройы булып китер. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",". Ситтә бәхет эҙләп йөрөмәйсә, ул ошонда тапты рәхәтте.","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1],12,Әҙәбиәт,8516,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2025-12-13/sitt-b-het-e-l-p-y-r-m-ys-ul-oshonda-tapty-r-h-tte-4513525,2025-12-13T13:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУл 21 мартка кадәр тикшерү изоляторында калачак. Чаллы шәһәр мәхкәмәсе элекке вице-премьер, Татарстанның элекке мәгариф һәм фән министры, Актаныш районының элекке башлыгы Энгель Фәттәховның чикләү чарасын озайткан. Ул 21 мартка кадәр тикшерү изоляторында калачак. Бу хакта ""Бизнес ""иткерә. Мәхкәмәгә беренче тапкыр аның хатыны Сәрия Фәттаховада килүе әйтелә. Элекке министр кабат чикләү чарасын йомшартуны сораган. ""Мин тикшерү изоляторында сигез ай утырам, мондагы шартлар сәламәтлегемне какшата. Мин инде 63 яшемдә, чикләү чарасын үзгәртүне сорыйм"", дип хөкемдарга мөрәәгать иткән ул. Адвокаты да Фәттаховны өй сагына күчерүне сораган. Элекке министрның сәламәтлеге зәгыйфь булуын әйткән, шулай ук Татарстан президентыннан, Түбән Кама, Актаныш, Мөслим районнары башлыкларыннан аның турында уңай бәяләмәләр булуын искәрткән. Күптән түгел Актаныш районы мәхкәмәсе хөкемдарының Фәттахов эшен караудан баш тартырга теләвехәбәр ителде. ""Коммерсантъ"" чыганагы әйтүенчә, хөкемдар бу мәсьәләне фикер алышуга чыгарган, ә адвокаты Фәттаховның фикерен белешү өчен вакыт сораган. Мәхкәмә утырышында эшне карау 28 гыйнварга кичектерелгән. Энгель Фәттаховны 2024 елның маенда тоткарлаганнар иде. Аны еллларда ришвәт алуда (инаять кодексының 290 маддәсе) шикләнәләр. Тикшерүмәгълүматынча, 2018 елда, Фәттахов Актанышта район башлыгы булып эшләгән чакта туган авылы Чишмәдә йортын төзекләндерә башлаган. Әлеге эшне бер төзелеш оешмасы ришвәт буларак башкарган диелә. Төзекләндерү эшләре 2020 елда тәмамамланган һәм 21 млн 804 меңгә төшкән. Акча кулдан кулга бирелмәгән. Соңрак Фәттаховның эшендә яңа эпизодбарлыкка килде. Моңа кадәр булган гаепләүләргә тагын 14 млн сум күләмдә ришвәт алу турындагысын да өстәгәннәр иде. Шулай ук Энгель Фәттаховка 140 мең сумлык ришвәт алуы турында тагын бер инаять эшеачылды. Ноябрь ахырында исә тикшерү комитеты аңа вазифаи вәкаләтләрен арттырып ибәрү турында яңа инаять эше ачты. Тикшерү фаразынча, ул елларда, Татарстан мәгариф министры булып торган чагында ""Чишмә"" оешмасы мөдире Рәфыйк Сәхәбетдиновтан 128 ләп млн сумлык корылмаларны, милекне һәм терлекне, махсус техниканы ""Агрофирма Чишмә"" оешмасынабушлай бирдергән. Фәттахов гаебен танымый. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Энгел Фәттахов тикшерү изоляторындагы шартлар аның сәламәтлеген какшата дип зарлана,['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,2328,https://www.azatliq.org/a/engel-fattahovni-sak-astinda-totu-vakitin-ozaytkannar-ul-tiksheru-izolyatorindagi-shartlar-salamatlegen-kakshatuga-zarlana/33276448.html,2025-01-15T13:21:52+03:00
"Русиядән чит ил кино итештерүчеләре китте. ,, һәм Русиянең Украинадагы хәрби гамәлләренә протест белдереп, үзләренең яңа фильмнарын Русия кинотеатрларына чыгармаячакларын белдерде. 2021 елда Русия кинотеатрларындагы касса акчаларының 70 проценты шушы дүрт киностудиягә туры килгән. стриминг платформасы да ябылды. Хәзер русияләр чит ил киноларын карый алмыймы? Чит ил кинолары урынына татар-башкорт-якут-удмурт киносы килерме, әллә һинд киноларымы? Азатлык кино өлкәсендә эшләүчеләр белән сөйләштеКөнбатыш киносы китүеннән кем күбрәк зыян күрә? Әдилә ХәйбуллинаКазаннан кино белгече Әдилә Хәйбуллинасүзләренчә, иң беренче чиратта кинотеатрлар зыян күрәчәк. ""Тамашачылар бездә чыкмаган фильмнарны каян карарга да, кайсын карарга да табачак. Русия тамашачысы Американың аерым продуктларына күнеккән, һәм башка яңа нәрсәне карарга ияләшкәнче, ул әлегә башка киноконтентны кабул итәргә әзер түгел. Ул кинотеатерларга азрак йөриячәк, кинотеатрлар зыян күрәчәк, бәлки, хәтта ябылырлар да. Күренеп тора – бу күбрәк кинотеатрларның проблемы"", диде ул Азатлыкка. Мәскәүдә яшәүче кинорежиссер Илшат Сәетовта кайбер кинотеатрлар ябылырга мөмкин дип саный. — Кинотетарлар кассалары 90 процентка диярлек Һолливуд яки аның тирәсендәге кинолар белән тула иде. Алар пандемиядән соң юньләп аякка да басарга өлгермәде, шуңа күрә кинотеатрларның саны 40-50 процентка кимер дип фаразлыйм. Монда бер яктан дәүләт кинотеатрларының әһәмияте арта барачак. Казанда бу — ""Мир"", ""Родина"". Алар кинотетарларга әлеп итү белән шөгыльләнәчәкләр, — диде Сәетов ""Татарча подкастның"" соңгы чыгарылышында. Башкортстаннан кинорежиссер Рияз Исхаковкинотеатрга кеше башлыча чит ил киносы карарга йөри иде дипбелдергән иде. Рияз Исхаков— Уфада, мәсәлән, иң зур экранлы һәм 3 проекцияле ябылды. Уфадагы иң яхшы заллы китотеатрлар ябылды. Ә хәзер анда карарлык нәрсә дә калмагач, нигә йөрергә? Кешеләр иң яхшы бюджетлы киноларны елларча көтә. Мәсәлән, мин үзем ""Аватар""ның дәвамын инде күптәннән. 2022 елда аның бер юлы ике сериясе чыга дип вәгъдә иткәннәр иде. Хәзер Русиядә боларның берсе дә булмый дигән сүз. Кешеләр моны әле аңлап бетерми, — диде ул Азатлыкка. Һолливуд кинолары урынына нинди кино киләчәк? Русиядәге кинога булган ихтыяны канәгатьләндерер өчен елына 150-200 итди релиз, ягъни әйбәт кенә фильм чыгарга тиеш. Русия киночыларыннан прокатка елына 80 ләп фильм чыга. Калганын ничек тутытырга? Әдилә Хәйбуллина Һолливудны алыштырып була дип саный. — Һолливудны алыштырып була, моны эшли алган илләр мисалы бар. Мәсәлән, Кытай. Анда Һолливуд продуктына карата күптән кертелгән чикләүләр аркасында милли кинематограф үсеп китте һәм ил эчендә генә түгел, читкә дә бик яхшы сатыла башлады. Мантыйк буенча Русия киносына да ихтыя артырга тиеш, әмма хәзер гади тамашачыга ниндидер башка кино да барын аңлату катлаулы булачак. Әлегә каршылык булачак, барысы да Бэтмен һәм башка таныш медиайөзләрне күрергә теләячәк. Әмма мин монда плюслар күрәм, чөнки соңгы Оскар премиясе нәтиәләре американ кинематографының аяныч хәлдә булуын күрсәтте. Бәлки, бу безнең тамашачы өчен үзенең кино зәвыгын үзгәртү, планканы күтәрү өчен яхшы мөмкинлектер. Шулай ук безнең кино итештерүчеләр өчен дә яхшы, сыйфатлы, конкуренциягә сәләтле әйбер төшерә башларга вакыт. Кинотеатрларга да булганыннан дөрес сайлап алырга кирәк, чөнки Европа һәм Азия Русия кинобазары белән эшчәнлеген дәвам итә, димәк, дөрес афишалар төзеп, бу фильмнарны дөрес итеп алга этәрергә кирәк. Әмма бу тиз генә булмаячак. Һәм барысы да сәяси вазгыятькә һәм илләрнең ничек килешәчәгенә бәйле – фильмнар тулысынча тыелмаган, аларны күрсәтү тукталып тора – бу формулировка теләсә кайсы мизгелдән алынырга мөмкин"", диде кино белгече. Илшат Сәетов Русиядә төшерелгән фильмнарның биш проценты гына кешене кинотеатрга әлеп итә ала дип саный: — Көнбатышта да начар фильмнар күп, без анда төшерелгән фильмнарның 99 процентын күрмибез. Ләкин андагы кино индустриясе зур булгач, тәрибәләре, бөтен дөньяга туры килә торган кино төшерүдәге дәрәәләре югары булгач, безгә килеп иткән фильмнар күп була иде. Русиядә иң әйбәт фильмнар — алар артхаус кинолары, ләкин алар әз кешене әлеп итә. Русиядә хәзер нинди кино төшереләчәк? Кино өлкәсе белгечләре Русиядә төшереләчәк фильмнарның темалары да, жанрлары да үзгәрер дип көтә. Мондый вазгыятьтә цензура ук булмаса да, ниндидер чикләүләр булыр дип фаразлана. Илшат Сәетов— Күп темаларга рөхсәт бирелмәячәк яки режиссерларның эчке цензурасы барлыкка киләчәк. Беренчедән, ""сабын опералары"", комедияләр күп төшереләчәк. Чөнки кешеләргә авыр эмоцияләрдән соң ял итәргә кирәк. Икенчедән, патриотик фильмнар саны артачак. Русиядә барган гибрид пропаганда туры пропагандага күчәчәк дигән фараз бар. Гадәттә андый фильмнарның сыйфаты түбән була. ""Т34"" фильмы әйбәт булды, ләкин андыйларны еш төшереп булмый. Сыйфатлы фильмнар саны кимиячәк, алар китүчеләрнең якынча 20 процентын гына алыштыра алачак, — ди Сәетов. Аның сүзләренчә, яхшы режиссерлар заказ белән эшләргә яратмый, патриотик әйберләр төшерергә атлыгып торган режиссерлар күп булмас, ул темаларга уртакул режиссерлар гына керәчәк. Ул шулай ук совет чорында төшерелгән фильмнарны кире кинотеатрларга кайтару идеясенә шикләнеп карый. ""Без совет чорында фильмнар әйбәт иде дибез, ләкин алай түгел. Аларның да бик әзе генә яхшы иде. Хәзер ул фильмнарга кеше китерү авыр булачак. Бу вакытлыча, 2-5 процент кешене әлеп итү ысулы гына"", ди ул. Әдилә Хәйбуллина оптимистларчарак карый. ""Сәнгатьне теләсә кайсы вакытта тудырырга була, киносәнгать – шулай ук. Чын сәнгать ниндидер кысалар эчендә дә, авыр вакытларда дә яши. Мисаллар китереп тормыйм, әмма бу аермачык. Кайсы жанрлар, кайсы юнәлешләр? Гадәттә сугыш вакытында лирик мелодрамаларга ихтыя арта, һәм әлбәттә экшнга ихтыя булачак. Чөнки экшнда кешеләр онытыла, ягъни сүз фентези һәм башкалар турында"", диде ул. Татарстан һәм Башкортстан киносы үсеш алырмы? Чит ил киносы китте дип кинотеатрларга милли яки төбәк фильмнарын да кертү мөмкин түгел диярлек. Чөнки ул юк дәрәәсендә. Илшат Сәетов Татарстанга да, Башкортстанга да өмет зур түгел дип саный. ""Кино үстерү дистәләгән елларга сузыла торган проект. Бүген ул юк икән, аны булдыру өчен кимендә ун ел кирәк. Татарстан һәм Башкортстанга өмет зур түгел. Аерым берничә кеше генә бар төшерә ала торган. Башкортстанда хәлләр әйбәтрәк дигән тойгы бар, ләкин ул да масштаблы түгел, берничә кеше аркасында гына үсеш күренә. Алар күпме ясый ала инде, елга бер-ике әйбәт кино. Аннары, икътисади вазгыять авырайган вакытта милли мәдәнияткә, аерым алганда, кино төшерүгә акча бүлү тагын да кимергә мөмкин. Чөнки яшәеш өчен мөһимрәк булган өлкәләрне карарга кирәк, — ди Сәетов. Әдилә Хәйбуллина да ""яңгыравык исемле ширкәтләрнең барысы да китте, хәзер төбәктәге кинематографка игътибар итәчәкләр дигән әйбер булмаячак"" дип уйлый. — Төбәкләрдәге кинематограф уйланырга, әмма бик онытылып китмәскә тиеш – яңгыравык исемле ширкәтләрнең барысы да китте, хәзер төбәктәге кинематографка игътибар итәчәкләр дигән әйбер булмаячак. Бары тик яхшы кино ясарга кирәк. Мин Татарстан кинематографы турында моны һәрвакыт әйтә киләм. Менә яхшы кино төшеререргә өйрәнсә, Якутия кебек, үзенең кино ""телен"" тапса, шул вакытта бездә барысы да яхшы булачак. Бу хәзерге вакыйгалар белән бик бәйләнмәгән дә, бары тик эшләргә өйрәнергә генә кирәк. Дәүләт ярдәмендәме, ярдәмсезме, урындагы режиссерлар төркеме ярдәмендәме, энтузиастлар такымы ярдәме беләнме – мәгънә анда түгел, бары тик үз юлыбызны табарга кирәк. Әлеге юлны тапканчы без дә үз фильмнарыбызны карамаячакбыз, башкалар – бигрәк тә. Бу сорау хәзерге чор яки хәзерге вакыйгалар белән бәйле түгел, — ди Хәйбуллина. Башкорт режиссеры Айнур Аскаров Башкортстан киноиндустриясе һәрвакыт дәүләт ярдәменә өмет итә ди һәм республикада күптән түгел барлыкка килгән Кино фондына өметләр баглый. Айнур Аскаров— Кызганыч, республикада хосусый акчага гына кино төшерә башларга әле ерак дип уйлыйм. Быел Башкортстанда без күптән хыялланган башкорт киносы фонды ачылачак. Радий Хәбиров башкорт киносына ел саен 50 миллион сумга якын бюджет билгеләде. Бу безнең өчен зур уңыш. Моңарчы бюджетта аерым кино өчен дигән акчалар юк иде. Милли кино дигәндә мин башкорт киносын гына күз уңында тотмыйм, ул төбәк киносы. Һәм бу 50 миллион бер ике елдан үз имешләрен бирер дип уйлыйм. Елына кимендә биш кино төшерә алачаклар дигән сүз. Мәсәлән, ""Өч таган"", ""Ел гаиләсе"" кебек фильмнарны төшерү якынча 10 миллион сумга төште. Мондый дәрәәдә ел саен биш фильм төшерү бик яхшы булыр иде. Башкортстан чынлап та кинотөбәк булачак, республикага Мәскәү, башка төбәкләр дә тартылачак"", дип сөйләде Аскаров Азатлыкка. 5Русиядән Көнбатыш киносы китте, нәрсә карарга? Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Сугыш йогынтысы: Көнбатыш киносы китте, татар-башкорт киносына өмет бармы?",['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Мәҙәниәт,8666,https://www.azatliq.org/a/31776424.html,2022-04-02T21:00:44+00:00
"Напомним, среди детских коллективов нашу республику представляет вокально-театральная мастерская «Этюд» ГДК г. Стерлитамак. По мотивам знаменитого произведения Владимира Железникова «Чучело» дети показывают глубокую инсценировку, раскрывающую важные нравственные проблемы современного общества. Впервые фестиваль «Театральное Приволжье» состоялся в 2019 году по инициативе полномочного представителя президента РФ в ПФО Игоря Комарова. В этом году проект проводится в седьмой раз. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Уфе бесплатно покажут спектакль «Эшелон»,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Мәғариф,603,https://uchbash.com/articles/vospitanie-i-dopolnitelnoe-obrazovanie/2026-02-03/v-ufe-besplatno-pokazhut-spektakl-eshelon-4561818,2026-02-03T10:01:00+00:00
"Ә төп приздар өсөн  12 йәштән 17-гә тиклемге һәм 18 йәштән алып  өлкәнерәктәр төркөмдәре ярышты. 12–17 йәшлектәр араһынан Учалы уҡыусыһы Элиза Фәйзуллина баһаламасыларҙың иң юғары билдәләренә һәм Гран-приға лайыҡ булды. Ул Торналар тигән бейеүе менән таң ҡалдырҙы. Беренсе урында – Данилина Ҡузәхмәтова менән Аделина Ганьшева, икенсе – Азалия Кинйәбулатова, Милана Хәйбуллина, Арина Ғәлиева, Азалия Яҡшыгилдина. Өсөнсө урында – Самира Кучаева, Камилла Әбүбәкирова, Анастасия Кошевая, Азалина Мортазина, Ангелина Яҡупова, Алтынай Хашимова һәм Регина Миндеғолова Өлкәндәр төркөмөндә Волжск һыу транспорты дәүләт университетының   Өфө филиалы студенткаһы Ангелина Баркутова иң шәп Ҡарһылыу булып сыҡты. Унан ҡала тәүге ике урында – Гөлминаз Ғүмәрова менән Эльвира Ғарипова. Был ике төркөм еңеүселәре Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурсында ҡатнашыу хоҡуғын алды. Бөтә еңеүселәргә ҡулдан эшләнгән матур таждар, иҫтәлекле сувенирҙар тапшырылды. Күп балалы ғаиләнән Анна Куликоваға, шулай уҡ еңеүселәргә бағыусылар үҙ бүләктәрен таратты. Рәсәйҙең  милли Ҡарһылыуы ҙур финалы Мәскәүҙә 6 ғинуарҙа була. Сығанаҡ: Башинформ.",Иң һылыу Ҡарһылыуҡайҙар кемдәр?,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1106,https://amanat.su/news/novosti/2024-12-03/i-ylyu-ar-ylyu-ay-ar-kemd-r-4034400,2024-12-03T10:50:00+00:00
"Дело было в одно буранное зимнее утро. Женщины-узницы под усиленным надсмотром конвоя собирали камыш на берегу озера Жаланаш для постройки бараков. У каждой заключенной была своя норма и для ее выполнения приходилось работать по 17-20 часов в сутки.  Измученные женщины буквально валились с ног, когда из зарослей камыша выскочили старики и дети - местные жители соседнего казахского села Жанашу. Старшие дали команду, и дети стали забрасывать камнями женщин. Конвоиры начали громко  и жестоко смеяться: мол, видите, вас не только в Москве, вас и здесь, в ауле, даже дети не любят. «Было очень больно и обидно и, в первую очередь, морально» - вспоминает Гертруда Платайс. Такие ""избиения"" повторялись в течение нескольких дней. По лицам оскорбленных узниц текли слезы. Они тихо взывали к судьбе и роптали на несправедливость задурманенных и озлобленных сталинской пропагандой казахов. Но однажды обессилев от летевших в нее камней, Гертруда споткнулась и упала лицом на эти самые камни. Секунду спустя до нее донесся запах творога.  Камни, от которых она так старалась укрыться, пахли сыром и молоком. Она подняла один из них с земли и положила в рот – он оказался очень вкусным. Она собрала камешки и отнесла в барак, где находились заключенные, среди которых были и женщины-казашки. Они рассказали, что это курт, соленые и высушенные на солнце плотные комочки творога. Оказалось,  чтобы хоть как-то помочь пленным женщинами, местные казахи нашли единственный способ, который не привлекал внимания надзирателей, ибо был сокрыт под маской жестокого пренебрежения к пленным. Казахи пережили голодные 1930-е годы, но даже страх потерять своих детей не останавливал их. Втайне они прятали в кустах кусочки вареного мяса, лепешки, курт и толокно. Благодарность на всю жизнь сохранилась в сердцах выживших. «Все лагеря плохие, - рассказывают женщины – но именно в казахстанских выживали многие и, в первую очередь, благодаря казахам. Они на себе испытали голод, холод, лишения». Стихотворение «Курт – драгоценный камень» было написано по воспоминаниям Гертруды Платайс преподавателем истории Раисой Голубевой. О, Господи, да это ведь не камень. От него так пахнет молоком. И в душе затрепетал надежды пламень, А в горле встал ком. Так вот что придумали старики! Вот за что женщины детьми рисковали! Они нас от болезни берегли, Они нас от безверия спасали. Они поняли, что мы не враги, А просто несчастные женщины. И чем смогли - помогли, Поразив нас своей человечностью. Я молча поползла по льду, Собирая драгоценные камни. Теперь я отвратила от них беду, Спасая их от охраны. А ночью в холоднейшем бараке, На оскверненной палачами земле, Я, немка, молилась мусульманскому богу, Да ничего не просила себе. Я просила старикам здоровья, Женщинам-матерям - счастья. Особенно я молилась за детей, Чтобы они не видели несчастья. Я прошла все круги ада, Потеряла веру и друзей, Но одно я знаю, Что только так и надо воспитывать детей. Алена ДЕМЧЕНКО ""История Казахстана"" -","Курт - камень, спасший жизни",['Дин' 'Хикәйә'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],2,Йәмғиәт,2961,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-10-02/orot-imm-tle-tash-4411773,2025-10-02T14:55:00+00:00
"Билдәле яҙыусы Иҙрис Мөҙәрис-Ноғмановтың Бар ғүмерҙәр һыйған саҡта. тигән роман-хәтирәһен уҡыусыларыбыҙ яратып ҡабул итте. Был һанда ла әҫәр дауам итә. Шиғриәт рубрикаһында шағирә, мәғариф ветераны Миңлегөл Хисамованың өр-яңы шиғырҙары менән танышырһығыҙ. Шулай уҡ был һанда Башҡортостандың халыҡ шағиры, журналист, билдәле йәмәғәт эшмәкәре Гөлфиә Юнысова-Иҙелбаеваның Ғүмер үҙе – фәһемле һәм моңло шиғриәт ул тигән хәтирәләре, уйланыуҙары урын ала. Яҙыусы, драматург Зөһрә Бураҡаеваның Сценарист яҙмалары ла бик мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡлы. Тел хикмәттәре рубрикаһында яҙыусы, ғалим-филолог, журналист Ниязбай Сәлимовтың туған телебеҙ торошо хаҡындағы бик фәһемле һәм төплө мәҡәләһе тәҡдим ителә. Ғалимә Луиза Кирәеваның Янып бөтөп көлгә әйләнгәнсе, өлгөрһәксе шифа тамсы булып тамырға. тигән мәҡәләһендә шағирә Миңлегөл Хисамованың ижадына байҡау яһала. Шағир Иҙел Хәлимовтың Зауыҡ рубрикаһында урын алған шиғырҙары, шағирә, яҙыусы Айһылыу Йәғәфәрованың Балалар әҙәбиәте рубрикаһындағы әҫәрҙәре лә күңелегеҙгә хуш килер, тип ышанабыҙ, хөрмәтле дуҫтар. Билдәле публицист Миләүшә Годбодь яҙмалары Яҡуп Ҡолмойҙоң тормошо һәм ижадына арналһа, Беҙҙең календарь рубрикаһында яҙыусылар Рәйес Ғабдрахманов, Гүзәл Хамматова хаҡында һүҙ бара. Хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ, ни сәбәптәндер Ағиҙелгә яҙылырға онотһағыҙ, подписканы һәр ваҡыт дауам итеү мөмкинлеге бар, ул саҡта инде журнал һеҙгә киләһе айҙан килә башлаясаҡ. Ә инде редакциябыҙҙан килеп алып йөрөү шарты менән айына ни бары 96 һумға ғына яҙылырға була. Бергә булайыҡ, берҙәм булайыҡ!",Ағиҙел журналының 9-сы һанына күҙәтеү,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 1 1],6,Йәмғиәт,1527,https://agideljurn.ru/articles/common_material/2023-09-18/a-i-el-zhurnalyny-9-sy-anyna-k-te-3444031,2023-09-18T21:02:00+00:00
"Күптән түгел бер подъезда йәшәгән ҡатындың өсөнсөгә ауырлы икәнен күреп, телһеҙ ҡалдым. Тәүге балаһы быйыл саҡ мәктәпкә барҙы, икенсеһенә – дүрт йәш. Ә ире йылға яҡын инде эшһеҙ ята, көндәр буйы йорт алдындағы эскәмйәлә тәмәке борҡота. Ҡатын үҙе – балалар баҡсаһында тәрбиәсе ярҙамсыһы. Уның ғына аҡсаһына нисек көн күрәләрҙер? Етмәһә, йәнә ауырлы. Борсолоп йөрөй торғас, түҙмәйенсә ҡатынға мөрәжәғәт иттем. Нимә уйлайым – барыһын да әйттем. Йәлләүемде белдерҙем, ирҙәрҙең йүнһеҙлегенә көйҙөм. Йәш ҡатын иһә тыныс ҡына тыңлап торҙо ла, һүҙем бөткәс: Дөрөҫ уйламайһығыҙ, апай, – тип ҡуйҙы. – Ирҙең йүнһеҙлегенә һылтанһаң, бөтөнләй бала тапмай ҡартайырға мөмкин. Ул эшһеҙ тип, йәшәүҙең матурлығын күреүҙән туҡтарғамы ни? Мин – ҡатын-ҡыҙ. Хоҙай бәпәй табыу бәхетен биргән икән, уны кинәнеп ҡабул итәм. Күҙҙәремә ҡапыл йәш төйөлдө. Бишенсе курсты тамамлағас, дуҫлашып йөрөгән егетем менән өйләнешергә ҡарар иттек. Әсәһе белгәндә һуң ине инде: никах ҡағыҙы алырға өлгөргәйнек. Ирем уҡыуын аспирантурала дауам итергә булғас, беҙгә институт ятағынан бәләкәй генә бүлмә бирҙеләр. Нисек ҡыуанғаныбыҙҙы белһәгеҙ! Ҙур ҡалала йәшәр урыныбыҙ бар, ирем тиҙҙән фән кандидаты булыр, үҙем иһә яҡында урынлашҡан мәктәптә эш таптым. Шулай дәртләнеп үҙ аллы тормош башлағайныҡ, тағы ла ҙурыраҡ бәхет өҫтәлде: ауырға ҡалдым. Яңылыҡты ҡәйнәмә минең тыуған көнөмдә еткерергә булдыҡ. Шатлыҡ өҫтөнә шатлыҡ булыр. Тик ҡыуанысыбыҙ оҙаҡҡа барманы. Өмөтөбөҙ селпәрәмә килде. Хәбәрҙе ишетеү менән ҡәйнәм ҡапыл тоҡанып, урынынан һикереп торҙо: – Ул ниндәй башбаштаҡлыҡ? ! Бер бөртөк баламдың елкәһенә менеп ултырмаҡсыһыңмы? Ул кандидатлыҡ яҡларға тейеш! Балаң менән һине туйындырам тип вагон бушатырға сыҡһынмы хәҙер? Мин улымды ҡара эш өсөн үҫтермәгәнмен! .. Ярһыуҙан тыны быуылған ҡәйнәм сумкаһынан йомарлап аҡса алып ырғытты ла ишеккә ҡарай йүнәлде: Иртәгә үк абортҡа бараһың! Ә һин ҡатыныңа спираль алып бир – тыуған көнөнә бүләк булыр. Ғәйепле ҡиәфәттә иртәгәһен дауаханаға киттем. Ирем дә туҡтатырға уйламаны. Аҡсаны түләгәс, тейешле палата янына килеп, сиратҡа баҫтым. Ҡатын-ҡыҙҙарҙы бер-бер артлы саҡырып индерәләр ҙә, тиҙ арала эште бөтөрөп, арбала иҫһеҙ ятҡан килеш икенсе бүлмәгә сығарып ырғыталар. Конвейер кеүек. Әйтерһең, кешеләр түгел бында, ә малдар. Туҡтауһыҙ шаҡылдаған арба тәгәрмәстәренән, сират көткән ҡатындарҙың өмөтһөҙлөк ҡатыш ҡурҡыу сағылған ҡарашынан бөтөн тәнем дер ҡалтырай башланы. Өҫтәүенә йөрәк аҫтымдағы сабыйым үкһеп илай, йәнен ҡыймауымды үтенә кеүек. Ә арт яҡтан ҡәйнәмдең зәһәр тауышы яңғырап киткәндәй. Ике ут араһында ни эшләргә белмәй торғанда аңымды юғалтып ҡолағанмын. Нишатыр спиртының еҫенә ҡапыл иҫемә килеп, уны-быны уйлап өлгөргәнсе аҡ халатлылар йәһәтләп палатаға алып инеп китте. Их, шунда бер генә һорау биргән булһалар. Сабыйыңды алдырырға теләмәйһеңме әллә? – тиһәләр. Юҡ шул. Аҡсаһы түләнгәс, һөйләшеүҙе кәрәк тип тапмағандарҙыр. Йылдар үтте. Барлыҡ иғтибарымды эшкә йүнәлтеп, педагогик хеҙмәтемдә байтаҡ уңыш ҡаҙандым, хатта фатир ҙа бирҙеләр. Коллегаларым да, ата-әсәләр ҙә, етәкселек тә минең өсөн өҙөлөп тора. Тик. балам юҡ. Әсәлек бәхетенән ғүмерлеккә мәхрүм ҡалдым. Ҡыу ағас! Ейән-ейәнсәр төҫө күрһәтмәнең. Улымды ла бәхетһеҙ иттең, – тип ҡәйнәм мине ҡарғай-ҡарғай үлеп китте. Ә ирем һаман шул кандидатлыҡ эшен яҡлай алмай этләнә, дәүләтте, хеҙмәттәштәрен әрләй, бөгөнгө мәғарифты һүгә, миңә ҡаныға. Яңыраҡ интернетта бер яҙмаға юлығып, илай-илай уҡыным: .Тулғаҡ тотҡан саҡтағы һыҙланыуҙарға түҙә алмай, бала табыу йорто ишеген башҡаса мәңге асмаҫҡа ҡабат-ҡабат ант итәм. Түҙеп торғоһоҙ ауыртыу мәңге һуҙылыр кеүек. Юҡ, туҡтаны, бына донъяға тыуыуын белгертеп, бәпесем ауаз һалды. Йөрәгем алҡымыма килеп тығылды, күҙҙәремдән туҡтауһыҙ йәш аға. Күкрәгемдә мыш-мыш килеп ятҡан шундай йомшаҡ, йылыҡас бәләкәсемдең еҫенә туя алмайым. Ожмах еҫе, тиҙәр уны. Әлегеләй илаһи мәлде йәнә бүләк иткән Аллаһы Тәғәләмә мең рәхмәт! Ошо ләззәтте ҡабат-ҡабат татытһаңсы, Раббым. Әсәлек бәхетен миңә лә биргәйне бит Хоҙайым. Ниңә уны һаҡламаным, ҡәҙерен белмәнем?",Бәхетемде үҙем емерҙем,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0],6,Йәмғиәт,3974,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-08-21/b-hetemde-em-emer-em-4357061,2025-08-21T17:00:00+00:00
"Өҫтәл алдыҡ түп-түңәрәк кенә, Түңәрәктәй генә бәхет юрап. Батмусымда самауырым шыжлай, Беҙ бәхетле тиеп, сыңлап-йырлап. Теҙелешеп ҡайтыр ҡаҙҙар кеүек, Балаларым – күҙем нурҡайҙары. Һеҙҙә бит ул – тормош асылдары, Өйөбөҙҙөң йәме, ҡотҡайҙары. Һөйөп кенә ҡосоп алһа йәнем. Артып китә минең баһаларым. Йәшәү һутым, әрнеү-утым – һиндә, Һиндә генә – яра-дауаларым! Шул тиклем дә яҡын һәм ҡәҙерле, Бер бөртөкләп бергә ҡорған оя! Бар туғандар, дуҫтар беҙгә һыя, Мин бәхетте бына шулай тоям! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",ӨЙӨМ НАҘЫ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Шиғриәт,1155,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-10-02/y-m-na-y-4411848,2025-10-02T15:25:00+00:00
"Башкортстан башлыгы Радий ХәбировфикерләрБашкортстанның элекке түрәсе Диләрә Гундорова Радий Хәбировны республика башлыгы вазифасыннан читләштерүне сорап, Русия президентына мөрәәгать язган. Аның хаты бүген, 20 сентябрьдә эшли башлаган ""Голос Башкирии"" сайтындачыккан. Мөрәәгатьтә ""Радий Хәбировны вазифасыннан ибәреп, итимагый караш лидеры Гундорова Диләрә Зәкуан кызына ышаныч белдерү"" сорала. Мөрәәгатьтә әйтелгәнчә, Хәбиров идарә иткән чорда ""Башкортстанның хокукый нигезе – халыкның илдәге дәүләт институтларына ышанычы какшый"", ""коррупцион күренешләр үсеше өчен шартлар тудырылган"", ""кайчандыр чәчәк аткан Башкортстан реаспубликасы социаль деградация һәм социаль низаг чигендә тора"". Сайтның баш битендә Гундорова исеменнән язылган текст урнаштырылган, ул күптән түгел Башкортстан башлыгы вазифасы өчен көрәшергә теләк белдерде. ""Башкортстан – безнең йортыбыз. Без бергә генә анда тәртип урнаштыра алабыз. Беркемгә буйсынмаган Башкортстан халкының Гаделлеккә һәм Хөрмәткә хакы бар. Ышаныч белдереп уртак киләчәгебез өчен тавыә бирүегезне сорыйм"", дип яза Гундорова һәм республика халкы үзен хуплар дип өмет белдерә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанның элекке түрәсе Радий Хәбировны вазифасыннан читләштерүне сорап Путинга мөрәәгать язган,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1219,https://www.azatliq.org/a/32600936.html,2023-09-20T09:53:38+00:00
"Как сообщили в группе в социальной сети Детская школа искусств имени Адигама Искужина, на основании приказа Управления по культуре и искусству администрации ГО город Уфа на базе ДШИ имени А. Искужина был создан детско-юношеский сводный ансамбль кураистов музыкальных школ и школ искусств Уфы. В праздничный День России, города Уфы, к 270-летию со дня рождения национального героя Салавата Юлаева ансамбль кураистов в количестве более 100 человек выступил на площади имени Салавата Юлаева. Огромное спасибо Управлению по культуре и искусству и руководителям учебных заведений за организацию праздника и участие детей! На данный момент ведутся работы по пополнению репертуара, сообщили в группе.",Балалар-үҫмерҙәр ҡурайсылар ансамбле төҙөлдө,['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,693,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-06-16/balalar-mer-r-uraysylar-ansamble-t-ld-3811176,2024-06-16T11:57:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМарат Шәрәфетдинов тагын өч активист — Рөстәм Аманов, Илнур Кинисаров һәм Раил Абкадыйров белән берлектә 2021 елның гыйнварында сак астына алынды. Бүген, 19 ноябрьдә Башкортстанның Кырмыскалы районара мәхкәмәсе активист Марат Шәрәфетдиновны экстремист оешма эшчәнлеген оештыруда һәм милли нәфрәт сәбәпле хулиганлык гамәлләре әзерләүдә (Русия инаять кодексының 282.2 һәм 213 маддәләре) гаепле дип тапкан. Бу хакта активистның туганнарына сылтама белән "". Реалии""иткерә. Марат Шәрәфетдинов тагын өч активист —Рөстәм Аманов, Илнур Кинисаровһәм Раил Абкадыйровбелән берлектә 2021 елның гыйнварындасак астына алынды. Алар 2020 елның ноябрендә Кырмыскалы районында әрмән диаспорасы катнашында килеп чыккан низагта катнашкандиелде. Тоткарланучыларны Русиядә экстремистик дип танылып тыелган ""Башкорт"" оешмасы активистлары дип атадылар. ""Башкорт""ның элекке активистларыфикеренчә, ул оешманың элеккке лидерларын һәм алдынгы активистларын шәхсән эзәрлекләүгә юнәлдерелгән.2021 елның сентябрендә мәхкәмә Аманов, Кинисаров, Абкадыйровны йорт сагына ибәрде. Марат Шәрәфетдинов эше аерым карала башлады. Тикшерү изоляторында тотылганнан соң Шәрәфетдинов мәхкәмә карары белән 2021 елның августында Уфа янында Базилевка авылындагы республика клиник психиатрия хастаханәсенә ""мәбүри дәвалауга"" ибәрелде. Ул анда 2022 елның февраленә кадәр ятты. Аннары аңа амбулатор дәвалау бирелде. Тикшерү эшләре туктатылып торды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда Куштау активистын экстремист оешма эшчәнлеген оештыруда гаепләп тугыз елга хөкем иткәннәр,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1557,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-kushtauni-yaklagan-aktivistni-ekstremist-oeshma-eshchanlegen-oeshtiruda-gaeplap-tugiz-elga-hokem-itkannar/33208197.html,2024-11-19T18:33:43+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырИң әзен Мордовия белән Калуга өлкәсендә бирәләр — танышыңны сугышка барырга үгетли алсаң бишәр мең сум түлиләр. Русиянең кимендә тугыз төбәгендә хакимиятләр Украинадагы сугышка барырга теләүчеләрне сайлап алу пунктларына китергәннәргә акчалата бүләк тәкъдим итә. Моны төбәкләрдәге контракт хезмәтенә язылу үзәкләренә шалтыратып, ""Вёрстка"" басмасыачыклаган. Кешене Украинадагы сугышка барырга күндергән өчен акча түли башлаган иң беренче төбәк Татарстанбулды. Монда андыйларга 100 мең сумбирәләр. Ярославөлкәсендә дә Татарстан кебек үк сугышка ибәрергә кеше алып килсәң 100 мең сум түлиләр. Бу ике төбәк әлегә Русиядә иң күп акча бирүче булып тора. Иң әзен Мордовиябелән Калугаөлкәсендә бирәләр — бишәр мең сум түлиләр, дип яза басма. Шул ук вакытта сивилләргә акча бирелми, бу форсаттан бары тик хәрбиләр үзләре генә файдалана ала. Ивановөлкәсендә түләүләр бераз күбрәк — 10 мең сум. Якутиядә — 15 мең сум, Ямал-Ненецавтоном бүлгесендә — 25 мең сум. Архангел өлкәсендәге контракт хезмәтенә язылу үзәгендә ""Вёрстка""га әйтүләренчә, һәр китерелгән кеше өчен 10 мең сумнан башлап түләячәкләр, әмма иң күбе ни кадәр биреләчәк — монысын әйтмәгәннәр. Волгоградөлкәсенең ""Түбән-Волжски торба заводы"" 50 мең сум тәкъдим итә. Заводның хәрбиләрне туплау алымы үзенчәлекле. Алар башта үзләренә эшкә урнашып, соңрак Русия саклану министрлыгы белән контракт имзалаячак ирләрне эзли. Кадрлар бүлегенә шушындый кешене китергәннәр 50 мең сум алачак. Шул ук вакытта өлкә дәрәәсендә мондый түләүләр каралмаган, бу эш белән бары тик завод кына шөгыльләнә. Башка төбәкләрдәге вазгыять төрлечә. Әйтик Удмуртиядә әлегә контрактчыларны китергән өчен акча бирмибез, әмма мондый чара турында ""фикер алышулар бара"", дигәннәр. Брянски өлкәсендә бу ссистем якын арада барлыкка киләчәк. Басманың шалтыратуларына 16 төбәктә авап бирмәгәннәр, ә калганнарында бездә мондый програм юк дигәннәр. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Русиянең кимендә тугыз төбәгендә танышларын сугышка китәргә күндергәннәргә акча бирә башлаганнар,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2019,https://www.azatliq.org/a/rusiyaneng-kimenda-tugiz-tobagenda-tanishlarin-sugishka-kitarga-kundergannarga-akcha-bira-bashlagannar/33056085.html,2024-07-30T11:43:31+03:00
"Краснокама районы хакимиәте башлығы Алексей Горбачев Хөкүмәттең аҙналыҡ кәңәшмәһендә ҡатнашты һәм муниципалитетта Ватан намыҫы өсөн гражданлыҡ-патриотик проекты нисек тормошҡа ашырылыуы тураһында һөйләне. Эшөс йүнәлеш буйынса бара: гражданлыҡ-патриотик йүнәлеш, стратегик планлаштырыу һәм граждандарҙың үҙ-үҙен тормошҡа ашырыуы. – Беҙ эште балаларбаҡсаларынанһәм мәктәптәрҙәнбашлайбыҙ, балалар һәм йәштәр ойошмалары аша патриотизмды нығытабыҙ. Был эшкә МХО геройҙары, йәмәғәтселек фекере лидерҙары йәлеп ителгән, – тине район башлығы. Райондың социаль-иҡтисади үҫешен стратегик планлаштырыуға бөтә район халҡы әүҙем йәлеп ителә, етәкселек граждандар менән тура диалог өсөн бөтә ауылдарға бара. Бынантыш, урындағы үҙидараны үҫтереү мәсьәләләре буйынса советтар булдырыла, күп һанлы коммерцияға ҡарамаған ойошмалар эшләй, йәштәр һәм ветерандар башланғыстарына булышлыҡ ителә, спорт үҫешә. Былар барыһыла халыҡтың үҙ-үҙен тормошҡа ашырыу өсөн мөмкинлектәр тыуҙыра. – Проектты тормошҡа ашырыуҙың өс йылында билдәле һөҙөмтәләргә өлгәштек. РайонАтайсал проекты буйынса Башҡортостанда беренсе урынды биләй.5600-ҙән ашыу изге эш тормошҡа ашырылды. Һәр ауыл биләмәһендә Тартыу нөктәһе муниципаль проекты уңышлы тормошҡа ашырыла. Халыҡһәм меценаттар скверҙар, ял итеү зоналары һәм спорт майҙансыҡтары булдыра. Реаль эштәр проекты халыҡтың әүҙемлегенең тағы бер драйверы булып тора, сөнки беҙ бөтә аҡсаны бер объектҡа тупламайбыҙ, ә халыҡ ҡарары буйынса уларҙы бөтә 14 ауыл биләмәһендә тормошҡа ашырабыҙ, шуның менән бюджеттан тыш сығанаҡтарҙан аҡса йәлеп итәбеҙ.2015 йылдан 270 проект тормошҡа ашырылды, – тине Алексей Горбачев. Бынан тыш район үҙәге Милләт-ара тыныслыҡты һәм татыулыҡты нығытыу номинацияһында илдең бөтә төбәктәре араһында еңеү яулаған. Грантҡаүҙәк мәсет ремонтлана һәм Кама ярында Строгановтар аадьяһы арт-объекты ҡуйыла. Бөтә халыҡтың физкультурахәрәкәтенәҡушылыуыарҡаһындакраснокамалар Спорт державаһы форумында республиканың иң спорт районы булараҡбүләкләнә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Краснокамаларҙан өлгө алырлыҡ,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт']",[1 1 1 1 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0],8,Сәйәсәт,2079,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2026-01-26/krasnokamalar-an-lg-alyrly-4551236,2026-01-26T20:45:00+00:00
"Татарин позывнойлы МХО яугиры ялға ҡайтты. Яугир Мәсетле районының Оло Аҡа ауылынан. Урындағы мәктәпте тамамлай. Һуңынан Красноуфимск аграр колледжында электрик һөнәрен ала. Армия хеҙмәтен Һарытау өлкәһенең ракета ғәскәрҙәрендә үтә. Һуңынан Екатеринбург ҡалаһындағы Рәсәй дәүләт профессиональ-педагогия университетында электроэнергетика-электротехника йүнәлеше буйынса уҡый. Һөнәре буйынса Советский ҡалаһында эшләй, ғаиләһе менән шунда йәшәй. Хәҙер Оло Ыҡтамаҡ ауылында үҙ өйҙәрен булдырып, донъя көтәләр. Яҡташыбыҙ 2022 йылда Ханты-Манси автономиялы округынан мобилизациялана. Ҡырымда мотоуҡсылар ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә, һаҡ взводы командиры, прапорщик званиеһына эйә. Ошо йылдың июленән Запорожье йүнәлешендә махсус тәғәйенләнештәге бригадала штурмлаусы була. Күптән түгел, ҡасабаларҙың береһен азат иткәндә, бригадаға БПЛА һөжүм итә һәм Татариндың аяғы яралана. Госпиталдә дауалана, хәҙер һаулығын нығытыу өсөн ялға ҡайтарылған. – Тәүге тапҡыр МХО зонаһында булғанда ни өсөн бында икәнлегемде аңлап та етмәнем. Аҙаҡ, һуңғараҡ, бөтә нәмәне – дошмандың аяуһыҙ ҡылыҡтарын, емереклектәрҙе – үҙ күҙҙәрем менән күргәс, беҙҙең бында кәрәк булыуҙы аңланым. Башҡортостан егеттәре минең менән йәнәш хеҙмәт итә. Һуғыш яланында дошмандың күп техникаһын һәм ҡоралын күрҙем, уларҙың барыһы ла ҡыйратылған ине. Мәсетле районынан һәм баш-ҡа ерҙән маскировка селтәр-ҙәре, окоп шәмдәре кеүек гуманитар ярҙам даими килә. Был бик ҡыуаныслы, беҙ республиканың ярҙамын тоябыҙ. Шулай уҡ илдең төрлө төбәктәренән балаларҙан күп хаттар алабыҙ, улар күңелде йылыта. Беренсе хат 2023 йылда өлкән улымдан килде. Өйҙән хәбәрҙе уҡыу шатлыҡлы һәм тулҡынландырғыс булды, – тип һөйләй хәрби. Тыуған ерендә Татарин өсөн яҡындары борсола һәм ҡайтыуын көтә. Уның ғаиләһе – ҡатыны Зөлфиә, өс улы һәм, әлбиттә, ата-әсәһе – иң тоғро таянысы. Өлкән улы Марат Оло Ыҡтамаҡ Башҡорт гимназияһында уҡый, уға 13 йәш; Әмил балалар баҡсаһына йөрөй; ә Морат әле бәләкәй, шуға әсәһе менән өйҙә. Ире Ватанын яҡлағанда балаларҙы һәм йортто хәстәрләү – ҡатындың иңендә. Татарин Жуков, Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы миҙалдары һәм баш-ҡа наградалар менән бүләкләнгән. Яугир һуғыштың тиҙ арала тамамланыуын, ерҙә тыныслыҡ урынлашыуын һәм егеттәрҙең имен-һау өйҙәренә ҡайтыуын теләй. Район хакимиәте башлығы Әнис Әсәҙуллин уға Рәхмәт хаты, ҡумыҙ һәм Үҙебеҙҙекеләр өсөн тегәбеҙ һәм бәйләйбеҙ. Башҡортостан хәрәкәтенән йылы толстовка тапшырҙы. Ул Мәсетле яугирына батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн рәхмәт әйтте, тиҙерәк һауығыуын теләне. Луиза ЗАКИРОВА.",Батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ өлгөһө,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан'],[0 0 1 1 1 1 0 0 0 1 1 1 0 0],7,Иҡтисад,2503,https://shonkar.com/news/i-tisad/2025-11-28/batyrly-m-a-armanly-lg-4485449,2025-11-28T12:40:00+00:00
"Радий ХәбировфикерләрСтәрлетамак нефть-химия заводының (СНХЗ) су чистарту цехында шартлау булганнан соң бинаның бер өлеше имерелгән, дип хәбәр итте шәһәр мэры Эмил Шәймәрданов. ""Цехта биш кеше эшләгән. Беренчел мәгълүматларга караганда, зыян күрүчеләр юк"", — дип язды ул. Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров белдерүенчә, Стәрлетамакның сәнәгать комплексына ике дрон ярдәмендә ""террор һөүме"" ясалган. Аның сүзләренчә, иминлек хезмәтләре һәм саклану көчләре ике дронны да атып төшергән, ә аларның кыйпылчыклары ярдәмче цех урнашкан сәнәгать мәйданына төшкән. ""Үлүчеләр һәм яраланучылар юк, ширкәт гадәти режимда эшләвен дәвам итә"", — дип хәбәр итте Хәбиров.4 ноябрьдә ирле вакыт белән иртәнге иделәрдә Башкортстанда дрон һөүме куркынычы игълан ителде. Росавиация Уфа һава аланына вакытлыча чикләүләр кертте, әлеге вакытта ул гадәти тәртиптә эшли. Украина ягы бүгенге һөүмнәр турында берни белдермәде. Башкортстанның нефть һәм газ эшкәртү белән бәйле ширкәтләренә дрон һөүмнәре әледән-әле булып тора. Быел сентябрьдә генә ""Газпром нефтехим Салават"" ширкәтенә ике һөүмбулды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Стәрлетамак нефть-химия заводына дроннанр һөүм иткән, шартлаудан соң цех өлешчә имерелгән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1166,https://www.azatliq.org/a/33581105.html,2025-11-04T11:46:07+00:00
"Так, к программе предмета «Основы безопасности и защиты Родины» добавятся «Безопасное и устойчивое развитие личности, общества, государства» и «Военная подготовка». Школьный курс «Труд» будет включать как обязательные, так и вариативные модули. Обязательные это: «Производство и технологии», «Технологии обработки материалов и пищевых продуктов», «Компьютерная графика. Черчение», «Робототехника», «3-моделирование, прототипирование, макетирование». По желанию можно выбрать такие предметы как «Автоматизированные системы», «Животноводство» и «Растениеводство».","О новых предметах, вводимых с 1 сентября в школах республики",['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,561,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-09/o-novyh-predmetah-vvodimyh-s-1-sentyabrya-v-shkolah-respubliki-3880162,2024-08-09T19:51:00+00:00
"– Рәмил Париж улы, сәнғәт донъяһына нисек килеп юлыҡтығыҙ? – Сәнғәт юлын үҙем һайламаным, ул нәҫелдән, башҡорт халҡының сәсәнлегенән, уның тарихын белеүҙән – бик төптән килә. 6-сы класҡа Өфөләге урта махсус музыка мәктәбенә уҡырға алдылар. Элек райондарға сығып, махсус рәүештә һәләтле балаларҙы баш ҡала мәктәбенә йыя торғайнылар. Йырлатып ҡаранылар. «Илсе Ғайса» йырын ишеттерҙем. Ул йырҙы ла аңлы рәүештә өйрәнмәгәнмен, халыҡтың сәсәнлеге ҡандан күсәлер, күрәһең, сөнки, туҡта, ошо йырҙы өйрәнәйем, тип, тыңлап ултырмағанмын бит инде. 8-се класҡа тиклем тынлы ҡоралдар бүлегендә уҡыным. Тромбон класы буйынса уҡытыусым икенсе эшкә күсеү сәбәпле, уҡытыусыһыҙ тороп ҡалдым. Беҙҙе сәнғәт институтына әҙерләйҙәр ине. Ҡалған ике йылда яңы инструментҡа ултырып өлгөрә алмаҫымды белдем һәм Баймаҡ интернат-мәктәбенә ҡайтырға мәжбүр булдым. Бында иһә музыка мәктәбен параллель уҡып бөттөм. Уҡытыусым булманы, сөнки баш ҡаланан әҙер ҡайтҡайным. Өфөлә лә ҡурай өҫтәмә дәрес һанала ине, әммә Юлай Ғәйнетдинов милли музыка ҡоралыбыҙ буйынса түңәрәк тә алып барҙы. Ҡурайҙы, ҡурай сәнғәтенең төп өлөшөн өйрәнеп, «Һорнай» тип аталған балалар ҡурай ансамбле менән төрлө сараларҙа ҡатнашып, республика телевидениеһы аша сығыш яһағандай кимәлгә еткәйнек. Роберт Юлдашев, мәҫәлән, шул мәктәп ҡурайсыларының береһе. Музыка мәктәбенә тиклем ҡурайҙа уйнай белмәнем, әммә уның сихри моңона ғашиҡ инем, радио аша тыңлап, ҡурайҙы сихри мөғжизә һымаҡ ҡабул итә инем. Уйнарға өйрәнеп ҡараным, әлбиттә, үлән ҡурайҙың башын ашап бөттөм дә, өйрәтеүсе остаз юҡлыҡтан туҡтаттым. Өфөгә барғас, математика уҡытыусыһы – Юлай Ишбулды улы остазыма әйләнде, буласаҡ һөнәрем буйынса тынлы инструменттар класында уҡыу менән бер рәттән ҡурай түңәрәгенә йөрөнөм. – Шуға күрә лә шикләнмәйенсә, артабан сәнғәт юлынан киттегеҙме? – Һөнәр һайлау буйынса шулай ҙа икеләнеүҙәр булып алды, сөнки башҡорт әҙәбиәтенә лә һөйөү көслө булды (әле лә һүрелмәгән ул тойғо! ), шиғырҙар яҙа инем. Уҡытыусым башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса район олимпиадаһына алып барҙы. Баймаҡта ла, республика буйынса ла беренсе урын алдым. Бәйгенең шарты буйынса БДУ-ның филология факультетына имтиханһыҙ алырға тейештәр ине. Ҡайһы йүнәлеште һайларға: сәнғәтме, әҙәбиәтме? Яҙмыш үҙенсә хәл итте: унды бөткәс тә әрме хеҙмәтенә алдылар. Өс йыл Төньяҡ флотында һыу аҫты кәмәләре гарнизонында хеҙмәт иттем. Латвияның Лиепая ҡалаһында учебкала саҡта оркестрҙа уйнаным, һуңынан утрауҙағы гарнизонға килгәс, музыка ситкә күсте, матрос хеҙмәте беренсе урынға сыҡты. Учебкала саҡта һыу аҫты кәмәһенең юғары баҫымға тәғәйенләнгән май үткәргес торбаһын ҡырҡып алып, ҡурай эшләп уйнап йөрөнөм. Был да ана шул тарихты белеүҙән килә: китаптарға яҙылмаһа ла, Бөйөк Ватан һуғышы мәлендә Сарбаевтарҙың күктән бәреп төшөрөлгән немец самолеттарының еҙ көпшәһенән ҡурай эшләп уйнап йөрөгәндәрен ишетеп беләбеҙ бит, үҙемсә шул тарихты ҡабатланым. Армиянан ҡайтыуым Бөрйән ырыуы йыйындары башланған мәлгә тура килде, улар тәүҙә Баймаҡ районында булды, шунан Бөрйәндә дауам итте. Сәхнәгә сығып, ҡурай уйнап, «Урал»ды йырлап ебәргәйнем, сығышымдан һуң эргәмә бер ағай килде: «Мин Башҡорт дәүләт университетының Сибай филиалы вәкиле булам. Быйыл беҙҙә музыка белгестәре әҙерләүсе бүлек асыла, һине шунда саҡырам», – тине. Аҙаҡ белдем, Вәкил Исмәғил улы Хажин булып сыҡты ул кеше. Ысынлап та, һүҙендә торҙо, имтихандарға килгәйнем, сентябрҙә уҡырға килерһең, тип ҡайтарып ебәрҙе. Шулай итеп музыка бүлегендә уҡый башланым. Ике юғары белемем бар: музыка уҡытыусыһы һәм ҡурай класы буйынса белгес. – Вокал буйынса ла Айнур Әминевтың, Азат Исҡужиндың концерттарын ойошторҙоғоҙ. Башҡортостандың 100 йыллығына «Башҡорт халҡының 100 йыры» дискыһын әҙерләнегеҙ. Бының өсөн «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалына лайыҡ булдығыҙ. Һеҙ идеялы кеше. Моғайын, тағы изге ниәттәрегеҙ барҙыр? – Эйе, идеялар бар. Уҙған йыл «Йырлы тарих» тигән экспедиция башланым. Башҡорт халыҡ йырҙары ижад ителгән, ошо йырҙарҙы йырлаған шәхестәр йәшәгән урындарға барып, йырсылар менән йырҙы, тарихты өйрәнеп, халыҡҡа еткереү теләгем ҙур. – Күптән түгел С ибайҙа ир-егеттәр ансамбле ойоштороп ебәреүсе лә һеҙ бит әле? – Ҡала етәкселеге мөрәжәғәте менән ансамбль тупланым. Иғлан да биреп торманым, таныштарым араһынан иң рухлы егеттәрҙе йыйҙым. Үҙҙәренең, бәлки, музыкаль белеме лә юҡтыр, әммә уларҙан рух, энергетика бөркөлөп торорға тейеш. Тәү маҡсат – махсус операциялағы егеттәргә рухи аҙыҡ булдырыу, уларҙы күтәрмәләү йәһәтенән илһөйәрлек тойғоһо һалынған йырҙарҙы башҡарыу. Филармонияла эшләгән саҡта уҡ йырсыларҙы төрлө тауышҡа һалып йырлатыу йүнәлешен алғайным. Ошо юҫыҡта эшләргә уй бар. Әлегә ансамблдең атамаһы юҡ. Тәүҙә эш күрһәтергә, үҫешергә кәрәк. Исем генә биҙәргә тейеш түгел ансамблде. – Һеҙ ЗАГС-та туй тантаналарын биҙәүсе лә? – Эйе. ЗАГС-тың әлеге бинаһы булдырылғас, йәғни 1994 йылдарҙа, унда яңыса никах теркәргә булып киттеләр. Шул мәлдән алып бер сценарий буйынса эшләп киләм. Кешегә оҡшай, ялҡытмай ҙа. Өҫтәлмә эш итеп кенә башлағайным, ниндәйҙер кимәлдә вазифаға әйләнде лә китте. Мин – ЗАГС-һыҙ, ул минһеҙ йәшәй ҙә алмай шикелле. Әйткәндәй, хәҙер тамадалар күп, хатта иң беренсе мин башланым тип бәхәсләшәләр. Ә мин 90-сы йылдар башында уҡ баян ҡосаҡлап туй мәжлестәренә бара инем. Ул ваҡытта тамадамын тигән кеше лә осрамай торғайны. Ҡайҙан килеп сыҡтымы? Бер дуҫым Үзбәкстандан ҡайтты ла шул тарафтарҙа музыканттарҙың байрам сараларын биҙәүен әйтте, үҙе русса сығыш яһай ине. Шунда мәжлестәрҙе башҡортса алып барыу идеяһы килеп сыҡты миндә. Ул ваҡытта компьютер юҡ, ауырыраҡ ине. Әйткәндәй, тамадалар шул тиклем күбәйҙе, ҡайһы берәүҙәренең сифаты аҡһай. Тамада ла үҙенә күрә һөнәр ул. 5-6 сәғәт халыҡтың «көй»өн тота белергә, уларға ярарға кәрәк, бының өсөн һин уларҙан бер башҡа юғарыраҡ профессиональ булыуың шарт. Халыҡты ялҡытмау, уларҙың йәшенә тура килеү, менталитетын тойоу, сама белеү, һиҙемләү һәм бәйләнеш тотоу бик мөһим. Тағы шуны әйтер инем: халыҡ араһында таланттар күп. Уларҙан бик күпте өйрәнәм, алам, камиллаштырам һәм сәхнәгә сығарам. – Ижадығыҙға, башҡарған йырҙарығыҙға ҡарағанда һеҙ төплө фекерле, етди кеше. Тормошта шаян, мәрәкә сел әңгәмәсе. Ә ысынында һеҙ ниндәй? Үҙегеҙгә ниндәй ҡылыҡһырлама бирер инегеҙ? – Ҡайҙалыр уҡығайным, хәҙер теүәл генә иҫләп тә етмәйемдер инде. Мәғәнәһе ошолайыраҡ: иң етди кеше – ул күңелендә юмор йөрөтөүсе. Юмор тигәс тә, сейле-бешле, мәғәнәһеҙ булһа, ҡыҙығы юҡ уның. Шаяртыуҙың да «тоҙо» булырға тейеш. Юморға байлыҡ та нәҫелдән килә миңә. Атайыбыҙ шундай ине. Шуғалыр тел «ҡысый» ҙа тора инде. – Тормошта ҡыҙыҡ хәлдәргә йыш тарыйһығыҙмы, әллә күңелһеҙҙәренәме? – Аныҡ ҡына әйтә алмайым. Башы мажаранан сыҡмаған кешеләр була, улар бер айырым сорт бит ул. – Иң бошондорғаны, күңелегеҙҙе ҡырғаны нимә? – Минең уйлауымса, һәр өлкәлә, һәр тармаҡта үҙ профессияһын яҡшы белгән, үҙ һөнәрен яратҡан кешеләр эшләргә тейеш. Осраҡлы килеп эләккән, эш рәтен белмәгән кешеләр минең маҙама тейә. – Үкенестәрегеҙ бармы? Яңынан тормошто башлау мөмкинлеге бирһәләр, нимәне үҙгәртер инегеҙ? – Юҡ, үҙгәртмәҫ инем. Нисек кенә булмаһын, һәр кем үҙ юлын үҙе һала һәм уны нисек бар шулай ҡабул итергә кәрәктер. Шулай ҙа йәш саҡта, мөмкинлек булғанда күберәк ғилем алмағанмын икән, тип уйлап ҡуям. Әле миңә музыка мәктәбендә алған белемем ныҡ ярҙам итә. Әгәр шунан һуң нығыраҡ ошо донъяға сумһам, белем эстәһәм һәм камиллашһам, кем белә, бәлки, симфониялар, ҙурыраҡ әҫәрҙәр ҙә яҙыр инем. Әле дәрт бар, әммә ғилем етеңкерәмәй. Шуға йәштәргә әйтер теләгем шул: ғилем алығыҙ, йәш саҡта хәтер ҙә яҡшыраҡ, дәрт тә күп, мөмкинлек тә бар. – Күңелегеҙгә ял биргән берәй шөғөл бармы? Ялдарҙы нисек үткәрәһегеҙ? – Балыҡ тоторға яратам. Һуңғы осорҙа ваҡытым шул тиклем тығыҙ. Быйыл ике тапҡыр ғына барҙым. Мин иң ҙур балыҡты эләктерәм тип тә бармайым, әммә шартына килтереп әҙерләнәм, сәмләнеп тә тотам, әммә үҙем балыҡты таҙартмайым да, ашамайым да, туғандарға, таныштарға таратам. Башлыса Яйыҡ (Урал) йылғаһына – Ырымбур яғына йөрөйөм. Йылға буйында ҡуна ҡалып, усаҡ яғып, шунда ҡурай уйнап, элекке башҡорт ерҙәрен туған моңға сорнамаһам, күңелем ҡанмай. Йыш ҡына балыҡҡа рәссам Руслан Хәйризаман улы Бикбаев менән барам. Ул минән күпкә оло. Әммә күңел һәм рух буйынса беҙ уның менән ҡорҙаш. – Әгәр әкиәттәгеләй алтын балыҡ эләкһә, ниндәй өс теләкте үтәүен һорар инегеҙ? – Йорт-илгә – тыныслыҡ, туғандарға – иҫәнлек, һаулыҡ, милләтебеҙҙең сәскә атыуын теләр инем. – Шәүрә ҡыҙығыҙ журналистика буйынса китте, шиғыр яҙыуы һеҙҙән килгән һәләт икәнен беләбеҙ. Ә улығыҙ Буранбай ниндәй? Кем булыр икән? Йырлаймы? Сәнғәткә ынтылыш бармы? – Буранбай бик етди малай инде ул. Этномузыка менән ҡыҙыҡһына, әммә ул телдәргә иғтибарлы. Төрөксә йырҙар тыңлай, ғәрәп, төрөк телдәрен, хатта уларҙың тарихын өйрәнә. – Күптәр Өфөгә юл ала. һеҙҙең баш ҡалаға китеү теләге юҡмы? – Юҡ, ҙур ҡалаларҙы өнәмәйем. Мин – өй кешеһе, тыныслыҡ яратам. Өфөгә барһам, арып ҡайтам. Миңә үҙ еремдә, тыуған яғыма, тәбиғәткә яҡын булыу нығыраҡ оҡшай. – Һәр кеше, моғайын, йәшәй-йәшәй аҡыллыраҡ, аңлыраҡ, етдирәк була баралыр, тормошҡа ҡарашы ла үҙгәрәлер? Нисек уйлайһығыҙ? – Ниндәйҙер кимәлдә шулай. Таш йөрөй-йөрөй шымара тигән һымаҡ, кеше йәшәй-йәшәй күпкә өйрәнә. Әммә алтылағы – алтмышта. Кешенең үҙенән тора. Йылдар ғына кешегә олпатлыҡ өҫтәмәй ул. – Йөрәк ҡартаймай, тиҙәр. Үҙегеҙҙе нисә йәшлек итеп хис итәһегеҙ? – Мин йәшемде алып йөрөмәйем. Күптәр шулайҙыр, моғайын. Күңел менән һиҙмәйем дә, әммә аҡыл менән үҙ йәшемә лайыҡ булырға тырышам. Элек ололар: «Күңел ҡартаймай», – тиһә аптырай инем, ә хәҙер аңлайым. Ысынлап та, шулай. Тимәк, йән – мәңгелек. Кешелә бала аҡылы, йәшлек дыуамаллығы барыбер һаҡлана. Бер шиғырҙағыса: Тән ҡартайҙы. Ә күңел менән йөрәк һәм йырҙарым ҡалды шул килеш. – Рәмил ағай, беҙ белеүебеҙсә, һеҙ идеялы, тәрән фекерле шәхес. Киләсәктә лә милли мәҙәниәтебеҙҙе үҫтерерҙәй проекттарығыҙ булып торор һәм ул юғары уңыштарға өлгәшер, тигән ышаныстабыҙ. Һеҙгә рәхмәт белдереп, яңы бейеклектәр теләйбеҙ! Резеда Усманова","Үҙ еремдә, тыуған яғыма, тәбиғәткә яҡын булыу оҡшай","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1],12,Мәҙәниәт,9836,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2024-07-03/eremd-tyu-an-ya-yma-t-bi-tk-ya-yn-bulyu-o-shay-3833966,2024-07-03T17:09:00+00:00
"Барлығы 232 кеше, шулар иҫәбенән 8 дәүләт власы һәм урындағы үҙидара вәкилдәре, ҡылған енәйәттәре өсөн хөкөм эскәмйәһенә ултырған, шуларҙың утыҙы иркенән мәхрүм ителгән. Быға ни әйтәһең? Ҡыҙғаныс, әммә прокуратура һәм башҡа хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренә эшһеҙлек янамай. Дәүләт муйынын һығып аҡса һуғыусылар бихисап. Бурҙарҙы, ришүәт алырға яратыусыларҙы ултыртып өлгөрә алмайҙар. Судьяларға ла еңел түгел. Һүҙҙе мейестән яңы ғына сыҡҡан көләмәс менән тамамлайыҡ. – Яңыраҡ олигарх менән министр судлаша ине. Кемеһен ултырттылар? – Уларҙың эшен ҡараған судьяны! Кәкре Бөкриев.",Бурҙар беҙҙең арала,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Ғәләмәт бит,584,https://henek.info/articles/++-++/2025-12-18/bur-ar-be-e-arala-4512238,2025-12-18T10:30:00+00:00
"Ключевым организатором и модератором выступила руководитель волонтерского центра УГНТУ, член Общественной палаты Республики Башкортостан Светлана Владимировна Туразянова. Участники обсудили широкий спектр вопросов: от конкретных проектов Патриотического центра УГНТУ и волонтерской деятельности до психологической поддержки семей участников СВО и роли наставничества. Спикеры поделились успешными кейсами и методиками, которые находят живой отклик у студенческой аудитории. «Сегодняшний диалог показал, насколько востребована системная и живая работа по патриотическому воспитанию. Объединяя усилия университета, государства и общественных институтов, мы можем создать среду, в которой у молодежи формируется искренняя гражданская ответственность и гордость за свою страну», – отметила Светлана Туразянова. Ярким завершением мероприятия стала церемония награждения «Амбассадоры гордости». Благодарности, грамоты и награды от руководства вуза, Общественной палаты РБ, ДОСААФ, «Собора русских Башкортостана», «Боевого братства» и ВОД «Волонтеры Победы» получили более 20 человек – студенты, школьники, педагоги, психологи и общественники, внесшие значительный вклад в патриотическую работу. Мероприятие продемонстрировало эффективность межсекторного взаимодействия и стало платформой для консолидации усилий в деле воспитания социально ответственного и патриотично настроенного молодого поколения. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В УГНТУ обсудили успешные практики патриотического воспитания,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Общие статьи,1518,https://uchbash.com/articles/common_material/2026-01-29/v-ugntu-obsudili-uspeshnye-praktiki-patrioticheskogo-vospitaniya-4555568,2026-01-29T15:05:00+00:00
"ДимәшкфикерләрСүриянең оппозиция төркемнәре ил башкаласы Димәшкне азат итүләре турында хәбәр итте. Бу хакта алар телевидениедагы мөрәәгатьтә белдерде. ""Хәят Тәхрир әш-Шам"" сәләфи төркеме башлыгы Әхмәт Әш-Шара качакларны ""Азат Сүриягә"" кайтырга чакырды. Шулай ук алар төрмәләрдәге барлык тоткыннарны азат иткән. Хөкүмәт башлыгы Мөхәммәт әл-әлали Сүрия халкы сайлаган теләсә кайсы итәкче белән уртак фикергә килеп, хакимиятне тыныч кына тапшырачагынәйтте. ""Сүрия күршеләре һәм дөнья белән яхшы мөнәсәбәтләр урнаштыручы гадәти ил була ала. Бу Сүрия халкы сайлаячак итәкчедән тора. Без бар мөмкинлекләрне тапшырып яңа хакимият белән хезмәттәшлеккә әзер"", - дип язды ул. ""Әл-Фәтх әл-Мубин"" хәрби төркеменең берләшкән идарәсе телеграм каналы хәбәр итүенчә, барлык дәүләт оешмалары ""рәсми тапшыруга кадәр элекке премьер-министр карамагында"" калачак һәм хакимият биналарына якын килүтыелган. Бәшәр Әсадның кайда булуы төгәл билгеле түгел. язуынча, Димәшк һава аланыннан очкан соңгы очкыч ширкәтенең Ил-76 булган. Ул берничә минут Тартус ягына очкан, әмма Хомс өстеннән очканда кинәт кенә борылып кире якка киткән һәм тиз төшә башлаган һәм радарлардан югалган. һәм ""Әл-Хадас"" әлеге очкычта Асад булуы ихтимал дипяза. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Бәшәр Әсадка каршы торучы төркем итәкчеләре ил башкаласы Димәшкне үз контроленә алуын белдерде,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,1305,https://www.azatliq.org/a/33231053.html,2024-12-08T07:33:15+00:00
"г. в Институте стратегических исследований ГБНУ «Академия наук Республики Башкортостан» в доме Евразийского НОЦ прошел Международный круглый стол на тему: «Полилингвальное образование: практика и перспективы». Участники круглого стола в офлайн и онлайн формате обсудили вопросов теории и практики полилингвального образования на школьном и вузовском уровнях, развития одаренности в условиях цифровизации образования, преемственности национальных, культурных, гражданских, патриотических ценностей, проблем, связанных с подготовкой педагогов для полилингвальных школ. В работе круглого стола приняли участие ученые Республики Башкортостан и Российской Федерации, Республики Казахстан, Республики Узбекистан, Республики Кыргызстан, представители Министерств образования и науки Республики Башкортостан и Российской Федерации, директора полилингвальных школ Республики Башкортостан и Республики Татарстан, преподаватели и студенты факультета педагогики и психологии Стерлитамакского филиала Уфимского университета науки и технологий. Участников круглого стола приветствовали: - Рамазанов Камиль Нуруллаевич, доктор технических наук, профессор, член-корреспондент АН РБ, президент ГБНУ «Академия наук Республики Башкортостан»; - Савичев Владимир Леонидович, кандидат политических наук, директор Института стратегических исследований ГБНУ «Академия наук Республики Башкортостан»; - Юсупов Юлдаш Мухамматович, кандидат исторических наук, руководитель Центра социокультурного анализа Института стратегических исследований ГБНУ «Академия наук Республики Башкортостан», председатель МСОО «Всемирный курултай (конгресс) башкир», депутат Государственного Собрания – Курултая Республики Башкортостан. Модератором круглого стола была Самситова Луиза Хамзиновна, доктор филологических наук, профессор, главный научный сотрудник Института стратегических исследований ГБНУ «Академия наук Республики Башкортостан». С докладами выступили: Ишемгулов Мурат Нилевич, кандидат исторических наук, начальник Управления национального образования Министерства образования и науки Республики Башкортостан; Хисамова Галия Гильмулловна, доктор филологических наук, профессор кафедры сопоставительного языкознания и экскурсоведения Уфимского университета науки и технологий; Хабибуллина Зулейха Ахметовна, кандидат филологических наук, доцент кафедры башкирского языка и литературы Башкирского государственного педагогического университета им. М. Акмуллы; Немыка Анна Анатольевна, доктор филологических наук, профессор кафедры русского языка как иностранного ФГБОУ ВО «Кубанский государственный университет», г. Краснодар; Ижбаева Гульназ Ришатовна, кандидат филологических наук, доцент, заместитель директора по образовательной деятельности Института филологии и межкультурной коммуникации Казанского (Приволжского) федерального университета, Республика Татарстан; Колмогорова Татьяна Вячеславовна, старший преподаватель кафедры дошкольного образования АОУ ДПО РС (Я) Института развития образования и повышения квалификации им. С. Н. Донского –, г. Якутск; Накусова Ирина Ахсарбековна, начальник национального образования Министерства образования и науки Республики Северная Осетия – Алания, г. Владикавказ; Шамсутдинов Айдар Ильдарович, директор ГАОУ «Полилингвальный комплекс «Адымнар – путь к знаниям и согласию», г. Казань, Республика Татарстан; Аминев Наиль Радикович, кандидат исторических наук, директор ГБОУ «Республиканская полилингвальная многопрофильная гимназия 2 «Смарт», г. Уфа.",Прошел Международный круглый стол по полилингвальному образованию,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],7,Яңылыҡтар,3463,https://uchbash.com/news/novosti/2024-11-27/proshel-mezhdunarodnyy-kruglyy-stol-po-polilingvalnomu-obrazovaniyu-4025506,2024-11-27T09:22:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Без ике вариант та булсын дип сораган идек. Федераль канун булачак. Без аны үтәячәкбез. Бер үтенечебез бар — ике схема да эшләп карасын, ә аларның кайсы яхшырак икәненә соңыннан карар бирсеннәр"",  дигән Татарстан президенты ""Ведомости""га. ирле үзидарә турындагы яңа канунда ике дәрәәле системны саклап калу мөмкинлеген дә, һәм шулай ук бер дәрәәле систем кертүне дә күз уңында тотарга кирәк. Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов""Ведомости"" белән әңгәмәсендә шулай дип белдергән. ""[Булачак] федераль канун бар. Аны нинди итеп кабул итәрләр, карарбыз. Без ике вариант та булсын дип сораган идек. Федераль канун булачак. Без аны үтәячәкбез. Бер үтенечебез бар — ике схем да эшләп карасын, ә аларның кайсы яхшырак икәненә соңыннан карар бирсеннәр"", дигән ул. Татарстан президенты фикеренчә, бары тик шуннан соң гына кайсы вариантның дөрес булуы аңлашылачак: бер дәрәәле системмы, ике дәрәәлесеме. кайсы юлның дөрес икәнен вакыт күрсәтер"", дигән Миңнеханов.28 ноябрьдә Татарстан президенты ирле үзидарәләрне үзгәртеп, аны бер дәрәәле системга әйләндерүне күзаллаган федераль канунгакаршы чыкты. Ул федерализм булырга тиешлегенә киная ясап, федералларны тәнкыйтьләде. — Илебез зур, шундый илне бер төрле шаблон белән идарә итеп булмый. Дәүләт думасы кабул иткән карарлар — бу бит дәүләт белән идарә итү системы. Халыктан сорамыйча, аларга мондый хокукны кем бирде? — диде ул. Миңнеханов төбәкләргә үзидарә системын үзе сайларга хокуклы булырга тиеш диде. Федераль канун өлгесен әзерләгән депутатлар һәм сенаторларны да тәнкыйтьләде Миңнеханов. Аерым алганда, ул ""Клишас, Крашенинников бу өлкәдә халык белән эшләми"", — дип өстәде ул. Русиянең Украинага каршы сугыш алып барган чорында бу илдә гауга чыгарыга китерә дип саный Татарстан президенты. — Хәзер юктан гауга чыгып, илдә кайсы идарә системы дөрес, кайсысы дөрес түгел дип бәхәсләшә башлыйлар. Бу – оят, хурлык! Хәзер думада илне ничек идарә итәргә кирәклеген тикшерәчәкбез. Ул болай да яхшы идарә ителә. Халык сайлаган кеше шунда яши, халык белән бергә гомер итә, алар алдында хисап тота. Ул читтән килүче түгел! Без 15 елда абруйлы катлам булдырдык. Хәзер аларны югалтабызмы? Алар кемгә комачаулый? ! Илдә башка мәсьәләләр юкмы әллә, — диде ул. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Миңнеханов муниципаль реформа турында: ""Ике схема да эшләргә тиеш""",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,2268,https://www.azatliq.org/a/mingnehanov-munitsipal-reforma-turinda-ike-shema-da-eshlarga-tiesh-/33228852.html,2024-12-06T09:38:30+03:00
"Сара Еңеүҙең 80 йыллығы Һәм МХО-ла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам итеү йылы сиктәрендә үткәрелә. Ваҡиғаның төп идеяһы — быуындар бәйләнеше, хәҙерге геройҙарға ярҙам итеү һәм тарихи хәтерҙе һаҡлау. Кисә Тинькофф-холдың «Колизео» концерт залында үткәрелә. Ул 500-ҙән ашыу ҡатнашыусыны-яугирҙарҙы, ветерандарҙы, баш ҡалаһы халҡын һәм ҡунаҡтарын берләштерәсәк. Сара сиктәрендә хәйриә аукционы үтәсәк, унан кигән МХО-ла ҡатнашыусыларҙың ғаиләләренә ярҙамға йүнәлтеләсәк. Башлана 19.00 сәғәттә. 18 Бынан тыш, республикала «СВОи нвые возможности» тигән масштаблы белем биреү проекты старт ала, ул ветерандар һәм уларҙың яҡындарын пофессиональ яҡтан әҙерләүгә йүнәлтелгән.  Ике проект та Башҡортостан хөкүмәте ярҙамында тормошҡа ашырыла. Сара Еңеүҙең 80 йыллығы Һәм МХО-ла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам итеү йылы сиктәрендә үткәрелә. Ваҡиғаның төп идеяһы — быуындар бәйләнеше, хәҙерге геройҙарға ярҙам итеү һәм тарихи хәтерҙе һаҡлау. Кисә Тинькофф-холдың «Колизео» концерт залында үткәрелә. Ул 500-ҙән ашыу ҡатнашыусыны-яугирҙарҙы, ветерандарҙы, баш ҡалаһы халҡын һәм ҡунаҡтарын берләштерәсәк. Сара сиктәрендә хәйриә аукционы үтәсәк, унан кигән МХО-ла ҡатнашыусыларҙың ғаиләләренә ярҙамға йүнәлтеләсәк. Башлана 19.00 сәғәттә. 18 Бынан тыш, республикала «СВОи нвые возможности» тигән масштаблы белем биреү проекты старт ала, ул ветерандар һәм уларҙың яҡындарын пофессиональ яҡтан әҙерләүгә йүнәлтелгән.  Ике проект та Башҡортостан хөкүмәте ярҙамында тормошҡа ашырыла. Мәғлүмәт һәм фото ""Башинформ"" сайтынан.",МХО-ла ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаиләләренә арналған саралар,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Шоу-бизнес' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Аңлатма,1529,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-05-22/mho-la-atnashyusylar-m-ular-y-ail-l-ren-arnal-an-saralar-4246002,2025-05-22T10:15:00+00:00
"Бөгөн, 15 декабрҙә, Республика йортонда Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһын биреү буйынса комиссия ултырышы булды. Унда 2023, 2024 йылдарҙа донъя күргән эштәр баһаланды. Кәңәшмә Башҡортостан Башлығы Хакимиәте етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Искәндәр Әхмәтвәлиев рәйеслегендә үтте. Бөгөн Шәйехзада Бабич исемендәге премия лауреаттары асыҡланды. Еңеүселәрҙе билдәләү еңел булманы. Номинанттарҙың һәр береһе талантлы, үҙенсәлекле, эштәре тәрән мәғәнәле. Беҙҙең йәштәрҙең әүҙем ижади позицияһы, хеҙмәтенә тоғролоғо илһамландыра, республикабыҙҙың бай мәҙәниәтен һаҡлауға, үҫтереүгә ҙур өлөш индерә, – тине Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте министры Вито Сабиров. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Шәйехзада Бабич исемендәге премия лауреаттары билдәле,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Әҙәбиәт,777,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2025-12-15/sh-yehzada-babich-isemend-ge-premiya-laureattary-bild-le-4508692,2025-12-15T20:50:00+00:00
"фикерләрЯкшәмбегә каршы төндә Ижауда дрон сәнәгать бинасында һөүм иткән. Нәтиәдә бер кеше әрәхәтләнгән һәм хастаханәгә салынган. Бу хакта уз телеграм каналында республика итәкчесе Александр Бречаловхәбәр итте. Аның сүзләренчә, бинада тәрәзәләр ватылган, башка зыян килмәгән. Бречалов дронның Ленин урамы, 101 нче бинага төшүен әйтә. Әлеге адреста ""Купол"" электрмеханик заводы урнашкан. Әлеге корылма 1957 нче елны Саклану министрлыгы заказларын үтәү өчен төзелә. ""Купол"" һава һөүмнәреннән саклану системнары һәм башка хәрби техника, шулай ук атом электр станцияләре өчен иһазлар итештерә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Ижауда дрон ""Купол"" корылмасына һөүм иткән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,686,https://www.azatliq.org/a/33205388.html,2024-11-17T11:32:41+00:00
"Республика район һәм ҡалаларында балалар һәм үҫмерҙәр өсөн ошо темаға ҡағылышлы әңгәмәләр, викториналар, флешмобтар ойоштороласаҡ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, юл-транспорт ваҡиғаларының һаны кәмемәй. Мототранспорт йә автомобиль менән водитель танытмаһы булмайынса идара итеүсе үҫмәрҙәр күп. Республикабыҙҙа ошо айҡанлы ""Не рули, малай! "" акцияһы октябрь аҙағына тиклем дауам итәсәк.",Юлдарҙа һаҡ булығыҙ!,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Светофор,372,https://yanshishma.com/articles/svetofor/2025-09-15/yuldar-a-a-buly-y-4388869,2025-09-15T16:07:00+00:00
"Бөре районы идарәсе чарасында ""тынлык минуты""фикерләр 27 февраль көнне Бөре районында ел нәтиәләрен барлау вакытында сугышта һәлак булган район кешеләрен бер минут тынлык белән искә алдылар. Шул вакытта экранда аларның исемнәре язылган видео күрсәтелде. Видеоязмага""Аспекты"" басмасыигътибар итте. Видеода барлыгы 109 кеше исеме күрсәтелде. Бу – ирле хакимиятләр тарафыннан сугышта үлүчеләрнең зур исемлеген ачуның сирәк күренеше. Гадәттә, Русия хакимиятләре сугышта үлүчеләрнең санын яшерергә тырыша. Шуңа күрә Хакимиятнең бу исемлекне күрсәтүе шулай ук ачык чыганакларда күп кенә һәлак булган хәрби исеменең чыкмавына тагын бер дәлил булып тора. Бу видео чыкканчы, Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанның Бөре районыннан Украина сугышында тагын 29 хәрби үлеме турында билгеле булды,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,763,https://www.azatliq.org/a/33390679.html,2025-04-20T11:01:29+00:00
"Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе, Башҡортостан республика гәзитенең баш мөхәррире Вәдүт Ғәйфулла улы ИСХАҠОВ республика Башлығының йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе тураһында фекерҙәре менән уртаҡлашты. – Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаны. Төбәк етәксеһенең быйылғы сығышының төп асылын махсус хәрби операция яугирҙәренә, уларҙың ғаиләләренә, балаларына ярҙам итеү, Еңеү хаҡына берләшеү, бөтә йүнәлештәге эшмәкәрлегебеҙҙе ошо изге маҡсатҡа йүнәлтеүгә бәйле саҡырыуҙар тәшкил итте. Быйылғы йылға төп бурысты өс һүҙ менән билдәләй алам – БАРЫҺЫ ЛА ЕҢЕҮ ӨСӨН! , – тине Радий Фәрит улы. Был һүҙҙәрҙең ни тиклем ҙур мәғәнәгә эйә булыуын, илебеҙҙең, күп милләтле Рәсәй халҡының киләсәге һәм үҫеше тап ошо ЕҢЕҮгә бәйле булыуын бөтәбеҙ ҙә бар күңелебеҙ, йөрәгебеҙ менән аңлайбыҙ, уның тиҙерәк етеүен теләйбеҙ һәм берҙәм рәүештә үҙ өлөшөбөҙҙө индерергә тырышабыҙ. Был изге эштән Башҡортостан журналистары ла ситтә ҡалмай. Улар әллә нисәмә тапҡыр гуманитар ылауҙар туплап оҙатты, коллективтарҙа маскировка селтәрҙәре үреү, яугирҙәребеҙгә сәк-сәк, туҡмас кеүек күстәнәстәр әҙерләү эшен ойошторҙо. Аҡсалата ярҙам йыйып, МХО шарттарында ныҡ кәрәкле ҡорамалдар, айырыуса дрондар, генераторҙар, башҡа төрлө кәрәк-яраҡ һатып алдыҡ, уларҙы үҙ ҡулдарыбыҙ менән яугирҙәргә алып барып тапшырҙыҡ. Ҡыйыу йөрәкле, үҙ һөнәренең оҫтаһы булып танылған бихисап ҡәләмдәштәрем МХО биләмәһенә командировкаларға даими барып тора. Улар, ғүмерҙәрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып,  унда барған ваҡиғаларҙы үҙ күҙҙәре менән күреү, дөрөҫлөктө яҡтыртыу, ошо әһәмиәтле осорҙо тарихта ҡалдырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Быны үҙ сығышында Радий Хәбиров та асыҡ билдәләне: Тормош шулай ҡоролған: барыһы ла бик тиҙ онотола. Күп тә үтмәҫ, был һуғыш тураһында күп нәмәләр һаҡланып ҡалмауы ихтимал. Быларҙың барыһын да архивтарҙа, китаптарҙа, фильмдарҙа, ә иң мөһиме, йөрәктәребеҙҙә мотлаҡ һаҡларға кәрәк. Беҙҙең өсөн дә, киләһе быуындар өсөн дә. Ошондай әйберҙәрҙе онотһаҡ, милләт булыуҙан туҡтайбыҙ, – тине ул. Ошо изге маҡсатҡа хеҙмәт иткән журналистарҙың хеҙмәтен баһалап, бөтә ил буйынса иң тәүгеләрҙән булып Хәрби хәбәрсе исемен булдырғаны өсөн республикабыҙ Башлығына ҙур рәхмәтлебеҙ! Барыбыҙға ла мәғлүм: төбәк етәксеһенең Мөрәжәғәтнамәһе тотош йылға аныҡ бурыстарҙы билдәләй. Быйылғы сығыш илебеҙ, республикабыҙ етәкселеге алып барған сәйәсәттең ныҡлығын, бары тик еңеүгә төбәлгән булыуын тағы бер тапҡыр раҫланы. Ул ошо еңеү хаҡына бығаса булмағанса берҙәмлек күрһәткән халҡыбыҙҙы тағы ла ҙурыраҡ эштәргә дәртләндерер, бергә туплар, тип ышанам. Мөрәжәғәтнамәне тыңлағанда ғәҙел донъя тәртибе өсөн көрәш барған бөйөк Рәсәйҙең бер өлөшө булыуыбыҙ, ошо изге эшкә ҙур өлөш индереүебеҙ өсөн ысын мәғәнәһендә ғорурлыҡ тойғоһо кисерҙем, – тине Вәдүт Ғәйфулла улы.",Изге эштән журналистар ҙа ситтә ҡалмай,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 1 0],5,Йәмғиәт,2769,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-30/izge-esht-n-zhurnalistar-a-sitt-almay-4558152,2026-01-30T16:20:00+00:00
"Татарстан премьер-министры Илдар Халиков Марат Моратовны ""Вамин"" ширкәтенең яңа итәкчесе итеп билгеләнүе белән котлый. Казан, 15 гыйнвар 2013",Арканланган түрә,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Комментарийҙар,141,https://www.azatliq.org/a/24878654.html,2013-01-21T00:38:06+00:00
"Ғабдрахман Ҡадыров Мәскәү өлкәһендә тыуа. Башҡортостандан ата-әсәһе комсомол төҙөлөшөнә килгән булалар. Атаһы Бөйөк Ватан һуғышында башын һала. Әсәһе төҙөлөштә ташсы булып эшләй. Һуғыштан һуң, әсәһе менән, бер нисә йыл Белорет районында йәшәйҙәр. Белорет тауҙарында Ғабдрахман мотоциклға оҡшаған ағас ҡаргиҙәрҙә юғары тиҙлектә шыуырға ярата. Ошо ваҡытта боҙҙа шыуыу, уҙышыу менән хыяллана башлай. 1947 йылдан Өфөлә йәшәй башлай. Машиналарҙа уҙышыу ярыштарында ҡатнаша. Был техниканы тәрәндән өйрәнә. 1970 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физкультура институтын тамамлай. Боҙҙа мотоуҙыш буйынса ярыштарҙа, СССР йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай. Халыҡ-ара ярыштарҙа Ҡадыров Чехословакияның (Антонин Шваб һәм Милан Шпинке), Польшаның, Швецияның, Финляндияның һәм башҡа илдәрҙең спортсыларына алдынғылыҡты бирмәй. Ленинград физик культура институтын тамамлағандан һуң ул оҙаҡ йылдар Өфөнөң «Башҡортостан» командаһын әҙерләй, СССР йыйылма командаһының остазы була. Кадыровтың уҡыусыһы Михаил Старостин 1979 һәм 1982 йылдарҙа донъя чемпионаты финалисы була. Европала уға Габ ҡушаматы бирелә. Беренсенән, ысын исемен сит ил кешеләренә әйтеүе ауыр була. Икенсенән, уны «Битлз» төркөмө ағзаларына оҡшаш, тиҙәр. Белгестәр фекеренсә, уның спорт карьераһы оҙаҡ дауам итер ине. Әммә бәхетһеҙ осраҡ арҡаһында карьераһын тамамларға тура килә. 1974 йылда күнекмәләр ваҡытында мотоциклдың яғыулыҡ багы шартлай, ул етди тән йәрәхәттәре ала. Оҙаҡ дауаланғандан һуң, спортҡа кире ҡайта. Әммә элекке кимәленә сыға алмай. Спорт карьераһы тамамланғандан һуң спорт комментаторы, Халыҡ — ара ярыштарҙа арбитр, Өфөлә Башҡорт Дәүләт Филармонияһында администратор булып эшләй, Ике автобиографик китап яҙа: Мин боҙҙо һайлайым һәм Спидвейҙың Ауыр ҡулсалары. Улар 1974 һәм 1976 йылдарҙа Өфөлә һәм Мәскәүҙә нәшер ителә. 1993 йылдың 31 июлендә, Сочи ҡалаһында шифаханала ял иткәндә, инсульттан вафат була. Ул Өфөлә Мосолман зыяратында ерләнгән. Спортсы йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Баш ҡалалағы урамдарҙың береһе уның исемен йөрөтә. Яңыраҡ Өфөлә легендар спортсы иҫтәлегенә боҙҙа мотоциклда уҙыш буйынса ярыш үтә. Фото интернеттан алынды.",Донъяны таң ҡалдырған Ғабдрахман,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 1 0 0 1 1 1 0],9,Затлы заттар,2129,https://shonkar.com/news/zatly-zattar/2026-01-27/don-yany-ta-aldyr-an-abdrahman-4552692,2026-01-27T20:42:00+00:00
"Был сараның Башҡортостан халыҡтарының милли кейем көнөнә тап килеүе күңелдә икеләтә-өсләтә байрам кәйефе тыуҙырҙы. Мәктәп уҡыусылары һәм уҡытыусылары фойела милли кейемдә ҡурай, гармун уйнап, төрлө милләттәрҙең сағыу кейемдәрен кейгән балалар ""Һаумыһығыҙ! "" тип сәләмләп ҡаршыланы. Бындай саҡта йөрәк түҙәме инде, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Таңсулпан апай Ғарипова бейергә төшөп китте. Ә диктант ҡа килгәндә беҙгә уны гимназияның ""өләсәһе"", филология фәндәре докторы Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы Усманова яҙҙырҙы. Мин халҡыбыҙ яҙыусыһы Таңсулпан апайҙың янына ултырып диктант яҙҙым, моғайын, хаталарым булмағандыр. Таңсулпан апай Мостай Кәрим кабинетына күп томлығын бүләк итте.","Тел, моң, милли нағыш байрамы!",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Яңылыҡтар,674,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-04-20/tel-mo-milli-na-ysh-bayramy-3238585,2023-04-20T19:45:00+00:00
"1. 1940-сы йылда уҡытыусылар институты булараҡ барлыҡҡа килә. Бөгөн уны 1992 йылғы сығарылыш студенты Игорь Анатольевич Сыров етәкләй. 2. ХХ быуаттың 40-сы йылдар башында тарих-филология факультетында башҡорт бүлеге асыла. 3. Фән буйынса институтта беренсе проректор - күренекле шәхес Салауат Галин. 4. ""Ашҡаҙар"" әҙәби түңәрәкте Лоҡман Хәким Ғиләжев ойоштора. 5. Зәйнәб Биишева ижадын өйрәнеүсе Ишбулды Вәлитов тап ошо уҡыу йортон тамамлай һәм унда эшләй. йылдарҙа вуз Зәйнәб Биишева исемен йөрөтә, бөгөн дә унда әҙибәнең музейы бар. 6. Башҡорт теле синтаксисы буйынса иң күп фән эштәре Данис Солтан улы Тикеев етәкселегендә башҡарылған. Уға ла быйыл 85 йәш булыр ине. 7. Өфәләге иң күренекле уҡыу йорттарында башҡорт филологияһы факультеттары декандары Гөлфирә Риф ҡыҙы Абдуллина (1995) һәм Ләйлә Миҙхәт ҡыҙы Хөсәйеновалар (1992) тап ошо уҡыу йортон тамамлағандар. Стәрлетамаҡтағы декан Айнур Фәнис улы Үтәев (2007) та ошо рәттә. 8. Нияз Сәлимов, Тамара Ғәниева, Рәлиф Кинйәбаев, Азамат Юлдашбаев кеүек талантлы журналистар һәм яҙыусылар ҙа башҡорт бүлеген тамамлаусылар. 9. Йыл уҡытыусыһы конкурстары еңеүселәре лә күберәк ошо уҡыу йортонан: Зөһрә Сәләхова, Хәйҙәр Тапаҡов, Йыһангир Ишбаев, Гөлшат Әхмәтова һ. б. 10. Уҡыу йорто үҙенең сығарылыш студенттары менән һәр ваҡытта төрлө өлкәләләрҙә ғорурлана: фән, йәмғиәт, сәйәсәт һ. б.","Юбилейың менән, уҡыу йортом!",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],5,Йәмғиәт,1333,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-10-24/yubileyy-men-n-u-yu-yortom-4440750,2025-10-24T18:39:00+00:00
"Рөстәм МиңнехановфикерләрТатарстан президенты Рөстәм Миңнехановның Көнбатыш санкцияләре исемлегенә керми калу сәбәпләре турында сәясәт белгече Руслан Айсин "". Реалии"" басмасынааңлатты. Аның фикерләре белән сезне дә таныштырабыз. Канада хөкүмәте Башкортстан башлыгы Радий Хәбировһәм Чуашстан башлышы Олег Николаевнысанкцияләр исемлегенә кертте. Рәсмиләр, безгә барыбер, бернинди символик һәм башка репрессияләр куркыныч түгел, без Русия президенты белән дигәнрәк аңлатмалар бирде. Русия бөтен прогрессив дөнья белән тагын да зуррак антагонизмга батканда, эчке элитага санкцияләр басымы көчәя. Моннан тыш, Русия бомондының югары эшелоны вәкилләре генә түгел, ә Көнбатыш әйтүенчә, Русиянең Украинага каршы агрессиясендә турыдан-туры катнашкан төбәк менеджерлары да кара исемлеккә кертелгән. Путин элитасы гомуми аваплылык тота. Губернаторлар актив рәвештә Украинага ибәреләчәк ихтыяри батальоннарын формалаштыра. Республикаларда махсус милли батальоннар булдырыла, аларның атамасы тарихка, символга яки берәр данлыклы шәхес исеменә бәйләп куела. Басып алынган төбәкләргә һуманитар кирәк-яраклар һәм бүтән ярдәм ыела, анда белгечләр һәм түрәләр эшкә ибәрелә. Төбәк итәкчеләре шушы сугыш тирәсендә мәш килә. ирлектәге проблемнар һәм кыенлыклар икенче планга күчте. Аларның барысы да сугыш өчен илнең бүгенгесен һәм киләчәген, русияләрнең берничә буынын кызганмаган, бар күңеле белән сугышка бирелгән Путинны сөендерергә тырыша. Хакимият легитим физик һәм символик көч куллануга монополия булдырды. Ягъни, тынычлык, сугыш турында сөйләшергә ярамый, Украинада булган вакыйгаларны нормаль әйбер түгел дип тәнкыйтьләргә, хәтта зшуңа ишарәләргә дә ярамый. Барлык символик мәйданны хакимият басып алган. Илне ахмаклык караңгылыгына кертеп барысын да кан белән бәйләделәр. Ләкин монда башка нәрсәгә игътибар итәргә кирәк. Бераз сенсацияле нәрсәгә. Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановсанкцияләрдән бик оста китә белә, ул ничектер оста итеп Көнбатышның тәнкыйть укларыннан кача. Аның коллегалары бөтенесе санкцияләр исемлегенә кертелгәндә, аны ниндидер бер көч саклый кебек. Чынлыкта, аның кара исемлеккә кертелмәүнең берничә сәбәбе бар. Беренчесе. Сугыш темасына башы белән кереп чумган Башкортстан башлыгы Радий Хәбировтанаермалы буларак, Миңнеханов сугышны яклауда бик сак. Татарстан президенты берничә дежур белдерү ясады һәм үзенең яраткан икътисади-хуалык проблемнарына чумып, бу темада күләгәгә китте. Ачык стратегия: мин сәясәтче түгел, ә хуалыкчы. Бәлки, бу Европа һәм АКШта кемнедер ышандырыр. Икенчесе. Миңнеханов һәм Татарстан республикасының ислам һәм төрки дөнья элиталары белән тыгыз икътисади һәм дипломатик элемтәләре үз ролен уйныйдыр. Төркия, Казакъстан, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, Катар, Үзбәкстан итәкчеләре аша Миңнеханов Көнбатыш элитасы вәкилләре белән аралаша яки сәяси югарылыкта коллегаларыннан үзе турында яхшы сүз катуны сорый. Өченчесе. Татарстан президенты Русия һәм Көнбатыш элиталарының бер өлеше өчен элемтә каналы булып тора. Ул ислам дөньясы белән бәйләнеш булдыручы, Русия нәкъ шул юл аша санкцияләрдән кача, Көнбатыш бу процессларны күз уңыннан ычкындырмаска тырыша. Бәлкем бик каты каршы да тормаска, әмма мәгълүматлы булырга һәм кирәк чакта катышыр өчен ресурс булдырырга. Ягъни ул үзенә күрә бер вак сәүдәгәр. Бу Путинга да файдалы. Аңа әмәгать диалогы һәм сөйләшүләр өчен ямьсез статуска ия булмаган фигура(лар) кирәк. Көнбатыш әмәгатьчелек дискурсы өчен бүгенге чорда токсик булмау бик мөһим. Брюссель, Париж, Берлин, Вашингтон, Лондон һәм Оттаваның югары офисларында хәзер һәркем белән дә сөйләшмәячәкләр, моңа кешенең абруе туры килергә тиеш. Руслан Айсинсәясәт белгече""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыра. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Сәясәтче түгел мин, хуалык итәкчесе генә"". Миңнехановның Көнбатыш санкцияләреннән качу стратегиясе",['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Комментарийҙар,3771,https://www.azatliq.org/a/32008941.html,2022-08-29T12:44:05+00:00
"Кырымда ялгыз пикет, 14 октябрь 2017Кырымтатарлар террорчылар түгел, безнең балаларга тимәгез, Сәяси тоткыннарга азатлык, Куәт төркемнәренең башбаштаклыгын туктатыгыз, Кырымтатарлар халкын эзәрлекләүне туктатыгыз, Кырым мөселманнары, сезнең күршеләр террорчы түгел, 1944 – сатлыклар, 2017 – террорчылар, Балаларга әтиләрен кайтарыгыз, алар террорчы түгел, Кырымтатар халкын террорлауны туктатыгыз кебек шигарләр белән чыккан кырымтатарларны тоткарлыйлар. Көн ахырына тоткарланган 34 кешене ибердәләр, пикетларга Джанкой, Кефе (Феодосия), Алушта, Иске Кырым, Акмәчет, Бакчасарай, Ленин районнары һәм башка урыннарда 100 гә якын кырымтатар чыкты, тоткарланганнар полициянең аларны канун бозып тоткарлаганы хакында гаризалар яза башладылар, дип хәбәр итте Кырымская солидарность үзенең Фейсбуктагы сәхифәсендә. Кайбер хәбәрләргә күрә, пикетчыларны сивиль киемдә гади машиналарда килеп алып китү очраклары да булган. Тоткарланганнарның кайберләренә 10-20 мең сум штрафлар да салынган. Хәзергәчә 15 кеше штрафланган. Адвокат Эмиль Курбединов Русия кануннарына күрә ялгыз пикетлар рөхсәт ителгән, ләкин моңа карамастан, кырымтатарларны янә тоткарлыйлар диде. Эмиль Курбединов""Кырым кеше хокуклары контакт төркеме координаторы Абдурешит Джеппаров куәт төркемнәре, ФСБ, полиция тарафыннан кырымтатарларга булган золымга халык шулай итеп авап бирә, без тоткарланганнарга ярдәм итүне күздә тотбыз"" диде Азатлыкка. Кырымда кырымтатарлар үткәргән ялгыз пикетларны Канадада да яклап чыктылар. Андагы кырымтатар берләшмәсе әгъзалары ""Кырымтатарлар террорчы түгел. Русия Кырымнан олак! дигән шигарләр тотып урамга чыкты. Бу хакта Канада кырымтатар ассоциациясе рәисе, бөтендөнья кырымтатар конгрессы башкарма комитеты әгъзәсы Рустем Ирсай фейсбукта хәбәр итте.11 октябрь Бакчасарайда кырымтатарлар өйләрендәтентүләр узды, алты кырымтатар тоткарланды, аларга теләктәшлек белдереп килгән тагын 8 кырымтатарны Русиянең куәт хезмәтләре тоткарлап алып китте. ""Крымская солидарность"" оешмасының сигез әгъзасына 10 мең сумнан 20 мең сумга кадәр штраф салынган иде.2014 елдан башлап кырымтатарларны терроризм, экстремизмда гаепләүләр, урлаулар, үттерүләр, хәбәрсез югалулар, тоткарлаулар Кырымда әелеп китте. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.",Кырымда йөзгә якын кырымтатар ялгыз пикетка чыкты,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2254,https://www.azatliq.org/a/28794882.html,2017-10-14T20:33:49+00:00
"Алы ҫ Луганск ере. Серебрянск урмандарында я ҙғы иртә. Офоҡтан ҡояш ҡалҡып килә. Ҡасандыр кеше аяғы баҫмаҫлыҡ урман шырлығы көслө шартлауҙарҙан һуң асыҡ яланға әйләнгән. Ағас олондары ғына һерәйеп ҡалған. Туптар тынған арала ҡош һайрағаны ишетелеп ҡала. Был күңелгә бер аҙ еңеллек биргән кеүек. «Башҡортостан» мотоуҡсылар полкының 2-се штурм ротаһы төркөмдәре бишенсе көн рәттән аяуһыҙ алыштарҙа ҡатнаша. — Тап ошо т өркөмдәр менән етәкселек итте «Х әсән », Илдар Суфий ә ров, — ти МХО-ла ҡатнашыусы «Ҡытай» позывнойлы яугир. Х әрби менән уның йортонда осраштыҡ. Беҙҙе парад кейемендә ҡаршы алды, күкрәгендә – «Батырлыҡ өсөн» һәм Шайморатов генерал миҙалдары. Өйөнә саҡырып, сәй табыны артында командиры хаҡында һөйләүен дауам итте. — Позициялар ға юлланыр алдынан һәр саҡ әйтә ине: « Бе ҙҙең ике юл бар: й ә еңеү менән ҡайтырға, й ә үҙең менән мөмкин тиклем күберәк дошманды алып китергә! » Был ябай һүҙҙәр булмағанлығын һуңынан аңланым. Тап шулай килеп сы ҡты ла, 12 апрел ь та ңында я ҡын дуҫыбыҙ һәм командир ыбы ҙ Илдар Суфий әров оло батырлы ҡ ҡылды: үҙе менән бергә өс нацисты граната менән шартлатты, — тип дауам итте «Ҡытай». — Рота командиры урынба ҫары Илдар Филарет улын ҙур награда ға тәҡдим итеүҙәре хаҡында һөйләгәс, бе ҙ барыбыҙ ҙа ҡыуандыҡ: уны ң батырлығы тураһында барыһы ла белергә тейеш. Һалдаттары өсөн йәнен бирергә әҙер Ҡыйыу, батыр й өрәкле, егетт әре өсөн йәнен бирергә әҙер … Яу ҙаштары Рәсәй Геройы Илдар Суфий әровты о шондай һүҙҙәр менән иҫкә ала. – Илдар Филарет улы һөнәре буйынса неф тсе. Яҡшы эше, ярат ҡан ғаиләһе була. Әммә махсус операция башланғас, өйҙә ятып ҡала алмай ул. Мин т әүҙә йәше апаруҡ ҡына, нисек ауыр ҡоралды күтәрер, алғы һыҙыҡта йүгерә алырмы, тип уйлағайным. Был фекерем хаталы булып сыҡты.  Ул бер нимәнән дә ҡурҡманы, бөтә проблеманы ла ысын командирҙарса хәл итте. Беҙгә атай кеүек булды, йыйып алып кәңәштәрен бирер ине. Һәр ваҡыт алда барҙы, иң ауыр эштәрҙе үҙе башҡарҙы, һалдаттарын һаҡларға тырышҡандыр. Бөтә штурм төркөмдәре менән заданиеға үҙе йөрөнө. Тәүҙә алға сығып тикшерә, ҡараштыра, һуңынан егеттәрҙе хәүефһеҙ һуҡмаҡтан эйәртеп китә ине. Яйлап өйрәнерһегеҙ, ти торғайны беҙгә. Тәүге көндәрҙә заданиенан ҡайтып килә инек, беҙҙең БТР-ға снаряд килеп төштө. Машина ныҡ емерелде. «Хәсән»дең ярҙамы менән бөтәбеҙ ҙә иҫән ҡалдыҡ. Бына шундай ине ул. «Мин әҙер, һин дә әҙер! » Әңгәмәсем хәрби доклад уҡығандай, командиры хаҡында һөйләүен дауам итте. Әммә уға алғы һыҙыҡтағы хәлдәрҙе иҫкә алыу еңел түгел ине, ҡараштарын ситкә борҙо. Яугир өсөн алғы һыҙыҡта дуҫыңды юғалтыуҙан да ҡыйыны юҡтыр. — Быйыл февралд ә өлкән лейтенант Илдар Суфий әровты 1-се мотоу ҡсылар полкының 2-се взводына командир итеп т әғәйенләнеләр. Ул ҡыҫҡа ваҡытта составты хәрби бәрелештәргә әҙерләне, ә мартта заданиеға юлланды. Серебрянск урмандарында ҡаты алыштар бара ине. Ылыҫ урманы окоптар һәм траншеялар менән ҡаҙылып бөткәйне. Бер ай дауамында Илдар Суфийәров етәкселегендәге взвод ауыр бурыстарҙы үтәне. «Хәсән» үҙе алда йөрөнө, нацистар менән атышты, шул уҡ ваҡытта шәхси составҡа команда бирергә лә өлгөрә ине, — ти яугир. «Х әсән », «Крон». « Ҡытай » яу ҙаш дуҫтарының позывнойҙарын һанап китте. Үҙе улар өсөн эстән яна ине. – «Мин әҙер, һин дә әҙер! Әгәр ниҙер була ҡалһа, әҙер бул! » Ул ошо һүҙҙәрҙе еңел генә әйтә ине. Бе ҙҙе ауыр хәлдәргә әҙерләгәндер, тием. Үҙе бик грамоталы кеше ине. М өһим ҡарарҙарҙы йәһәт кенә ҡабул итте, – тип дауам итә «Ҡытай». – Окопта м әрәкәләп көлөшә инек. Ул еңеп ҡайтырға, ей әндәрен күрергә хыял итте. Әммә былар хыял ғына булып ҡалды. Һуңғы алыш Ул таңда Илдар Суфийәров дошмандан 50 метр алыҫлыҡта ғына була. Бандерасылар төрлө яҡтан һөжүм итә. Командир ике сәғәт дауамында атыша, шул арала взводы менән етәкселек итергә лә өлгөрә. Дрондар оса башлағас, Суфийәров егеттәренә артҡа сигенергә ҡуша. Яраланһа ла позицияһында ҡала һәм атышыуын дауам итә. Украина боевиктары эргәһенә яҡынлай, әммә пленгә бирелмәй, үҙен һәм өс нацисты граната менән шартлата. Әңгәмәсем был хаҡта әсенеп һөйләне. К үҙҙәрен йәшерҙе. Эйе, ир ҙә илай. Әле мөмкиндер. Әммә ул алғы һыҙыҡта присяга ға һәм элекке командиры, Рәсәй Геройы Илдар Суфийәровтың нәсихәттәренә тоғро ысын ир-егет. – Барыбы ҙ өсөн дә ул яҡын дуҫ ине. Һ ынмаҫ рухлы командир булды, ти егеттәр. Үҙ-үҙеңде шартлатыу өсөн. Бик к өслө рухлы булырға кәрәктер, – ти «Ҡытай». – Геро й булып тыумай ҙар, был исемде яулай ҙар. Илдар Суфи й әров ғүмеренең һуңғы минутында батырлыҡ ҡылам тип тә уйлама ғандыр. Ул бары тик присяга һына тоғро ҡала һәм, ысын командир булара ҡ, һалдаттарын яңғыҙ ҡалдырмай. Уны ң батырлығы хаҡында яҙғанда Советтар Союзы Геройы Александр Матросов ты ң ҡаһарманлығы иҫкә төшә. Илдар Суфи й әров – шундай у ҡ герой, тик бе ҙҙең дәүерҙеке. Уны ң хаҡында хәтер мәңге йәшәйәсәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Илдар Суфи й әровтың кәүҙәһен тыу ған яғына ҡайтарыу һәм ерләү мөмкин булмай. Был ха ҡта «Баш ҡ ортостан» полкы командиры урынба ҫары Р өстәм Шәһәбетдинов хәбәр итте. «Егеттәр был урынды белә. Уларға задание бирелгән. Унда барыу әле һаман хәүефһеҙ, сөнки дрондар яҡынлатмай, беҙҙекеләр үтеп ингәс тә, батырҙы сығарасаҡбыҙ», – тип аңлатты Рөстәм Шәһәбетдинов. Белешм ә: Илдар Суфи й ә ров 1971 йылды ң 15 ноябренд ә Ө ф ө л ә тыу ғ ан. 1994 йылда Ө ф ө нефть институтын тамамла ғ андан һ у ң ө с ти ҫ т ә йыл ғ а я ҡ ын нефть эшк ә рте ү тармағында эшл ә й. 2023 йылды ң майында Оборона министрлы ғ ы мен ә н килеше ү т өҙө й һә м «Баш ҡ ортостан» 31-се мотоу ҡсылар полкыны ң реактив артиллерия взводы командиры итеп т әғәйенләнә. 2024 йылды ң мартында И. Суфий әров ет ә кселегенд ә ге взвод Луганск Халы ҡ Республика һ ыны ң Серебрян ск урман хужалы ғ ында бурыстар ҙ ы ү т ә й. Апрель айында дошман дар к үҙә те ү пунктын ба ҫ ып алыр ғ а маташ ҡ анда өлкән лейтенант ике с әғә тт ә н ашыу оборона тота. Х ә лде ң ки ҫ кен булыуын а ң ла ғас, үҙе менән бергә һәм өс нацисты граната мен ән шартлата. Р ә с ә й Президенты указы мен ә н был батырлы ғ ы ө с ө н у ғ а һәләк булғандан һ у ң Р ә с ә й Геройы исеме бирел де. Белешм ә: Илдар Суфи й ә ров 1971 йылды ң 15 ноябренд ә Ө ф ө л ә тыу ғ ан. 1994 йылда Ө ф ө нефть институтын тамамла ғ андан һ у ң ө с ти ҫ т ә йыл ғ а я ҡ ын нефть эшк ә рте ү тармағында эшл ә й. 2023 йылды ң майында Оборона министрлы ғ ы мен ә н килеше ү т өҙө й һә м «Баш ҡ ортостан» 31-се мотоу ҡсылар полкыны ң реактив артиллерия взводы командиры итеп т әғәйенләнә. 2024 йылды ң мартында И. Суфий әров ет ә кселегенд ә ге взвод Луганск Халы ҡ Республика һ ыны ң Серебрян ск урман хужалы ғ ында бурыстар ҙ ы ү т ә й. Апрель айында дошман дар к үҙә те ү пунктын ба ҫ ып алыр ғ а маташ ҡ анда өлкән лейтенант ике с әғә тт ә н ашыу оборона тота. Х ә лде ң ки ҫ кен булыуын а ң ла ғас, үҙе менән бергә һәм өс нацисты граната мен ән шартлата. Р ә с ә й Президенты указы мен ә н был батырлы ғ ы ө с ө н у ғ а һәләк булғандан һ у ң Р ә с ә й Геройы исеме бирел де.",Һынмаҫ рухлы яугир! Яҡташыбыҙ Рәсәй Геройы Илдар Суфийәров хаҡында һөйләне,['Дин' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],5,Яңылыҡтар,6824,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-17/ynma-ruhly-yaugir-ya-tashyby-r-s-y-geroyy-ildar-sufiy-rov-ha-ynda-yl-ne-3970562,2024-10-17T11:21:00+00:00
"Йәмәғәтсе Мөхәмәт Исҡужиндың йондоҙо шул мәлдә ҡабынды тиһәк, моғайын, бигүк дөрөҫ булмаҫ, сөнки быға тиклем ул Өфөнөң 20-се мәктәбен астырыуға ла күп көс һала. Мөхәмәт Исҡужин юллап астырған башҡорт мәктәптәренең береһенә – 136-сы лицейға – уның исеме бирелеүе ғәжәп түгел (2008 йыл). Халыҡ үҙенең батырҙарын белергә һәм хәтерендә һаҡларға бурыслы. Мәктәп асылыр алдынан иҫ киткес талапсан, хатта еңмеш һәм үҙһүҙле тигән дан алған Мөхәмәт Ғәли улы Сипайловта йәшәгән башҡорт ғаиләләренең адрестарын табып, өйҙән-өйгә йөрөп, балаларын 136-сы мәктәпкә бирергә өгөтләп сыға. Фатирҙарға хатта ҡат-ҡат килә. Быны һис оноторлоҡ түгел. Мөхәмәт Исҡужин 1927 йылдың 23 мартында Көйөргәҙе районы Урта Мотал ауылында тыуа. Ул заманда был ауыл Стәрлетамаҡ кантонына ингән була. Ғаиләне яҙмыш юлдары Үзбәкстанға алып китә. Мөхәмәт Ғәли улы Сәмәрҡәнд ҡалаһында университет тамамлай. Башҡортостанға ҡайтҡас, 1960 йылдан Өфөлә 1-се мәктәп-интернатта уҡыта. Унан һуң заводтарҙа инженер булып эшләй.  1972 йылдан Өфөлә 20-се башҡорт мәктәбендә физика уҡыта. Артабан уның эшмәкәрлеге йәмәғәт ойошмалары менән бәйле. Урал башҡорт халыҡ үҙәгендә эшләй, Аҡтамыр ағартыу үҙәгенә етәкселек итә. Мөхәмәт Исҡужин 2000 йылда мәрхүм була. Мөхәмәт Исҡужиндың һәм уның фекерҙәштәренең тырышлығы, властар алдында юллауы, халыҡты ҡыҙыҡһындырып, өгөтләп, өйҙән-өйгә йөрөүе һөҙөмтәһендә Өфөлә 136-сы мәктәп-лицей, 140-сы башҡорт гимназия-интернаты, Күмертауҙа 13-сө башҡорт мәктәбе, «Айгөл» балалар баҡсаһы, Салауат ҡалаһында 25-се башҡорт гимназияһы һәм «Йәншишмә» балалар баҡсаһы асыла. 2000 йылда  Күмертауҙағы 13-сө башҡорт башланғыс мәктәбенә Мөхәмәт Исҡужин исеме бирелә. 2007 йылда 136-сы башҡорт лицейы ла Мөхәмәт Исҡужин исемен йөрөтә башлай. Лицейҙың 1-се ҡатында Мөхәмәт Исҡужинға бағышлап  киң мәғлүмәтле стенд биҙәлгән. Унда йәмәғәтсенең эшмәкәрлеге, тормош юлы күҙҙән үтә. Шәжәрәһе бирелгән. Исҡужин ағайҙың йөрәген ярып сыҡҡан өгөт-нәсихәт һүҙҙәре яҙылған: Кешенең туған теле кешенең иң яҡшы белгән теле булырға тейеш. Кешенең нисек йәшәүе, һәләте уның ниндәй телдә уҡыуында түгел, ә нисек уҡыуы һәм нимәгә өйрәнеүендә. Беҙҙең милләт киләсәге – балалар баҡсаларында, мәктәптәрҙә.",136-сы лицейға – 30 йыл. Тамырҙар,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],5,Йәмғиәт,2161,https://amanat.su/articles/common_material/2024-09-27/136-sy-litsey-a-30-yyl-tamyr-ar-3947465,2024-09-27T12:30:00+00:00
"Украина яҡлы каналдар һәм ЦИПСО селтәрендәге каналдар башҡорт йырсыһы менән роликты әүҙем тарата, уны сепаратистик йүнәлештә итеп күрһәтергә тырыша. Ролик башында, улар милләтселектең күтәрелеүенә шатлана, башҡорттарҙың Рәсәйгә ҡаршы һуғышҡан геройҙарҙы хөрмәт итеүен һәм уның яғында булғандарҙы онотоуын һыҙыҡ өҫтөнә ала, былар барыһы ла милләтселек кәйефен уятыу, Рәсәй халыҡтары араһында ыҙғыш тыуҙырыу һәм мәҙәни материалды пропаганда ҡоралы булараҡ ҡулланып, эске хәлде тотороҡһоҙландырыу өсөн. Фактчекинг по-башкирски телеграм-каналы хәлде аныҡлап тикшерҙе. Был видеоны Башҡортостан артисы Заһир Ғәлиәкбәров() урынлаштырҙы. Уны МХО-лағы егеттәргә даими ярҙам иткән Рөстәм Ғиззәтуллин продюсерлыҡитә. Ролик реклама маҡсатында төшөрөлә, унда -ның ижадын ғына түгел, ә артистар клипта күренгән худиҙы һатыуҙы ла рекламалайҙар. Ундасепаратизмюҡ, ролик тик ижади һәм коммерция инициативаһы өсөн генә төшөрөлгән. Украина ЦИПСОһыроликтың контексын боҙоп күрһәтә, был манипуляцияларға бирешмәгеҙ! Һуңғараҡ, ТГ-каналыблогер Заһир Ғәлиәкбәровтың () мөрәжәғәтен баҫтырып сығарҙы. Ундаул үҙенә йәбештергән яңы статусы тураһында яҙылыусыларҙан белгәнен һәм шаҡ ҡатҡанын белдерә. Ғәлиәкбәров, Рәсәй дошмандары беҙҙең артистарҙы милләт-ара ыҙғыш ҡуҙғатыу өсөн ҡуллана, әммә улар беҙҙең берҙәмлекте емерә алмай, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды: Бергәбеҙ көс! Беҙҙең күп милләтле Башҡортостан– Рәсәйтерәге! Төбәктең электронкиң мәғлүмәт сараларының береһендә резонанслы мәҡәлә баҫылып сыҡты. Публикациятөрлө ҡурҡыныс эпитеттарға, БПЛА һөжүмдәре һәм ауыр экологик хәл менән бәйле ҡурҡыныс эҙемтәләргә бай. Мәҡәләавторы Салауат ҡалаһында табип-онкологтар халыҡтың агрессив мөнәсәбәте арҡаһында күпләп эштән китә тип белдерә. Был мәғлүмәт ысынбарлыҡҡа тап килмәй. Салауат ҡалаһы үҙәк дауаханаһы мәғлүмәттәребуйынса, табиптар штаты 95 процентҡа тултырылған — 259 ставканың 245-е мәшғүл. Шулайуҡ 2025 йылда 45 табип йәлеп ителә. Урта медицина персоналыныңкомплектланыуы 100 процент тәшкил итә. Төпподразделениеларҙа(шешкә ҡаршы терапия, ЦАОП) бер генә урын буш тора. Авторүҙенең мәҡәләһенең төп күрһәткесе менән дә хаталана. Ул Салауатта 100 мең кешегә 416,2 сир осрағы туракилә һәм ҡала яман шеш менән сирләүселәр һаны буйынса Башҡортостанда беренсе урынды биләй, тип яҙа. Әммә 2024 йыл йомғаҡтары буйынса күрһәткес 100 мең кешегә 372,4 осраҡ тәшкил итә. Шул уҡ ваҡытта ҡала был күрһәткес буйынса республикала лидерҙар иҫәбенә инмәй, ә рейтингтың урта өлөшөндә тора. Экологикһәм социаль проблемалар, шулай уҡ БПЛА һөжүмдәре бер ҡасан да кадрҙар етешмәүгә сәбәпсе булмай. Был факторҙар табиптарҙың эшенә туранан-тура йоғонто яһамай. Пруфы баҫмаһы был аҙнала тикшеренеү үткәрергә булған. Уларҙың иғтибарына Республика балалар онкологияһы һәм гематологияһы үҙәге эләккән. Имеш улар балалар өсөн посуда һатып алған саҡта ағыулыны – составында (полиэтилентерефталат-гликоль) булғанды һатып алалар. Һәм бының өсөн 42 миллион һумлыҡ контракт төҙөгәндәр. (ПЭТГ) материалы — полиэтилентерефталат (пэт) модификацияһы, ул медицинала ла, аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә лә киң ҡулланыла. Таможня  союзының ТР ТС 0072011 Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн тәғәйенләнгән продукцияның хәүефһеҙлеге тураһындағы Техник регламентына ярашлы, балалар һауыт-һабаһы эшләү тыйылған материалдарҙың аныҡ исемлеге бар. был исемлеккә инмәй. Һатып алынған тауарға талаптар заказсы тарафынан конкрет медицина ихтыяждары нигеҙендә формалаштырыла. Документацияталаптарыҡатнашыусылардаирәһенсикләмәйтәьминитеүҙе билдәләнгән параметрҙарға ярашлы тауар бирергә әҙер булған һәр тәьмин итеүсе тормошҡа ашыра ала. Элеккеконтракттыөҙөү уны билдәләнгән тәртиптә үтәү мөмкин булмауы менән бәйле. Әлегеваҡытта тауарҙы ҡабул итеү туҡтатылған, түләү башҡарылмаған. Былдокументтарҙы, шул иҫәптән ярашлылыҡ сертификатын тикшереү менән бәйле. Интернет-магазиндарҙағы хаҡтарҙы махсус медицина һатып алыуҙары менән сағыштырыу дөрөҫ түгел, сөнки тауарҙар стационарҙа эшләү өсөн кәрәкле модификациялар, техник шарттар һәм комплектация менән айырылып торорға мөмкин. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Башҡорт артисы сепаратист түгел!,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0 0],5,Сәйәсәт,4081,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2025-12-28/bash-ort-artisy-separatist-t-gel-4523437,2025-12-28T22:58:00+00:00
"Бик оҡшаған ҡыҙыҡайға был байрам. Бигерәк тә бер көндә бик күп сит ил кешеләрен күреү ҡыҙыҡ булған уға. Улар менән фотоға төшкән, аралашҡан. Әле ул инглиз телен өйрәнә, шуға күрә һөйләшеп ҡарарға ҙур мөмкинлек тыуған. ""Кемдәр менән фотоға төштөм, бөтә шул илдәрҙе барып күргем килә"", - ти ул. Хыял-теләктәрең тормошҡа ашһын, Йәсминә! Күп итеп сувенирҙар һатып алғандар. Ҡыҙҙы иң һоҡландырғаны уйламағанда Америка Ҡушма Штаттары вәкиленән бүләк алыу булған. ""Ныҡ алыҫ илдән бөтөнләй белмәгән кешеһенә сувенир алып килгән! "" - тине ул аптырап. Киске сәғәт ун берҙәрҙә генә саҡ ҡайтып киткән Йәсминә байрамдан. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Фольклориада балаларға ла әһәмиәтле,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0],4,Йәмғиәт,830,https://akbuzat-rb.ru/articles/common_material/2021-07-05/folkloriada-balalar-a-la-mi-tle-2398197,2021-07-12T17:15:00+05:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШахта имереклекләре астында калган эшчеләрнең бишесе — Башкортстаннан иде. Һәйкәлне Сибайда кую ниятләнә. Амур өлкәсендәге мәгъдәнлектә һәлак булган 13 таучы истәлегенә Башкортстанда һәйкәл ачылачак. Бу хакта 77 басмасыхәбәр итә. Хакимиятләр һәйкәлне Сибайда урнаштырачак. Һәлак булган эшчеләрнең дүртесе шушы шәһәрдән. Фаига булып өч атна үткәннән соң, шәһәр башлыгы Азамат Юлдашбаевшахтачыларның туганнарының кайгысынуртаклашты. Мәгъдәнлектә коткару эшләре 1 апрельдәтәмамланды. Коткару эшләре тау токымнары кабат ишелү һәм коткаручыларга зыян килү куркынычы сәбәпле туктады. Яңа борауланган тишекләрдән күренгәнчә, эшчеләр була алган урын тау калдыклары һәм су белән тулган. имереклекләр астында калган 13 кешене - шул исәптән Башкортстанның биш ир-егетен дә һәлак булды дип таныдылар. ""Пионер"" мәгъдәнлеге карый торган ""Покровский рудник"" ширкәтендә һәлак булган таучыларның гаиләләрендәге һәр әгъзага (әти-әнисе, тормыш иптәше, балалары) шахтачының бер еллык хезмәт хакы кадәр акча биреләчәк дип белдерделәр. Шулай ук ширкәт таучыларның балаларына балигъ булганчыга кадәр ай саен әтиләренең бер айлык хезмәт хакы кадәр акча биреп барачак. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Башкортстанда Амур өлкәсендәге шахтада һәлак булганнарга һәйкәл ачылачак,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1302,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-amur-olkasendage-shahtada-halak-bulgannarga-haykal-achilachak/32892180.html,2024-04-05T10:42:32+03:00
"Эльвира МадияровафикерләрТөркиянең Югары мәхкәмәсе Истанбул Югары инаятьләр мәхкәмәсенең блогер, ТНВда ""ырлыйк әле"" тапшыруының элекке алып баручысы, Русиядә алдашып, акча үзләштерүдә гаепләнгән Элвира Мадиярованы Русиягә тапшыру мөмкин дигән карарын кире какты. Бу хакта Төркиянең сайтыхәбәр итте. Мадиярованың адвокаты әндәш Гүрол яклау мөрәәгатендә, Мадиярованың әлеге очракта инаятьче түгел, ә зыян күрүче дип атады, аңа тагылган гаепләүләрнең ачык булмавын һәм бернинди дәлил булмавын әйтте. Ул шулай ук Мадиярованың 2021 елдан бирле ире һәм ике баласы белән Төркиядә яшәвен, аны Русиягә кайтару гаилә берлеген имерәчәген билгеләде. Югары мәхкәмә адвокат әйткәннәрне исәпкә алган, мәхкәмә карарында берничә фактик һәм хокукый хата барлыгына игътибар иткән. Эшне Истанбул мәхкәмәсе яңадан карарга тиеш булачак. Шул ук вакытта Мадиярованы иреккә чыгару үтенече кире кагылды, ""инаятьнең авырлыгы"" сәбәпле ул тикшерү изоляторында калачак. Русиядә Мадиярова зур күләмдә акча урлауда гаепләп, читтән торыпкулга алынган. Тикшерү фаразынча, Мадиярова 2021 елда ябылган финанс пирамидасының актив әгъзасы булган. Ире Айдар Мадияровһәм әтисе Тәбриз Әхтәмовбелән пирамидага башка кешеләрне әлеп иткән, шуның өчен акча да алган. Төркия медиасы язуынча, 2025 елның 4 февралендә ул Төньяк Кыпрыстан Истанбулга кергәндә ялган кимлек (яшәү рөхсәте) белән кулга алынган. Быел май Истанбул инаятьләр мәхкәмәсе аны Русиягә тапшыру карары чыгарды. Әлеге вакытта ул Бакыркөй хатын-кызлар төрмәсендә тотыла. Аның әтисе Тәбриз Әхтәмовбыел әй Казанга кайтты һәм кулга алынды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Төркиянең Югары мәхкәмәсе ТНВның элекке журналисты Элвира Мадиярованы Русиягә экстрадицияләү карарын кире какты,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1654,https://www.azatliq.org/a/33598053.html,2025-11-21T08:54:08+00:00
"Алына: 300 г тауыҡтың түш ите, 8 картуф, 1 баш һуған, 100 г сыр, 1 стакан кефир, 3 ҡалаҡ үҫемлек майы, тәменсә тоҙ, борос, һарымһаҡ. Әҙерләү: тауыҡтың түш итен ике яҡлап һуҡҡылап алабыҙ. Тәмләткестәр һәм тоҙ һибәбеҙ. Туралған һарымһаҡты кефир менән бутап, шунда тауыҡ ярты сәғәт тотабыҙ. Картуф, һуған һәм помидорҙы түңәрәкләп турайбыҙ. Беренсе ҡатламға картуф, шунан һуған, артабан ит һалып, өҫтөнә сыр һибеп, помидор теҙәбеҙ. 180 градусҡа тиклем йылытылған мейестә бешерәбеҙ.",«Башҡортостан ҡыҙы»нан Яңы йыл табыны. Байрам тәғәме,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Аш-һыу,477,https://bashkizi.ru/news/t-mlek-s/2025-12-23/bash-ortostan-y-y-nan-ya-y-yyl-tabyny-bayram-t-me-4518494,2025-12-23T15:19:00+00:00
"Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 2026 йылды Башҡорт ғаиләһе йылы тип иғлан итте. Ошо уңайҙан ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һаҡлау һәм үҫтереү маҡсатында журналыбыҙҙа «Ғаилә йолалары» конкурсын иғлан итәбеҙ. Нәҫелегеҙҙә ниндәй матур һәм тәрбиәүи әһәмиәткә эйә традициялар һаҡлана – ошо хаҡта йөкмәткеле мәҡәләләр һәм тематиканы байытырҙай сифатлы фотолар көтәбеҙ һеҙҙән, хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ! Һәр ғаилә үҙенсәлекле ул беҙҙә. Тәрбиәүи алымдар, ғаиләгеҙҙең рухлы, маҡсатлы, өлгөлө булыуын билдәләгән тарихтар ҙа сағылһын яҙмала. Фото А. Данилов.",Яңы бәйгеләр «Ғаилә йолалары»,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Беҙҙең бәйгеләр,531,https://bashkizi.ru/articles/be-e-b-ygel-r/2026-02-02/ya-y-b-ygel-r-ail-yolalary-4560775,2026-02-02T13:55:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБу елның августына булган нәтиәләрдән күренгәнчә, ике бүлмәле фатирларны ипотекага Башкортстан гаиләләренең — 30,7 проценты, Татарстан гаиләләренең 27,3 проценты сатып алырга сәләтле. Бу ""Новости"" агентлыгытикшеренүендәәйтелә. Ипотека ала алырдай гаиләләр саны ягыннан Русия төбәкләре арасында Башкортстан — 26 нчы, Татарстан — 42 нче урында. Беренче урында — Ямал-Ненец автоном бүлгесе. Анда ике бүлмәле фатирны ипотекага гаиләләрнең 65 проценты ала ала. Шулай ук беренче бишлектә — Магадан өлкәсе (63,2 процент), Чукотка (58), Ханты-Манси автоном бүлгесе (55,3) һәм Ненец автоном бүлгесе (54,1). Тикшеренүдә бу төбәкләрдә күрсәткечләрнең югарырак булуы югары хезмәт хаклары белән аңлатыла. Ә менә Дагыстан — соңгы урында, биредә яшәүче гаиләләрнең 8,6 проценты гына ике бүлмәле фатирны ипотекага алырга сәләтле. Карачай-Чиркәс, аннексияләнгән Акъяр (Севастополь) һәм Кабарда-Балкар Республикасы да иң ахыргы урыннарда. Тикшеренүдә әйтелгәнчә, бу республикаларда гаилә әгъзалары күп һәм аларның һәркайсына яшәү минимумын исәпләп карагач, гаилә кереме түбән булуы ачыклана. Икенче яктан, бу төбәкләрдә рәсми хезмәт хаклары югары түгел, диелә. Шул ук вакытта Русиядә ипотекага фатир алырга сәләтле гаиләләрнең саны 27,8 процент диелә, бу күрсәткеч былтыргыдан бераз гына — 2,6 процентка яхшырган. Русиядә Азатлык томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Башкортстанда ике бүлмәле фатирларны ипотекага — гаиләләрнең 30 проценты, Татарстанда 27 проценты гына сатып алырга сәләтле",['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1411,https://www.azatliq.org/a/32618971.html,2023-10-02T08:39:11+00:00
"БАШҠОРТОСТАНДАРеспубликала йәшәүсе һәр кемдең банкыларға уртаса 546 мең һум тирәһе бурысы бар, бер йыл эсендә был бурыс 45 мең һумға артҡан. Шулай итеп, Башҡортостан халҡы эшләп тапҡанының 80 процентын кредиттарын ҡаплау өсөн тотона, тип белдерә Рейтинг агентлығы.","""Һәнәк"" күҙлегенән",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,264,https://henek.info/articles/ya-y-n-k-/2025-03-16/n-k-k-legen-n-4158693,2025-03-16T17:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырОешма Кытайга алкоһол сатмакчы. Тик ""Русияләр кытай эчемлеге - байцзюны өнәп бетермәгән төсле, Кытайда яшәүчеләрнең дә Русия аракысын эчәсе килми"", ди ""Татспиртпром"" итәкчесе. Татарстанның хәмер итештерүче ""Татспиртпром"" оешмасы Кытай базарында сату өчен алкоһолле эчемлек ясаячак. Бу хакта оешманың башлыгы Руслан Мәкъсүдов РБК басмасынасөйләгән. Аның әйтүенчә, Русияләр кытай эчемлеге - байцзюны өнәп бетермәгән төсле, Кытайда яшәүчеләрнең дә Русия аракысын эчәсе килми. ""Ул аларның мәдәни үзенчәлекләренә бик үк туры килеп бетми"", дип аңлаткан Мәкъсүдов. Хәзер ""Татспиртпром"" Кытайдагы партнеры белән берлектә бөтен кешегә туры килердәй исерткеч ясарга уйлый. Бу байцзю да, аракы да булмаячак, мөгаен бик көчле булмаган ликерлар арасына керер, дигән ул. Русия президенты Владимир Путин Украинага каршы сугыш башлаганнан соң Европа белән АКШ Русия аракысына эмбарго кертте. Шуңа күрә илдәге хәмер итештерүчеләргә яңа экспорт базарлары эзләргә туры килә. Мәкъсүдов әйтүенчә, санкцияләр аркасында ""Татспиртпром"" дус булмаган илләр белән элемтәләрен югалткан һәм Якын Көнчыгышка, аерым алганда БДБ илләренә йөз тота, шулай ук Көньяк Америка дәүләтләре: Аргентина, Колумбия, Мексика һәм Перу белән сөйләшүләр алып бара. Аның әйтүенчә, хәзерге вакытта Татспиртпром итештергән хәмернең чит илләргә сатылган күләме - 10 процент кына. 2023 елда Русиянең чит илләргә аракы сатышы 2,5 тапкырга диярлеккимегән. Моңарчы Азатлык Татарстанда йөзләрне танучы ""Имин шәһәр"" системы кертелгәндә Татарстан Мәскәү кушуы белән кытай тәрибәсен өйрәнгән, проектны тормышка ашыру өчен кытай ширкәтләрен әлеп иткән, дипязган иде. Әйтик, бу эштә ширкәтекатнашкан. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Татарстанның ""Татспиртпром""ы кытайларга да ошарлык исерткеч эчемлек ясаячак",['Донъя' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1798,https://www.azatliq.org/a/tatarstanning-tatspirtprom-i-kitaylarga-da-osharlik-isertkech-echemlek-yasayachak/33050522.html,2024-07-25T15:09:54+03:00
Евразия ғилми-белем биреү үҙәгенең Юғары уҡыу йорттары араһындағы кампусындағы Геном үҙәгендә Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Биохимия һәм генетика институты хеҙмәткәрҙәре төбәктең агросәнәғәт комплексы һәм Һаҡлыҡ банкы вәкилдәре менән осрашты.,Вуз-ара кампуста Өфө ғалимдары индустриаль партнерҙар менән осрашты,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,272,https://bashgazet.ru/articles/belem-m-t-rbi/2025-12-08/vuz-ara-kampusta-f-alimdary-industrial-partner-ar-men-n-osrashty-4498762,2025-12-08T23:30:00+00:00
"Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһенең Илшат Йомағолов исемендәге башҡорт драма театры актрисаһы Ләйсән Кәримоваға Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы тигән маҡтаулы исем бирелде! Оло награданы артисткаға Башҡортостан Республикаһы Хакимиәте Башлығы вазифаһын башҡарыусы Искәндәр Әхмәтвәлиев тапшырған. Береһенән-береһе сағыу, ҡабатланмаҫ образдар тыуҙырып тамашасын күңелен яулаған актрисаны ҡотлайбыҙ! Яңынан-яңы үрҙәр, сағыу образдар теләйбеҙ. Фото интернеттан алынды.",Яңы халыҡ артисы Стәрлетамаҡтан,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],5,Мәҙәниәт,484,https://shonkar.com/news/culture/2025-11-24/ya-y-haly-artisy-st-rletama-tan-4480036,2025-11-24T19:02:00+00:00
"""Уҡыу календарына ярашлы, 1-11-се класс уҡыусылары өсөн көҙгө каникул 2025 йылдың 25 октябренән 2 ноябренә тиклем буласаҡ. Быйылғы йылдың үҙенсәлеге шунда: каникулдан һуң беҙҙе дәүләт байрамы — Халыҡтар берҙәмлеге көнө, 4 ноябрь, ял көнө көтә. Шулай итеп, уҡыусылар 25 октябрҙән 4 ноябргә тиклем туғыҙ көн рәттән ял итә аласаҡ. Шаршамбы, 5 ноябрҙә, балалар ял итеп, уҡыуын дауам итәсәк», — тип яҙҙы Илдар Мәүлетбирҙин үҙенең социаль селтәрендә. Министр шулай уҡ ата-әсәләргә каникул осоронда балаларҙың именлеге хаҡында хәстәрлек күреүҙе һорап мөрәжәғәт итте. Ә уҡыусыларға был көндәрҙе файҙалы үткәрергә теләне: саф һауала күберәк йөрөргә, ҡыҙыҡлы китаптар уҡырға, ғаиләһе менән ваҡыт үткәрергә һәм мәҙәни сараларға йөрөргә. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Көҙгө каникулдар ғәҙәттәгенән оҙонораҡ буласаҡ,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Аңлатма,843,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-10-21/k-g-kanikuldar-tt-gen-n-o-onora-bulasa-4434792,2025-10-21T10:11:00+00:00
"В Уфе наградили лучших журналистов республики «Главное, что мы можем помочь людям» В 2025 году лауреатами премии главы РБ в области журналистики «Достоверность. Ответственность. Мужество» стали 20 авторов и творческих коллективов, чьи работы признаны эталоном профессионализма, гражданской позиции и смелости. Конкурс на соискание премии проводился во второй раз, и на него было представлено 159 работ. В итоге экспертный совет выбрал 20 победителей в пяти номинациях: «Достоверность», «Ответственность», «Мужество», «Поступок года» и «Чуткое сердце». — Сегодня это главное творческое состязание журналистов республики, — заявил на торжественной церемонии награждения глава Башкирии Радий Хабиров. — В наши дни, когда практически каждый пользователь социальных сетей может выступить автором новостей, профессиональная журналистика остается мерилом честности и объективности. Вы не просто создаете новости, а выстраиваете общую картину дня, формируете общественное мнение тысяч жителей нашей республики. Вкладываете в их сердца эмоциональную оценку важных событий, укрепляете социальный оптимизм, веру в лучшее. Особое внимание глава республики обратил на освещение темы специальной военной операции: выделил программу на БСТ «Защитники Отечества», телевизионный конкурс «Мой папа», проект «Мама», который объединил матерей и жен участников СВО. А также подчеркнул, что Башкирия в этом году первой в стране приняла закон о военных корреспондентах. Он определяет статус и меры поддержки военкоров. Радий Хабиров поблагодарил журналистов республики за активное противодействие экстремизму, киберпреступности, развенчание фейковых новостей, разъяснительную работу по таким непростым темам, как атака беспилотников, перебои в мобильной связи, разработка месторождения меди в Абзелиловском районе. Поддержка со стороны руководства республики и гражданская ответственность журналистов приносят свои плоды: телеканал БСТ стал первым по просмотрам среди региональных каналов страны, информационное агентство «Башинформ» возглавило рейтинг по цитируемости, общий тираж печатных изданий превысил 180 тысяч экземпляров, а аудитория соцсетей сопоставима с числом жителей Башкирии. Вдвойне радостно, что конкурсная комиссия по достоинству оценила труд журналистов нашей газеты. Так, в номинации «Чуткое сердце» одним из победителей стала корреспондент «Республики Башкортостан» Жанна Миронова. Она отправила на конкурс статью «Дом на линии огня», в которой рассказала о жительнице Курской области Ольге Ходоренко, которая четыре месяца буквально выживала в оккупированной бандеровцами деревне. Спасли ее бойцы из Башкирии, освобождавшие область. — Это редкий случай, когда я писала материал не с позиции наших воинов, а с точки зрения очевидца трагических событий. Причем Ольга сама позвонила в нашу газету, чтобы публично поблагодарить бойцов с позывными «Юрист», «Шатун», «Стрелок», «Сахалин», «Ярый», «Калина». Именно ее благодарному сердцу я обязана этой статьей. В номинации «Ответственность» премию получила наша коллега, завотделом писем редакции газеты «Башҡортостан» Резеда Шангареева. — Очень приятно быть в числе победителей, — отметила она. — За это в первую очередь я благодарна главе нашей республики Радию Хабирову. Учредив такой конкурс, он подчеркнул важность нашей профессии. Эта победа дает стимул с большим воодушевлением работать на благо Башкирии и России. А еще я очень горжусь, что работаю в газете «Башҡортостан». У нас сильный коллектив, который постоянно работает над собой и добивается успехов. Резеда Адунисовна представила на конкурс серию материалов, посвященную жителям Башкирии — ветеранам Великой Отечественной войны и молодым участникам спецоперации. Красной нитью в них проходит тема ответственности — перед страной, своим селом, пожилыми родителями. «На таких людей опирается наша Родина», — уверена автор. Впервые в этом году была учреждена отдельная категория для городских и районных печатных СМИ. Победителями стали ответственный секретарь редакции газеты «Туймазинский вестник» Алексей Шильников, корреспондент редакции газеты «Восход» Ишимбайского района Алена Чернова (номинация «Достоверность»), корреспондент газеты «Стерлитамакский рабочий» Фаяз Юмагузин («Ответственность»), коллектив газеты «Кумертауское время» в лице Константина Силина и Айгуль Шаяхметовой («Мужество»), корреспондент редакции газеты «Һаҡмар» Баймакского района Лилия Такаева («Поступок года») и корреспондент редакции газеты «Осҡон» Абзелиловского района Гульнара Кусарбаева («Чуткое сердце»). — Конечно, очень здорово получить премию, но главное, что своими публикациями мы можем помочь людям, — отметил Алексей Шильников, который, кстати говоря, кроме работы в районном издании является собственным корреспондентом газеты «РБ». — А еще важно, что люди, особенно в районах, по-прежнему доверяют печатной прессе и понимают, что мы можем стать последней инстанцией, когда те или иные проблемы не удается решить местной власти. Алексей Борисович как раз и пишет на такие темы. Например, он неоднократно поднимал тему экологии: местная птицефабрика вывозила отходы на природу, отчего жители жаловались на ужасный запах. После огласки в прессе в ситуацию вмешалось правительство республики, на место выехали представители профильных министерств, и ситуацию удалось разрешить. Именно в этой способности — помогать людям словом и делом, быть голосом тех, кого не слышно, и опорой для тех, кто в ней нуждается, — подлинная миссия и сила журналистики. Обладатели премии доказали, что профессия не просто жива — она необходима, и ее честное, мужественное и чуткое служение обществу становится настоящим фундаментом для будущего. СПРАВКА Премию главы Башкирии в области журналистики «Достоверность. Ответственность. Мужество» учредили в 2023 году по инициативе руководителя региона Радия Хабирова. Ее призовой фонд составляет шесть миллионов рублей: каждый из 20 победителей получает 300 тысяч рублей. В рамках конкурса оценивают информационные, аналитические, публицистические материалы, теле- и радиопрограммы, опубликованные или вышедшие в эфир с 1 сентября предыдущего года по 31 августа текущего года. Фотографии Азата Мухамедьянова и Альберта Загирова.","""Иң мөһиме - беҙ ярҙам итә алабыҙ""",['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1],5,Иҡтисад,6153,https://shonkar.com/news/i-tisad/2025-12-17/i-m-ime-be-yar-am-it-alaby-4513041,2025-12-17T15:55:00+00:00
"За сохранностью исторического наследия следят краеведы, родственники и местные жители. Руководит музеем Альфия Зарипова, которая подчеркнула значимость этого события: юбилей собрал потомков Бабича со всей республики и страны, а сам музей остается местом, где они могут вновь почувствовать связь с корнями. Особенно радует, что с каждым годом среди гостей становится все больше молодых людей, проявляющих интерес к творчеству поэта. На торжества приехали не только потомки поэта, но и журналисты агентства «Башинформ», которые передали музею современную оргтехнику. Важный подарок сделал и «Ростелеком» — учреждение подключили к интернету. Как отметил технический директор компании Ильгиз Баекенов, это поможет в распространении литературного наследия Бабича и откроет новые возможности для изучения его творчества. В честь юбилея Союз писателей Башкортостана, Агентство по печати РБ и издательство «Китап» передали музею ценные книги. После торжественного мероприятия в музее праздник продолжился в культурном центре Мишкино. Для гостей организовали показ фильма «Бабич», а школьники смогли встретиться с его создателями и актером Молодежного театра Ильгизом Тагировым, исполнившим роль великого поэта. Глава Союза писателей Башкортостана Айгиз Баймухаметов отметил, что творчество Бабича, несмотря на короткий жизненный путь, оказало огромное влияние на развитие башкирской литературы и вышло далеко за пределы республики. Глава администрации Мишкинского района Павел Трапезников поблагодарил всех, кто поддерживает и сохраняет память о поэте. Среди почетных гостей были представители Всемирного курултая башкир, национальных объединений, литературных журналов и известные писатели. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Литературный год стартовал с 130-летия Ш. Бабича,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Әҙәбиәт'],[0 1 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],6,Файҙалы эштәр,1806,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-02-03/literaturnyy-god-startoval-s-130-letiya-sh-babicha-4106244,2025-02-03T14:22:00+00:00
"Мөслим мәктәбеШәһәрләрчә иһазландырылган авыл мәктәбе. Габдулла Тукай исемендәге Мөслим урта гомуми белем бирү мәктәбенә килеп керү белән ерак татар авылларына гына хас булган милли мохиткә эләгәсең. Шул ук вакытта мәктәп заманча дизайны, өр-яңа иһазландырылган бүлмәләре белән балкып тора. Әйтергә кирәк: озак еллар дәвамында Мөслимнең үзендә татар мәктәбе булмады. Гәрчә биредә татарлар күпчелек. Узган ел урыс мәктәбе татарчалашты. Бүген биредә 491 укучы укый, 52 укытучы аларга белем бирә. Сыйныфлар кызларныкы һәм малайларныкына бүленгән. Азатлык мәктәп мөдире Илзир Мадьяровбелән очрашып, туган телгә миллилеккә килү һәм гендерлы укытуның өстенлекләре һәм кимчелекләре турында сөйләште. — Илзир әфәнде, мәктәпнең тыштагы элмә тактасы гарәп телендә язылган. Бу нәрсә белән бәйле? Илзир Мадьяров—Узган ел мәктәпкә Габдулла Тукай исеме бирелде һәм бинабыз шагыйрьнең тугралары белән бизәлде. Анда гарәпчә ""Габдулла Тукай"" дип язылган. Шулай ук эчке якта мәктәпнең диварларында аның әйткән сүзләрен, мәкальләрен һәм шигырь өзекләрен күрергә була. Дизайн элементларына да булдыра алганча милли элементлар керттек – агач белән бизәдек. Мәктәп инде күптәннән Тукай исеме белән йөртелсә дә, рәсми документларны да әле узган ел гына раслап бетердек. Исем алыштырганда бөтен аккредитация, лицензияләрне үзгәртергә туры килде. — Элек мәктәп милли юнәлешкә өстенлек бирми иде, дип беләм. —Мине әле узган ел гына шушы мәктәпкә мөдир итеп билгеләделәр. Шунда ук мәктәпне милли итеп ясау бурычы да куелды. Татар мохитен, татарлыкны саклап калу эшен көчәйтү максаты тора. Бу фикергә район итәкчелеге һәм мәгариф идарәсе белән бергәләп килдек. Ник дигәндә, һәр мәктәпнең йөзе, үзенчәлеге булырга тиеш. Безнеке менә милли. — Тышкы кыяфәткә афәрин генә диясе, ләкин эчтәлеге дә мөһим: татарча укытасызмы? —Узган ел беренче сыйныфларны татарча укыта башладык. Быел алар икегә күчте. Яңа уку елында тагын ике татар сыйныфы барлыкка килде. 44 баланы мәктәбебезгә кабул иттек. Алар дүртенче сыйныфка кадәр татарча укый да, бишенчедән башлап, урысчага күчәчәк. Казандагы Шиһабетдин Мәрани исемендәге икенче татар гимназиясендә булдык. Аларның уку нәтиәләре бик яхшы. БДИны йөз баллга бирүчеләр бар. Алар беренчедән алып, унберенче сыйныфка кадәр татарча укый. Без инде саф татар районында яшибез, шулай булгач, белем һәм тәрбия татарча бирелергә тиештер дип уйлыйм. Бөтен юнәлештә дә миллилекне сөрергә тырышабыз. — Бу киләчәктә сезнең мәктәптә дә беренче сыйныфтан алып унбергә кадәр мөмкин кадәр татарча белем алу оештырылачак дигән сүзме? — Әлегә менә шулай укыйбыз. Аннары карарбыз. Алдан кычкырасы килми. — Татарча дәреслекләр каян аласыз? —Бар бит ул. Кайбер авылларда татар мәктәпләре әле дә эшләп килә. — Ә моңарчы урысча укыткан мөгаллимнәр бу хәбәрне ничек кабул итте? —Алар бит милләте белән татар, монда проблем туарга тиеш түгел иде һәм тумады да. Бәлки, иң элек терминнарны, төшенчәләрне кабул итү авыр булгандыр. Мәсәлән, математика дәресе. Шуңа күрә терминнарның берьюлы урысчасын да бирергә тырышабыз. Гомумән, балалар берьюлы ике телне дә уңышлы үзләштерә. Шуңа күрә бишенче сыйныфка күчкәндә нинди дә булса авырлыклар булыр дип уйламыйм. — Татар телчеләре итәме? —итә. Алар бездә дүртәү, шуның берсе – татар телен чит тел буларак өйрәнүчеләрне укыта. Безнең балаларның күп өлеше – татар. Шулай ук бераз керәшен, әрмән, азәрбайан, таик да бар. Аның алары да рәхәтләнеп татарча сөйләшеп йөри. Татар сыйныфларында татар теле һәм әдәбияты атнага биш тапкыр керә, калганнарында – өч, 10-11 дә – бер татар теле, бер әдәбият. — Укудан тыш, мәктәптәге атмосфера, нинди чараларының булуы, балалар нинди мөгамәлә булуы мөһим. Бу мәсьәлә ничек хәл ителә? —Уку һәм тәрбия процессында милли үзаңны үстерәбез. Милли үзаң – белем һәм тәрбия нигезе дигән мәктәп күләм проектыбыз бар. Аның кысаларында, мәсәлән, физкультура дәресендә милли уеннар уйныйлар, ә инглиз теле татар теле аша өйрәнелә. Башлангыч сыйныф укытучылары ыр-бию, нәфис сүз проектларын алып бара. Татарча газет чыга. Мәктәптә милли фольклорга басым ясала. Тукай бизәкләре дигән бию төркемебез бар. Анда кырыкка якын бала йөри. Район, республика күләм бәйгеләрдә чыгыш ясыйлар. Әле Йолдызлык зона турында беренче урын алганнар иде, хәзер Казанга барырга әзерләнәләр. Театр, төрле түгәрәкләр эшләп килә. Безнең балалар, төрле чараларда катнашып, лаеклы урыннар ала. Мәктәп эчендә фән һәм мәгариф музее да оештырылды. Анда мәктәпнең тарихын чагылдырдык. Мәктәпкә бит 1934 елда ук нигез салынган. Әле музейның дизайны да аерым игътибарга лаек. Агач дивар һәм түшәм әкренләп ак төскә әверелә. Бу искелек урынына яңалык килүне символлаштыра. Мәктәп эчендә фән һәм мәгариф музее— Әле узган ел тагын бер яңалык керткәнсез: балаларны енескә карап бүлгәнсез икән. —Әйе. Бәзнең малайлар һәм кызлар сыйныфлары бүленгән. Иң элек без Чаллы, Түбән Кама шәһәрләренә барып, шундый мәктәпләрне күреп, өйрәнеп кайттык. Уку процессы ничек оештырылган? Белем бирү сыйфаты ничегрәк? Иң яхшысы шул: бу мәсьәләдә безнең коллектив бердәм булды. Хәзер бар дәресләр дә аерым үтә. Гадәттә, дәрестә кызлар, малайлар бер-берсеннән кыенсына, авап бирергә ояла. Алар бит кечкенәрәк чакта этенеп-төртенеп тә утыра. Бүген үзем дә бишенче сыйныф малайларына кердем. Кызлар булмагач, сикереп торып авап бирәләр. Уку нәтиәләре буенча да алга китеш күренә. Әле, бәлки, ниндидер зур үзгәрешләр турында әйтергә иртәрәктер. Әмма белем сыйфаты күрсәткечләре 5-6 процентка артып бара. — Бу уңайдан ата-аналар, укучылар ягыннан каршылыклар булмый калмагандыр? Ата-аналар кызлар яки малайлар аннары башка енес вәкиле белән мөнәсәбәтләр кора алмас дип борчыла гадәттә. —Аларны керткәнче, без иң элек бу мәсьәләнең уңай якларын һәм кимчелекләрен барладык. Аннары гына, ата-аналарны ыеп, алар алдында чыгыш ясадык, аңлаттык, тавыш бирү үткәрдек. Дөрес, каршы торучылар да бар иде. Янәсе, ничек инде балаларны аерасыз? Яхшылап аңлаткач, идеяне кабул иттеләр. Район үзәгендә өч мәктәп. Риза булмаучылар узган ел башка мәктәпләргә күчкән иде, быел кире кайта башладылар. Көннән көн мәктәптә укучылар саны арта бара. Узган ел 485 укучы булса, быел – 491. Ә без өч йөзгә калыр дип курыккан идек. — Димәк, аерым укыту тәртипкә яхшы тәэсир итә…—Шулай дип әйтә алам. Укучыларның тәртибе яхшы якка үзгәрде. Малайлар кызларга хөрмәт белән карый. Дәрес вакытында да кылтаеп, линейка белән уйнап, кәгазь кисәкләре ыргытып утырмыйлар. Үз-үзләрен күрсәтә беләләр, курыкмыйлар. Егетләргә егетләрчә тәрбия бирергә тырышабыз. Малайлар сыйныфларына итәкчеләр итеп ир-егет мөгаллимнәрне билгеләдек. Алар укытучылары белән дә ачыктан-ачык сөйләшә, проблемнар булса да әйтергә оялып тормый. Бу егетләр кызлардан читләшә дигән сүз түгел. Чөнки алар барыбер аралаша, мәктәпкә дә бергәләп килә, тәнәфестә тә бер-берсенә кереп йөри. Узган ел яңа шартларда бәйрәмнәр шундый матур үтте. Сигезенче мартта егетләр чәчәкләр тотып кызларны котларга кереп китте, кызлар табын әзерләп аларны көтеп торды. Ир-ат укытучылар хатын-кызларны котлады. Матур күренеш. Тәртип дигәннән, без бит әхлакый тәрбиягә дә аерым игътибар бирәбез. Сыйныф сәгатьләре вакытында укучылар белән ата-аналарны, өлкәннәрне хөрмәт итү, исәнләшү, караклык турында һәм башка темаларга сөйләшүләр алып барыла. Барысы да татарча. — Хакимиятнең татар мәктәбенә карата мөнәсәбәте кызык. Сезгә булышалармы? —Мөгамалә әйбәт, ремонт ясалды. Әйе, бөтен тәрәзәләр дә алыштырылды, яңа ишекләр куелды. Узган ел ашханә яңартылды, яңа иһаз-айланмалар кайтты. Ашханә икегә бүленеп, кыз һәм малайларны аерым ашату оештырылды. Ремонт эшләрен финанслауда районның ярдәме зур булды. Бәдрәфләр яңартылды, диварлар буялды, дизайн элементлары кертелде. Спорт залы өр-яңа. Бөтен бүлмәләрдә дә диодлы яктырткычлар урнаштырылды. илләтү системы да үзгәртелде. Моны хәзер матур итеп сакларга гына кирәк. Шөкер, укучыларыбыз әйбәт, матурлыкның кадерен белә. — Яңа уку елын яңа кагыйдәләр белән башладык. Бу зәхмәт беркая да китмәде бит. Балалар ничек тикшерелә? Температуралы бала булса, мәктәпне карантинга ябып куясызмы? —Алай итмәскә инде. Ләкин безнең быел чыннан да аерым кагыйдәләр гамәлгә керде. Башка еллардан аермалы буларак, балалар хәзер өч керештән йөри. Ишектән кергәндә үк һәркемне градусник белән үлчәп кертәбез. Шунда ук санитайзерлар да тора. Әгәр бала чирләп тора, температурасы 37 дән югары була икән, аны шундук кайтарып ибәрәбез. — Күп уку йортлары хәзер мөгаллимнәргә кытлык кичерә. Соңгы елларда укытучы һөнәренең дә дәрәәсен төшереп бетерделәр. Сездә укытучылар итәме соң? —52 укытучыбыз бар. Алар арасында берничә пенсионер. Быел, укуларын тәмамлап, ике яшь укытучы кайтты. Чыныксыннар дип, аларга малайлар сыйныфларын бирдек. Коллектив яхшы безнең, дустанә мөнәсәбәт саклана. Күбебезнең балалары шушында укый. Аннары соңгы елларда бездә укып чыгучулар арасында педагог һөнәрен сайлаучылар саны арта башлады. Бу уңай тенденция. Моңа кадәр урысча эшләгән мәктәпне татарчалаштыру да, укучыларны гендер принциплары белән бүлү дә – авыл ирлеге өчен кыю эксперимент. Әле чыгып киткәндә ике баласын шушы мәктәпкә йөрткән Резеда Бохаровабелән сөйләштек. Ул өченче баласын да шушында бирергә теләвен әйтте. Кызым өченче сыйныфта, улым – алтынчы сыйныфта укыйлар. Балалар яратып укый. Улым: Кызларсыз укуы рәхәтрәк, ди. Кызлар һәм малайлар мәгълүматны төрлечә үзләштерә. Балаларым әйбәт укый, малайның да узган ел бер генә дүртлесе чыкты. Мөстәкыйль. Өйрәтәсе, артыннан төртәсе юк. Читтән торып уку авыррак булды, билгеле. Әмма анысын да булдырдык, – диде Резеда Бохарова Азатлыкка.",Урысчадан татарчага күчкән Мөслим мәктәбе: балалар теләп укый,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 1 1 0 1 1 1 1 0 1 0 0 0 0],7,Татарстан,9415,https://www.azatliq.org/a/30841946.html,2020-09-22T11:00:12+00:00
"Бер көндө кис быларҙың йортона уҡыусы малай килә лә, уҡытыусы апаһын тышҡа саҡырып сығарып: – Мирфәйезовна, бая дәрестә һеҙ һөйләнегеҙ-һөйләнегеҙ, ә мин шыпа бер нимә лә аңламаным. төшөндөрөп кенә ебәрегеҙ әле, зинһар? – ти икән. Уҡыусыһының шулай һәр нәмәне аларға, белергә тырышҡанына бик ныҡ ҡыуана уҡытыусы, тик бер һүҙҙең нимә аңлатҡанын белмәй баҙап ҡала. Уҡыусыһына көтөп торорға ҡушып, кире өйгә инә лә, дәрес әҙерләп ултырған ағайыма өндәшә: – Фәрит, шыпа тигән һүҙ нимәне аңлата ул? – Ул һүҙ нимәгә ул һиңә? – Үҙҙәренә килгән малайҙы тәҙрә аша күреп ултырған ағайым еңгәйемде ҡыҙыҡ итергә була. – Вася һораймы әллә? – Юҡ та. Дәрестә шыпа бер нимә лә аңламаным, яңынан төшөндөрөп кенә ебәрегеҙ әле, тип килгән. – Аһ, урыҫ малайы белгән һүҙҙе башҡорт ҡатыны аңламаһынсәле. – Ағайым, ғәҙәтенсә, яйлап ҡына, тәмләп кенә һүҙ башлай. – Уҡыусыңдан һораһаңсы, аңлатып бирер ине. – Фәрит, тиҙ генә әйт тә, Васяға теманы аңлата һалам. былай ҙа эшем күп. – Һе, шыпа һүҙе ни башҡортса сәпсим була инде. урыҫсалап әйтһәк, совсем. – Ә-ә-ә, тәүгә ишетәмсе ул һүҙҙе. – Шулай, уҡыусың һин һөйләгәндәрҙе сәпсим аңламаған! Урыҫтың малайы ла белгән һүҙҙе, башҡорт бисәһе һин белергә тейешһең инде. – Ағайым ҡәнәғәт төҫ менән көлөп ҡуя. Мотал РӘМОВ","""ШЫПА"" НИМӘНЕ АҢЛАТА?",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1237,https://tamasha-rb.ru/articles/novosti/2024-10-22/shypa-nim-ne-a-lata-3978779,2024-10-22T13:27:00+00:00
"Марс-500 экипажы (сулдан уңга): Алексей Ситев, Александр Смолиевский һәм хәстәр-әгъза Михаил Синельников (алгы рәт), Сухроб Камолов, Ромэйн Шарле, Диего Урбина һәм Ваң Юе (арткы рәт)Марс планетасына 520 көнлек сәяхәт",Марс планетасына 520 көнлек сәяхәт башланды,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,216,https://www.azatliq.org/a/2061510.html,2010-06-03T23:37:36+00:00
"Архив фотосыфикерләрЕл башыннан Татарстанда кызамык йоктыручылар саны 194 очракка иткән. 2023 ел дәвамында бары 146 очрак теркәлгән булган. Бу хакта бүген Роспортебнадзорның Татарстан идарәсе башлыгы урынбасары Любовь Авдонина ""Татар-информ"" дәүләт агентлыгында узган матбугат очрашуында белдерде. ""Кызагынч, бездә кызамык белән хәл имин түгел. Йоктыручылар саны арта. Расланган 194 очракның 20 се — чит ил кешеләренә, 14 — безнең ватандашларның чит илдән йоктыруга, 93 — башка төбәкләргә барып кайтуга, 44 очрак — Татарстанда үзара йоктыру нәтиәсенә туры килә"", диде ул. Авдонина сүзләренчә, авырулар белән контактта булучылар саны 35 мең кешегә иткән. Шуларның 3,2 меңе кызамыктан вакцина ясатмаган булган. Ел башыннан Русиядә күпләп кызамык йоктыру очраклары артуы күзәтелә. Гыйнвар аенда бу чирне кимендә 46 төбәктә, бер меңнән артык кешедәачыклаганнар. Кызамык — йогышлы авыру. Гадәттә аның белән балалар авырый. Вирусны кызамыклы кеше белән турыдан-туры элемтә булмаса да йоктырырга мөмкин. Бүлмәгә авыру кеше кереп чыкса, аннан соң кергән кешеләргә дә бу чирнең йогуы бар. Кызамыкның билгеләре: коры ютәл, томау төшү, бизгәк, хәлсезлек, аппетит кимү, күзләр кызарып чыгу (конъюнктивит). Татарстанда кызамык йоктыручылар узган еларта башлады. Чаллы шәһәрендәге шәхси балалар бакчасында кызамык таралу сәбәпле, бакчаның эшентуктатып тордылар. Роспотребнадзор моны бакчада эшләүчеләрнең һәм балаларның вакцина ясатмавы белән аңлатты. Былтыр март аенда Уфаның 22 нче хастаханәсендә кызамык белән бәйле карантинкертелгән иде. Былтыр июль башында Пенза өлкәсенең Урта Әләзән авылында 18 бала кызамык йоктырды, 13 бала хастаханәгәсалынды. Авылда битлек режимы кертелде, халык күп ыела торган чаралар тыелды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстанда кызамык йоктыручылар саны арта,['Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1805,https://www.azatliq.org/a/32962168.html,2024-05-24T10:49:01+00:00
"Бу хакта ""Агора"" халыкара хокук яклау оешмасы итәкчесе Павел Чиковның каналында белдерелә. Шикаять авторлары фикеренчә, интернетта аралашуны контрольдә тоту турындагы кануннар аларның кеше хокукларын саклау турындагы конвенциянең сигезенче маддәсе белән гарантияләнгән шәхси һәм гаилә тормышын хөрмәт итү хокукын боза. Моннан тыш, аларның фикер белдерү иреге хокуклары да бозыла диелә. ФСБның кулланучыларның хәбәрләшүенә үтеп керә алуы да, мессенджерның томаланырга мөмкин булуы да журналистларның һөнәри эшчәнлегенә яный диелә авторлар белдерүендә. Элегрәк Мәсәкү мәхкәмәсе Кашин һәм Плющевның моңа охшаш шикаятен кире какты һәм -ны яклап мессенджерның 35 кулланучысы тапшырган шикаятьне караудан да баш тарткан иде. Якын араларда аларның да мөрәәгатьләре Страсбург мәхәкәсенә ибәреләчәк дигән ""Ведомости""га ""Роскомсвобода"" оешмасы юристы.6 апрельдә Роскомнадзор мессенджерын Русиядә томалау турында шикаять белән Мәскәүнең Таганский районы мәхкәмәсенә мөрәәгать итте. Шикаять -ның ФСБ таләбен үтәмәгәне өчен тапшырылды диелде. Мессенджер итәкчелеге ачкычларны тапшыру техник яктан мөмкин түгел дипбелдерде. Русия президенты каршындагы кеше хокукларын яклау шурасы әгъзалары Роскомнадзорны -ны томалаудан баш тартырга, ә ФСБны ""дәүләт иминлегенә янаучы кешеләрнең хәбәрләшүен башка кануни чаралар ярдәмендә күзәтү"" юлын табарга чакырды.",Русиядә кулланучылар Страсбург мәхкәмәсенә мөрәәгать иткән,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1338,https://www.azatliq.org/a/29160583.html,2018-04-12T06:15:45+00:00
"Конкурста - синыф уҡыусылары ҡатнаша ала. Төп номинациялары: ""Хеҙмәт геройы"", ""Рухи батырлыҡ"", ""Заман геройы"". Үҙеңдең геройың тураһында  матур инша яҙып, график фотоһын да ҡушып ебәрергә кәрәк. Иң шәп ижади эштәр ""Дөрөҫ дәфтәрҙәр"" серияһында баҫыласаҡ. Еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы Мәскәүҙә Мәғариф министрлығында 2026 йылдың мартында уҙасаҡ. Ҡатнашығыҙ, дуҫтар. Проект ""Правильные тетрадки"" сайтында конкурс шарттары менән ентекләберәк танышырға мөмкин.","Геройың тураһында яҙ, конкурста ҡатнаш",['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Иғтибар,457,https://yanshishma.com/articles/i-tibar/2025-12-22/geroyy-tura-ynda-ya-konkursta-atnash-4516940,2025-12-22T12:23:00+00:00
"Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы Ж. Кейекбаев исемендәге 3-сө башҡорт гимназия ҡарамағындағы «Алтынай» балалар баҡсаһы тәрбиәселәре йәш быуынды туған телгә, мәҙәниәткә һөйөү тәрбиәләп үҫтерә.",Телгә һөйөү балалар баҡсаһынан башлана,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Иҡтисад'],[0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Иҡтисад,182,https://shonkar.com/news/i-tisad/2025-02-21/telg-y-balalar-ba-sa-ynan-bashlana-4132046,2025-02-21T14:49:18+00:00
"Сәйфулла ағай Дилмөхәмәтовтың бик ҡыҙыҡлы һүҙҙәре булған. Ул: ""Түңгәүерҙәр менән - ҡурайҙа, үҫәргәндәр менән - йырҙа, бөрйәндәр менән бейеүҙә ярышма"", - тигән. ""Башҡорт йыры"" менән ""Байыҡ""ты ойоштороусы булараҡ, уның был һүҙҙәренә нисек ҡарайһығыҙ? - Мин бындай бүленеште Урал тауының һыҙаты рәүешендә күҙ алдына килтерәм. Һаҡмар ағышы буйынса Рәшиҙә Туйсинанан башлап Мөхәмәт Иҙрисовҡа тиклем - бейеүселәр, Ишмулла Дилмөхәмәтовтан Мөхәммәтйән Ҡаҙаҡбаевҡа тиклем - ҡурайсылар, Мөхәммәтйән Ҡаҙаҡбаевтан Сөләймән Абдуллинға тиклем - йыраусылар. Һәр бер халыҡ йыры хаҡында тарихи-музыкаль фильм төшөрөргә була. Киләсәктә, Алла бойорһа, уны эшләй алырлыҡ режиссерҙарыбыҙ буласаҡ. Улар әле үк күренә башланы. Мин, мәҫәлән, Алдар батыр менән Петр Беренсенең осрашыуы тураһында фильм төшөргөм килә. Телевизор ҡараусыларҙың рухи ихтыяжын тойоу Рита Ришат ҡыҙының ижадына хас үҙенсәлек. Уникаль проекттар авторы «Байыҡ» телевизион конкурсы аша бейеү сәнғәтен артабан үҫтереүгә булышлыҡ итеү, аҫыл бейеү өлгөләрен халыҡҡа ҡайтарыу, мәңгеләштереү ниәтендә илһамланып ижад итә. Телевизион бейеү конкурсы республикала ғына түгел, халыҡ-ара кимәлдә лә киң танылыуы менән мәртәбәле. Рита Өмөтбаева башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар араһында сираттағы проектын тәҡдим итте. «Башҡорт йыры» телевизион йыр конкурсы ла «Байыҡ» кеүек киң офоҡтарҙы инде иңләй.",Рита Өмөтбаеваға бер һорау,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 1 0 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0],7,Мәҙәниәт,1342,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-09-19/rita-m-tbaeva-a-ber-orau-4394623,2025-09-19T12:48:00+00:00
"Ул Тимер ауылында Дәүләтбирҙиндәр ғаиләһендә тыуған. Бәләкәс сағында әсәйем китап уҡырға, уйнарға, төрлө эштәр эшләргә яратҡан. Әле лә китап уҡыу ғәҙәтен ташламаған. Беҙҙе лә әҙәби китап менән дуҫ булырға өйрәтә. Мәктәпте тамамлағас, ул Сибайҙағы педагогия университетында белем ала. Әсәйем инглиз теленән уҡыта. Мәктәптә уҡыусыларҙы сит телгә өйрәтә. Эше бик ауыр тип иҫәпләйем, әммә әсәйем балаларҙы ярата. Ул баҡсала төрлө сәскәләр үҫтерә, өйөбөҙҙә лә бик күп төрлө гөлдәр бар. Апайым Зилиә менән әсәйемә һәр саҡ ярҙамлашабыҙ. Шулай уҡ беҙ тыштағы эштәрҙе лә эшләшәбеҙ. Мәҫәлән, кәртүк йыйыу, тауыҡтарға ем биреү, йәй көндәре баҡсала йәшелсә үҫтереү һәм башҡалар. Ул бар күңелен биреп эшләй, бешергән икмәге һәм төрлө бәлештәре бик уңа һәм телде йоторлоҡ тәмле була. Мин әсәйемде яратам һәм уға һаулыҡ, бәхет, оҙон ғүмер һәм күп-күп матур теләктәр теләйем! Наҙгөл ҠАРАҒОЛОВА, синыф уҡыусыһы Бөрйән районы, Байназар урта мәктәбе.",Инглиз теленән уҡыта,['Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 1 0],4,Был ниндәй көн икән,931,https://yanshishma.com/articles/byl_ninday_kon_ikan/2025-11-28/ingliz-telen-n-u-yta-4484085,2025-11-28T10:00:00+00:00
Хөрмәтле район халҡы һәм ҡунаҡтар! Һеҙҙе Ватанды һаҡлаусылар көнөнә бағышланған зур сараға саҡырабыҙ.21-22 февраль көндәре Иҫке Собханғол ауылы янындағы Күҙәмбәт яланында Исмәғил Әхмәҙулла улы Ғәбитов исемендәге ҡышҡы ат ярыштары үтә һәм байрам сиктәрендә «Урал батырҙың ҡышҡы уйындары» ойошторола. Быйыл сара яңы төрҙәр менән байытылған. Тулыраҡ – артабан.,Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған ярыш-уйындарға рәхим итегеҙ!,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,357,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-01-31/vatandy-a-lausylar-k-n-n-arnal-an-yarysh-uyyndar-a-r-him-itege-4103219,2025-01-31T08:35:00+00:00
"фикерләрӘстерханга Явыз Иванга һәйкәл китертелгән. Әлегә ул шәһәрнең тарихи үзәгендә, Советская урамында урнашкан йорт ишегалдында тора. 13 июль көнне ул православ йола нигезендә ""изгеләштерелгән"". Шәһәр идарәсе һәйкәлне әмәгать урыннарында куярга әлегә рөхсәт бирмәгән. Һәйкәл кую инициаторы Сергей Головбелдергәнчә, хәзерге вакытта шәһәр хакимияте белән сөйләшүләр алып барыла, һәйкәл язмышы губернатор каршындагы махсус шурада каралачак диелә. Ул үзе һәйкәлне Әстерхан кирмәнендә урнаштырырга тәкъдим итә. Һәйкәл торган ишегалды капкасы йозакка бикләнгән, гадәттә ул ачык торган дип яза ирле ""Инфоштаб"" басмасы. Әстерхан ханлыгын басып алган Явыз Иванга бюст Сергей Голов итәкчелегендәге Әстерхан өлкәсенең Ветераннар һәм башка итимагый оешмалар координация шурасы дигән оешма тәкъдиме белән ясалган. Ул Краснодар меценаты Михаил Сердюковостаханәсендә әзерләнгән. Аның сыннарны Русиянең Украинадан басып алган ирләренә дә ибәрүе мәгълүм. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Әстерханга Явыз Иванга һәйкәл китерелгән, аны урнаштыру турында сөйләшүләр бара",['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Татарстан,1038,https://www.azatliq.org/a/32507200.html,2023-07-18T06:45:00+00:00
"- Ҡайтып киләме? Шуға йәшенәһеңме? Мә, һауытыңды ла шунда ҡуяйыҡ, аяҡ аҫтында ултырһа, осора тибер тағы. Ялап бөтөрөп ҡуй өйрәңде. Ҡурҡма инде ул тиклем. Кетмер сый - сый итте лә шымды. Хужаһы эсһә, шулайтып илай Кетмер, Башҡа саҡта айырылғыһыҙ дуҫтар улар. Зәки этен йәнендәй күрә, Кетмер уның күҙенә генә ҡарап тора. Сәрүәр бәләкәй ҡапҡаны ҡыҫып ҡына, урам буйына күҙ һалды. Килә ята. Фатималарҙы үткән. Юлға һыймай атлай - улай ҙа сыға, былай ҙа сыға. Һатыбалдар бөгөн өй күтәрә, ти ине. Шунда йөрөй Зәхмәтең, тип шыҡырыҡлап киткәйне бая һайыҫҡан Райхан. Ныҡ һыйлағандар икән - юлға һыймай килә. Быныһы яҡшы. Ныҡ иҫерһә, йоҡлай ул. Килеп етте. Сәрүәр ҡапҡаны шар асып ебәрҙе. - Бәр - бәр - бәр! Бәр - бәр - бәр! Аһ - аһ, ҡалай шым ғына инеп киләһең? Терт итеп ҡалдым! Бар, инә тор, мин хәҙер. Һарыҡтарҙы әпкиләм. Хәҙер сәй эсербеҙ. - А-а - сыҡ - тыр -ҙы. Йәһәтер - рәк! Әйтеп тә өлгөрҙө, һуҙылып та ятты. Быныһы һәйбәт. Урам буйында ҡолап ятмай ул бер ҡасан да, ҡайтып йығыла. Ире ҡайтып ингәс, ҡапҡаһын яптымы - Сәрүәрҙең урамында, өйөндә ни хәлдәр барын Кетмерҙән башҡа берәү ҙә белмәй. Һарыҡтарын бая уҡ бикләне ул, малы - ҡошо ҡарап бөтөлгән. Бына ике аяҡлыһы ла ҡайтып килде. Ҡапҡаны төнгөлөккә бикләргә лә була. - Ҡапҡа төбөндә мине аңдып тораһыңмы? - тигән екереүгә яуап итеп әҙерләп ҡуйғайны һарыҡ саҡырыуҙы, кәрәге теймәне. Көнө буйы тамағына аш бармағайны, хәҙер иһә ныҡ асыҡҡанын тойҙо. Ниңәлер йөрәге лә сәнсеп - сәнсеп алды бөгөн. . Бешеренгәйне. Белеп бөткән Зәкиҙең ҡайҙа йөрөһә лә асыҡтырҙы, тип ҡайтырын. Өҫтәл әҙерләне. Хәҙер инер теге. Оҙаҡ ятмай ул ни тиклем генә иҫерек булһа ла, ярты сәғәттән арттырмай. Быныһы һәйбәт ул, юғиһә, ҡыштарын өшөнөр ине күптән. Ана, инеп килә. - Өшөттөрҙө, ҡана сәйеңде яһа ла. Сәрүәр ҙә үҙәк ялғап алды иренә әүрәп. Әсәләренең күршеһе мәрйә Машурканың әйткәне гел иҫендә Сәрүәрҙең, - какуй - никакуй, а мужик фсётки, абышка! Ҡыҙыҡ мәрйә булды Машурка. Башҡорт бисәләре менән телен боҙоп һөйләшә ине. Какуй - никакуй шул. Бына эргәһеңдә бала һымаҡ болғанып, түгеп - сәсеп ултырһа ла, бер мәшәҡәтен дә күрмәй Сәрүәр. Өйрәнде, күнгән дә хәҙер. Башҡа саҡта Зәкиҙән йыйнаҡ ир юҡ. Ошо өҫтәл эргәһенә боронғоса итеп, Зәкиҙән урындыҡ эшләтеп алды Сәрүәр. - Диван тар, әйләнеп ятам, тип ҡолай ҙа төшәһең. Ҡасан ҡолап төшкәнен үҙе белгәс, матур итеп урындыҡ һалып алды Зәки. Ана, рәхәтләнә хәҙер иркендә. Иренең баш аҫтына яҫтыҡ ҡыҫтырҙы ла аяҡтарын һоноп йәнәшә ултырҙы. Салҡан төшөп, тынысһыҙ йоҡлаған Зәкигә, тәү күргәндәй, төбәлде һәм. аптыраны. Нимә булған Зәкигә? Ниндәй зәхмәт ҡағылып уҙған? Ҡасан? Сәрүәр яҫтыҡ эргәһенә тубыҡланды. Һүрән генә төнгө ут яҡтыртҡан ҡаҡса йөҙө йәнһеҙ һымаҡ Зәкиҙең. . Сәсе генә түгел, ҡаштары ла салланып киткән икән дә баһа. Бер күрмәүен әйт. Оҙон булып япырайып, һалынып уҡ төшкән күҙ ҡабаҡтарына. Ҡыйылып ҡына үҫкән ҡап - ҡара ҡаштарына сал төшөрлөк ни хәсрәт күргән икән улар? Сәрүәр ирекһеҙҙән эстинәлә элеүле торған ҡайсыһын ынтылып алды. Иренең ҡаштарын тигеҙләп ҡырҡты. Шунан бармағын еүешләп ипләп кенә һыпырып ҡуйҙы. Матур булып ҡалды буйтым. Маңлайына тәрән булып уйылған һырҙарҙы төкөрөкләп һыйпап ҡына тигеҙләп булмаҫтыр. Үҙенә төбәлгән ҡарашты тойҙомо икән әллә - башын күтәрә бирҙе Зәки, тик күҙҙәрен асманы. Ярым асыҡ ирендәренән тештәре ағарып күренә. Тештәре тип - тигеҙ, ап - аҡ ине Зәкиҙең. Ауыҙ тултырып йылмайһа, күҙҙәре нурланып, йөҙө яҡтырып китә ине. Сәрүәр уның тештәренә ҡыҙыға торғайны, йылмайыуын ярата ине. Аһ - аһ, ҡалай Зәки юҡ һымаҡ итеп хәтерләп ултырасы, тәүбә. Теп - тере, һап - һау, бер нәмә белмәй рәхәтләнеп йоҡлай ана, тик йөҙө генә йәнһеҙ кешенеке һымаҡ көлһыу. Һаҡ ҡына ынтылып ауыҙына күҙ һалды ла тағы шаҡ ҡатты. Алғы тештәре ҡайҙа булып бөткән иренең? Ап - аҡ, тип - тигеҙ тештәре? - Аһ - аһ. Зәкиҙе хәҙер үк уятып һорарғамы икән әллә, тип уҡталып ҡуйҙы хатта Сәрүәр. Эйәгендәге уйымы нишләп юҡ? Морат: - Атай, ниңә миңә лә соҡор ҡуйманың? - ти торғайны Морат атаһының алдына ултырып алыр ҙа ине. Сәрүәр яратҡан ул матур уйым ҡайҙа булған? Сикә һөйәктәре, яңаҡтары сурайып ҡалҡҡан, беләктәре - һөйәк тә тире. Нишләткәндәр Зәкиҙе? .. Сәрүәрҙең башына эҫе ҡан бәрҙе, йөрәге дарһылдап типте. Урындыҡтан шылып төштө лә ҡайҙа барырға белмәгән кеше кеүек, иҙән уртаһында аңҡы - тиңке булып торҙо ла торҙо. Ҡулдарын йәйеп ебәргән көйө, күҙҙәрен ҙур итеп асҡан килеш. Кемдең иҫерек ғибрәте ята уның түрендә? Зәки түгел, түгел! Уның Зәкиһеме? Һай, уның Зәкиһе! Улмы? Ул ятһамы? Бынау урындыҡ таҡталары эйелеп китер ине Зәки ятһа! Бәһлеүән бит Сәрүәрҙең ире! Ә был? .. Тфү, быға өс тапҡыр! Сәрүәр өҫтәл эргәһенә килеп ултырҙы ла тағы иренә баҡты. Нишләткәндәр уның ирен? - Һыу бир әле, Сәрүәр. Сәғәт нисә ул? Нишләп йоҡтамай ултыраң? Ят, миңә ҡарама. Сәрүәр һонған бер сүмес һалҡын һыуҙы бөтөргәнсе эсте лә, Зәки арты менән боролоп ятты. Яҡтырып килә. Йоҡлап китә алманы Сәрүәр. Зәкиҙең ошо сиккә етеүендә үҙендә лә ғәйеп барлығын аңлау уның йәнен өшөттө, башын ҡайнатты. Зәкиҙең ҡапыл бирешеүен, ҡапыл олоғайып китеүен нисек күрмәй йөрөгән һуң ул? Маңлай күҙе менән абайламаған, күңел күҙен һуҡырайтҡан Сәрүәр. Өҫтө таҙа, тамағы туҡ, өйө, ҡураһы тулы байлыҡ булһа, Зәкигә, үҙенә лә, шул етә, тип йәшәгән. Нисәмә йылдар! Кире ҡайтарып алып, төҙәтеп, үҙгәртеп булһа икән ғүмерҙе. Ниндәй егет ине бит Зәки! Нисек яратты ул Сәрүәрҙе! Бер йәшкә кесе ине Зәки Сәрүәрҙән. Бер генә йәшкә. Ә Сәрүәр шуны Зәкиҙең алдына кәртә итеп ҡуйҙы. Ҡустым, ти торғайны оҙата килһә, башың йәш әле, тип көлә ине. Оҙон буйлы, мыҡты егет Сәрүәрҙән кесе, тип әйтерлек түгел һис тә, ә ул. . -. Апайың үҙе белә, имеш. Һай, башһыҙ, һай, алйот! Башы йәш булһа ла Сәрүәрҙең был һүҙҙәрен ҡолағына элмәҫкә башы еткән Зҡкиҙең. - Аҡыллым минең. Бухгалтерҙар техникумын тамамлағас, ике йылға Абҙан ауылына эшкә ебәргәндә: - Сәрүәр, һин унда кейәү - мейәүгә сығып ҡуйма, барып, ярып ҡайтасаҡмын, - тип ҡалды. Мотоцикл менән килеп етә ине ҡайҙан - ҡайҙа ятҡан Абҙанға. - Мине көт, йәме, Сәрүәр. Мин һинһеҙ йәшәүҙе күҙ алдына килтермәйем. Һине яратам мин, һинһеҙ йәшәй алмайым, Сәрүәр! Ишет мине! Зәки флотта өс йыл хеҙмәт итеп ауылға ҡайтыуға, Сәрүәр ҙә, өс йыл тигәндә, кейәүгә сығып, бер бала менән айырылып ҡайтырға өлгөргәйне. Ҡалаға эшкә китергә йыйынып йөрөгән Сәрүәрҙең сумаҙанын ҡулынан һыпыра тартып алды теге көҙҙә. - Спокуха, Мәфтуха апай, ну Сәрүәр бер ҡайҙа ла китмәйәсәк! Сыҡ, ултыр матайға! Ҡайҙа Морат? Әйҙә, моряк, ҡайттыҡ! . - Дыуамалым минең. Аҡыллым минең. Рәхмәт һиңә. Сәрүәр күҙ йәштәрен һөрттө. Зәкигә бер генә бала табып бирҙе. Ҡыҙ бала. - Алтышар ай һыу аҫтында йөрөнөк бит. Ярай, бер малай, бер ҡыҙ етә-ә. Һыу аҫтының ғәйебе юҡ ине, Сәрүәр үҙе хәл итте икәүҙән арттырмаҫҡа. .Алйот мин. А-ах, алйот. Морат хеҙмәт иткән ерендә ҡалды, Зарифа ла күптән осто оянан. Ҡыҙ бала ҡанатлы була бит. Улар килгәндә генә терелеп ала Зәки. Икәүҙән икәү ҡалдылармы, Зәки - күләгә. Көндәр буйы һөйләшмәй йөрөй ала ине Сәрүәр, ә Зәки - тел биҫтәһе. Уға аралашырға, эс бүҫкәртергә кәрәк булған. Бигерәк тә эшһеҙ ҡалғас, өйҙә толҡа таба алмай башлағас. Ә Сәрүәр баш ҡалҡытмай донъя көттө лә көттө, көттө лә көттө. Зәки йомошсо малай ғына булды уның өсөн. Бер йәшкә генә булһа ла, оло икәнен ниңәлер онотманы Сәрүәр. Ирен тиң күрмәне, тип булмай, үҙенсә яратты ла, тик бер ҡасан да йөҙөнә сығарманы тойғоларын, ҡырыҫ булды. Ир өлөшөнә тейешле иркә, наҙлы һүҙҙәр быҙау - бәрәстәгә, бәпкәләргә, себештәргә әйтелде. . Эй Аллам. Мин дә тормаҫ инем өйҙә Зәки урынында булһам. Нимә бар бында миңә, - тиер инем. Сәрүәрҙең ауыр итеп көрһөнөүенә Зәки башын бороп ҡараны. Тағы һыу һорап эсте лә тороп тышҡа сыҡты. Ауылға сығып китмәһен, бороп индерергә кәрәк булыр. Астан - ас йөрөр тағы. - Зәки! Сәй эсәйек! - Ярай. Хәҙер. Ире бара - бара оҙағыраҡҡа юғала башланы өйҙән, ҡайҙа йөрөгәнен дә әйтмәй ине. Аяғында ла тора алмай, ауа - түнә ҡайтҡан саҡтары ла йышайҙы. - Зәкиәхмәтме һин, зәхмәтме? - тип әрләгәнен ишетеп ҡалғандар. Иренә Зәхмәт, тип өндәшә башлағас, үртәлеүҙәре. Ана бит һайыҫҡан Райханға тиклем Зәхмәтең, тип торған була, ҡорсаңғы. Үҙенең Рәжәбен белһен. Үкенеүҙән файҙа юҡ. Терһәк яҡын да ул, бына ғына, ә күңелдәр алыҫайған, йәндәр һалҡынайған. Төҙәтә алмаҫлыҡ хата аҙым, моғайын атланмағандыр, эш үтмәгәндер, моғайын. Юҡтыр әле, юҡтыр! - Быҙауҙарҙы ҡуштым, имһендәр әйҙә, байрам итһендәр. Йоҡламаның бит, Сәрүәр. Ҡапыл ырғып торғанғамы, башы әйләнеп, сайҡалып китте Сәрүәр, шулай ҙа Зәкигә ҡаршы барырға хәле етте. - Зәки, Зәкиәхмәтем минең. Иренең ап - аҡ сәстәрен, ҡаштарын, күҙҙәрен, сикәләрен һыйпап һөйҙө. - Ғәфү ит мине, Зәкиәхмәт. Мин ул зәхмәт, һин түгел. Янымдағы бәхетемде шәм яндырып ситтән эҙләнем. Эҙләмәнем дә, күҙ йомоп тик барғанмын. Зинһар, кисер мине. Ҡуй, бүтән улайтмайыҡ, Зәкиәхмәт, матур итеп йәшәйек, йәме? Һиңә бит әле. . Юҡ - юҡ, беҙгә! Беҙгә бит әле ҡырҡ бишәр генә йәш! Сәрүәр йәш тулы күҙҙәрен иренә төбәне. - Зәки, беҙҙең әллә урта йәштәр көрсөгө булып торҙо микән? Зәки Сәрүәрҙең күҙҙәрен һөрттө лә косағына ҡыҫты. - Ярай, әйҙә, шулай булған икән ти. -Аҡыллым минең. Һин мине яңғыҙ итә күрмә, Зәкиәхмәт. Һинһеҙ йәшәй алмам мин, һарыларға тарырмын. Үлермен. Иренең күкрәгенә һыйынған Сәрүәр Зәкиәхмәтенең бәхетле йылмайыуын, күҙҙәренең нур сәсеп балҡып китеүен күрмәһә лә йөрәге менән тойҙо. Ошоға тиклем бер ҡасан да татымаған йылылыҡ, наҙ солғап алды Сәрүәрҙе.",ЗӘХМӘТ. Хикәйә. Таңһылыу Ҡарасурина,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1 1],7,Хикәйә,9183,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2023-04-03/z-hm-t-hik-y-ta-ylyu-arasurina-3202368,2023-04-03T12:19:00+00:00
"Туғыҙынсыға күскәндә Нурсиләнең артынан беҙҙән бер класс юғары уҡыған ике егет - ике дуҫ йөрөй башланы. Улар ауылда иң күҙгә күренеп торған, бар яҡтан да килгән, тәртипле, уҡытыусыларҙың яратҡан уҡыусылары була торғайны.",Бәхетле булырға тейеш ине бит.,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,220,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-04-07/b-hetle-bulyr-a-teyesh-ine-bit-4187504,2025-04-07T13:49:55+00:00
"Бәрәңге-фест чарасыннан күренешТатар Казан үзәгенә кайта. Ләкин һаман шул аты, арбасы, бәрәңгесе белән кайта. Татарны Казанга кире кайтару бик сәер рәвештә бара. Моны болай кайтарганчы бөтенләй кайтармасаң әйбәтрәк булмас идеме икән, дигән уй кала. Татарның мәшһүр затларына һәйкәлләр каядыр кысрыклап, күренми торган ирләргә куела. Әлфия Авзаловага һәйкәл зираттакуелды. Илһам Шакиров исемен кеше барып итә алмаслык ерактагы концерт залына бирделәр. Аның каравы, атлы-арбалы татар Кирмән янында ук тора. Узган шимбә Казанның Юныс мәйданында Бәрәңге-фест уздырдылар. ""Бәрәңге анашым"" дип аталган бу бәйрәмне оештыручыларның берсе – Казанның Габдулла Тукай музее. Кайда Тукай да, кайда бәрәңге? Әмма оештыручылар бөек шагыйребез белән ""икенче ипи"" арасында бәйләнеш тапкан. Баксаң, Тукай үз иатында бәрәңгене бик мактаган икән бит. Музей хезмәткәрләре, иренмичә, санап та чыгарган: Тукай бәрәңгене ике проза әсәрендә һәм биш шигырендә телгә ала. Берсе – 1912 ел башында, инде үләренә күп тә калмастан, бераз хәлләнмәсмен микән, дип, авылда яшәп алган көннәрендә. Шигырь шулай атала да: ""Авылда авырып ятканда"". Бер шигырен Тукай ""Бәрәңге вә гыйлем"" дип атаган. Тагын бер тапкыр ул бәрәңгене ""Пушкин вә мин"" шигырендә искә ала. Ни булса да, Тукайга барып егылабыз, монысы яңалык түгел. Әмма Тукай исеме белән бәйләп бәрәңгегә багышланган урам чарасы уздыру, ким дигәндә, сәер тоела. Нәрсә дигән соң Тукай бәрәңге турында? Укып карыйк. ""Хәзрәти Пушкин авылда язды үз ""Евгениен""Мин исә ырлыйм фәкать монда бәрәңгенең көен""(""Пушкин вә мин""). ""И бәрәңге! Син, бәрәңге! Кил, бәрәңге — ан ашым; Син генә тәмләртәсең бар ярлылар, байлар ашын""(""Авылда авырып яту""). Ә менә ""Бәрәңге вә гыйлем"" шигыре. Тукай татарның Америкадан кайткан бәрәңгене кабул итмәвен яза да, соңыннан: И бәрәңге! Инде шатлан, кичте баштан ул чагың; Син, иңеп, иттең мәкян инде мужикның корсагын. Син кикертсәң, ул хәзер: «Әлхәмделилла! "" — дип куя; ""Күп шөкер, — ди, — бу имешне бирде Мәүла! "" — дип куя. Син, алып үрнәк сабырлы бу бәрәңгедән, гыйлем! Аз гына нурландыра башла мужикларның миен! , - дип теләп куя. Тукай үзен русның Пушкины белән чагыштырып, үз-үзенә ирония белән карап, үзенең гадирәк, халыкка аңлаешлырак әйберләр турында язарга мәбүр булуын әйтә. Чынлыкта шагыйрьнең тел төбендә татар халкының Евгений Онегин кебек әсәрләр укырга һәм аңларга сәләтле булмавына сызлану яткан кебек тоела. Калган шигырьләрендә дә Тукай бәрәңгене сатирик рухта телгә ала. Надан татар мужигының бәрәңге ашап, кикереп, канәгатьлек кичереп утыруы – бу инде чынлыкта күңелне кайтара торганрак күренеш. Бер дә бәрәңгегә мәдхия булып яңгырамый. Чынлыкта шагыйрь ""бәрәңге""не белем, мәгърифәт төшенчәләренең капма-каршысы итеп куллана, бәрәңгене татар кабул итте, хәзер белемне дә кабул итсен иде, ди. Бәрәңгене телгә алып, шагыйрь наданлык, артык гадилек, примитивлык, корсак кайгысы кебек төшенчәләрне сурәтли. Инде бу читләтеп әйтеп, сарказм белән көлүне ихлас мактаудан аермаганмы оештыручылар? Тукайны чынлап та бәрәңге турында яза торган шагыйрь дип саныймы алар? Иске бистәне нинди эчтәлек белән тутырабыз? Чынлыкта бәлки болар кирәксезгә бәйләнү булып күренәдер. Казанда Иске бистә дип аталган тарихи-архитектура ансамбле бар, аны күпмедер төзекләндереп, туристлар күзенә күрсәтерлек хәлгә китерделәр. Шәһәрдәге бакчалар, парклар, гомумән әйткәндә – шәһәр киңлекләрен эчтәлек белән тутыру дигән бурыч бар һәм моны шул парклар һәм башка урыннар башкарып килә. Иске бистәне дә эчтәлекле итәргә кушылган, әлбәттә. Тик эчтәлек төрле була ала. ""Печән базары"" фестивалекебек иади, заманча, алдынгы фикерле яшьләрне әлеп итә торган булырга да мөмкин. Бәрәңге фестивале дә кирәктер, әлбәттә. Әмма Иске бистәнең үткәненә, аның татар тарихында бер гасыр элек тоткан урынына карасак, беренче төр чараларның бу урынга ныграк туры килүен күрербез. Чынлыкта, болар бер-берсе белән бик үк кисешми торган ике яссылык кебек тоела. Беренчесе – татарның шәһәр мәдәниятен булдырырга омтылуы, икенчесе – татарның авылдагы яшәү рәвешен мәбүриләп шәһәргә китерү. Иске бистә узган гасыр башында татарның мәгърифәт үзәге булган. Беренче чиратта. Мәхәллә саен мәчет, татар газет-журналлары редакцияләре, мәдрәсәләр. Беренче театр уйналган Шәрык клубы. Киң карашлы Мәранинең мәчете, мәдрәсәсе. Иске бистә, бәхетебезгә, әле тора. Татарның сәнгати фикер чагылышы булып биналар калган. Эчтәлегенә килгәндә – аны затлы, файдалы, заманча чаралар белән тутырырга кирәктер. Халыкта ""абынган иреңнән торып кит"" дигән гыйбарә бар. Татар башкаласында милли мәйданчык булган татар бистәләре дә милли мираска, гыйлемгә нигезләнгән, югары сәнгатьне үз эченә алган мәдәният белән яши башласа гына, бу урынны чын татар шәһәре дип атый алабыздыр. Шунысы кызганыч, менә шулай бәрәңге дәрәәсеннән ерак китмәү татарның күп өлкәсендә күренә. ырда – шул ук примитивлык, өч ноталык ырлар, әдәбиятта – Зифа Кадыйрова, күзләрен ачучы Зөләйхалар, ә милли сәхнә киемнәрен алсак, гомумән, күздән яшь килерлек. Аллы-гөлле, бер-берсенә килешмәгән ачык төсләрдән, шароварларын күрсәтеп тездән өстә итәкле кызлар күлмәкләре, сары чигүле яшел түбәтәйләр белән сәхнә тулы. Янәдән килеп, наданлыкмы бу, үз милли мирасыңа төкереп караумы? Ләкин, милли сәнгать белгече, күннән каеп эшләү остасы мөхтәрәм Наилә Кумысникова әйтүенчә, монда тагын бер сәбәп бар. Ул да булса – ялкаулык. Милли сәнгать үрнәкләре фәнни хезмәтләрдә өйрәнелеп, китап-альбом-каталоглар итеп чыгарылган, ал да укы, өйрән бит инде! Әмма бүгенге сәхнә киеме белән шөгыльләнүчеләр моны эшләргә кирәк тапмый. Каядыр казынып утырганчы, ни бар, шуны кабатлап, бөтенесен бергә болгатып нидер китереп чыгару күпкә иңелрәк, күрәсең. Нәтиәдә, Наилә ханым сүзләре белән әйткәндә, ""трэш"" һәм ""китч"" килеп чыга. Тик татарның бик азы гына бу турыда борчыла. Калганнар ""татар мәдәнияте шул икән"" дип, килешеп яши. Тик милли сәхнәдә (киң мәгънәдә, бөтен кешегә күрсәтеп, күренеп торган мәйдан – эстрада, матбугат, әдәбият, фольклор, туристлык өлкәсе) юнәлеш биреп тору өчен аваплы кешеләр аңлый микән – ""бәрәңге"" дәрәәсендәге ""мәдәният"" татарның чын милли мәдәниятен, чалыш көзгедәге кебек, кыйшайтып күрсәтә. Мондый ""мәдәниятне"" кешегә чыгарып, халыкның дәрәәсен төшерү генә түгел, үз татар балаларыбызны, яшьләрне читкә тибәрәбез түгелмени? Кайсы татар шәһәр баласының бернинди сәнгати кыйммәткә ия булмаган әйберләрне ""минеке, татарныкы"" дип атыйсы килсен? Шәһәр мәдәнияте белән авыл мәдәниятен бер-берсенә каршы кую кирәкми дигән фикерләр бар. Икесе дә татарныкы, икесе дә бүгенгебезне күрсәтә. Әмма шул ук вакытта татарның авылдагы тормышында зур үзгәрешләр булуын да һәркем белә. Бүгенге татар авылы – моннан 100, 50 ел элек булган авыл түгел. Авылда тел сакланмый диярлек, авылда татарның югары сәнгате үсә алмый, авыл татарның рухи чишмәсе булудан туктап бара. ""Авыл бетә"" дип кабатлап, һаман да шул авылны шәһәргә күчерергә тырышу уңышлы адым булып тоелмый. Бу язганнар бәрәңге фестивале кирәк түгел, дип әйтү кебек күренмәсен иде. Узсын ул, мәсәлән, Татарстанның бәрәңгене иң күп игүче һәм мул уңыш алучы районында. Татар бистәләренә дә игътибарны тартырлык, кеше китерерлек чаралар кирәк, әлбәттә. Һәм мондый чараларны оештырганда иади яктан килеп, милләтнең тарихи, мәдәни мирасына нигезләнеп, шул ук вакытта заманча алымнар кулланып эшләнсә, яхшырак булыр иде, мөгаен. Алия Сабироважурналист, Казан""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра",Бәрәңге бәйрәме белән Казан үзәгендә шәһәр мәдәниятен үстереп буламы?,"['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 0 1 0 0 1 1 0 1 1 0],8,Комментарийҙар,7339,https://www.azatliq.org/a/30193163.html,2019-10-01T10:33:27+00:00
"Йыйылыш ваҡытында ауыл халҡы урамдың был өлөшөндә тротуар кәрәклеге, хәүефһеҙ йәйәүлеләр зонаһы булдырыу мәсьәләһен күтәргәйне. Ысынлап та, тротуар булмауы халыҡтың, шул иҫәптән мәктәпкә йөрөгән балаларҙың да хәүефһеҙлеген ҡурҡыныс аҫтына ҡуя ине. Ошо көндәрҙә Салауат урамында, Ленин урамына боролош урынын да индереп, 126 метр оҙонлоҡтағы тротуар һалынды. -Юл төҙөү-төҙөкләндереү идаралығының Бөрйән участкаһы хеҙмәткәрҙәренә башҡарған эштәре өсөн ҙур рәхмәтемде белдерәм. Яңы тротуар йәйәүлеләрҙең хәүефһеҙлеген тәьмин итә, шулай уҡ ауылдың йөҙөн дә матурайта, - ти район хакимиәте башлығы Р. Абдуллин.",Тротуар һалынды,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Төҙөлөш,605,https://tanburz.ru/articles/t-l-sh/2025-06-25/trotuar-alyndy-4289309,2025-06-25T08:50:00+00:00
"29 мартта Өфө ҡалаһындағы Торатау Конгресс-Холында Ғаилә берекмәләренең Туғандарым-Һөйөклөләрем («Родные-Любимые») тигән республика форумы үтте. Башҡортостан Республикаһының төрлө мөйөштәренән 300-ҙән ашыу ғаилә йыйылып, үҙҙәренең тәжрибәләре менән уртаҡлашты, бәйләнеш ептәрен нығытты. Бөрйән районынан был форумда Йәмилевтар, Ямғурсиндар ғаиләләре, шулай уҡ Беренселәр ата-әсәләр Советы  һәм Бөрйән районы ата-әсәләре Советы рәйесе Флүрә Мырҙағолова ҡатнашты.",Бөрйәндәр Өфөләге ҙур форумда ҡатнашты,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Ғәилә,461,https://tanburz.ru/articles/-il/2025-04-01/b-ry-nd-r-f-l-ge-ur-forumda-atnashty-4178884,2025-04-01T09:05:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрДепутатның мобилизацияләнгәннәрнең хезмәт итү вакытларын тәгаенләштерү тәкъдиме Русия Думасы каршындагы канун чыгаручылар шурасында хуплау тапмаган. Депутатлар хәрбиләрнең хезмәт итү вакытын чикләүче мондый канун өлгесен Думага кертмәскә киңәш иткән. Бу хакта ""Коммерсантъ""иткерә. Шураның дәүләт иминлеген канун белән тәэмин итү һәм коррупциягә каршы көрәш мәсьәләләре комиссиясендә (аны Башкортстан Корылтае рәисе Константин Толкачевитәкли) Шәрәфиевның мондый үзгәрешләр кирәклегенә бернинди дәлилләре юк дип саныйлар. Шул ук вакытта мобилизацияләнгәннәрнең хезмәт вакытларын билгеләргә кирәкме - моны комиссия аңлатмаган. Шәрәфиев тәкъдим иткән канун өлгесенә югары пулат идарәсе һәм Федерация шурасының саклану һәм иминлек комитеты башлыгы Виктор Бондаревта тискәре бәяләмә биргән. Эдуард Шәрәфиев үзе исә бу тәкъдим ""чын-чынлап безнең кешеләрнең мәнфәгатьләрен яктырта"" дип саный һәм басмага әйтүенчә, канун өлгесен кире алырга ыенмый. Ул аны Татарстан парламентында карауларын көтәчәкмен дигән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Мәскәүдә мобилизациядә хезмәт итү вакытын чикләү турындагы канун өлгесен хупламаганнар,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1121,https://www.azatliq.org/a/32615291.html,2023-09-29T06:17:36+00:00
"""Народный фронт"" передал партию мягких игрушек и развивающих игр воспитанникам детского сада 23 города Донецка.","""Народный фронт"" Башкирии взял шефство над донецким детсадом",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,111,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-01-30/narodnyy-front-bashkirii-vzyal-shefstvo-nad-donetskim-detsadom-4102817,2025-01-30T16:25:00+00:00
"Гастрит, ашҡаҙан сей яраһынан. Көнөнә 2 – 3 тапҡыр ашарҙан ярты сәғәт алда алоэның яңы һығылған һутын 1 – 2 ҡалаҡ эсергә. Эсәктәр эшмәкәрлеге боҙолғанда, метеоризмдан. 100 мл алоэ һутына 100 г бал ҡушып бутарға һәм көнөнә өс тапҡыр берәр балғалаҡ эсергә. Тымауҙан. 2 – 3 көн буйы һәр 2 – 3 сәғәт һайын танауға бишәр тамсы алоэ һуты тамыҙырға. Стоматиттан, пародонтоздан. Ауыҙҙы алоэ һуты менән сайҡатырға. Ныҡ арыуҙан, көйһөҙлөктән. Алоэ һутына лимон һуты, бал, аҡ май һәм әстерхан сәтләүеге ҡушып бутарға һәм көнөнә 2 – 3 тапҡыр ашарға. Эсте йомшартыу өсөн. 150 г кипкән алоэ япрағын ваҡлап, 300 г йылытылған балға ҡушып бутарға. Йылы туҡымаға урап, бер тәүлек тоторға һәм йәнә 70 градусҡа тиклем йылытырға. Һөҙөп алып иртәнсәк ашарҙан бер сәғәт алда ас ҡарынға 1 – 2 балғалаҡ ҡабырға. Иммунитетты нығытыу өсөн. Яңы өҙөлгән япраҡтарын ит үтәргес аша үткәрергә һәм шул уҡ күләмдә бал ҡушып бутарға. Әҙер ҡатнашманы көнөнә өс тапҡыр ашарҙан ярты сәғәт алда берәр ҡалаҡ ҡабырға һәм артынан йылы һыу эсеп ҡуйырға. Дауаланыу курсы – өс аҙна. 10 көн ял иткәндән һуң, дауаланыу курсын тағы ҡабатларға. Янған урынға, дерматиттан, йәрәхәттәрҙән. Алоэ япрағын зыян күргән урынға ябырға һәм бинт менән нығытып ҡуйырға. Ауырыуҙарҙы иҫкәртеү өсөн. Иртәнсәк бер ҡалаҡ алоэ һутын емеш һуттарына ҡушып эскәндә аш эшкәртеү процесының яҡшырыуын, эшкә һәләтлелегегеҙ артыуын, көс килеүен тойорһоғоҙ. Әйткәндәй, алоэ япрағын өҙөрҙән 2 – 3 аҙна алда гөлгә һыу ҡойорға ярамай. Ҡулланыр алдынан табип менән кәңәшләшеү мотлаҡ.",Алоэны күп ауырыуҙы дауалауҙа ҡулланырға мөмкин,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",1503,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2024-08-09/aloeny-k-p-auyryu-y-daualau-a-ullanyr-a-m-mkin-3879243,2024-08-09T11:06:00+00:00
Ул үҙенең блогында аҡса йыйыуҙа ярҙам һорап халыҡҡа мөрәжәғәт итте.,Йырсы Әнүәр Нурғәлиев ҡайғылы хәбәр еткерҙе,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,67,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-03-21/yyrsy-n-r-nur-liev-ay-yly-h-b-r-etker-e-4167645,2025-03-21T16:52:39+00:00
"Бөгөнгө осрашыуҙа шулай уҡ Башҡортостан Башлығы хакимиәте етәксеһенең беренсе урынбаҫары Урал Килсенбаев һәм мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова ҡатнашты. - Айгиз Ғиззәт улы, беренсенән, һеҙҙе республиканың Яҙыусылар союзы рәйесе итеп һайланыуығыҙ менән ҡотлайым. Бөгөн һеҙгә ҙур яуаплылыҡ йөкмәтелгән. Беҙҙә абруйлы союз, бик күп халыҡ яҙыусылары һәм халыҡ шағирҙары бар. Ойоштороу йәһәтенән бер нисә проблеманың булыуын яҡшы беләм, беҙ һеҙгә ярҙам итергә теләйбеҙ. Ике йыл элек яҙыусыларыбыҙ менән осраштыҡ, ҡайһы бер ҡарарҙарҙы ғәмәлгә ашырҙыҡ, күптәре әҙерлек этабында. Шуға күрә уларҙы тикшерергә тәҡдим итәм, - тине Радий Хәбиров, осрашыуҙы асып. Осрашыуҙа Яҙыусылар союзына республиканың ярҙам күләмен арттырыу мәсьәләләре, һүҙ оҫталары һөнәренең абруйын күтәреү буйынса саралар тикшерелде. Радий Хәбиров ойошмаға уҡыу мәҙәниәтен һәм илһөйәрлек тәрбиәләүгә йүнәлтелгән ижади проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа ярҙам итергә әҙер булыуын белдерҙе. Шулай уҡ ул ағымдағы йылда союзы бинаһына капиталь ремонт башларға ҡушты. Һүҙ Өфө үҙәгендәге тарихи йорт хаҡында бара. Унда оҙаҡ йылдар капиталь ремонт үткәрелмәгән, ә иҫке бина айырым тәрбиә талап итә. - Беҙ Башҡортостан Яҙыусылар союзының эшмәкәрлегенә ҡағылышлы мәсьәләләрҙе тикшерҙек. Был ойошма бынан 90 йыл элек идеологик ижади ойошма булараҡ булдырылды. Бөгөнгө көнгә бик күп проблемалар йыйылды, - тине осрашыу аҙағында Айгиз Баймөхәмәтов. - Союз эшмәкәрлегенә матди ярҙам күрһәтеү мәсьәләһе лә ҡаралды, Радий Фәрит улы субсидиялауҙы арттырыу мәсьәләһен өйрәнергә ҡушты. Бөгөнгө көн тураһында яҙыусыларҙың әҫәрҙәре буйынса фекер йөрөтәсәктәр. Идеялар, проекттар бик күп, халыҡтың уҡыуға ҡыҙыҡһыныуын арттырыуға йүнәлтелгән әҙәби фестивалдәр, форумдар, конкурстар үткәреү мәсьәләләрен тикшерҙек. Республика башлығы был башланғыстарҙың барыһын да хупланы. Шулай уҡ яҙыусының абруйын, йәмғиәттә һүҙ көсөн арттырыу кәрәклеге хаҡында һүҙ алып барҙыҡ. Радий Фәрит улының проблемаларҙы аңлап ҡабул итеүе һәм ярҙам итергә теләүе ҡыуандырҙы. Киләсәктә беҙҙең Яҙыусылар союзы яңы тормош менән йәшәйәсәк, тип ышанабыҙ. ""Йәшлек"" гәзитенән.",Республика башлығы Радий Хәбиров Яҙыусылар союзы рәйесе Айгиз Баймөхәмәтов менән осрашты,"['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә']",[1 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],7,Яңылыҡтар,2080,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-02-08/respublika-bashly-y-radiy-h-birov-ya-yusylar-soyuzy-r-yese-aygiz-baym-h-m-tov-men-n-osrashty-3134660,2023-02-08T11:10:00+00:00
"Равил ӘхмәтовМордовиянең бер интернет басмасы хәбәр итүенчә, Равил Әхмәтовның өендә тентү уздыруга районда инаятьчеләрне эзләү бүлеге хезмәткәренең республика башкаласы Саранскидагы төзелештән кабель урлау турында белдерүе сәбәп булган. Янәсе аны ""Рамазан"" мәчете имамы, 58 яшьлек Равил Әхмәтов урлаган. Әхмәтов гаиләсе белән үз йортында яши. Эчке эшләр министрлыгы хезмәткәрләре аның йортына тентү белән килгәч урланган кабельны тапмый, ә ятак астыннан ике төрле гранаталар һәм йөзләрчә патрон табылды дип белдерә. Өстәвенә, хуаның кесәсеннән бер грамм чамасы наркотик матдә дә чыкты диләр. Район мәхкәмәсендә аны сак астына алу мәсьәләсе каралганда Әхмәтов бу нәрсәләрнең үзенеке булмавын, аларны беренче тапкыр күрүен әйтә. Шулай да мәхкәмә аны канунсыз рәвештә наркотик матдәләр һәм корал саклауда шикләнеп кулга алу карары чыгара. Мордовия мөселманнары диния идарәсе моңа ачу белдерде һәм бу үзгәртеп кору чорыннан бирле мөселманда тыелган әйберләр табылуның беренче очрагы диде. Азюркадагы ""Рамазан"" мәчетеКулга алынган мулла белән шәхсән таныш булган хокук яклаучы Ирек Биккинин "". Реалии"" белән әңгәмәдә тәртип саклау оешмалары наркотик һәм корал ташлау ысулларын 90-нчы еллардан ук кулланып килә дип белдергән. Ул чакта мондый ысуллар инаятьчеләргә карата кулланылган булса, Путин хакимияткә килгәч алар әмәгать эшлеклеләренә һәм актив мөселманнарга карата да кулланыла башлаган. ""Наркотикларны ешрак ташлыйлар. Кайвакыт патроннар һәм гранаталар да була. Кешене тоткарлаганда кулларын артка каерып йодрыгын көч белән ачалар да наркотиклы пакет кыстырып бармак, тир һәм май эзләрен алалар. Аннан соң граната белән дә шулай итәләр"", ди Биккинин. Ул 2004 елда Саранскида ""Московский комсомолец"" газеты мөхәррире Андрей Еремкин белән булган хәлне искә ала. Аңа граната һәм тротил салган булганнар. Биккинин мондый хәлләрнең Саранскида да булганлыгын әйтә. Азюркада яшәүче берәү, иминлек өчен үз исемен язмауны сорап, "". Реалии""га Әхмәтовны инде күп еллар белүен, аның дини һәм тыйнак тормыш алып баруын, беркем белән дә низагка кермәвен сөйләгән. ""Аның беркем белән дә низагка кергәне булмады, бик тыныч кеше. Гел авылда, мәчеттә, хәтта шәһәргә дә сирәк бара. Гранаталарны бик оятсыз рәвештә ташлаганнар"", ди Азюрка кешесе. Азюркадагы Үзәк мәчетАзюрка авылы эчке эшләр министрлыгы һәм ФСБның махсус күзәтүендә тора. Авылда халык бик дини һәм мул яши. Өч мең кешегәсигез мәчетбар. Алар барысы да төрле дини идарәләргә карый. Хәтта ике төрле дини идарәгә караган кешеләр дә бер үк мәчеткә йөри һәм алар арасында каршылык чыкканы юк. Авылдан берничә кешенең Пакыстанның Вәзирстан вилаятенә китүе һәм аннан Сүриядә террорчы әл-Каидәгә якын төркемгә кушылуы турында хәбәрләр, Азюрка кешеләрен фундаментализмда гаепләүгә сәбәп булды. Биккинин әйтүенчә, Әхмәтов соңгы вакытта авылда кулга алынган икенче кеше. ""Сүриягә бәйле рәвештә Равил Абдуллов исемле бер элекке имам төрмәдә утыра инде. Төркиягә туганының улына 1440 доллар ибәргән булган. Ул егет ""Джебхат ан-Нусра""га бәйле булган. Әлеге хәлләр 2014 елның февралендә була. Равилне 2014 елның июнендә тоткарлыйлар. 20 йортта тентүләр уза. 2014 елның 29 декабрендә ""Джебхат-ан-Нусра""ны Русиядә террор оешмасы дип таныйлар"" ди Биккинин. Гәрчә имам туганының әлеге акчаны нәрсәгә тотуы турында белмәвен әйтсә дә, мәхкәмә аны биш ел ярымга төрмәгә хөкем итте.2017 елда мәктәп укытучыларының яулыклар бәйләүне тыю карарынмәхкәмә аша кире кагып Азюрка авылы бөтен илгә танылды. Шул ук вакытта Азюрканың дини фанатиклар оясы дигән ""даны"" таратылды. Күрәсең, хакимиятләр Мордовия мөселманнары белән каршылыкны киметергә бик ашыгып тормый. Мордовия мөселманнары диния нәзарәте Әхмәтовка белдерелгән гаепләүләрнең нигезле булуына шикләнә. Мөселманнар аның гаепсез булуын исбат итеп аны иреккә чыгару өчен тырышачак.","Азюркада янә әнал: имам өендә ""гранаталар тапканнар""",['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Татарстан,3757,https://www.azatliq.org/a/29261367.html,2018-05-31T12:58:21+00:00
"– Государство нацелено на применение ИИ-технологий в своей деятельности, а также при предоставлении государственных услуг гражданам. Важно проводить подобные встречи с экспертами в данной сфере, это, безусловно, дает толчок в развитии технологии. «Школа 21» - это одна из перспективных площадок для обсуждения вопросов, связанных с внедрением искусственного интеллекта в Башкортостане, – отметил Геннадий Разумикин, министр цифрового развития госуправления Республики Башкортостан. Участники обсудят разные направления внедрения технологий искусственного интеллекта в Башкортостане. Так, Руслан Ахметвалеев, с 10-летним опытом в ИИ, выступит с темой: «Многомодальные эмбеддинги как основа в семантическом поиске: есть ли смысл в музыке? » В числе спикеров – специальный гость, победитель международной олимпиады по ИИ в Пекине и Национальной технологической олимпиады, уфимский старшеклассник Тимур Гарифуллин. Мероприятие состоится 21 августа, 18:00 по адресу: Геномный центр, «Школа 21», ул. Заки Валиди, д.322 б Регистрация по ссылке. «Школа 21» - это бесплатная всероссийская школа цифровых технологий от Сбера, где можно освоить -профессию и работать над реальными проектами в окружении единомышленников.  На основном обучении можно выбрать направление разработки — бэкенд, фронтенд, мобильная разработка или. Также в «Школе 21» есть пять программ, где нужно уметь разбираться в коде: кибербезопасность, , системный и бизнес-анализ, и обучение бесперебойной работы высоконагруженных сервисов, а также тестирование ПО (). В Уфе «Школа 21» начала работу в июне 2025 года. Она находится в Геномном центре Межвузовского студенческого кампуса Евразийского НОЦ. Здесь на обучение могут попасть все желающие от 18 лет, независимо от опыта работы и образования. Верхней планки по возрасту нет, самому взрослому участнику - 64 года. В кампусе предусмотрено 408 рабочих станций с компьютерами, мультимедийные системы, зоны коворкинга. Участники «Школы 21» могут приходить заниматься в любое удобное время - кампус открыт 247. Справочно. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. К 2030 году в стране должно появиться созвездие из 25 кампусов. Работу по данному направлению ведет Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. В настоящее время при поддержке национального проекта «Молодежь и дети» проектируются и строятся 24 таких студгородка. 1 из них уже полностью построен в Москве на базе МГТУ им. Н. Э. Баумана. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Башкортостан стал одним из пилотных регионов России, где реализуется федеральный проект по созданию сети современных кампусов. Первая очередь Межвузовского студенческого кампуса Евразийского научно-образовательного центра в Уфе была открыта в феврале 2024 года. Сегодня здесь действуют 18 научных лабораторий и центров, а также расположен Всероссийский центр киберфизических инноваций национальной платформы «Берлога». В апреле 2025 года в рамках второй очереди проекта был запущен Геномный центр, где разместился Центр интеллектуальной геномики Уфимского федерального исследовательского центра Российской Академии наук. На базе Геномного центра открылась «Школа 21» – совместный проект Башкортостана и «Сбера». Весь проект уфимского Межвузовского кампуса – это студенческое пространство с жилыми помещениями на 4,3 тысячи человек, учебно-научным комплексом, лабораториями, деловыми зонами, магазинами, уютными скверами и другими объектами комфортной городской среды, которые также будут доступны для всех жителей и гостей Уфы. молодежьидети нацпроектмолодежьидети",В Межвузовском кампусе Уфы обсудят будущее ИИ в Башкортостане,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0],6,Йәмғиәт,3592,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-08-18/v-mezhvuzovskom-kampuse-ufy-obsudyat-buduschee-ii-v-bashkortostane-4353005,2025-08-18T17:22:00+00:00
"Был юлы хоккейсыларҙың акцияһы 15 йәшлек Нэлли Ураҡбаеваға аяҡҡа баҫырға ярҙам итте. Спорт менән шөғөлләнгән ҡыҙыҡай тренировкала яңылыш йығыла, һуңынан унда рак асыҡлана һәм. аяғын ҡырҡалар. ""Мишкопад""та һум аҡса йыйыла. Уның бер өлөшөнә Нэлли өсөн уңайлы протез алына. Бер ай элек был хаҡта хыялланмай ҙа инек, ти ғаилә.","""Мишкопад"" ярҙам итте!",['Спорт' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Спорт,322,https://yanshishma.com/news/sport/2026-01-26/mishkopad-yar-am-itte-4550829,2026-01-26T15:03:00+00:00
"Ҡатын-ҡыҙҙар ҡул эше лә тотоп килгән. Оҫталар бер-береһе менән серҙәрен бүлешкән, кем яҡшыраҡ сигә йә бәйләй, тип үҙ-ара ярышҡан, еп, туҡыма киҫәктәре менән дә уртаҡ-лашҡан. Әлбиттә, эш мәлендә күңелдәрен бушатҡандар, йыр һуҙғандар, хатта бер аҙ күрәҙәлек ҡылғандар. Хужабикә табын әҙерләгән, милли ризыҡтар менән ҡунаҡтарын һыйлаған, ҡыҙҙар ҙа күстәнәстәренән тәмләткән. Бындай кистәр бик йыш ҡабатланмағас, уларҙы көтөп алғандар. Ваҡыт үтеү менән күп ғөрөф-ғәҙәттәребеҙ, хатта байрамдарыбыҙ онотолған, юғалып ҡалған, көнүҙәк-леген юғалтҡан. Революциялар һәм һуғыштар, коллективлаштырыу, индус-триализация, тиҙ, әүҙем тормош ҡатын-ҡыҙға иркенләп, яйлап, тыныс ҡына ултырырға мөмкинлек ҡалдырмаған. Әммә кешеләрҙең төпкө аңында нәҫел-тамырҙарына, матур традицияларына ынтылыш һаҡланған, хәҙер ғөрөф-ғәҙәттәребеҙ тергеҙелә, халҡыбыҙ тарихына ҡыҙыҡһыныу үҫә. Беҙ олатайҙарыбыҙҙың, өләсәйҙәребеҙҙең кем булыуы, ни менән шөғөлләнеүе, нисек ял итеүе хаҡында белергә теләйбеҙ. Тыуған яғынан алыҫта йәшәгәндәр өсөн был айырыуса мөһим. Улар яҡташтарын эҙләй, берләшә. Мәскәү башҡорттарының байтаҡ коллективтары араһында «Сәсән» автономлы коммерция булмаған ойошмаһы айырылып тора. Уның етәксеһе Әлфиә Миңлеғәлләм ҡыҙы Агеева үҙе янына талантлы һәм ихлас кешеләрҙе йыя. Байтаҡ артистар һәм рәссамдар, шағирҙар һәм яҙыусылар, музыканттар, йырсылар, бейеүселәр үҙ юлын тап «Сәсән»дә башлаған. Бында ирек-мәндәр эше киң йәйелдерелгән, махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға, балалар йорттарына гуманитар ярҙамдар ойошторола. Әлбиттә, халыҡ кәсептәренә ҙур иғтибар бүленә. Үҙәктә улар күптән түгел «Кис ултырыу» тематик сараһын уҙғарҙы. Был  ҡыҙыҡлы байрамды «Сәсән» ойошмаһы эргәһендәге «Ҡусҡар» ижади оҫта-ханаһы етәксеһе Гөлназ Ҡорамшина ойошторҙо һәм алып барҙы. Гөлназ Салауат ҡалаһында тыуған. Өфөлә йәшәгән сағында уҡ ул башҡорт костюмдарын, милли биҙәүестәрҙе реконструкциялау менән шөғөлләнә. «Мәскәүҙә былар береһенә лә кәрәкмәйҙер, ул шөғөлгә урын юҡтыр, тип уйлай инем», – тип бүлешә Гөлназ. Ысынында, тап ошонда оҫтабикә тарих менән ихлас ҡыҙыҡһынған, башҡорт кейеменә һаҡсыл мөнәсәбәттә булған фекерҙәштәрен таба. Ул дәрестәр бирә.  Үҙе лә туҡтауһыҙ өйрәнә, тәжрибәһе, маһирлығы менән бүлешә, оҫталыҡ дәрестәре һәм тематик осрашыуҙар үткәрә. Талантлы ижадсы костюмдар реконструкциялай, уларҙы үҙе эшләй, тарихҡа, килеп сығышына ҡарап яңырта, милли кейемдәр, биҙәүестәр, уларҙың элементтары, мәғәнәләре тураһында һөйләй. Башҡорт кейеменең бит һәр өлөшө, һәр биҙәге ниндәйҙер мәғәнәгә эйә. Гөлназ тыуған еренән алыҫта, Томск ҡалаһында үҫә. Мәктәпте тамамлағас, Томск университетының физика-техник факультетында белем ала. Тыуған еренә, Башҡортостанға ҡайтҡас, ул халҡының тарихына, теленә, мәҙәниәтенә ни хәтлем һыуһағанын тоя. Айырыуса дәртләнеп телде, тарихты өйрәнә, тематик осрашыуҙарға, оҫталыҡ дәрестәренә йөрөй. Ҡашмау тегергә өйрәнә, артабан ҡатмарлыраҡ кейемдәргә тотона. Ҡул эше менән шөғөлләнергә яратҡан ҡыҙға был ауыр булмай. Өләсәһенә селтәр әҙерләп биргәнен ғорурланып иҫкә ала ул. Бының өсөн байтаҡ материалдар туп-лай, өйрәнә. Күп фотоларҙа сәхнә кейемдәре һынландырыла. Ә Илдар Ғатауллиндың эштәрен күргәс, уларҙы боронғо кейемдәр, тип уйлай. Баҡтиһәң, Илдар милли биҙәүестәрҙе бик нескә итеп реконструкциялай икән. Гөлназ да ошо юлды һайлай. Бер сарала Әлфиә Агеева менән таныша, был ос-рашыу уны «Сәсән» ойошмаһына килтерә. Бында һәләтле һылыу «Ҡусҡар» ижады оҫтаханаһын етәкләй, хәҙер ойошма ағзаларын милли кейемде яратырға, һаҡсыл ҡарашҡа өйрәтә. Кисәлә Гөлназ башҡорт костюмы өсөн традицион булған соляр биҙәк тураһында һөйләне, ҡояш һынландырылған брошь әҙерләү буйынса оҫталыҡ дәресе үткәрҙе. Гүзәл заттар, кис ултырып, ҡояшлы броштар эшләне. Әлбиттә, кис ултырыу сәйһеҙ булмай. Ғөмүмән, башҡорт ойошма-һында барлыҡ сара ла милли ризыҡтар тәмләү, сәй эсеү менән тамамлана. Әлфиә ВӘЛИТОВА. Мәскәү ҡалаһы. Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 12-се (2024) һанында уҡығыҙ.",Кис ултырҙы Мәскәү һылыуҙары,"['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 0 0 0 1 0 1 1 0 1 0 1 0],7,Беҙгә килгән хаттарҙан…,3893,https://bashkizi.ru/articles/be-g-kilg-n-khattar-an/2024-12-30/kis-ultyr-y-m-sk-ylyu-ary-4071589,2024-12-30T12:10:00+00:00
"Посетители смогут приобрести тетради и учебную литературу по дополнительному образованию, воспользовавшись специальными предложениями от издательств. Так, издательство «Китап» им. Зайнаб Биишевой предложит иллюстрированный плакат с башкирским алфавитом за полцены. Издательство «Мозаичный парк» предоставит 10-процентную скидку на всю серию рабочих тетрадей «Готовимся к школе». Такую же скидку гарантирует ООО «Коми республиканская типография» на издания «Увлекательная экология, или Эффект бумеранга». Издательство Эдуарда Бирдина представит ряд учебных методических пособий, посвящённых скорочтению и быстрому счету: учебное методическое пособие «Естественное скорочтение Х10. Книга-тренажер», комплект учебных материалов для групповых занятий в школе «Естественное скорочтение Х10», учебное методическое пособие «Быстрый счёт в уме» и комплект учебных материалов для групповых занятий в школе «Быстрый счёт в уме». В честь «Китап-байрама» скидка составит от 10 до 20 процентов. Издательство «Формат-М», реализующее прикладную литературу по детскому творчеству и пособия в помощь педагогам дополнительного образования, руководителям кружков предоставят 5-процентную скидку, также каждому участнику мастер-классов подарят книги и журналы издательства и подарки от компании «Луч» — производителя товаров для детского творчества. В честь «Китап-Байрама» скидка от издательства «Самокат» на все книги составит от 10 до процентов. Также по специальному предложению можно будет приобрести известные издания издательства: «Транссиб. Поезд отправляется! »  — книга входит в рекомендательный список произведений патриотической направленности по мнению Российской Государственной Библиотекой, повесть «Кот прямо с неба» — победитель конкурса «Короткий список, или Саламандра», а также книги, которые вошли в рекомендательный список литературы по мнению экспертного совета по детской литературе: продолжение историй о маленьком енотике и его семье «Енот в лабиринте», увлекательная энциклопедия для малышей «Время? Это мы! », атмосферный сборник рассказов Нины Дашевской «Ветер вернётся». В этом году на книжном форуме будут представлены книги от более 100 издательств, из 21 субъекта Российской Федерации, а также из Ирана и трех стран ближнего зарубежья — Белоруссии, Казахстана, Кыргызстана. Напомним, что гостями «Китап-Байрама»–2025 станут известный писатель, сценарист, продюсер Олег Рой, телеведущая Оксана Федорова, поэт, музыкант, участник СВО Сергей Нихаенко, поэтесса из Донбасса Анна Ревякина и многие другие. В этом году особое внимание на литературной ярмарке уделяется документальной прозе и жанру нон-фикшен. В условиях глобальных перемен, такие книги приобретают особую актуальность, помогая лучше понять окружающий мир и самих себя. Как отметили в оргкомитете ярмарки, «у российского читателя — четкий запрос на непридуманнное — документальные свидетельства происходящего, историческую прозу, воспоминания современников великих событий. Поэтому мы постарались аккуратно сориентировать участников «Китап-Байрама» на так называемый «нон-фикшен», иными словами, документальную прозу, мемуары, книги, описывающие исторические эпохи, основываясь на фактах и живых впечатлениях участников событий». Кроме этого, в течение трех дней для жителей и гостей столицы будет представлена возможность лично пообщаться с известными авторами и взять у них автограф, посмотреть спектакли, поучаствовать в викторинах, мастер-классах, а главное, приобрести книги не только российских издательств, но и стран ближнего зарубежья. Фото предоставлено оргкомитетом книжной ярмарки.",Приходи на «Китап-Байрам» и купи детские книги со скидкой!,['Дин' 'Хикәйә' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1],4,Яңылыҡтар,3566,https://uchbash.com/news/novosti/2025-05-20/prihodi-na-kitap-bayram-i-kupi-detskie-knigi-so-skidkoy-4242912,2025-05-20T13:23:00+00:00
"Рәшиҙә бәләкәйҙән ҡурҡыуҙы белмәҫ ҡыҙ булып үҫә. Ул Шишмә районының Урта Усман ауылында тыуа. Әсәһе икенсе бәпесен тапҡанда үлә. Рәшиҙәгә был ваҡытта ни бары ике генә йәш була. Ә ун ике йәштә атайһыҙ ҙа ҡала. Йәтим баланы Илкәш ауылында йәшәүсе Миңйыһан апаһы ҡарарға ала. Уны был ғаиләлә үҙ балалары кеүек тәрбиәләп үҫтерәләр. Мәктәпте тамамлағас, ҡыҙ элемтә бүлегенә эшкә инә. Тормош матур ғына барғанда илебеҙгә немец илбаҫарҙары баҫып инә. Ҡәһәрле һуғыш Рәшиҙәнең яҡындарын да аямай. Мәсхүт исемле ағаһы һәм еҙнәһе яу яланында һәләк була. Әлбиттә, ҡыйыу ҡыҙ Рәшиҙә илгә бәлә килгәндә тыныс ҡына ятып ҡала алмай. Үҙе теләп, әхирәте Мәүхибә Ғәлекәева менән 1944 йылда фронтҡа китә. Подольск ҡалаһында Үҙәк махсус уҡсылар мәктәбен тамамлағас, 2-се Украин фронтына ебәрелә. …Уны «снайпер Рая» тип йөрөтәләр. Үҙенең мәргәнлеге менән тәжрибәле һалдаттарҙы ла ғәжәпкә ҡалдыра ҡыҙ. Фашисты бер атыуҙа уҡ юҡ итергә кәрәкһә, Рәшиҙәне: «Снайпер-девчонка, приходи! » – тип саҡырғандар. Рәшиҙә апай тураһында Шишмә район гәзитендә мәҡәлә баҫылып сыҡҡан, Шишмә телевидениеһы ла тапшырыуҙар әҙерләгән. Уның тыныс, йылмайып ҡына торған йөҙөн иҫкә төшөрәм дә, шундай мәхшәрҙә ҡатнашҡанға һис оҡшамағайны, тип аптырайым. Уйлап ҡараһаң, һуғышта минут һайын ҡыл өҫтөндә йөрөгән. Шулай һалҡын ҡанлы сабырҙар ғына снайпер була алалыр, моғайын. Рәшиҙә апайҙың был донъянан китеүенә өс йыл. Ул беҙгә бик матур хәтирәләр ҡалдырҙы. Иптәш ҡыҙҙары тураһында һөйләгәндә, күҙҙәренә йәш килә торғайны. «Фәрештәләрем һаҡлағандыр мине. Ун ҡыҙ инек! Бер мин иҫән ҡалдым. Дүртәүһе беренсе көндә үк һәләк булды», – тип әрнеп һөйләй ине. Ул ҡыҙҙарҙың барыһы ла маҡтауға лайыҡлы, батыр йөрәкле булған. Рәшиҙәгә лә Мрав бейеклеген алғанда батырлыҡ күрһәткәне өсөн 353-сө һанлы приказ менән Юғары баш командующий рәхмәтен белдерә. Бер уйлаһаң, снайпер булыу хәтәр ауыр. Белмәгән ерҙә бер үҙең, күренмәйенсә генә йөрөп, уңайлы позиция һайлайһың. Ә бит ямғыры ла ҡойоп түккән, ыжғыр бураны ла йәлләп тормаған, эҫе ҡояш аҫтында ла түҙергә тура килгән. Рәшиҙә апайҙы хәрби отҡорлоғо әллә нисә тапҡыр үлемдән алып ҡала. «Күпме дошмандың башына еткәнмендер, уныһын иҫәпләп торманым», – тип иҫкә ала Рәшиҙә апай видеотаҫмала. Туҡһан йәштән оло булыуына ҡарамаҫтан, хәтере шәп ине уның. Командирҙарының, полкташтарының исемдәрен, ауыл-ҡала атамаларын иҫтә тотто. Еңеү килгәс, Рәшиҙә иҫән-аман, бер яраһыҙ тыуған яҡтарына ҡайта. Хәрби билетында ла «Яраланмаған, строевой хеҙмәткә яраҡлы» тип яҙылған һәм наградалары тураһында ла мәғлүмәттәр бирелгән. «Батырлыҡ өсөн», дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн», юбилей миҙалдары теркәлгән. Алда уны еңел тормош көтөп тормай. Тормош иптәше Ғиләж менән, аяҡҡа баҫҡансы тип, Үзбәкстан яҡтарына сығып китәләр. Биш йыл ғүмер иткәс, тыуған тупраҡ кире тарта. Ҡайтып, Илкәш ауылына төпләнәләр. Фәнзил, Рәзил, Салауат улдары һәм Рәсимә ҡыҙҙары бөгөнгө көндә пенсияла. Ике ейән һәм һигеҙ ейәнсәргә олатай-өләсәй була улар, ун ике бүләләре бар. Рәшиҙә апайҙың тормош иптәше Ғиләж ағай ҙа фронтовик ине. Бергә алтмыш ике йыл ғүмер кисерҙеләр. Ғиләж ағай яҡты донъянан ҡатынына ҡарағанда иртәрәк китте. Ауырлыҡтарға бирешмәгән Рәшиҙә Афзалетдин ҡыҙы Юлдашева бер эштән дә ҡурҡып тормай. Һатыусы ла, быҙау ҡараусы ла, һауынсы ла булып эшләй. Сөгөлдөрөн дә утай. Тырышлығын күреп, халыҡ уны Әлкә ауылы советына дүрт тапҡыр депутат итеп һайлай. Беҙ Еңеү һалдаттарына мәңге бурыслы. Улар бармаҡ менән генә һанарлыҡ ҡалды. Килер бер көн – һуғыш ветерандары тураһында хәтирәләрҙе китаптан һәм матбуғат биттәренән генә уҡырбыҙ. Беҙ быны аңлайбыҙ. Йәштәр ҙә, беҙ тойған хистәргә сорналып, еңеүселәр хаҡындағы хәтерҙе киләсәк быуынға тапшыра килһә ине. Лилиә СӘЛИХОВА. Шишмә районы. Рәшиҙә бәләкәйҙән ҡурҡыуҙы белмәҫ ҡыҙ булып үҫә. Ул Шишмә районының Урта Усман ауылында тыуа. Әсәһе икенсе бәпесен тапҡанда үлә. Рәшиҙәгә был ваҡытта ни бары ике генә йәш була. Ә ун ике йәштә атайһыҙ ҙа ҡала. Йәтим баланы Илкәш ауылында йәшәүсе Миңйыһан апаһы ҡарарға ала. Уны был ғаиләлә үҙ балалары кеүек тәрбиәләп үҫтерәләр. Мәктәпте тамамлағас, ҡыҙ элемтә бүлегенә эшкә инә. Тормош матур ғына барғанда илебеҙгә немец илбаҫарҙары баҫып инә. Ҡәһәрле һуғыш Рәшиҙәнең яҡындарын да аямай. Мәсхүт исемле ағаһы һәм еҙнәһе яу яланында һәләк була. Әлбиттә, ҡыйыу ҡыҙ Рәшиҙә илгә бәлә килгәндә тыныс ҡына ятып ҡала алмай. Үҙе теләп, әхирәте Мәүхибә Ғәлекәева менән 1944 йылда фронтҡа китә. Подольск ҡалаһында Үҙәк махсус уҡсылар мәктәбен тамамлағас, 2-се Украин фронтына ебәрелә. …Уны «снайпер Рая» тип йөрөтәләр. Үҙенең мәргәнлеге менән тәжрибәле һалдаттарҙы ла ғәжәпкә ҡалдыра ҡыҙ. Фашисты бер атыуҙа уҡ юҡ итергә кәрәкһә, Рәшиҙәне: «Снайпер-девчонка, приходи! » – тип саҡырғандар. Рәшиҙә апай тураһында Шишмә район гәзитендә мәҡәлә баҫылып сыҡҡан, Шишмә телевидениеһы ла тапшырыуҙар әҙерләгән. Уның тыныс, йылмайып ҡына торған йөҙөн иҫкә төшөрәм дә, шундай мәхшәрҙә ҡатнашҡанға һис оҡшамағайны, тип аптырайым. Уйлап ҡараһаң, һуғышта минут һайын ҡыл өҫтөндә йөрөгән. Шулай һалҡын ҡанлы сабырҙар ғына снайпер була алалыр, моғайын. Рәшиҙә апайҙың был донъянан китеүенә өс йыл. Ул беҙгә бик матур хәтирәләр ҡалдырҙы. Иптәш ҡыҙҙары тураһында һөйләгәндә, күҙҙәренә йәш килә торғайны. «Фәрештәләрем һаҡлағандыр мине. Ун ҡыҙ инек! Бер мин иҫән ҡалдым. Дүртәүһе беренсе көндә үк һәләк булды», – тип әрнеп һөйләй ине. Ул ҡыҙҙарҙың барыһы ла маҡтауға лайыҡлы, батыр йөрәкле булған. Рәшиҙәгә лә Мрав бейеклеген алғанда батырлыҡ күрһәткәне өсөн 353-сө һанлы приказ менән Юғары баш командующий рәхмәтен белдерә. Бер уйлаһаң, снайпер булыу хәтәр ауыр. Белмәгән ерҙә бер үҙең, күренмәйенсә генә йөрөп, уңайлы позиция һайлайһың. Ә бит ямғыры ла ҡойоп түккән, ыжғыр бураны ла йәлләп тормаған, эҫе ҡояш аҫтында ла түҙергә тура килгән. Рәшиҙә апайҙы хәрби отҡорлоғо әллә нисә тапҡыр үлемдән алып ҡала. «Күпме дошмандың башына еткәнмендер, уныһын иҫәпләп торманым», – тип иҫкә ала Рәшиҙә апай видеотаҫмала. Туҡһан йәштән оло булыуына ҡарамаҫтан, хәтере шәп ине уның. Командирҙарының, полкташтарының исемдәрен, ауыл-ҡала атамаларын иҫтә тотто. Еңеү килгәс, Рәшиҙә иҫән-аман, бер яраһыҙ тыуған яҡтарына ҡайта. Хәрби билетында ла «Яраланмаған, строевой хеҙмәткә яраҡлы» тип яҙылған һәм наградалары тураһында ла мәғлүмәттәр бирелгән. «Батырлыҡ өсөн», дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн», юбилей миҙалдары теркәлгән. Алда уны еңел тормош көтөп тормай. Тормош иптәше Ғиләж менән, аяҡҡа баҫҡансы тип, Үзбәкстан яҡтарына сығып китәләр. Биш йыл ғүмер иткәс, тыуған тупраҡ кире тарта. Ҡайтып, Илкәш ауылына төпләнәләр. Фәнзил, Рәзил, Салауат улдары һәм Рәсимә ҡыҙҙары бөгөнгө көндә пенсияла. Ике ейән һәм һигеҙ ейәнсәргә олатай-өләсәй була улар, ун ике бүләләре бар. Рәшиҙә апайҙың тормош иптәше Ғиләж ағай ҙа фронтовик ине. Бергә алтмыш ике йыл ғүмер кисерҙеләр. Ғиләж ағай яҡты донъянан ҡатынына ҡарағанда иртәрәк китте. Ауырлыҡтарға бирешмәгән Рәшиҙә Афзалетдин ҡыҙы Юлдашева бер эштән дә ҡурҡып тормай. Һатыусы ла, быҙау ҡараусы ла, һауынсы ла булып эшләй. Сөгөлдөрөн дә утай. Тырышлығын күреп, халыҡ уны Әлкә ауылы советына дүрт тапҡыр депутат итеп һайлай. Беҙ Еңеү һалдаттарына мәңге бурыслы. Улар бармаҡ менән генә һанарлыҡ ҡалды. Килер бер көн – һуғыш ветерандары тураһында хәтирәләрҙе китаптан һәм матбуғат биттәренән генә уҡырбыҙ. Беҙ быны аңлайбыҙ. Йәштәр ҙә, беҙ тойған хистәргә сорналып, еңеүселәр хаҡындағы хәтерҙе киләсәк быуынға тапшыра килһә ине.",Снайпер РАЯ,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0],6,Конкурстар,7407,https://henek.info/articles/---+--/2025-09-17/snayper-raya-4391730,2025-09-17T14:40:00+00:00
"Башҡортостанда махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаилә ағзаларына ярҙам йылы тип иғлан ителеүе бик урынлы. Илебеҙҙә уның шауҡымы ҡағылмаған ғаилә ҡалмағандыр. Ир-егеттәребеҙҙе яуға оҙатҡан һайын йөрәктәр һыҡрай, сөнки һуғышҡа барыу туй туйлау түгел. – Республикала МХО-ла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә 40-тан ашыу төбәк ярҙам саралары эшләй. Башҡараһы эшебеҙ ҙур. Саралар планы был эшмәкәрлекте тәртипкә һалырға, МХО-ла ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаиләләре алдында килеп тыуған һорауҙарҙы билдәләргә, иң яҡшы ярҙам күрһәтеү тәжрибәһен асыҡларға һәм уларҙы бөтә республика буйлап таратырға ярҙам итәсәк. Һәр ветеран үҙ тормошонда беҙҙең ҡатнашыуыбыҙҙы, уға һәм уның ғаиләһенә мотлаҡ ярҙам күрһәтеләсәгенә ышаныс тойорға тейеш, — тип белдерҙе үҙенең сығышында Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров. Абҙан ауылы мәҙәниәт йортонда түңәрәк өҫтәл артында бик күп ғаилә ағзалары йыйылды. Уларҙың араһында яугир ир-уҙаман Руслан Зөлфәр улы Бикбулатов, ауыл биләмәһе башлығы Вил Хәсән улы Зөлҡәрнәев һәм Ғаилә  үҙәге бегестәре ҡатнашты. Ауыр темаларҙы эсенә алған, ғәзиз әсәләрҙең күҙ йәштәре аша һуғарылған атайҙарҙың батырҙарса ил мәнфәғәттәрен яҡлауҙары һәм бурыстарын үтәгәндә күрһәткән ҡаһарманлыҡтары тураһында асыҡтан асыҡ һөйләшеүҙәр булды. Өмөт халыҡ театрында ҡатнашып, төрлө ролдәр уйнап, тамашасы күңелендә тәрән эҙ ҡалдырған, мәңге йөрәк түрҙәребеҙҙә һаҡланған герой-актерыбыҙ Алмас Әсҡәт улы Хужинды йылы хәтирәләр аша иҫкә алдыҡ. Ул ижад иткән образдар, күккә ашмаған хыялдар, яҙылған шиғырҙар, әйтелмәгән хистәр — барыһы ла сәхнәләш дуҫтары, туғандары, балалары һөйләүҙәре аша яңғыраны. Береһе өҙҙөрөп халыҡсан бейеүе тураһында һүҙ алып барһа, ә икенсеһе уның ниндәй кешелекле, ғаиләһендә яратҡан атай булғанын иҫкә төшөрҙө. Ил тыныслығы өсөн һәләк булған ауылдаштарыбыҙға бер минут тынлыҡ иғлан ителде. Яугирҙәр балаларына мәктәп әсбаптары тапшырылды. Киләсәктә ғаиләләр менән осрашыуҙар, төрлө мәҙәни саралар, фотоальбомдар, стендтар сығарыу, түңәрәк өҫтәлдәр ойоштороу тигән матур уйҙар менән таралыштыҡ. Саҡырылған ҡунаҡтарға иҫтәлекле бүләктәр таратылды. Вәлимә Өмөтбаева, ""Өмөт халыҡ театры режиссеры. Абҙан ауылы. Автор тарафынан ебәрелгән фото. ""Инйәр"" гәзите сайтынан.",Күңелдәрҙә — ҡаһармандың яҡты эҙе,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Башҡортостан'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Махсус хәрби операция,2219,https://shonkar.com/news/care/2025-08-24/k-eld-r-a-armandy-ya-ty-e-e-4359550,2025-08-24T18:07:00+00:00
"Лутфие ЗудиевафикерләрРусия оккупацияләгән Кырымдагы кырымтатар хокук яклаучысы һәм журналист Лутфие Зудиевагаят агент эшчәнлеге нигезендә беркетмә төзелгән. Зудиева үзен үзе ят агент дип тануларын сорап әләк язмаган килеш ят агент эшчәнлеген алып барган диелә. ""ОВД-Инфо"" язуынча, беркетмәне Русия юстиция министрлыгы төзегән. Анда Зудиеваның социаль челтәрдәге шәхси аккаунтлары һәм анда ""ОВД-Инфо""дагы материалларны бастыру, ""Грати"" медиасында Кырымдагы хатын-кызлар язмышы турында мәкаләләр һәм подкастлар, американ журналы өчен язмалар чыгару, телеканалына әңгәмә бирү, шулай ук ирланд хокук яклау оешмасында әгъза булып торуы ""сәяси эшчәнлек"" буларак бәяләнгән. Русиядә",Кырымдагы хокук яклаучы Лутфие Зудиевага ят агент эшчәнлеге нигезендә беркетмә төзелгән,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,675,https://www.azatliq.org/a/33516309.html,2025-08-29T09:15:50+00:00
"Атайымдың бер туған апаһы - Миңлекамал инәйем кис ҡырын, эргәһенә ятҡырып, әкиәттәр һөйләр ине. Миңә бигерәк тә батырҙар тураһындағылары ныҡ оҡшай торғайны. Биленә ҡылыс таҡҡан, яурынына уҡ-һаҙағын аҫҡан һыбай Алпамыш дошманы менән алышырға юлға сыға. Ике юл сатында уға йөҙйәшәр ҡарт осрай. - Улым, ҡайҙа бараһың? - Дошманды юҡ итергә киттем. Тик ҡайһы юлдан барырға икән? - Уңға китһәң, уңырһың, һулға китһәң, туңырһын. Уңға тарт, батыр. Халҡымды һәр саҡ уң яҡ юлдан алып барыусы аҡһаҡалдарыбыҙ, илһөйәрҙәребеҙ күп булһын ине. Тәлғәт ШАҺМАНОВ. Фото асыҡ сығанаҡтарҙан.",Уң менән һул,['Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],1,Төрлө,570,https://henek.info/articles/+++-/2025-11-05/u-men-n-ul-4454137,2025-11-05T19:40:00+00:00
"1. Бөтә инфекцияларҙы «йыйһа» организм даими рәүештә стресс кисерә, иммунитет ҡаҡшай. Ә был иһә ауырыуҙарға тиҙ бирешеүсәнлеккә килтерә. 2. Танау ҡанай.  Танау ҡанау – организмдың даими стрестарҙан интегеүенең төп билдәһе. 3. Хәтер насарая. Хроник стресс тормошто «уйын»ға әйләндерергә мөмкин: ҡайҙа нимә ҡуйғанды иҫкә төшөрә алмай яфалана торған. 4. Сәс ҡойола. Көнөнә 50-нән 100-гә тиклем сәс бөртөгө ҡойолоу ғәҙәти күренеш. Ләкин ҡайһы бер саҡта стресс сәбәпле сәстәрҙең 70 проценты ҡойолоп бөтөүе мөмкин. 5. Артык ныҡ эмоциональ булыу.  Стресс кинәт кенә кәйеф үҙгәртеүгә лә сәбәпсе. Тулҡынланыу, депрессия, ярһыусанлыҡ кеүек эмоциональ реакциялар – уның билдәһе. 6. Артыҡ ныҡ тирләү. Ҡул һәм аяҡтың ныҡ тирләүе даими стреста йәшәү билдәһе. 7. Бәүел юлы инфекцияларынан интегеү.  Бәүел юлындағы инфекциялар стрестан килеп сыҡмай, әлбиттә. Ул – йәшәү рәүешенә бәйле. Ябай итеп әйткәндә, бәҙрәфкә барырға ла ваҡыт етмәүҙән. 8.  Күремдең бик ныҡ ауыртып килеүе. Менструация ваҡытында ауыртыуҙар тағы ла көсәйә. Был стрестың организмда гормондар дисбалансы тыуҙыруы менән бәйле.",Хроник стрестың һигеҙ билдәһе,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,1078,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-08-19/hronik-stresty-ige-bild-e-4354430,2025-08-19T16:59:00+00:00
Хөрмәтле уҡытыусылар! Һеҙҙе профессиональ байрамығыҙ менән ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ!,Уҡытыусылар көнө менән!,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,84,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-05/u-ytyusylar-k-n-men-n-3956175,2024-10-05T09:00:00+00:00
"Иманым камил, минеке кеүек хәлгә тарығанығыҙ юҡтыр әле. Иң яҡын әхирәтем бар. Гөлшат менән мәктәптән дуҫбыҙ. Уның менән утты ла, һыуҙы ла үттек. Бер-беребеҙҙе ауыр саҡта һынаныҡ, ә иң мөһиме - бәхетле саҡтарҙа ла дуҫлығыбыҙ һынманы. Бер-бер артлы кейәүгә сыҡтыҡ. Яйлап ғаилә дуҫтарына әүерелдек. Беҙ уларға, улар беҙгә ҡунаҡҡа йөрөшә инек. Дөрөҫөн генә әйткәндә, Гөлшаттың иренә бер ҡасан да ир-атҡа ҡараған кеүек ҡарағаным булманы. Әхирәтемдең дә минең иргә күҙ уйнатҡанын тойманым. Шуға ул яҡтан беҙ тыныс инек. Дүрт йыл самаһы йәшәгәс, ир менән мөнәсәбәттәр насарлана башланы. Балабыҙ ҙа булмағас, уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙар бөтөнләй ҡалманы. Ул үҙенә йомолдо, мин үҙемә тигәндәй. Уға хыянат итеү, башҡалар менән йөрөү тураһында уйым да юҡ ине. Шуныһы ҡыҙыҡ, ошо уҡ ваҡытта Гөлшаттарҙың да борсоҡтары бешмәй башланы. Улар ҙа балаһыҙ булғас, әхирәтем әллә ни борсолманы кеүек. Бер көн төш мәлендә, юл ыңғайындағы кафеға индем. Ҡапыл яныма Ринат, Гөлшаттың ире килеп ултырҙы. Тегеләй-былай нәмә тураһында уйламай ғына бергә ашаныҡ, уртаҡ темаларға һөйләшеп көлөшөп алдыҡ. Баҡһаң, ул да йыш ҡына ошо кафеға йөрөй булып сыҡты. Төшкө аш мәлендә көн һайын тиерлек күрешә башланыҡ. Дуҫтарса ғына башланған аралашыу ҙурыраҡ тойғоға әүерелә башлағас, ҡурҡып киттем. Ринат миңә шул тиклем тап килә, уның менән рәхәт һәм еңел. Тик айырылмаған ирем, унан бигерәк иң яҡын әхирәтем дә бар бит әле. Улар нимә тиер. Ике ай самаһы ваҡыт үткәс, Ринатҡа ғашиҡ булыуымды аңланым. Уның да миңә ҡарата йылы хистәре бар ине. Түҙмәнем, ҡурҡа-ҡурҡа булһа ла Гөлшатҡа шылтыратып дөрөҫөн һөйләргә ҡарар иттем. Ул мине әрләр, ҡарғар, тормошонан һыҙып ташлар тип ныҡ ҡурҡа инем. Әхирәтем мине тыңланы ла шарҡылдап көлөп ебәрмәһенме. Ул да ошо һуңғы айҙарҙа минең ир менән осраша булып сыҡты. Аптыраштыҡ та иртәгәһенә осрашырға булдыҡ. Юҡ, сәстәр йолҡошманыҡ беҙ. Матур ғына итеп һөйләшеп аңлаштыҡ һәм. ирҙәрҙе алмашырға булдыҡ. Ҡыҫҡаһы, бер ай эсендә беҙ айырылышып, ирҙәр менән алмашып та ҡуйҙыҡ. Әхирәтем менән осрашып, улар тураһында йыш һөйләшәбеҙ. Мин элекке иремдең нимә яратҡанын, нисек күңелен күрергә кәрәк икәнлеген өйрәтәм, ул Ринат тураһында ҡыҙыҡлы серҙәр аса. Был беҙгә мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртыуға булышлыҡ итә. Бер һүҙ менән әйткәндә, ир тураһында күберәк белһәң, хәтәр уңайлы икән. Тик шуныһы: ошо хәлдән һуң беҙҙең ирҙәр бер тапҡыр ҙа осрашманы. Улар бер-береһенә үс һаҡлап йөрөй икән. Ҡыҙғаныс, элекке кеүек ғаиләләр менән осрашып, аралашып булмай. Әхирәтем дә беҙгә килмәй хәҙер, мин уларға бармайым. Нейтраль урындарҙа ғына күрешәбеҙ. Яҡшы яңылыҡ әйтергә онотоп торам: икебеҙ ҙә ауырлы хәҙер! Үҙебеҙҙе түлһеҙ тип йөрөй инек, ни бары ирҙәребеҙ генә килешмәгән икән. Аноним.",Ирҙәрҙе алмашырға булдыҡ (булған хәл),['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Аңлатма,2657,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-06-27/ir-r-e-almashyr-a-buldy-bul-an-h-l-4293324,2025-06-27T16:13:00+00:00
"Кушма Штатларда тарихта беренче мәртәбә кешегә дуңгыз йөрәген уңышлы күчереп утыртканнар. Трансплантация 7 гыйнварда Мэриленд университетының медицина үзәгендә 57 яшьлек Дэвид Беннетка ясалган. Табиблар сүзенә күрә, пациент әле дә ""ясалма йөрәк-үпкәләр"" иһазына тоташтырылган, әмма яңа йөрәк хәзердән үк тулы куәтенә диярлек эшли. Алар ясалма кан әйләнеше аппаратын 11 гыйнварда аерырга ниятлидиелә. Дэвид Беннет әлеге тәрибәгә дәвалауның башка барлык ысуллары нәтиәсез булганнан соң һәм сәламәтлеге артык начар булу сәбәпле донор йөрәге ала алмаганнан соң ризалашкан. ""Сайлау гади иде: үлем яки трансплантат, — дигән Дэвид Беннет операция алдыннан. — Минем яшисем килә. Мин моның билгесезлеккә сикерү булуын беләм. Әмма бу минем бердәнбер сайлау мөмкинлегем"". Әлегә табиблар фаразлар ясарга алынмый, әмма белгечләр бу мөһим вакыйга булырга мөмкин дип саный. ""Әгъзалары эшләми башлаган очракта кешеләрне ничек дәвалавыбызны тамырдан үзгәртәчәк юллар ачыла дип ышанам""дигән белән әңгәмәсендә хирург-трансплантолог Дэвид Классен. Узган ел 41 меңнән артык американ донор әгъзалары алган. 4 меңгә якын американга йөрәк күчереп утыртканнар. Әмма донор әгъзаларына ихтыя күпкә зур. Соңгы ун елда дуңгызлар белән актив рәвештә тәрибәләр уздырыла, алар барышында галимнәр ген инженериясе ярдәме белән әгъзаларын кеше организмы кире какмастай хайваннар китереп чыгарырга тырыша. Әлегә бу тәрибәләрнең ни кадәр уңышлы булачагы аңлашылмый, чөнки күп вакыт кешедән кешегә күчереп утыртканда да организмның әгъзаларны кабул итмәве проблемы бар. Ксенотрансплантация — хайваннарның әгъзаларын кешегә күчеп утыртырга тырышу дистәләгән еллар элек эшләнеп каралган. Узган гасырның 60 нчы елларында беренче тапкыр кешегә шимпанзе бөерләре күчерелеп утыртылган. Бер очракта бөер 9 ай дәвамында эшләгән.1983 елда Бэби Фэй исемле балага бабуин йөрәге күчереп утыртылган. Кыз өч атнадан соң үлгән. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",АКШта беренче мәртәбә кешегә дуңгыз йөрәге уңышлы күчереп утыртылган,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Мәғариф,2119,https://www.azatliq.org/a/31649115.html,2022-01-11T11:54:48+00:00
"Башҡортостанда Яңы йылдың тәүге минутында өс сабый яҡты донъяға ауаз һалған. Был турала республика Башлығы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәге сәхифәһендә яҙҙы. ""Башҡортостан дәүләт медицина университеты клиникаһында 0:01 сәғәттә 3800 грамм ауырлығындағы матур ҡыҙ донъяға килгән. Ул Өфөнән Любовь Гайтанова һәм уның ире Анатолийҙың икенсе сабыйҙары. Ошо уҡ ваҡытта Республика клиник перинаталь үҙәгендә Өфөнән Ангелина Бобылева икенсе тапҡыр әсәй булған. Уның улы донъяға килгән. Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһында ла ошо ваҡытта бер бәләкәс тыуған. Ул Айгөл Хәмиҙуллинаның тәүге сабыйы.1 ғинуарҙа төн уртаһынан алып 8:00 сәғәткә тиклем Башҡортостанда туғыҙ бала - дүрт малай һәм биш ҡыҙ яҡты донъяға ауаз һалды. Атай-әсәйҙәрен был мөһим ваҡиға менән ҡотлайым! Сабыйҙарға һәм уларҙың әсәйҙәренә ныҡлы һаулыҡ теләйем. Барығыҙҙы ла Яңы йыл менән! "" – тип яҙҙы Радий Хәбиров. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Яңы йылдың тәүге минутында өс сабый тыуған,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],5,Йәмғиәт,1001,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-01/ya-y-yyldy-t-ge-minutynda-s-sabyy-tyu-an-4526954,2026-01-01T18:30:00+00:00
"Гөлнур ҠЫУАТОВА Мөғжизәгә ышанам (Хикәйә) Айзилә Яңы йылды быйыл өмөт шәмдәлдәрен ҡабыҙып, бәхет тойғолары менән ҡаршы алды. Киләсәгенең нисек булырын белмәй әлегә, Әхтәм менән мөнәсәбәттәре артабан нисек үҫешерен дә юрамай. Хатта бәхетенә тулыһынса ышанырға ла ҡурҡа. Шулай ҙа ул күңел талпыныуын баҫа алмай, йә үҙ алдына көйләп ебәрә, йә һуңғы ике аҙналағы ваҡиғаларҙы иҫләп, йылмайып ҡуя. Ҡыҙының бәхетенә Әсмә апай ҙа һөйөнә, эстән генә Аллаһы Тәғәләнән шәфҡәтлелек, оҙайлы һөйөнөс һәм ейәнсәре Илнараға атайлы тормош теләй. .Айзилә ата-әсәләр йыйылышына һуңлап килеп етте. Балалар баҡсаһында үтәсәк шыршы байрамы тураһында һөйләшеү була, тигәс, эшенән иртәрәк ебәреүҙәрен һорап тормағайны шул. Күпмешәрҙән аҡса йыйылырға икәнлеген төркөм чатына ғына яҙһалар ҙа була инде. – тип тә уйлап ҡуйҙы хатта. Хисапсы эшенең мәшәҡәте күп шул, шуға ла ҡыҙы йөрөгән балалар баҡсаһының тормошона артыҡ ҡыҫылып бармай – ваҡыты юҡ. Шуға был юлы ла йыйылышҡа шым ғына инеп ултырырға ла, тамамланғас та сығып китергә йыйынғайны. Тик килеп сыҡманы. Беренсенән, йыйылыш барған уйын бүлмәһенең ишек төбөндә урын ҡалмағайны. 25 пар күҙ оҙатыуы аҫтында ғәфү үтенә-үтенә түргә үтергә тура килде. Икенсенән, өлкән тәрбиәсе янындағы буш ултырғысҡа барып ултырыуға, әсәйҙәрҙең береһе: – Бына бит, ҡойоп ҡуйған Ҡарһылыу! Үҙе һомғол, үҙе йәш, үҙе матур. – тигәс, һүҙҙең кем тураһында барыуын да аңламаны. –. Быйыл ҡар юҡ тип әйтергә лә була. Һыуыҡтар ҙа артыҡ ҡыуандырмай. Шуға күрә балалар баҡсаһы майҙансығындағы ағастарҙы мөмкин тиклем матур итеп биҙәргә кәрәк, – тип сығышын дауам итте баҡса мөдире. – Шыршы ҡуйҙыҡ, гирляндалар бар. Уйынсыҡтарҙы йыйған аҡсаға алырбыҙ. Әйҙәгеҙ, киләһе йәкшәмбелә иртәнге сәғәт унға ярҙам итергә килегеҙ. Һәр төркөмдән ете кеше булырға тейеш, тип һөйләштек. Ир-егеттәргә эш күп, шулай булғас, атайҙарҙы ебәрегеҙ. Исемлеккә кемде индерергә? Әхтәм Әхмәт улына башҡаса эш ҡушмағыҙ, балаһының беҙгә урынлашыуына бер ай ғына, йыллыҡ йөкләмә бирҙегеҙ инде, етер. Башҡалар ҙа ҡатнашһын. Кемдәр килә? Һүлпән генә исемлек төҙөү башланды. Теләүселәр булмағас, өлкән тәрбиәсе алфавит буйынса фамилияларҙы барлап, берәм-берәм өгөтләргә тотондолар. Сират Айзиләгә етте. – Мин риза. Тик үҙем сығам инде, ғаиләбеҙҙә ир-ат юҡ. – тине йәш ҡатын уңайһыҙланып ҡына. – Әйтәм бит, уны Ҡарһылыу итәйек тип, – баяғы тауыш тағы яңғыраны. – Ағастарға үрмәләп йөрөү ҡатын-ҡыҙ эше түгел бит. – Эйе шул, булһын Ҡарһылыу. – Бәй, башҡа йылдарҙа аҡса йыйып, театрҙан актер  яллай торғайныҡ бит һуң? .. – Айзилә аптырап ҡалды. – Быйыл байрамды үҙ көсөбөҙ менән үткәрергә булдыҡ, – тип асыҡлыҡ индерҙе мөдир. – Ысынлап та, Айзилә Маратовна, әйҙәгеҙ, һеҙ Ҡарһылыу булығыҙ. 25 декабрь көнө өс төркөмдә байрам сараһы үтә. Бер үк сценарий буйынса Ҡыш бабай һәм Ҡарһылыу булып, балаларҙы ҡотларға һәм бер нисә уйын ойошторорға ғына кәрәк. Ҡатынға ризалашырға тура килде. Ҡыш бабай роле бирелгән Әхтәм менән улар шул көндө танышып, сценарийға ярашлы шиғырҙарын алып, ҡайтырға сыҡтылар. Фатирҙары күрше йорттарҙа ғына булып сыҡты. Бер нисә көндән улар тәрбиәселәр менән репетиция яһау өсөн балалар баҡсаһында тотҡарланды ла, тағы ла бергә ҡайтырға сыҡты. Илнара менән Әхтәмдең ҡыҙы Альбина рәхәтләнеп йүгерә-шаяра алдан китте. Юл сатына еткәс, Альбина: – Иртәгә мин торт алам да, Илнараны ҡунаҡҡа саҡырам. Ул минең яңы дуҫым! – тип хәбәр һалды. Айзилә уңайһыҙ хәлдән нисек сығырға белмәне: – Саҡырыуыңа рәхмәт. Тик ҡунаҡты ололар саҡыра, һылыу. Бына икенсе йылда, тыуған көнөңә үҙебеҙ торт тотоп барырбыҙ, йәме? – О-о-о, минең бит тыуған көнөм йәй еткәс кенә була. Ә мин һеҙҙе иртәгә саҡырғым килә. – Ысынлап та, Айзилә, Илнара, әйҙәгеҙ, ҡунаҡҡа түгел, ә сәйгә инегеҙ. Ауылда сәй эсергә күршеләр инә бит, шуның кеүек. Һәм иртәгә түгел, ә хәҙер. Анау магазиндан торт ҡына алайыҡ та. – Әхтәм уларҙы ихласлап үҙҙәренә саҡыра башланы. – Ур-ра-а! – ҡыҙҙар шатлығынан һикерешеп алды. – Әлләсе. Ҡатынығыҙ асыуланмаҫмы? – Айзилә һаман баш тартырға уйлай ине. – Ҡатыным юҡ шул. Әсәйем менән өсәүләп кенә йәшәйбеҙ. Ул да бөгөн бер туған һеңлемдең балалары янына китте. Шулай булғас, уңайһыҙланмай ғына сәй эсергә инһәгеҙ була. Торттан ҙур ғына киҫәк ашап, күңелдәре булған балалар уйнарға сығып китте. Аш бүлмәһендә икәүҙән-икәү ҡалғас ҡына Әхтәм яңы танышына үҙ тормошон бәйән итте. Ҡатыны йыл ярым элек яман шеш ауырыуынан шәбәйә алмай вафат булған ир, ҡыҙын ҡарашырға ярҙам кәрәккәс, әсәһе янына күсеп килгән. Үҙе торлаҡ-коммуналь хужалыҡта электрик һәм шофер булып эшләп йөрөй икән. Альбина тәүҙә күрше кварталдағы балалар баҡсаһына йөрөгән дә, урын бушағас, бер ай элек кенә, яҡыныраҡ тип, әлегеһенә күсергәндәр. Алтын ҡуллы атайға тәрбиәселәр бик һөйөнгән, шуға ла уға аҙна һайын ярҙам һорап мөрәжәғәт итәләр. Был юлы юҡ, тип әйтмәҫен белгәс, йылылыш башланыу менән уға Ҡыш бабай ролен дә тапшырып ҡуйғандар. Айзилә лә үҙенең ҡыҙына йәш тулыр-тулмаҫтан эсергә яратҡан, ҡул күтәргән ире менән айырылыуын, уның менән бер ауылда йәшәп булмаҫын аңлағас, ҡалаға күсенеүен, әле ипотека түләр өсөн ике эштә эшләүен, бала менән ярҙам итер өсөн әсәһен дә үҙе янына алыуын һөйләне. Ир менән ҡатын һөйләшә-һөйләшә ваҡыт үткәнен дә һиҙмәне. Ҡыҙының өйгә ҡайтмауына борсолған Әсмә апайҙың шылтыратыуынан һуң ғына иҫенә килгәндәй, Айзилә табынды йыйышып, ҡыҙын ҡайтырға өгөтләй башланы. Яңы йыл кисәләре бик матур үтеп китте. Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу ҙа үҙ ролдәрен ышандырырлыҡ итеп уйнаны, хатта үҙҙәренең ҡыҙҙары ла уларҙы таныманы. Кисә үткәс, Айзилә бер аҙ моңһоуланды: Әхтәм менән күрешер, аралашыр сәбәп ҡалмағайны. Етмәһә, йыл аҙағы булғас, эшендә лә мәшәҡәт  артты. Байрам алды көндәрендә Илнараны баҡсанан өләсәһе барып алды. Һуңғы арала ул һәр ваҡыт Әхтәм тураһында ғына уйлай ине. Күрешергә сәбәп итеп, ҡунаҡ ашы – ҡара-ҡаршы, тип сәйгә саҡырырға ла уйланы. Тик артыҡ иғтибар күрһәтә, тип уйлауҙан ҡурҡып, уйынан кире ҡайтты. 31 декабрҙә ҡатын әсәһе менән ҡыҙын эйәртеп, ҡала үҙәгендәге ҙур гипермаркетҡа аҙыҡ-түлек, бүләктәр алырға барҙы. Касса янына килеп тороуға: – Һаумыһығыҙ, күршеләр! – тигән таныш тауышҡа башын күтәреп ҡараны ла, шатлығынан йылмайып ебәрҙе. Ике кеше аша ғына ҡыҙы менән Әхтәм тора ине. Хәл-әхүәл һорашыуға уларҙың сираты етте. Шулай ҙа китергә ашыҡманылар, Айзиләләрҙең кассанан үтеүҙәрен көтөп торҙолар. – Әйҙәгеҙ, бергәләп ҡайтайыҡ. Тығыныраҡ булһа ла, машинала урын етә бит, – тип ярҙам тәҡдим итте. Ҡыҙҙар ололарҙың килешеүен дә көтөп тормай, етәкләшеп сығыу юлына ыңғайланы. Айзилә Әхтәм менән әсәһен таныштырҙы ла, ризалыҡ белдереп, балалар артынан эйәрҙе. Ҡайтып еткәс, ярҙамсыл ир уларға сумкаларын фатирҙарына индереште. Сәйгә саҡырыуҙан баш тартты: Әсәй табын әҙерләй, ваҡ-төйәк алырға ҡушҡайны, көтәлер. Ҡунаҡ саҡырабыҙ, – тине. Осрашыуҙарына шатланһа ла, был һүҙҙәрҙән һуң Айзиләнең күңеле тағы ла болоҡһоп алды. Яңғыҙ ирҙең, моғайын, күҙ һалып йөрөгән кешеһе барҙыр. Бушҡа күңел осондороп, төптө белмәгән кешене уйлап йөрөргә ярамай, – тип үҙен тынысландырырға тырышты. Табын әҙерләүгә көн кискә ауышты. Илнара ғына бер аҙ ярҙам итеүҙән баш тартып маташты: Мин ҡунаҡҡа барам. Унда тәмле нәмәләр күп була! Ҡала ситендәге ҡасабала йәшәгән ағалары уларҙы яңы йылдың тәүге көнөнә үҙҙәренә мунса инергә саҡырғайны, шуға ла Айзилә ҡыҙын тынысландырырға тырышты: – Ҡунаҡҡа тиклем оҙаҡ әле. Әйҙә, ҡалаҡ, сәнскеләрҙе өҫтәлгә ташыш, уларҙы урынлаштыр. Аҙаҡ йәнһүрәт ҡарарһың. Киске сәғәт 10-дар тирәһендә ишектә ҡыңғырау яңғыраны. Ҡунаҡ көтмәгән хужабикә аптырап, һаҡ ҡына ишек асты. Унда гөлләмә тотҡан Әхтәм тора ине. – Байрам менән! Был һиңә, – тип сәскәләрҙе Айзиләгә һуҙҙы. – Мин һеҙҙе ҡунаҡҡа алып ҡайтырға тип килдем. – Нисек? ! Һин бит, ҡунаҡ саҡырабыҙ, тинең. – ҡатын аптырауҙан нимә әйтергә белмәне. – Алдан әйтһәм, баш тартырһың, тинем. Шуға ла мәле еткәс, үҙем килеп алырға булдым. Альбина ғына яңылыш  Илнараға ысҡындырған шикелле. Көткән ҡунаҡтарыбыҙ – һеҙ! – Әйтәм, ҡунаҡҡа барам, тип йөрөй шул. – Эйе, әйҙәгеҙ, бөтәгеҙ ҙә беҙгә. Өҫтәл мул, шулай ҙа әҙерләгән ризыҡтарығыҙ әрәм була тиһәгеҙ, бер аҙ күстәнәскә алып барһағыҙ ҙа була. Әсмә апай тәүҙә таныш булмаған кешеләргә барыуҙан баш тартырға уйлағайны ла, тик йәш ҡатын менән ирҙең бер-береһенә тартылыуын күреп, тиҙ генә йыйына башланы. – Йә, Раббым, балаларыма бәхет асҡыстары бир, матур киләсәк алып кил. Доғаларым ҡабул булып, парлы, бәхетле булырға торалар түгелме? . Айзилә лә, Әхтәм дә тәүге тапҡыр байрамды өйрәнелмәгән, шулай ҙа күңелдәренә яҡын мөхиттә ҡаршы алды. Ике әсә тәүҙә бер-береһенә лә, йәштәргә лә һынап, бер аҙ һаҡ ҡына ҡарап ултырҙы әле. Шулай ҙа уртаҡ тел таптылар. Төн уртаһы үтеп, Әхтәм табындағыларға ҡала үҙәгендәге Шыршы байрамына барырға тәҡдим иткәс, улар бер булып өҫтәл йыйыштырырға, һауыт-һаба йыуырға кәрәклеген һылтау итеп баш тартты. Ейәнсәрҙәрен дә үҙҙәре менән ҡалырға өгөтләй башланылар. Йәштәрҙе аулаҡ ҡалдырырға теләгәндәрен тел төбөнән аңларға була ине инде, шуға ла Әхтәм менән Айзилә икәүһе генә байрамға юлланды. Тау шыуып, бейеп, төн таңға ауышыуға ғына ҡайтырға сыҡты улар. Ҡатынды ишек төбөнә тиклем оҙата килгәс, Әхтәм үҙенең уйҙарын еткерергә батырсылыҡ итте: – Айзилә, миңә һин тәү ҡараштан оҡшаның. Әгәр һин дә миңә битараф булмаһаң, әйҙә, яҡынданыраҡ аралашайыҡ, дуҫлашайыҡ, йәме. Хәҙер инде бала-саға түгелбеҙ. Бер аҙ бер-беребеҙҙе һынайыҡ, бәлки, яҙмыштарҙы бәйләргә лә хәл итербеҙ. – Мин риза, – тине Айзилә лә. Һуңғы йылдарҙа яҙмыш һынауҙарынан, донъя мәшәҡәттәренән моңһоулана төшкән ҡатындың  күңелендә Яңы йыл тылсымына, мөғжизәгә ышаныс уянды. Һөйөү хисе менән килгән байрам һәм йыл уға, ҡыҙына бәхет, ысын мөхәббәт алып килеренә ышана ул. Фото. со сайтынан алынды.",Мөғжизәгә ышанам (Хикәйә) Гөлнур ҠЫУАТОВА,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 1],8,Әҙәбиәт,9490,https://shonkar.com/articles/-bi-t/2026-01-01/m-zhiz-g-yshanam-hik-y-g-lnur-yuatova-4522585,2026-01-01T21:00:00+00:00
"Ул журналистар йортона килеп етеүгә, эшкә ашығыусылар, йәһәтерәк кабинетына инеп, ултырғысҡа ҡунаҡларға ҡабаланыусылар ҙа байтаҡ күренә ине. Гәзит-маҙар һатылған киоскта туҡтап, яратҡан баҫмаларын алғас, сыҙаманы. Күптән тынғы бирмәгән һорауына яуап эҙләп, ҡысҡырыңҡырап: — Исхаҡов Венер күренмәй, әллә эштән китеп барҙымы? — тип һораны һатыусынан. Тап ошо мәлдә ""һүҙ оҫтаһы"" Мәхмүзә туташ, ашығып, эләгә-йығыла үтеп бара ине. Былай ҙа ҡарпыш ҡолағы бындай ""яңылыҡҡа"" ҡарп итеп ҡалды. Үҙенең бүлмәһенә барып еткәнсе, ""Везувий"" вулканылай ҡайнап торған фантазияһын эшкә егеп, түбәндә бәйән ителгән ""өр-яңы хәбәр"" уның башында тыуып та өлгөргәйне. ""Венер Исхаҡов эшенән киткән"" тигән хәбәр, һә тигәнсе ун ҡатлы Матбуғат йортон ун биш мәртәбә урап та сыҡты. Көтөлмәгән яңылыҡҡа кемеһелер сәпәкәй итте, ҡайһы берәүҙәр уйға ҡалды. Бәғзеләре, әллә шатлығынан, әллә ҡайғыһынан был хәлде ""йыуырға"", тип магазинға сапты. Ошо мәлдә үҙе тураһындағы шау-шыуҙың төп сәбәпсеһе, һис ни белмәй, сираттағы журнал һанын әҙерләй ине. Эш бүлмәһенең ишеге туҡтауһыҙ асылып, хеҙмәткәрҙәрҙең баштарын тығып ҡарап китеүҙәренә аптырап, Венер коридорға сыҡты. Бығаса булмағансы өйкөм-өйкөм һөйләшеп торған коллегалары уны күргәс, шым ҡалдылар. Кемеһелер баш ҡағып иҫәнләште, ҡул биреүселәр ҙә булды. Иң ҡыҙығы, кисә генә ҡосаҡлашып күрешеп йөрөгәндәр бөгөн арҡаһын ҡуйып, белмәмеш тә, күрмәмеш. ""Ни ғәләмәт булды икән? "" тип уйланы ла, тағы журналына ""сумды"". Сатириктың эштән китеүе тураһындағы хәбәр, яңынан-яңы биҙәктәр өҫтәлеп, ауыл ҡаймағылай ҡуйыртылып, Ейәнсураның дебет шәлеләй ҡабартылып сурытылды. Хатта ""юғарынан китергә ҡушҡандар икән"", тиеп тә ебәрҙеләр. Был һүҙ, көнө буйы компьютерҙа ""кәрт һуғып"", ""шар шартлатып"" ултырып ялҡыусыларҙы үтә лә йәнләндереп ебәрҙе. Сәбәбе: ниндәйҙер ханымдан бик әсе итеп ""көлөп"" яҙған. Уныһы, имеш, ҙур ғына бер түрәнең һөйәркәһе булған. Ишетеп ҡалыу менән, буҙлап, күҙ йәштәрен ҡойма ямғырҙай супырлатып ағыҙып, йүгереп барған, имеш. Ишек аша көйләп тороп илауы ла кемеһенеңдер ҡолағына салынған икән. Бигерәк тә ошо ""мөһим"" хәбәр шыбырлауға күсеп, иң яҡын әхирәттәр тарафынан ҡолаҡтан-ҡолаҡҡа иҫ киткес оҫталыҡ менән тасуирлап еткерелде һәм Матбуғат йортоноң коридоры, бүлмәләре буйлап, Бөрйән солоғоның ҡырағай бал ҡорттарын төтәҫләткән әскелтем-татлы төтөнөләй таралды. Гәзит-журнал һатыусы: — Венер ағайҙы әле генә күрҙем, хатта һәйбәт кенә эшләп йөрөй, — тигән яуабын ишеткәс, Сабира түтәй тамам тынысланып, өҫкө ҡатҡа ыңғайланы.",Йүкә телефон,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Ғәләмәт бит,2455,https://henek.info/articles/++-++/2025-08-20/y-k-telefon-4355385,2025-08-20T13:20:00+00:00
"Етмешенсе йылдар уртаһы. Тимер мәктәбенең 5-се класында уҡып йөрөйөм. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Шаһиғәли Зәйнәғәли улы Бикмөхәмәтов тәнәфестә класҡа килеп инде лә: - Иртәгә район үҙәге – Иҫке Собханғолда шағирҙар Самат Ғәбиҙуллин һәм Инсур Йәһүҙин менән осрашыу була. Кемдәр барырға теләй? – тип һораны. Бер нисә уҡыусы ҡул күтәрҙе, мин аптыраңҡырап тора инем, уҡытыусыбыҙ миңә ҡарап: - Земфира, һин дә барырһың, яҙышаһың бит, - тип, әҙерләнеү эштәрен аңлатты ла сығып китте. Шулай итеп, икенсе көндө беҙ осрашыуҙа ултыра инек. Иҫке Монасип мәктәбенән Марат Ғизетдин улы Муллағолов та уҡыусылары менән килгәйне. Ошо осрашыуҙа мин тәүге тапҡыр тере шағирҙарҙы күрҙем. Башта Инсур ағай шиғырҙар уҡыны. -Ҡош юлын айыл иткәнмен, Эйәр булды ай ғына. Таңға табан китеп барам, Китеп барам яй ғына. Ошо мәлдә минең күңелемдә Шиғриәт тигән оло донъяға һөйөү яралды. Һәм мәңгелек мөхәббәт булды был. Юҡҡамы ни, осрашыуҙан һуң беҙ, бер төркөм ҡыҙсыҡтар, Инсур Йәһүҙинға эйәреп йөрөнөк. Ул магазинға инһә, инәбеҙ, сыҡһа, сығабыҙ. Урам буйлап артынан барғанда эҙ яҙҙырҙыҡ шулай ҙа. Самат ағай Инсур Йәһүҙиндан һуң һөйләне. - Бына бында яҙышҡан уҡыусылар йыйылған икән, - тип башланы ул һүҙен. - Әйтегеҙ әле, шәфәҡ һүҙе нимәне аңлата? Яҙышырға яратыусы балалар береһе лә өндәшмәне. Ул һүҙҙе мин дә аңламай инем. - Ҡояш байығанын күргәнегеҙ бармы? – тип һораны ул тағы. - Бар, – тибеҙ. - Ҡояш үҙе байый, ә нурҙары һаман һауала ҡып-ҡыҙыл булып эленеп тора. Ана шуны шәфәҡ тиҙәр. Һәм үҙенең шәфәҡ һүҙен ҡулланып яҙған шиғырын уҡыны. - Ғөмүмән, яҙышҡан кешегә теге йәки был атама, күренештең исемдәрен белергә кәрәк инде. Юҡһа, тапалған бер һүҙҙе әйләндерәләр ҙә әйләндерәләр. Бына һеҙ бөтәгеҙ ҙә яҙышаһығыҙ, шиғыр йәки хәбәрҙәрегеҙ Таңда баҫылғаны бар. Беҙ Инсур ағайығыҙ менән ошо гәзиттә эшләйбеҙ. Юл төшкәндә редакцияға инеп йөрөгөҙ, һуғылып китегеҙ, хаттар яҙығыҙ! – тип ул тағы бер нисә шиғырын уҡыны. Ошо осрашыуҙан һуң район гәзитендә балалар ижадына күберәк урын бирелә башланы. Уҡыусылар ижады тигән бит тә сыға ине. Беҙ ҙә, яҙышҡан балалар, редакцияға һуғыла башланыҡ. Самат ағай урынында булһа, һәр саҡ ихлас ҡаршылай ине, райондағы ижади яңылыҡтар менән таныштыра. - Айһылыу Ғарифуллина тигән ҡыҙ яҙыша башланы, шиғырҙарын йыш ебәрә. Төҙәткеләп, гәзиттә баҫып торабыҙ, - тип һөйләп тора ла, - ниңә һин һирәк ебәрәһең? – тип, мине шелтәләп ала. Ҡайһы тиклем Шағир башы менән мине әҙәмгә һанап һөйләшеп тора бит әле, тип уйлай-уйлай, тартынып ҡына яҙмаларымды килтереп сығарам. Ул бала кеүек ҡыуанып китә, йөҙө асыла. - Ҡарап сығырмын, баҫырлыҡ булһа, гәзиттә сығарарбыҙ, – тип тороп ҡала. Бала саҡтағы ғәҙәт студент булғас та ташламаны. Өфөнән Собханғолға килеп төшһәм, аяҡтарым үҙенән-үҙе редакция яғына ыңғайлай. Шулай бер Таңда шиғырҙарым баҫылғас, рәхмәт әйтергә тип, редакцияға һуғылдым. Самат ағай урынында ине. Ул тағы балаларса ҡыуанды. - Шиғырҙарыңа әҙерәк ҡул тейҙерҙем инде, үпкәләмәйһеңдер ул, - тип шаяртты. Ә шиғырҙағы ул урындар баҡыр кеүек булһа, Самат ағай ҡул тейҙергәндән һуң көмөш кеүек йылтырап киткәндәр ине. Мин бары тик уға рәхмәтемде белдерҙем. Ә ул, ғәҙәтенсә, район ижади яңылыҡтарына күсте: - Булат Тимерғәлиев тигән егет шиғырҙарын ҡалдырып китте. Шиғырҙары оҡшаны, төҙәткеләп тә сыҡҡайным. Бына кире кемдән биреп ебәрергә белмәй аптырап торам. Беләһеңме ул егетте? Ул да Өфөлә йөрөй бит, - тине. Мин баш сайҡайым. Ә ул шелтәле тауыш менән: - Бер район кешеләре, етмәһә, яҙышаһығыҙ. Белмәгәс, танышырға кәрәк. - Булатты белмәйем. Әммә Тәнзилә Дәүләтбирҙина менән аралашып йәшәйбеҙ, - тим, аҡланғандай. -Уныһы һайбәт! - тип мине маҡтап ебәрә ағай. - Бына һиңә Булаттың шиғырҙарын бирәм. Алып барып тапшырырһың, бер юлы танышырһың да, - тип ауыҙ йырҙы. Шул йомошто йомошлағанда Булат менән генә түгел, ул саҡта Таңда шиғырҙары йыш баҫылған Таңһылыу Баһауетдинова менән дә таныштым. Хәҙер ул өсәү – Таңһылыу, Булат, Айһылыу - район Таң гәзитенең төп йөгөн һөйрәүсе журналистар тиһәм, яңылышмам. Тимәк, Самат ағайҙың уҡыусылары уның эшен дауам итә. Шуларҙы уйлап, ул вафат булған көндәрҙә ошо шиғырымды яҙғайным: Һүҙ менән ҡеүәт өҫтәнең, Һүҙ менән шелтәләнең. Һүҙҙең мәртәбәһен белдек, Һин генә иртәләнең. Һүҙ ҡәҙерен генә түгел, Кеше ҡәҙерен белергә! Һеңдергәнһең күңелдәргә, Уйлап бәғер теленә. Беҙҙең өсөн шиғриәтең Асылаһы сер генә. Моңоң менән һуғарылып, Йәшәр тыуған ергенәң. Самат ағай тағы осрашҡанда бер хәлде һөйләне һәм шуның тураһында яҙа алмауын белдерҙе һәм: - Был сюжетты һиңә бүләк итәм, бәлки һин берәй нәмә яҙырһың, - тине. Шул сюжет күңелемде өйкәй торғас, бер шиғыр яҙылды һәм уны, шиғыр тарихын яҙып, мин Аҡбуҙат журналына ебәрҙем. Факиһа Туғыҙбаева баш мөхәррир ине. Шиғыр журналда баҫылманы. Тик ошо осорҙа минең балалар өсөн сыҡҡан Атай кеүек булам мин китабымды тикшереү Аҡбуҙат редакцияһында ойошторолдо. Шул тиклем ихлас ҡабул итеүгә ҡыуанып ултыра инем, Факиһа апай: - Мин уҡыусы саҡта беҙҙең Бүздәк районы Ҡаңны-Төркәй мәктәбендә әҙәби түңәрәк эшләне, етәксеһе Самат Ғәбиҙуллин булды. Шиғриәткә һөйөүҙе миндә ул ҡабыҙҙы, - тине. Самат ағай үҙе шундай тыйнаҡ кеше ине. Мин уның үҙ ижады, үҙе тураһында һөйләп торғанын ишетмәнем. Уйҙарын, кисерештәрен район гәзитендә даими баҫылып торған шиғырҙары аша белә инек. Уҡыған һайын: Бына кемдән һүҙ байлығына, тормошсан шиғыр яҙырға өйрәнергә кәрәк! – тип уйлай инем. Мәҡәләмдең башында Самат ағайҙы Бөрйән шағиры тип атағайным. Ул Бөрйәндә тыуып, ғүмер буйы шунда йәшәһә лә, йәш быуынды, беҙҙе дәртләндереп, ҡанатландырып, башҡорт шиғриәтенең киләсәген хәстәрләп йөрөгән бит. Ошо уйҙарымдан күҙ алдында Остазымдың образы үҫә һәм бейегәйгәндән- бейегәйә бара. Земфира Аҡбутина.",Һүҙҙең мәртәбәһен белеп. Земфира Аҡбутина,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],6,Әҙип,5579,https://agideljurn.ru/articles/-ip-tormosho/2024-09-12/e-m-rt-b-en-belep-zemfira-a-butina-3926537,2024-09-12T12:09:00+00:00
"18 февралдә Дүртөйлө районының Иҫке Байыш ауылында Айыҡ ауыл республика конкурсының төбәк этабы сиктәрендә Быуындарҙың көмөш сылбыры тигән сара үтте. Тәүҙә дүртөйлөләр ҡунаҡтарҙы был тарафтарҙа урынлашҡан Әүлиә тауы менән таныштырҙы. Һуңынан саралар ауыл мәҙәниәт йорто алдында дауам итте. Унда ҡунаҡтарҙы Иҫке Байыш ауылының барлыҡҡа килеү тарихы тип исемләнгән театрлаштырылған тамаша менән ҡаршыланылар. Ҡыҫҡаса әйткәндә, ауылға нигеҙ һалған Байыштың яҡты донъяға ауаз һалған мәлен театрлаштырылған тамашала күрһәттеләр. Артабан Ете егет проекты сиктәрендә йәштәр өсөн Байыш батыры бәйгеһе ойошторолдо. Унда башҡорт батырҙарынан торған команда вәкилдәре милли спорт төрҙәре буйынса көс һынашты - бүрәнә этеү, уҡтан атыу, суҡмар ташлау, утын бысыу кеүек ярыштарҙа уҙышты. Мәҙәниәт йорто фойеһында Алтын ҡулдар проекты сиктәрендә һөнәрселәр күргәҙмәһе ойошторолған ине. Унда ауылдың уңғандары төрлө ҡул эштәрен, һүрәттәрен, тәмле ризыҡтарын күрһәтте. Айыҡ ауыл конкурсы сиктәрендә РФСФР-ҙың, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фидан Ғафаров иҫтәлегенә музей бүлмәһе асыу тантанаһы ла үтте. Уны булдырыуҙа артистың улы – Башҡортостандың халыҡ артисы Азамат Ғафаров ярҙам иткән, атаһының наградаларын, шәхси әйберҙәрен биргән. Ҡунаҡтарҙы, ауылдаштарын тәбрикләп Иҫке Байыш ауыл биләмәһе башлығы Илдус Хәмиев сығыш яһаны. – Иҫке Байыш ауылы уңған халҡы, билдәле шәхестәре менән дан тота. Ауылда эшләү һәм йәшәү өсөн бөтә уңайлыҡтар булдырылған. Балалар баҡсаһы, урта мәктәп, мәҙәниәт йорто һәм китапхана, табип амбулаторияһы, аҙыҡ-түлек һәм көнкүреш кәрәк-яраҡтарын һатҡан өс кибет бар. Шулай уҡ ҡарттар һәм инвалидтар өсөн барлыҡ уңайлыҡтары булған йорт-интернат эшләй, – тип ауылдың көнитмеше менән таныштырҙы ул. Айыҡ ауыл республика конкурсы сиктәрендә Иҫке Байыштар бер нисә проект башлап ебәргән. Шуларҙың береһе – социаль селтәрҙәрҙә ауылдаштары, Башҡортостандың халыҡ сәсәне Фәррәх Дәүләтшин әҫәрҙәрен яттан һөйләү. Был сарала 150-гә яҡын кеше ҡатнашҡан, һәм әйтергә кәрәк, улар араһында Дүртөйлө районынан ғына түгел, республикабыҙ һәм Рәсәйҙең төрлө мөйөштәренән, хатта Ҡазағстандан да булғандар. Был көндө билдәлдәле сәсәнгә һәм башҡа арҙаҡлы яҡташтарына арнап, Иҫке Байыш ауылы тарихы буйынса квест ойошторолдо. Унда өс команда – Мишәрҙәр, Ҡармандар, Рәсмәкәйҙәр көс һынашты. Улар викторина һорауҙарына яуап бирҙе, Фәррәх уҡыуҙары проекты сиктәрендә шағирҙың шиғырҙарын яттан уҡыны, Фидан Ғафаровтың репертуарынан йырҙар башҡарҙы. Шулай уҡ Азамат Ғафаров та атаһының йырын яҡташтарына бүләк итте. Ауылдаштарын был проектта ҡатнашыуҙарын хуплап БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары Фәрит Ғүмәров, Альберт Дәүләтбаев сығыш яһаны. Сараның махсус ҡунағы Башҡортостандың халыҡ сәсәне Розалиә Солтангәрәева ҡобайыр башҡарҙы. Бөтә донья башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы, Ғаиләгә булышлыҡ итеү, әсәлекте һәм балалыҡты яҡлау буйынса Мираҫ хәйриә фонды Советы рәйесе Сәлиә Мырҙабаева Айыҡ ауыл конкурсының әһәмиәте тураһында һөйләне. Район этабында еңеүсе һәм Өлгөлө башҡорт ғаиләһе конкурсының республика этабында ҡатнашыусы Ғәҙелшиндар ғаиләһе тураһында, Әүлиә-тау – теләктәрҙә үтәү урыны проекты буйынса видеояҙмалар күрһәтелде. Был көндө йәмәғәт эшендә әҙем ҡатнашҡан Иҫке Байыш йәмәғәтселәренә рәхмәт хаттары тапшырылды. Шул иҫәптән Дүртөйлө районы хакимиәте башлығы Риф Йосопов конкурста еңгән командаларҙы бүләкләне, ә ""Байыш батыры"" еңеүселәрен БР Көс экстримы федерацияһы президенты Денис Ваһапов тәбрикләне. Ауыл халҡын яңы еңеүҙәргә, изге эштәргә илһамландырған был сара Иҫке Байыш ауылына бағышланған йыр-гимн менән тамамланды. Рәмилә Мусина фотолары.",Дүртөйлөләр Фидан Ғафаров иҫтәлегенә музей бүлмәһен асты,"['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1],13,Сәләмәтлек,3593,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2026-02-19/d-rt-yl-l-r-fidan-afarov-i-t-legen-muzey-b-lm-en-asty-4584174,2026-02-19T12:00:00+00:00
"Хәҙистә телгә алынған ҡатындың исеме билдәле түгел, әммә риүәйәттәрҙән аңлашылыуынса, ул үҙ балаһының ҡәбере янында илай. Алдында Бәйғәмбәр торғанын белмәгәнгә, ул уға тауыш күтәрә. Әлбиттә, бер мосолман да эргәһендә Бәйғәмбәр булғанын күрә тороп, уға ундай һүҙҙәр әйтмәҫ ине. Ҡатындың ҡысҡырыуына Аллаһ Илсеһе бер ни ҙә өндәшмәй, үҙ юлында була: йәнә һүҙ ҡушһа, яуап тағы ла тупаҫыраҡ яңғырар, ә ҡатын үҙе унан да ауыр, хәүефле хәлгә ҡалыр ине. Сәхәбәләрҙең береһе, ҡатындың аңһыҙ хата ҡылыуын күреп, унан һорай: ""Һине түҙемлеккә һәм Хоҙайҙан ҡурҡырға саҡырған кешенең кем икәнен беләһеңме? "" ""Юҡ"", - тип яуап бирә ҡатын һәм эргәһендә Аллаһ Илсеһе булғанын белеп, уның артынан ғәфү үтенергә ашыға. Бәйғәмбәр нәсихәт итеп ҡатынға ысын сабырлыҡтың нимә икәнен аңлата. Сабырлыҡ - тәүге тетрәнеүҙә, тигәнен шулай аңларға кәрәк: ҡайғының тәүге минуттарынан уҡ түҙемлеккә эйә булыу. Кешенең күпте кисереүе һәм барыһына ла күнегеүе билдәле. Ләкин иң ҡыйыны - тәүге һынауҙы, беренсе һыҙланыу тойғоһон кисереү, сөнки һыҙланыу ваҡыт үтеү менән генә баҫыла һәм үҙенә күнектерә. Кешенең ҡайғы менән һынауға әҙер булмауы тағы ла ҙурыраҡ фажиғәгә, зиһене томанланыуына йәки үҙ-үҙенә ҡул һалыуға килтереүе ихтимал. Үлем менән йөҙгә-йөҙ осрашҡанда - сабырлыҡтың иң кәрәкле сағы, шул ваҡытта мосолмандың ысын иманы күренә. Кешеләрҙең яҡындарын юғалтҡанда һыҡтау, ҡысҡырыу, илауҙары бер кемгә файҙа килтермәй. Бындай ҡайғылы мәлдәрҙә булғанды ҡабул итеп кенә ҡотолоу юлын табырға мөмкин. Кире осраҡта кешегә хәүеф янай, сөнки тыйылған һүҙҙәр әйтеп, ул Бәйғәмбәргә, хатта Аллаһҡа ҡаршы сығыуы бар. Кеше ихтыярын юғалтҡанда әйткән һүҙҙәренә, ҡылған эштәренә яуап бирерлек түгел. Ысын мосолман, яҡындары фажиғәгә тарығанда, ""Иннә лилләһи үә иннә иләйһи раджиун""(Беҙ Аллаһтыҡы, һәм Уға ҡайтабыҙ) тигән һүҙҙәрҙе телгә алып, үҙен тотанаҡлы тоторға тейеш. Хәҙистән һабаҡтар: - Яҡшылыҡҡа өндәгәндә ҡаршылыҡтарға һәм ризаһыҙлыҡҡа әҙер булырға кәрәк. - Ҡәбергә килеү рөхсәт ителгән, ә ҡәбер өҫтөндә үлгән кеше өсөн янып көйөү, өҙгөләнеүҙе динебеҙ тыя.",ЫСЫН САБЫРЛЫҠ ШУНДАЙ,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,2024,https://henek.info/articles/common_material/2025-06-17/ysyn-sabyrly-shunday-4278873,2025-06-17T11:45:00+00:00
"-Махсус хәрби операцияла ҡатнашҡан яҡташтарыбыҙға ҡулдан килгән тиклем ярҙам итеүҙе дауам итәбеҙ. Ошо көндәрҙә Буран позывнойлы райондашыбыҙ менән осраштым. Ул Белгород өлкәһендә мотоуҡсылар полкында хеҙмәт итә. Әлеге мәлдә ҡыҫҡа ваҡытлы ялда. Осрашыу барышында хеҙмәт, ярҙам саралары, гуманитар ярҙам буйынса һөйләштек. Яугирға район халҡы исеменән махсус хәрби операция барышында бик кәрәкле әйбер - тепловизор тапшырҙым. Ватанға лайыҡлы хеҙмәте өсөн «Буран»ға оло рәхмәт һүҙҙәрен белдерәм, ныҡлы һаулыҡ, именлек, уңыштар теләйем! - ти район хакимиәте башлығы Р. Абдуллин.",«Буран» ялға ҡайтҡан,['Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Ватан,574,https://tanburz.ru/articles/vatan-a-ynda/2025-06-17/buran-yal-a-ayt-an-4282196,2025-06-17T16:00:00+00:00
"5 ғинуарҙа Башҡортостандың Мораҙым тарлауығы тәбиғәт паркында 100-ҙән ашыу турист зубрҙар янына экскурсияға барҙы, тип хәбәр иттеләр республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығынан. Был хайуан төрөнөң тарихи популяцияһын тергеҙеү Экологик именлек милли проектының (национальный проект Экологическое благополучие) бурыстарының береһе булып тора. Сараға Өфөнән, Стәрлетамаҡтан, Салауаттан, Мәләүездән, Ырымбурҙан ҡунаҡтар, шулай уҡ Күгәрсен районынан мәктәп төркөмдәре килде. Улар хайуандарҙың тәбиғи йәшәү шарттары булдырылған махсус демонстрацион вольерҙа тотолған зубрҙарҙы күҙәтә алған. Зубрҙарҙы күрергә теләгән туристар ағымы тотороҡло үҫә, һәм ҡунаҡтарҙың географияһы һиҙелерлек киңәйә. Әгәр элек Мораҙымға башлыса спелеология һөйөүселәр килһә, хәҙер беҙ балалы ғаиләләрҙең ҙур ҡыҙыҡһыныуын күрәбеҙ. Беҙгә Башҡортостан ҡалаларынан ғына түгел, Ырымбур, Силәбе, Магнитогорск ҡалаларынан, Шшулай уҡ Мәскәүҙән һәм Санкт-Петербургтан киләләр. Күптәр өсөн был мөһабәт хайуандар менән осрашыу сәфәрҙән төп тәьҫорат булып тора, — тип билдәләне парктың экологик методисы Гөлназ Туймөхәмәтова. Төбәктә зубрҙарҙың тарихи популяцияһын тергеҙеү буйынса программа тормошҡа ашырыла. Туғыҙ хайуандан торған беренсе төркөм 2023 йылдың майында, икенсеһе шул уҡ йылдың декабрендә индерелә. Бөгөнгө көндә паркта биш зубр быҙауы тыуған, был хайуандарҙың яңы шарттарға яҡшы яраҡлашыуын күрһәтә. Экологик именлек милли проекты тирә-яҡ мөхит тураһында хәстәрлек күрә һәм уны кешеләр өсөн уңайлы итә. Эш бер юлы бер нисә йүнәлеш буйынса бара: ҡалдыҡтарҙы сорттарға айырыу һәм эшкәртеү өсөн инфраструктура булдырыу, сүплектәрҙе бөтөрөү һәм һыу ятҡылыҡтарын таҙартыу, урмандарҙы һаҡлау, атмосфераға ташландыҡтарҙы кәметеү, экологик туризмды үҫтереү һәм биологик төрлөлөктө һаҡлау. Яңыртылған милли проекттар РФ Президенты Владимир Путин ҡарары буйынса 2025 йылдан тормошҡа ашырыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.","Экскурсияға, зубрҙар янына!",['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Милли проекттар,1984,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-01-14/ekskursiya-a-zubr-ar-yanyna-4536198,2026-01-14T07:35:00+00:00
"Аделина ҡыҙым ""Урал батыр"" эпосын сәхнәләштереүҙә ҡатнашам тигәс, образ уйлай башланыҡ. Был нимә кейҙереп сығарырға? Шунан бөтә донъяны шаулатҡан ""Ай йола"" төркөмөнөң күндән тегелгән кейеме иҫкә төштө. Мәйтәм, әйҙә ҡыҙым һиңә щистый дирмантиндан кейем тегәбеҙ. Кожаный куртка эҙләп хәл бөттө. Әллә ташлағанмын, әллә кешегә биреп бөткәнмен. Бер кожаный кейем ҡалмаған. Ватцап урамы буйлап киттем күн куртка эҙләп. Табылды. 48-се размер, малайҙарский, дерматин түгел, настоящий был. Ҡырҡҡыслауы жалко. Шулай ҙа кәрәк тирәкте йыға, тип, ең һыҙғанып эшкә тотондом. Ике еңен ҡырҡып ырғытып, арҡа яғын ушивать итеп, ун размерға бәләкәсәйтеп, 38-сғ размер безрукавка тегеп ҡуйҙым. Рәмистең 30 йәшкә лә, 35 йәшкә лә обещать итеп, алып бирмәгән теген машинкаһында зырылдата тегеп ултырам. Хәҙер баяғыны биҙәргә йөн-мөн кәрәк бит инде. Класс етәксеһенә яҙам, йөн юҡ, йөн кәрәк ине, тип. Сөскөрә-бышҡыра келәттәге булған байлыҡты атҡарып, 2010 йылда алған курткамдың яғаһын табып алдым. Бер заман ҡойоп яуған ямғырҙа класс етәксеһе килеп еткән ике пакет яғалар һалып алып. Баяғы үҙемдең яға ғына етмәҫ, тип, унан да байлыҡ алып, тороп ҡалдым. Биҙәү өсөн тәңкәләрҙе элекке списанный түшелдеректән систек. Керештем кейем әтмәләргә. Рәмис минең оҫталыҡҡа иҫе китеп ятҡан ерҙән хырылдап йоҡлап китте. Элек бейем йоҡлап китһә, ҡайным мәрхүм: ""Ой ошо әбей сәй эсерәме тиһәң, йоҡлай ҙа ята, ""- тип әрләй. Бейем: ""Йоҡламайымсы, уйланып ятам шунда! "" — тигән була. Ҡайным: ""Атыу хырылдамай ғына уйлан, ""— ти торғайны. Шуның кеүек Рәмискә лә, атыу хырылдамай ғына ҡарап ят, тиһәм, көлә, хырылдайыммы әллә тип. .Аделинаға кейемде бер кейҙерәм, бер систерәм. Уныһы ла ултырған ерҙән ойой ҙа китә. Мин генә бирешмәйем, эт ҡайышланып ултыра бирәм. Ниһайәт, әҙер булып килә ине, аяғына нимә кейҙерергә тип уйлана башланым. Куртканың мусор пакетына ташлаған ике еңен килтереп сығарып, шунан итек тектем. Ҡәҙимге итексе булып кителде. Шулай итеп, баяғы йырсыларҙыҡына етә яҙып, үтеп барған матур кейем килеп сыҡты. Ҡыҙымды баштан аяҡ кейендереп, өйрөлтөп-сөйрөлтөп ҡарап, саҡ ятып кителде. Төбәк-ара конкурста беренсе урын алып, бөгөн таң менән Күмертауға Республика этабына юлландылар. Бөгөн музейға экскурсияға барғандар. Иртәгә сығыш яһаясаҡтар. Ҡыҙыма уңыштар, командаһына тел асҡыстары, ҙур еңеү насип булһын, амин! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Ғәләмәт шәп тегенсе булып сыҡтым.,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0],4,Журналға инмәгәндәрҙән,2965,https://henek.info/articles/zhurnal-a-inm-g-nd-r-n-/2025-06-09/l-m-t-sh-p-tegense-bulyp-sy-tym-4270213,2025-06-09T11:30:00+00:00
"Бәхетле булыуың хаҡында уңға-һулға һөйләп йөрөмә – күҙ тейер, тиҙәр. Динебеҙ ҡанундары нигеҙенә лә шул мәғәнә һалынған. Ошо тыйыуҙарҙы иҫтә тотоп, бөгөнгө тормошома шөкөр итеп, ырыҫ серҙәре менән уртаҡлашырға ниәт иттем. .Беҙ апайым менән әсәйебеҙ тәрбиәһендә үҫтек. Атайыбыҙ хаҡында шуны ғына белә инем: ул, ғаиләһен ташлап, икенсе ҡатынға сығып киткән, алыҫта – ҡала яғында йәшәй. Өләсәйем әйтеүенсә, булдыҡһыҙ, бешмәгән кеше булған. Аҡса табырға ла эшкинмәне. Ярай әле әсәйең ваҡытында ҡотолдо, – тиер ине. Бәләкәйҙән йорт-ихаталағы барлыҡ ауыр эштәргә егелдек. Әсәйем туҡтауһыҙ зарланыр, йыш ҡына сығырынан-сығып туҙыныр, әрләр ине. Ауыр тормошонда ниңәлер гел беҙҙе ғәйепләне. Бына һеҙ тыумаһағыҙ, бәхетле булыр инем. , ошолар тип ғүмерем заяға үтте, атайығыҙ һымаҡ әҙерҙе көтөп. – шундай һүҙҙәрҙе көн дә тиерлек ишетә инек. Ир тигәнде ен һымаҡ күреп буй еткерҙек. Туғыҙынсы кластан һуң башҡа уҡыманым. Әсәйемдең янында ҡалыу мөмкин булмағас, ҡалаға эш эҙләп китеп, тәүҙә баҙарҙа тауар ташыуҙа ярҙамлашып йөрөнөм, унан бер йылдан сауҙа үҙәктәренең береһенә йыйыштырыусы итеп алдылар. Шунда үҙем кеүек хеҙмәт күрһәткән бер ир менән танышып, күпмелер ваҡыттан бергә йәшәй башланыҡ. Минең һымаҡ ул да атайһыҙ үҫкән. Эш рәтен белмәүен, маҡсатһыҙлығын, көн уҙһын – сабата туҙһын тип йәшәүен алдан уҡ һиҙә инем инде. Фатирға түләү ваҡыты етһә, һәр ваҡыттағыса, аҡсаһы юҡ. Быға иҫе лә китмәй, оялмай ҙа. Минең арҡала йәшәп ятыуы хаҡында уйлап та бирмәй кеүек. Ә эштән һуң мотлаҡ һыра тотоп ҡайтырға онотмай. Ирҙәр кеше түгел тигәнде бала саҡтан ишетеп үҫкәнгәлер, бер фатирҙа йәшәгән бәндәнең ҡылыҡтарына ғәжәпләнмәнем дә һымаҡ. Шундай булырға тейештер – ир бит. Ләкин бер аҙҙан был әҙәм шешәләштәрен эйәртеп ҡайта, дәғүәмә ҡаршы ҡул күтәрә башлағас, бер көн ныҡ итеп туҡмағас, сыҙамлығым һынды: сығып киттем. Ошо ваҡиғанан һуң осраттым Таһирҙы. Дауаханала оҙаҡ ҡына ятырға тура килгәйне, шунда ул палаталашыма – әсәһенә – килеп йөрөнө. Икеһе араһындағы мөнәсәбәтте тәүҙә ныҡ аптырап күҙәттем. Ышанманым, ялған кеүек күренде. Егет әсәһенең янында йүгереп йөрөй, әйткән һәр һүҙен иғтибар менән тыңлай, кәйефен күтәрергә тырыша, хәстәрләй, борсола. Көн дә килеп тора, өҫтәүенә бер нисә ҡат шылтырата. Мөләйем инәй ризығын минең менән һәр саҡ ихлас уртаҡлаша, дәртләндерергә ынтыла. Улы ла килгән һайын хәлемде белешә, Нимә кәрәк – һорағыҙ, килтерермен. Бер ҙә уңайһыҙланмағыҙ, – ти. Ошондай ғәжәп йылы мөхиттә үҙемде бөтөнләй икенсе кеше – ҡәҙерле ҡатын-ҡыҙ итеп тоя башланым. Баҡһаң, беҙҙең бөтөн бәхетебеҙ хәстәрлекле ир ҡулында икән. Ана бит, әсәй кеше олоғайған көнөндә улынан ҡайһылай оло хөрмәт күреп һөйөнә. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә иң яҡындарыма әйләнгән кешеләрҙән, шөкөр, Аллаһ Тәғәләм айырманы. Бына инде дүрт йылдан ашыу ҙур ғаилә булып бергә йәшәйбеҙ. Дин юлындағы ирем Таһир барыбыҙға ла – ҡәйнәмә, миңә, ике ҡыҙыбыҙға, туғандарына, әсәйемә (яңғыҙ ҡалған ҡәҙерлемде үҙебеҙгә күсереп алдыҡ) – ныҡлы терәк-таяныс. Аллаға шөкөр, элекке кеүек Ҡайҙан аҡса алырға? тип баш ватмайым, бар шөғөлөм яҡшы әсәй, ҡатын, килен, ҡыҙ, хужабикә булыу. Гүзәл зат Раббыбыҙ тарафынан тап шуның өсөн яралтылған да бит. Тәғәйенләнешем буйынса йәшәгәс, үҙемде асылып килгән сәскә кеүек тоям. Бөтөн ерҙе йәмләгем, изгелеккә, нурға күмгем килә! Бала сағымдан айырмалы, үҙемде башҡаларға кәрәкле тип тоям хәҙер. Ҡыҙҙарыбыҙ менән атаһы араһындағы шул ҡәҙәр йылы мөнәсәбәтте күреп һөйөнәм. Эйе, бала яратылып үҫергә тейеш. Айырыуса атаһының һөйөүен тойоуы мөһим. Был – бәхеттең төп нигеҙе. Сираттағы изге Рамаҙанда йәнә күмәкләшеп ураҙа тотабыҙ, һәр таңды доғалар, матур теләктәр менән ҡаршы алабыҙ. Раббыбыҙ һәр йортҡа, ғаиләгә ошондай күңел тыныслығы, ырыҫ-бәрәкәт бирһен ине. Ир ҙә, ҡатын да үҙ урынында булһын. Бер-беребеҙҙе ҡәҙерләйек, бәхетле итергә тырышайыҡ. (Өфө ҡалаһында йәшәгән ҡатындан яҙып алынды). ""Башҡортостан гәзите"" сайтынан.","""Һеҙ тыумаһағыҙ, бәхетле булыр инем. """,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],5,Бәхәс,3820,https://shonkar.com/articles/b-kh-s-alma-y/2025-05-08/e-tyuma-a-y-b-hetle-bulyr-inem-4228286,2025-05-08T13:29:00+00:00
".  Сменалы  эштә  бригадалары  менән  бардюр  бысалар.   Эш  пландарын  тиҙ  генә  тултырып,   сит – ят  күҙҙәр  күрмәгәндә,  ҡәбер  таштары  бысып,  магазиндан  күпкә  арзаныраҡ  хаҡҡа  халыҡҡа   һаталар  икән. Бригада ла  эшләгән  ете  эшсенең,  икәүһенең  ихата  эсен  ошо  әҙер  продукция  менән  тултырғандар.  Хаҡы  арзан  булғас,  халыҡ  алыштырып  торған  инде.  Үҙҙәре лә  ҡолаҡтарын  ҡарпайтып,  яҡын – тирәләге  ауылдарҙа  берәйһе  мәрхүм  булманымы  икән,  тип  хәбәрҙәр   булып  торғандар.  Мәйет  ятҡан  йортҡа  барып,  таштарын  тәҡдим  итеп,  аҡсаға, самогонға  алмаштырғандар.  Аҡмаһа ла  тамып  торған  инде. Бер  мәл  берәүҙә  үлмәй  икән. Эшкә  киләләр,  ә  баш  юнәтергә  аҡса ла,  араҡы ла  юҡ. Былар  булалмай,  яңыраҡ  эшкә  кергән  шул  танышыма: -Яҡын тирәлә,  берәй  белгән,  оло  йәштәрҙәге  кешең   юҡмы,  тәҡдим  итеп  ҡара, - тип  кәңәш  биргәндәр.  РТС   ҡасабаһында  бының,  инде  хаҡлы  ялға  сыҡҡан  әбей  тейеш  зат – зәүере    йәшәгән.  Шуның  өйөнә  барып, әү – хәүәл  белешкәс, -Әбей,  һиңә  арзан  ғына  хаҡҡа  ҡәбер  ташы  кәрәкмәйме? – тип  йомошон  әйткән.  Хужабикә  тыныс  ҡына: -Ярар,  улым,  уйлармын,  иртәгә  килерһең, - тигән. Икенсе  көнөнә  әбей: -Балаларым  менән  кәңәшләшкәйнем,  улар: -Инәй,  үлергә  ашыҡмай  тор. Һин  беҙгә,  ейән – ейәнсәрҙәреңә  бик  кәрәкһең  әле.  Хоҙай  Тәғәлә  үлемдән   үҙе  һаҡлаһын,  әгәр  ундай  хәл  була  ҡалһа,  ҡәбер  ташын  үҙебеҙ  алып  ҡуярбыҙ,  тип  кәңәш  бирҙеләр,  тигән. Әллә  күпме  һыуҙар  аҡҡан,  әллә  күпме  йылдар  үткән.  Танышымдың  әбейенән  күпкә  йәшерәк  булған  ата- әсәһе  ауырып,   бер – бер  артлы  донъя  ҡуйған. Ҡатыны  юл  аварияһына  осрап  һәләк  булған.  Берҙән – бер  бөртөк  улы,  эскелек  һаҙлығына  батып, аҡылынан  яҙып,  аҫылынып  үлгән.  Көтмәгәндә,  төндә  ағаһының  йорто  янып  китеп,  бөтә  ғаиләһе  менән  әрәм  булғандар.  Оҙаҡ  йылдар  таш  бысып,  үҙ  һаулығын  арыу  ғына  ҡаҡшатҡан,  инде  хаҡлы  ялға  сыҡҡан  танышым,  күҙҙәрен  йәшләндереп: -Ауырыйым,  яҡташ,  дауаханынан  баш  сыҡмай,  үлермен  инде. -  тимәһенме.  Үҙемдә  һиҙмәҫтән: -Ә  теге  әбейең  тереме  һуң? –тип  ысҡындырҙым. -Тере,  нимә  булһын  уға,  быйыл  94  йәшен  тултырҙы. Һаман  үҙ  аяҡтарында  атлап  йөрөй,  аҡылы ла  теүәл. Тик  ҡолаҡҡа  ғына  ҡатыраҡ, - тине  танышым. .Ул  мине  ауыр  уйҙарға  батырып,  йүткерә – ҡаҡыра  дауахана  яғына  атланы.","Кешегә үлем теләмә, үҙеңә ғүмер телә. Булған хәл. Рамай Ҡаһир",['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Хикәйә,2361,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2024-07-12/kesheg-lem-tel-m-e-mer-tel-bul-an-h-l-ramay-a-ir-3846381,2024-07-12T13:35:00+00:00
"Акмәчеттә хәтер ташы янында чара. Акмәчетнең тимер юл вокзалы янында кырымтатар халкы сөрген ителүгә 74 ел тулу уңаеннан матәм чарасы узды. Сөргенгә ибәрелгән урында куелган хәтер ташы янына ыелган Русиядә тыелган кырымтатар мәлесе әгъзалары халык белән бергә сөрген корбаннары рухына дога кылып ""Ант иткәнмен"" кырымтатар гимнын башкардылар. Нариман ДжелялМәлес рәисенең беренче урынбасары Нариман Джелял: ""Мондый чаралар дөньяның төрле илләрендә үтә. Сөргенне уздык бүгенге көннәрне дә узарбыз"", дип белдерде. Чыгыш ясаучылар арасында Кырымда Русия оккупациясеннән соң ябылырга мәбүр булган""""кырымтатар балалар телеканалының элеккеге мөхәррире Усние Хәлилова, укытучы Алие Велиуллаева, милли хәрәкәт ветераны Бекир Умеровһәм башкалар булды. Чарага килгәннәрне полиция вәкилләре күзәтеп торды. Шулай ук янәшә урамнарда полиция хезмәткәрләре тулы автобуслар торды. 5Акмәчеттә сөрген корбаннарын искә алдыларКырымтатар халкының сөргенлек корбаннарын искә алу чаралары дөнья буйлап уза.18 май Украинаның Киев шәһәрендә сөргеннең 74 еллыгына багышланган матәм чараларында Украина, Мәлес итәкчелеге, кырымтатарлар һәм украиннар катнашты. Эмине Джеппар""Украина телеканалларына сөргенлек фаигасе белән бәйле махсус әзерләнгән өч видеоролик юлланды"", дип хәбәр итте Украинаның мәгълүмати сәясәт министрының беренче урынбасары Эмине Джеппар. Украина президенты Петр Порошенко""совет режимының кырымтатар халкына, бөтен кешелеккә каршы ясаган инаятен Украина бервакытта да онытмас"" дип әйтте. ""Кырым оккупациясен оештырган бүгенге инаятьчеләр дә әзаланачак дип ышанам. Кырым янә Украинага кайтачак"", дипяздыул үз Фейсбук битендә. Украинаның Львов шәһәрендә Тарас Шевченко һәйкәле янында ""Йөрәгеңдә ут кабыз"" дип исемләнгән сөрген корбаннарын искә алу чарасы үтте. Мәйданда яндырылган утлар белән Кырым харитасы, тамга һәм 74 саны ясалды. Шулай ук Украинаның Генически, Мелитополь шәһәрләрендә дә кырымтатарлар булган урыннарда сөрген корбаннарын искә алу чаралары үтә. Сөрген корбаннарыны искә алу чаралары 13 майда Әнкарада да узды. Шул ук көнне кырымтатар яшьләре милли байраклар белән Кырымдагы Чатыр-Дагка күтәрелеп сөрген корбаннары рухына догакылды. Акмәчеттә Сөрген көнеЧараларны уздырмау өчен кайбер активистлар алдан ук кисәтелде. Матәм чаралары алдыннан Русиядә тыелган Мәлеснең Карасубазардагы рәисе Мустафа Асабаныике полиция хезмәткәре өенә килеп кисәткән. Шуңа да карамастан ул 18 майда авылларда, урыннарда зиратларны зиярәт кылып каберләр, хәтер ташлары янында догалар укылачагын, хәтер ташлары булган урыннарга чәчәкләр куелачагын, Карасубазарда хәтер ташы янында чара үткәннән соң мәчеткә барып анда сөрген корбаннары рухларына күмәк дога кылачакларын әйтте. Аның сүзләренчә, Русия кануннарына күрә бу чараларга органнарның рөхсәте кирәкми. ""Аннары ничек булыр - күрербез"", диде ул.17 май көнне Акмәчеттә ""Йөрәгеңдә ут кабыз"" чарасында катнашудан соңтоткарланганкырымтатар яшьләренә карата бүген мәхкәмә башланды. Аларны полициягә буйсынмауда гаеплиләр. Кырымның Мәскәү тарафыннан куелган хакимият вәкилләре дә быел сөрген көнен искә алырга булды. Акмәчеттә тимер юл вокзалы янындагы бакчада куелган истәлек ташына, Вернадский урамындагы һәйкәлгә, Кырым инженер-педагогия университетындагы ""Яңарыш"" комплексына чәчәкләр куйдылар. Бакчасарай районы Сюрень (Танковое) авылында хакимиятләр сөрген фаигасен хәтерләткән комплекс янында матәм чарасы һәм концерт оештырдылар.","""Сөргенне уздык, бүгенге михнәтне дә узарбыз""","['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 1 0 0],8,Ҡырым,3375,https://www.azatliq.org/a/29235669.html,2018-05-18T12:46:38+00:00
"Бала саҡтан алып фантастик фильмдар ҡарайбыҙ ҙа шаҡ ҡатырғыс техник мөмкинлектәрҙе күрәбеҙ. Уларҙың тормошҡа ашырына әллә ни ышанып та етмәйбеҙ. Әммә йылдар үтә тора, улар бер-бер артлы ғәмәлгә аша тора. Яһалма интеллект бигерәк тә ҙур мөмкинлектәре менән аптырата. Тик һәр яҡшының кире яғы ла була шул.","Ҡараҡтарҙың яңы ""ҡармаҡтары""",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,303,https://henek.info/articles/common_material/2025-02-06/ara-tar-y-ya-y-arma-tary-4108933,2025-02-06T10:00:00+00:00
"Ул утрауҙа яңғыҙ ҡарсыҡ Сикһеҙ диңгеҙгә ҡарап, Робинзондай күҙәтәлер, Күренмәҫме, тип, карап. Һәм ҡайтып үҙ ҡыуышына Ҡабыҙалыр усағын. Иртән тороп тағы килер Ҡарарға диңгеҙ яғын. Сайҡала диңгеҙ, сайҡала. Ләкин ул бишек түгел. Иркәләр наҙлы ҡулдар юҡ, – Күшектем, өшөп күңел. Һағыш диңгеҙенә батам, – Ауылым һағындыра! Диңгеҙ теле менән әйтһәк, Йөрәктә – ""Полундра! "" Фокус И бер ҡатлы бала саҡтар — Ышандыҡ фокуссыға: Күҙ алдында ҡулындағы Тинлектәр юҡҡа сыға. Хәҙер донъя — үҙе цирк, Илебеҙ — бер арена. Гүйә, фокус ҡарар өсөн Килгәнбеҙ Ер шарына. Ҡулдарына күҙ эйәрмәй, ""Һә "" тигәнсә оталар. Улар өсөн күкәй нимә — Миллиондарҙы йоталар. Ана, берәү завод йотто — Торғаны менән — гурман! Ауыҙына инеп китте Тотош күл, тотош урман. Берәү йотто газ торбаһын, Берәү нефть вышкаһын. ( Ер шарын да йотор улар, Тәүбә! .. Хоҙай ҡушмаһын! ) Бер әйтерҙәр: "" Фокус тамам! "" Бөтөргәс илде йотоп. Ауыҙ асып ҡалыр халыҡ, Теге нәмәһен тотоп. Ҡоллоҡ (Уйынлы-ысынлы) Ҡол биләүселек дәүере Тарихта ҡалған, тиҙәр. Имеш, кешеләр тормошта Азатлыҡ алған, тиҙәр. Ялған һөйләйҙәр. Ҡараһаң, Ҡолдар ни донъя тулы: Кемдер – вазифалар ҡоло, Кемдәрҙер – аҡса ҡоло. Кемдер ғүмер буйы эш тип, Бығау һалған ҡулына. Кемдер йөрөй әүерелеп Ялҡаулыҡтың ҡолона. Шешә ҡоло. Бисә ҡоло. Йыһаз ҡоло. Аш ҡоло. Ҡотолоу юҡ был ҡоллоҡтан, – Хет ерҙе тырнап оло. Ҡол биләүселек дәүере – Беҙ һайлаған юл бит ул. Ерҙә бер кем азат түгел, Һин дә, мин дә ҡол бит ул! Салауат ӘБҮЗӘР.",Әбүзәрҙән шиғри күстәнәс,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Шиғриәт,1433,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-06-19/b-z-r-n-shi-ri-k-st-n-s-4281733,2025-06-19T11:10:00+00:00
"Көнө буйы әллә ҡайҙа олағып, күренмәй йөрөһәләр ҙә балаңдың һәр аҙымын белеп тораһың. Ауыл бит ул! Һәр бала бик ҡәҙерле ауыл халҡына, олоһо ла, йәше лә балаларҙы бер ваҡытта ла күҙ уңынан ысҡындырмай. Балаларҙың ҡайһы тирәлә, ни рәүешле уйнауҙарын бер береһенә еткереп кенә торалар. Шуға күрәлә балалар менән бер - бер хәл булыр тип ҡурҡыу юҡ ауылда. Әлбиттә бәләкәстән генә хәүеф - хәтерҙән һаҡланыу сараларын, ҙурҙарының бәләкәс туғандарын һәр ерҙә ҡурсып, ҡарап алып йөрөүҙәрен, әсәй менән атай рөхсәтенән башҡа алыҫ китмәүҙәрен, әгәрҙә берәй хәл булһа яҡын тирәлә үҙебеҙҙең ауылдың нидәй кешеһе бар шуны ярҙамға саҡырыуҙарын, яҡшы белгән үҙебеҙҙең ауыл кешеһенән башҡа, ят кешеләргә ышанмауҙарын һәм башҡа, һәм башҡа ҡағиҙәләрҙе һәр баланың аңына һеңдереп үҫтерәбеҙ. Шуға күрә уйнап йөрөгән балаларым өсөн һис борсолмай, өйҙә ҙур ҡыҙым менән ярышҡа (конкурсҡа) әҙерләнеп мәж киләбеҙ. Ауылдың мәҙәниәт йортонда Әсәләр һәм ҡыҙҙар исемле ярыш үткәрергә булғандар ҙа, ҡыҙым менән мине лә ярышта ҡатнашырға, көс һынашып ҡарарға саҡырҙылар. Мөкиббән китеп мода күрһәтеү конкурсына костюмдәр, күлдәктәр әҙерләйбеҙ, аш – һыу әҙерләү буйынса ярышҡа еңел генә ефәк туҡыманан йәрпесәкләп (оборки) аляпҡыс, ресторандарҙағы шеф поварҙарҙыҡы кеүек бейек түбәле башлыҡ тегеп алдыҡ. Бик матур килеп сыҡты. Ихласлап миңә ярҙамлашып йөрөһәлә ҙур ҡыҙым ҡатнашмай ярышта. Ул үтә оялсан, ҡыйыуһыҙ, тыйнаҡ ҡыҙыҡай, шығырым тулы халыҡ алдында, сәхнәгә сығып баҫыу ҡайҙа инде! Үҙенең ҡулынан килмәгәне юҡ, әммә ҡыйыуһыҙлығы көслөрәк шул. Ярышта үтеп сығып барған, баҫҡан ерендә осҡондар осороп йөрөгән, ҡулынан да, теленән дә килә торған уртансы ҡыҙым ҡатнаша. Төрлө милли бейеүҙәр, заманса бейеү, брэйк данс һәм башҡалар. Башҡорт телендә шиғыр һөйләргә лә оҫта ул ҡыҙыҡайым. Әммә ярышҡа әҙерләнешергә уның түҙеме етмәй. Әҙерләһәгеҙ ҡатнашам! - тип кенә ҡуйҙы ул. Әйткәндәй ул ҡыҙыҡай осоп ҡунып магазингә барып килде лә: Әсәй бына алып ҡайт тигән әйберең, бына ҡалған 50 һум аҡсаһы - тип әйберен өҫтәлгә, аҡсаны минең янымдағы ултырғысҡа һалып сығып китә һалды. Бөгөнгө яҙмамдың ғилләһе ошо 50 һум дала инде. Шулай ҡым – ғыуытлап ауылыбыҙҙың иң һылыу, иң егәрле, иң һөйкөмлө апайҙың килеп ингәнен дә һиҙмәй ҡалғанбыҙ. Ул шундай күркәм, шундай ипле, шундай уңған, ундай кеше тураһында аҫыл һөйәк тигәндәрен ишеткәнем бар. Ул буй – һын, ул һылыуҙарҙан һылыу йөҙ, ул үҙәкте өҙөрлөк моңло тауыш, йырлап ебәрһә илатмай ҡуймай. Бирһә бирәлә ҡуя бит ХОҘАЙ ТӘҒӘЛӘ бөтә булған күркәмлекте бер кешегә! Ауылда бөтәһелә уны хөрмәт итә, олоһо ла, кесеһе лә берҙәй яраталар. Минең дә күңелемде ошо матур апайға хөрмәт итеү, һоҡланыу тойғолары биләй. Әйҙә апай түргә уҙ! - тип ҡаршы алам мин уны. Әйткәндәй өйөбөҙҙөң түре лә юҡ инде, 20 кв. м. ғына бер бүлмәле өйҙә йәшәп ятабыҙ. Боронғолар әйтмешләй, күңелең киң булһа, өйҙөң ниндәй ҙурлыҡта булыуы мөһимме ни? .. Шулай эшебеҙҙе ҡуйып тороп, апай менән әңәмәләшеп, төрлө хәбәрҙәргә төшөп китеп, кинәнеп һөйләшеп ултырғанда өсөбөҙҙең дә күҙебеҙ бер нөктәгә төбәлде. Был баяғы алабарман ҡыҙым ҡалдырып киткән 50 һум аҡса ине. Ул ултырғыста ята торғас иҙәнгә төшөп киткән күрәһең. Әллә үҙебеҙ үтеп барғанда итәк еленә эләгеп төштөме, әллә теге бала ҡабаланып шулай елләп киттеме инде, белмәҫһең. Беҙ ул аҡса тураһында бөтөнләй онотҡан булғанбыҙ икән. Бына хәҙер өсәүләп бергә күреп ҡалдыҡ. Беҙ ҡыҙым менән нимә булһа ла эшләп, йә өндәшеп өлгөрмәнек, апайыбыҙҙың ҡылығы аптыратты. Ул ҡапыл ғына йәнләнеп, ҡыҙарынып китте, урынында ултырып сыҙай алмаған кеше һымаҡ, бер торҙо бер ултырҙы. Иң ахыры апайыбыҙ ҡулына өҫтәлдә ятҡан гәзитте алып, өй бигерәк эҫегә һылтнаған кеше булып, иҙәнгә төшөп ултырҙы. Аҙыраҡ ултыра биргәс, ул нишләптер гәзитен ултырғыс аҫтына ииҙәнгә һалып торҙо ла кире аҡса менән ҡуша күтәреп, гәзит аҫтынан ғына аҡсаны кеҫәһенә тығып ҡуйҙы. Ул аҡсаны ҡыҙым менән мин дә күргәнде апайыбыҙ абайламаны буғай. Мин ипләп кенә ҡыҙыма ҡарайым, үҙемдең башымда бер уй. Уй АЛЛАҡай ғынам, балалыҡ менән берәй нәмә ҡылып, йә әйтеп ҡуймаһа ярар ине. Ә ҡыҙым аптыраулы, һораулы ҡараштарын миңә төбәгән. Мин һаҡ ҡына баш һелкәм дә, өндәшмә тип ымлайым. Бына апайыбыҙ ҡабаланып китте: Аһа-аһ оҙаҡ ултырып ташлағанмын бит һүҙгә әүерәп – тип, шәпләп атлап сығып китте. Өйҙә тәрән тынлыҡ урынлашты, мин иҫем китеп әле генә күҙ алдыбыҙҙа булған хәлгә ышана алмай һеңгәҙәп ултырам. Был хәл мөмкин түгел, нисек инде улай? Апайыбыҙ бик бай, етеш йәшәй бит! Ул һарай тулы мал, ул техника, машиналар, тракторҙар, ул эсе тулы йыһаз өй! 50 һум ға ҡалған көнө бармы һуң инде! Эй АЛЛАҺЫм, быны нисек аңнарға? Ниһәйәт ҡыҙым түҙмәй миңә һүҙ ҡуша: Әсәй нишләп әйтмәнең инәйгә, ул бит беҙҙең аҡса ла инде? - тип һорай ул. Оялдым балам, уңайһыҙ бит. Ә һин мин тыйғансы нишләп өндәшмәнең һуң? - тием уға. Мин дә оялдым әсәй – тине балам. Шулай итеп үҙ аҡсабыҙҙы күрә тороп урлатып, үҙебеҙҙең әйбер өсөн үҙебеҙ оялып өндәшмәй ултырып ҡалдыҡ. Күңелгә шул тиклем ҡыйын булып китте, һөйләп аңлатырлыҡ түгел хатта. Күҙҙәр үҙҙәренән үҙҙәре йәш менән тулды. Ул йәштәрҙе ҡыҙымдан йәшерә һалам, әсәйем 50 һум аҡсаһын ҡыҙғанып илай тип уйлай күрмәһен тағы. Оло хөрмәт иткән, яратҡан апайыбыҙға ҡараш үҙгәҙе лә ҡуйҙы. Уның тышҡы һылыулығы нисектер уңып, юйылып, таушалғандай тойолдо. Ә һоҡланыу, хөрмәт итеү тойғолары ҡул менән йолҡоп ташлағандай бер мәлдә юҡҡа сыҡты. Урынында өңрәйеп, әсендереп, һулҡылдап һыҙлап бушлыҡ ҡына тороп ҡалды. Ҡыҙғаныс, бик ҡыҙғаныс. Зилдә ХӘМИҘУЛЛИНА",ИЛЛЕ ҺУМ.,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0],6,Йәмғиәт,5370,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-09-14/ille-um-3929196,2024-09-14T08:37:00+00:00
"Икеһе лә бер йылда тыуып, элекке ауыл мәктәбенең дүрт класын саҡ-саҡ бөтөрөп, һуңынан колхозда бер нисә йыл эшләп, бер көндә армияға киткәндәр. Бергә хеҙмәт итеп, бер көндө армиянан ҡайтҡандар. Бер үк ваҡытта туй үткәреп, кәләш алғандар. Бер туғандар кеүек, бергәләп донъя көткәндәр. Бер йыл да үтмәгән, Ғариф менән Фәриттең һәр береһенең батырҙай улдары тыуған. Бер аҙна үткәс, бөтә ауыл менән малайҙарының тәпәйен «йыуып», Ғариф менән Фәрит ауыл Советына барып, уның рәйесе Шамил менән улдарын тағы ла бергәләп «йыуып», уларға исем ҡуштырып, метрика яҙҙырып алғандар. Шулай итеп, ауыл халҡының һаны Мусағәли менән Ғәлимуса тигән ике ир балаға артҡан. .Ауыл халҡы, ҡушҡан исемдәрҙе аңламайынса, Ғариф менән Фәриттән: «Ниндәй ике ҡатлы исем ҡуштығыҙ ул? » – тип һораштырып, уларҙан бер ниндәй аңлатырлыҡ яуап ала алмағас, тыуған балаларҙы ҡушҡан исемдәре менән ҡабул иткәндәр. Бер туған кеүек йәшәгәс, балаларының исемдәрен дә оҡшатып ҡушҡандарҙыр инде, тип бер-нисә көн ауыл ҡатындары үҙ-ара ләстит һатып, тора-бара ауыл халҡы был хәлде онотҡан. Ә Ғәлимуса менән Мусағәли атайҙары кеүек дуҫлашып, бергә үҫеп, бергә йәшәй башлағандар. Был хәлдәрҙән һуң байтаҡ ҡына ваҡыт үткәс, теге серле исемдәрҙең нисек донъяға килеүе асыҡланды. Уны «сельсовет» вазифаһынан төшөрөлгәс, ҡасандыр сер тоторға тип биргән һүҙен боҙоп, төшөрөп алған сағында, элекке рәйес Шамил ағай һөйләп биргән. Ул хәл былай булған икән. Ғариф менән Фәрит, бер нисә шешә «аҡ баш», икмәк-тоҙ алып, көтөү ҡайтып, кис була башлаған ваҡытта ауыл Советы рәйесе Шамилға килгәндәр. – Әйҙә, Шамил, конторыңа, беҙҙең малайҙарға метрика яҙып бир. – Малайҙарығыҙҙың исемдәре нисек була? – Һин, Шамил, ҡабаланма, тәүҙә тәпәйҙәрен «йыуып» алайыҡ, – тип яуап биргән Ғариф. – Эйе шул, баш та ауыртып тора, – тип хуплаған Фәрит. Бер «аҡ баш»ты төпләгәс, Ғариф: – Мин малайға Ғәли тигән исем ҡушам. Олатай Ғәлимулла хөрмәтенә, – тигән ғорур ғына ҡиәфәттә. – Ә мин Муса итеп атайым, – тип дауам иткән Фәрит. – Беҙҙең пәйғәмбәребеҙ ҙә Муса булған бит. – Афарин! Бик шәп! Бик матур исемдәр! – тип хуплаған уларҙы Шамил. – Бына как раз ике метрика бланкыһы ҡалған, башҡаса юҡ. Райондан иҫәпләп кенә бирәләр. Боҙмай ғына, матурлап яҙырға кәрәк. – Яҙырға һин булдыраһың, шуның өсөн һин сельсовет бит. Өлгөрөрбөҙ, әйҙә, Фәрит, ҡой тағы. Тағы бер шешәне бөтөргән былар. Ултыра торғас – өсөнсөһөн дә. Нисек өйгә ҡайтҡандары, нимә яҙғандары, ни өсөн ауыл Советына килгәндәре береһенең дә иҫтәрендә ҡалмаған. .Ғарифты иртәгәһенә ҡатыны Зарифа уята: – Йә, шул тиклем эсмәһәң дә булыр ине инде! Ҡайҙа баланың метрикаһы, алып ҡуяйым документтар араһына. – Ниндәй метрика? Ниндәй бала? – Эсеп йөрөп, башыңды юғалттыңмы әллә? Кисә сельсоветҡа киттегеҙ бит Фәрит менән. – Ә-ә-ә. Пинжәк кеҫәһен ҡара, шундалыр. Зарифа Ғарифтың кеҫәһенән метрика килтереп сығара: – Әстәғәфирулла! Был нимә? ! Ниндәй Муса? ! Беҙ бит Ғәли тип ҡуштыҡ балаға! Нимә эшләнең һин? ! Бар, киренән күсереп яҙҙыр! Ғариф, күҙҙәрен аҡайтып, бер нисә мәртәбә уҡып сыға метриканы: атаһы – Ғариф, әсәһе – Зарифа, ә баланың исеме – Муса! «Был ни хәл? ! Был – Шамилдың ғына эше! Минең менән шаярмаҡсы булған. Хәҙер барып кәрәген бирергә кәрәк! » – Шундай уйҙар менән Ғариф, сәй ҙә эсмәйенсә, ауыл Советына йүгергән. Ауыл Советы ихатаһына кереп барғанда Фәритте осратҡан. – Һинең малайҙың исеме нисек? – Ғәли. Ҡатын өйҙә пыр туҙа. Шамил рәйесте ауыл Советында тапмағас, йүгереп өйөнә барып, йоҡоһонан уятҡандар. – Һин нимә эшләнең? Беҙҙең менән шаярырға уйланыңмы? Әйҙә, киттек контораға, тиҙ генә күсереп яҙып бир! Контораға барып, үҙенең яҙмаларын тикшереп ҡарағас, Шамил шулай тигән: – Ағайҙар, был хәлдә минең гонаһым юҡ! Мин һеҙгә әйттем: тәүҙә метриканы тултырайыҡ, шунан йыуырбыҙ, тип. – Ә беҙгә хәҙер нимә эшләргә? Ҡатындарға нисек аңлатырға? Төҙәтеп, күсереп яҙ, давай! – Юҡ, уны эшләй алмайым! – Нисек инде эшләй алмайһың? Беҙҙән көләһеңме әллә? Мин бер кемдән дә көлмәйем. Беренсенән, минең бүтән метрика бланкыларым юҡ. Уларҙы райондан һанап ҡына бирәләр. Һәр донъяға килгән бала башына иҫәпләп. Икенсенән, мин архив китабына теркәп ҡуйғанмын, ундағы яҙыуҙы төҙәтергә ярамай! – Нимә эшләргә һуң? Был эште улай ҡалдырып булмай бит! – Белмәйем, уйларға кәрәк. – Шамил тегеләрҙең метрикаларын, архив китабын тотоп уйға ҡалған. Бер нисә минуттан һуң шундай тәҡдим яһаған: – Бына нимә, ағайҙар. Мин бер нисә хәреф өҫтәйем яҙыуҙарыма. Был күсереп яҙыу ҙа, төҙәтеү ҙә булмай. – Йә-йә. – Бына шулай була: Ғариф ағай, һинең малай Мусағәли булыр, ә һинеке, Фәрит ағай, – Ғәлимуса. Әлегә шулай йөрөп торһондар. Ҡатындарығыҙға аңлатығыҙ: метрикә буйынса оҙон исемдәре – Мусағәли, Ғәлимуса, ә ҡалғандарға – Ғәли менән Муса. Ә мин уборка бөтөү менән, һеҙҙән ғаризалар алып, дөрөҫ итеп эшләп ҡуйырмын, районға барып. Шулай килешеп таралышҡандар. Шамил ағай, әйткән һүҙендә тороп, эшләп бөткән микән был эште-юҡмы, уныһын хәҙер бер кем дә белмәй. Мусағәли менән Ғәлимуса ағайҙар иһә күршеләр һәм дуҫтар булып һаман йәшәп яталар. Әмир СӘЙФУЛЛИН.",Исем ҡушыу мәрәкәһе,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Йәмғиәт,4936,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2026-01-17/isem-ushyu-m-r-k-e-4540744,2026-01-17T18:13:00+00:00
"Төп призды - велосипедты ""Тамаша"" журналына яҙылған квитанцияһы менән Бүздәк районынан Зәйфә апай Цуканова отто. Иң ҡыҙығы, ""Ағиҙел"" журналы редакцияһы ""Ағиҙел""гә яҙылыусылар араһында үткәргән отош уйынында ла төп приз - 100 хикәйә тупланған ике томлыҡ уға эләкте! Бик даланлы апай булып сыҡты ул! ""Милли түшелдерек кейеп килгәйнем бөгөн, ул миңә бөгөн талисман кеүек булды, бөтә ерҙә лә еңеп йөрөнөм"", ти Зәйфә апай үҙе бөгөнгө уңышлы көн хаҡында. Ҡотлайбыҙ!","Велосипед та, ""Ағиҙел""дән ике томлыҡ та - Зәйфә апайҙыҡы йәки тылсымлы түшелдерек",['Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1],2,Файҙалы эштәр,459,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2023-06-19/velosiped-ta-a-i-el-d-n-ike-tomly-ta-z-yf-apay-y-y-y-ki-tylsymly-t-shelderek-3304574,2023-06-19T09:43:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМөлеков - беренче төркем инвалид һәм атнасына өч тапкыр дүртешәр сәгать гемодиализга йөри. Аның чире мәхкәмәгә кешене азат итәргә мөмкинлек бирә торган авырулар исемлегенә керә. Уфадагы Навальный штабының элекке координаторы, сәясәтче Лилия Чанышеваүзенә ачылган инаять эшендәге тагын бер гаепләнүче -Рөстәм Мөлековның әле дә Пермьдәге 29 нчы төзәтү колониясендә калуын хәтерләтте. Бу хакта ул үзенең -каналындаязып чыкты. Мөлеков - беренче төркем инвалид һәм атнасына өч тапкыр дүртешәр сәгать гемодиализга йөри. Аның чире мәхкәмәгә кешене азат итәргә мөмкинлек бирә торган авырулар исемлегенә керә. Әмма 31 гыйнварда Башкортстанның Югары мәхкәмәсе актвистны нык авыруы өчен колониядән азат итүне сорап Уфаның 1 нче тикшерү изоляторы, Пермь колониясе, Мөлеков үзе һәм аның адвокаты Радик Латыйповтапшырган шикаятьләрне карап, моннан баш тартты. ""Рөстәмнең рәшәткә артында сәламәтлеге шактый начарайды. Аяклары тотмый башлады, ашханәгә кулларыннан тотып алып баралар. Моннан тыш аңа хатлар тапшыру, аннан хат алу белән дә проблем бар - аларны йә тапшырмыйлар йә нык тоткарлап бирәләр. Рөстәм колониядән кассация мәхкәмәсенә ибәргән документлар ике тапкыр ""югалды"", - дип яза Чанышева. Шулай ук медианы, хокук яклаучыларны һәм адвокатлары Мөлековны азат иттерүгә ирешергә чакыра. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Лилия Чанышева әмәгатьчелекне инвалид тоткын Рөстәм Мөлековны азат иттерүгә ирешергә чакырды,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1437,https://www.azatliq.org/a/liliya-chanisheva-jamagatchelekne-nik-aviruchi-totkin-rostam-molekovni-azat-itteruga-iresherga-chakirdi/33160879.html,2024-10-16T16:40:41+03:00
"Госман Исхакый (с) һәм Илдус Фәиз""Азу"" кафесыРишат Хәмидуллин, ТР Диния назарәтенең пропаганда, мәгълүмат бүлеге итәкчесеРенат Хәсәншин, назарәтнең хокукларын яклаучы адвокат","Мөфтиләрнең ""салкын сугышы"" мәхкәмәдә дәвам итте",['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Дин,174,https://www.azatliq.org/a/24455909.html,2012-01-18T22:32:14+00:00
"уртаклаш6 июнь мөселманнар Рамазан аена керде. Быел ураза елның иң озын көннәренә туры килә. Азатлык бу айда уразага бәйле хәбәрләрне анлы блог рәвешендә тәкъдим итә. Кадерле дуслар! Рамазан ае тәмам. Кичә дә, бүген дә дөньяның төрле кыйтгаларында Ураза гаете бәйрәм ителә. Азатлык бик сөенеп ай дәвамында төрле илләрдә, шәһәрләрдә мөселманнар өчен изге булып саналган Рамазан ае, гает ничек узуы хакында мәгълүмат туплады, кызыклы рәсемнәр, видеолар урнаштырды. Азатлык бу эштә 30 лап илне, 60 лап шәһәрне колачлый алды, Рамазан хакында хис-тойгылары, фикерләре белән 50 кеше язма рәвештә уртаклашты. Бу язмаларны әлегә 6 мең 250 кеше укыды (саннар минут саен үзгәрә). Бүген анлы блог үзенең эшен тәмамлый. Киләсе Рамазанда очрашырга насыйп булсын! Азатлык үз укучыларына бәхетле имин тормыш тели! уртаклашШәмәрдәндә пиньята ваттылар Саба районының Шәмәрдән авылында өченче ел рәттән Әпсәләмовлар гаиләсе башлангычы белән Ураза гаетендә балалар күңелен күрәләр. 5 июль бәйрәм өч сәгать дәвам итте, 300 ләп кеше катнашты. Гаеткә багышланган чара Казаннан килгән артистлар башкаруында ырлар, мөнәәтләр белән үрелеп барды. Олылар концерт караган арада, балалар чүлмәк ватты, йомырка салынган кашыкны авызга кабып йөгерде. Кунаклар хәләл һот-дог, пылау, татлы ашамлыклар белән сыйланды. Ахырдан малайлар һәм кызлар ике төркемгә бүленеп, Әпсәләмовлар ясаган пиньятаны таяк белән бәреп ватты. Аннан шыплап тутырган кәнфитларне ыеп күңел ачты. Шәмәрдәндә Раштуа, Яңа ел зурлап уздырыла, да халык авыл уртасында ыелып бәйрәм итә, ә гает көнне бакчада эшли, Ураза белән Корбан гаетләрен бәйрәм дип тә белми. Ураза бәйрәменең иртән мәчеткә барып, намаз укып кайттың да, коймак ашадың да, шуның белән бетте китте, дип фикер йөртәләр. Без Ураза бәйрәме зур шатлык икәнен күрсәтергә теләдек, балаларның күңелләренә сеңеп калсын иде дип сөйләде Дамир хәзрәт Азатлыкка. уртаклашБер айга сузылган уразадан соң уйлануларуртаклашТүбән Каманың Ташлык авылында бүген дә бәйрәм дәвам итәуртаклашАлбаниянең Тирана шәһәрендә гает намазыуртаклашИске Салман авылында гаеткә чишмә ачылдыӘлки районы Иске Салман авылы халкы Ураза бәйрәмен үзенчәлекле үткәрде. Бу көнне авылда иганәчеләр һәм ирле халык ярдәмендә төзекләнлерелгән авыл чишмәсе ачылды. Авыл тарихы көчләп чукындыру заманнары һәм татарларны куган вакыта 3 кыз баланың фаигале төстә үтерелүе турындагы риваятләр белән бәйле. Дин хакына шәһит киткәннәр рухына багышлап намаз укылды, бәйрәм чаралары үтте. Бикә Тимерова, Әлки районыуртаклашКазанның ""Гаилә"" мәчете гаеттә балалар күңелен күрдеуртаклашБуа районы Зур Боерган авылында Гает намазы Татарстанның Буа районы Зур Боерган авылында Ураза гаетен мәчет имамы, 76 яшьлек Исмәгыйль хәзрәт Латыйпов алып бара. Безнең мөселманнарны радио-телевидение аркылы өнәп, яратып бетермиләр. Шуның өчен татарлар арасында диннең таралуы авыррак бара, диде ул бәйрәм вәгазендә. уртаклашдәвам",Мөселман дөньясында Ураза гаете,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],6,Дин,2864,https://www.azatliq.org/a/27780277.html,2016-07-05T00:00:53+03:00
"Алсу КормашевафикерләрЧехия һәм тагын 22 ил былтыр әй Русиядә тоткарланган Алсу Кормашева 120 көннән артык тоткынлыкта. 1 февраль көнне Казан мәхкәмәсе аны сак астында тоту вакытын 5 апрельгә кадәрозайтты. Русия хакимиятләре аңа үзен ят агент булуын белдертмәү сылтамасы белән инаять эшен ачты (РФ инаять кодексының 330.1 маддәсе). Шул ук вакытта ул Русия хакимияте тарафыннан беркайчан да ""ят агент"" буларак танылмады. Бу Русиядә беренче шундый очрак. Соңрак аңа Русиянең хәрби көчләре турында ""фейклар"" тарату маддәсе нигезендәяңа инаять эше ачылды. инаять эше Азатлык 2022 елда чыгарган ""Нет войне"" (""Бетсен сугыш"")китабынчыгару өчен ачылган. Шулай итеп, хәзер Русия хакимияте Кормашеваны әлеге китапны тарату эшенә бәйләргә тырыша. РФ инаять кодексының ""фейклар"" турындагы 207.3 маддәсе нигезендә Алсу Кормашевага 10 елга кадәр төрмә яный. 30 ноябрьдә ""Сәяси тоткыннарга ярдәм. Мемориал"" хокук яклау проектыхалыкаракритерийларгатаянып Азатлык журналисты Алсу Кормашеваны(Кормаш) сәяси тоткын диптаныды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Азатлык журналисты Алсу Кормашеваны ЮНЕСКО дөньякүләм бүләгенә тәкъдим иттеләр,['Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],2,Алсу Кормаш эше,1104,https://www.azatliq.org/a/32822507.html,2024-02-16T15:51:33+00:00
"– Уныһы пүстәк! Аттестатын да, дипломын да айн момент табабыҙ уны. – Юҡ, ағай, барыбер бирмәҫтәр. Экзамендар тапшырырға кәрәк бит! – Юҡҡа ҡурҡама-а-а! Аҡсаң булһа, хәҙер үҙҙәре килтереп бирәләр. – Ярай, диплом да алдыҡ, ти. Етәксе кешегә ҡотлауҙар яҙырға, һөйләргә лә кәрәк. Мин исем-фамилиямды яҙғанда ла ун хата ебәрәм. Ана, былтыр беҙҙә ауыл халҡы йыйылышып шишмә аша күпер һалғайнылар. Уны асырға ҙур етәкселәр килде, почет грамоталары тапшырҙылар, ҡотланылар. Күп һөйләнеләр. Мин һис улай булдыра алмам ул. – Уныһы ла ерунда. Етәксе кешенең ҡасан яҙышып ултырғанын күргәнең бар. Уның өсөн махсус кешеләр быуа быуырлыҡ. Мәҫәлән, замдар, помдар нимә өсөн тиһең! Бөтәһен дә улар яҙа. Һиңә матур итеп уҡырға ғына ҡала. – Мин матур ғына уҡый ҙа белмәйем. – Белмәһәң, ятларһың. – Шунан? – Шунан ни, төрлө байрамдарға, юбилейҙарға йөрөйһөң. Халыҡты ҡотларға кәрәк. Мәҫәлән, тиҙҙән Байғош районында бәҙрәф асалар. – Аһ. – Бер ҙә аһ түгел. Үҙең беләһең – беҙҙә һәр яңы нәмәне шартына килтереп асыу, ҡотлау, ҡыҙыл таҫманы киҫеү йолаһы бар. Әлбиттә, бындай яуаплы вазифаны бары етәксе генә башҡара ала. Һине икмәк-тоҙ менән ихлас ҡаршы алалар. Ә һин йылмаяһың, тарихи көн менән матур итеп ҡотлайһың. «Ҡотлайым», «матур йәшәйбеҙ», «тормош алға бара» тигәнерәк һүҙҙәрҙе әйтәһең. – Шунан? – Шунан ни, әлбиттә, шундай тантаналы саранан һуң һине һығылып торған банкет көтә. – Шунан? – Унда ла матур йәшәүебеҙ хаҡында әйтергә кәрәк. Шунан тип ни! Иртәгеһенә икенсе ауылда бәҙрәф эшләй башлағандар. Әле төҙөлөп бөтмәһә лә, уны ла мотлаҡ һин асырға тейешһең. Бында ла шул уҡ һүҙҙәрҙе әйтәһең. Беҙҙең тормошобоҙ яҡшырһын өсөн көс һалған етәкселәргә рәхмәт әйтәһең. Үҙең беләһең, беҙҙең халыҡ зарланырға ярата. Ундайҙарға ла һүҙең әҙер булһын. Дөрөҫ, әлегә ауырлыҡтар бар. Әммә былар ваҡытлыса ғына. Беҙҙең олатай-өләсәйҙәребеҙ бөтөнләй насар шарттарҙа йәшәһә лә, һис илауҙы белмәгән. Уларҙан өлгө алайыҡ. Бөтәһе лә үҙебеҙҙән тора. Киләсәктә коррупцияны еңеп, коммунизмда йәшәйәсәкбеҙ, тиң. Аңланыңмы инде? – Эйе, эйе. – Бына шулай – тегендә берәүҙең юбилейы, унан тағы икенсенеке. Тегендә-бында яңы төҙөлөштәр асып, ҡотлап йөрөй торғас, аҙна үтә лә китә. – Шулай ғынамы? – Юҡ әле. Ваҡытында халыҡтың күңелен дә күрә белергә кәрәк. – Нисек инде? Премия яҙыпмы? – Премия яҙһаң, шул уҡ көндө ашап бөтәсәктәр. Артыҡ аҡса ла юҡ. Ябай халыҡ грамота, миҙал тип үлеп бара. Иҫтәлекле бүләк кәрәк буласаҡ. Уны күргән һайын кәйефе күтәреләсәк, етәкселәргә рәхмәт уҡыясаҡ. – Әтеү нисек? – Үҙегеҙҙең берәй миҙалды эшләргә кәрәк. Иң шәптәрҙең ҡулдарын ҡыҫып, түшенә миҙал тағаһың, грамота бирәһең. – Аңланым, аңланым. – Аңлаһаң, хәҙер яҡшы костюм, баҙрап торған галстук, ялтлап торған туфли, затлы портфель барып ал. Белеп ҡуй, ҡустым, етәксе булһаң, аҡсаға мохтажлыҡ кисермәҫһең, унда-бында конверттар тоттора башлаһалар күҙең асылып ҡалыр. – У-у-у-у! Эшләйбеҙ уны, емертәбеҙ. Әтеү иртәгә үк етәксе булам. – Дөрөҫ! Уның бер ауырлығы ла юҡ! Ҡотлайым! Тик бер тапҡыр иҫкәртәм: бөтә ерҙә лә етәкселәреңде маҡтап телгә алырға онотма! Шунанмы? ! Шунан тағы иң мөһиме шул: һинең кеүек эшһеҙ йөрөгән туғандарым быуа быуырлыҡ, әкренләп эргәңә йыйырһың. Улар ҙа етәксе булырға тейеш.",Йүкә телефон,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,3146,https://henek.info/articles/++--/2025-12-18/y-k-telefon-4512295,2025-12-18T10:50:00+00:00
"На международном фестивале «Китап-байрам» сегодня состоялась презентация книги членов Ассамблеи народов Евразии и Африки Ренарта Шарипова и Александра Иликаева «Большая книга скандинавских мифов». Первое в мире полное издание скандинавской мифологии содержит в себе более 150 преданий и легенд. «Подобный сборник был написан около семидесяти лет назад, но там не так много историй. Мы же проделали огромную работу, чтобы собрать все существующие материалы и выразить их исторически достоверно, при этом понятным, легким для чтения языком», – говорят авторы. Книга богато оформлена живописными иллюстрациями. Автор рисунков работала над ними около восьми месяцев, старательно создавая изображения. «Меня не ограничивали в творчестве, но очень четко корректировали, чтобы одежда, пейзажи соответствовали историческим фактам, в результате получилась вот такая цельная работа», – рассказала художница. По словам авторов книги, в процессе работы над книгой они обнаружили, что многие предания, мифы перекликаются с тюркскими, башкирскими легендами. В издании есть описание путешествия Ибн-Фадлана в наши края. Отрадно, что книжные издательства в последнее время все больше внимания обращают к древним эпосам и мифам. «Люди хотят вернуться к истокам, мифологическое сознание наполняет нашу жизнь более высоким и глубоким смыслом», – в этих словах заключалась основная мысль творческой встречи. Миляуша Муллагулова",Мифологическое сознание наполняет жизнь,['Дин' 'Хикәйә' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1],4,Йәмғиәт,1407,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-05-30/mifologicheskoe-soznanie-napolnyaet-zhizn-4257933,2025-05-30T19:19:00+00:00
"мәғлүмәттәре буйынса, фажиғә Пермь крайының Барҙы районындағы «Ашатли Парк» тау саңғыһы курорты биләмәһендә булған. Унда ике урынлыҡ шәхси вертолет ҡолай. Уның палаты урында һәләк була, пассажир иҫән ҡала. Хәҙер ул табиптар күҙәтеүе аҫтында.",Шок! Йәнә шәхси вертолет ҡолаған!,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,241,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-08/shok-y-n-sh-hsi-vertolet-ola-an-4531081,2026-01-08T10:00:00+00:00
"Әлфиәнең әле шундай тылсымлы, шундай бәхетле һәм сибәр мәле - бәпәй көтә. Йөҙөн тут алһа ла, зифанан да зифа буйы ҡалынайһа ла, сибәрем тип кенә тора бит ире лә. Йөрәк аҫтында тулап хәбәр биргән бәбекәйен тынысландырып һыйпап ала, оҙағыраҡ туламай торһа, ниңә тынып ҡалдың әле, тип бер аҙ хафаланып та ала. Уныһы әсәһенең шулай тип әйткәнен көтөп кенә торғандай йәнә иркә генә тибенеп ҡуя). Бөгөн ул буласаҡ әсәләр дәресенә һабаҡ алырға барырға йыйына. Көҙгө ҡаршыһына килеп баҫты ла, артыҡ күренеп ятып бәбекәйемә күҙ тейеп ҡуймаһын тип түш тапҡырынан киҫеп бөрмәләп тектергән киң күлдәген кейеп алды - ана бит, үҙенә лә яйлы, бәпесе лә ҡурсыулы. .Һабаҡҡа ҡала үҙәгенә барырға кәрәк. Таксист та итәғәтле булып сыҡты, йөклө ҡатын сыҡҡанын күргәс, етеҙ генә барып артҡы ишекте асып, инергә ярҙам итте, көрт баҫып таңҡы-тоңҡоға әйләнгән юлдың да тигеҙерәк еренән барырға тырышты. . Бөгөн ярайһы ғына йыйылғандар. Элек күренмәгән 1-2 ҡатын да килгән. ""Бала табыуға әҙерләү"" тип аталған курстың лекторы оло йәштәге бик мөләйем табиб Сәриә апай уларҙың һәр береһенә ""ҡыҙым"" тип кенә өндәшә, һәр һорауына, Әлфиә ҡарамағына хатта сәйер кеүек тойолған һорауҙарға ла төплө итеп, йор һүҙҙәр табып яуап бирә, тынысландыра. Бөгөн дә ул шаян табышмаҡ рәүешле һорау менән әңгәмәһен асты: - Йәгеҙ әле ҡыҙҙар, әйтегеҙ, ни өсөн миңә бөгөн бер ир баланы алһыу йүргәккә төрөп килтергәндәр? Әҙерәк уйланып шымып ҡалдылар. Шунан бер ҡатын көлөп ебәреп: -Тимәк, уның апаһы бар, - тине. Ябай ғына яуапҡа гөр килеп көлөшөп алдылар. Һәүетемсә барған әңгәмәне бер ситтәрәк ултырған ҡатындың һулҡылдауы боҙҙо. Бөтәһе лә һиҫкәнеп, уның яғына боролдо. - Нимә булып китте, ҡыҙым, - тип йомшаҡ ҡына тауыш менән һораны Сәриә апай. - Юҡ, бер ни ҙә булманы. Ә үҙе һулҡылдапмы-һулҡылдай. Көтмәгәндә уға йәнә бер нисәү ҡушылып китте, Әлфиәнең дә күҙенән йәш атылып сыҡты. Сәриә апалары иһә өҫтәл артына барып ултырҙы ла бер аҙ көтә биргәс, ҡулын еңелсә генә сәпелдәтеп алып: -Йә, ярай, етте, балаҡайҙар, илағығыҙ килһә әҙерәк илап та алығыҙ, тик бәпестәрегеҙҙе лә артыҡ борсомағыҙ, - тигәс, буласаҡ әсәйҙәр шунда уҡ бәпестәрен иҫтәренә төшөрөп, шып туҡтап та ҡуйҙылар. - Йә, шулай ҙа әйт әле проблемаңды, бәлки берәй ярҙам күрһәтә алырбыҙ, - тине табиб. -Юҡ, уңайһыҙланам. Һабаҡҡа килгән ҡатындар ҙа тегене сер сисергә өгөтләй башланы. Ҡатын, ниһайәт, тынысланып, үҙен борсоған уйын әйтергә булды: - Минең апайҙарым күп, һәр береһенең балалары бар. Шулар үҙҙәренең балаларынан ҡалған кейем-һалымды тота ла киләләр, ә мин балама үҙем яңы әйберҙәр алғым, күңелемә ятҡанын һайлап алғым килә. Мине шул шатлыҡтан мәхрүм итәләр, - тип йәнә һыҡтарға булып китте. Баҡһаң, башҡа ҡатындарҙың да шундай туғандары бар икән, улар ҙа зарланыша башланы. Әлфиә лә был йәһәттән яңғыҙ түгел дә, уға ла ваҡ-төйәк килтерә башлағандар инде, тик өндәшмәне, йылмайып ҡына ҡуйҙы. Яҡшылыҡ эшләргә тырышып торған туғандарыңдың күңелен ҡыйып, кәрәкмәй, тип тороп булмай ҙа инде. - Иий, балаҡай, ҡайһылай юҡҡа көйәләнәһең, улары ла кәрәк булыр, үҙең дә һайлап алырһың, - тип көлөп ебәрҙе Сәриә апалары. - Мин үҙем балаларымды памперсһыҙ үҫтергәс, йүргәк, ползункиҙар ҡайһы саҡ хатта саҡ кибеп өлгөрә ине. Артыҡ памперсҡа һалышыу ҙа яҡшы түгел тип уйлайым. Инде тынысланып бөттөк тигәндә икенсе мөмйөштә һулҡылдау ишетелде: - Ә минең әйбер килтерер бер кемем дә юҡ. Ире менән дә йәшәмәйҙәр икән. Ҡатындар, ғәжәп, был юлы илауға ҡушылманы, киреһенсә уны йыуатырға, мотлаҡ уның менән бүлешергә вәғәҙә итергә тотондолар. . Әлфиә иһә ҡайһы апаһының, еңгәһенең ниндәй әйберҙәрен был яңғыҙ ҡатынға алып барырын күҙаллай башлағайны инде. Иншә Аллаһ, икебеҙгә лә етер, олатайымды ҡарт өләсәйем сөрөк онона һалып үҫтергән әле, гел генә, йән биргәнгә йүн биргән, тип кенә торалар, тип уйланы. Эйе, йән биргәнгә йүн биргән. Уның уйын ишетеп торғандай, Сәриә апалары ла шул һүҙҙе ҡабатлап, уларҙы оҙатып ҡалды. Гүзәл Ситдиҡова",ҺАБАҠ,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,3849,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-11-29/aba-4486461,2025-11-29T12:11:00+00:00
"Бер төркем кырымтатар Акмәчеттә мәхкәмә бинасы янында, уңнан беренче - Заир Смедляев, 16 сентябрь 202115 октябрь Русиядә, шул исәптән аннексияләнгән Кырымда һәм Акъярда халык санын алу башланды. Европа берлеге бу анисәпнең Кырымда һәм Акъярда уздырылуынтәнкыйтьләп чыкты. Берлекнең тышкы эшләр хезмәте белдерүендәәйтелгәнчә, ""Мәскәүнең бу гамәле Кырымны канунсыз аннексияләүне легальләштерү һәм Украинаның суверенитетын һәм халыкара танылган чикләрендәге бөтенлеген тагын да ныграк бетерергә тырышу омтылышы булып тора"". Шул ук вакытта бу анисәптә кырымтатарларның ни дәрәәдә катнашу мәсьәләсе әлегә ачык кала. Аларның бер өлеше дәүләт хезмәтләренә ышанмавын белдерә. Ничек кенә булмасын, кырымтатарлар арасында анисәптә катнашырга чакырган төркемнәр һәм аерым шәхесләр бар. Бу төркемнәр кырымтатарларны анисәптә катнашырга һәм үзләрен нугай, кырымлы, крымцы, татар йә тат дип түгел, ә кырымтатар дип язылырга, туган телләрен дә кырымтатар теле дип күрсәтергә чакыра. — Безнең милләтебезнең саны һәрвакыт чынбарлыкта булганнан киметелеп күрсәтелә. Кайбер вакытта без анисәптә катнашмыйча, милләтебезне, туган телебезне дөрес күрсәтмичә милләтебезнең санын киметүгә үзебез ярдәм итәбез"", ди бу төркемне оештыручыларның берсе Шериф Османов. — Кырымда 2014 елда Русия үткәргән анисәпкә күрә, кырымтатарларның саны 2001 елда Украина заманында үткәрелгән анисәп нәтиәләреннән дистә меңгә кимрәк булып чыкты (232 мең), кайбер саннарга күрә хәзер Кырымда 400-500 мең чамасы кырымтатар яши, ләкин безгә гел ""сез 13, 12, 10 процент, йә сез 250 мең дип әйтәләр"", ди эшмәкәр Нариман Куртсеитов. — Без анисәптә иң актив рәвештә катнашырга, милләтебезне кырымтатар, туган телебезне кырымтатар теле итеп күрсәтергә тиешбез. Милләтләр исемлегендә кырымтатар милләте күрсәтелгән, ""кырымнар"" йә ""крымцы"" милләте анда юк. Безне Кырымнан кырымтатар дип сөрделәр, кырымтатар дип репрессияләделәр, төрле аклау документларында безне кырымтатар дип билгелиләр. Үз хакларыбызны торгызу өчен без кырымтатар булып көрәшергә тиешбез, ди юрист Рустем Велиев. — Безнең бөтен бәлабез Кырымда аз булуыбызда. Безне тагын да азрак итеп күрсәтсәләр, яки бөтенләй ""юк"" дип исәпләсәләр, без беркем түгел дигән сүз. Катнашыгыз анисәптә, үзебезнең барлыгыбызны күрсәтик"", ди Мәскәүдәге кырымтатар активисты Эдем Умеров. Шул ук вакытта башка фикердә торучылар да бар, анисәптә катнашмаска турыдан-туры чакырмасалар да, алар анисәптә катнашу безгә ничек ярдәм итәчәк дигән сорау куя. Әйтерсең, анисәптә катнашсак, алга таба кырымтатарлар эзсез югалмаячакмы, аларны гаепсез утыртмаячаклармы, эшмәкәрләребезне кысмаячаклармы, туган телебезне мәктәпләрдә икенче дәрәәгә төшермәячәкләрме дигән сораулар куела. Кырымда 2014 елда Русия оештырган анисәптә дә бер өлеш кырымтатарлар арасында бу чарада катнашмаска кирәк дигән сүзләр таралган иде. анисәп вакытында кырымтатарларның кайда яшәгәннәрен билгеләп кабат сөргенгә ибәрү ихтималы сәбәпләрнең берсе итеп китерелде. 2001 елда Украина вакытында узган анисәптә кырымтатарлар 245 мең, татарлар 13 мең булды. Кырымтатар телен туган тел итеп 171 517 кеше, татар телен исә 79 638 кеше күрсәтте. Татар дип язылганнар арасында да күпчелеге кырымтатар иде. Украина заманында Кырымда 13 мең татар төркелгән булса, 2014 елда бу санның бердән 44 меңгә күтәрелүенең табигый булмаганын ул вакытта Кырым статистика идарәсе дә раслады. Корылтайның үзәк сайлау комиссиясе рәисе Заир Смедляевфикеренчә, быелгы анисәптә катнашсаң-катнашмасаң да кырымтатарларның санын ничек телиләр шулай язачаклар. Хакимиятне күбрәк кешенең нәрсәсе бар, кереме каян килә, нинди шартларда, кем белән яшәгәне кызыксындыра. Салымнарны үстерү өчен нигез бармы - менә бу сорау хакимият өчен күпкә мөһимрәк. Акмәчеттәге Борчокрак (Фонтаны) кырымтатар бистәсендә кырымтатар телен белгән ун кешенең исәп алучылар булып билгеләнгәне мәгълүм булды. ""Безнең мәктәптә укучыларны санап караганда, кырымтатар гаиләләре арасында 3-4 балалы яшь гаиләләр шактый булуы күзәтелә. Без исәп алучылар итеп үзебезнең кешеләрне куйдык, алар янына бер төркем волонтёрларны ярдәмгә әзерләдек. Хәзер Кырымда кырымтатарлар элеккеге рәсми саннардан күбрәк, 500 меңгә якындыр"", ди бу бистәдәге 44 нче мәктәпнең мөдире, Акмәчет шәһәр шурасы депутаты Гулнара Муртазаева. Мәгариф министрлыгы саннарына күрә, 2019 елда Кырым мәктәпләрендә кырымтатар телен якынча 33793 мең кырымтатар укучысы өйрәнгән. Кырым мәктәпләрендә 2019 елда барлыгы 209,7 мең укучы булса, бу якынча 16-17 тәшкил итә. Бу уңайдан 2014 елда кырымтатарларның рәсми саны 232 340 мең, ягъни 10,57 булуына да шикләнү белән карап була. Социолог, галим Рефик Куртсеитов, Кырым мәктәпләрендә 1-11 нче сыйныфларда 49,5-60,5 мең чамасы кырымтатар укучысы була аладигән иде. ""Кырым"" газеты баш мөхәррире Бекир Мамутовта бу анисәптә катнашу дөресме, аның мантыйгы бармы дигән сораулар урынлы ди. — Янә шул иске һәм зур шикләнү: мәгълүмат дөрес алыначакмы? Безгә чын нәтиәләрне күрсәтәчәкләрме? Буталган, ялган саннарны без нинди сыйфатта куллана алабыз"", ди ул. Русия 1783 елда Кырым ханлыгын басып алганнан соң, андагы 3-5 миллионлы халыктан ике гасыр дәвамында 200-500 мең чамасы гына кырымтатары калды. Русиядә үткәрелгән анисәпләргә караганда, Кырымда урысларның саны артуы, кырымтатарларның саны кимүе күрзәтелә. Моны Русиянең статистикасы да раслый. Соңгы 70-80 ел дәвамында кырымтатарларның төгәл саны хакында мәгълүмат булмады дияргә була. Кырымдагы Кеше хокуклары контакт төркеме координаторы Абдурешит Джеппаров 2011 елда Киевта президент идарәсендә булган бер очрашуда Кырымда 400 мең кырымтатар яшәгәнен белдергәннәр иде, диде Азатлыкка. Әлбәттә, паспорт бүлекләрендә Украина заманында да Кырымдагы халыкның саны, милләте турында мәгълүмат анисәпсез дә билгеле булгандыр. Буген дә Русия контролендәге Кырымда кырымтатарларның гомум саны анисәпкә карәр үк мәгълүмдыр. Алман, төрек, француз, чех чыганакларына күрә, Кырым ханлыгына кергән Таман, Кубань, Нугай далаларында, Буджакта Х гасырда 3 миллионнан алып 5 миллионга хәтле татар яшәгән. Шуларның 800 меңнән алып 1.5 миллионга кадәре Кырымда яшәгән. Оештырылган мөһаирлек нәтиәсендә ирләр татарлардан чистартыла һәм Кырымда 1880 елда нибары 280 мең татар кала. Тарихчы Эдиге Кырымал 1960 нчы елларда алман телендә Мюнхенда чыккан ""Кырымтатарларның милли көрәше"" китабында 1920 нче еллларда Русиядән читтә Романия, Болгарстан, Төркиядә 2 миллион чамасы татар яшәгәненяза. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Русия анисәбе кырымтатарларның Кырымда төгәл санын күрсәтерме?,['Дин' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],6,җанисәп 2021,6578,https://www.azatliq.org/a/31516302.html,2021-10-18T11:00:55+00:00
"С года по года реализуется этап эстафеты «Рациональное потребление», посвящённый принципам осознанного использования ресурсов. Целевая аудитория – школьники, студенты, взрослое экономически активное население, пенсионеры и предпенсионеры. Просветительские мероприятия эстафеты нацелены на информирование участников об экологичности и социальной ответственности рационального потребления, о прямой финансовой выгоде и вкладе в сохранение ресурсов планеты через сокращение ненужных покупок, отказ от одноразовых вещей, сдачу одежды в секонд-хенд и сортировку мусора. Организатором эстафеты выступает Минфин России, оператором – НИФИ Минфина России. Соорганизатором и исполнителем в Республике Башкортостан является региональный центр финансовой грамотности – «Финцентр РБ». В рамках этапа эстафеты Минфин России традиционно разработал комплекс информационно-методических материалов, доступных на портале моифинансы. рф на постоянной основе. Это сценарии лекций на тему «Рациональное потребление» для подростков и взрослых, тематические памятки, чек-листы, раскраски, ребусы и многое другое, а также на платформе «Госуслуги. Решаем вместе» каждый может пройти опрос «Рациональное потребление». В онлайн-формате уже прошли интересные лекции: Фейковые друзья и реальные деньги: разоблачаем мошенников в социальных сетях и играх, Расходы домашних хозяйств на потребление в России. 17 декабря можно послушать лекцию о том, как контролировать импульсивные траты. 18 декабря узнать все о формировании семейного бюджета. Запланирована также лекция об использовании налоговых вычетов как вариант рационального потребления.",В Башкортостане стартовал этап всероссийской эстафеты «Мои финансы»,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Йәмғиәт,1611,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-12-12/v-bashkortostane-startoval-vii-etap-vserossiyskoy-estafety-moi-finansy-4504498,2025-12-12T13:55:00+00:00
"М-7 ""Волга"" юлының 1171-се саҡрымынан алып 1229-сы саҡрымына тиклем (Илеш һәм Дүртөйлө райондары) пассажир автобустары, маршрут таксиҙары, йөк транспорты өсөн хәрәкәт сикләнде! Хәрәкәтте сикләү ваҡыты иртәнге сәғәт етелә тамамланырға тейеш, әммә ваҡыттың үҙгәреүе лә мөмкин. Һауа торошона ҡарап инде. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Тағы бер юл ябылды!,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,478,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-20/ta-y-ber-yul-yabyldy-4587046,2026-02-20T15:09:00+00:00
Рәсәй Президенты Владимир Путин яҡташтарыбыҙҙы бүләкләне.,Путин яҡташтарыбыҙҙы наградланы,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,57,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-02/putin-ya-tashtaryby-y-nagradlany-4525189,2026-01-02T09:00:00+00:00
"Яңы йылға Гөлнурҙың ата-әсәһенә күмәкләп ҡайтҡайнылар. Матур итеп яңы йылды ҡаршы алдылар. Таһир бер аҙ төшөрөп алыу менән холҡо ла күренә башланы. Гөлнур тыйып ҡараһа ла ишетергә лә теләмәй.  Киреһенсә, ҡыҙып китте.  Ҡатынына елле генә итеп йоҙроҡ эләкте, бер ыңғайҙа аш-һыу бүлмәһендәге һауыт-һаба иҙәнгә осто. Кейәүҙәренең бындай холҡон күрмәгән Мәликә апай менән Нәғим ағай өсөн был көтөлмәгән хәл булды. Ғүмер буйы етәкселектә, тәртип һағында эшләгән Нәғим ағай шунда уҡ ныҡлы ҡарарға килде. Иртәнсәк Таһир айығыуға уны эргәһенә саҡырып ике генә һөйләм әйтте. –Бындай холоҡһоҙ кеше менән ҡыҙымды интектереп йәшәтәһем юҡ. Хәҙер үк беҙҙең күҙҙән юғал, - тине. Таһир яуап итеп бер һүҙ әйтә алманы. Ошо рәүешле йәш ғаилә тарҡалды. Өйҙә бар нәмәне лә ҡаты холоҡло атаһы әйткәнсә эшләп күнеккәнгәме икән,  Гөлнур  ҡаршы бер һүҙ әйтә алманы. Улы менән тыуған ауылына  күсенеп  ҡайтты. Бер йылда атаһы ҡыҙына бына тигән өй төҙөп ултыртты. Икенсе ире Ринатҡа туғандары димләне. Шул тиклем ипле, тәртипле егет бер ҡасан да өйләнмәгән, 30 йәштән артып бара. Ауыҙынан һүгенгән һүҙ ишетмәҫһең, кешегә лә ҡаты бәрелмәҫ. Ауылда уҡытыусы булып эшләп йөрөй. –Бала менән кемгә кәрәкһең? Алам тигәндә, сыҡ кейәүгә. Бынан да яҡшыраҡ ирҙе таба алмаясаҡһың. Күҙеңә генә ҡарап тора, хыянат итмәйәсәге лә билдәле, рәхәттә йәшәрһең, – тип Гөлнурҙы күмәкләп кейәүгә сығырға көйләнеләр. Сыҡты Гөлнур Ринатҡа тормошҡа. Уртаҡ балалары ла тыуҙы. Тауышын күтәреп өндәшкәне лә юҡ Ринат Гөлнурға. Шулай ҙа ҡыҫҡа буйлы, сибек кенә  Ринатҡа ҡарай ҙа күҙ алдына мөһәбәт кәүҙәле, төҫкә сибәр  тәүге ире Таһир күҙ алдына килә. Гөлнур  Ринаттан да хәстәрлерәк ир таба алмаясағын да белә, ләкин күңелендәге Таһирға ҡарата  һөйөү хистәрен һүндерә алмай. Бары тик уларҙы баҫып йәшәй бирә. –Күңел яратмаған кеше менән йәшәүе тағы ла ғазаплыраҡ икән. Таһир ҡул күтәрһә лә, яратҡас, уның етешһеҙлеген күрмәнем. Ринатты яратмағас, бөтә ҡылығы йәнемә тейә. Тормошомдо үҙгәртә алмайым, яҙымышыма күнеп йәшәйем инде, – ти  һағышлы ҡарашын төбәп Гөлнур. Һеҙ нисек уйлайһығыҙ яратмай ғына йәшәп буламы икән? Автор фотоһы.",Яратмай ғына йәшәп буламы?,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,2075,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-19/yaratmay-yna-y-sh-p-bulamy-4542567,2026-01-19T19:15:00+00:00
"Мариуполь. 2023 елфикерләрБу әйдә Русиянең студентлар отрядлары Мәскәүнең Украинага каршы һөүмендә имерелгән Мариупольнең инфраструктураларын төзекләндерүдә катнашачак. Отрядларга быел 200 меңнән артык кеше кушылачак. Әлеге мәгълүматны Русия вице-премьеры Татьяна Голиковаиткерде. ТАССязуынча, Голикова ""бу авыр, аваплы, тарихи вакытта"" саклану-сәнәгать комплексы оешмаларында студент отрядларының эше бик әһәмиятле дип искәрткән. ""Сезнең ярдәм белән Донецки ""халык республикасы""ндагы ""Саур-Могила"" мемориаль комплексын торгыздык, ә быел әй Мариуполь инфраструктурасы төзекләндереләчәк"", дигән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Бу әй Русия студент отрядлары Украинага һөүмдә имерелгән Мариупольне төзекләндерәчәк,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,692,https://www.azatliq.org/a/32455721.html,2023-06-12T12:52:54+00:00
"Они стали местом локацией с уникальным дизайном, оснащенным современным  инновационным оборудованием  для интеллектуального и  культурного развития населения. Сегодня наши библиотеки предлагают своим пользователям новые возможности и разнообразные услуги. В первую очередь, это обновленный книжный фонд. Из фондов библиотек были  списаны большие объёмы ветхой и морально устаревшей литературы. Вместе с этим пришло обновление и расширение фонда, поступили книги новых форматов: фотикулярные, книги с запахом, научно-популярные энциклопедии с дополненной реальностью 3 и 4, документы со шрифтом Брайля. При комплектовании предпочтение отдано лучшим образцам современной художественной отечественной и зарубежной литературы, к мотивационным книгам по психологии, педагогике, истории. В связи с модернизацией в модельной Центральной межпоселенческой Этно Смарт библиотеке появился кабинет «Юный гений», оборудованный интерактивным коррекционно-логопедическим комплексом «Шхуна» и укомплектованный литературой  данного направления, где учителя-логопеды, психологи проводят занятия с детьми. Лаборатория «Этно Знайка» - это уютная зона, где проводятся мастер-классы, уроки по изучению и созданию  национальных головных уборов, украшений, поясов и национальных  кукол, креатив-площадка «Драйв», оснащенный автотренажером, предназначенный для закрепления навыков, полученных в автошколе, -аттракционом. Каждая из этих зон оснащена тематической литературой, все издания оформлены красочно и интересно, чем и привлекают в библиотеку новых читателей. Детям и подросткам приятно побыть с книгой наедине или окунуться в компьютерные баталии, сделать что-то креативное при помощи разнообразных программ и книг. Существенно обновились фонды отраслевой литературы. Например: появились в фонде очень дорогие и редкие книги по нефтегазовой промышленности,   которые пользуются большой популярностью и спросом у студентов Ишимбайского нефтяного колледжа. Библиотека стала ближе к людям с ограниченными возможностями здоровья - в фонде имеется своя коллекция специальной литературы для незрячих и слабовидящих читателей, для них  же создана зона  «Мир без границ». Комплектование проводили с учетом запросов читателей. В качестве положительных тенденций также можно отметить пополнение фонда краеведческой литературой, стало возможным пополнить фонд электронными изданиями. Расширением возможностей фондов модельных библиотек стало подключение к Национальной электронной библиотеке. Всё это привело к увеличению числа пользователей. Отмечается выполнение гарантированного объёма пополнения библиотечного фонда в течение 3-х лет, который формируется за счёт местного бюджета. За этот период  муниципалитет выделит финансирование на комплектование фонда более на 2500 миллионов рублей. В год модернизации фонд Центральной библиотеки пополнился более чем на 1500 экземпляров, модельная  сельская библиотека-филиал 11 села Верхнеиткулово свыше 400 экземпляров. Все издания выпущены не позднее 2021 года. Благодаря  участию и победе во Всероссийском конкурсе  «Золотая полка» библиотекари приобрели в фонд уникальные книги по творчеству и дизайну. В библиотеках проходят выставки новых поступлений, обзоры, индивидуальные беседы с читателями, интерактивные книжные выставки.  Работа по продвижению фондов происходит не только в стенах библиотек, но и  используются социальные сети (создание аккаунтов библиотек, виртуальные книжные выставки, книжные обзоры, буктрейлеры, челленджи и т. д. ) и средства массовой информации. В настоящее время наши библиотеки выходят за рамки традиционных форм обслуживания  пользователей и  отвечают всем запросам современного читателя. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Ишимбайском районе Башкирии в рамках нацпроекта «Культура» модернизировали две библиотеки,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0],8,Файҙалы эштәр,3767,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-09-17/v-ishimbayskom-rayone-bashkirii-v-ramkah-natsproekta-kultura-modernizirovali-dve-biblioteki-3932281,2024-09-17T13:52:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләр""Төрмә ишеге кайчан да булса ачыла, ә табут капкачы юк"". Бу сугышта һәлак булган Ринат Сабирановның некрологына язылган комментарий һәм ул Татарстан егетләре язмышының бер символына әйләнде. Кемдер ""Пятёрочка""дан аракы урлаган, икенчеләре — кесәдән биш мең сум акча алган, өченчеләре — бурычын каплар өчен берничә грамм наркотик тапшырган. Аларның барысы да хөкем ителгән, берәүләре берничә елга утыртылган, кайберләре башка әзага тартылган. Әмма гомерләре төрмәдә дә, иректә дә түгел, ә Украинада өзелгән. Алар Русия саклану министрлыгы белән контракт төзеп сугышка киткән. Александр Масловныңнекрологы""Погибшие из Татарстана"" (""Татарстаннан һәлак булучылар"") -каналында 15 август көнне чыкты. 2002 елгы Казан егете Украинадагы сугышта инде 2023 елның июлендә үк һәлак булган, ләкин аның үлеме турында бары тик август уртасында гына билгеле булды. — Бала гына бит әле, — дип язган ""Светлана Грибанова"" исеме белән язучы кулланучы. Аның сүзләрен төркемдәге башкалар да хуплаган. — Ходаем, ике ел буе өенә кайткан, әннәт түрләре насыйп булсын. Ата-анасына сабырлык, югалту бик авыр, бөтенләй әле бала гына иде, минем малай 18 яшендә һәлак булды, — дип язган ""Лариса"". — Шул яшьтә ни эшләп йөргән соң ул анда? — дип кызыксынган ""Фарит"". — Анда бармаска кирәклеген әйтүче беркем булмадымы икән? Безнең герой әле тормышны да күрмәде. Ни өчен ибәрәсез, өлкәннәр? Мобилизацияләнгән икән, Ходай анда безнең егетләрне ибәрүчеләргә әзасын бирер. Үзләренекен алып калалардыр әле. Тыныч йокла, Александр. Син инде өеңә кайттың, каһарман, — дип язган ""Гульнара"". Аның белән башка кулланучы да килешкән. — Ни өчен әле тормышны да күрмәгән малайларны ибәрәсез? Балага нибары 18 яшь, мин үземнекен ибәрмәдем! Ул автоматны бары тик телевизорда гына күргән, нинди сугыш инде? әннәт түрләре насыйп булсын сиңа, бала! Якыннарыңа түземлек телим! — дип язган ""Елена Соларева"". — Ул төрмәдән китте, үзем хәтерлим, — дип язды күпсанлы кайгы уртаклашу сүзләреннән соң ""Руслан"" исемле кулланучы. Соңрак тагын берәү Масловның төрмәдән китүен искәртте. Казанның Идел буе район мәхкәмәсе картотекасында "". Реалии"" 2021 елда Александр Алексеевич Масловка карата ачылган инаять эшен тапкан. Аны зур күләмдә наркотиклар сату маддәсе нигезендә гаепләп алты ел ярымга кырыс тәртипле колониягә хөкем иткәннәр.2021 елның ноябрендә Маслов әлеге хөкем карарын Татарстан югары мәхкәмәсендә шикаять итәргә тырышкан. Ул яшь чакта кылган беренче инаяте булуын әйтеп, әзаны йомшартуны сораган. Моннан тыш, аның карамагында өлкән яшьтәге әбисе булуын әйткән, ә инаятькә ул ""авыр тормыш шартлары этәрде"" дип белдергән. Карар тексты Казанның Идел буе районы мәхкәмәсе сайтында чыкмаган, әмма Татарстан югары мәхкәмәсе апелляциясендәге аңлатмага күрә, Маслов бурычын каплау өчен бер кешегә 2,69 г мефедрон тапшырган. Ул үз гаебен таныган. Татарстан югары мәхкәмәсе Масловка чыгарырлган карарны шул килеш калдырган. 2023 елның июлендә ул Украинадагы сугышта һәлак булган, моңа кадәр аның Русия саклану министрлыгы белән контракт имзалаган булуы ихтимал. ""Погибшие из Татарстана"" -каналы 9 август көнне Буадан Альберт Янтуринганекролог чыгарды. 40 яшьлек ир 2025 елның июлендә һәлак булган. "" көнне махсус хәрби чара кысаларында сугыш бурычын үтәгәндә алган авыр яралар нәтиәсендә хәрби һоспитальдә вафат булды"", — дип язган ""Самерханов Р. А. "". — Белә идем аны, рәшәткә артында бергә утырдык, монда аны күрермен дип уйламаган идем, — дип язган бер кулланучы. Буа районы мәхкәмәсе картотекасында Янтуринга карата ике инаять эше теркәлгән. Беренчесе — 2019 елның маеннан, икенчесе — 2022 елның ноябреннән. Икесе дә — талау өчен. Әмма бары тик 2019 елгы эшнең карары гына басылып чыккан. Әлеге документта шулай ук Янтуринның элек тә Русия инаять кодексының 157 нче маддәсе, 1 нче өлеше (""Мәхкәмә карарын яки нотариаль килешүне бозып, сәбәпсез балигъ булмаган балаларга, шулай ук унсигез яшькә итеп тә хезмәткә яраксыз балаларны тәэмин итү өчен кабат акча түләмәү"") нигезендә хөкем ителүе әйтелә. Янтуринга хезмәт хакының 10ын дәүләт хисабына тотып калу шарты белән өч айлык төзәтү эшләре әзасы билгеләнгән булган. Соңыннан бу әза бер ай колония-яшәүлек белән алыштырылган.2019 елны Янтуринга иде айга шартлы рәвештә иректән мәхрүм итү әзасы билгеләнгән. Карарда әйтелгәнчә, ул һәм аның дусты исерек килеш ""Пятёрочка"" кибетеннән берсе 199 сум торган ике шешә ""Казанская Престижная"" аракысы алып чыгып киткәннәр. Сатучы моны күргән һәм аларны туктатырга тырышкан, ләкин ирләр игътибар итмәгән.2022 елның көзендә Русия инаять кодексының 161 нче маддәсе нигезендә ачылган эш ничек тәмамланганы билгеле түгел. Карар басылып чыкмаган. 2025 елның июлендә Янтуринның Украинадагы сугышта һәлак булуы гына билгеле. ""Погибшие из Татарстана"" -каналында 8 августта Ринат Сабирановка некролог чыкты. 2002 елгы егет тумышы белән Тәтештән. Ул 2024 елны һәлак булган. — Ходаем, бөтенләй бала, — дип язган. ""Елена Гронова"" дигән кулланучы Сабирановны ""яңа гына ирләделәр"" дип өстәгән. Пост астында шактый кайгы уртаклашу сүзләре килә. — Нинди яшь. Йөрәк елый. Каһәр суккан сугыш! Ни өчен балаларны үгетлисез. Үзләренең балалары яхталарда йөри. Тыгыналар. Күңел ачалар. Байлар үзләренекенә тими. Егетләр, бармагыз анда! Акча беркайчан да күп булмый, — дип язган ""Гульнара"". Кинәт кенә чатта яшь егетне ""гаепләмәскә"" чакырган комментарийлар күренә башлый. Сүз, аның инаять эше аркасында сугышка китүе турында. — Һәркем абына ала, ул бит бала гына, бу сезгә аның нинди маддә буенча гаепләнгәнен ачу хокукын бирми, якыннары турында уйлагыз. Урының йомшак булсын, сугышчы, — дип язган ""Светлана"". Аның нинди маддә белән эзәрлекләнүе турындагы комментарий чаттан бетерелгән инде. — Төрмә ишеге бервакыт ачыла, ә табут капкачы юк, — дип киная белән язган ""Эльвира"". Тәтеш район мәхкәмәсе картотекасында "". Реалии"" Ринат Сабирановка 2022 елның 6 июнендә чыгарылган карарны тапты. Әлеге документка күрә, яшь егет исерек хәлдә, хуабикә өйдә булмаудан файдаланып, балалар урындыгында яткан янчыктан биш мең сум акча урлаган. ""Зыян күрүченең матди хәлен, аның карамагында сигез балигъ булмаган бала булуын, урланган мөлкәтнең бәясен, зыян күрүче өчен аның әһәмиятен, дәүләт тәләүләре рәвешендә ала торган айлык керемен һәм гаилә чыгымнарын исәпкә алып, мәкхәмә әлеге инаять кылу нәтиәсендә зыян күрүчегә зур зыян китерелде дип саный"", — диелгән карарда. Мәхкәмә Сабирановны гаепле дип таба һәм 220 сәгать мәбүри эшкә хөкем итә. Язманың оригиналы: .Реалии Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Төрмә ишеге кайчан да булса ачыла, ә табут капкачы юк""",['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Сугыш,6496,https://www.azatliq.org/a/33511639.html,2025-08-25T21:05:36+00:00
"Ул заманда һауа температураһы3,4 градус булған. Ә бөгөн иһә.",1965 йылда ла шулай булған.,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,60,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-11-29/1965-yylda-la-shulay-bul-an-4486410,2025-11-29T11:10:00+00:00
"Бала саҡтан бисура тураһындағы хәбәр ҡолаҡҡа ныҡлы һеңеп ҡалған. Әсәйем һәм күрше-тирәләге инәйҙәр ауыҙҙарын яулыҡ остары менән ҡаплап, фәлән әбейгә бисура эйәләшкән икән, тип һөйләй торғайнылар. Беҙгә ишеттерергә теләмәһәләр ҙә, шул бисура тураһында асығыраҡ белге килә ине… Йылдар үткәс ҡайнымдар йәшәгән Мәләүез районы Һәргәй ауылында булғанда, көтмәгәндә: «Әбдрәхим бисура менән йәшәгән бит», — тигән хәбәр ишеттем. Ул ҡайнымдың туғаны булып сыҡты. 1982 йыл Бөрйән яғындағы Кәшәле ауылынан күсеп сыҡҡан. Һәргәйҙән Кәшәлегә 40 саҡрым унда йәйәү йәки ат менеп кенә уҙырлыҡ юл булған. 1984 йылда беҙ иптәшем менән уның үҙен күреп, асыҡлап һөйләшәйек тип уларға индек. Әбдрәхим аҙ һүҙле булыуына ҡарамаҫтан, барыһын да яйлап булһа ла һөйләп бирҙе. Ул йылдарҙа был хәбәрҙе Әбдрәхим бер кемгә лә һөйләмәҫкә ҡушты. Кеше барыбер аңламаҫ, ышанмаҫ, ә уның үҙен иҫәрләнгән тип әйтерҙәр, тип ҡурҡа ине. Әле яңыраҡ улдарым менән Нөгөш буйына ял итергә барғанда уға инеп ошо хәл тураһында яҙырға рөхсәт алып сыҡтым. Был юлы ҡаршы килмәне: «Йәшемде йәшәгәнмен, ашымды ашағанмын, балалар ҙа ул ваҡиғанан һуң тыуҙылар. Хәҙис: Бисмилләһле өйҙә енгә урын юҡ, ти. Нимә һөйләһәләр ҙә хәҙер ҡурыҡмайым, -тине. Хәл былай булған: Ямаш менән Ғәлиәкбәр ауылдары янында ике ҡалҡыулыҡ араһынан Арыҡтай тигән йылға ағып ята. Ошо соҡорлоҡтан һәр бер кеше ҡурҡыуһыҙ үтмәй. Бында төрлө хәлдәр булғылай, ҡайһы берәүҙәргә ендәр күренгән. Әбдрәхимгә уны 3 тапҡыр күрергә тура килә. Беренсе тапҡыр күҙгә күренмәй, ә аттың сбруйы үҙенән-үҙе сиселеп китә, ат сығынлай, алға бармай, йөктө ырғыта. Әбдрәхим һүгенеп, сыбыртҡы шартлатып, күп мәшәҡәттәр менән соҡорҙо үтеп китә. Икенсе тапҡырында ла ен күренмәй генә ҡурҡыта. Өсөнсө мәртәбә Әбдрәхим күрше егетенә кәләш яусыларға икенсе ауылға бара. Ҡунаҡтар гөрләшә башлағас, мин бында ни эшләп ултырырға тейеш, өйҙә эш күп тип, эңерҙә һыбай ҡайтырға сыға. Теге соҡорҙа аттың йүгәндәре сиселеп китә лә, Әбдрәхим алдына бер һын пәйҙә була. Оҙонлоғо менән атҡа менгән кешегә тиңдәш, маңлайында бер генә күҙ. Көләпәрә кейгән, ти. Эргәһендә бер йәш ҡатын тора икән. Шулай ҡапма ҡаршы бере-беренә ҡарап тора биргәс, улар юғала. Әбдрәхим атын йүгәнләп алға китә. Әммә бының менән генә бөтмәй, иң ҡурҡынысы аҙағыраҡ була. Ошонан һуң күп ваҡыт та үтмәй беҙҙең герой өйләнеп, типһә, тимер өҙөрлөк ир була. Уның әле балалары булмай. Бер ваҡыт эңер төшкәс Фәриҙә күршеләргә кис ултырырға китә. Шул саҡта Әбдрәхим янында теге ваҡыт соҡорҙа күргән ҡыҙ пәйҙә була. Беҙҙең ауыл фәлән ҡатынға оҡшап тора, ти. Үҙенең яратыуы тураһында һөйләй, исемен Мәрсилә тип таныштыра. Мин дә уны шунда уҡ оҡшаттым, ти Әбдрәхим. Нисек кейенгән ине ул, тип һораным. Бик еңел сарафанда һәм башына көләпәрә кейгәйне, тине ул. Шул көндән алып ҡатыным юҡта Мәрсилә гел килә башланы. Ҡыш көндәрендә лә һыуыҡ булыуға ҡарамаҫтан, өшөнөм тип еңел кейемендә килгән. Ул ишектән инмәй, ә өйҙөң мөйөшөнән ингән кеүек була. Үҙемдең ҡатындан һыуынып бөттөм, тик Мәрсиләнең килгәнен һағынып көтә инем. Тәндәре нисек, кешенеке кеүекме, тип ҡыҙыҡһынам. Эйе, кешенеке кеүек, ләкин бик йомшаҡ, һөйәге бар, терһәктәре менән терәлә, ти. Ике йыл үткәс ҡыш көнө Фәриҙә менән икеһе ике атта һыбай Кәшәленән Һәргәйгә төшөп килгәндә, Әбдрәхимдең аты туғарылып китә лә бара. Шул ваҡыт урман ситендә Мәрсиләне күреп ҡала, ҡулында бала. Еңел кейенгән, ти. Ул: «Атың өсөн ҡурҡма, уны фәлән ауылда туғандарың алып инәсәк», — ти. Фәриҙә арттараҡ килгән була. Ул Әбдрәхимдең бер ҡатын менән һөйләшкәнен ишеткән, ә ҡатынды күрмәгән. Ни эшләп атыңды ебәрҙең, тот, тип ҡысҡырам ти Фәриҙә. Ә атты, ысынлап та, Әбдрәхимдең Сауҡа ауылында йәшәгән Миниямал апаһы күреп, сығып ала. Шулай өс йыл осраша былар. Ҡайһы ваҡыт ҡатыны өйҙә саҡта ла килә башлаған бисура. Фәриҙә лә һүҙгә ҡушыла: «Айырым йоҡлайбыҙ, кистән ишекте үҙем бикләп инеп ятам, өйҙә башҡа кеше юҡ. Тик төндәрен ирем ятҡан урындыҡтан төрлө сәйер тауыштар ишетелә ине. Мин аптырап бөттөм», -тип һөйләй. Ос йылдан, һуң Фәриҙәнең түҙемлеге бөтә, тауыш ҡуптара башлай. Әбдрәхимгә хәлде һөйләп бирергә тура килә. Был хәбәр тиҙ арала ауылға тарала. Шунда берәү, башҡа ауылдағы муллаға күренергә ҡуша. Әбдрәхим муллаға килеп хәлде һөйләп бирә. Мулла өшкөргәс, уға: «Размеры яҡынса 10 х З сантиметр ете киҫәк ҡағыҙға ен ҡатындың исемен яҙып, ҡайтҡас мейескә ут яғып ырғытырға ҡуша. Ҡайтҡанда икенсе юл менән ҡайтырға, артына боролоп ҡарамаҫҡа ҡуша. Ошоларҙың барыһын да мулла әйткәнсә эшләй Әбдрәхим һәм шул көндән башлап, ен ҡатын килмәй. Ләкин ике тапҡыр үпкәләп төшөнә инә: «Ниңә улай иттең, мин бит һине ныҡ ярата инем-тип күҙ йәштәрен түгеп илаған. Шунан Һуң Әбдрәхим ҡатыны менән матурлап тороп алып киткән. Дүрт бала атаһы: ике ул, ике ҡыҙ үҫтергәндәр. Хәҙер уға 62 йәш. Пенсияла. Иҫән һау. Ауылдаштарына йорт төҙөшеп йөрөй. Иҫкәрмә: Ҡөрьэндә ендәр тураһында айырым сүрә бар, башҡа сүрәләрҙә лә килтерелгән. Хәдистәр ҙә күп. Әр-Рахмән сүрәһенең 55-56 сы аяттарына Ибн Тәймийә былай тип аңлатма биргән: Кеше менән ендең үҙ-ара никахлашыуы мөмкин. Һәм был никахтан балалар ҙа тыуыуы бар. Бының кеүек хәлдәр бихисап. Ғалимдәр ен менән никах ҡылыуҙы тыйғандар. Хәдис: Бисмилләһле өйҙә енгә урын юҡ Ошо ыңғайҙан әнкәйем һөйләгән бер ривиәтте лә яҙып ҡуям. Бер егет һыу буйына ат эсерергә барғанда бик тә сибәр ят ҡыҙҙы осората. Икеһе лә ғашиҡ булалар. Бераҙ осорашҡас өйләнәләр. Матур итеп донья ҡороп йәшәп китәләр. Ләкин егет көндән көнгә ябыға, һарғайа башлай. Ҡатынының сәйер бер шөғөлөнә лә аптырай -кис булһа тәҙрә артына тас менән һыу ултыртып ҡуя, тәҙрәне бикләмәй торған булған. Был турала егет ауылдағы аҡыл эйәһе булған бабайға һөйләгән. Ул, бөгөн төнлә йоҡламаҫҡа, һәм ҡатыны нишләһә лә өндәшмәҫкә, йоҡламағанын белдермәҫкә ҡушҡан. Егет шулай эшләгән. Төн уртаһында ҡыҙ ҙур йыланға әйләнгән, баш яғы менән егеттең йәнен һуыра, ә ҡойороғо тәҙрә артындағы таста ята икән. Иртән егет был турала бер һүҙ өндәшмәй. Бабай өйрәтеүе буйынса бер хәйлә ҡора. Тимерҙән мунса төҙөп ҡуйған. Күп итеп утын әҙерләгән. Уны турап, мунса тирәһенә уратып өйә барған. Тамамлағас, мунса яҡҡан да ҡатынын мунсаға саҡырған. Яңы мунсаға йәнәһе яратҡан ҡатынын алдан башлап атлап керергә өндәгән. Ҡатынының инеүе була, егет ишекте шап иттереп ябып бикләп тә куя. Мунсаны уратып өйөлгән утындарға ут төртә. Ҡыҙ башта ялуара, элекке кеүек матур татлы телдәр менән ғәйепһеҙҙән язалауын әйтә. Ләкин егет ныҡ тора. Аҙаҡҡа табан мунсанан ҡурҡыныс аждаһа тауыштыры ишетелгән. Тауышҡа халыҡ йыйылған. Бик оҙаҡ аҡырған ти теге ен ҡыҙы. Зәйтүнә КӨҪӘПОВА Салауат ҡалаһы. (Интернеттағы асыҡ сығанаҡтан).",Әбдрәхим бисура менән йәшәгән,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,6477,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-11-12/bdr-him-bisura-men-n-y-sh-g-n-4463690,2025-11-12T12:00:00+00:00
"Игорь СофоновфикерләрКарелиядә алты кешене үтерүдә гаепләп элегрәк хөкем ителгән Вагнер хосусый хәрби ширкәте сугышчысын – 37 яшьлек Игорь Софоновныкулга алганнар. Ул күптән түгел Украинадагы сугыштан кайткан булган. Ир гаебен танымый. Север. Реалииязуынча, 1 августта Карелиянең Прионежски районы Деревянное авылында биредә яшәгән алты кешенең мәете табылган. Аларның тәнендә пычактан калган яралары булган. Үтерүләр бер-берсеннән 200 метрлап ераклыкта урнашкан ике шәхси йортта булган. Беренче өйдә әтиле-уллы ике ир-ат, икенче өйдә өч ир һәм бер хатын-кыз үтерелгән диелә. инаять эзләрен яшерү өчен ике йортны да яндырмакчы булганнар. Мәетләр табылып алты сәгать узгач, полиция бу үтерүләрдә шикләнелгән Софоновны һәм 38 яшьлек Максим Бочкарёвны тоткарлаган. Медиалар мәгълүматынча, алар икесе дә элек бер үк колониягә озак мөддәткә утыртылган булган. Софонов – үтерү өчен һөүм итү, талау, караклыклар өчен, ә Бочкарёв – көчләү, енси төрдәге көчләү гамәлләре, талау, караклык өчен.2022 елда Игорь Софонов Вагнер белән Украинадагы сугышка киткән. Шуннан соң аны аклаганнар (күрәсең президент Владимир Путин фәрманы беләндер – ред. ). Деревянное авылында яшәүчеләр әйтүенчә, Софонов сугыштан быел яз көне кайткан. Ирнең авылдашлары сүзенә таянып "" Карелия"" -каналы язуынча, фронттан кайткач ир күп эчкән. Бочкарёвның биографиясе турында берни әйтелми. Адвокаты Бочкарёвның гаепләүләрне кире кагуын һәм полициядә кыйналуын сөйли. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Сугыштан кайткан вагнерчыны күп кешене үтерүдә шикләнеп кулга алганнар,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1527,https://www.azatliq.org/a/32532156.html,2023-08-03T06:11:41+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрМәскәү Украинага каршы сугыш башлаганнан бирле Русиядә 137 кешегә тимер юлда диверсия ясау турында инаять эшләре ачылган. Бу хакта ""Медиазона""иткерә. Басма мәгълүматынча, ярты ел эчендә гаепләнүчеләр саны ике тапкыргаарткан. Аеруча инаять кодексынаяңа маддәләркерткәннән соң, мондый эшләр саны тиз арта башлаган. Алар нигезендә иң күп дигәндә гомерлеккә иректән мәхрүм итү каралган. Гаепләнүчеләрнең өчтән бере - балигъ булмаучылар диелә. Күпчелек эшләр диверсия турындагы маддәләр нигезендә ачылган, биштән бере - террорчылык маддәләре нигезендә, тагын берничәсендә дәүләткә хыянәттә, транспорт юлларын яндыру һәм зарарлауда гаепләүләр бар. Аеруча реле айланмасы урнаштырылган тартмаларга һөүмнәр күп булган. Тимер юлларда диверсия ясауда гаепләнүчеләр иң күбе Мәскәүдә, чиләбе өлкәсендә һәм Башкортстанда диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Ярты елда тимер юлда диверсия кылуда гаепләнүчеләр саны ике тапкыр арткан. Башкортстан, Мәскәү, Чиләбедә аеруча күп",['Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,935,https://www.azatliq.org/a/32624639.html,2023-10-05T14:35:55+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБу һөүм Харьков өлкәсенең төньягындагы Липцы авылына ясалган диелә, ул төштә хәзер көчле сугышлар бара. Русиянең пропаганда белән шөгыльләнүче -каналлары Украинага һавадан өч тонналык ФАБ-3000 М-54 бомбасы ташлаган видео чыгарды, дип хәбәр итә Халыкара француз радиосы. Бу һөүм Харьков өлкәсенең төньягындагы Липцы авылына ясалган диелә, ул төштә хәзер көчле сугышлар бара. Әлеге мәгълүматны, аерым алганда, ТАСС дәүләт агентлыгы чыганаклары да раслый. ""Бүген Русия Украинага беренче ФАБ-3000 М-54 бомбасын ташлады, Харьков өлкәсендәге Липцының 1 нче ""Новая Почта"" бинасына зыян китерде. Өч тонналык авыр бомба бинадан 15 метр читтә төшкән, тик барыбер аңа итди зыян салган"", дип язабелгече. Бу идарә ителүче бомба. Мондый бомбаларны һәдәфләрдән дистәләгән чакрым ераклыкта булган килеш тә атарга мөмкин. Шул рәвешле Русия очкычлары Украинаның һава һөүменнән саклану системнары эшли торган урында булмаган килеш һөүм итә. Украина кораллы көчләре бу бомбага каршы -16, хәрби очкычлары ярдәмендә көрәшмәкче була. Беренче очкычлар фронтта бу әйдә үк барлыкка килергә тиеш, дип иткерә Халыкара француз радиосы. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Медиа: Русия беренче тапкыр Украинага ФАБ-3000 бомбасы аткан,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1265,https://www.azatliq.org/a/media-rusiya-berenche-tapkir-ukrainaga-fab-3000-bombasi-atkan-/33003412.html,2024-06-21T10:21:52+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырыентыкны чыгару өчен 350 мең сум акча кирәк. Бу акча авторларның гонорарын каплап, ыентыкны мең данәдә чыгарырга мөмкинлек бирәчәк. Татар комиксларының яңа ыентыгы әзерләнә. Ул мәхәббәт, татар гаиләләре, бөек хатын-кызлар һәм ирләр турында булачак. Бу хакта ""Татар комикслары"" -каналындахәбәр ителә. Татарт телендә дүрт гаилә турында дүрт хикәя булачак. Бу хикәяләр нәшерләр, мөхәррирләр, Русиядә татар телендә чыккан беренче газет журналистлары Зөһрә Акчуринаһәм Исмәгыйль Гаспралы, мәгърифәтчеләр, хатын-кызлар өчен мәктәп ачкан Фатихаһәм Сөләйман Әитовлар, режиссерлар династиясе Кәшифәһәм Рәхим Тумашевлар, шагыйрь Хәсән Туфанбелән аның хатыны, актриса Луиза Сәлиәскәроватурында. Комиксларга сценарийны Рәдиф Кашаповяза. ыентыкны чыгару өчен 350 мең сум акча кирәк. Аны алар краудфандинг аша ыярга тели. Бу акча авторларның гонорарын каплап, ыентыкны мең данәдә чыгарырга мөмкинлек бирәчәк. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татар гаиләләре турында яңа комикслар ыентыгы әзерләнә,['Дин' 'Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1053,https://www.azatliq.org/a/tatar-komikslarining-yanga-jientigi-azerlana/33162032.html,2024-10-17T13:03:04+03:00
"Башҡортостан беҙҙән башлана шиғриәт бәйгеһе. Ауырғазы, Белорет, Ейәнсура, Бөрйән райондары уҡыусыларының ижады.",Шиғриәт бәйгеһе,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Ижад,111,https://amanat.su/articles/izhad-omary/2024-09-08/shi-ri-t-b-yge-e-4030187,2024-09-08T13:35:00+00:00
"Архив фотосыТатарстанның Дәүләт архивын республика башкаласыннан читкә күчерү турында тарихчылар һәм төбәкне өйрәнүчеләр пышылдап кына сөйләшкән сүзләр инде матбугат чараларына да чыкты. Архивны барлык фондлары белән Лаеш районындагы Столбище авылына күчерәләр. Анда Росреестрның Татарстан бүлеге документларын саклау өчен бина төзелгән иде. Ләкин бу оешманың итәкчесе анда күчәргә теләмәгән дигән сүзләр чыкты. Янәсе, ул үз ""элемтәләрен"" файдаланып, Казанда утырып кала. Ә авылга Татарстанның дәүләт архивын ""депортациялиләр"". Шулай итеп барлык архив фондлары шәһәрдән китә, ә аның бушаган биналарына Росреестрның Татарстан бүлеге кереп утыра. Әмма бу биналар шактый күп, кечкенәрәк оешма булган Росреестр аларны тутыра алмаячак. Димәк, биналарның Росреестрдан калган өлеше кемгәдер эләгәчәк дигән сүз. Бу турыда берничә матбугат чарасы гадәти бер хәл буларак хәбәр итте. ""Татар-информ"" хәбәрендә архив идарәсенең рәсми аңлатмасы да бирелде. Күрәсең, архив идарәсендә бу рәсми медиага комментар бирүдән баш тарту дөрес булмас дип уйлаганнардыр. Әмма бу мәгълүматны анализлау, бу хәлнең яшерен якларын ачыкларга тырышу күренмәде. Шуңа күрә бу хәлне, идарәнең авабын һәм моның артында нәрсә торуы һәм моның нәрсәгә китерергә мөмкинлеге турында уйлану урынлы булыр. Шулай итеп, Татарстан дәүләт архивы шәһәр үзәгендәге дүрт бинасын бушата. ""Татар-информ""га Татарстанның дәүләт архив эшләре комитеты башлыгы Гөлнара Габдрахмановабер бинаның Казанда калачагын белдерде. ""Бары Декабристлар урамы 4 нче йорттагы икенче корпуста урнашкан филиалны гына элекке адресында калдырырбыз дип уйлыйм. Чөнки башкарма хакимият оешмаларына документларны анда китерү уңайлырак булачак. Анда без вакытлыча сакланучы документларны урнаштырабыз. Һәм без бу бинаны әле күптән түгел генә төзегән идек (Дәүләт архивы анда 2018 елның ноябрендә кергән иде - ред. ) Анда тузанны чистарту иһазы да, дигитальләштерү иһазлары да бар. Бердәм информацион системга кертү эше дә шунда алып барыла, ә бу шактый зур эш. Безнең бурыч — бер документны да югалтмау. Ул бинада документларны эшкәртү алгоритмы тулысынча уйланылган, бу документаштыруда беренче эшкәртү, кабул итү урыны. Анда тартмаларга урнаштырылган документлар Дәүләт архивына озатыла"", дигән Габдрахманова. Ягъни, түрә сүзләреннән аңлашылганча, иң мөһиме — анда документлар китерүче ""башкарма хакимият оешмаларына"" уңайлы булсын. Шуңа күрә нәкъ менә аларга документларны китерү уңайлы булсын өчен бер бинаны калдырырга вәгъдә итәләр. Ә менә архивның төп мөштәриләре — тарихчылар, төбәкне өйрәнүчеләр һәм гомумән үз гаиләләренең тарихы белән кызыксынучы гади кешеләрне искә дә алмыйлар. Дәүләт архивына ни була дип сорарсыз. Ә чынбарлык шундый ки, күченү процессы инде бу әйдә үк башланды. Ул чакта документларның беренче өлеше озатылды. Әмма оештыру мәсьәләләре, Росресстр тутыра алмау сәбәпле буш калачак ""артык"" биналарны алырга теләүчеләр булмау һәм хезмәткәрләр алышыну сәбәпле бу процесс озакка сузылды. Архив идарәсендә бик күп хезмәткәрләр алышына. Безгә билгеле булганча, күченү турында хәбәр чыгу белән эштән китүчеләр кисәк арткан. Бушаган урынга кеше таба алмыйлар һәм бер үк эш урыны өчен конкурсларны кат-кат оештыралар. Булачак архив бинасына бару юлының уңайсызлыгын (һава аланы юлындагы тукталыштан яңа бинага тар сукмак буйлап 3 чакрым әяү барырга кирәк) исәпкә алганда, анда эшләргә теләүчеләр берничә мәртәбә азрак булачак. Анда да кешеләрне документларны өйрәнергә килүчеләр өчен 12 урынлык кечкенә зал гына каршы ала. Пандемия сәбәпле бер урын калдырып кына утырырга яраганлыктан, иң күбе 5-6 кешелек урын дигән сүз. Казаннан Оренбур трактындагы М-5 юлында гел машина тыгыннары һәм ул юлдан шул кадәр еракка барып эшләргә теләүчеләр дә, архив документларын карарга барырга теләүчеләр дә күп булмас. Габдрахманова медиага аңлатмасында акланып, хакимият белән киләчәктә анда автобус маршруты ачу турында сөйләшүен әйтә. Русия чынбарлыгын исәпкә алганда, ул әле тиз генә булмас, ә бәлкем беркайчан да булмас. Шулай ук архив хезмәткәрләре өчен Казаннан вахта автобусы булдырырга да вәгъдә итәләр. Әмма проблемны моның белән хәл итеп булмаячак. Чөнки бу юнәлештәге машина тыгыннары барыбер калачак, ә анда М-5 трассасыннан башка юл юк. Шулай ук Габдрахманова медиага киләчәктә онлайн режимдагы эшне дә оештырырга вәгъдә бирде. Янәсе теләгән кеше үзенә кирәкле документны сораячак һәм хезмәткәрләр дигитальләштерелгән докукментны электрон почта аша ибәрәчәк. Әмма барлык архив фондын дигитальләштерү берничә елга сузылачак зур чыгымлы эш. Ә архивның ул кадәр акчасы юк. Тикшеренүчеләр өчен кирәкле документларны дигитальләштерү эшен архив хәзер дә алып бара, тик моның өчен шактый акча түләргә кирәк. Ягъни, архивны акчасы булганнар гына өйрәнә алачак дигән сүз. Әмма иң кызыгы шул — идарә Казанда калачак, ә читкә архивның үзен һәм аның фәнни басма органы булган ""Гасырлар авазы"" журналы редакциясен генә ибәрәләр. Нәкъ менә күченү сәбәпле бу айларда архивның эшчәнлеге гомумәнтуктап тора. Шулай булгач, нигә әле югары түрәнең лоббизмы аркасында республика үзенең тарихи мирасын куркыныч астына куяргә тиеш? Бу хәл республиканың зур финанс югалтулары сәбәпле дә бик кызганыч. Дәүләт архивы биналарын реконструкцияләү һәм төзекләндерүгә зур акчалар тотылды һәм хәзер бу биналарны Росреестрга бирәләр. Ни дисәң дә, барлык бу акчалар дәүләтнеке, димәк бюрократлар кулындагы акчалар, һәм әлегә без ул акчаларның ничек тотылуын контрольгә алырлык хәлдә түгел. Шуңа күрә үзебезнең салымнардан ыелган бюджет акчаларына без инде күптән үзебезнеке дип түгел, ят акчалар, шул бюрократлар акчалары дип карыйбыз. Бик сәер яңгыраса да, безнең чынбарлык шундый. Әмма тарихи мирасыбызның саклануы һәм өйрәнүчеләргә архивның уңайлы булуы өчен борчылмый мөмкин түгел. Ә аның уңайлылыгы мәсьәләсендә хәзер зур проблемнар бар. Дәүләт архивын Столбищега күчерү — Казанны татарлардан арындыруның чираттагы адымы. Себер трактындагы ""Дәүләт архивы"" дигән тукталышның исемен дә киләчәктә бетерергә мөмкиннәр. Казанда ниндидер республика дәүләтчелеген искә алуга йөзләре чытыла торган шовинистлар моңа сөенәчәк, әлбәттә. Татарстанның дәүләт архивы тирәсендәге хәлләрне нормаль нәрсә дип атап булмый. Хәзер бу структурага карата тәнкыйтьтән башка нәрсә дә ишетелми. Бу нәрсәгә китерәчәк соң? Беренчедән, төбәкне өйрәнүчеләр хәрәкәтенә зур орым булачак. Хәзер татарлар арасында төбәкне өйрәнү хәрәкәте көчәеп килә. Күршеләрнекеннән аермалы буларак, бу хәрәкәт халык арасыннан, төптән күтәрелә. Аны Башкортстандагы татар төбәкне өйрәнүчеләре башлап ибәрде һәм соңгы елларда Татарстандагы төбәкне өйрәнүчеләр күтәреп алды. Һәм менә хәзер төбәкне өйрәнүчеләргә, идея өчен тырышучыларга, ирле тарихны язу өчен акча алмыйча үз вакытларын сарыф итүчеләргә шәһәрдән еракка барып йөрергә туры киләчәк. Казаннан читтә яшәүче төбәкне өйрәнүчеләрнең юлы тагын да кыенрак булачак. Хәтта профессионал тарихчыларга да кыен булачак. Столбищега барган өчен беркем дә аларга ""командировка"" акчалары түләмәячәк. Икенчедән, хезмәткәрләр алышыну сәбәпле архивның эшен айга салу тиз генә булмаячак. Ул яңа урында эшли башлаганнан соң да ризасызлык һәм тәнкыйть белдерүләр һичшиксез артачак кына. Илнар Гарифуллинтарих фәннәре кандидаты""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыра Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Татарстан архивын кем һәм нигә бетерә?,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Татарстан'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Комментарийҙар,7442,https://www.azatliq.org/a/31541532.html,2021-11-04T12:00:50+00:00
"Нури Примовны активистлар каршы алаРусиядә тыелган ""Хизб ут-Тәхрир""нең ""Акъяр дүртлеге"" эше нигезендә биш елга ирегеннән мәхрүм ителгән Нури Примовиреккә чыкты. Моңа кадәр шушы ук инаять эше нигезендә гаепләнгән Рустем Ваитовтаазат ителде. Ләкин алар сигез ел дәвамында административ күзәтү астында булачак. Бу хакта Украина Югары радасының кеше хокуклары омбудсмены Людмила Денисовахәбәр итте. Адвокат Эдем Курбединовсүзләренчә, Ферат Сәйфуллаевта иреккә чыгарылачак. ""Кырым тоткыннарыннан беренче булып ФСБ төрмәләренә кергән, гаделсез мәхкәмәләрдән үткән, тулы мөддәт утырган беренче Кырым сәяси тоткыннары Рустем Ваитов, Нури Примов, Ферат Сайфуллаев өйләренә кайта. Барлык канунсыз эзәрлекләнгәннәрне, урланганнарны көтәбез"", дипязды Курбединов -та. Ләкин әлегә тик ике кешенең иреккә чыкканы мәгълүм. Русиянең Мари Иле республикасындагы колониясеннән чыккан Нури Примовны каршылаган адвокат Рустем Камилев""шәһәр кибетләрендә Нурига кием алганда артыбыздан күзәтеп йөргәннәрне күрәбез"", дип хәбәр итте Крым. Реалиига. Иреккә чыккан тагын бер кырым тоткыны Рустем Ваитов Курган төрмәсендә утырды. Аны адвокат Эдем Смедляевкаршылаган. ""Рустем биш ел утырып чыккан кеше, диагностик үзәктә саулыгын тикшергәннән соң, иртәгә Кырымга кайтабыз"", дип хәбәр итте ул. Акъяр (Севастополь) төркеменә кергән Рустем Ваитов, Нури Примов, Ферат Сейфуллаев 2015 елда тоткарланып, 2016 елда Ростовдагы Төньяк-Кавказ хәрби мәхкәмәсе һәрберсен бишәр елга ирегеннән мәхрүм иткән иде. Тагын бер кырымтатар -Руслан Зейтуллаев 15 ел колониягә хөкем ителде. Кырымда ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасында катнашу, Кырым аннексиясен танымау һәм башка сылтаулар белән гаепләнеп 115 кеше хөкем ителгән, шуларның 80 е - кырымтатарлар. ""40 кырымтатар төрмәдә, 32 се вакытлы изоляторда, тагын 15 кырымтатар шартлы рәвәштә иреккә чыгарылган, ләкин алар Кырымнан бер якка да китә алмый"", диде Украина Югары Радасының кеше хокуклары вәкиле Людмила Денисова. Утыртылганнарның күбесе рәсми карашларга туры килмәгән фикердәторучылар. ""Хизб ут-Тәхрир""— халыкара исламчы сәяси фирка. Тыныч юллар белән ислам хәлифәте оештыруны максат итеп куя. ""Хизб ут-Тәхрир"" көнбатыш һәм мөселман хөкүмәтләре өчен катлаулы мәсьәлә булып тора, чөнки ул хәлифәтне торгызырга омтылса да, моңа ирешү өчен көч куллануны кире кага. Көч кулланмавына карамастан, ул Малайзия, Лүбнән, Бангладеш, Пакстан һәм Йәмәннән кала барлык мөселман илләрендә, шулай ук Германия һәм Русиядә дә тыелган. Русия Югары мәхкәмәсе 2003 елда ""Хизб ут-Тәхрир""не террорчы оешма дип таныды. Русия инаять кодексында террорчы оешма оештыру өчен гомерлек төрмәгә кадәр әза каралган. Русиянең төрле төбәкләрендә ""Хизб ут-Тәхрир"" белән бәйле мәхкәмә эшләре бара. 2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәннән соң анда да бу оешмага бәйле эзәрлекләүләр башланды.","""Хизб ут-Тәхрир"" эше нигезендә хөкем ителгән кырымтатар Нури Примов иреккә чыкты",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2761,https://www.azatliq.org/a/30391895.html,2020-01-22T20:41:51+00:00
"Кырымтатар басмаларыАннексияләнгән Кырымда Мәскәүдән билгеләнгән хөкүмәтнең Милләтләр һәм сөргенгә дучар ителгән ватандашлар эшләре дәүләт комитеты бер ел элек оештырган Исмәгыйль Гаспринскийисемендәге медиаүзәккә яңа итәкче итеп Оксана Лободаны тәгаенләде. Яңа итәкче үзәккә кергән газет-журналлар хезмәткәрләре белән очрашып аларны тыңлады. Сөйләшүдә ""Голубь масиса"" (әрмән), ""Хоффнунг"" (алман), Болгарский вестник (болгар), ""Греческая Таврида"" (грек) газетлары вәкилләре дә катнашты, әмма проблемнарны кырымтатар матбугаты вәкилләре күтәреп торды. Кырымтатар телен белмәгән яңа итәкче газетларның эчтәлеген, тышкы кыяфәтен яхшырту, интернетта сайтларын булдыру хакында сөйләсә, кырымтатар газет-журнал вәкилләре соңгы бер елда кырымтатар матбугатының хәле матди, абунәче, штатлар ягыннан начарайганын белдереп, моның сәбәпләрен дә күрсәтергә тырышты. Яңа итәкче медиаүзәктә чыккан барлык матбугат өчен бер сайт оештырырбыз дигән фикерне белдереп, бәлки безгә сайт башына Гаспринский сурәтен куймаскадыр, чөнки монда бит кырымтатар матбугатыннан тыш, башка халыкларның да матбугаты чыга дигән тәкъдим ясады. ""Йолдыз"" әдәби журналы мөхәррире моны кире кагып, ""Гаспринскийны Кырымда чыккан ""Крымские известия"", ""Крымская правда"" газетларында, башка матбугатта күрмәссез, инде аның исемен йөрткән медиаүзәктә дә аның сурәте куелмаячакмы? Гаспринский Кырымда туган, барлык милләтләргә тигез караган танылган шәхес иде, монда утырган башка вәкилләрдән кем моңа каршы? "", дигән сорауны куйгач, мәсьәлә уңай якка хәл ителгән кебек калды. Сайт булдырылырмы, Гаспринский сурәте куелырмы, юкмы – аны инде вакыт күрсәтер. Шундый рухта барган бер сәгатьлек очрашу мәсьәләләр билгеләнеп тәмамланды. Яңа итәкче үзен танытып инде эшкә тотыначагын белдерде. Тик яңа итәкченең Мәскәү куйган Кырым хакимияте сәясәтенә тугрылыклы калырга тиеш булачагын һәркем аңлый. Кырымда бу сәясәтнең нинди булганын дәүләткә караган, инде дәүләт теле итеп игълан ителгән кырымтатар телендә чыккан ике басманың үрнәгендә күрергә мөмкин. ""Барысы да яхшы булачак"" дип төп башына утырттыларГоскомнац итәкчесе әмерен үтәп, үзе теләп медиаүзәкне оештыруга көч куйган, дәүләткә карамагындагы ""Янъы дюнья"" (Яңа дөнья) газетының һәм ""Йолдыз"" журналының юридик статусын мәбүри бетертеп аларны 2016 елның башында мәбүри медиаүзәккә керткән итәкче Айдер Эмиров төп вазифасын үтәп китте дияргә мөмкин. Вазифадан китүенең рәсми сәбәбе авыруы булуы белән аңлатылса да, моңа ышанучы бик аз. Һаман вәгъдәләр биреп, ""барысы да яхшы булачак"" дип йөргән бу итәкче кырымтатар телендә чыккан газетның да, журналның да штатларын киметте. Бу аның кырымтатар телендә чыккан басмаларга каршы ясаган беренче адымы булды. Бер елда ике басманың да (беркайчан күрелмәгән хәл) абунәчеләр саны ике тапкыр кимеде, абунәчеләрнең акчалары редакцияләрдән тартып алынды, язмаларга цензура оештырылды, әдәби әсәрләрдә ""ят"", ""кяфер"" кебек сүзләр тыелды, хәтта кырымтатар классик шигырьләрен дә ""редакцияләү"" омтылышлары булды. Шул ук вакытта кырымтатар исеме белән рус телендә ""Мераба"" газеты оештырылды, Кырым казакларының ""Казачий вестник"" газеты финансланды. ""Мераба""ның (халык арасында аны ""Мир раба"" дип тә йөртәләр) ел дәвамында 122 абунәчесе булса да, аны бер мең данә чыгарып бушлай тарату юлга салынды. Аның язмалары хакимиятнең эшчәнлеген, кырымтатарларның ""матур"" яшәвен яктыртуга, Кырымтатар мәлесен сүгүгә юнәлдерелде. Гомумән, медиаүзәктә рус телендә чыккан барлык газетларның абунәчеләре юк дәрәәдә, алар акча китермәсә дә, абунәчеләре булмаса да, 500 әр данә бастырылып бушлай таратыла. Кырымтатар телендә чыккан ""Янъы дюнья"" газеты һәм ""Йолдыз"" журналының даими абунәчеләр саны кимесә дә, бу ике басма елына 2,5 млн сумга якын табыш китерә, ләкин бу акчадан алар бер тиен дә күрми. Ул акчалар башка ихтыяларга, шулай ук бушлай таратылган рустелле газетларга сарыф ителә, анда эшләүчеләргә эш хаклары түләүгә тотыла. Кырымтатар басмаларының исә барлык вәкаләтләре редакцияләрдән тартып алынды, штатлар киметелде. ""Йолдыз""дагы 8 хезмәткәр 2016 елда 4 кә, ""Янъы дюнья"" хезмәткәрләре 11 дән 6 га калдырылды. Хәтта редколлегияләргә кырымтатар телен белмәгән кешеләрне китереп утырттылар, редколлегияләрне үткәрүдән баш мөхәррирләрне читләштерделәр. Вазгыятьне бер елда үзгәргән тираж саннары да чагылдыра. Үзбәкстанда журналда 12, аннексиягә кадәр 8 журналист эшли иде. Аннексиядән соң, 2014 ел белән чагыштырганда, журналистлар санын ике тапкыр киметтеләр, ләкин журналның күләме, чыгарылышлары шул ук калды, 4 кеше 8-10 кешенең эшен башкара. Медиаүзәк ышандырган гонорарлар булмады, язучыларга, авторларга бер тиен дә түләмәде. ""Янъы дюнья""ның да хәле шул ук. 2016 елда бу ике басманың ризасызлакларына хәтта Мәскәүгә язучыларның, танылган кырымтатарларның имзалары белән хат язу да ярдәм итмәде. Редакцияләрнең юридик статуслары бетерелгәннән соң алар вазгыятькә тэәсир итү мөмкинлекләреннән тәмам мәхрүм калды. Бөтен нәрсә кирәк булмаган медиаүзәк контроленә бирелде. Медиаүзәккә итәкче булган Айдер Эмировның исә барлык сорауларга авабы Медведевның авабына охшаш: ""Акча юк, көтегез, бөтенесе яхшы булачак"". Акча булмаса да, яңа оештырылган медиаүзәккә 50 дән артык кеше кабул ителде. Аларның күпчелеге матбугаттан ерак кешеләр булсалар да, газет-журналларны ничек итеп чыгарырга, кемнең фотосын куярга, кемнекен куймаска, кемне язарга, кемне язмаска – өйрәтеп торалар. Күмәк фотода Кырымтатар мәлесе әгъзасы булса, ул фотоны алып ташларга кушалар. Бу басмалардагы журналистлар ничек түзеп эшләүләре турындагы сорауга мондый авап бирә: ""Без инде күптән акча өчен эшләмибез, күпме чыдый алабыз – бу иң карт ике басманы саклап калырга, яхшы көннәрне көтеп, аларны киләчәк өчен яшәтергә дип эшлибез. Без беләбез, бездән үзебезнең китүебезне көтәләр, шуңа күрә шулай кыланалар, Кырымны кырымтатарлардан, аларның теленнән, әдәбиятыннан, мәдәниятеннән, басмаларыннан чистарту өчен безгә басым артачак. Соңгы чиккә иткәч, без белдерү ясап китәргә әзер. ""Шуны да әйтергә кирәк, бу ике кырымтатар басмасының статусларын үзгәртеп аларның хәлләрен начарайтуда басмаларның хәзерге оештыручысы саналган Госкомнацның итәкчесе шәхсән катнашкан иде. Дәүләттән тыш булган ""Къырым"", ""Голос Крыма"", ""Авдет"" газетлары акчага мохта булсалар да, Госкомнац ""акча бирәбез"" дип аларны медиаүзәккә чакыргач, алар моннан баш тартты. Шулай итеп медиаүзәккә барлык кырымтатар матбугатын туплап, аларга үзе теләгәнне яздыру максаты куйган дәүләт комитетының омтылышы барып чыкмады. Ә инде оештыру вакытында дәүләт карамагында булган ""Янъы дюнья"", ""Йолдыз"" кебек басмалар мәбүри кертелгән иде.",Медиацентрның яңа итәкчесе кырымтатарларга һөүмнән башлады,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 1 0 1 0 0],6,Ҡырым,6509,https://www.azatliq.org/a/28193477.html,2016-12-24T00:06:02+00:00
"Гөлмирә БИКБУЛАТОВА, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы, РФ һәм БР Журналистар союзы ағзаһы, ""Ҡатын-ҡыҙ - милләт әсәһе"" Бөтә Рәсәй конкурсы финалисы. Туймазы ҡалаһы.",Мираҫҡа – тел (Хикәйә),['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 1],5,Яңылыҡтар,177,https://uchbash.com/news/novosti/2024-03-03/mira-a-tel-hik-y-3667289,2024-03-03T18:16:33+00:00
"География Это мероприятие давно переросло рамки регионального события и стало важным международным форумом, собирающим ценителей уникальной башкирской породы и национальной культуры Башкортостана из разных уголков планеты. В этот раз участниками станут представители 17 государств: Китая, Кувейта, Ирана, Объединённых Арабских Эмиратов, Южно-Африканской Республики, Камеруна, Марокко, Демократической Республики Конго, Анголы, Замбии, Египта, Ганы, Кубы, Казахстана, Туркменистана, Таджикистана и Кыргызстана (в предыдущем году было 11 стран). Также поддержку фестивалю окажут делегации из 12 регионов России, включая Москву, Волгоградскую, Оренбургскую, Рязанскую и Челябинскую области, Пермский и Ставропольский края, Республику Татарстан, Дагестан, Калмыкию, Якутию и Тыву. Деловая программа Впервые фестиваль «Башкорт аты» станет логическим продолжением Всероссийского инвестиционного сабантуя «Зауралье-2025» и 95-летнего юбилея Баймакского района. Предполагается проведение круглых столов, посвященных развитию конной индустрии, национальным конным видам спорта, современным тенденциям развития продуктивного коневодства. Также в планах - официальная церемония старта проекта «Геном башкирской лошади», направленного на сохранение башкирской лошади как объекта исторического наследия и развитие селекционной работы с применением современных технологий. Спортивная и конноспортивная программа На фестивале будут представлены: 5 видов конноспортивных традиционных башкирских состязаний: «Ирәндек мәргәне» - стрельба из традиционного лука, «Ауҙарыш» - состязание, сочетающее элементы борьбы и верховой езды, «Ылаҡ» - состязание, где задача наездников состоит в том, чтобы завладеть тушей козла и доставить её к финишу, «Тай-тулак» - состязание среди лучших объезчиков лошадей, новинка сезона «Тенке алыу» что в переводе означает «Подними монету»; 6 видов скачек на лошадях, включая скачки для чистокровных и полукровных лошадей, скачки для лошадей башкирской породы, традиционные скачки «Байге» на дистанциях 6 и 7 км; шоу по джигитовке с участием спортсменов из разных регионов России; 6 видов международных физкультурно-спортивных игр: башкирское многоборье «Бәйге»; грепплинг; национальная борьба «Көрәш»; силовое состязание «Мас-рестлинг»; межмуниципальные соревнования по волейболу; выполнение нормативов Всероссийского физкультурно-спортивного комплекса «Готов к труду и обороне». Парад лошадей Одно из ярких событий фестиваля - массовый парад лошадей (430 голов от 25 районов республики), демонстрирующий красоту, силу, выносливость и разнообразие башкирской лошади. Конный парад проводится в формате торжественного шествия с показом лошадей различных пород и типов, традиционного конного снаряжения, элементов верховой езды и выступлениями творческих коллективов. Участие в параде – на безвозмездной основе. Цели конного парада — популяризация и продвижение башкирской лошади как уникального объекта культурного наследия; демонстрация достижений в области коневодства и конной индустрии Республики Башкортостан; сохранение и развитие традиций конной культуры и народных ремесел, связанных с лошадьми. В числе участников парада - владельцы и представители конных хозяйств, конноспортивных клубов и школ, а также частные владельцы лошадей с соответствующими костюмами и снаряжением; фольклорные коллективы, исполняющие песни и танцы, связанные с лошадьми. Выставки и конкурсы Для ценителей башкирской породы лошадей организуют: республиканский конкурс «Выставка племенных лошадей башкирской породы»; конкурс «Лучший представитель среди жеребцов башкирской породы»; выставку изделий мастеров народного промысла «Город мастеров». патриотическую площадку Республиканского музея Боевой Славы и Музея 112-й Башкирской (16-й гвардейской) кавалерийской дивизии «Башкортостан на защите Отечества», включающую выставки «112-й Башкирская кавалерийская дивизия» и «Россия. Донбасс. СВО»; выставку, посвященную 95-летию Баймакского района, конкурс творческих работ о башкирской лошади. Культурная программа Гостей фестиваля ждут: театрализованное музыкально-спортивное представление «Башҡорт аты! » и презентация гимна башкирской лошади. Гимн был выбран ранее в ходе специального конкурса среди авторов и композиторов Башкортостана. Планируется работа площадки Башкирского государственного театра кукол: артисты покажут гостям «Башкорт аты» отрывки из спектаклей «О чём поёт орнамент? », «Мустай Карим. Близкий горизонт», «Урал-Батыр», «Озеро заколдованного коня», «Два кота» по мотивам башкирской народной сказки «Хоросай и Карасай». На отдельной площадке будут проходить традиционные башкирские игры. Вечером состоится праздничный концерт с участием звёзд башкирской эстрады. Коме того, на фестивале пройдёт презентация проморолика документального фильма «Башҡорт аты — бренд Башкортостана». Гости фестиваля смогут увидеть первые кадры фильма и ближе познакомиться с замыслом авторов. Детская программа Площадка начнет работу с состязания по стрельбе из детского лука. Ребята смогут собрать пазл с изображением Башкортостана. Также участников ждут бег с коромыслом, конкурс «Таяктартыу» (мас-рестлинг), бег через препятствия, игра «Битьё горшка с завязанными глазами». (0)",На фестиваль «Башкорт аты» приедут представители 17 государств,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 0 0 0 1 1 1 1 1 0 0],7,Йәмғиәт,5171,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-09-03/na-festival-bashkort-aty-priedut-predstaviteli-17-gosudarstv-4371793,2025-09-03T14:17:00+00:00
"Татарстан президенты Рөстәм МиңнехановРөстәм Миңнеханов татар телен саклау һәм үстерү мәсьәләләре буенча комиссия булдыру турындагы фәрманга кул куйды. Әлеге документ президентның рәсми сайтындадөнья күрде. Махсус комиссиядә ""татар телен саклау һәм үстерүнең проблемлы мәсьәләләрен билгеләү"", фәнни юнәлешкә өстенлек бирү, татар телен саклауга юнәлтелгән проектларга грантлар һәм програмнар аша булышу, читтә яшәүче татарларга ""әдәби телне куллану даирәсен киңәйтүдә ярдәм итү"" эшләрен оештыру каралган. Комиссия даими эшләүче киңәшмә орган булачагы әйтелә. Комиссияне Татарстан Дәүләт шурасы рәисе урынбасары Марат Әхмәтовитәкләячәк. Аның урынбасары булып мәгариф министры Рәфис Борһановбилгеләнгән. Комиссиядә барлыгы 35 кеше. Алар арасында Татарстан ата-аналары берлеге координаторы Илсөя Әхмәтгалиева, ТНВ ширкәте мөдире Илшат Әминов, халык шагыйре Разил Вәлиев, язучы һәм Татарстан депутаты Ркаил Зәйдулла, ""Казан утлары"" журналы баш мөхәррире Рөстәм Галиуллин, энциклопедия институты мөдире Искәндәр Гыйләев, ""Викимедиа"" хәрәкәте активисты Фәрхәт Фәткуллинбар. Комиссиядә күпчелекне депутатлар һәм хөкүмәт әгъзалары алып тора. Туган телләрне саклау комиссиясен төзү тәкъдиме белән 12 мартта Дәүләт шурасы утырышында Татарстан дәүләт киңәшчесе Миңтимер Шәймиевчыккан иде. Шул ук көнне парламент Русия президенты Владимир Путинисеменә туган телләрне саклауны сорап мөрәәгатькабул итте.",Миңнеханов татар телен саклау һәм үстерү комиссиясен булдырды,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1389,https://www.azatliq.org/a/30711380.html,2020-07-07T07:43:07+00:00
"Аптырағастын бер районда әлеге лә баяғы шул гәзит- маҙарға яҙылыу мәшәҡәте менән йөрөгәндә, олораҡ ҡына апайҙан һораша һалдым: -Бына, апай, ни өсөн хәҙерге ваҡытта гәзит-журналдарға яҙылыу ҡырҡа кәмене, сәбәбе ниҙә? -Эй, ҡустым, быға цивилизация ғәйепле бит. Аптырай төштөм: ни өсөн цивилизация ғәйепле һуң? -Киреһенсә бит, цивилизация ни тиклем юғары, кеше лә белемле була бара бит, - тинем. -Юҡ, шул, бөтөнләй улай түгел. Үҙең гәзит һынлы гәзиттең баш мөхәррире, шуны ла аңламайһың, - тип, мине әрләп ташланы. -Беренсенән, тип, бармағын бөгөп, һанай башланы. -Мейескә утын яҡмайбыҙ, йәғни ул бөтөнләй юҡ. Газ менән йылытабыҙ өйҙө. Мин, тағы аптырай төшөп: -Мейес, газдың ни ҡыҫылышы бар һуң? - тип һорайым. - Атағатаҡ, элекке ваҡытта ғүмер баҡый мейесте гәзит менән тоҡандыра инексе. Береһен йомарлап тыҡтың, гөлт итеп янып та китә. Икенсенән, шыптыр моҡсай. Уныһы нисек була инде, гәзит менән шыптыр моҡсайҙың араһында ниндәй бәйләнеш бар һуң, тип, тағы ла нығыраҡ аптырайым. -Бар шул, туғаным, бар. Ҡунаҡҡа йөрөргә яратаһыңмы? -Әлбиттә, яратам, - тимен. -Әүәлерәк, шул ҡунаҡтан ҡайтҡанда, күстәнәстәрҙе нимәгә төрә торғайнылар? -Гәзиткә, - тип яуаплайым, үҙем дә һиҙмәҫтән. -Үәт, аңлай башланың, шикелле. Хатта гәзит етмәй ҙә ҡала торғайны. Хәҙер шыптыр моҡсайға һалдың бирҙең, эт рәхәте. Өсөнсөнән, - тип киләһе бармағын бөкләгәндә, тырнаҡтарына иғтибар иттем, шундай матур итеп маникюр эшләткән, ваҡ ҡына сәскәләр төшөрөп тороп. Ул бармаҡтар ҡоромға буялып мейес тирәһендә булышҡан кешенекенә һис тә оҡшамаған ине шул. Һүҙен дауам итте: -Әлеге лә баяғы газ. Борон, мейескә ултыртып, берәй нәмә бешерһәң, табаның төбө ҡап-ҡара була тине, ашъяулыҡ бысрамаһын тип, гәзит түшәй торғайныҡ аҫтына. Хәҙер, мейес тә юҡ, газ да ҡарайтмай, аҫтына һала торған матур таҡталар ҙа күпләп һатыла. Бына бит, эш нимәлә, - тине ул, һуҡ бармағын өҫкә сөйөп. - Дүртенсенән, йәйге эҫелә олоһо ла, кесеһе лә шул гәзиттән матур итеп эшләпә эшләп кейеп йөрөй ине. Хәҙер ни ҡалпаҡ, кепкаларҙың ниндәйе генә юҡ. -Бишенсенән, үҙең студент саҡта күкәйеңде нимәгә төрөп алып килә торғайның? Эйе шул, тиҫтәләгән тауыҡ йомортҡаһын матур итеп, гәзиткә төрөп һалыуым иҫемә төштө. Һәм мин: -Аңланым, аңланым! - тип, туҡтатырға ашыҡтым. Сөнки был телдәр апайҙың дәлилдәре бөтәһе түгел ине. Цивилизацияның да кире яғы бар икән, тигән тәрән уйҙарға сумдым. Байташ, Урманһыҙ, Ҡыудала райондарының соҡорло юлдарынан һикерә-һикерә, саң-туҙан еҫкәй-еҫкәй ҡайтып барғанда башҡа бер елле генә уй килде. Әгәр ҙә гәзитте кеҫәле, йәғни моҡсай формаһында, йәй көнө ҡалпаҡ рәүешендә сығара башлаһаҡ, һис шикһеҙ тираж һаны артасаҡ. Ошо шәп фекерҙән кәйеф бермә-бер күтәрелде. Иртәгәһен таң тишеге менән был яңылыҡты еткерергә тип, яңы түрәбикәгә йүнәлдем. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Гәзит мөхәрриренең зары. Юмористик хикәйә. Хәмит Карамалинский,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],5,Әҙәбиәт,2830,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-09-24/g-zit-m-h-rrirene-zary-yumoristik-hik-y-h-mit-karamalinskiy-4400746,2025-09-24T17:26:00+00:00
"1. Өйөм урата - ҡыл арҡан. 2. Мейес башында - тархан туйы. 3. Һаҡмарҙағы һары айғырым Урал аша кешнәйҙер. 4. Аллы-гөллө көйәнтәмде ситән аша ташланым. 5. Оҙон бабай һуҙылып ятҡан, балалары теҙелеп ятҡан. 6. Өй башында - йәшел ҡаҙ, йәшел ҡаҙҙың башы таҙ. 7. Ары ла йүгерә Зәпзәки, Бире лә йүгерә Зәпзәки, Тамаҡ ҡыра Зәпзәки, Һаҡал һелкә Зәпзәки. Яуаптары: 1. Арҡан; 2. Тараҡан; 3. Йәшен; 4. Йәйғор; 5. Өрлөк, таҡта; 6. Миндек; 7. Кәзә.",Йомаҡ - зиһен асҡысы,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,434,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-10-02/yoma-zi-en-as-ysy-4412302,2025-10-02T23:11:00+00:00
"Республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы белгестәре статистика күрһәткестәре буйынса наркомандың портретын һүрәтләгән. Йыш осраҡта был афәткә йәштәр, нигеҙҙә, 35 йәштән өлкән булмағандар тарый. Рөхсәт ителмәгән матдәләр менән мауығыу  компания өсөн башлана икән. Бигерәк тә йәш быуын вәкилдәре өлкәнәйергә йәки киҫкен тойғоларҙы татып ҡарарға ынтыла. Һөҙөмтәлә наркоманияға баҫҡан ҡыҙҙар йәки егеттәр үҙҙәренең социаль бәйләнештәренән ҡолаҡ ҡаға. Наркоман – психоактив матдәгә мауығыу, ә уны еңеүе бик ауыр. Наркоманияның барлыҡҡа килеүенең төп билдәләре – наркотиктарға өйрәнеү, дозаны арттырыу ихтыяжы, наркотиктарға физик бәйлелек. Һөҙөмтәлә сираттағы доза булмағанда абстинент синдром йәки ломка барлыҡҡа килә, - тип билдәләнеләр министрлыҡта. Наркомания бер ҙә яҡшыға килтермәй. Уның менән ғаиләгә бергә ҡайғы килә. Бигерәк тә ҡыҙҙар һәм егеттәр был бәләгә тиҙ тарый, ә унан ҡотолуы еңел түгел. Айрат Нурмөхәмәтов фотоһы. Республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы белгестәре статистика күрһәткестәре буйынса наркомандың портретын һүрәтләгән. Йыш осраҡта был афәткә йәштәр, нигеҙҙә, 35 йәштән өлкән булмағандар тарый. Рөхсәт ителмәгән матдәләр менән мауығыу  компания өсөн башлана икән. Бигерәк тә йәш быуын вәкилдәре өлкәнәйергә йәки киҫкен тойғоларҙы татып ҡарарға ынтыла. Һөҙөмтәлә наркоманияға баҫҡан ҡыҙҙар йәки егеттәр үҙҙәренең социаль бәйләнештәренән ҡолаҡ ҡаға. Наркоман – психоактив матдәгә мауығыу, ә уны еңеүе бик ауыр. Наркоманияның барлыҡҡа килеүенең төп билдәләре – наркотиктарға өйрәнеү, дозаны арттырыу ихтыяжы, наркотиктарға физик бәйлелек. Һөҙөмтәлә сираттағы доза булмағанда абстинент синдром йәки ломка барлыҡҡа килә, - тип билдәләнеләр министрлыҡта. Наркомания бер ҙә яҡшыға килтермәй. Уның менән ғаиләгә бергә ҡайғы килә. Бигерәк тә ҡыҙҙар һәм егеттәр был бәләгә тиҙ тарый, ә унан ҡотолуы еңел түгел. Айрат Нурмөхәмәтов фотоһы.",Был алама юлға кем баҫа?,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,1851,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-07-11/byl-alama-yul-a-kem-ba-a-4309997,2025-07-11T13:00:00+00:00
"Шүлгәнташ мәмерйәһенең ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәрен ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереү — ул республиканы Рәсәй эсендә генә түгел, халыҡ-ара масштабта уникаль төбәк булараҡ позициялау. Был бигерәк тә көнбайыш донъяһы Рәсәйгә ҡаршы булғанда тәрән геосәйәси ҡиммәткә эйә. Был хаҡта йома көндө «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында үткән брифингта Башҡортостан республикаһы хөкүмәте премьер-министрының беренсе урынбаҫары, Башҡортостандың ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты эшмәкәрлеге кураторы Урал Килсенбаев белдерҙе. Шул уҡ ваҡытта спикер, был тарихи ваҡиға республикаға ҙур йөкләмәләр һала, тип билдәләне. - Исемлеккә индереү-ҙур еңеү һәм шатлыҡ ҡына түгел, ә ҙур йөкләмә лә, сөнки бөтә донъя таныуынан һуң туристар ағымы һәм туристарҙың, ғалимдарҙың һәм ябай халыҡтың объектҡа ҡыҙыҡһыныуы бер нисә тапҡырға артасағын аңлайбыҙ. Беҙ быға әҙер булырға һәм инфраструктура әҙерләргә тейешбеҙ, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Урал Килсенбаев. Ул, 2012 йылдан мәмерйәне ЮНЕСКОның яҡынса исемлегенә индереү буйынса эш башланғандан алып, ҙур команда мәмерйәне граффитиҙан таҙартыу, инфраструктураны тәртипкә килтереү буйынса ҙур эш башҡарғанын билдәләне. Әгәр элек Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылынан мәмерйәгә тиклем 30 саҡрым юл булмаһа, бөгөн унда яҡшы асфальт трасса барлыҡҡа килде, газ үткәрелде. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә уникаль музей комплексы төҙөлә. Юнеско-ның 47-се сессияһында инфраструктура булдырыу буйынса башҡарылған эш арҡаһында бөтә эксперттар мәмерйәне ЮНЕСКО Исемлегенә индереү өсөн бер тауыштан тауыш бирә. Әммә туристар ағымының артыуы менән бәйле яҡшы ҡунаҡхана комплексы, туризмды үҫтереү өсөн өҫтәмә элементтар төҙөү зарур. Брифинг модераторы - «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире Руслан Шәрәфетдинов Рәсәйҙең тағы ниндәй объекттары ЮНЕСКО исемлегенә инә тигән һорау биргәйне, Урал Килсенбаев, Рәсәйҙә бөтәһе 34 объект ЮНЕСКО исемлегенә инә, Әммә Башҡортостан өсөн был беренсе объект, тип яуап бирҙе. Билдәле шихан тауҙарын, Шулай уҡ Воскресенск баҡыр иретеү заводын һәм башҡа объекттарҙы исемлеккә индереү буйынса эш алып барыла. Башҡортостан Республикаһының күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйныса ғилми-етештереү үҙәге директоры Данир Ғәйнуллин, исемлеккә Һиндостандағы Тадж-Махал, Мәскәү Кремле, Санкт-Петербургтың тарихи үҙәге, париждағы Эйфель башняһы кеүек объекттар инә, тип өҫтәне. Хәҙер шүлгәнташ донъяның уникаль мәҙәни мираҫы объекттары менән бер рәттә тора. 200-гә яҡын һүрәт, шул иҫәптән донъялағы иң боронғо дөйә һүрәте булған башҡорт мәмерйәһе хәҙер ЮНЕСКОның бөтә белешмәләренә һәм каталогтарына инәсәк. - ЮНЕСКО исемлегенә индереү өсөн үҫешкән инфраструктура кәрәк. 2015 Йылда Европаға тәүге тапҡыр килгәс, унда нимә эшләнгәнен ҡараныҡ. Быға тиклем ғалимдарыбыҙ, Шүлгәнташты донъяның иң әһәмиәтле Мәмерйәләре - Алтамира, Ласко, Шове һәм Руффиньяк менән сағыштырып, бер ҡасан да унда барманы. Беҙгә бөтә документтарҙы тапшырҙылар һәм Андорраның билдәле реставраторы Эудаль Гийаметҡа мөрәжәғәт итергә кәңәш иттеләр, — тип һөйләне Данир Ғәйнуллин. - Радий Фәрит улы Хәбировтың проектты хуплауы иң ҙур алға китеш булды. Был фән өсөн генә түгел, Бөрйән районы өсөн дә мөһим — туристар, инфраструктура, урындағы халыҡты йәлеп итеү. Һуңынан өс йыл буйына мәмерйәне граффитиҙан һаҡсыл таҙартыу буйынса «тәмуғ» эше алып барыла. Ғәйнуллин әйтеүенсә, реставраторҙарға ҡатын-ҡыҙ помадаһы һәм химик ҡәләм менән яҙылған яҙыуҙарҙы сығарыу ауыр була. Шулай уҡ, уның һүҙҙәренсә, белгестәр мәмерйәне урындағы халыҡ биргән «Шүлгәнташ» (тикшеренеүселәрҙең документтарында Шүлгәнташ мәмерйәһе булараҡ күрһәтелгән) тигән боронғо исеме аҫтында исемлеккә индерергә тәҡдим итә. «Шүлгәнташ Мәмерйәһе» Тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы директоры Фәүзил Маликов һөйләүенсә, халыҡ-ара симпозиумдар 2015 йылдан алып йыл һайын үткәрелә, Рәсәй һәм сит ил белгестәре саҡырыла. — Музей комплексы асылғандан һуң Рәсәй фәндәр академяһының археология институтынан беҙҙең базала бөтә Рәсәй ҡаяға төшөрөлгән сәнғәтте өйрәнеү үҙәген булдырырға тәҡдим ителде, — тип билдәләне спикер. - Рәсәйҙә бындай музейҙар һәм белгестәр аҙ, тик Кемеровола, Мәскәүҙә, Петербургта һәм Ҡаҙағстанда ғына. Эудаль Гийамет тәҡдиме буйынса беҙгә Европа кимәлендәге күп белгестәр килә башлай һәм беҙҙе халыҡ-ара конференцияларға күргәҙмәләр менән саҡыра башлайҙар. Беҙ «Тура-хан» этнохудожество симпозиумын үткәрҙек һәм эҫе эмаль биҙәктәре буйынса рәссамдарҙы йыйҙыҡ. Беҙҙең үҙ амфитеатрыбыҙ, ҡорамалдарыбыҙ, сәхнә комплексы бар. Хәҙерге ваҡытта, фәнни-белем биреү туризмы киң үҫешкәндә, саралар үткәрергә теләүселәр бик күп. Брифинг спикерҙары билдәләүенсә, ЮНЕСКО исемлегенә индереү инфраструктураны һәм сервисты артабан үҫтереү өсөн ҡеүәтле этәргес, трамплин булып тора. Төрлө ведомстволарҙың һөҙөмтәле хеҙмәттәшлеге бик мөһим, шулай уҡ был процеста мотлаҡ урындағы халыҡ ҡатнашырға тейеш, бөтә тармаҡтарҙа ла: төҙөлөштән алып төбәктә тарихи барлыҡҡа килгән топонимиканы туроператорҙарға һәм туристарға еткереүгә тиклем.",Шүлгәнташ ЮНЕСКО исемлегенә индерелде,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0],7,Йәмғиәт,4928,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-07-18/sh-lg-ntash-yunesko-isemlegen-inderelde-4318603,2025-07-18T15:44:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТикшеренү авторлары төбәкләрнең мөмкинлекләренә карап аларның сугыш кирәк-яраклары белән тәэмин итүен, хәрбиләрне мобилизацияләү, һуманитар ярдәм илтү кебек күрсәткечләрне исәпкә алган. Русиядә төбәкләрнең Украинага һөүмдә (хакимиятләр аны ""махсус хәрби операция дип атый - ред. ) ни дәрәәдә катнашуыныңрейтингытөзелгән. Тикшеренүне Мәскәүнең сәяси мәгълүмат үзәге үткәргән. Бу рейтингта Башкортстан — өченче, Татарстан — алтынчы урында тора. Тикшеренү авторлары төбәкләрнең мөмкинлекләренә карап аларның сугыш кирәк-яраклары белән тәэмин итүен, хәрбиләрне мобилизацияләү, һуманитар ярдәм илтү кебек күрсәткечләрне исәпкә алган. Беренче урында Мәскәү белән Мәскәү өлкәсе тора. Тикшеренү авторлары контракт төзүчеләргә шәһәрнең иң күп акча түләвен дә исәпкә алган. Икенче урында — Петербур белән Ленинград өлкәсе. Башкортстан беренче өчлекне йомгаклый. ""Төбәк итәкчелегенең махсус хәрби операция ихтыяларын тәэмин итүгә оператив һәм тирәнтен әлеп ителүе. Халык белән, МХОда катнашучылар һәм аларның гаилә әгъзалары белән күләмле патриотик һәм аңлату эшләре алып бару. Ихтыяри хәрби төркемнәр иң күбе биредә оешкан, хәрбиләргә бөтен яклап ярдәм әелдерелгән"", дип, тикшеренүдә Башкортстанның ""казанышлары"" тасвирланган. Татарстанны да үзендә оештырган ихтыяри батальоннар саны һәм хәрби бүлекчәләргә ярдәм итү ягыннан алдынгы урыннарга чыгарганнар. Бу исемлектә шулай ук Чечня, Краснодар, Төмән төбәкләре дә бар. Сәяси мәгълүмат үзәге Татарстанны һәм Башкортстанны мөселманнар яши торган милли республикалар арасында телгә ала, алар ""тышкы көчле басымга һәм чит илләрдән ясалган максатчан имергеч эшчәнлеккә каршы торды"", дип тапкан. ""Өлешчә мобилизация вакытында Башкортстан белән Татарстанда ялган мәгълүмат тарату, кешеләрне буйсынмаска һәм башка инаятьчел эшчәнлеккә чакырулар күзәтелде"", диелә тикшеренүдә. Мәсәлән имештер Татарстанда 55 мең кешене мобилизацияләүләре турында хәбәр таралган. ""ирле хакимиятләргә билгеле, бу белешмәләрне кире кагарга, куелган мобилизация планы күрсәткечләрен ачмаска туры килде"", ди тикшеренүчеләр. Әлеге хисапны тәкъдим иткән вакытта үзәкнең баш мөдире Алексей Мухин""милли республикаларда киеренкелек үзәкләре"" булдырмакчылар иде, диде. ""Бигрәк тә Дагыстанда, Татарстанда, Башкортстанда бу шактый ачык күренде"", дидеул. Шулай ук Мухин Татарстан белән Башкорстанның Луһански ""халык республикасы""нда үз логистика үзәкләрен булдырды, алар аша төбәкләрдән сугышта катнашучы хәрбиләрне тәэмин итеп торды, дип мактый. Татарстан белән Башкортстанны контрактчыларга бер тапкыр түләнә торган акчаларны иң күп бирүче төбәкләр арасына керткәннәр. Татарстанда бу 2,8 млн сум, Башкортстанда 2,7 млн. Самар өлкәсендә — 4 млн, Түбән Новгородта — 3 млн сум. Тикшеренүнең төбәк башлыкларының сугышка ни кадәр өлеш кертүен бәяләгән урыны да бар. Идел буе төбәкләре арасында анда Башкортстан башлыгы Радий Хәбировкаурын күп бирелгән. Аны төбәк башлыклары арасында ""беренчеләрдән булып"" сугышта катнашучыларны төбәк хөкүмәтендә аваплы вазифаларга билгеләргә дигән тәкъдим белән чыгыш ясады"", дип искә алалар. Башкортстанда хөкүмәткә хәрбиләрне билгеләүләре турында рәсми хәбәр ителмәде. Хәзерге вакытта сугышта катнашкан 34 кешенең шәһәр һәм район шураларында депутатбулып торуыбилгеле. Шулай ук Хәбировның берничә тапкыр фронтка баруы, һоспиталләрдә эшләү өчен хатын-кызлардан отрядлар оештырырга тәкъдим итүе, сугышта катнашучылар һәм аларның гаиләләре белән аралашып торуы да телгә алына. Тикшеренү авторлары төбәкләрдәге сәнәгать оешмаларының сугышка китергән файдасы турында да өйрәнергә онытмаган. Идел буе төбәкләре ""махсус хәрби операция"" ихтыялары өчен иһазлар итештерүдә актив катнаша, дип яза алар. Татарстан оешмалары арасында Казан дары ширкәте, ""Ремдизель"", Түбән Камадагы ""Симпл"" һәм ""Алабуга"" махсус икътисадый зонасы телгә алына. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Украинага һөүм итүгә иң зур өлешен керткән Русия төбәкләре арасында Башкортстан — өченче, Татарстан — алтынчы урында",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,3921,https://www.azatliq.org/a/ukrainaga-hojum-ituga-ing-zur-oleshen-kertkan-rusiya-tobaklare-arasinda-bashkortstan-ochenche-tatarstan-altinchi-urinda/33342579.html,2025-03-10T16:22:51+03:00
"– Туҡтағыҙ, иҫерек килеш театрға инергә ярамай. – Нисек ярамай? Ана бер иҫерек стенаға тотоноп инеп бара. – Ул бит әртис. Уны индермәһәм, урынына кем уйнай? Ир менән ҡатын театрҙан сығып килә. – Кейем биреүсе ҡатынға аҡсаны күп һондоң, – тип асыулана ҡатыны. – Сеү, – тип бышылдай ире тирә-яғына ҡарап, – ул бит миңә курткам урынына тун кейҙереп ебәрҙе. Әртис менән тәнҡитсе әңгәмәләшә. – Һеҙҙең уйнауығыҙ миңә оҡшай, – ти тәнҡитсе. – Тик сәхнәлә үҙегеҙҙе шымыраҡ һәм иплерәк тотоғоҙ. – Ә ниңә улай? – Әйтеүе лә уңайһыҙ, һеҙ дөбөрләп һөрәнләй башлаһағыҙ, тамашасылар уяна ла ҡуя. Режиссер драматургты әрләй: – Тамашасы һеҙҙең эшкинмәгән пьесағыҙҙы ҡабул итмәне. – Буш хәбәр! Быны ҡайҙан ишеттегеҙ? – Залда ултырған тамашасылар әйтте, – тип ныҡыша режиссер. – Хаталанаһығыҙ, был һүҙҙе әйтергә залда бер кеше лә юҡ ине. Йәш драматург пьесаһының премьераһы уңышһыҙ тамамланғандан һуң ҡыуана икән: – Ярай әле һыҙғырманылар. – Йоҡлаған кешенең һыҙғырғанын ишеткәнегеҙ бармы? – тип асыулана директор. Иғлан: «Балалар театрында әртистәрҙе ҡыҫҡартҡандар. Шул сәбәпле Шалҡанды Сысҡан бер үҙе генә тартып сығарасаҡ».","""Һәнәк"" көлдөрә",['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Юмор,1106,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-08-10/n-k-k-ld-r-3880615,2024-08-10T17:33:00+00:00
"Ярышта Байназар мәктәбе һәм филиалдарының 1-11 синыф уҡыусылары йүгерергә сыҡты. Уҡыусылар кластар буйынса 7 категорияға бүленеп ярышты, ҡыҙҙар һәм егеттәр араһында айырым еңеүселәр билдәләнде. Һөҙөмтәлә 1-2 класта уҡыусы ҡыҙҙар араһында:1-се урын – Гәлсәр Хәлитова (Байназар),2-се урын – Аделина Хәйбуллина (Байназар),3-сө урын – Асия Үтәғолова (Байназар), Юлиә Шәкирова (Байназар); малайҙар араһында:1-се урын – Динислам Салауатов (Байназар),2-се урын – Байрас Науразбаев (Байназар),3-сө урын – Илназ Һатыбалов (Байназар).3-4 класта уҡыусы ҡыҙҙар араһында:1-се урын – Наҙгөл Хисаметдинова (Байназар),2-се урын – Гөлзифа Буранбаева (Байназар),3-сө урын – Юлианна Муллағолова (Байназар); малайҙар араһында:1-се урын – Илхан Исламғолов (Байназар),2-се урын – Айрат Иманғолов (Байназар),3-сө урын – Байрас Хәлитов (Байназар).5-6 класта уҡыусы ҡыҙҙар араһында:1-се урын – Нургизә Сәйәхова, 6 а класы (Байназар),2-се урын – Арина Моратшина, 5 класс (Мораҙым),3-сө урын – Амалия Әминева, 6 а класы (Байназар); егеттәр араһында:1-се урын – Ғәйнислам Үтәбаев, 5 класс (Мораҙым),2-се урын – Айсар Ҡарағолов, 6 а класы (Байназар),3-сө урын – Рәиф Сирбаев, 6 б класы (Байназар).7-8 класта уҡыусы ҡыҙҙар араһында:1-се урын – Аделина Әлибакова, 8 класс (Мораҙым),2-се урын – Миләүшә Ғарифуллина, 8 б класы (Байназар),3-сө урын – Әлфиә Моратшина, 7 б класы (Байназар); егеттәр араһында:1-се урын – Раян Мостафин, 8 б класы (Байназар),2-се урын – Шайморат Тимерғәлин, 8 класс (Мораҙым),3-сө урын – Азамат Ишмөхәмәтов, 8 б класы (Байназар).9-11 класта уҡыусы ҡыҙҙар араһында:1-се урын – Гөлнәзирә Сәйәхова,2-се урын – Әҙилә Малакаева,3-сө урын – Камила Исламғолова; егеттәр араһында:1-се урын – Нияз Асылбаев,2-се урын – Ғәлим Үтәбаев,3-сө урын – Инсаф Мансуров. Яуымбай мәктәбе уҡыусыһы Илүзә Вәлитованы тырышлығы һәм ныҡышмаллығы өсөн район пограничниктар ойошмаһы маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләне. Еңеүселәргә грамота, миҙалдар һәм иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Ярыштың бағыусылары - яугирҙың ата-әсәһе һәм тормош иптәше. Сара һуңында Нәилә Мирхәт ҡыҙы Байназар мәктәбе коллективына Русландың исемен мәңгеләштереү йәһәтенән башҡарған эштәре һәм еңел атлетиканы ойоштороуҙары өсөн рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Яугир иҫтәлегенә ярыш үтте,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0],5,Мәғариф,2368,https://tanburz.ru/news/m-arif/2025-09-26/yaugir-i-t-legen-yarysh-tte-4403934,2025-09-26T16:55:00+00:00
"Ауылдан килеп төшөп, ҡала араһындағы маршрут автобусын көтәм. Туҡталҡала бер ир генә тәмәке төтәтә, башҡа кеше юҡ. Күп тә үтмәй икенсе ир бынан килеп тәмәке һораны. Уныһы ризаһыҙ ғына һонғайны, өсөнсөһө килеп етте. Бер тәмәкене өскә бүлеп булмай икән, уныһына эләкмәне. Мин әбей кеше, ҡыҙыҡ күреп көлә башланым. Тәмәкелек тә аҡсаң булмағас, тартма тиер инем. Тыйылып ҡалдым. Кем белә, бәлки, психланып китерҙәр. Үҙемдең бабай ғүмер буйы 1-2 машиналыҡ аҡсаны күккә өрҙө инде, һис тә арттырмайым. Колхозниктың бит бер тин алмай эшләгәне күп булды. Бюджетник булһын ине бисәң титгән лаҡап әле лә йөрөй беҙҙә. Мин бюджетта эшләгәс, бабай рәхәт йәшәне. Бер шулай табипҡа алып барһаҡ, медсестраһы аптыраны: Тәмәке бөтөргән бит һине, бабай, -тине. Хәҙер тартмайһығыҙҙыр ул? -тип һорағас, миң түҙмәй ҡысҡырып ебәрҙем ищеү как, ашай ғына! - тинем. Ҡатын-ҡыҙ бит хәленсә үҙен һаҡлап йәшәй, ә һеҙ, ирҙәр, ҡорос кеүек һаулығығыҙҙың ҡәҙерен белмәйһегеҙ. Аңлағыҙ, һеҙ бит беҙгә, балаларығыҙға кәрәкһегеҙ. Эсһә, белеп эскән (сама менән), тәмәкене ауыҙына ла алмаған ирҙе кем яратмаҫ ине? Ғүмер ике килмәй, ҡәҙерен белеп йәшәйек! Ауылдан тол ҡатын.",Күккә өрөлгән. аҡса,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Юмор,1132,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-10-07/k-kk-r-lg-n-a-sa-3957541,2024-10-07T07:40:00+00:00
"Республика халыҡ ижады үҙәге, Халыҡтар дуҫлығы йорто, Башҡорт дәүләт филармонияһы оҫталары ҡул эштәре, музыка ҡоралдары буйынса оҫталыҡ дәрестәре уҙғарҙы. Өфөләр туған телдә аралашты һәм күңел асты. Улар өсөн профессиональ артистар һәм йәш таланттар сығыш яһаны. Байрам Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры сәхнәләштергән Ямаҡай бәпкә спектакле менән асылды. этнотөркөмө, Башҡорт дәүләт филармонияһы артистары Әлиә Исҡужина һәм Әлфиә Ғәлләмова, М. Кәрим исемендәге 158-се мәктәптең Дуҫлыҡ өлгөлө бейеү ансамбле сығыш яһаны. Тамашасыларға айырыуса Ғаилә башҡорт балалар баҡсаһының тәрбиәләнеүселәре сығышы оҡшаны – бәләкәстәр бейене, шиғыр һөйләне. Актер Шәһит Хамматов менән тележурналист Ләйсән Мәзитова интерактив уйындар, флешмобтар уҙғарҙы. Башҡорт теле көнө – республика халҡы өсөн мөһим көндәрҙең береһе. Уның маҡсаты – туған телебеҙҙе һаҡлау, үҫтереү. Тел – халҡыбыҙҙың күңел көҙгөһө. Беҙ үҙ эшмәкәрлегебеҙ ярҙамында телебеҙҙе һаҡлап ҡалырға һәм киләсәк быуындарға тапшырырға тырышабыҙ, – ти Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү ойошмаһы директоры Гөлназ Йосопова. Текст һәм фотолар: Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү ойошмаһының матбуғат хеҙмәте.",МЕГИ-ҙа Башҡорт теле көнөндә күңелле булды,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],6,Яңылыҡтар,1141,https://amanat.su/news/novosti/2025-12-14/megi-a-bash-ort-tele-k-n-nd-k-elle-buldy-4506586,2025-12-14T19:07:00+00:00
"Уфа мөселманнары чиратлап ифтар оештыра торган ""Хәмзә"" мәчетеБашкортстан мәчет-мәхәлләләрендә Рамазан ае уңаеннан ифтар мәлесләрен оештыру дәвам итә. Уфадагы ""Ихлас"" мәчетендә аның чираттагысы үтте. ""Ихлас"" мәчетендә ифтар мәлесләре һәр елны берничә тапкыр оештырыла. Аллаһ йорты мөтәвәллияте үзе дә аны үткәрә, шулай ук ошбу мәчетне якын күреп аңа даими йөрүчеләр дә (хәлле мөселманнар, билгеле) үзләре алдан ук мөрәәгать итеп куеп, оештыра ифтар мәлесләрен. Быелгы Ураза ае башланганнан бирле, 10 июльдә, өченче тапкыр ифтар кичәсе үтте ""Ихлас""та. Аны Уфада яшәүче эшкуар Салават Яналинның матди ярдәме белән әзерләгәннәр. Бәйрәм башланганчы, киң күңелле кардәшебез белән әңгәмәләшеп алдык. Салават әфәнде үзе Баймак шәһәрендә туган. Әүвәл төрле аваплы вазифаларда эшли, ә соңгы елларда хосусый төзелеш оешмасына итәкчелек итә. Исламга тирән хөрмәттә ул. Ни өчен дигәндә, әти-әнисе дә бик дини кешеләр булган. Әнисе – Бибивәсилә апа 50 ел буе ураза тоткан. Салават әфәнде үзе дә соңгы ун елда, бер көнне дә калдырмыйча, ураза тота икән. Элекке елларны да туган-тумачаларын, күрше-күләннәрен чакырып ифтар мәлесләрен оештыра торган булган. Ә быел инде үзе бик хөрмәт иткән ""Ихлас"" мәчетендә теләгән һәркем өчен бәйрәм әзерли. Салават Яналин хәйриячелек гамәлләре белән дә киң билгеле. Уфадагы бер балалар йортына аеруча теләп ярдәм итә. Аны даими үз ярдәменә алган. Шулай ук башка мохталарга да кулдан килгәнчә булыша. Үзе тыйнак шәхес, хәтта Азатлык өчен фотога төшүдән дә баш тартты ул. ""Мин игелекле гамәлләремне үземне күрсәтү өчен кылмыйм, Аллаһ ризалыгы өчен башкарам"", диде ул. ""Ихлас"" мәчете имам-хатибы Мөхәммәт хәзрәт ГалләмИфтар мәлесе табыны 150 дән артык кешегә исәпләнгән. Кичә мәчетнең ике залында имам-хатип Мөхәммәт хәзрәт Галләмнең вәгазе белән башланды. Аннан бирегә килүчеләр, хатын-кызлар икенче катта, ир-атлар беренчедә ахшам намазы укыды. Аннан кунаклар зур залга, табыннар янына үтте. Өстәлләр сый-нигъмәттән сыгылып тора иде. ""Ихлас"" мәчетендә, Ураза ае беткәнче, тагын да өч тапкыр ифтар мәлесе оештырылачак. Аның берсе Аллаһ йорты мөтәвәллияте көче белән әзерләнә. Мәчетнең имам-хатибы Мөхәммәт хәзрәт Галләм бу көнне бер сыер чалдырып, төрле ашлар хәзерләтәчәген әйтә. Ифтар мәлесенә 200 ләп кеше килер дип көтелә. Мөхәммәт хәзрәт әйтүенчә, биредә Кадер кичәсе дә, Уразаны тәмамлауга багышланган башка чаралар да зурлап оештырылачак. Ифтар мәлесләре ""Ләла-Тюльпан"" мәчетендә, Тукай урамындагы әмигъ мәчеттә һәм Башкортстан мөселманнары диния нәзарәтенда дә берничә тапкыр оештырылган. Аларга йөзләрчә мөэмин-мөселман килеп вәгазьләр тыңлаган, мул сыйлы табыннар артында бергәләп авыз ачкан. Уфадагы мәчет һәм мәхәлләләрнең кайберләрендә Ураза ае башлану белән ифтар мәлесләрен көн аралаш диярлек оештыралар. Шуларның берсе – ""Хәмзә"" мәчете. Биредә мәчет хезмәткәрләре генә түгел, ә бирегә йөрүче Уфа мөселманнары да ифтар мәлесләре оештыра. Мәчетнең имамы Хәмзә хәзрәт әйтүенчә, биредә хәтта ифтар ашы үткәрергә теләүчеләрдән чират тезелгән. Шуңа күрә дә, кайсы көнне кем ифтар мәлесе оештырачагы билгеләнгән исемлек тә төзегәннәр.",Уфалар мәчеттә ифтар оештырырга чиратка язылган,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Башҡортостан,3061,https://www.azatliq.org/a/25453921.html,2014-07-11T13:52:45+00:00
"Борон айырылышыу осраҡтары бик һирәк булған. Ҡыҙ бала төшкән ерендә таш булып батһын да, хәләленең ғүмерлек юлдашы, алтын ҡанаты булып, нәҫелде дауам итеүсе, ил терәге булырлыҡ балалар тапһын, тип теләк теләгәндәр. Күлдең йәме ҡама менән, өйҙөң йәме бала менән, - тигәндәр боронғолар. Ҡатын-ҡыҙҙың иң маҡтаулы бурысы -  әсә булыу, бала бағыу, ләкин ҡайһы бер осраҡтарҙа йәш ғаиләләр бындай бәхеттән мәхрүм ҡала. Элек медицина ярҙамы ла тейешле кимәлдә булмағанлыҡтандыр, ҡыҙылса ауырыуы йәки башҡа сәбәптәр менән йәш балалар араһында үлем ныҡ көслө булған. Ҡайһы бер ғаиләләрҙә балалар тыуып торған,  үлеп торған, шуға ла ололар йәштәрҙе: Балаң тыуғанына ҡыуанма, торғанына ҡыуан, - тип  иҫкәрткәндәр. Борон балалары гел үлеп торған ғаиләләрҙә  Балаларҙы һатып алыу йолаһын үткәргәндәрен, ҡорбан салдырғандарын, ҡыҙ бала тыуһа, ир балаға кәләш итеп бирергә, ир бала тыуһа, берәй ҡыҙ баланың бәхетенә йәшәп китер әле, тип инселәгәндәрен  беләм.  Данлы уҙаман Уйылдан исемле китабымда ла  шундай ике осраҡты яҙғайным. Әле үҙем йәшәгән Ҡәйепҡолда ауылдаштарҙан  Бала һатып алыу йолаһын беләләрме икән, тип  һораштыра башланым. Улар: Тегене һатып алғандар, быны һатып алғандар, -тип, теҙеп  миҫалдар килтерә башланылар. Мәғәсүмова Дилара апай  ҡайнағаһы Мөхәмәт ағай Мәғәсүмовты һатып алыуҙары тураһында ошоларҙы бәйән итте: -  Инә ҡаҙ ишек алдында ни эшләрен белмәй, ары һуғылып, бире һуғылып ҡаңғылдап йөрөй ине. Ҡәйнәм тәҙрәнән ҡараны ла сеңләп илап ебәрҙе: - Ҡаҙымдың туғыҙ бәпкәһе берсә үлде, әүрәп йөрөргә, исмаһам, береһе лә ҡалманы бит. Ҡайһылай ғына зарланып илап йөрөй. Минең дә туғыҙ балам тыуып торҙо, үлеп торҙо. Һәр баламды ерләгән һайын шулай, ошо инә ҡаҙ кеүек, әсе ҡайғыларымдан үҙемә урын таба алмай, зарығып, һарһылып илап йөрөй торғайным. Унынсы балам Мөхәмәтемде һатып алдыҡ, шунан Вәрисем йәшәп китте. Өйөбөҙ шул тиклем тынысһыҙ булды. Өйҙө күсереп һалырға ҡайҙа һуң аҡсаһы, етешһеҙ тормош ине бит. Килендәше, Мөхәмәт ағайҙың ҡатыны Рәшиҙә еңгә лә, һүҙгә ҡушылып китте: - Эйе, ҡәйнәмдәр менән бергә шул өйҙә йәшәп ятҡан саҡта беҙҙең дә тәүге балабыҙ ауырымай ҙа ине, шул тиклем ныҡ итеп иланы ла иланы. Аптырағас, больницаға алып барҙыҡ. Врачтар ҙа ярҙам итә алманы, бәпәйебеҙ үлеп ҡуйҙы. Ҡараһаҡ, ғәжәп иттек: арҡаһында биш бармаҡ эҙе тора ине. Икенсе балабыҙ тыуғас, бер йәше тулғансы, атай йортонда йәшәнем. Үҙем менән бәләкәй саҡта булған хәл тураһында  иҫкә килеп төштө. Элек ауылдың уртаһында йәшәй торғайныҡ. Атайым менән әсәйем өйөбөҙ ныҡ тынысһыҙ булды, тип һөйләгәндәре хәтерҙә. Миңә бер йәштәр самаһы булғандыр, иртә һөйләшкәнмен. Бер ваҡыт төн уртаһында атайым әсәйемде: - Тор әле, тор, әллә нимә күкрәгемә баҫып, сәңгелдәккә ырғыны, - тип уятҡан. Әсәйем мине сәңгелдәктән алайым, тип эйелһә: - Ашай! - тип ҡысҡырып илап ебәргәнмен. Әсәйем тиҙ генә иҙән уртаһында дары быҫҡыта һалған. Мин ҡыуанысымдан ҡулдарымды сәпәкәйләп: - Үлде, бөттө, - тип, көлөп ебәргәнмен. Туғандарым һаташып ауырып киткән саҡтарында әсәйем артыш, дары быҫҡытыр, йә булмаһа, дарыны һөткә иҙеп, ҡултыҡ аҫтарына, устарына, табандарына һөртә торғайны. Муса ауылы ҡыҙы Нәбиуллина Фатима Мөхәмәт ҡыҙы ла атаһы менән әсәһе үҙен һатып алыуҙары  тураһында ошоларҙы һөйләне: - Атайым Мөхәмәт Ғәбит улы һәм әсәйем Зөлҡағиҙә Фәсхитдин ҡыҙы Нәбиуллиндәр бер ауылда тыуып үҫкәндәр, класташтар, бергә эшләгәндәр. Өйләнешеп, матур тормош ҡорғандар. Һандыҡ төбөндә ятҡан Тыуыу тураһындағы таныҡлыҡтарҙан миңә тиклем  Рафиҡ, Нәбирә, Гөлсирә, Рәйфә, Радик исемле туғандарым булғанын белдем, тик улар оҙаҡ йәшәй алмағандар, бер-бер артлы үлеп торғандар. Атайым менән әсәйем,  Зәйтүнә әбей менән Зәйнулла бабай Джантаевтарға   ат биреп, мине, яңы ғына тыуған баланы, тәҙрә аша һатып алғандар, Фатима тип исем ҡушҡандар. Бәпәй сағымдан ете ҡат ҡатмарлы күлдәк тегеп кейҙергәндәр,  тәңкәләр таҡҡандар.  Башлығыма ла, күҙ теймәһен тип, ҡаҙҙың өрпәйеп торған йомшаҡ ерен ҡуйғандар. Мине ныҡ һаҡлап ҡына йөрөткәндәр. Тәүге сәсем дә алынмаған. Әсәйем: - Балам, һинең тәүге сәсең алынмаған, тәүге сәсе алынмаған кеше рәнйешле була,  бер үк кешегә рәнйей күрмә, ипле бул, рәнйешең кешегә төшөп ҡуймаһын, - тип иҫкәртә торғайны. Мине һатып алғандан  һуң  беҙҙең ғаиләлә өс бала тыуып йәшәп киткән. Атайым менән әсәйемә үпкәләп: - Ниңә миңә Фатима,  тип әбейҙәр исемен ҡуштығыҙ? Мәктәптә класташтарым мине  батыйтип ирештерәләр бит. Берәй матур ғына яңғырашлы заманса исем тапманығыҙмы ни? - тип, илай торғайным. Атайым: - Ҡыҙ бала булып тыуғаныңа ҡыуан, исемең Фатима булғанға рәхмәт әйт. Малай булып тыуһаң, исемеңде Абдулла тип ҡушыр инек. Ул ваҡытта ла һине Апуш тип ирештерерҙәр ине, - тине. Балалары гел генә үлеп торған ғаиләләрҙә малай тыуһа – Абдулла, ҡыҙ тыуһа, Фатима тип исем ҡушҡандар икән. Юҡ, хәҙер улай исемемә заранмайым, минең исемем донъяла иң матуры. Борон ололар балаларына исем ататыуға ла ҙур иғтибар биргәндәр, исем балаларҙың яҙмышында ҙур роль уйнай,  тип иҫәпләгәндәр һәм мәғәнәлеләрен генә  ҡушырға тырышҡандар. Күп кенә исемдәребеҙ Ҡөрьән-Кәримдән   алынғанын беләбеҙ, баланың ғүмере оҙон булһын, ен-шайтандар әйтә алмаһындар, тип Мөхәмәтғәли, Нәғимйән, Көнбикә, Хәбибьямал кеүек  ҡушма исемдәр ҡушылған. Ен-зәхмәттәр баланың исеменән үк ҡурҡып торһон тигән маҡсатта  Төлкөбай, Һеләүһен, Аҡкөсөк, Айыухан, Арыҫланғәли  тигән исемдәр  менән дә атағандар. Мәләүез ҡалаһында йәшәүсе Фәйзуллина Хәмиҙә Бәҙеритдин ҡыҙы ла үҙенең иҫтәлектәре менән уртаҡлашты: - Ямашта (Бөрйән районы) өйөбөҙ бик тынысһыҙ булды. Өйҙөң бер түбә таҡтаһы төндә йөрөй, тип һөйләрҙәр ине. Мин иҫ белгәндә, атайым иҙән уртаһында дары быҫҡытыр ине. Өй тыныс булһын өсөн, олатайымдан ниҙер өшкөртөп нигеҙҙәргә һалдылар. Яңы өй һалып сыҡҡас, атайым менән әсәйемдең минән һуң бер улы, ҡыҙы тыуып, ауырымай-нитмәй генә үлгәндәр. Мин, беренсе бала, Шәмсиямал өләсәйемдең өйөндә тыуғанмын, мулла Уйылдан олатайымдың тәрбиәһендә генә тере ҡалғанмындыр инде. Миңә ун йәш тулғанда, ҡустым тыуҙы. Атайым инде донъяһын онотоп байрам итеп йөрөй. Уйылдан олатайым менән Шәмсиямал өләсәйемдең  һөйләшкәндәре  иҫтә ҡалған. - Баланы һатып алырға кәрәк, - тиҙәр. Мин ҡустымды һатып ебәрәләр икән, тип аңлап, ҡайғыра башланым. - Ҡустыһыҙ ҡалам да баһа, - тип илайым. Күмәк балалы ғаиләләргә ҡарап ҡыҙыға торғайным. Шәмсиямал өләсәйем күп итеп ваҡ өшәләр, бәлештәр, бәрәместәр бешерҙе. Һарыҡ һуйҙылар. Шунан өйҙөң тәҙрәһенән алып, ҡустымды тәҙрә аша Уйылдан олатайым,  Шәмсиямал өләсәйем, Фатима инәйем, Ҡанифа инәйем һатып алдыҡ тинеләр. Исемде лә Сынтимер тип ҡушып, бәпес туйы үткәреп таралыштылар. Биш йыл үткәндән һуң, тағы ла бер ҡустым тыуҙы, уға Биктимер тип исем ҡуштылар. Ышанырһыңмы, ышанмаҫһыңмы, бына бит ул элекке йолалар ниндәй булған! Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылынан Бикешева Мәғрифә инәй һөйләгәндәрҙән. Мәғрифә инәй менән Мөхәмәт бабайҙың ике ҡыҙ, ике улдары, ата менән әсәне бала һөйөү ҡыуаныс-шатлыҡтарынан мәхрүм итеп, әсе ҡайғыларға һалып, тыуыу менән бер-бер артлы үлеп торалар. Аслыҡ, яланғаслыҡ, бөтә эштәрҙең дә ҡул көсө менән башҡарылыуы, иртәнән кискә тиклем ураҡ урыуҙар – бөтәһе лә балаларҙың үлеменә сәбәпсе булғандыр инде. Балаҡайҙары гел үлеп торғас, бишенсе бала, Гөлсөм апай, яҡты донъяға килеү менән, ата менән әсә яңы тыуған баланы Хөснитдинова Хәкимә өләсәҙән һатып алыу йолаһын башҡаралар. Хәкимә өләсәй сабыйҙы тыуыу менән төрә һалып, алып ҡайтып китә лә, ҡулына ете бөртөк мәрйен тағып, тәҙрә аша һатып бирә. - Ҡулымда биш һум ғына аҡсам бар, ошо балам үҫеп етһә, үҙ көсө менән инәһенә күлдәк алып бирер, тип уйланым. Биш һум ғына аҡса, бер баҫма еп, бер метр аҡ ситса тауар бирҙем. Ҡыҙым ике балалы булғас, һатып биргән инәкәйенә күлдәк алып биреп, был нәҙерҙе үтәп ҡуйҙы, - тип һөйләгәйне Мәғрифә инәй. Тормоштары ни хәтлем ауыр, етешһеҙ булһа ла, кешеләр тулы ғаилә булып йәшәргә тырышҡандар. Ата-әсәләре үлеп, ҡарауһыҙ ҡалған етем туғандарын да тәрбиәгә алғандар, шунлыҡтан элек илебеҙҙә балалар, ҡарттар йорттары булмаған. Беҙҙең быуын балаларының да күбеһе, барын да, юғын да күреп, олораҡтары кесерәктәрен ҡурсалап, бәләкәйҙәре өлкән ағайҙары, апайҙарынан ҡалған  кейемдәрен кейеп,  ишле ғаиләләрҙә үҫте. Тормош етешһеҙ булһа ла, балалар баҡсалары, мәктәптәр  бала-сағаларҙың шат тауыштарынан шау-гөр килеп торҙо. Атай-әсәйҙәребеҙ күмәк балаларын бер ҙә күпһенмәнеләр: Тауҙан таш артмай ул, - тип яратып торорҙар ине. Хәҙерге ваҡытта хөкүмәтебеҙ күп балалы ата-әсәләргә һәм шулай уҡ ҡарауһыҙ ҡалған балаларҙы тәрбиәгә алған ғаиләләргә ҙур ярҙам ҡулы һуҙырға ғына тора, төрлө саралар үткәрә: пособиелар арттырыла, әсәлек капиталы бирелә һ. б. , шуға ҡарамаҫтан, ауыл ерҙәрендә балалар һаны кәмей  барыу сәбәпле, бынамын итеп төҙөлгән балалар баҡсалары, мәктәптәр бер-бер артлы  ябыла бара. Киләсәк нисек булыр икән?  Балалы кеше – бай кеше, -тиҙәр.  Тәрбиәле, тәрән белемле,  күп һанлы үҫеп килгән йәш быуынлы ил бай ҙа, көслө лә була бит. Шәһүрә Әхмәҙиева, Учалы районы.",Балалы кеше – бай кеше,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0],6,Ҙур һәм татыу ғаилә йылы,8774,https://henek.info/articles/-+-+-+-/2026-01-22/balaly-keshe-bay-keshe-4546562,2026-01-22T14:50:00+00:00
"Рамил ШәмсетдиновСигез хәрби хезмәттәшен атып үтерүдәгаепләнүче Рамил Шәмсетдиновның адвокаты Равил Тугушев 16 декабрь Чита шәһәрендәге тикшерү изоляторында Рамил белән очрашты. Азатлык адвокаттан әлеге очрашу турында сорашты. — Рамилнең хәле ничек, нинди шартларда тотыла? — Ул хәзер үзен яхшырак хис итә. Тикшерү изоляторы камерасында дүрт кеше утыралар. Аны беркем дә рәнетми. Бернинди зарлану булмады. Рамил бу хәлнең шул кадәр зур шау-шу кубаруын теләмәгән. Нинди фаига булуын аңлый башлагач башта ул моны әтисе белер дип тә курыккан булган. Әтисенә бит беренче булып хәрбиләр дә, тикшерүчеләр дә түгел, ә журналистлар хәбәр иткән. Ул теләктәшлек күрсәтүчеләрнең барысына да, беренче чиратта әтисенә рәхмәт белдерде. Чөнки Рамилне ялгызы тәрбияләп үстергән әтисе Сәлиман Шәмсетдинованың өчен бик зур абруйга ия. Шуңа күрә аңа әтисе алдында бик авыр булган. Әтисе әлегә улы белән бер тапкыр гына күреште. Рамил шулай ук бу хәлдә әтисенә ярдәм итүчеләргә бик зур рәхмәтле. Бу фаига өчен Рамил хәзер бик нык үкенә. Анда бит аның белән бергә гаскәргә чакырылганнар да һәлак булган. Ә тикшерүгә килгән икенче офицерны ул хәтта белмәгән дә. Ул офицер очраклы рәвештә кирәксез вакытта кирәксез урынга эләккән дияргә мөмкин. Икенче офицер, капитан Данил Пьянковка карата Рамилнең нәфрәте көчле булган, шуңа да карамастан, ул хәзер бу хәл өчен бик нык үкенә. — Кайбер медиа Рамил үлемгә әзерләнгән булган дип язып чыкты. Бу чыннан да шулай булганмы? Равил Тугушев— Юк, бу дөрес түгел. Ул тоткарлау вакытында үзен үтерүләре мөмкинлеге турында уйлаган, әмма үлемгә әзерләнмәгән. Нинди коточкыч хәл булганлыгын ул атыштан соң ук аңлый башлаган. Хәзер ул акрынлап тынычлана һәм нинди фаига булганлыгын ныграк аңлый. Әмма әле ниндидер киеренкелек һаман дәвам итә. Аның ниләр кичергәнен күз алдына китерегез. Ул хәлләр аны кеше үтерүгә этәргән, Рамил тыелып кала алмаган. Андый хәлләрдән соң тынычлану өчен шактый вакыт кирәк. — Рамил үзенә карата ниләр кылганнарын сөйләдеме? — Башта көчләү турында сүзләр таралган иде, көчләү булмаган. Анда гаскәр кагыйдәләренә туры килмәгән мөнәсәбәтләр булган, әмма мин хәзер бу турыда тәфсилләбрәк сөйли алмыйм. Рамил хезмәт иткән бүлектә ниләр булганын ишеткәннән соң мин аларны бер сүз белән генә атый алам — бардак. Нормаль хәрби эшчәнлек барган, солдатлар белән эшләгән урында андый нәрсәләр бөтенләй булмаска тиеш. Заманында мин дә Рамил Шәмсетдинов хезмәт иткән хәрби бүлеккә охшаш бүлектә хезмәт иттем. Нормаль бүлекләрдә кораллар солдатларның кулына бернинди контрольсез эләгергә тиеш түгел. Анда бернинди контроль булмаган. Эш тиешенчә оештырылган булса, бернинди фаига булмас иде. Рамил — нормаль егет. Әгәр ул яхшы бүлеккә эләккән булса, аннан яхшы солдат чыгар иде. Аның бар бәласе — начар бүлеккә эләгү. Ул миңа автоматның һәм сугыш-кирәк яракларының үз кулына ничек эләгүе турында сөйләде. Бу турыда офицерлар да белгән, әмма беркем дә игътибар итмәгән. Өстәвенә гаскәр тәртибенә туры килмәгән мөнәсәбәтләр булган. Бу, әлбәттә, итәкчелекнең гаебе. — Күптән түгел ул хезмәт иткән бүлекнең таратылачагы турындахәбәрбулды. — Таратырлар, аның урынына яңа хәрби бүлек оештырырлар, әмма тәртип булачагына нинди гарантия бар соң? Ул сөйләгәннәрне мин 32 ел элек хәрби хезмәттә үз күзләрем белән күрдем, миңа кадәр хезмәт иткән өлкәнрәкләрдән дә ишеткәнем булды. Әмма хәрби хезмәт мөддәте бер елга калдырылгач вазгыять үзгәргәндер дип уйлаган идем, берни үзгәрмәгән икән. — Рамилне психолог-психиатрик тикшерүгә кайчан ибәрәчәкләр? — Аны теләсә кайсы көнне, иртәгә дә, яки бөрсе көнгә дә ибәрергә мөмкиннәр. Кая ибәрәчәкләрен әлегә әйтә алмыйм, чөнки бу тикшерү барышына зыян китерергә мөмкин. Безнең төп максат — кемнедер аклау яки кемнедер каралау түгел, ә дөреслекне ачыклау, мондый фаигаләр бүтән булмасын өчен, мөмкин булганның барын да эшләү. Бу фаигагә китергән сәбәпләр гаскәрдә бүтән булмаска тиеш. Мин һәлак булганнарның гаиләләренең кайгысын да уртаклашам, бу алар өчен дә бик зур трагедия. — Рамилгә хәзер нинди әза янавы турында әйтәләр? — Экспертизалар нәтиәләре билгеле булмый торып берни әйтеп булмый. Психолог-психиатрик экспертизадан кала тагын берничә төрле экспертиза булачак. Аннан соң ниндидер беренчел фаразлар була ала. Әгәр ул моны аффект хәлендә кылган дип танысалар, аңа инаять кодексының 107 нче маддәсесенең икенче бүлеге (аффект хәлендә ике яки аннан күбрәк кешене үтерү - ред. ) нигезендә гаепләү белдереләчәк. Ул очракта иректән мәхрүм итү әзасы биш елдан артмаска тиеш. 105 нче маддәнең икенче бүлеге (ике яки аннан күбрәк кешене үтерү) нигезендә гаепләүне калдырсалар, гомерлек төрмә әзасына да хөкем итәргә мөмкиннәр. Әмма без аны гомерлек төрмә әзасыннан коткару өчен көрәшәчәкбез. — Хәзер Рамилне яклауда ничә адвокат катнаша? — Әлегә аның әтисе Сәлиман Шәмсетдинов белән рәсми рәвештә ике генә адвокат килешү төзеде — мин һәм Руслан Нәгыев. Әмма безнең белән бергә эшләүче башка адвокатлар да бар, кирәк булган очракта алар безнең урынга эшли ала. Төрле төбәкләрдә булсак та, без даими рәвештә мәгълүмат алмашабыз, киңәшләшәбез, яклау тактикасын әзерлибез.2019 елның 25 октябрендә Байкал артында урнашкан Горный шәһәрендәге хәрби бүлектә каравыл алышынганда хәрби хезмәттәге Рамил Шәмсетдиновның сигез кешене атып үтерүехәбәр ителде. Ике кеше яраланган диелде. Рамил сак астына алынды. Рамилнең әтисе Сәлим Шәмсетдинов Азатлыкка әңгәмәдә, бердәнбер сәбәп бабайлык кына була ала дипәйтте. басмасы Шәмсетдинов сорау алганда хезмәттәшләренең аны көчләргә ыенуы турында сөйләгән дип язды. Саклану министрлыгында әлеге сүзләрне кире кактылар. Интернетта Рамил Шәмсетдиновны яклаппетициябарлыкка килде. Моннан тыш Русиянең солдат аналары итимагый оешмасы да Русия президенты Владимир Путинга Байкал арты хәрби бүлегендә булган фаига офицерлар, генераллар намусында дип армияне тулысынча реформалауны таләп итүче ачык хат язды, интернетта петиция урнаштырды. Рамил Шәмсетдиновны якаларга адвокатлар Равил Тугушевһәм Руслан Нәгыевалынды. Мөселманнарны яклау белән шөгыльләнгән башка адвокатлар да ярдәм итә. Адвокат Равил Тугушев сүзләренчә, Рамил Шәмсетдиновка Русия инаять кодексының ""Үтерү"" маддәсе нигезендә гаепләү белдерелгән. Соңрак ""Үтерү нияте"" маддәсе нигезендә тагын бер гаепләү өстәлгән. Бу маддәләрдә алты елдан алып гомерлеккә кадәр иректән мәхрүм итү каралган.","""Рамилнең бар бәласе — ул начар хәрби бүлеккә эләккән""",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Донъя,6240,https://www.azatliq.org/a/30328537.html,2019-12-16T21:18:12+00:00
"– Мин ҡурайҙа ғына уйнайым шул, – тигән. Ул, күрәһең, был ялан яҡтарында ҡурайҙы таба алмаҫтар әле, тип уйлағандыр. Тик хужалар тиҙ генә ҡурай табып килтергән. Ғәтиәт ағай ҡурайҙа уйнай белмәгәс, Әнүәр ағай менән хәйлә ҡорорға булғандар: – Ҡурайҙы алып килеүҙәре булыр, һин өҫтөнә ҡоларһың, – тигән Ғәтиәт. Хужалар «оҫта»ға ҡурай алып килеп тотторған. Теге ауыҙына килтереп терәүе булған, Әнүәр ағай иҫергән кеше булып, ҡурайҙың өҫтөнә ҡолап, уны һындырған. Шунан һуң был ағайға «Ҡурайсы» тип ҡушамат таҡҡандар.",Ҡурайсы,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Юмор,511,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2025-10-02/uraysy-4411140,2025-10-02T10:44:00+00:00
"Рәсәй президенты Владимир Путин Рәсәйҙең Ҡораллы көстәрендә Хәрби полиция көнөн билдәләү тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Байрам йыл һайын 8 февралдә билдәләнә. «Рәсәй Федерацияһының Ҡораллы көстәрендә Хәрби полиция көнөн булдырырға һәм уны 8 февралдә билдәләргә», – тиелә документта. Бынан алдараҡ «Башинформ» Башҡортостанда яңы байрам көнө булдырылыуы хаҡында хәбәр иткәйне.",Рәсәйҙә яңы байрам булдырылды,['Башҡортостан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Йәмғиәт,371,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2026-01-29/r-s-y-ya-y-bayram-buldyryldy-4556939,2026-01-29T15:10:00+00:00
"Тотош 2025 йыл өсөн йә уның икенсе ярты йыллығына республика гәзит-журналдарына яҙылған кешеләр өсөн Яҙыл да бүләк от акцияһы үткәрелә. Приздар – мотоблок, туңдырғыс һандыҡ, телевизор, ноутбук, робот саң һурҙырғыс. Шуны ла иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: 1 сентябрҙән 2026 йылдың беренсе яртыһына матбуғатҡа яҙылыу башлана. Теләгән баҫмаларығыҙға почта бүлексәләрендә лә, . сайтында ла яҙылырға мөмкин.",Иртәгә Сәләмдә осрашҡанға тиклем!,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,390,https://amanat.su/news/novosti/2025-08-05/irt-g-s-l-m-d-osrash-an-a-tiklem-4338770,2025-08-05T13:44:00+00:00
"Иллюстратив фотоАннексияләнгән Кырымда яшәүче 107 кешегә каршы Русия гаскәрен ""дискредитацияләү"" маддәсе нигезендә административ эшләр ачылган, Кырым һәм Акъярда яшәүче 11 кешегә исә сугышка каршы булулары өчен төрмә яный. ""Медиазона"" мәгълүматларына таянып, ""ОВД-инфо"" уздыргантикшеренүдәшундый саннар китерелә. Русия кораллы көчләрен ""дискредитацияләү"" маддәсе нигезендә иң күп административ эшләр ачылган төбәкләр арасында аннексияләнгән Кырым беренче бишлеккә кергән диелә. Мондый эшләрне аеруча Мәскәүдә, Петербурда, Краснодар краенда һәм Свердлау өлкәсендә күп ачканнар диелә. Моннан тыш, ""ОВД-инфо"" язуынча, аннексияләнгән Кырымда яшәүче тугыз, Акъярда яшәүче ике кешегә сугышка каршы чыгуы өчен инаять эшләре ачылган. Административ һәм инаять эшләре фигурантларының исем-фамилияләре күрсәтелмәгән.24 февральдә Украинага каршы сугыш башлаганнан соң Русия хакимиятләре кануннарны кырыслатты. Русиядә сугышка каршы чараларда катнашучыларга каршы яңа – ""урыс гаскәрләре турында ялган мәгълүмат тарату һәм аларны дискредитацияләү"" маддәләре нигезендә административ һәм инаять эшләре ачалар, шул исәптән социаль челтәрдә фикер белдерүчеләргә дә. ""ОВД-инфо""мәгълүматынча, бу ярты ел эчендә сугышка каршы чыккан өчен Русиянең 224 ватандашына инаять эше ачылган, гаскәрне ""дискредитацияләгән"" өчен исә 3807 кешегә административ эшләр ачканнар. Русиянең Украинага һөүмен хупламаучы, тынычлык яклы булуын белдерүчеләрне Татарстан белән Башкортстанда да даими тоткарлап, хөкем итеп торалар. Казанда 9 майда ""Сугыш бетсен"" плакаты белән ялгыз пикетка чыккан Искәндәр Габдрахмановка 30 мең сум штрафсалганнар иде. Олег Газмановконцертына "" "" (""Сугыш булмасын"") дигән язулы кофта киеп килгән. Зөлфия Ситдыйкованыда Русия гаскәрен ""дискредитацияләүдә"" гаепле дип табып 40 мең сум штрафсалдылар. Уфада активист Ләйсән Солтангәрәеваны сугышка каршы ялгыз пикетка чыккан өчен хөкем иттеләр, 35 мең сум штрафсалдылар. 24 августта – Украинаның бәйсезлеге көнендә Уфа мэриясе каршына ялгыз пикетка чыккан студент Нәфис Хәертдиновка да ""дискредитацияләү"" турында беркетмә төзеделәр, әлегә мәхкәмә утырышының кайчан буласыбилгеле түгел. Уфада яшәүче Русиянең Украинадагы сугышына каршы булучы активистлар Илмираһәм Амрита Рәхмәтуллинаисә инаять эше ачылудан шөбһәләнеп Русиядәнкитте. Аннан алда Амрита Рәхмәтуллинаны ""Ватанны сату шушылай була ул"" дигән сүзләр белән ике иркыйнаган иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Медиа чаралары аннексияләнгән Кырым һәм Акъярда сугышка каршы чыккан ничә кешене хөкем итүләрен исәпләп чыгарган,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 0 1 1 0 1 0 0],7,Яңылыҡтар,2468,https://www.azatliq.org/a/32003751.html,2022-08-25T07:13:56+00:00
"5Таймингын син куярсың бит? Кыскарт, если чоИң башта, гадәттәгечә, дөньядагы һәм Русиядәге статистика. ""Счетчик фемицида"": бер ел эчендә Русиядә ничә хатын-кыз үтерелә. Һәм бу чынбарлыкны күрсәтәме? Инстаграмдагы ""Серләшик"" сәхифәсендә хаты-кызлар ирләре кыйнаулары турында бик күп яза. Подкастта катнашучылар моңа гаәпләнә. Абьюзның беренче билгеләрен сизеп буламы? Үзе дә кыерсытылуларга дучар булган Гөлшат Сабирова авап бирә. Кыйналып яшәгән хатын-кыз ник түзә, ник китми? Подкастның төп соравы шушы булды. Абьюзер белән аерылу өчен гаризаны ничек дөрес язарга? Дөрес язмасаң, дәүләт сезне аерырга атлыгып тормый. Көнләшү - ул яратумы, әллә шулай ук басыммы? Абьюздан качу стратегиясе. Туганнар роле. Кемнең әти-әнисе, кемнең апасы ярдәмгә килә. Ә кем ялгызы кала. Иргә үпкә һәм үч алу хисе туганда нишләргә? Хатын-кыз ни өчен үзен гаепле саный? Моңа милли тәрбия ни дәрәәдә йогынты ясый: ""Токмач кисә белмәсәң, кияүгә алмыйлар"". Абьюзерны үзгәртеп булмый. Качарга гына. Нәрсә ул газлайтинг? әмгыять ник кимсетелгән хатын-кызны гаепли? Кулын кисәр дәрәәгә иткерерлек итеп, Маргарита Грачева иренә нинди начарлык эшләгән? Регина Тодоренко: хайп, хейт, һәм бик яхшы видео. Европа кануннары: ""саклау ордеры"" ирләрне кабат хатыннарына көч куллануны кабатлаудан туктатып кала. Русия кануннары: авырлы хатынын типкәләгән өчен дә, әмәгать урыннарына битлек кимичә чыккан өчен дә бер үк әза. Депутат Оксана Пушкинадан гаиләдә көч куллану корбаннарын яклау турында яңа канун өлгесенә ник чиркәү һәм әмгыять каршы? Ә татар эстрадасында бу турыда ачыктан ачык белдерүчеләр бармы? Хатын-кызларның хокукларын яклаучы махсус үзәкләр бармы? әмгыятьтә аерылышуларга караш үзгәрәме. ""Барган иреңдә таш бул"" мәкале актуальме? Подкаст Гөлшатның элекке иренә бәхет теләү белән тәмамлана.","""Сиңа нәрсә кирәген үзем беләм"". Гаиләдә абьюз ничек башлана?",['Шоу-бизнес' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],4,татарча подкаст,1771,https://www.azatliq.org/a/31578204.html,2021-11-25T07:26:00+00:00
"Али Хәмзин. Архив фотосыКырым мәхкәмәсе Кырымтатар мәлесенең тышкы элемтәләр бүлеге итәкчесе Али Хәмзинны эшчәнлеге туктатылган оешманың эшен оештыруда гаепләп Русия Федерациясе административ кодексының 2028 маддәсенең 1 нче өлеше нигезендә 1 мең сумга штрафка тартты. Али Хәмзин Азатлыкка шуларны сөйләде: 22 сентябрь психиатрик хастаханәдән чыгарылган Ильми Умеровны күрергә өенә бардык. Шул көнне Киевтан элемтәгә чыккан Мәлес рәисе Рефат Чубаровны туган көне белән котладык. Рефат Чубаров сөйләшүдә аннексияләнгән Кырымда хакимиятләр белән хезмәттәшлек иткән Мәлес әгъзалары - Кырым мөфтие Эмирали Аблаев, Руслан Якубов, Айдер Аджимамбетовның вәкаләтләре туктатылуы хакында карар алынганын белдерде. Экстремизмга каршы үзәк хезмәткәре шул хакта миннән сорау алу үткәрде"". Бу елның август аенда мәхкәмә утырышы вакытында Ильми Умеровның кан басымын үлчиләр. Архив фотосы28 сентябрьдә Мәлес рәисе урынбасары Ильми Умеровка мәхкәмә 750 сум штраф түләү карарын чыгарды.29 сентябрь Русиянең Мәскәүдәге Югары мәхкәмәсе Мәлесне тыю карарына шикаять каравы көтелә. Кайбер сәясмәннәр, журналистлар мәхкәмә тыю карарын көчендә калдырыр дип фараз итә. Мәлес рәисе урынбасары Ильми Умеров Фейсбукта: "" Югары мәхкәмә мәлесне тыеп, аны экстремистик оешма дип таныячак. Безнең моңа мөнәсәбәтебез нинди? Без Русиянең Кырымда юрисдикциясен танымыйбыз, ләкин де-факто Кырым аннексияләнде, монда оккупацион хакимият урнаштырылды. Европа, Америка Кырымның Русиягә кушылуын танымый һәм аны Украинаның бер өлеше итеп таный. Мин беркемне бернәрсәгә чакырмыйм, минем өстемнән болай да берничә инаять эше ачтылар. Бу эшләр буенча миңа 5 елга иректән мәхрүм итү яный"", дип язды. оешмасының координаторы Мэтью Шаф, кеше хокуклары мәсьәләсе Кырымда бөтен Русиядәгедән дә начар, диде. Бөтендөнья кырымтатар конгрессы рәисе урынбасары, Кырым блокадасы координаторы Ленур Ислямов 29 сентябрь Киевның бәйсезлек мәйданында Мәлесне яклап кырымтатарларны урам жыенына чыгарга чакырды. Мондый жыеннар шулай ук Европа илләрендә Русия илчелекләре алдында үтәр дип көтелә.27 сентябрь Киевта Русия илчелеге янында Кырымда югалган кешеләргәтеләктәшлек чарасыузды.",Русия мәхкәмәсе Хәмзин һәм Умеровка акчалата әза бирде,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2126,https://www.azatliq.org/a/28020200.html,2016-09-29T08:49:15+00:00
"Журналдың был һаны ла уҡымлы һәм фәһемле яҙмаларға бай. Башҡортостандың халыҡ шағиры Гүзәл Ситдиҡованың Ғүмер оҙонлоғо көн тигән яңы повесы донъя күргән. Билдәле тележурналист Шәүрә Ғилманова менән  уның телһеҙ бала сағы, ата-әсәһе, тормошондағы төрлө сетерекле ваҡиғалар хаҡында мауыҡтырғыс  әңгәмә бирелгән. Рәсәй Геройы Алмаз Сафин хаҡында Лариса Абдуллина яҙған һүрәтләмә батырҙың яҡты образын күҙ алдына баҫтыра. Бер көнлөк сәхифәлә хәбәрсебеҙ Рәзинә Зәйнетдинованың Ғафури районы үҙәк дауаханаһының баш табибы Хәкимйән Сәфәрғолов менән ойошторған  яҙмаһы ла журнал уҡыусылар күңеленә хуш килер тип ышанабыҙ. Әйткәндәй, гәзит-журналдарға яҙылыу дауам итеүен иҫегеҙгә төшөрәбеҙ. Икенсе ярты йыллыҡҡа ""Шоңҡар""ға 952 һум 62 тингә яҙылырға була. Индексы – П2711. Шулай уҡ Матбуғат йортонан үҙегеҙ килеп алыу шарты менән дә яҙыла  алаһығыҙ. Хаҡы – 570 һум. Әйткәндәй, атай-әсәйҙәрегеҙгә, туғандарығыҙға, дуҫтарығыҙға ""Шоңҡар""ҙы яҙҙырып шәп бүләк эшләй алаһығыҙ.",Шоңҡарҙың ноябрь һаны сыҡты!,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 1 0],7,Йәмғиәт,961,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-11-19/sho-ar-y-noyabr-any-sy-ty-4473403,2025-11-19T11:53:00+00:00
"Кис атайҙың эштән ҡайтҡанын түҙемһеҙлек менән йоҡламайынса көтөп алдым. Сәй эсеп ултырғанда, ер башын күргем килә, тип теләк белдерҙем. «Иртә тора алһаң, алып барам», - тине, атайым. Бәләкәй тау артынан атылып сыҡҡан тәүге нурҙар менән бергә уянып, юлға сыҡтыҡ. Яңы ҡалҡҡан ҡояш күҙҙе сағылдыра, соҡор-саҡырлы юл тракторҙы арыу ғына һикертә. Түҙеп барам, ер башын күреү теләге көслө. Бер аҙ барғас, тау итәгенән аҫтараҡ урынлашҡан тип-тигеҙ итеп күпертеп һөрөлгән, күҙҙе ҡамаштырырлыҡ сөм-ҡара баҫыу ситенә килеп туҡтаныҡ. «Бына ошо була инде ер башы, улым», - тип, атайым, мине күтәреп алып, яурынына ултыртты. Унда иһә икһеҙ-сикһеҙ киң баҫыу йәйелеп ята. Иртәнге ҡояшҡа монарланып, боҫорап, тағы ла алыҫтараҡ күкшелләнеп күренгән офоҡ сите үҙенә саҡырып ымһындыра. Атайҙың көслө яурынында ултырыу ышаныс, ҡыйыулыҡ өҫтәй, күңелгә шатлыҡ, аңлата алмаҫлыҡ бәхетле хис-тойғоһо бирә. Эйе, алда - беҙҙе туйындырған, кейендергән, күҙ күреме барып етмәҫ киңлеккә тоташып, ысын Ер башы йәйелгән ине. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Хәмит КАРАМАЛИНСКИЙ ЕР БАШЫ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Хикәйә,1665,https://henek.info/articles/s-sm-r-r/2026-01-27/h-mit-karamalinskiy-er-bashy-4551972,2026-01-27T12:30:00+00:00
Кырымтатар ветераннары Мостафа әмилевне 70 яше белән котлый 5Мостафа әмилевне 70 яше белән котлау тантанасыМостафа әмилев,"Мостафа әмилев: ""Узган юлыбыз шактый уңышлы""",['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Ҡырым,121,https://www.azatliq.org/a/25168205.html,2013-11-14T12:34:52+00:00
"Айрат Дилмөхәммәтов. Архив фотосыфикерләрМәхкәмә Башкортстан активисты һәм итимагый эшлеклесе Айрат Дилмөхәммәтовны аерым тәртипле колониягә күчерү карары чыгарган. Бу хакта Аспектыга аның туганнарыхәбәр иткән.3 августта Читаның Ингодински районы мәхкәмәсе 5 нче төзәтү колониясенең башкорт сәясәтчесе һәм публицисты Айрат Дилмөхәммәтовны аерым тәртипле колониягә күчерү турындагы үтенечен канәгатьләндергән. әза үтәү мөддәте итеп – өч ел биргәннәр. Читадагы 5 нче төзәтү колониясе әле дә аның мәхкәмә карарына апелляция шикаятен ибәрмәгән, дип сөйли туганнары. Әлегә аны кайсы колониягә ибәрәчәкләре турында мәгълүмат юк, бу хәл сентябрь ахырында булырга мөмкин, диелә. Русиядә аерым тәртипле берничә колония бар. Алар арасында Краснояр краеның Минусинск шәһәрендәге һәм Владимир өлкәсендәге начар даны чыккан колонияләр дә бар. Аларда тоту шартлары иң кырысы һәм туганнары белән дә елга ике тапкыр кыска, бер тапкыр озын күрешү рөхсәт ителә. Көнгә сәгать ярым йөреш каралган. Тоткыннар камера төрендәге биналарда утыра. Бу – төрмә эчендәге төрмә кебек, дип искәртә Аспекты. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Мәхкәмә Айрат Дилмөхәммәтовны аерым тәртипле колониягә күчерү карары чыгарган,['Дин' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1173,https://www.azatliq.org/a/32584187.html,2023-09-08T13:05:07+00:00
"Ҡушымтаны телефонығыҙға күсереп алғандан һуң, енәйәтселәр ҡулланыусының банк иҫәбенә инә аласаҡ. Һөйләшеү барышында мутлашыусылар телефонығыҙҙың экранын күрһәтеү режимын ҡабыҙыуҙы һорауҙары ихтимал. Шулай итеп, улар СМС-кодтарҙы күрә һәм ҡорбандарҙың иҫәбенән аҡсаны еңел генә ала. Хәүефһеҙлек маҡсатында шикле һылтанмалар буйынса үтмәгеҙ. АңлатабыҙБашҡортостан",«Һеҙҙең интернет тиҙлеген бушлай арттырабыҙ»: яңы мутлашыу схемаһы,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,361,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-06-18/e-e-internet-ti-legen-bushlay-arttyraby-ya-y-mutlashyu-shema-y-4280392,2025-06-18T14:42:00+00:00
"Ял көнө етһә, апай менән алмашлап күршеләргә мунса һорарға барабыҙ. Көсөң етһә, алып ҡайт тип мәрәкәләй ҡайһы берҙәре. Йыуынғас, икенсе көнөнә барып ҡырып йыуып ҡуяһың әле кеше мунсаһын. Ыҙалай торғас, әсәй бура һатып алып, мунса күтәртте. Йәй ине. Мейесе булыу менән, ишегенә тирүгә ҡороп, үҙебеҙҙә мунса төшә лә башланыҡ. Үҙе мунсалы булыу менән әсәйем йыш ҡына ауылдың түбәнге яғында яңғыҙ ғына йәшәгән Әминә инәйҙе мунсаға саҡыра башланы. Мунсаһыҙлыҡ үҙәгенә үткәс, мунсаһыҙ кешенең хәлен аңлағандыр инде. Инәйҙе барып алабыҙ, кире алып барып ҡуябыҙ. Ҡышҡыһын рәхәт – ағас санаға ултыртып һөйрәйбеҙ. Беҙ, балалар, әллә ней риза булып башҡармайбыҙ был эште, әсәй ҡушҡанға ғына йөрөйбөҙ. Әсәй мунса яҡҡан көндө мотлаҡ ит һала, инәйгә ит ашатып, һурпа эсереп ҡайтара. Йәнә ауылдың үр яғында йәшәгән аҡылы саҡ ҡына ҡайтышыраҡ ағайға кесаҙнала йә яңы ғына бешкән икмәк, май, йә булмаһа йөн ойоҡбаш ебәрә. Йәнә ризаһыҙыраҡ барабыҙ. Ә ағай бала һымаҡ ҡыуана. Эскән ирҙәре боларған бер нисә ҡатын-ҡыҙ ҙа ваҡыты-ваҡыты менән төндә беҙҙә төйәк табыр ине. Нимәгә кәрәк инде былар, тип уйлай торғайным бала аҡылым менән. Ә хәҙер. әсәйҙең киң күңелле, кеше йәнле булыуына һоҡланам. Күрәҙәләргә ышанырға ҡушмай динебеҙ. Ләкин һеңлем менән булған бер хәл хәтерҙән сыҡмай. Ҡалала уҡып йөрөгән сағында был дөйөм мунсаға бара. - Сисенеү бүлмәһендә мунсаға инергә әҙерләнеп ултыра инем, ҡаршымдағы мунса төшөп сығып кейенеп ултырған инәй һүҙ ҡушты: Мосолман балаһыһың икән, ҡыҙым. Әсәйеңде бәхетле ҡартлыҡ көтә, урыны ожмахта булыр. Етем-еһерҙе, мохтаждарҙы ныҡ ҡарай икән, тине, - тип һөйләне һеңлем. .Аңлағанға – ишара. Үҙе ауырлыҡ күргән кеше генә кеше хәлен аңлай торғандыр. Бөгөн теплица шарттарында бер ҡыйынлыҡ күрһәтмәй үҫтергән балаларыбыҙ ошо хәҡиҡәтте аңлаһа ярай ҙа. Юғиһә, ярлыраҡ кешеләргә сикәнеберәк ҡарау ғәҙәткә инеп барған заманда йәшәйбеҙ түгелме? Тәүбәһенә килеп, хаҡ юлға баҫҡандарға ла ҡырын һүҙ, ҡырын ҡараш юҡ түгел. Өҫтөңә емерелеп килгән байлығың түгел, был донъяла ҡылған ғәмәлдәрең үҙең менән китә бит баҡый донъяға. .Шөкөр, бөгөн һәр ҡайһыбыҙҙа ҡурсаҡ һымаҡ мунса ғына түгел, күптәребеҙҙең өйҙәрендә душ-ванна фәлән дә бар. Инде күршеһенән мунса һорап йөрөүсе лә юҡ. Тик күршебеҙҙә, ауылыбыҙҙа, бәлки, беҙҙең йылы ҡарашҡа, иғтибарға мохтаж кешеләр барҙыр. Изгелек ҡылыуҙа ярышайыҡ, туғандар! Таңһылыу Баһауетдинова. Һеҙҙең мунса һорап йөрөгән булдымы? Ниндәй хәтирәләр күңелегеҙҙә уйылып ҡалған?",Мунсаһыҙлыҡ,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],4,Йәмғиәт,2410,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-10-18/munsa-y-ly-4432175,2025-10-18T16:09:00+00:00
"Был ғәҙәти булмаған атмосфера күренеше менән рәсми рәүештә теркәлгән тәүге осрашыу кешелек тарихында сағыштырмаса һуң була. 1989 йылда астрономы Джон Уинклер күк көмбәҙен күҙәтә. Атмосфера фронты үткән мәлдә ул болоттарҙан өҫкә атылған йәшенде күреп ҡала һәм үҙ күҙҙәренә ышанмай. Тағы ла Уинклерҙы ябай йәшен өсөн тап килмәгән бейеклек тә аптырауға ҡала. Шул уҡ йылдың 22 сентябрь төнөндә астроном икенсегә был күренешкә тап була һәм махсус кинокамераға төшөрөп ала. Өҫкә атылған йәшен яҡынса 14 км бейеклектә барлыҡҡа килде тип теркәй. Был осраҡтан һуң күп ғалимдар ғәҙәти булмаған йәшендәрҙе өйрәнә башлай. Һөҙөмтәлә был атмосфера күренештәре бик көслө дауыл мәлендә барлыҡҡа килә тип билдәләнә. Ғәҙәти йәшендәр, йәғни аҫҡа ҡарай атылғандары, болоттоң кире зарядланған өлөшөндә барлыҡҡа килә. Ыңғай зарядланған болоттарҙың өлөшөндә лә йәшен барлыҡҡа килә һәм ул өҫкә, ионосфераға табан ата. Бындай йәшен тиҫтәләрсә саҡырымдарға һуҙыла. Йыһан туҙаны арҡаһында атмосфераның бейек ҡатламдарында ионизация юғары, был бейеклектә токтың үткәреүсәнлеге лә ер өҫтөнә ҡарағанда миллиард тапҡыр көслөрәк икән. Өҫкө йәшендәрҙе өйрәнеү уларҙы барлыҡҡа килгән бейеклеге, төҫө һәм башҡа шарттар буйынса өс төргә бүлеүгә килтерә. Беренсе төр өҫкө йәшен джет тип атала. Ул 15-30 км бейеклектә барлыҡҡа килә. Уинклер тап ошо йәшенде күҙәтә. Джет аҡһыл күк йә зәңгәр төҫтә була. Спрайт — тағы ла бейегерәк, 50-100 саҡырым бейеклектә барлыҡҡа килгән, ҡыҙыл төҫлө йәшен. Улар төркөм менән барлыҡҡа килә, йәғни бер юлы бер нисә йәшен өҫкә ҡарай атыла. Спрайт төркөмөнөң яҡынса диаметры 100 км тирәһе. Был ҡыҙыл йәшендең ""ғүмер оҙонлоғо"" 100 миллисекундтан артмай. Өҫкө йәшендәрҙең иң хәтәр төрө — эльф. Улар ҙа төркөм менән 100 саҡырымдан юғарыраҡ бейеклектә барлыҡҡа килә. Йәшен төркөмөнөң диаметры 400 км тирәһе тәшкил итә. Был йәшен 100 км алыҫлыҡҡа ионосфераның иң бейек ҡатламына 5 миллисекунд эсендә ата. Өҫкө йәшендәрҙең төҫө барлыҡҡа килгән бейеклеккә бәйле. Ер өҫтөндәге атмосферала кислород күберәк, шунлыҡтан йәшен күкһел йә зәңгәр төҫтә була. Юғарыраҡ күтәрелгән һайын азот күбәйә, шунлыҡтан ул ҡыҙыл төҫ менән яна. Өҫкө йәшендәр тағы ла Венера, Сатурн, Юпитер планеталарында ла көслө дауылдар барышында теркәлгән. Ерҙә иһә өҫкә атылған йәшендәрҙе экватор һәм тропик һыҙаттарҙа күрергә мөмкин. Юҡҡа ғынамы ни барлыҡ йәшендәрҙең 78 процент шунда күҙәтелә. Рәсәй төбәктәрендә йәшәгәндәр был ғәжәйеп күренеште махсус приборҙар ярҙамында башлыса июль-августа күҙәтә ала.","Джет, спрайт, эльф",['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Тирә-яҡ мөхит,2460,https://amanat.su/articles/tir-ya-m-khit/2025-09-03/dzhet-sprayt-elf-4413340,2025-09-03T09:25:00+00:00
"Белорет районы Шығай ауылы мәктәбе уҡыусылары Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына ҡарата төшөргән һүрәттәрен ебәргән. Бәләкәс рәссамдарға ни бары 8-әр йәш. 1. Нуритдинова Әлиә, Еңеү менән ҡайтығыҙ. 2. Хажина Йәсминә, Муса Гәрәев яуҙа. 3. Нуритдинова Амелия, Ике донъя. Аманатконкурстар АманатЕңеү 80",Еңеү менән ҡайтығыҙ,['Дин' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Еңеү,290,https://amanat.su/news/pobeda-80/2025-04-21/e-e-men-n-ayty-y-4206344,2025-04-21T12:03:00+00:00
"Яңа канун нигезендә руханилар мәчеттә генә эшли алачакФедераль үзәктәге депутатлар ял белмичә халык өчен тырышыпмы тырыша. Яңадан яңа ""күчтәнәч""ләре белән ""сөендерделәр"". Мизулина, Яроваялар ярышып кануннар яза. Депутат Ирина Яровая илнең иминлеген кайгырта, активлык күрсәтә. Аның авторлыгында язылган яңа канун террорга һәм экстремизмга каршы көрәшне тагын да көчәйтергә мөмкин. Яңа канунда дин дә искә алына. Аеруча Дин һәм намус иреге турында өлешендә дәгъват кылу эшчәнлегенә үзгәрешләр кертеләчәк. Канун нигезендә руханилар мәчеттә генә эшли алачак. Киров өлкәсе мөфтие Зөфәр Галиулла Азатлыкка бу канун беренче чиратта мөселманнарга каршы язылган дип белдерде. Канунның бу форматта кабул ителүе зур хата, ди ул. Зөфәр Галиулла– Зөфәр хәзрәт, яңа канун проектының мөселманнарга карата тәэсире нинди булыр дип уйлысыз? –Үзләренчә матур, шәп язылган, халыкны кайгыртабыз дип уйлап эшлибез дип тәкъдим итәләрдер. Әмма минемчә бу беренче чиратта мөселманнарны авызлыклар өчен булдырылган канун. Аны шунда ук кабул да иттеләр, каршы дәшүче дә табылмады. Исламның көчәюеннән куркалар. Динебез актив тарала бит, бу кемгә ошасын ди? ИГИЛларны үзләре үк уйлап табып, мөселманнарга тактылар, хәзер шуның белән безне камчылыйлар, шул сәбәп белән авызны томалыйлар. Бу канун проекты безгә каршы язылган. – Яңа канун проектында дәгъват кылучылар эшчәнлегенә үзгәреш кертеләчәк. Анда рәсми руханилар гына дәгъват кыла ала, анысы да мәчетләрдән чыкмыйча гына башкарылырга тиеш диелгән. Моны ничек аңларга? – Узган елны Киров өлкәсенә Рамазан уңаеннан дүрт Коръән хафиз чакырткан идек. Алар төрле ирдә тәравих укыды. Малмыжда бәйләнепме-бәйләнделәр, канун бозасыз, тагын әллә ниләр уйлап чыгарып безгә штраф салдылар. 2 мең түләргә диделәр. Адвокатларга 5 меңне түләсәк-түләдек, әмма мәхкәмә аша үз хокукыбызны якладык. Андый канун юк дип аяк терәп сөйләштек. Әмма менә хәзер канунын да әвәләп куйдылар. Хәзер авызны канун белән ябачаклар. Тегесен эшләмәскә, монысын башкармаска, читтән кертмәскә дип карап кына торалар. Русия чикләүләр иле бит. Чит илдән кертмә, чит илгә барып укыма, монда белем алсыннар, ди. Бик дөрес, хуплыйм. Русиядә ислам буенча төпле белем бирергә тиешбез, әмма Әл-Әзһәрдән арттыра алмыйбыз бит. Теркәлгән, рәсми рөхсәте булган руханилар гына дәгъват кылырга тиеш диелгән. Әмма алар итәрлекме? Минемчә юк. Менә мин Киров өлкәсендә эшлим, бер имам ялга китте, ибәрүен ибәрдем, ә алыштырырлык кешем юк. Авылларда аеруча бу мәсьәлә кискен тора. Динне азмы-күпме белгән кешене туганымы, танышымы чакыра ашка. Тик ул мөхтәсибәт кешесе дә булмаска мөмкин бит. Ул пәйгамбәребез турында сөйләсә, дәгъват кылган була. Димәк, канунны бозучы. Кемдер моны каядыр ычкындыра да, бу кешене тикшерә башлаячаклар, аннары штраф салачаклар. Чит илдә укып кайтучылар бар, үзлегеннән өйрәнүчеләр дә итәрлек, алар беркая да теркәлмәгән, рәсми эшләми. Аларның белемнәре безгә караганда югарырак та булырга мөмкин әле. Менә аларны да туганнары кунакка дәшә алмаячак, килсәләр дә авызларын ачырга тиеш түгелләр, рәсми имамга гына дин турында сөйләргә кирәк булачак. Канунны сессия азагына кадәр кабул итәргә кирәк дип ашыгырга ярамый иде дә бит. Руханилар белән киңәшләшергә кирәк. Алдым-бәрдем итеп эшләнә торган эш түгел. Аңлыйм, читтән начарлыкка өндәүчеләр дә бар, радикаль юнәлештә уйлачылар, эш итүчеләр дә бар. Андыйлар шыпырт кына үз кара эшен башкара. Без дә аларга каршы көрәш алып барабыз. Аларны туктатырга кирәк. – Рәсми имамнар да мәчеттән чыгарга тиеш түгел була бит. Аларга да мәлесләр ябык булачак. – Бу башка сыеп бетми. Әмма андагыларны акыл белән аңлап булмый бит. Ислам мәлесләр аша тарала. Никах, бәби ашлары, еназалар, Коръән ашлары, мәүлит бәйрәмнәре, гаетләр уза, без бит халыкка динне шунда аңлатып өлгерәбез. Менә ифтарлар уза, анда да дин турында аңлатылар. Христианнарда андый тәрибә юк, аларга ул кирәкми дә. Телевизорны ачтың дисә, патриарх белән аткайлар сөйли, хәбәрләрдә аларның бәйрәмнәрен күрсәтәләр, аерым федераль каналлары бар, радиолары эшләп тора. Православиене хөкүмәт тарата. Ул - хөкүмәт дине! Менә котыпка кадәр иттеләр, шунда тәре кадап кайттылар. Ак аюлар аркасын кашыр өчен урнаштырдылар бугай. Авыллар, шәһәрләрдә, федераль, төбәк юлларда шул ук хәл, бар ирдә дә тәре. Без ай куйсак, Русиядә дин аерылган, бу нинди хәл дип бәйләнәчәкләр. Хәрби бүлекләрдә дә алар, мәктәпләрдә дә алар. Исламны түзеп кенә тоталар. Анысын да фольклорга әйләндереп баралар. Без – имамнар бүген культпросвет хезмәткәрләре. Зур ифтарлар, мөселманнар сабан туе, мөселманнар хоккее, футболы, матурлык бәйгеләре. Ислам бит ул идеология, яшәү рәвеше. Бүгенге хәлләр утырып еларлык. Белешмә24 июнь Русия Думасы иминлек һәм коррупциягә каршы тору комитеты башлыгы Ирина Яровая һәм Федерация шурасы әгъзасы Виктор Озеров тәкъдиме белән әзерләнгән ""террорга каршы"" кануннар өлгесен соңгы укылышта кабул итте. Кануннарга төзәтмәләр Русия Конституциясе биргән хокукларны чикли, дип белдерә хокук яклаучылар. Интернетта террор эшчәнлеккә чакыру һәм терроризмны аклаган өчен аваплылык катылана, берничә маддәдә төрмәгә ябу вакыты һәм штраф күләме арттырыла. Канунга күрә, 14 яшьтән үк авапка тарта алачаклар. инаятьләр кодексына халыкара терроризм дигән яңа маддә кертелә. Аның нигезендә гомерлек төрмәгә ябу да каралган. инаятьләр кодексында әләкләмәүгә кагылган юллар да кертелә. Террор, хакимиятне кулга төшерү, дәүләт эшлеклесе тормышына куркыныч тудырачаклары турында ""хәбәр итмәүче""не бер елга кадәр төрмәгә утыртырга мөмкиннәр. Элемтә операторлары кулланучылар турында ярты елга кадәр мәгълүмат сакларга һәм аларны хокук саклау оешмаларына бирергә тиеш булачак. Сүз язышулар, шалтыратулар, файллар ибәрү турында бара. ""Дин һәм намус иреге турында"" канунда руханиларның бары тик гыйбадәтханәләрдә генә эшчәнлек алып баруы турында язылган. Хокук яклаучылар әлеге өстәмәләр каралганда Русия Конституциясенә каршы килә, ә депутат Ирина Яровая тәкъдиме белән әзерләнгән канун өлгесенең террорга каршы көрәшкә бернинди дә катнашы юк дип белдергән иде.",Федераль депутатлар имамнарга мәлесләрдә дәгъват кылуны чикли,['Дин' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0],6,Татарстан,5957,https://www.azatliq.org/a/27816259.html,2016-06-24T12:50:00+00:00
"Мәҙинәкәйем тыуғандан бирле йүнләп медосмотр үткәнем юҡ ине, йә ваҡыты етмәй, йә сәбәбе сыҡмай. Килеп төртөлмәһә бармайбыҙ бит инде. Шулай йөрөй торғас, үҙемә иғтибар бүлеп, анализдар тапшырырға булдым. Йә, Хоҙай! Ник тотондом тигән көнгә төштөм! Участковый поликлиникала кәрәкле белгескә эләгерлек түгел, коридорҙарҙа мәйет тынлығы, ә ҡабул итмәйҙәр. Эндокринологҡа яҙылыр өсөн иң тәүҙә терапевтҡа яҙылырға кәрәк, ул ғына кәрәкле белгескә йүнәлеш бирә. Терапевтҡа ике ай урын юҡ (имеш тәһә! ). Яҙылдым. Уға барыр көндө тейешле сәғәтенә өлгөрә алманым, сөнки тормошто бер нисек тә алдан күҙаллап булмай, беҙҙең эш, балалар менән менән айырыуса. Ике сәғәт һуңлап килдем, кабинет алды буш. Юҡ инде, эт кеүек ырылдап ҡаршы алды (бушлай килгәнбеҙ бит, ҡул һелтәп китмәгәнбеҙ). Инәлеп тигәндәй индем, ике ай алға эндокринологҡа яҙҙы. Бына һиңә мә! Тағы ике ай көтөргә! Ул эндокринологы тағы шул анализдар, УЗИ, ТТГ-лар менән бер-ике айға һуҙасак. Бер щитовидка тикшертер өсөн ярты йыл көтөргә кәрәк! Киттем түләүле клиникаға. Көнө-төнө рекламаланған Персона-Медҡа барып, сертификат алдым. Тәүге консультация 5 000 (бер ниндәй УЗИ, анализдарһыҙ! ), уларын тапшырып килгәс, икенсе ҡабул итеү 4500 һум. Ә дөйөм анализдар 19 700 һум сыҡты. Әле дауаланыу башланмаған, дарыуҙар бында иҫәпләнмәгән. Уларын да ҡушһаң, бер зобты тикшертеп дауалау әллә күпме хаҡҡа барып баҫа. Ә башлағас, тамамларға кәрәк! Ниңә яҙам мин быларҙы? Юҡ, зарлана торған кеше түгелмен, һаулыҡ бик ҡиммәтле байлыҡ икәнен дә аңлайым, әммә ябай халыҡ нишләргә тейеш һуң? 20-30 меңгә эшләп йөрөгән хеҙмәт кешеләре, ауылдарҙа минималь эш хаҡы алыусылар, пенсионерҙар, ауыр сирлеләр, балалар? ! Был клиникалар байҙар өсөн генә эшләгәс, ҡалғандарҙы кемдәр хәстәрләр? Регистратуранан башлап, баш табибтарға тиклем ажғырып ултырған (бөтәһе лә түгел, әлбиттә) участок дауаханаларында йылдар буйы сират көтөргәме? Буштың атаһы күптән үлгәне билдәле, әммә халыҡ һаулығы өсөн медицина системаһын яйға һалырға мөмкин бит? ! Күпме кеше ваҡытында эләгә алмай сирен тәрәнәйтә, диагноздар дауалағыһыҙ сиккә етә. Уйлаһаң, сәстәр үрә торорлоҡ. Йә, Хоҙай, һаулыҡтан айырма! Сирлеләргә сабырлыҡ бир! Дауаханаларға барып, шундағы атмосферанан ғына сиргә һабышырлыҡ, аҡсаһыҙ булһаң, тәгәрәп ятып үлерлек. Тәүбә. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","АҠСАҢ БУЛМАҺА, АУЫРЫП ТА ТОРМА!",['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],5,Ғәләмәт бит,2923,https://henek.info/articles/++-++/2025-11-05/a-sa-bulma-a-auyryp-ta-torma-4454179,2025-11-05T20:20:00+00:00
"Корреспонденту «МГ» удалось задать несколько вопросов директору уфимского лицея 153 Алле Скалиной, в которой учился знаменитый выпускник. – Алла Николаевна, как руководитель учебного заведения, раскройте секрет коллектива, подготовившего стобалльников на едином государственном экзамене. Может в вашем лицее есть своя особая методика по «выращиванию» высокобалльников, ведь такие результаты по лицею отмечаются уже не первый год? – Наш лицей - одно из немногих учебных заведений, находящихся в стенах вуза. Сама среда обучения - нахождение в УУНи Т, большое количество интеллектуальных мероприятий, стопроцентное участие лицеистов во всероссийской олимпиаде школьников, перечневых вузовских олимпиадах, функционирование лицейского театра, музея, спортивного клуба, многолетнее сотрудничество с музеем С. Т. Аксакова, различные формы профориентационной работы, безусловно, делает каждого ребенка успешным. Также я бы выделила три компонента успешности нашего лицея – это технологический профиль, система работы с одаренными детьми и работа в системе «Школа-вуз». Немаловажную роль оказывают и большое количество часов на изучение математики – 10 часов, физики - 9, информатики – 4 часа, а также систематическое прорешивание заданий ЕГЭ за прошлые годы и, без сомнения, высочайший уровень всего педагогического коллектива. - Расскажите немного о вашем уникальном ученике, который впервые в истории республики стал 300-балльником. Куда он будет поступать? - Алексей Лобов учится в лицее 153 с 10 класса. Он осознанно выбрал этот лицей после 9-го класса, чтобы получить качественную подготовку по предметам технологического профиля без помощи репетиторов. Десятый и одиннадцатый классы Алексей закончил с отличными годовыми оценками по всем предметам. Лицеист активно участвовал в олимпиадах различного уровня. С 9 класса Алексей Лобов ежегодно становился призёром регионального этапа всероссийской олимпиады школьников по математике, физике и информатике. За эти достижения он был поощрён стипендией главы администрации города Уфы в 20232024 и 20242025 учебных годах. Только за одиннадцатый класс наш ученик стал победителем заключительного этапа Межрегиональной предметной олимпиады КФУ по математике, призёром заключительного этапа олимпиады школьников «Физтех» по математике, призёром заключительного этапа отраслевой олимпиады школьников «Росатом» по математике, призёром заключительного этапа Открытой олимпиады школьников ИТМО по информатике. Увлечённый точными науками и -технологиями, старшеклассник параллельно со школьными занятиями окончил курс по промышленному программированию в Яндекс-лицее. В свободное время он увлекается шахматами и имеет третий взрослый разряд. Среди школьных предметов Алексей Лобов особенно любит физику, математику и информатику. Он планирует связать своё будущее образование и карьеру с этими дисциплинами. - Конечно, хотелось бы узнать и про учителей, которые подготовили трижды стобалльника к ЕГЭ. Каким сегодня должен быть учитель? И какими качествами он должен обладать? - Учителя информатики Сергея Васильевича Астафьева отличают высокая требовательность к себе, хорошее знание предмета, заинтересованность в результатах своего труда. Он постоянно работает над повышением профессионального уровня: проходит обучение на курсах, выступает перед учителями на разных уровнях, делится знаниями и опытом. В совершенстве владеет языками программирования и, знает различные среды и ППО. Сергей Васильевич использует на уроках современные методы и средства, создающие благоприятные условия в процессе обучения, он тщательно продумывает каждый этап урока, кропотливо объясняет самые сложные разделы информатики, создает атмосферу сотрудничества и сотворчества с лицеистами. Ученики Астафьева успешно участвуют во всех этапах Всероссийской олимпиады школьников по информатике и программированию, они становятся победителями и призерами. Его подопечные являются также победителями и призерами вузовских олимпиад. Учащиеся Сергея Васильевича показывают высокие баллы на Едином государственном экзамене: в 2022 году – три стобалльника, в 2024 году – 1 стобалльник и в 2025 году- 2 стобалльника. Стопроцентно его выпускников поступают в высшие учебные заведения Республики Башкортостан и Российской Федерации. Учитель физики Дмитрий Владиленович Еникеев в своей педагогической работе придерживается современной дидактической системы, построенной на конструктивно-деятельностном подходе.  Широко использует практические методы в обучении, дидактические игры. Постоянно диагностирует уровень обученности учащихся. Работает с одаренными детьми в микрогруппах. Вся система принципов направлена на осуществление главного, ведущего из них, – принципа развивающего и воспитывающего характера обучения. На протяжении всей своей педагогической деятельности Еникеев активно работает в жюри школьных, районных и городских физических олимпиад; много лет являлся бессменным председателем жюри по параллели классов городской олимпиады.  С 2003 года входил в состав республиканской предметной экспертной комиссии ЕГЭ по физике, а с 2004 года – в состав республиканской конфликтной комиссии. Воспитанники Еникеева успешно выступают на различных этапах всероссийской олимпиады школьников по физике, республиканском турнире «Кубок Башкортостана по физике», олимпиадах, проводимых ведущими вузами России. Были подготовлены абсолютные победители регионального этапа всероссийской олимпиады школьников по физике. Ежегодно есть призёры регионального этапа ВОШ по физике и астрономии, победители и призеры перечневых олимпиад. Объективным показателем успешности педагогической деятельности Дмитрия Владиленовича могут служить высокие результаты его учеников на едином государственном экзамене. Так, в этом году сразу три ученика 11 В класса – Алексей Лобов, Егор Паньков и Аделия Абдрахманова – стали стобалльниками по физике. Учителя математики, доцента кафедры математики УУНи Т, кандидата технических наук Эдуарда Марсовича Нусратуллина отличают профессионализм, честность и открытость, самоотверженное следование выбранному пути, неизменное стремление к совершенству во всем и желание совершенствоваться, высокая требовательность к себе, хорошее знание предмета, заинтересованность в результатах труда. Он постоянно работает над повышением профессионального уровня: проходит обучение на курсах, выступает перед учителями математики в районе, городе и республике, проводит консультации. Является автором большого количества статей, опубликованных в сборниках материалов всероссийских конференций. Высокое качество обучения подтверждается успехами выпускников, в основном по итогам олимпиад РСОШ становящихся студентами таких престижных российских вузов, как МГУ, СПб ГУ, МФТИ, ВШЭ, МИФИ, МГТУ им. Н. Э. Баумана. Нусратуллин ежегодно готовит победителей и призеров регионального этапа Вс ОШ по математике, призеров российских и международных конкурсов, конференций. Его ученики становятся участниками и призерами заключительного этапа Вс ОШ по математике, победителями международного математического конкурса «Я решаю! ». За последние четыре года учитель подготовил четырёх стобалльников по математике. - Алла Николаевна, на ваш взгляд, необходимо ли репетиторство для получения высоких баллов? - Считаю, что то количество часов, которое выделяется на профильные предметы в лицее, достаточно для качественной подготовки к ЕГЭ. - А чему можно научиться у учеников? - Креативности, смелости принятия решений, уверенности в собственных силах. - Какие советы вы могли бы дать тем, кому только предстоит сдать ЕГЭ? - Веры в себя и отличных баллов на экзаменах, а как итог – поступление в вуз мечты. Фото предоставила Алла Скалина.",100 балл йыйыусыларҙы нисек әҙерләйҙәр: Өфө лицейы директоры менән әңгәмә,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт'],[0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,7630,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-06-26/100-ball-yyyyusylar-y-nisek-erl-y-r-f-litseyy-direktory-men-n-g-m-4290803,2025-06-26T00:25:00+00:00
"Ойоштороусылар унда илебеҙҙең бөтә төбәктәренең дә ҡатнашыуын көтә. Төбәктәр йылдарҙа үҙҙәрендә әҙәбиәткә, китапҡа, уҡыуға ҡағылышлы иң әһәмиәтле сараның презентацияһын тәҡдим итергә тейеш. Быйыл Ватанды һаҡлаусылар йылы темаһына өҫтөнлөк биреләсәк. Рәсәй китап союзы Президенты Сергей Степашин етәкселегендәге жюри комиссияһына иң яҡшы 20 эште һайлап аласаҡ һәм иң күп уҡыусы төбәкте – ""Рәсәйҙең әҙәби флагманы"" конкурсы еңеүсеһен билдәләйәсәк. Әйткәндәй, былтыр был исемгә ""Китап байрамы"" халыҡ-ара китап йәрминкәһен үткәргәне өсөн Башҡортостан лайыҡ булғайны. Конкурсты РФ Һанлы үҫеш, элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы Рәсәй китап союзы менән берлектә ойоштора. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.","""Рәсәйҙең әҙәби флагманы""",['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],6,Донъя,1064,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-09-05/r-s-y-e-bi-flagmany-4374457,2025-09-05T09:58:00+00:00
"Өфөләге Ботаника баҡсаһында япон камелияһы сәскә атҡан. Мәңге йәшел был үҫемлектең орлоҡтарын Өфө ғалимдары 2018 йылда Португалиянан яҙҙырып алған. Камелия орлоғо сәскә атырлыҡ булғансы әллә нисә йыл үтә. Өфөләге ҡыуаҡ беренсе тапҡыр 2023 йылда сәскәләнгән. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Ботаника баҡсаһында көйәҙ камелия сәскә атҡан,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,688,https://amanat.su/news/novosti/2026-02-18/botanika-ba-sa-ynda-k-y-kameliya-s-sk-at-an-4583181,2026-02-18T12:01:00+00:00
"Уны компанияһы Ростех һәм Рәсәй Цифрлы үҫеш, элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы менән берлектә эшләгән. Мах ҡушымтаһын файҙалана башлағас, серверҙары Рәсәйҙә урынлашҡан, сит ил уғрылары ҡасан теләй шунда, кемгә теләй шуға инеп, рәхәтләнеп хужа булып, беҙҙе талап, кәмһетеп, алдап йөрөй алмаҫ тип ышанайыҡ. Яңы мессенджерҙы тәнҡитләүселәр ҙә бар. Ҡайһы берәүҙәр уны Кореяның, Ҡытайҙың үҙәк контроле аҫтында булған киң таралған платформаларынан күсерелгән тип иҫәпләй. Беҙгә, ҡулланыусыларға, иһә иң мөһиме – мессенджер ышаныслы һәм уңайлы булһын. -тың бета-версияһы 2025 йылдың мартында эшләй башланы. аша чаттарҙа аралашырға, шылтыратырға, тауышлы хәбәрҙәр ебәрергә, 4 гигабайтҡа тиклем файлдар ебәрергә була. 20-ләп төбәктә -ты апрелдә үк ата-әсәләр һәм уҡытыусылар һынап ҡараны. Сферум мәғариф платформаһы матбуғат хеҙмәте белдереүенсә, ата-әсәләрҙең 80 проценты, уҡытыусыларҙың 65 проценты яңы ҡушымтаны оҡшатҡан, интерфейсын – уңайлы, хәүефһеҙлеген элекке платформаға ҡарағанда юғарыраҡ тип тапҡан. -та ла мөмкинлектәр Сферумдағы кеүек үк буласаҡ, тип вәғәҙә итәләр. Мессенджер Дәүләт хеҙмәттәре менән бер экосистемаға инәсәк, шуға уҡыусыларға ла, ата-әсәләргә лә ныҡ уңайлы була. РФ Мәғариф министрлығы компанияһы менән берлектә Сферумды -ҡа интеграциялау мәсьәләһен хәл итә. Ватан программа тәьминәтенә бөтә дәүләт секторы күсәсәк: төбәк һәм муниципалитеттар структуралары, банктар, бюджет ойошмалары йәй аҙағына тиклем -ҡа күсеп бөтөргә тейеш ине. Сентябрҙән Сферумдағы мәктәп чаттары күпләп күсенә. Тәүгеләр булып Татарстан, Марий Иле, Алтай, ХМАО, Владимир һәм Тверь өлкәләренең уҡыусылары яңы ҡушымтала йәшәй башланы. Дөйөм күсеш быйыл 1 ноябргә тамамланырға тейеш. Тәүҙә уҡыу йорттарының хакимиәттәре, шунан уҡытыусылар, ата-әсәләр һәм уҡыусылар донъяһына аяҡ баҫа.",Бөтә ил менән – ҡушымтаһына.,['Мәғариф' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],4,АмаNet,1784,https://amanat.su/articles/amanet/2025-09-17/b-t-il-men-n-max-ushymta-yna-4413347,2025-09-17T10:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЛипецки муниципаль бүлгесендә гадәттән тыш хәл кертелгән, транспорт хәрәкәте туктатылган. Пилотсыз очкычлар һөүменнән соң Липецки янындагы хәрби һава аланында янгын башланган. Бу хакта Русия гадәттән тыш хәлләр министрлыгының төбәк идарәсендә хәбәр иттеләр. белешмәләренә күрә, дроннар аэродромга һөүм иткәннән соң кораллар сакланган келәт яна башлаган. Липецки өлкәсе губернаторы Игорь Артамоновиртәнге хәбәрләрендә хәрби һава аланында чыккан янгынны телгә алмады. Липецки пилотсыз очкычларның көчле һөүменә дучар булды, дип иткерде. Аның әйтүенчә, ""сивил корылмалардан еракта""шартлау куркынычы булган объектлар шартлаган. Липецки муниципаль бүлгесендә гадәттән тыш хәл кертелгән, транспорт хәрәкәте туктатылган. ""Копцевы хутора, Федоровка, Яковлевка, Тынковка авылларында яшәүчеләрне, иминлекләрен тәэмин итү өчен, эвакуацияләү карары кабул ителде. Вакытлыча яшәү өчен урыннар һәм транспорт әзерләнә. Бу торак пунктларда яшәүчеләргә ашыгыч хезмәтләр вәкилләре күрсәтмәләрен үтәргә кирәк"", дип язган ул. Эвакуация зонасына 416 йорт хуалыгыкерә. Бу торак пунктлар хәрби һава аланыннан ерак түгел урнашкан. Пилотсыз очкычлар һөүмендә кимендә тугыз кеше әрәхәтләнгән, аларныхастаханәгә алып киткәннәр. В результате атаки пострадали как минимум девять человек, онигоспитализированы. Энергетика инфраструктурасы да зарарланган. Липецкиның кайбер районнарында ут беткән, тик соңрак утны биргәннәр. Русия саклану министрлыгы мәгълүматынча, төнлә Липецки өлкәсе күгендә 19 пилотсыз очкыч бәреп төшерелгән. Моннан тыш Белгород өлкәсендә - 26, Курскида - иде, Брянскида - биш, Воронежда - дүрт, Орловта - бер дрон бәреп төшерелгән. Биш пилотсыз очкычны - аннексияләнгән Кырым күгендә бәреп төшергәннәр, ә Кара диңгез акваториясендә сигез һава дроны, иде су өсте дроны юк ителгән. Барлыгы - 82 пилотсыз очкыч. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Липецки өлкәсендә дроннар һөүменнән соң хәрби һава аланы яна, хакимиятләр якындагы торак пунктлардан кешеләрне эвакуацияли",['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1958,https://www.azatliq.org/a/lipetski-olkasenda-dronnar-hojumennan-song-harbi-hava-alani-yana-hakimiyatlar-yakindagi-torak-punktlardan-keshelarne-evakuatsiyali/33071567.html,2024-08-09T09:42:23+03:00
"Яңлышым да, Яҙмышым да тик үҙемдеке. Үҙемдеке, ғорурланһам да мин. Ҡыҙылы ла үҙ йөҙөмдөкө. Был бит минең ғүмер. Үҙем хаҡлы, Үҙ юлымды үҙем һайларға. Эйәрһәм мин башҡалар артынан, Барып етермен һуң ҡайҙарға? Дуҫтарҙың да, тағылғанды түгел, Һағынғанды килә күрәһе. Ҡай саҡтарын дуҫ тип аталғанға Тешең ҡыҫып ҡала түҙәһе. Был бит минең ғүмер. Теләгәнсә Хаҡым барҙыр минең йәшәргә. Эскә һыймағандай ҡыуанырға. Күнегергә тоҙло йәштәргә. Был бит минең ғүмер. Татлыһын да, Әсеһен дә үҙем үҙем йотормон. Был бит минең ғүмер. Уның өсөн Яуабын да үҙем тотормын. Физәлиә ДӘҮЛӘТГӘРӘЕВА. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Был бит минең ғүмер,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Шиғриәт,1001,https://yanshishma.com/articles/ilham-shigyrzar/2025-10-21/byl-bit-mine-mer-4434569,2025-10-21T00:35:00+05:00
"Минзәлә районы Тегермәнче авылыфикерләрУкраинадагы сугышта Башкортстанның Казанка авылыннан (анда хәзер күп дигәндә 40 кеше яши) ике ир һәм Татарстанның Тегермәнче авылыннан (анда йөз кеше тирәсе яши) тагын ике ир һәлак булган. Аларның язмышлары – кырылып барган авыллар фаигасенең бер өлеше. Дистәләп кенә кеше генә яшәгән авылларда һәр үлем санаулы, чөнки ул мирасның, гаиләнең, хәтта ир-су тарихының өзелүе. Соңгы анисәпкә күрә, Благовещен районындагы Казанка авылында нибары 40 кеше яши. Район үзәге – Благовещен шәһәреннән 42 чакрым ераклыкта урнашкан. 2002 елгы анисәптә Казанкада 55 кеше теркәлгән булган: 45 – урыслар, 35 – марилар. Александр Барановскийның""Благовещен районы: заманнар чылбыры"" китабында язылганча, Усы елгасы буендагы авылга якынча 1870 нче еллар башында Нократ игенчеләре тарафыннан нигез салынган. — Элекке Надеждин волостенең үзәге хәзер исә мәет чыккан йорт кебек тынлыкта дияргә була. Ә кайчандыр Казанка тирәсендә чәчәк аткан авыллар, бистәләр булган"", — дипязган 2019 елда журналист Павел Егоров.1895 елда авылда 139 хуалык һәм 869 кеше теркәлгән, икмәк кибете, май чыгару корылмасы, тагын өч кибет, аерым шәрәб кибете эшләгән. 1917 елгы анисәпкә күрә 134 хуалык, 952 кеше яшәгән, шулар арасында читтән килгән алты гаилә һәм бер украин качаклары гаиләсе булган. 1920 елда хуалыклар – 154, халык саны – 1036 (шул исәптән, 14 беларус һәм 6 украин). Бу – авыл тарихында иң зур күрсәткеч. Казанкада 1886 елда салынган бүрәнә чиркәү эшләгән. 1930 елларда ул ябылган. 1937 елның көзендә авылда соңгы пастырь Иван Ермолаев(1873–1937) кулга алына һәм 15 ноябрьдә атып үтерелә; аны кулга алган көн – чиркәүнең дә соңгы көне. Гөмбәзсез калган бина 1980 нче еллар башына кадәр клуб вазифасын үтәгән, 1990 нчы елларда имереп ташланган. урналист Павел Егоров 2019 елда: ""Сораштырган өлкәннәр 240 хуалык булга чорны искә ала – заманында шулкадәр йорт та булган. Хәзер дүрт кенә йортта ут яна, унлап ташландык нигез күрдем"", дипязып чыкты. Шул ук елны Уфа шәһәрендәге Свято-Пантелеймон чиркәве мәхәлләсе кешеләре имерек чиркәү урынына агач тәрекуя– Егоров репортажы шул вакыйгага багышланган. Казанка авылында тәре кую күренеше, 2019 ел2003–2008 елларда Казанкада мәктәп тә эшләп алган, әмма аннары ул Покровка мәктәбенең филиалы итеп үзгәртелгән. Хәзер авылда бер генә урам калган, анда 40 лап кеше бармы икән инде, 2019 елда дүрт кенә йорт калган булган.2023 елның ноябрендә Благовещен районында Казанкада туып-үскән Данил Двоеглазовбелән хушлаштылар. Ул Украинадагы сугышта һәлак булган. 1997 елгы егет өченче сыйныфта укыганда гаиләсе Благовещенга күчеп киткән. Якынча шул вакытта авыл мәктәбе дә ябылган. Данил Двоеглазов белән хушлашу, Благовещен, 2023 елДвоеглазовны сугышка 2022 елның октябрендә мобилизация белән алып китәләр. Ул Пенза ягында хәрби әзерлек үтә. Мотоукчы полкның ПТР взводында идарәле ракета операторы булып сугыша. 2023 елның 17 октябрендә һәлак була, ноябрь ахырында исә аны Благовещенда ирлиләр. Валентина Двоеглазова улы фотосурәте беләнАның әнисе Валентина Двоеглазова: ""Октябрьдә военкоматтан капка кактылар – улым үлгән диделәр. Аннан соңгы көннәр томан кебек кенә хәтердә. Ничек инде? Ни өчен нәкъ минем малай? Аңа бит нибары 26 тулган гына иде"", – дипсөйләде. Артур ИлмурзинАртур Илмурзинда Казанкадан. 1992 елның декабрендә туган. 2023 елның 8 октябрендә Русия Саклану министрлыгы белән контракт төзи, Украинага ибәрелә. 2025 елның 19 гыйнварында һәлак була. Аның ике баласы ятим калган. Артур Уфа политехникумын тәмамлаган, 2011–2012 елларда армиядә хезмәт иткән, ""Лукойл-Көнбатыш Себер""дә вахта ысулы белән эшләгән. Хәрби хезмәттә – десант-штурм дивизиясе күзләү батальонының махсус бүлекчәсе санитар-инструкторы, өлкән разведчик. Илмурзинны Мишкә авылында ирлиләр. Аны искә алып, укытучысы Алевтина Якупова чыгыш ясады. Чыгышы мари телендә булды. Артур Илмурзин белән хушлашу, Мишкә авылы, 2025 елТегермәнче район үзәге Минзәләдән – 32, Казаннан 259 чакрым ераклыкта урнашкан. Соңгы анисәпкә күрә, авылда йөздән артык кеше яши, күпчелеге – татарлар. Татар энциклопедиясенәкүрә, авыл гасырда барлыкка килгән, инкыйлабка кадәр ул Чүплек исеме белән дә мәгълүм. 1860 нчы елларга кадәр ирле халык типтәрләр дип саналган. Ул чорда алар игенчелек, терлекчелек, тегермән тоту, ялчылык белән шөгыльләнгән.1870 елда монда су тегермәне эшләгән. Авылның исеме дә шуңа нәкъ тегермән сүзеннән киткән. Типтәрләрдип гасыр урталарыннан башкорт якларына күчеп урнашкан татар, башкорт, мари, мордва, удмурт, чуаш катнаш социаль төркемен атыйлар; алардан Русия империясе чиген саклаучы атлы гаскәрләр төзелгән.1897 елгы анисәптә иң күп тиртәр Бөгелмә өязендә (43 568), Минзәлә өязендә (14 875) һәм Верхнеураль өязендә (13 276) теркәлгән.1920 елга кадәр авыл Уфа губернасы Минзәлә өязенең Поисев волостенә кергән. 1920 елдан – ТАССРда. Хәзер халык фермер хуалыкларында, ""Әнәк"" агрофирмасында эшли. Мәктәп 2016 елга кадәр булган, аннары ябылган. Авыл халкы гомер-гомергә йөздән күпкә артмаган: иң күбе 193 кеше булган, 2017 дә 102 кеше яшәгән.2024 елның 8 маенда авылда иңү көне уңаеннан митинг та узды. Ул ирле халыкның ""үзсалым"" ярдәмендә ыелган акчага төзелгән хәтер ташы янында үтте. Тегермәнче авылында иңү көне уңаеннан митингАйзат МифтаховХәтер ташында Икенче дөнья сугышына киткән авылдашлар исемнәре уелган. Бер якта – Әфган сугышы ветераны Рәзиф Гыйльфановхөрмәтенә, икенче якта – Украинадагы сугышта һәлак булган Айзат Мифтаховхөрмәтенә куелган ташлар. Айзатка 24 яшь була, ул 2023 елның 21 декабрендә һәлак.2025 елда иңү көне уңаеннан тагын митинг уза. ""Нурсания апа Хәертдинова догалар укый, Бөек Ватан сугышы һәм Айзат Мифтахов рухына багышлый. ""Ватан өчен башын салган батырларны онытырга хакыбыз юк"", – дип язып чыкты район газеты. Тегермәнче авылында митинг, 2025 елХәмид Ардаханов2025 елның 2 июнендә Украина сугышында Тегермәнчедән тагын бер егет –Хәмид Ардахановүлүе билгеле булды. Ул 1999 елның ноябрендә туган. Үлем датасы әйтелми. Мәхкәмә базасында Ардахановка 2024 елгы кредит бурычын түләтү эшекүренә. 2017 дә Минзәләдә өмәдә катнашуы, педагогик көллият студенты яки хезмәткәре булуы турындагыхәбәрбар. Русиянең 2022 елның 24 февралендә Украинага тулысынча басып кергәненнән бирле, Башкортстаннан ким дигәндә 6104, Татарстаннан ким дигәндә 5370 кеше һәлак. Башкортстан – Русия буенча да, Идел буе буенча да үлем саны буенча беренче, Татарстан – икенче. Язманың оригиналы: .Реалии Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Сугышның Татарстан белән Башкортстанда юкка чыга барган авыллар өчен ""бәһасе"": һәр егерме кешенең берсе – һәлак",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Сугыш,6437,https://www.azatliq.org/a/33454714.html,2025-06-26T05:31:12+00:00
Ринат Әһлетдинов уҡтан атырға өйрәнә. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы,Тренировка,['Дин' 'Башҡортостан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Бәпембә,260,https://akbuzat-rb.ru/articles/Bepembe/2021-08-19/trenirovka-2469949,2021-08-19T00:15:24+05:00
"Хөрмәтле атһөйәрҙәр! 16 февраль көнө 11.00 сәғәттә Мораҙым ауылының Ташморон туғайында БАССР-ҙың атҡаҙанған зоотехнигы, Почет Билдәһе ордены кавалеры Әлибаков Таштимер Ишмөхәмәт улы иҫтәлегенә ""Аратау бәйгеһе - 2025"" тип исемләнгән асыҡ район ҡышҡы традицион ат ярыштары үткәрелә. Ярыштар бер нисә этапта үтә:",Мораҙымда – ат ярыштары (12),['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Атайсал,309,https://tanburz.ru/articles/ataisal/2025-02-06/mora-ymda-at-yaryshtary-11-4110335,2025-02-06T10:10:00+00:00
"-Бар әле, һин, ашарға бешер, балаларҙы үҙем ҡарайым, -тип балалар янында тороп ҡалды. Мин өйгә кереп тиҙ генә бәрәңге әрсей һалып, бешерергә ҡуйҙым. Сәйнүккә һыу тултырып газды тоҡандырып та өлгөрмәнем, тышта тороп ҡалған теге өсәү шар ҙа шор булып өйгә килеп тә керҙеләр. Дөрөҫөрәк итеп әйткәндә, олатай кеше ике баланы ла аҡыртып илатып пәлтәләренең яғаларынан күтәреп өйгә индереп һалды. -Нишләп тиҙ генә алып керҙең уларҙы, тышта йөрөй бирһәгеҙ нимә була? Ун биш минут та йөрөмәнегеҙ ҙәһә. Әле сәй ҙә ҡайнап өлгөрмәгән, - тим аптырап. Ә ирем, йән асығына: -Мә, шәп булғасың үҙең генә ҡаңғыр был нәмәләрең менән! Бар, тышҡа алып сығып аҡырт, ашарға лутсы үҙем бешерәм, - тип ебәрҙе. -Шул тиклем ҡысҡырмаһаң булмаймы? Мин, ипләп әйтһәң дә ишетәм дә ул, -тим аптырап. -Ишетһәң ни, шул һин әйткән ун биш минут эсендә ун биш йылға ҡартайтһалар, һин, нисегерәк екерер инең? -тине лә, үҙе иҫәрләнгән кешеләй кинәт көлөргә тотондо. Мин, һаман да ни булғанын аңламай, иҙәндә тәгәрәп ятып илаған ейәнсәремде сисендереп булашам. Ике баланы сисендереп, биттәрен, ҡулдарын йыуып таҫтамал менән һөрткәнсе ирем дә көлөүенән туҡтап ике баланың урамда нимә эшләүҙәрен һөйләргә тотондо. Башта Лилиә лә, Ибраһим дә тышҡа сығыуҙан кинәнес табып үҙҙәренсә нимәлер һөйләнеп, урам эсендә тыныс ҡына унда-бында һуғылып уйнап йөрөйҙәр. Былар ипле генә йөрөгән кеүек күренгәс, олатай кеше ҡапҡа тышына сығып тәмәке тартып алырға була. Тәмәке төпсөгөн сүп һауытына ташлап урамға керһә, ни күҙе менән күрһен! Лилиә һарайға һөйәлгән баҫҡыстан һарай башына менеп киткән дә һарай башында йөрөп ята икән. ""Ни эшләргә белмәй, бер яндым, бер туңдым. Минут эсендә шыбыр тиргә баттым. Тиҙ генә һарай башына менеп ҡыҙҙы ҡултыҡҡа ҡыҫтырып алып төшөп ергә баҫтырғас, баҫҡысты һөйәлгән урынынан алып, ергә һуҙып һалдым. Артыма әйләнеп ҡараһам, Ибраһим солан башында йөрөп ята. Баҫҡыстар күп булғас ни, оҙон баҫҡыстың береһе унда һөйәүле торған. Йән-ҡот ҡалманы. Үҙебеҙҙең балалар әҙәм балалары һымаҡ ине, былар ни, ен балалары кеүек ҡурҡыуҙы ла, ярамайҙы ла белмәйҙәр. Бая теге ҡыҙҙы алып төшкәндәгесә, быныһын да тиҙ генә ергә төшөрөп баҫтырып, был баҫҡысты ла ситкә алып ҡуйҙым. Ышанаһыңмы-юҡмы, шул ике арала әлеге ҡыҙ тағы һыуға төшкәндәй юҡ булды ла ҡуйҙы. Тауыш-тыны ла сыҡмай исмаһам. Ҡурҡыуҙан күҙ алды ҡараңғыланып арҡаларым манма тиргә батып бөттө. Ҡапҡаны, тәмәке тартып бөткәс, үҙем бикләп ҡуйғайным. Ҡапҡа аҫты ла ябыҡ. Шым ғына бөтә ерҙе эҙләп сыҡтым. Бала бер ҡайҙа ла юҡ. Былайтып күҙ менән ҡаш араһында бала юғалтып ултырған юҡ ине әле бығаса. Юҡ, булыр-булыр ҙа бының ише бала булмаҫ"", тине лә, хәле бөткән кешеләй йәнә шымып ҡалды. -Нимә, шул тиклем хәлдән тайған кеше һымаҡ тораһың? Хатта ни булғанын һөйләрлек тә хәлең ҡалмаған тинем, ни әйтергә белмәй. Был икәү ҡотоңдо осорған, ахыры. Мулла саҡырып ҡот ҡойҙормай булмаҫ үҙеңә, - тим көлөп. Шул саҡ теге балаларҙың олаталары әҙерәк тынысланғандай булып көлә-көлә әлеге хәбәрен һөйләргә кереште. -Бөтә ерҙе эҙләп сыҡҡандан һуң, ниһәйәт, бәйҙә торған эткә иғтибар иттем. Уныһы нишләптер ояһына кермәй оя тирәләй әйләнеп тик йөрөй. Аҡтүштең матур ғына ике көсөгө бар бит инде. Быныһының да көсөктәренә берәй нәмә булғанмы әллә, тип уйлап оя эсенә күҙ һалдым. Юғалған ҡыҙ оя эсендә рәхәтләнеп көсөктәр менән уйнап ултыра. Шунан ғына эттең ниңә ояға кермәй йөрөгәне аңыма барып етте. Юғалған баланы эҙләп ҡаңғырыуҙанмы, эттең балаларын ҡыҙғанып ни эшләргә белмәй оя тирәләй сабауыллауына иғтибар ҙа итмәгәнмен. Аҡтүште лә аңларға була. Эт булһа ла ул да үҙ балаларын йәненән артыҡ күрәлер. Эт ояһының ауыҙы Аҡтүш һыйырлыҡ ҡына итеп уйылған. Был ҡыҙ унда нисек һыйып кергәндер? Минең ул баланы оя эсенән нисек сығарырға белмәй аҙапланғанды күрһәң, иҫең китер ине. Аптырағас ояның башын һүтергә тура килде, - тип, ниһәйәт, хәбәрен ослап ҡуйҙы олатай кеше. Бына, хәҙер мин дә Лилиәнең тыштан ингәс, сисенергә теләмәй иҙәндә тәгәрәп ятып илауының сәбәбенә төшөндөм. Һәм иремә: -Рәхәтләнеп уйнап ултырған ерҙә ҡулыңдағы тере уйынсыҡтарҙы тартып алһалар, һин иҙәндә тәгәрәп илау түгел, ер тырнап илар инең әле, - тинем. Хәҙерге көндә әлеге балалар аҙбар башына баҫҡысһыҙ ҙа менә алалар. Ә бына эт ояһына кереп уйнарлыҡ йәштән үткәндәр. Рәфиға Ғәлиуллина.",Балалар мәҙәктәре. Рәфиға Ғәлиуллина,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хикәйә,4179,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2023-01-27/balalar-m-kt-re-r-fi-a-liullina-3121986,2023-01-27T17:12:00+00:00
"Альберт РәхмәтуллинфикерләрМарт башында Уфаның Октябрь районы мәхкәмәсе ""рөхсәтсез чарада катнашуы өчен"" ""Стоп Баш РТС"" итимагый хәрәкәте активисты Альберт Рәхмәтуллинга 40 сәгать мәбүри эш биргән иде, Башкортстан Югары мәхкәмәсе бу карарны гамәлдән чыгарган. Бу хакта Рәхмәтуллин ""Коммерсантъ""касөйләгән. ""Көтмәгән идем"", дигән ул. Элегрәк полиция аңа Административ хокук бозулар кодексының 20.2 маддәсе, 4 өлеше нигезендә (халык каршындагы чарада катнашучының аны уздыру кагыйдәләрен бозуы) беркетмә төзегән иде. Документка ярашлы, 7 февральдә Рәхмәтуллин ""сигез кешедән торган төркем белән Уфа хакимияте бинасына терәлеп торган урында пикет рәвешендә узган чарада катнашкан""7 февральдә Уфаның Совет районындагы кайбер йортларда яшәүчеләр (аларда узган елның ноябреннән газны өзгәннәр) ""пычрак япмалар һәм кәстрүлләр перформансы"" дигән чара уздырды. Ул Уфа мэриясе каршында үтте. ""Кешеләр мэрия каршына табаклар, кәстрүлләр белән килеп, ике айдан бирле ни юньләп юына, ни табак-савыт юа алмавына түрәләрнең игътибарын әлеп итәргә теләде"", дип сөйләгән иде "". Реалии""га бу чараны видеога төшереп торган Рәхмәтуллин. Алар калаклар белән тәлинкәләргә һәм кәстрүлләргә сугып, ""кайнар су бирүне"" таләп итте. Чарада катнашучылар янына сакчылардан башка беркем дә чыкмады. Рәхмәтуллинны исә чарадан соң полициятоткарлады. Альберт Рәхмәтуллин үзем бу чарада катнашмадым, анда катнашкан кешеләр сораганга видеога гына төшереп тордым, дисә дә, хөкемдар аның бу сүзләренигътибарга алмаган иде. Мәхкәмә аны пикетта ""оештыручы функцияләр башкарган"" дип тапты. Үзенә мәбүри эш карары чыгаруларын Альберт Рәхмәтуллин канунсыз дип санавын әйтте, аны шикаять итәчәген дә белдергән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Югары мәхкәмә активист Альберт Рәхмәтуллинга ""пычрак кәстрүлләр"" чарасы өчен бирелгән әзаны гамәлдән чыгарды",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1768,https://www.azatliq.org/a/32347473.html,2023-04-03T15:07:36+00:00
"Яңа министрны тәкъдим итү. Сулдан уңга: Энгел Фәттахов, Илдар Халиков, Юрий Камалтынов, Альберт Гыйлметдинов. Казан, 1 октябрь 2012Альберт ГыйлметдиновЭнгел Фәттахов","Мәгариф: Кемнәр килеп, кемнәр китмәгән",['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Комментарийҙар,165,https://www.azatliq.org/a/24728141.html,2012-10-03T15:58:12+00:00
"Бөгөн ҡатын-ҡызҙарҙың күпселеге эш менән мәшғүл. Ул балалар ҙа үҫтерә, йортто ла ҡарай – уны яҡты һәм йылы итә, өҫтәүенә, карьера яһай, һуңғы арала ҡатын-ҡыҙ ир-егеттәрҙең тылдағы ныҡлы терәге лә, ул яугирҙәребеҙгә гуманитар ярҙам ебәрә, йылы әйберҙәр бәйләй, маскровкалау селтәрҙәре әҙерләй, ир-егеттәрҙе рухи яҡтан ҡеүәтләп тороусы ла. Ошо мең төрлө мәшәҡәттәргә сумып ҡалмайса, үҙенең нәзәҡәтлелеген, зауығын, наҙын һәм мөхәббәтен дә һаклай белә. Быларҙы бары тик ҡатын-ҡыҙ ғына булдыра ала. Һеҙҙең тормошоғоҙ яҡшылыҡ һәм яҡтылыҡ, мөхәббәт, яҡындарығыҙҙың күңел йылыһы һәм иғтибары менән тулып, йөҙҙәрегеҙ йылмайыуҙан яҡтырып, нурҙар сәсеп торһон! Ҡотло булһын байрамығыҙ! Бөгөн ҡатын-ҡызҙарҙың күпселеге эш менән мәшғүл. Ул балалар ҙа үҫтерә, йортто ла ҡарай – уны яҡты һәм йылы итә, өҫтәүенә, карьера яһай, һуңғы арала ҡатын-ҡыҙ ир-егеттәрҙең тылдағы ныҡлы терәге лә, ул яугирҙәребеҙгә гуманитар ярҙам ебәрә, йылы әйберҙәр бәйләй, маскровкалау селтәрҙәре әҙерләй, ир-егеттәрҙе рухи яҡтан ҡеүәтләп тороусы ла. Ошо мең төрлө мәшәҡәттәргә сумып ҡалмайса, үҙенең нәзәҡәтлелеген, зауығын, наҙын һәм мөхәббәтен дә һаклай белә. Быларҙы бары тик ҡатын-ҡыҙ ғына булдыра ала. Һеҙҙең тормошоғоҙ яҡшылыҡ һәм яҡтылыҡ, мөхәббәт, яҡындарығыҙҙың күңел йылыһы һәм иғтибары менән тулып, йөҙҙәрегеҙ йылмайыуҙан яҡтырып, нурҙар сәсеп торһон!",8 март менән!,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Ҡатын-ҡыҙ,1326,https://bashkizi.ru/news/a-byl-atyn-y/2025-03-08/8-mart-men-n-4149424,2025-03-08T08:00:00+00:00
"Һәр дүртенсе бала йә үҫмер көн һайын ҡыйырһытыуға дусар була. Күптәрен таныштары, дуҫтары кәмһетә, йәберләй (64). Кешене дуҫ, иптәш тип, яҡын күреп  йөрөйһөң, ә ул эстән генә һине яратмай, хатта күрә алмай. Берәүҙәре көнләшә, икенселәре һауаланып, тәкәбберләнеп, үҙен башҡаларҙан шәп күрә. Иптәш тип йөрөгәндәрҙе тиңһенмәй башлай.  Өсөнсөләре күсеү йәштәрендәге гормондар дауылы тынғы бирмәгәнгә ҡоторона, кемгә ташланырға белмәй ярһый. Етмәһә, балалар араһында ҡаты бәғерлеләр, таш күңеллеләр байтаҡ. Йәшәй-йәшәй әҙәм булып китәләр ҙә ул, тик мәктәп йылдарында дуҫтарының, синыфташтарының хәтерен ҡалдырып өлгөрәләр. Буллингҡа дусар булған балаларҙың 76 проценты хәлдәре хаҡында бер кемгә лә һөйләмәгән һәм һөйләргә йыйынмай. Күптәре үҙенә бер кем дә ярҙам итә алмаясаҡ тип уйлай. Иң яҡын кешеләре булған атаһына, әсәһенә 21 проценты ышана. Ә ниңә 21 генә?  Тимәк, уларҙың ярҙам итә алырына ышанмайҙар. Ә ҡайһы берҙәре уларҙың мәктәпкә барып, сар-сор килеп, разборка яһап йөрөрөнән уңайһыҙлана һәм түҙергә мәжбүр була. Балалар бөтәһенә ҡарағанда ла бер туғандарына ик әҙ ышана (6 процент ҡына), ә психологтарға тик 4 процент ҡына ышаныс белдерә ала. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Ниңә ҡыйырһытыуҙы өнһөҙ кисерәләр?,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1581,https://amanat.su/articles/novosti/2024-10-22/ni-yyyr-ytyu-y-n-kiser-l-r-3979343,2024-10-22T17:12:00+00:00
"Мероприятие ежегодно объединяет первокурсников, обучающихся в столичных вузах, и направлено на укрепление связей башкирской студенческой диаспоры. Баш Перваш — это не только праздник знакомства, но и важная площадка для адаптации студентов, впервые оказавшихся вдали от дома. Здесь участники узнают о деятельности землячеств и общественных объединений, находят единомышленников, получают поддержку и возможность стать частью активного башкирского сообщества в Москве. В программе — знакомство с деятельностью Ассоциации студентов и аспирантов Башкортостана, презентация Полномочного представительства Республики Башкортостан при Президенте Российской Федерации в Москве, концертная программа, дегустация национальной кухни и молодежная дискотека. Участие в мероприятии бесплатное. Начало в 10:00, место проведения — Москва, ул. Доброслободская, д. 6, стр. 2 (м. Бауманская). Для студентов, у которых в этот день предусмотрены занятия, организаторы предоставляют официальные справки для учебных заведений. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Москве пройдет посвящение первокурсников из Башкортостана — Баш Перваш 2025!,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 1 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0],6,Аңлатма,1122,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-10-17/v-moskve-proydet-posvyaschenie-pervokursnikov-iz-bashkortostana-bashpervash-2025-4431095,2025-10-17T12:54:00+00:00
"Раньше студентки получали около 2,3 тысячи рублей в вузах и 828 рублей в колледжах. Теперь же за стандартный отпуск по беременности и родам (140 дней, около 4,5 месяцев) студентка получит примерно 77,4 тысяч рублей. Выплаты положены студенткам очной формы вузов, колледжей, лицеев и техникумов, аспиранткам, а также женщинам, уволенным во время беременности или отпуска по уходу за ребёнком из-за ликвидации работодателя. Подать заявление можно через «Госуслуги», в клиентских службах Соцфонда или в МФЦ. Понадобятся справка о нетрудоспособности, справка об очной форме обучения, паспорт и заявление. Телефон отделения Соцфонда в Башкирии: .",С 1 сентября у студенток Башкирии появится важная поддержка от государства,['Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Аңлатма,641,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-08-21/s-1-sentyabrya-u-studentok-bashkirii-poyavitsya-vazhnaya-podderzhka-ot-gosudarstva-4356237,2025-08-21T09:56:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМоннан тыш утырып ашый торган ирләре 50 дүрткел метрдан да кимрәк булган туклану урыннарында алкоһол сатуны тулысынча тыярга мөмкиннәр. Татарстанда күп катлы йортларда урнашкан гомуми туклану урыннарында спиртлы эчемлекләр сатуга чикләүләр кертелергә мөмкин. Мондый кафеларда һәм барларда хәмер сатуны кичке уннан иртәнге сәгать унга кадәр тыярга телиләр. Бу бары тик рестораннарга гына кагылмаячак. Шундыйканун өлгесехәзерге вакытта коррупциягә каршы экспертиза уза. Тәкъдимнең авторы - Татарстан дәүләт алкоһол инспекциясе. Моннан тыш утырып ашый торган ирләре 50 дүрткел метрдан да кимрәк булган туклану урыннарында алкоһол сатуны тулысынча тыярга мөмкиннәр.14 февральдә Русия президенты Владимир Путин күпкатлы йортлардагы хәмер сата торган урыннарның эшчәнлеген чикләү турында канунимзалаган иде. Бу канун өлгесе дә шуның белән бәйле. Хәзер Русия төбәкләре торак йортлардагы гомуми туклану урыннарында бөтен төрдәге хәмерне сату вакытын чикли ала. Элек исә бу көчле алкоһолгә генә кагыла иде. Шулай ук Русия төбәкләре аз алкоһолле эчемлекләрне (әйдтик сыра, сидрны) бары тик рестораннарга, барларга, кафе һәм буфетларга гына сатуны рөхсәт итәргә мөмкин. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстанда кафе һәм барларда кичке уннан соң хәмер сатуны тыймакчылар,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1317,https://www.azatliq.org/a/tatarstanda-kafe-ham-barlarda-kichke-unnan-song-hamer-satuni-tiymakchilar/32881009.html,2024-03-28T12:57:19+03:00
"Светлана ГаранинаАзатлык мәктәпләрдә туган тел итеп татар телен сайлаган ата-аналар белән таныштыруын дәвам итә. Светлана Гаранинаның кызы Казанның 16 санлы татар-инглиз гимназиясендә белем ала. Биредә татар теле тирәнтен өйрәнелә. Казанда татар мәктәпләре арасында яхшылардан санала. Светлана ханым балага мәктәп сайлау мәсьәләсе килеп баскач, 16 санлы гимназия яшәгән урыныбызга якын булганга күрә генә сайланмады ди. Баланың биредә белем ала башлавы уку йортының абруе югары булуга бәйле ди ул. Узган елгы тел низагын мәктәп тыныч уздырган. Күпчелек балалар, шул исәптән урыс милләтеннән булучылар да туган тел итеп татар телен сайлаган. Светлана ханым Азатлыкка татар телен белү финанс ягыннан керемне арттырырга ярдәм итә дип әйтте. — Светлана, урыс теллеләр өчен Казанда яхшы мәктәпләр бихисап, күңелгә хуш килгәнен тот та сайла. Ник сез балагызны кайбер фәннәрне татарча укыткан, татар теле дәресләре күп булган мәктәпкә бирдегез? — Беренчедән, якын. Бу бик мөһим, баланы көн саен каядыр еракка йөртү авыр. Шөкер, безнең андый проблем юк, баланы йөртә дә ала идек. Әмма балалар бакчасыннан ук нинди мәктәпкә бирүне сайлаганда күршеләр, таныш-белешләрдән һәрвакыт 16 санлы гимназия, аның укытучылары турында яхшы бәяләмәләр ишеттем. Биредә күп кенә дусларыбызның балалары укый. Тәртип булуы да безнең өчен әһәмиятле иде. Әзерлек курсларына йөргәндә монда эшләүче укытучыларның балаларга карата дустанә мөнәсәбәттә, белемле булулары да ошады. Сыйныф итәкчебез дә бик яхшы мөгаллим. Аңа эләгүебезгә сөенеп бетә алмыйбыз. Балабызның телләр, шул исәптән инглиз, татар телләрен белүен теләдек. 5Светлана Гаранина: ""Телләр белү керемне арттыра""Татар теленең гимназиядә туган тел саналуы турында безгә башта ук хәбәр ителде, аңлатылды. Әзерлек курсларына йөргәндә дә, мәктәпкә укырга кергәндә дә: ""Укыту програмы авыр, ул татар телендә сөйләшүче балаларга исәпләнгән"", дип кат-кат искәрттеләр. Әмма без артка чигенмәдек, моңа әзер идек инде. Татар телен ана теле буларак аңлы рәвештә сайладык. Безгә укытучыбыз да ошый, күңелгә ятмаган берни булмагач, канәгать булганга күрә татар телен туган тел итеп сайладык. — Узган елның көзендә мәктәпләрдә прокуратура тикшерүләре уку йортларының тормышын астын өскә китерде, мөгаллимнәр дә, балалар да, аларның ата-аналары да тел низагына тартып кертелде. Мәктәпләр бәхәс, тарткалаш мәйданына әверелде. Сезнең мәктәп, аеруча сезнең гаилә бу чорны ничек кичерде? — Тулаем алганда ниләр майтарылганын әйтә алмыйм, ләкин шунысын төгәл беләм: әлеге вакыйгаларны безнең сыйныф тыныч кына уздырып ибәрде. Бу аңлашыла да. Татар телендә сөйләшүче балалар укыган мәктәпкә укырга керүебезне белеп тордык бит. Татар теле дәресләренең күп булачагына да әзер идек. Мәктәптә урыс телле ата-аналар бар, берсе дә тавыш куптармады, татар теле кирәкми дигән сүзләр белән ташланмады. Татар мәктәбендә андый фикер булуы да мөмкин түгел. Зур ыелышлар бездә узмады, үпкәләшүләрне хәтерләмим. Әйе, бездә дә башкалардагы кебек татар теле сәгатьләре кимеде, бу хакта хәбәрне тыныч кабул иттек. Бу бәхәс безнең сыйныфка гына түгел, мәктәбебезгә дә кагылмады дип беләм. Укучылар, шәхсән үзебезнең балабыз тарафыннан бернинди канәгатьсезлек белдерү булмады. Балалар бары тик татар теленнән азрак өй эше бирә башлауларына сөенделәр. — Ягъни, сездә кайбер мәктәпләрдәге кебек ата-аналар арасында канәгатьсезлек белдерүчеләр дә булмаганмы? — Дусларыбызның балалары укыган мәктәптә төрле гаризалар язып, татар теле сәгатьләрен кыскартуны сораган ата-аналар булды. Безнең мәктәптә мондый хәл күзәтелмәде. Безнең сыйныфта бу хакта уйлап та караучы булмады. Әйткәнемчә, татар мәктәбендә укыячагыбызны белеп бардык. Без генә түгел, башкалар да аңлы рәвештә татар мәктәбен сайлаган. Дөресен әйткәндә, телләр ихтыярига күчү турында канун чыккач, без мәктәптә инглиз теле сәгатьләре артыр дип өметләнгән идек. Ни дисәң дә, балабыз татар-инглиз гимназиясендә укый бит. Башлангыч сыйныфта инглиз теле атнага бер мәртәбә генә укытыла иде. Шуңа күрә инглиз һәм татар теле сәгатьләре саны тигезләшер дип көттек. Инглиз дәресләре артмады. — Ничек уйлыйсыз: узган елгы тел белән бәйле низаг аркасында әмгыятьтә кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләр үзгәрдеме? — Үзгәрешләрне сизмим. Татарстан – күпмилләтле республика. Без элек-электән дустанә мохиттә яшибез, милләтара низагларның булганы юк. Моңа кадәр тел белән бәйле бәхәсләр килеп чыкканы булмады. Татар теле сәгатьләрен киметү мәсьәләсе дә балаларга бирелгән өй эшләренең артык күп һәм аңлаешсыз булуы аркасында гына килеп чыкты дип саныйм. Татарстанда урыс телле ата-аналар комитетының, татар ата-аналары төркемнәренең ничек эшләвен күзәтеп бармадым, моның белән артык төбенә төшеп кызыксынмадым да, чөнки бу яктан безнең мәктәптә тынычлык иде. Әйткәнемчә, бу бәхәс безгә кагылмады. Әмма башка мәктәптәге күп кенә укытучыларга аңлатма язарга туры килүе, өстәмә кәгазь эше өстәлү турында ишеттем. Ата-аналар артыгын кыландылар кебек. Уйламыйча әйтелгән сүзләр дә күп ишетелде. Татарстанда мондый тигез ирдә килеп чыккан низаглар булмасын иде. Моңарчы ничек дус яшәсәк, моннан соң да шулай булсын иде. — Күп кенә урыс телле балаларның ата-аналары: ""Мәктәптә 11 ел буе татар телен укыталар, балалар исә барыбер юньләп татарча сөйләшә белми"", дип зарлана. Сез мәктәбегездә татар телен ничек укытуларыннан канәгатьме? — Укыту програмы катлаулы. Ул урыс телле балаларга гына түгел, хәтта татар телендә сөйләшүче балаларга да авыр. Шуңа күрә укыту програмын үзгәртсәләр, мәктәптә укуы иңелрәк булыр иде. Безгә дә өй эшләрен башкару авыр. Аеруча башлангыч сыйныфларда кичләр татар теленә әзерләнү белән уза иде. Өй эшен хәзерләгәндә хезмәттәшләргә, туганнарга, хезмәттәшләрнең туганнарына ярдәм сорап мөрәәгать иткән чаклар күп әле дә. Әмма өй эшләрен барыбер тиешенчә эшлибез. Балама репититор да яллаган чакларым булды. Хәзер исә балам өй эшен үзе эшли. Светлана ГаранинаБалам татар телен өйрәнүгә каршы түгел. Без даими рәвештә Камал театрына йөрибез. Андагы балалар өчен куелган бөтен спектакльләрне дә карап чыктык. Кайберләрен хәтта берничә тапкыр карадык. Концертларга да еш йөрибез. Балалар һәр нәрсәгә бик тиз өйрәнә, програмның гына аңлаешлы булуы гына кирәк. — Элегрәк атнасына ким дигәндә алты татар теле һәм әдәбияты дәресе укытыла иде. Хәзер сәгатьләр саны кимеде. Күп кенә мәктәпләрдә: ""Татар теле дәресендә сөйләшеп кенә утыралар, билге куймыйлар"", дип әйтәләр. Бу яктан сездә үзгәрешләр бармы? — Билгеләргә карасаң, безнең балаларны артык иркәләп торучы юк. Башлангыч сыйныфларда таләпләр итди иде. Алдагы еллардагы кебек үк күп булмаса да, өй эшләрен дә бирәләр. Баланың дәфтәре буенча фикер йөртсәң, һәр татар теле дәресендә эш бара, алар уйнап утырмый. — Соңгы арада татар теленә ихтыя турында бик күп сөйләнә. Шәхсән сезнең балагызга киләчәктә татар теле кирәк булыр дип саныйсызмы? — Татарстанда яшибез икән, татар телен дә өйрәнергә тиешбез. Без күршебез, дустыбызның ни сөйләвен аңларга, татар гаиләсенең гореф-гадәтләрен белергә тиеш. Мин үзем дә мәктәптә татар телен өйрәндем. Шактый яхшы аңлыйм. Татар телен өйрәнүне шәхсән үзем, безнең буын өчен кирәк саныйм. Ирем дә татар телен өйрәнә. Мин татарчаны аңлыйм гына, ә ул инде сөйләшергә маташа. Хезмәттәшләре белән дә татарча аралаша. Ул да, мин дә эшмәкәр, безгә татар теле бик кирәк. Мин итәкләгән бизнес кешеләргә хезмәт күрсәтүгә корылган. Билгеле инде, көндәлек эшебездә татар теленең кирәге чыга. Клиентларыбыз арасында татарча гына сөйләшүчеләр дә бар. Алар белән ничек тә аңлашырга кирәк. Телләр белү керемне арттыра. Мәктәп програмында татар теле дәресе булырга тиеш. Әмма ул моңа кадәр укытылган кебек авыр итеп өйрәтелмәсен иде. Ирем белән балаларыбыз татар телен укыймы, юкмы дип баш ватмадык, хәтта бу мәсьәлә уңаеннан фикер алышырга кирәк дип тапмадык. Аны канун буларак кабул иттек. Татар телен өйрәнәчәкбез – бетте китте. Икенче балабыз әлегә бакчада тәрбияләнә. Ул татар, инглиз телләрен, өстәмә рәвештә кытай телен дә өйрәнә. Телләр белү – бик мөһим, минемчә. — ""Татар теле нәрсәгә ул? "" кебек сораулар тумасын өчен татар телен ничек популярлаштырырга? Моның өчен нәрсәне үзгәртергә кирәк дип саныйсыз? — Әйткәнемчә, моның өчен иң элек мәктәп програмын үзгәртергә кирәк. Миңа калса, татар телен укытуның билгеле бер системы юк. Балалар бакчасында татар телен укыту белән мәктәптәгесен чагыштырсаң, бакчада күпкә кызыграк өйрәтәләр. Балалар аны уен аша өйрәнә. Татар телен мәктәптә дә шулай ук өйрәтергә кирәк дип әйтмим, әмма ул анда да аңлаешлы булсын иде. Укытучы баланы кызыксындыра белергә тиеш. Нәрсә эшләгәнен аңлаган бала дәрескә дә теләп йөриячәк. Бүгенге укыту програмында исә нәрсә эшләгәнебезне аңлап иткермәгән урыннар шактый. Бәлки татар телен грамматика, орфографиядән тыш, ырлар ярдәмендә дә өйрәтергәдер?","""Татар телен махсус сайладык, телләр белү керемне арттыра""",['Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0 0 0],6,Әңгәмә,8651,https://www.azatliq.org/a/29596196.html,2018-11-14T21:15:56+00:00
"Был конкурс — ярыш ҡына түгел, ә туған телде өйрәнеүселәрҙең, фекерҙәштәрҙең ҡоро, туған тел һәм рухиәт байрамы. Быйыл был сара республика кимәлендә 39-сы тапҡыр үткәрелде. Бәйгегә йыйылған уҡыусылар башҡорт теле һәм әҙәбиәте, республикабыҙҙың тарихы, күренекле шәхестәре, мәҙәниәте хаҡында белемдәрен күрһәтте. Хәйбулла районынан да 9 уҡыусы көстәрен һынаны. 2-се  Аҡъяр мәктәбенең синыф уҡыусыһы Динә Әлибаева (етәксеһе — Үзбәкова Г. Д. )  еңеүсе булһа, 1-се Аҡъяр мәктәбенең синыф уҡыусыһы Эльвина Нурғәлина (етәксеһе — Йәрмөхәмәтова В. Н. ) һәм 3-сө Аҡъяр мәктәбенең синыф уҡыусыһы Элина Иштәкбаева (етәксеһе — Вәлитова Д. З. ) призер исемдәренә лайыҡ булды. Ҡотлайбыҙ! Артабан да телебеҙҙе һәм мәҙәниәтебеҙҙе һаҡлауҙа һеҙ алдынғылар сафында булырһығыҙ әле. Барығыҙға ла  уңыштар теләйбеҙ! Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.","Һай, хәйбуллалар!",['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Әҙәбиәт'],[0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 1 0 1 0],6,Конкурстар,1184,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2026-01-16/ay-h-ybullalar-4539493,2026-01-16T13:05:00+00:00
"4–8 йәшлектәрҙең 70 проценттан ашыуы интернетты көн дә ҡуллана.  12–17 йәшлектәр араһында мессенджерҙар, социаль селтәрҙәр файҙаланыу, музыка тыңлау ныҡ таралған. Рәсәйҙә үҫмерҙәр көн һайын уртаса 6,5 сәғәт ваҡытын (ял көндәре тағы ла күберәк) интернетта үткәрә. Балалар нигеҙҙә видео ҡарау, компьютер һәм мобиль уйындар уйнау, аралашыу, социаль селтәрҙәр менән мәшғүл. Иң популяр платформалар –,   һәм. Видео һәм  -тың да абруйы арта бара.7 миллионлап бала айына бер тапҡыр булһа ла (2024 йылдың авгусына ҡарата) ваҡытын уйын ресурсарында үткәрә. Уйын менән мауыҡҡан балалар көнөнә уртаса 67 минутын геймингҡа арнай. 2024 йылдың авгусында 12–17 йәшлектәр араһында   иң попуялр уйын платформаһы булған. Киң функционаллы был платформа, балалар бик яратҡан кеүек үк, уҡытыуҙа, шулай уҡ мәктәптәрҙә ҡулланыла. Онлайн белем алыу балаларға киң мөмкинлектәр аса. Тикшеренеүҙә ҡатнашҡан 4–17 йәшлектәрҙең 29 проценты белем биреү сайттары, цифрлы дәреслектәр, әсбәптар, тестар файҙалана, 21 проценты интернетта лекциялар һәм дәрестәр ҡарай. Өлкәнерәктәр араһында был һандар юғарыраҡ, әлбиттә. 12–17 йәшлектәрҙә – 39 һәм 32 процент. Онлайн белем алыу ТДИ менән БДИ-ға әҙерлекте кенә түгел, ә робот техникаһы, программа яҙыу, нейроселтәрҙәр һәм яһалма аң менән эш итеү кеүек инновацион йүнәлештәрҙе лә солғай. Тикшеренеү күрһәтеүенсә, төрлө йәш  төркөмөнә ҡарап, балаларҙың 54–80 проценты цифрлы хәүефтәрҙең ҡайһы берҙәре менән осрашҡан. Бала үҫкән һайын бындай ваҡиғалар йышая бара. Тикшеренеүселәр фекеренсә, балаларға цифрлы хәүефтәр тураһында кесерәк йәштә үк һөйләй башларға кәрәк. Ростелеком тикшеренеүе шуны күрһәткән: балаларҙың күбеһе цифрлы донъя хәүефтәре тураһында хәбәрҙар һәм унан һаҡлана беләләр. Альфа быуыны яңы технологиялар – яһалма аң, тауышлы ярҙамсылар,   һәм башҡалар менән тыумыштан иркен ҡуллана. 2024 йыл аҙағына балалар һәм үҫмерҙәрҙең яртыһынан ашыуы төрлө мәсьәләләрҙе сисеү һәм хәл итеү өсөн яһалма аң ҡулланған, шуларҙың 80 проценты чат-бот ярҙамында эш иткән. Балаларҙың һәм үҫмерҙәрҙең 80 проценттан ашыуы тауышлы ярҙамсылар ҡуллана, шул иҫәптән – аҡыллы колонкалар аша ла (был ҡорамалдар тикшеренеүҙә ҡатнашҡан ғаиләләрҙең 40 проценттан ашыуында бар).2014 йылдан һуң тыуғандар ҙурыраҡ балаларға ҡарағанда тауышлы ярҙамсыларҙы киңерәк файҙалана, сөнки улар тыуған мәлгә бындай колонкалар сыҡҡайны инде. Хәҙерге балалар банк сервистары менән дә бәләкәйҙән таныш. Банк карталары мәктәп уҡыусыларының яртыһында бар. Картаға бәйле хәүефтәр – мутлыҡ ҡорбаны булыу, дропперлыҡҡа йәлеп ителеү. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Ҡулына смартфон тотоп тыуған балалар заманы,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,АмаNet,2940,https://amanat.su/articles/amanet/2025-10-22/ulyna-smartfon-totop-tyu-an-balalar-zamany-4436136,2025-10-22T09:29:00+00:00
"Ринат белән Ләйсән Ахуновларны Пәрәвез таныштырганРинат Ахунов Латвиядәге Рига шәһәрендә татартелле кыз таба алмаган. Шуңа күрә веб-танышу башлап ибәргән. Ә Ләйсән, татар егетләре күп булган Казан кызы, ник интернетка кергән? Ләйсән: Казандагы дискотекаларда миңа гел урыс егетләре кызыга иде. Ярата алар татар кызларын. Татар хатынын алу дәрәә: балалары да, үзләре дә тук, чиста булачак дип санала. Татар хатыннары – йорт анлы бит. Мин Казанда торсам да, рәхәтләнеп татарча аралашырга егет тапмагач, интернеттагы татар сайтына анкета элдем. Баштааська, аннарыаный2004 елда Илсур Гыйлфанов ясаган. да Ринат Ләйсәнгә сүз каткан. Ул вакытта ахыры билгеле булмаган. Аннары аралашу аськага күчкән. Соңыннан телефонга. Ринат алдан ук итди ният белән танышуын яшермәгән. Ул интернет аша, шундук кулын сораган. Таныштык пәрәвездә, сөйләшеп киттек бергә. Син миңа кулың суздың, яратуың аңлаттың. Ә Ләйсән ашыкмаган. Ул булачак иренең үзеннән ун яшькә олы булуын ассызыклый. Аның танышуы, башта мавыгу гына булган. Соңыннан исә веб-танышы аныйга әверелгән. Ялгыз ике язмышны интернет кавыштырды. Беләсем килә шуны: без бергә булырбызмы?2005 елда, Ринат Казанның 1000 еллыгы бәйрәменә килгәч, виртуаль мөнәсәбәтләрне реаль итәргә теләгәннәр. Очрашып чәй эчкәннәр. Монитордагы дусты башка төрле кеше булып чыкмаганмы? Ләйсән: Элек мин очрашкан егетләр бөтенләй башка кеше булып чыкканнар иде. Веб-аралашканда якын кебекләр иде, ә очрашкач ауралар килешмәде. Ә Ринат белән очрашкач, аны гомерем бу эзләгән кешем итеп хис иттем. Виртуаль романнан чынгаКазанның бу кадерле кичләреннән соң алар тагын да ныграк итеп мониторга, телефонга ябышкан. Санак артындагы реаль Ринат Ләйсәнгә чит ил паспортын әзерләргә кушкан. 2006 елда февральдә кулын сорарга кайткан. Казандагы өлкән яшьтәге танышларын башкода итеп иярткән дә киткән. Кияү балакай барысының да шулай борынгыча, татарча булуын теләгән. Берничә көннән никах укытканнар. Апрель аенда иә Ригада татарча итеп туй ясаганнар. Ничек кызларын шулай тиз биргәннәрдер? Ринат: Тагын бер сәбәп булды. Ләйсән минем фамилияне туганнарына әйткән. Алар Ригадагы Габдулла Ахуновны - минем әтине беләләр икән. Ләйсән: Апам әйтте. Ригада бер генә Ахунов бардыр инде, Габдулла гына, дип. Габдулла улы булса бер дә уйлап торма, шундук кияүгә чык диде. Әтисе бик яхшы кеше булган. Туганнарым тиз ризалашты. Ринат тамырлары Башкортстаннан һәм Әгередән. Ләйсән исә Казан кызы, монда татар мәктәбендә укыган. Әби-бабайлары Мамадыштан, Балык бистәсеннән. Бер гаилә, бер төрле карашларЛәйсән: Мин Ринатның фикердәше. Ул милли анлы кеше. Мин дә шундый. Ринат: Аллага шөкер. Озак эзләдем, таптым үз дигәнемне. Ләйсән белән үзем дә, кечкенә кызыбыз Азалия дә татарча матур итеп сөйләшә ала. Кызлар фабрикасыАмерикалы шахматчы Гата Камский Казанга килеп уфалы татар кызы белән танышкан. әмилә Нисаметдинне Финляндиядән килгән егет Казанда күреп алган. Төркия, Аустарлия, Мәскәү егетләре дә Казан аша кыз ташый. Кызлары яхшы дия-дия. Әйтерсең монда, кызлар фабрикасы. Хәзер эшләре иңеләйде, аларга интернет тә ярдәм итә. Хет Казан, хет Уфа, Чаллы яки Базарлы Матак гүзәлләренә күз кыс. Күпләр шулай таныша. Монитор артындагы Наташа кем? Веб-танышулар турында имеш-имеш, мәзәкләр күп. Сез йөрәк маем дип аралашкан гыйффәтле туташ, күрше подьезддагы өч бала атасы, биш онык бабасы шаян Гали абзый яки акча савучы бер аферист та булырга мөмкин. Әйтик, Истанбулдагы бер таныш бу арада ярдәм сорап аптыратты. Казаннан бер Наташа атлы кызны тапкан. Бик матур итеп сөйләшкәннәр. Туташ хәтта ислам динен кабул итәргә дә ризалашкан. Кызый Төркиягә егет янына килергә дә риза икән. Тик паспорт ясатырга һәм билетка акчасы юк, ди. Төркиядәге кайнар йөрәкле кияүгә исәп-хисабын да ибәргән. Барлыгы унбер мең сум гына кирәк икән. Тегесе исә бераз шикләнеп шул кызның фотосын ибәрде. Белеш әле, кем ул янәсе. Гаиләләре яхшымы? - Кино йолдызы кебек матур кыз. Миннән шул Наташага кечкенә генә бүләк илтеп тапшырырга сорады. Ул егеткә алдан ук ""өй адресын"" да биреп куйган: Казандагы Ленин урамы 35 йорт. Тик Казанда андый йорт та, урам да юк. Бу Наташа кем булган? Махсус кешеләрнең яшь килен булып интернет аша беркатлы ир-егетләрне савып утырулары билгеле. Төркия кияве дә шулар кармагына эләгә яздым ахрысы, ди. Тик күңеле һаман да виртуаль Наташа янында. Ул әле дә сары чәчле кыз элемтәгә чыгар, үз барлыгын раслар дип көтеп утыра. Пәрәвездә телефон да, веб-камера да бар битРинат: Кешене таныр өчен интернетта телефон да (скайп), веб-камера да бар. Якыннан танышканчы тавышын да ишетергә, йөзне дә күрергә була. Ә чын гаилә корасыгыз килсә, монитордан тыш та аралышырга туры киләчәк. . аша танышкан кешеләр шактый. Тик алар күбесе моны ачык итеп сөйләми. Әле тагын. ,. ,. кебек челтәрләр дә бар. Ләйсән: Шуларга керегез, курыкмагыз, танышыгыз. Виртуаль мәхәббәт ыры. Альбина Әхмәтова ырлый.",Пәрәвез таныштырды,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],5,Пәрәвез,4792,https://www.azatliq.org/a/1192044.html,2008-08-19T01:23:56+00:00
"Министрҙың һүҙҙәре буйынса, уларҙың араһында Мостай Кәримдең әҫәрҙәре лә бар. Башҡорт уҡыусыһы иһә, үҙ сиратында Василий Быков, Янка Купала кеүек белорус яҙыусыларын башҡортса уҡыу мөмкинлегенә эйә буласаҡ. Шулай уҡ Өфөлә 26-28 июндә уҙасаҡ Рәсәй һәм Белорусь Республикаһы төбәктәре форумы сиктәрендә белорус һәм башҡорт яҙыусылар союздары хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөйәсәк.",Башҡорт әҙиптәренең әҫәрҙәрен белорус теленә тәржемә итергә ниәтләйҙәр,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 1 1],5,Яңылыҡтар,381,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-05-10/bash-ort-ipt-rene-r-ren-belorus-telen-t-rzhem-iterg-ni-tl-y-r-3252171,2023-05-10T14:49:00+00:00
"""Рамазан чатыры"" ачылышында имам Илнар Зиннәтуллин (с) һәм Радик Габдрахманов чыгыш ясый1 июнь Казанның ""Туган авылым"" милли комплексында Рамазан чатыры эшли башлады. Беренче көнне авыз ачарга 100 кеше килде. Алга таба оештыручылар көн саен 200 ләп кешене авыз ачтырырга ыена. Башка еллардан аермалы буларак, быел Рамазан чатырына талон белән генә кереп була. Аны мәчеткә кереп аласы. ""Кеше өерелеп килеп, бер-берсенә комачауламасын өчен шулай эшләдек. Узган елны 200 кешегә әзерләнгән табынга 350 кеше килгән көннәр булды"", дип аңлатты ""Туган авылым"" мәчете имамы Илнар хәзрәт Зиннәтуллин. Бу сүзләрдә хаклык бар. Беренче көнне үк күңелсез хәл килеп чыкты – ифтарга килгән апаларның берсе чатырны оештыручы Радик Габдрахмановка ачуланып: ""Нигә безне кертмисез, монда бит президент акчасына ашаталар"", дияргә ашыкты. Чатырның гади кешеләр, эшмәкәрләр акчасына оештырылуын аңа аңлатуы авыр иде. ""Авыз ачырга ураза тотканы да, тотмаганы да килә. Ураза тотканнарга кайвакыт урын житми кала, ә безнең төп максатыбыз – Аллаһ ризалыгы өчен көне буе ураза тотып, авыз ачарга килгәннәрне тукландыру. Шуңа күрә быел талон белән генә кертәбез"", дип белдерде ""Туган авылым"" комплексы итәкчесе Радик Габдрахманов. Әйтергә кирәк, ураза вакытында оештырылган ифтарларда үзләрен әдәпсез тотучылар да очрый. Шул ук ""Туган авылым"" чатырында узган ел күрше-тирә йортларда яшәүче әбиләрнең буш савытлар белән килеп өстәлдә калган кайнатмаларга кадәр алып китүләрен күрергә була иде. Биштәрләренә кәнфит-печеньеларны да тутырып китүдән тайчанмадылар. ""Ярдәм"" мәчетендә әбиләр тагын да әрсезрәк һәм ямьсезрәк кыланды – өстәлдәге ризыкны авыз ачу башланганчы ук пакетларга тутыра иделәр. ""Туган авылым""дагы Рамазан чатыры ачылышына килгәндә, быел мәдәни програм оештырып тормаганнар, узган елдагыча дәрәәле кунаклар чакырудан да баш тартканнар. ""Без ураза тотучыларны тәмле ризык белән сыйларга телибез, ифтарның төп бурычы шул"", ди Габдрахманов. Беренче көнне мәлесне имам Илнар Зиннәтуллин ачып ибәрде. ""Туган авылым"" – туристлар күпләп килә торган урын. Алар татар авылын, мәчетне күрәләр, мөселман-татарларның ничек яшәгәннәрен, аларның өйләрен, мәдәниятен, киемнәрен күреп китәләр. Монда без тәравих укыйбыз, ифтарлар уздырабыз"", дип әйтеп китте имам. Илнар хәзрәт мөселманнарны ифтарларда катнашырга, бигрәк тә ураза тотучыларны ашатучы буларак өлеш кертергә чакырды. Ул Рамазан аенда изге эшләр эшләп калырга өндәде, бу айда кылынган яхшы гамәлләрнең савабы 700 тапкыр артуын искәртте. ""Ураза тоту – ашамыйча-эчмичә тору гына түгел, ә Аллаһы тәгаләгә якынаю, яман эшләрдән, гөнаһлардан тыелу"", дип аңлатты имам. Ул әдәпле-тәртипле итеп ашау мәсьәләсенә дә аерым тукталды. Аерым-аерым түгел, ә бергәләп сөйләшә-сөйләшә ашарга чакырды. ""Чатыр – безнең мәдәният. Ата-бабаларыбыз чатырлар корып яшәгән. Пәйгамбәребез ифтар мәлесләрендә катнашкан. 1400 ел элек мондый ифтарлар уздырыла башлый һәм бу матур гореф-гадәт хәзер дә дәвам итә"", дип йомгаклады сүзен Зиннәтуллин.",Казанда кайбер мәчетләрдә ифтарга талон белән генә кертәләр,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Дин,2952,https://www.azatliq.org/a/28524859.html,2017-06-02T12:18:40+00:00
"фикерләрМай аенда Белгород өлкәсе хакимиятләре атышка эләгү, пилотсыз очкычлар һөүме булу һәм һава һөүменнән саклану системы эшләп китүнең 130 очрагы турында хәбәр иткән. Моны ""Агентство""исәпләп чыгарган. Бу – сугыш башланганнан бирле Белгородка булган һөүмнәрнең өчтән бере кадәр. Май аенда төбәкне атышка тотулары ешайды, дип искәртә басма. Әйтик 8 майда хакимиятләр беренче тапкыр көндә 10 тапкыр атышлар булуын хәбәр итте. 20 ләреннән башлап һөүмнәр көн саен күзәтелә башлады. ""Агентство"" мәгълүматынча, май аенда һөүмнәрдә әрәхәтләнүчеләр саны да арткан. Бер ай эчендә ирле хакимиятләр 60 кешенең яралануын, сигез кешенең үлүен иткергән, бу – сугыш башыннан бирле иң зур күрсәткеч. ""Агентство"" исәпләп чыгарганча, сугыш башланганнан алып 31 майга кадәр Белгород өлкәсенә һөүмнәр нәтиәсендә барлыгы 32 кеше үлгән, 157 кеше әрәхәтләнгән. Атышлар саны артса да, төбәк хакимиятләре өлкәнең Украина белән чиктәш районнарыннан киңкүләм эвакуация башлатмады һәм гаддәттән тыш хәл игълан итмәде, дип искәртә басма. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Агентство"": май аенда Белгород өлкәсе 130 тапкыр утка тотылган",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1109,https://www.azatliq.org/a/32442028.html,2023-06-02T15:45:19+00:00
"Сервер Мустафаевфикерләр""Хизб ут-Тәхрир"" эше нигезендә гаепләнеп 14 елга ирегеннән мәхрүм ителгән кырымтатар хокук яклаучысы, ""Кырым теләктәшлеге"" координаторы булган Сервер Мустафаевкаколониядә медицина ярдәме күрсәтелми. ОВД-Инфо язуынча, Тамбовның 1 нче санлы тикшерү изоляторында утыручы Мустафаевның биле авырта. Февраль аенда ук төрмә невропатологы иргә рентген узып, нәтиәләр белән кабаттан үзе янына килергә кушкан һәм уколлар язган, ләкин Мустафаевка ренгтен да, уколлар да ясамаганнар. Умыртка сөягендәге авыртудан даруларны анарга гаиләсе ибәреп тора. Кырымтатар хокук яклаучысы инде икенче ел кырыс шартлы баракта тотыла. Мустафаев шулай ук йөрәк авыртуы һәм күз күреме начарлануына да зарлана. Русиядә",Кырымтатар хокук яклаучысы Сервер Мустафаевка колониядә медицина ярдәме күрсәтелми,['Дин' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,714,https://www.azatliq.org/a/33496870.html,2025-08-07T09:51:17+00:00
"Ҡайындары, ай-һай, аҡ икән, Һөйөү менән тулыр саҡ икән, Ҡайындарҙан яҡты нур тама…Таныш көй яңғырай башлау менән Исмәғилде баш мейеһенән барлыҡ күҙәнәктәренә тиклем бөтмәҫ һағыш солғап ала ла, эс бошорғос юҡһыныу тойғоларына күмеп, икенсе донъяға ташлай. Егерме йыллап элек булып үткән ваҡиғалар берәм-берәм күҙ алдынан үткәндәй тойола. Эйе, ғәжәп күп ҡатлы һәм ҡатмарлы икән кеше хәтере! Ҡайһы саҡ бер аҙна, хатта өс-дүрт көн элек үҙең шаһит булғандар тамам юйыла, ә бына ике тиҫтә йыл ғүмер аҡҡан булып та йәшәлгән-кисерелгәндәр һис тә онотолмай. Күрәһең, улар хәтерҙең асыҡ, иң еңел барып етә торған урындарында тупланалыр.",Исемдәрең ҡайып яҙылған.,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Хикәйә,626,https://henek.info/articles/s-sm-r-r/2025-04-03/isemd-re-ayyp-ya-yl-an-4182810,2025-04-03T21:00:00+00:00
"Башҡортостан ҡыҙы журналының баш мөхәррире, республиканың атҡаҙанған матубғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре Миләүшә Ҡаһарманованың тексын Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Лилиә Бикбаева әйтеп яҙҙырҙы. Лилиә Ғилметдин ҡыҙы ошо мәктәптә 25 йыл башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Диктантты яҙыусыларҙың күпселеге лә ошо гимназияла уҡыған балаларҙың ата-әсәһе булды. Диктантты яҙып бөткәс, ҡатнашыусылар күмәкләшеп фотоға төштө. башҡорттелендәдиктант башдиктант башдиктант 2025 диктантпобашкирскомуязыку башҡортсадиктантяҙам",Диктантты гимназияла яҙҙыҡ,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Яңылыҡтар,538,https://amanat.su/news/novosti/2025-04-26/diktantty-gimnaziyala-ya-y-4214635,2025-04-26T17:10:00+00:00
"Ураҙа тоторға уйлағанда, иң мөһиме, алдан уҡ үҙеңде аслыҡ менән ҡурҡытмау: Ҡайһылайтып ҡына ас йөрөрмөн, нисек кенә түҙермен? - тигәнерәк уйҙарҙан ҡотолорға кәрәк. Алдан уҡ ошондай уйҙар менән көйләнгән кешегә ураҙа тотоу бик ауырға тура килә. Ураҙа ваҡытында иң мөһиме – иртәнге аш – сәхәр. Пәйғәмбәребеҙ ҙә: «Сәхәрҙә – бәрәкәт», – тигән. Сәхәрҙә бауырҙан үтте сығара торған ризыҡтар булырға тейеш. Бауырҙа үт йыйылһа, токсиндар барлыҡҡа килә. Әгәр сәхәрҙә еләк-емеш, һыу менән еңелсә генә ҡаплап алһағыҙ, үт бүленеп сыҡмаясаҡ. Шуға күрә сәхәрҙә мал-тыуар аҡһымдарына бай ризыҡтар ашарға кәрәк. Эремсек, ҡаймаҡ, йомортҡа, аҡ май, һурпалы аш ашау файҙалы. Майҙан ҡурҡырға ярамай. Аҡыл хеҙмәте менән шөғөлләнгән кеше көнөнә кәм тигәндә 100-110 грамм май ҡулланырға тейеш. Был ризыҡтар токсиндарҙан таҙарта, матдәләр алмашыныуы яҡшыраҡ эшләй башлай. Ифтар һыуҙан башланырға тейеш. Йылы һыу ашҡаҙанда көнө буйына йыйылған лайланы йыуып төшөрә. Шунан һуң ғына төп аҙыҡҡа күсәһең. Әгәр еләк-емеш ашағығыҙ килһә, уны ла һыу эскәс, ашар алдынан ҡабып ҡуйырға кәрәк. Әгәр еләк-емеште ашағандан һуң ҡапһаң, ул ашҡаҙандағы ризыҡты эшкәртеүҙе ауырлаштырасаҡ. Ифтар менән сәхәр араһында кәм тигәндә биш сәғәт ваҡыт уҙырға тейеш. Ни өсөн тигәндә, ашҡаҙандағы ризыҡ эшкәртелеп бөтөргә тейеш. Шуға күрә ифтар менән сәхәр араһында ҡапҡылап йөрөргә кәңәш ителмәй. Ә бына йылымса һыу эсеү файҙаға ғына. Ашҡаҙанда аҙыҡ 5-6, хатта 7-8 сәғәт ятырға мөмкин. Ашағандан һуң 1,5 сәғәт һыу эсергә ярамай. Ни өсөн тигәндә, һыу соляная кислотаны йыуып төшөрә. Әммә ашар алдынан һыу эсеп ҡуйырға кәрәклеген әйткәйнек. Ашағандан һуң бик ныҡ һыу эскегеҙ килһә, бер-ике йотом сәй йәки ҡәһүә эсеп ҡуйырға ярай. Сығанаҡ һәм фото: ""ЮЛДАШ"" радиоһы 105.5 м Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Ураҙа тотоусыларға кәңәштәр,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Iman bar a khla bar,2146,https://yanshishma.com/articles/iman-bar-a-khla-bar-/2026-02-13/ura-a-totousylar-a-k-sht-r-4576250,2026-02-13T13:00:00+05:00
"48 – 72 мәрәй. Бындай яҙыулы кешеләр невроздан йонсой. Уларға шулай уҡ һимереү, аллергия янай. Эсәклектәрендә проблема булыуы ихтимал.72 – 95 мәрәй. Психикалары тәртиптә. Тик йыш һалҡын тейә. Йоҡоһоҙлоҡ йонсота. Инфаркттан һәм эндокрин сирҙәрҙән һаҡланырға кәрәк.95 – 105 мәрәй. Ҡан баҫымы юғары. Табиптарҙы бик тыңлап бармайҙар. Диабет йә артрит хәүефе көслө булыуы ихтимал.105 мәрәйҙән күберәк. Агрессив кешегә хас яҙыу. Ашҡаҙан сирҙәре борсой. Йөрәктәре шәптән түгел. Тынысланыу өсөн дарыу ҡулланалар. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","Яҙыуға ҡарап, сирҙе белеп була икән.",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Төрлө,1177,https://henek.info/articles/+++-/2025-04-22/ya-yu-a-arap-sir-e-belep-bula-ik-n-4208212,2025-04-22T13:15:00+00:00
"Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһен бар республика халҡы көтөп алды. Йола буйынса унда алдағы йылдарға бурыстар, маҡсаттар ҡуйыла һәм бөтә көстәр шул күрһәтмәләрҙе тормошҡа ашырыуға йүнәлтелә. Быйыл сәйәси сараны тыңларға бик күп хәрбиҙәр – махсус хәрби операция яугирҙәре, ветерандар, уларҙың ғаилә ағзалары килгән ине. Араларында өс йылдан ашыу махсус хәрби операцияла булған, легендар М. Шайморатов исемендәге батальондың рота командиры урынбаҫары, әлеге ваҡытта МХО ветераны Айҙар Шәйәхмәтов та бар ине. Республика халҡы уны Шаман позывнойы аша белә. – Башҡортостан Башлығының Мөрәжәғәтнамәләрендә элегерәк тә эшем буйынса ҡатнаша инем, һуңғы йылдарҙа яугир булараҡ килеп тыңлайым. Быйыл алдан уҡ йылдың төп документы махсус хәрби операцияға арналыр тип көтөлдө һәм был шулай килеп сыҡты ла. Яугирҙәр, ветерандар, уларҙың ғаилә ағзалары – республикала иң мөһим кешеләр. Бар иғтибар, көс уларға йүнәлтелә. Республика, беренсенән, еңеүгә ҙур өлөш индерә һәм шул уҡ ваҡытта ҡайтҡан егеттәрҙе дауаларға, реабилитацияларға, эшкә урынлаштырырға, бөтә яҡлап ярҙам итергә кәрәклеген аңлай. Быларҙың барыһы ла тормошҡа ашасаҡ, сөнки Радий Хәбиров – әйткән һүҙен үтәмәй ҡалмай. Алдағы йылдарҙағы Мөрәжәғәтнамәлә әйтелгәндәрҙең барыһы ла үтәлеп килә, әле лә шулай булырына иманым камил, – тине Шаман. Автор фотоһы.",Башлыҡ әйткәнен үтәмәй ҡалмай,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Сәйәсәт,1333,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2026-01-31/bashly-ytk-nen-t-m-y-almay-4559120,2026-01-31T15:30:00+00:00
"Унда республикабыҙ райондары һәм ҡалаларынан, сит өлкәләрҙән 550 делегаттың ҡатнашыуы көтөлә. Беҙҙең районыбыҙҙан да был мөһим сараға делегаттар һайланды: район мәғариф бүлеге начальнигы Ғәлләмова Г. Ә. , башҡорт телен уҡытыу буйынса район мәғариф бүлеге методисы Шәкиров А. Ә. , Иҫке Собханғол урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Сәғитова Р. Ғ. , Иҫке Монасип урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Истәкова Р. Ә. , Байназар урта мәктәбенең Яуымбай филиалы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Сәйәхова С. Ғ. , 1-се һанлы Иҫке Собханғол балалар баҡсаһы етәксеһе Исмәғилева А. У. -Съезда ҡатнашыусылар һигеҙ төрлө тематик майҙансыҡта фекер алышасаҡ: Өфө ҡалаһының 308-се балалар баҡсаһында мәктәпкәсә йәштәге учреждениеларҙа башҡорт телен өйрәнеү мәсьәләләрен Аҡбуҙат майҙансығы йыясаҡ; ӨФТУ-ның башҡорт филологияһы, шәрҡиәт һәм журналистика факультетында башҡорт телен уҡытыуға заманса ҡараш тураһында һөйләшеү өсөн «Гөлөстан» майҙансығы эшләйәсәк; Евразия фәнни-белем биреү үҙәгендә интерактив башҡорт теле буйынса Һомай майҙансығы ойошторола; БДПУ-ның Иҙел майҙансығында башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытыусы йәш педагогтар әҙерләү, уларға ярҙам итеү мәсьәләләре ҡараласаҡ; Ә. Вәлиди исемендәге милли китапханала Самрау майҙансығы йәш быуынды китап уҡыуға ылыҡтырыу мәсьәләләрен ҡараясаҡ; 2-се һанлы «СМАРТ» полилингваль күп профилле гимназияһының Урал батыр майҙансығында балаларҙы илһөйәрлек рухында тәрбиәләү, Шайморатов кластары проектының әһәмиәте хаҡында һүҙ барасаҡ; Республика милли музейында ойоштороласаҡ Шүлгән майҙансығында Башҡортостандың мәҙәниәтен һәм тарихын данлау һәм үҫтереү тураһында мөһим һөйләшеүҙәр көтөлә; 1-се һанлы Республика полилингваль күп профилле гимназияла эшләйәсәк Аҫылташ майҙансығы үҙенә полилингваль һәм билингваль белем биреү мәсьәләләре буйынса фекер алышыусыларҙы көтә; Башҡортостан дәүләт концерт залында ойошторолған Йәншишмә майҙансығында дәүләт тел сәйәсәте мәсьәләләре буйынса эшлекле һөйләшеүҙәр көтөлә. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының Бөтә Рәсәй съезы уңышлы, һөҙөмтәле үтһен, тип изге теләктәрен еткерә Иҫке Монасип урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Рәғиҙә Истәкова. -Туған телебеҙҙең мөмкинлектәрен киңерәк йәйелдереү буйынса эштәребеҙҙе артабан да туҡтауһыҙ дауам итһәк, иң - иң ҡәҙерле ҡомартҡыбыҙҙы замана мәғлүмәт - коммуникация технологияларында, Интернет киңлектәрендә даими ҡулланһаҡ, телебеҙ тағы ла ҙурыраҡ кимәлдә бар донъяла билдәлелек алыр. Шулай уҡ, киләсәктә башҡорт ғаиләһе мәнфәғәтенә, уның рухи ҡиммәттәренә иғтибарҙы һәм ихтирамды арттырыуҙы күҙ уңында тотһаҡ һәм телде белеү, өйрәнеү, һаҡлау тап ғаиләнән башлана икәнлеген тәрбиә эшендә онотмаһаҡ, шул яҡшы. Иң мөһиме һөнәрҙәштәремдең милли матбуғатты үҫтереүҙә, тиражын арттырыуҙа һөҙөмтәле, әүҙем эшләүе бик кәрәк. Форсаттан файҙаланып, шуны әйткем килә: башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларын берләштереүсе ошондай мәртәбәле майҙансыҡтар, оло ҡорҙар үтеүе бик тә яҡшы. Алдағы көндә үтәсәк съездың эшендә уңыштар, яҡшы башланғыстар, матур уй - фекерҙәр, илебеҙ алдында торған ябай булмаған яуаплы осорҙа еңеүҙәр теләйем. Ил - Йортобоҙға тыныслыҡ килһен, егеттәребеҙ имен - һау йәшәгән йорттарына ҡайтып инһендәр. Үҙ телебеҙҙә киң аралашҡан ғаиләләр артһын, телебеҙҙе өйрәнеүселәр күберәк булыуын теләйем. Бөтә Рәсәй кимәлендә үткән башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары съезына мине райондаштарым, һөнәрҙәштәрем делегат итеп күрһәткән икән, һис шикһеҙ ышаныстарын аҡлаясаҡмын. Мәртәбәле сарала мөһим мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә яҡындан ҡатнашасаҡмын. Үтәсәк Бөтә Рәсәй башҡорт теле уҡытыусылары съезы эшлекле булырына ышанысым ҙур. Мин съездың тәүге өлөшөндә Өфө фән һәм технологиялар университетында ""Заманса башҡорт теле: яңы ҡараш"" темаһын үҙ эсенә алған ""ГӨЛӨСТАН"" дикуссия майҙансығы эшендә һәм артабан Башҡортостан Республикаһы башлығы Радий Фәрит улы Хәбиров ҡатнашлығында пленар төп өлөштә ҡатнашасаҡмын. Бында мөһим һорауҙар хәл ителер, алдағы көнгә матур пландар ҡоролор. Иң мөһиме, тыныслыҡ булһа, барыһы ла ыңғай буласаҡ! - тигән теләктә Сәйҙә Ғәбдинур ҡыҙы.",Өфөлә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының Бөтә Рәсәй съезы уҙа.,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт'
 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[0 1 1 1 1 1 0 0 1 0 1 1 1 0],9,Йәмғиәт,4049,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-05-08/f-l-bash-ort-tele-m-bi-te-u-ytyusylaryny-ii-b-t-r-s-y-s-ezy-u-a-4228672,2025-05-08T19:56:00+00:00
"— Маскеткалы селтәрҙе үреүҙә һәр саҡ ярҙам итеүсе ирекмәндәребеҙ Мәхтимә Рахмағолова, Лилиә Йәмлихина, Әлфирә Хәлитова, Әлиә Әхмәтова, Венера Әминева, Әминә Дәүләтова, Ишһылыу  Дәүләтова, Гөлдәр Яҡупова һәм Сәғиҙә Рахманғоловаға ҙур рәхмәт. Һау-сәләмәт булып, гел шулай бергә-берҙәм булайыҡ. Илебеҙгә тиҙерәк тыныслыҡ килһен! — ти «Ағинәйҙәр» ойошмаһы етәксеһе Зөлхәбирә Мырҙағәлина. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Үрге Яйыҡбайҙар 41-се маскировка селтәре үргән,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Ил һаҡларға яуға китте,774,https://yanshishma.com/articles/il-xaklarga/2025-11-21/rge-yayy-bay-ar-41-se-masketkaly-selt-r-rg-n-4476031,2025-11-21T00:00:00+00:00
"Өсөнсө йыл ҙур теләк менән рәсем түңәрәгенә йөрөйөм. Ҡышҡы пейзажды акварель буяу менән ҡағыҙға төшөрөү – яратҡан шөгөлөм. Һеҙгә лә һүрәттәремде тәҡдим итәм. Розалиә ҠАРАҒОЛОВА, синыф уҡыусыһы, Өфө ҡалаһы, 58-се лицей.",Ҡышты яратам,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Шиғриәт,218,https://yanshishma.com/articles/ilham-shigyrzar/2026-02-13/yshty-yaratam-4576759,2026-02-13T11:01:00+00:00
Еңеү көнөнә арналған концерт бында ла ойошторолдо. Халыҡ эркелеп килде.,Якутов паркы гөрләне,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Еңеү,71,https://yanshishma.com/articles/pobeda-80/2025-05-10/yakutov-parky-g-rl-ne-4229509,2025-05-10T14:10:00+00:00
Өфөлә «Китап-байрам» йәрминкәһендә билдәле балалар шағиры һәм яҙыусыһы Андрей Усачев та ҡатнашты.,"""Балаларға шатлыҡ витамины кәрәк""",['Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],1,Яңылыҡтар,97,https://yanshishma.com/articles/yanyliktar/2025-06-02/balalar-a-shatly-vitaminy-k-r-k-4260905,2025-06-02T13:16:43+00:00
"Казанның Авиатөзелеш районында ""Рәхмәтулла"" мәчете ачылды. Ул Симонов һәм Годовиков урамнары чатында урнашкан. Мәчет 2 ел дәвамында төзелде. Киләчәктә монда балалар мәйданчыгы булачак, ислам нигезләрен өйрәнү курслары оештырылачак дип көтелә. Мәчет төзелешен башлап ибәрүдә ""Ак Барс"" хоккей такымының элекке уенчылары Эмиль Гариповбелән Альберт Яруллинкатнашкан. Моның турында ачылышта әйтелде. ""2018 елда Гагарин касәсен иңгәннән соң, мәчет төзергә ният булды. Аннан соң мөселман эшмәкәрләре, әби-бабайлар ярдәме белән бөтен шәһәр халкы белән төзедек дисәк тә була"", дип сөйләде төзүче ширкәт итәкчесе Ильяс Гыймадов.2019 елда мәчете төзелеше тирәсендә гауга купкан иде. ирле халык махсус ыелышлар үткәрде, халыкның бер өлеше мәчет кирәклеген яклап чыкса, каршылар да булды, әмма уртак фикергә киленмәде. 5Казанда ирле халык мәчет төзелешенә каршы чыктыШуннан соң ""Рәхмәтулла"" мәчете янындагы йортларда яшәүче 40 кеше мәчет төзелешен канунсыз дип тануны, аны туктатуны һәм әлеге ирне элекке шәһәр төзелеше идарәсенә кайтаруны таләп итеп мәхкәмәгәмөрәәгать иткән иде. Авиатөзелеш районында мәчет төзү хокукын адвокат Руслан Нәгыев, юрист Артур Атзитаровһәм мәчетне проектлаган инженер Искәндәр Насыйровяклады. Мәхкәмә утырышлары барышында каршы як мәчет төзелеше аркасында ул тирәдә яшәүчеләрнең хокуклары ни рәвешле бозылуын аңлатып бирә алмады. 25 июньдә мәхкәмә ""Рәхмәтулла"" мәчетен төзүне кануни диптаныды.2020 елның әендә Корбан гаете алдыннан ""Рәхмәтулла"" мәчетенәай куелды. ""Рәхмәтулла"" мәчете имам-хатыйбы вазифасын Рөстәм Ясәвиевбашкарачак. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","Казанда төзелешен мәхкәмә рөхсәт иткән ""Рәхмәтулла"" мәчете ачылды",['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1794,https://www.azatliq.org/a/31367268.html,2021-07-19T19:14:30+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБашкортстанда өч елда күптелле дүрт мәктәп ачылган. Быел исә шундый мәктәпләрне Хәйбулла һәм Учалы районнарында ачарга ниятлиләр, ә Мишкә районындагы һәм Сибайдагы мәктәпләрне күптелле мәктәпкә үзгәртмәкчеләр. Бу хакта республиканың мәгариф министры Айбулат Хаинга сылтанып ""Башинформ""хәбәр итә. Министр сүзләренчә, республикада күп телле белем бирү башка төбәкләрдәгедән аерылып тора, чөнки урыс һәм башкорт телләреннән тыш башка телләрдә дә укыталар. ""Нефтекамда татар телендә белем бирүче мәктәп-интернат уңышлы гына эшләп килә. 1 сентябрьдә Мишкә районында мари телендә укыту каралган мәктәп ачылачак. Бишбүләк районында – чуаш телендә, Тәтешле районында – удмурт телендә белем бирүче мәктәпләр ачарга ниятлибез"", дип сөйләгән министр. Башкортстанда күп телле мәктәпләрдә 5489 бала укый, мондый мәктәпләрдә укырга теләүчеләрнең саны елдан ел арта диелә. Быел мондый мәктәпләргә беренче сыйныфка 1091 бала укырга керәчәк. Бу уңайдан Башкортстан башлыгы Радий Хәбировреспубликада күп телле мәктәпләр укытучылар сыйфаты ягыннан да, белем бирү ягыннан да иң яхшысы булырга тиеш дигән һәм аларның саны арттырырылырга тиеш дип белдергән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстан башлыгы республикада күптелле гимназияләр саны артачак диде,['Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1257,https://www.azatliq.org/a/32569166.html,2023-08-29T07:10:15+00:00
"9 августа Өфөнөң ""Тулҡын"" паркында Физкультурниктар көнөнә арналған төбәк-ара форум үтәсәк.",Аделина Заһиҙуллина зарядка эшләтәсәк,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,"Көслөләр, ҡыйыуҙар, етеҙҙәр",91,https://yanshishma.com/articles/k-sl-l-r-yyyu-ar-ete-r/2025-08-06/adelina-za-i-ullina-zaryadka-eshl-t-s-k-4340455,2025-08-06T16:59:01+00:00
"Зиннур Әһлиуллин, 2019 елгы фото17 сентябрьдә Чаллы шәһәре мәхкәмәсе татар милли хәрәкәте ветераны Зиннур Әһлиуллиннышартлы рәвештә 2,5 елга ирегеннән мәхрүм итте. Бу хакта Активист Русия инаять кодексының 282 нче маддәсе 1 нче өлеше (нәфрәт яки дошманлык уяту) нигезендә гаепләнде. инаять эше Әһлиуллинның ""Яңарыш Татар Халык Партиясы"" (соңрак ""Яңарыш! Без иңәчәкбез! Мы победим! "" дип үзгәртелгән) -каналындагы стримнан соң ачылган. Активист Русия инаять кодексының 282 нче маддәсе 1 нче өлеше (нәфрәт яки дошманлык уяту) нигезендә гаепләнә. ""Яңарыш Татар Халык Партиясы""н АКШта яшәүче әмәгать эшлеклесе, активист Иршат Хәбиитәкли. Татарстан Югары мәхкәмәсе быел августта хәрәкәтне ""экстремистик"" диптаныган. Бу эш буенча беренче мәхкәмә утырышы 20 гыйнварда үтте. Татар активистларыхәбәр итүенчә, Зиннур Әһлиуллин утырышта татар теленнән русчага тәремәче бирүне сораган. Мәхкәмә бу үтенечне канәгатьләндергән. Русиядән читтә яшәүче татар активисты Наил Нәбиуллинбелдерүенчә, бу утырышта шаһит буларак Рәфыйк Кәримуллачыгыш ясаган. Ул Зиннур Әһлиуллинның һәрвакыт тыныч һәм кануни юллар белән генә көрәш алып баруын, бары тик рөхсәт ителгән митингларда гына катнашуын әйткән. Моннан тыш, "". Реалии"" мәгълүматына караганда, утырышта гаепләү ягыннан чыгыш ясаган Камилә Гыйлметдиновадан да сорау алганнар. Ул тикшерү вакытында сөйләгәннәрен раслаган.5 февральдә үткән утырышта, активистлархәбәр итүенчә, Әһлиуллин аның сүзләренә үткәрелгән тел белгечләре экспертизасына шик белдергән. Ул яңадан тикшерү — өстәмә лингвистик анализ үткәрүне таләп иткән.13 мартта узган утырышка, Татар активистларысүзләренчә, бары тик гаепләнүче, аның хатыны һәм адвокаты гына керә алган. Активистлар язуынча, Әһлиуллин бу утырышта да тәремәче чакыртуны таләп иткән. Хөкемдар бу таләпне канәгатьләндереп, утырышны 14 апрельгә күчергән. Ә мәхкәмә материалы карточкасында утырыш ""катнашучыларның кайберләре авыру сәбәпле килмәү аркасында"" кичектерелгән дип күрсәтелгән. Утырыштан чыккач, ""безнең тел безнең корал булырга тиеш"", дигән Әһлиуллин. Аның сүзләрен ""Сөргендәге бәйсез Татарстан хөкүмәте"" дип аталган оешманың матбугат хезмәтекитерә.11 августта Чаллы шәһәре мәхкәмәсендә узган утырышта прокурор Әһлиуллинны 2,5 елга ирегеннән мәхрүм итүнесораган. Бу хакта ""Бәйсез Татарстан хөкүмәте"" телеграм каналы хәбәр итте. ""Бәйсез Татарстан хөкүмәте"" язуныча, Әһлиуллин мәхкәмә утырышында чыгыш ясап, ""хөкем карарыннан курыкмавын"" белдергән.16 сентябрьдә ул соңгы сүз белән чыгыш ясады. Тикшерү белдерүенчә, былтыр 11 февраль көнне Әһлиуллин ""урыслар"" милләтенә карата кешелек дәрәәсен түбәнсетү сүзләре әйткән. Ул Русиядәге тормышны ""төрмә"" белән чагыштырган һәм ""урыслар анда администрациядә эшли"" дип белдергән. ""Алар башкаларга бәйсезлек бирмәс өчен бу төрмәдән качмасыннар өчен куелганнар"", — дигән Әһлиуллин. Моннан тыш, активист фикеренчә, ""Русия башка халыкларны измәсә, Русия була алмый"". ""Әгәр дә Украинага сугышка үз урынына татарларны, чуашларны һәм башка халыкларны ибәрмәсә, ул Русия булмас, ә башка дәүләткә әверелер иде. Шуңа күрә бу дәүләт хәзерге хәлдә калганда, бернинди үзгәреш тә булмаячак. Шуңа күрә безнең бер генә юл бар — бирешмәү, "" дип нәтиә ясаган Зиннур әфәнде. (Бу текстны мәхкәмәгә татар теленнән русчага Р. Р. Галиевтәремә иткән, без аны татарчага тәремә иттек, чөнки стримның язмасы ачык чыганакларда юк). Зиннур Әһлиуллин— сәясәтче, татар милли хәрәкәте итәкчеләренең берсе. 1987 елда Чаллы шәһәрендә берничә кеше белән бергә татар милли хәрәкәтен оештыру эшен башлап ибәрә. 1990 елның августында Чаллыда Татарстанга союздаш республика статусы таләп итеп ачлык игълан итә. 1993 елда Татар итимагый үзәге рәисе булып сайлана, бу вазифада ярты елга якын эшли. Сәяси карашлары өчен Русия кануннары нигезендә берничә тапкыр мәхкәмәгә тартыла. Стримны тыңларга ыелучылар белән сөйләшү барышында Әһлиуллин башка бер тыңлаучыга Татарстанда татар телен белмәскә мөмкин булуын, әмма урыс телен белү мәбүри икәнен әйткән, чөнки ""урыс телен белү синең икмәк, керем, хезмәт хакы, акча белән бәйле, ә татар теле — ирекле"". ""Димәк, бу дәүләт кемнеке? Урысларныкы"", дигән Әһлиуллин. Ул шулай ук балачагын искә алып, ""14 яшьлек урыс малайлары безне, 8 яшьлекләрне, кыйныйлар иде"" дип сөйләгән. ""Бер сугалар да, син ирдә тәгәрисең, елап ибәрәсең, менә шулай мыскыл иттеләр. Күпләр ""татарин"", ""татарва"" дип йөртәләр иде. Ни өчен мин милләтче булып киттем, дисең? Чөнки бу йөрәккә уелып калды. Йөрәккә пычак белән кадалган кебек. Нигә мин аларны яратырга тиеш? Алар бары тик көчне генә аңлый. Шундый халык, бары тик көчне таный торган. Урыс дөньясы — ул рәхимсез дөнья"", дип сөйләгән Әһлиуллин. Ул шулай ук ""хәзер безнең халыкның яртысы урыслаша, урыс булып бетәчәк"" дип әйткән. ""Моңа борчылмыйм. Мин шуңа гына шат, чөнки бу ахмак кешеләр, урыслар кылган инаятьләр аркасында, башка халыкларны үтерүләре өчен урыслар белән бергә авап бирәчәкләр, чөнки алар урыс булган"". — Әгәр безнең бәйсезлегебез юк икән, әгәр син бер сүз дә әйтә алмыйсың икән — мондый тормыш кирәкми. Кол булып яшәгәнче, сугышта үлүең яхшырак. Мин урыслар эшенә тыкшынмыйм, бу аларның хокукы, нәрсә телиләр, шуны эшләсеннәр. Әмма татар эше — ул безнең эш. Без нинди әлифба кулланырга тиеш икәнен алар хәл итә алмый. Чөнки бу — табигый коллык. Һәрберебез Спартак булырга тиеш, Рим империясенә каршы күтәрелгән кебек. Мәскәү золымына каршы Спартак булырга тиешбез, — дигән активист. Зиннур Әһлиуллин, 2021 елгы фото2024 елның 30 сентябрендә үткәрелгән беренчел комплекслы психологик-лингвистик экспертиза нәтиәсендә, Әһлиуллин сүзләрендә ""милләт билгесе буенча аерылып торган төркемгә (урыслар) карата дошманлык (нәфрәт, каршылык) уятучы лингвистик һәм психологик билгеләр ыелмасы тупланган"" дип әйтелә. Сорау алу барышында активист үз тавышын таныганын һәм югарыда тасвирланган сүзләрне әйтүен раслаган. Әһлиуллин: ""Бу текст контексттан йолкып алынмаган булса, мин аның белән килешәм"", дигән. Шул ук вакытта ул үз гаебен танымаган һәм ""Русия Федерациясе хөкүмәте белән мин килешмим, чөнки милли телләрне кулланылыштан чыгару, татар мәктәпләре һәм университетлары ябылу бара"", дип аңлаткан. Әһлиуллин шулай ук: ""Мин урысларга яхшы карашта, әмма милли сәясәткә каршы булучыларга карашым тискәре"", дип белдергән. "". Реалии"" тикшергән материалларга күрә, 11 февральдә аудио-чат үткәрелгән көнне Татарстан прокуратурасының федераль иминлек, милләтара мөнәсәбәтләр, экстремизм һәм терроризмга каршы көрәш кануннары үтәлешен тикшерү бүлеге башлыгы урынбасары ""Яңарыш Татар Халык Партиясы"" -каналына ""керү мөмкинлеге тапкан"" һәм ""Говорят Аксакалы"" дигән тавышлы чатны тыңлап барган. Шул ук көнне прокуратура хезмәткәре тикшерү акты төзегән. "". Реалии"" ачыклаганча, әлеге сөйләшү яздырылмаган. Канал администраторы Иршат Хәбиевмоны ""иминлек"" сәбәпле дип аңлаткан. ""Кемдер яздыруы мөмкин, сак булыгыз"", дип кисәткән ул. Шулай итеп, прокуратура вәкиле әңгәмәне онлайн режимда тыңлаган һәм кулдан теркәп барган.8 апрельдә тикшерү барышында оператив хезмәткәрләр трансляция язмасын өйрәнгән. 10 июньдә хокук саклаучылар ""эксперт тикшерү акты"" алганнар, анда Зиннур Әһлиуллинның сүзләрендә ""милләт билгеләре буенча аерылган төркемгә (урыслар) карата дошманлык уяту билгеләре"" булуы әйтелгән.31 августта оператив хезмәткәрләр ""инаять билгеләре ачыклану турында белешмә"" төзегән. 6 сентябрьдә инаять эше кузгатылган. 18 сентябрьдә Әһлиуллин йортына тентү белән килгәннәр һәм аннан сорау алганнар. 15 октябрьдә Әһлиуллиннан кабаттан сорау алганнар. Эш материалларында активистның үз гаебен танымаганлыгы һәм алдан биргән күрсәтмәләренә тугры калуы язылган. — Кичә кич миңа полиция хезмәткәрләре килеп, тикшерүче янына сорау алуга алып киттеләр. Мин инаять эше тикшерүенең ахырына якынлашканын һәм тиздән мәхкәмә булачагын сизәм. Тикшерүче — татарларны яратмаучы кеше. Бу эш заказ буенча эшләнә. Әйтәсем килә: илдән киткәннәр, һичшиксез, кире кайтмагыз, монда бик көчле репрессияләр бара. Урысларга яки хакимияткә карата сүз әйтү яки ялгыш караш өчен генә дә тотып алып китәләр. Элек тә репрессияләр булган, ләкин мондый канунсызлык юк иде. Аларга бернинди дәлил дә кирәкми, кануннар эшләми, Конституция үтәлми. Монда куркыныч мохит хөкем сөрә. Хәзер бу рухи террор коточкыч форма алды. Бу аларның агониясе микән — белмим, — дипсөйләгән Зиннур Әһлиуллин 16 октябрьдә ""Азатлык"" татар яшьләре берлегенә. Әһлиуллин шулай ук эштә ""бернинди дәлилләр юк, аларга ул кирәк тә түгел"", дип белдергән. инаять эшен тикшерү кысаларында оператив хезмәткәрләр Әһлиуллинның берничә танышыннан сорау алган. Бердәнбер шаһит 20 яшьлек Камилә Гыйлметдинова булган. Ул февраль башында ""Яңарыш Татар Халык Партиясы"" -каналын күзәтү барышында ""Говорят Аксакалы"" дигән сөйләшүгә игътибар иткән. Аның фикеренчә, Әһлиуллинның чыгышлары ""урысларга карата дошманлык һәм нәфрәт уятуга юнәлтелгән"".2024 елның 30 октябрьдә тикшерү инаять эшен Чаллы прокуратурасына тапшырган. 18 ноябрьдә шәһәр прокуроры урынбасары Айдар Галиевгаепле дигән нәтиәне раслаган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Татар активисты Зиннур Әһлиуллин 2,5 елга шартлы мөддәткә хөкем ителде",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,8967,https://www.azatliq.org/a/33531055.html,2025-09-17T06:57:27+00:00
"Башкортстанда Салават Юлаев исемендәге икенче ихтыяри батальонны булдыручылар анда алынучы хәрбиләрнең яшен 60 яшькә кадәр арттырган, дипяза""Коммерсантъ-Уфа"" басмасы. Моннан тыш, бу батальонга гадиләштерелгән медицина комиссиясен үтеп керергә мөмкин булачак. Моңарчы контрактны яхшы физик формада булган 55 яшькә кадәркешеләргә генә имзаларга тәкъдим ителә иде. Батальон командиры, Башкортстан башлыгының Росгвардиягаскәрләре белән хезмәттәшлек киңәшчесе Артур Юмагужинбу карарны ""шайтаннар""ның республика территориясенә керергә омтылуы һәм аларны туктатырга кирәклеге белән аңлатты. Салават Юлаев исемендәге икенче батальон, беренчесе кебек үк, Росгвардиягаскәрләре структурасында эш итәчәк. Бу Украинага каршы сугыш башланганнан бирле Башкортстанда төзелгән сигезенче батальон. Аларның өчесе сугышка 2022 елда ук ибәрелде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Салават Юлаев исемендәге икенче батальонга алынучыларның яшен 60 яшькә кадәр күтәргәннәр,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,922,https://www.azatliq.org/a/32554002.html,2023-08-18T12:42:16+00:00
"АЛДАҠСЫЛАР Отпускыға сығам да йоҡо туйҙырам тип хыялланған Сания апайҙың пландары беренсе көндә үк селпәрәмә килде. Ире Ғаязды эшкә, улы Рәшитте мәктәпкә йыйындырып ебәргәс, тирә яғына иҫе китеп ҡарап торҙо ла, өй эшенә тотондо. Ял булғас, ял булһын тип, телевизорҙан бер концерт табып ҡуйҙы, кер йыуыу машинаһын тоҡандырҙы, үҙе пылесосҡа тотондо. Ә башында икенсе уй - ирҙәр ҡайтыуға нәмә бешереп ҡуйырға, йә, исмаһам, һорап та ҡалмаған. Бер сәғәт тә үтмәне, телефон шылтыраны. Рәшиттең класс етәксеһе икән. - Һаумыһығыҙ, Рәшит нишләп мәктәпкә килмәне? - Был һорауға ныҡ аптырап, ҡаушап китһә лә, Сания апай яуабын тиҙ генә тапты. - Рәшит ауырыңҡырап тора, температура, йоғошло булһа, бөтә класты сирләтер тип, ебәрмәнем. Әле ята. - Үҙе тиҙ генә улының номерен йыйҙы. - Улым, хәлең нисек, һин ҡайҙа? - Ҡайҙа булһын, мәктәптә, химия дәресе бара, - тип шыбырҙап ҡына яуап бирҙе Рәшит. Класс етәксеһе үҙе химия уҡыта, Рәшит уның дәресендә булып сыға бит. - Мин төшкөлөккә нәмә бешерәйем икән тип кенә һорайым тигәйнем, - Сания апай дөрөҫөн әйтергә ҡыйманы. - Әсәй, бәлеш бешер, гел билмән бешерә торғайның, ялҡытты. - элемтә өҙөлдө. Ярай, иҫән-һау, ҡайтыр, аңлашырбыҙ, тип үҙен тынысландырып ҡараһа ла, Сания апайҙың күңеленә ниндәйҙер шом кереп ултырҙы. Тынысланып та өлгөрмәне, тағы телефон шылтыраны. - Ғәфү итегеҙ, Ғаяз нишләп эшкә килмәне? - Начальниге икән, эштән шылтырата. Быныһына нәмә булды тағы, тип аптыраған Сания апай, яңылыш әйтеп, иремә зыян килтереп ҡуймайым тигән уйҙа ипләп кенә яуап бирҙе. - Ул да сырхап тора, әллә вирус инде, температура. -Ул да? Тағы кем сирләй унда? Сания апай яңылышыраҡ әйткәнен һиҙҙе, әммә яуабын тиҙ тапты. -Барыбыҙ ҙа ятабыҙ, йоғошло сир, ахрыһы, шуға эшкә барманы, - тип һүҙҙе өҙөргә ашыҡты. Үҙе шундуҡ иренә шылтыратты. - Һин ҡайҙа, хәлең нисек? - Ҡайҙа булһын, эштә, эш муйындан, бер минут ваҡытым юҡ, - тигән һүҙҙе ишеткәс, Сания апайҙың аптырауы сигенә етте, әммә белдермәҫкә тырышты. -Нәмә бешерәйем тип кенә һорайым, тигәйнем. -Билмән бешер, һинең билмәнең тәмле була. - Мин бәлеш ҡуяйым, тигәйнем. - Кәрәкмәй бәлеш, пицца ашап та ялҡып бөттөм инде, билмән бешер. Ярай, ҡайтырһығыҙ, аңлашырбыҙ, әле ике төрлө ризыҡ бешерергә тура килә, уйланып торорға ваҡыт юҡ. Сания апай пылесосын ташланы ла, ҡамыр баҫырға тотондо. Ярай әле, машина керҙе үҙе йыуа. Аталы-уллы бер юлы ҡайтып керҙеләр ҙә, туп - тура кухняға йүнәлделәр. -Әһә, бәлеш. -Әһә, билмән. -Тороп-тор, улым, бер генә һорауға яуап бир. Һин бөгөн мәктәптә булдыңмы? - Булмай ни, нишләп ундай һорау бирәһең ул? - Химия уҡытыусыһы әйтә, булманы тей. Рәшит күҙ ҙә йомманы. - Ул үҙе йүнләп үткәрмәне дәресте, тик ултырҙы, ҡартайған бит инде ул. Мин бөтә дәрестәрҙә лә булдым. Киноға ҡасып сығып киттем тип әйтеп булмай бит инде, шул бер һүҙҙә ныҡ торорға кәрәк. - Ә һин, Ғаяз, эштә булдыңмы? Начальнигең әйтә, булманы тей. - Бынағайыш, иҫке ауыҙҙан яңы һүҙ! Ярты көн бергә ултырҙыҡ, кәңәшмә булды. Начальник командировкаға китергә тейеш ине, шунан файҙаланып, бер нисә иптәш менән саунала һыра менән һыйланып көн үткәрҙе шул Ғаяз. Ә ул, йүнһеҙ, китмәгән булып сыҡты. - Беҙ бөгөн ашайбыҙмы, юҡмы? - Ике яҡтан яңғыраған һорауға Сания апайҙың асыуы ҡабарҙы. - Һеҙ алдаҡсыларҙы ашатып ултырғым килмәй, мин әсәйемә киттем, - тине лә, бөтә бешергән ризыҡты йыйып алып, сығып та китте. Ике алдаҡсы аптырашып ултырып ҡалдылар. -Әсәй, ашарға. - тип ҡысҡырған улын атаһы тынысландырҙы. . - Бошонма, улым. Күрҙеңме, нисек төрөп алып китте ул. Һыуынып та өлгөрмәҫ, ҡайтып керер. Әйҙә, ял итәйек, - тине лә, телевизор ҡабыҙҙы. Рәшит тә, телефонына тексәйеп, тынып ҡалды. Әммә был ултырыу оҙаҡҡа барманы. - Һин ҡасан ҡайтаһың, асығып бөттөк бит инде. Мине уйламаһаң, баланы уйла. - Ғаяздың был һорауына тыныс ҡына яуап килде. - Ул балаға 16 йәш, холодильниктә йомортҡа бар, бешерегеҙ ҙә ашағыҙ, беҙ әсәйем менән бәлеште бөтөрөп барабыҙ инде. Хәҙер билмәнгә лә сират етер. Ике ир, был һүҙгә ышанмай, оҙаҡ ҡына тик ултырҙылар. Ахырҙа Рәшит өләсәһенә шылтыратты. Бәй, әсәһе унда килмәгән дә имеш, ә хәҙер телефонын һүндереп ҡуйған. Әсәй кеше алдашырға тейеш түгел дә инде тип, асыуҙары сигенән сыҡты. Яндырып - көйҙөрөп, шыр тоҙло итеп, йомортҡа ҡурып ашаған булдылар. Сания апай тәки элемтәгә сыҡманы. Был мәлдә ул, алдаҡсы ирҙәрҙе нисек аҡылға ултыртыуын бер кәмит итеп һөйләй - һөйләй, әхирәте янында бәлеш, билмән менән һыйлана ине. Вәкил ШӘРӘФЕТДИНОВ.",ҺӘНӘК КИЛҺЕН ҺӘР ӨЙГӘ!,['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0],6,Йәмғиәт,4342,https://henek.info/articles/common_material/2025-05-07/n-k-kil-en-r-yg-4227679,2025-05-07T17:10:00+00:00
"Шулай итеп, беҙҙең бөтә донъяға билдәле яҡташыбыҙ, мәшһүр опера йырсыһы, Рәсәйҙең халыҡ артисы Илдар Абдразаҡов Беренсе каналда ""Тауыш"" шоуында тәүге тапҡыр остаз буласаҡ. «Тауыш»та тәүге тапҡыр остаз булыуыма шатмын. Беҙҙә бик күп һәләтле йырсылар бар, һәм был проект уларға үҙҙәрен күрһәтеү һәм кешеләрҙең күңелдәрен яулау өсөн матур мөмкинлек бирә. Үҙенсәлекле тауыштар менән осрашыуҙы түҙемһеҙлек менән көтәм. Һәр ҡатнашыусыға мөмкин тиклем сағыуыраҡ асылырға ярҙам итер өсөн бөтә тәжрибәмде һәм энергиямды бирергә тырышасаҡмын"", - ти Илдар Абдразаҡов буласаҡ сара тураһында. Илдар Абдразаҡов - танылған башҡорт кинорежиссеры Әмир Абдразаҡовтың улы. 1976 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. Һәләтле малай 4 йәшенән йырлай, атаһы төшөргән киноларҙа ҡатнаша башлай. Артабан уның яҙмышында ижад төп урынды биләй. 1994 йылда ул - Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. 1998 йылда Мариинск театрында тәүге тапҡыр сығыш яһай. Илдар Абдразаҡов ҡатнашҡан һәм еңеү яулаған мәртәбәле конкурстар бихисап. Ул донъяның иң ҙур опера майҙандарында сығыш яһап, тамашасылар һөйөүен яулай. 2015 йылдан Санкт Петербургта халыҡ-ара музыка академияһын етәкләй. 2016 йылда Илдар Абдразаҡов фондын булдыра. 2018 йылдан алып халыҡ-ара фестивалдәр ойоштора. 2024 йылдың декабренән Севастополь дәүләт опера һәм балет театрының етәксеһе вазифаһында эшләй. Быйыл декабрь айында Рәсәй Президенты Владимир Путиндың указы менән уға Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы исеме бирелде. Беҙ Илдар Әмир улын ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ һәм был эшендә лә ҙур уңыштар һәм еңеү теләйбеҙ! Фото ""Тамаша"" журналы сайтынан.","""Тауыш"" шоуында беренсе тапҡыр беҙҙең яҡташыбыҙ остаз буласаҡ",['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0],6,Аңлатма,1578,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-24/bekrense-kanalda-tauysh-shouynda-berense-tap-yr-be-e-ya-tashyby-ostaz-bulasa-4519455,2025-12-24T11:39:00+00:00
Талбазы ауылындағы Рәшит Назаров исемендәге башҡорт гимназияһы уҡыусыһы Асҡар Йәлилов һүрәте.,"""Донъя - изгелек буяуҙары менән"" һүрәттәр конкурсына",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Конкурстар,93,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-09-28/don-ya-izgelek-buyau-ary-men-n-r-tt-r-konkursyna-4405544,2025-09-28T23:44:00+00:00
"Сегодня в Ишимбае гости. К нам приехали исполняющий обязанности директора издательского дома «Республика Башкортостан» Расул Сафаргалиев и начальник отдела Айнар Байбулатов. Это люди, которые непосредственно работают с местными газетами республики. У нас это «Восход» и «Торатау». Поговорили о старте подписной кампании на 2 полугодие 2025 года. Нужно поддержать наши местные СМИ. Ежегодно с коллегами подписываемся на районки и республиканские газеты и журналы. Достоверная информация – это то, что сегодня важно. Третий год участвуем в акции «Добрая подписка». Два раза в год подписываем на газеты членов семей участников СВО. В этом году к 80-летию Великой Победы оформляем подписку нашим ветеранам Великой Отечественной войны. По условиям акции передаю эстафету «Доброй подписки» своему заместителю Ринат Юлгутлин. Азат Ишемгулов",Нәшриәт етәкселеге Ишембайҙа ҡунаҡта,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,833,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-04-08/n-shri-t-et-kselege-ishembay-a-una-ta-4189319,2025-04-08T14:15:00+00:00
"23 йәшкә тиклемге етемдәр һәм ҡараусыһыҙҙар, тәүге тапҡыр  мәшғүллек хеҙмәтендә теркәлһә, артабан ярты йыл буйына иң юғары күләмдә эшһеҙлек пособиеһы ала (әлеге ваҡытта республикала ул 17301 һум тәшкил итә). Законға индерелгән үҙгәрештәргә ярашлы, әгәр йәш кеше ярты йыл тулмаҫ элек эшкә урынлашһа, уға өҫтәмә түләү ҡаралған. Тик ул өҫтәмә мәшғүллек хеҙмәтендә теркәлгән көндән алып алты ай эсендә генә түләнә. Йәғни ни тиклем иртәрәк эшкә урынлашһаң, шул тиклем ҙурыраҡ отошта ҡалаһың. Ярты йыл сиктәрендә эштә үткән һәр ай өсөн дәүләт республикалағы уртаса эш хаҡы менән етемдең ғәмәлдә алған эш хаҡы араһындағы айырманы түләйәсәк. Өҫтәмә күпме була? Әлеге көндә республикала уртаса эш хаҡы – 68 848 һум. Июлдә ул ҡайтанан ҡараласаҡ, тимәк, бер аҙ үҙгәрергә мөмкин. Шулай итеп, етемдең эш хаҡы,  эш урынында уға күпме тәғәйенләнһә лә, ошо уртаса эш хаҡы кимәлендә буласаҡ. Ҡабатлайбыҙ: эшһеҙ булараҡ теркәлгән мәлдән алып алты ай эсендә. Шул мөҙҙәт үткәс, эш урынында ҡаралған хаҡ бирелә башлай. Сығанаҡ: Башинформ. Аманат Хоҡуҡтар",Етемдәргә ярҙам йөҙөнән,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1033,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-26/etemd-rg-yar-am-y-n-n-4291225,2025-06-26T11:05:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМоңа кадәр дә берничә колония ябылды, журналистлар андагы тоткыннарның күпләп Украинадагы сугышка китүен язды. Свердлау өлкәсе хакимиятләре Каменски-Уральскидагы 59 нчы төзәтү колониясен ябарга әзерләнә, чөнки тоткыннар юк. Бу хакта ирле ""Время Пресс"" яңалыклар агентлыгы хәбәр итә. Агентлык мәгълүматынча, хәзерге вакытта колониядә нибары 15 кеше калган. ""Бу күпчелек тоткыннар саклану министрлыгы белән контракт имзалап ""махсус хәрби операциягә"" (Украинадагы сугышны Русиядә шулай дип йөртәләр-ред. ) китүне хуп күргәнгә шулай булган дип фаразлана"", - дип искәрткән агентлык. Шулай ук Каменски-Уральскиның 47 нче төзәтү колониясендәге тоткыннар саны да нык кимегән, әмма әлегә аны ябу турында сүз бармый, дип яза""Время Пресс"". Сентябрь ахырында. басмасы тоткыннар аз булганга күрә Пермь краенда ике колония ябылырга мөмкин, дипхәбәр иткән иде. Чусовой шәһәрендәге 37 нче төзәтү колониясе (биредә элек тәртип саклау оешмаларында эшләгән кешеләр әза үти) һәм Березникидагы 38 нче колония ябылырга мөмкин дип белдерде медиа. Беренчесендә 100 кеше генә калган, ә РБК искәртүенчә, икенчесен хакимиятләр әле бер ел элек үк япмакчы булган, әмма биредә калган тоткыннарны башка урынга күчерә алмаганнар. Моңа кадәр Русиянең Кемер өлкәсендәге Белово шәһәрендә урнашкан 44 нче, Свердлау өлкәсенең Ивдель шәһәрендәге 55 нче һәм 62 нче, Азанка бистәсендәге 24 нче һәм Гари бистәсендәге 8 нче колонияләр эшләми башлаган иде, дип искәртә. Басма язуынча, Түбән Новгород өлкәсендә Пруды бистәсендәге 15 нче колония-яшәүлекне, Комида - Ухта янындагы 29 нчы гомуми тәртипле колонияне дә япканнар. Азатлык алданрак хәбәр иткәнчә, Краснояр краендагы 7 нче һәм 16 нчы колонияләрне дәябарга әзерләнәләр. Төбәкнең Кеше хокуклары вәкиле Марк Денисовәйтүенчә, төзәтү колонияләрен экономия максатында япмакчы булалар - Мәскәүнең Украинага каршы сугышы барганда аларда ""тоткыннар саны да кимегән"". Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Медиа: Тоткыннарны сугышка ибәргәннән соң Русиядә тагын бер колония ябыла,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,2035,https://www.azatliq.org/a/media-totkinnarni-sugishka-jibargannan-song-rusiyada-tagin-ber-koloniya-yabila/33162104.html,2024-10-17T14:01:20+03:00
"(Булған хәл) Айгөл менән бер осорҙа уҡыныҡ. Әммә уҡыу йылдарында әллә ни яҡындан аралашырға тура килмәне. Артабан бер өлкәлә эшләгәс, төрлө сараларҙа осрашып, хәл-әхүәл белешеп, һөйләшеп йөрөй башланыҡ. Айгөл ике балаһын яңғыҙ үҫтерә. Ире менән уртаҡ тормошо килеп сыҡмаған. Һыр бирмәҫкә, үҙен ҡарарға тырыша, балаларын матур итеп баға. Бер мәл ҡапыл күрештек тә: – Концертҡа барырға теләгең юҡмы? Билетымдың береһе яна, әхирәтем бара алмай, – тип өндәште. Шатланып риза булдым, әлеге сараға барғым килеп йөрөй ине, тик билет алмаған инем. .Үҙенсәлекле генә тауышлы йырсының: Бәлки һөйөү мәңге ғәфү итмәҫ, Һин янғанда булдым мин тыныс. Онотоуың мине мөмкиндер ҙә, Онотоуым һине ҡурҡыныс. – тигән йыры яңғыраған мәлдә Айгөлдөң сикәһе буйлап йәштәре тәгәрәүен шәйләп ҡалдым. Ул һиҙҙермәҫкә тырышып, тиҙ генә күҙ ситтәрен һөрттө лә: Ошо йыр, ниңәлер, минең хаҡта яҙылған кеүек. – тип әйтеп ҡуйҙы. Концерттан һуң ҡабаланмай ғына атлаған ыңғайға баяғы һүҙ ялғанды. – Институтта, күрше төркөмдә Рөстәм булды бит, бына шул инде минең ғазаплы мөхәббәтем, – тип һүҙ башланы Айгөл. – Беҙ бит күрше ауылдарҙан. Мин тәүге йыл уҡырға инә алмағас, клубҡа эшкә төштөм. Бер мәл күрше ауылға концерт ҡуйырға барҙыҡ. Шунда таныштыҡ. Ул күптән түгел армиянан ҡайтҡан ине. Оҙон буйлы, тулҡынланып торған ҡара сәсле, шаян. Концерттан һуң икенсе көнөнә үк килде. Ҡапҡа тышында һөйләшеп ултырҙыҡ. Шулай бер нисә тапҡыр осрашҡандан һуң: Бер күреүҙән оҡшаттым, мин һине һората киләм! – тип әйтеп һалды. Рөстәмде мин дә оҡшатып өлгөргәйнем, әммә әле генә кейәүгә сығырға йыйынмай инем, минең уй-ниәт башҡасараҡ: быйыл мотлаҡ уҡырға инәсәкмен! Был хаҡта Рөстәмгә лә әйттем. Уҡырға бергә барырбыҙ, минең дә ундай теләк бар ул. Ана, бер туған ағайым ғаиләле булып, бына тигән итеп уҡып та, эшләп тә йөрөй, ятаҡтан бүлмә бирҙеләр, – ти. Ҡайтыр саҡта тағы: Киләһе йомаға көт! – тине. Аптыраным, шаярталыр, тип уйланым. Атайым менән әсәйемә лә әйтә алманым был хәбәрҙе, улар бит мине быйыл уҡырға инәсәк, тип өмөт итә. Ярай, йомаға тиклем тағы осрашһаҡ, һөйләшеп аңлашырбыҙ, ҡабаланмаҫҡа күндерермен, тип уйланым. Әммә мин уйлағанса булманы. .Йома көнө ата-әсәһе, ағаһы һәм еңгәһе менән Рөстәм килеп ингәс, шаҡ ҡаттым. Атай-әсәйем минән дә нығыраҡ аптыраны. Беҙҙең өйҙә бер әҙерлек тә юҡ. Шулай ҙа минекеләр үҙҙәрен ҡулға алып, әҙәп һаҡлап, табын йүнәтте, ҡунаҡсыллыҡ күрһәтергә тырышты. Табын артында туғанлашыу, никах тураһында һүҙ сыҡҡас, атайым ҡаты ғына итеп: Айгөл, һин ни әйтерһең? - тип һораны. Бер һүҙ ҙә әйтерлек хәлдә түгел инем. Тынлыҡты тағы атай боҙҙо: Ярай, балалар, ҡабаланмағыҙ. Уҡырға теләгегеҙ булғас, тәүҙә уҡығыҙ. Унан күҙ күрер, – тип итәғәтлек һаҡларға тырышты. Ғәрсел Рөстәм был хәлде бик ауыр ҡабул итте, башҡаса килмәне. Күңелһеҙ генә уйҙар менән Өфөгә юлландым һәм ни күрәм: Рөстәм дә документтар тапшырып йөрөй! Икебеҙ ҙә уҡырға индек, әммә арабыҙ яйланманы. Тиҙҙән ул беҙҙең курстағы бер ҡыҙ менән дуҫлашып йөрөй башланы. Янына барып: Ғәфү ит, мин һине ныҡ яратам! - тип әйтерҙәй булам, әммә ғорурлығым аша атлап сыға алмайым. Өсөнсө курсҡа килеүгә Рөстәм өйләнгән тигән хәбәр еткерҙеләр. Мендәремә ҡапланып илауҙарым. Бына шулай, тормошомдоң был яғын беләһең инде. Йәшем үтмәҫ элек тип кейәүгә сыҡтым, балалар таптым, әммә ирем менән арабыҙҙа мөхәббәт булманы ла шикелле. Ә Рөстәмгә килгәндә, ошоноң ише концерттарҙа ҡайһы берҙә ҡатыны менән икәүһен күреп ҡалам. Йөрәгем әллә ни эшләп китә. Теге саҡта башҡасараҡ ҡарар ҡабул итһәм, тормошом бөтөнләй икенсе булыр ине, тип тә уйлайым. Ул Яратам! тип янып, ҡанатланып йөрөгәндә, ниңәлер, битарафлыҡ күрһәттем, уҡыуҙы беренсе урынға ҡуйҙым. Һуңынан да, уны ысынлап яратыуымды аңлағас, мөхәббәтем өсөн көрәшергә кәрәк булғандыр, бәлки. Ни эшләйһең, яҙмыштыр инде.",Бына шул инде минең ғазаплы мөхәббәтем,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,3707,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-06-06/byna-shul-inde-mine-azaply-m-h-bb-tem-4267765,2025-06-06T14:21:00+00:00
"Илвер АметовРусия куәт оешмалары хезмәткәрләре Русиядә тыелган Кырымтатар Мәлесенең Судак бүлеге рәисе Илвер Аметовйортында тентү уздырып, шәхси этнографик музееннан борынгы коралларны алып чыккан. Бу хакта Аметовның килене Ольга Аметовасүзләренә сылтанып, Крым. Реалиихәбәр итә. Илвер Аметов йортында шәхси этнографик музей бар, анда ул 20 елдан артык борынгы артефактлар, шул исәптән уклар, балталар һәм пычаклар ыя. Русия хокук яклау оешмаларыннан тентү хакында рәсми хәбәр юк. Тентү Илвер Аметовның йортында һәм аның кафесында 27 сентябрьдә төшкә кадәр башланды. Полиция Аметовка караган бөтен биналарда тентү уздырырга кирәклеге турында карарны күрсәткән, әмма сәбәпләре билгеле түгел. Русиянең куәт хезмәләре Илвер Аметов йортында тентүне беренче тапкыр кына уздырмый. Беренче тентү 2015 елда булды, ул вакытта Аметов хастаханәдә иде. 2017 елда аңа тагын килделәр һәм улынтоткарладыларһәм бераздан ибәрделәр.",Русия куәт хезмәткәрләре кырымтатар йортында тентү уздырды,['Дин' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,914,https://www.azatliq.org/a/30187244.html,2019-09-27T12:51:17+00:00
1 марта в г. Уфе Глава Башкортостана Р. Ф. Хабиров принял участие в заседании Совета Приволжского федерального округа. Его провёл полномочный представитель Президента России в ПФО И. А. Комаров. На повестке дня – повышение уровня доверия к органам власти и местного самоуправления в регионах округа.,Глава Башкортостана Р. Ф. Хабиров принял участие в заседании Совета при полномочном представителе Президента России в ПФО,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,299,https://uchbash.com/news/novosti/2024-03-02/glava-bashkortostana-r-f-habirov-prinyal-uchastie-v-zasedanii-soveta-pri-polnomochnom-predstavitele-prezidenta-rossii-v-pfo-3666830,2024-03-02T22:36:37+00:00
"Онлайн уен 90 нчы елларда популяр булган 8 битлы Денди, Сега уеннарына охшаш итеп ясалган. ""Многоходовочка 2""ун бүлектән тора. Һәрберсе 2015 елда Русия белән бәйле төрле вакыйгаларга бәйле. Мәсәлән, Төркия белән элемтәләр өзелү, илдә ""бишенче колонна"" дошманнарын эзләү, генерал прокурор Юрий Чайка гаугасы, Борис Немцовның үтерелүе, Сүриядә ИГИЛ (""Ислам дәүләте"") сугышчыларын бомбалау, чит илдән кертелгән азык-төлекне юк итү. Күпчелек бүлекләрдә төп каһарман - Русия президенты Владимир Путинга охшаш персонаж. Импортланган тауарларны бетерү бүлегендә Татарстанда булганвакыйгачагылыш тапкан. Узган әй Апас районында ирле прокуратура һәм Россельхознадзор чит ил помидорларын һәм казларын юк иткән иде. Өч каз түшкәсен трактор белән таптаувидеосыинтернетта киң таралды. Бу күренеш онлайн уенның беренче бүлегендә күренә. Анда бульдозерга утырган Путинга охшаган персонаж ярдәмендә булдыралганча күп итеп каз, помидор һәм сыр таптап бал ыярга кирәк. 5Апас казлары интернет уены каһарманы булдыЛентач былтыр да шушыңа охшаш уен чыгарган иде. Ул 2014 ел вакыйгаларына бәйле. Соңыннан. домен регистраторы уен урнашкан сайтны япты.",Апас казлары онлайн уен каһарманы булды,['Дин' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Пәрәвез,1128,https://www.azatliq.org/a/27477509.html,2016-01-09T13:40:22+00:00
"Вас ждёт: обширная образовательная программа: мастерклассы по актёрскому мастерству, народному вокалу, сценической речи и сценическому движению; выставка национальных костюмов; режиссёрская лаборатория для руководителей коллективов с возможностью повышения квалификации; развлекательная программа для участников и тёплая атмосфера творческого общения. Центр всестороннего развития детей «Прогресс» является партнёром фестиваля и системно занимается развитием школьных театров по поручению Минпросвещения России. Заявку можно заполнить по ссылке: . Положение фестиваля можно найти на сайте организаторов: -. Информация: сайт Министерство просвещения РБ",Приглашаем на фестиваль театрального искусства «Достояние будущего»!,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,651,https://uchbash.com/news/vospitanie-i-dopolnitelnoe-obrazovanie/2026-02-15/priglashaem-na-festival-teatralnogo-iskusstva-dostoyanie-buduschego-4578644,2026-02-15T11:24:00+00:00
"Мәскәүдә кырымтатарларны яклау чарасындаомга Мәскәүнең Мещан районы мәхкәмәсе 11 июльдә Мәскәүдә тоткарланган кырымтатарларның дүртесенең административ эшләрен карады. Ул вакытта 46 кеше тоткарланган иде. Алар Русия Югары мәхкәмәсе бинасы янында Русиядә тыелган ""Хизб ут-Тәхрир"" эше нигезендә эзәрлекләнүче кырымтатарларны яклап чыгышясады. Ремзи Сеферов, Мустафа Абдураманов, Мустафа Сейтаблаевһәм Азиз Карахалиловка унар мең сум күләмендә штраф салынды. Бу хакта ""Крымская солидарность"" төркемендәхәбәр ителә. Моңа кадәр 5 августта өч эш каралган иде. Ул вакытта һәр активистка 15 әр мең сум штрафсалынды. Ә 29 июльдә 18 кырымтатарга 20 шәр мең сум штраф салынды.11 июльдә Югары мәхкәмә Төньяк-Кавказ хәрби мәхкәмәсе карарына апелляция шикаятен карады. Әлеге эш нигезендә ""бакчасарай төркеме"" – өч кырымтатар активисты 9 елдан 17 елга кадәр ирекләреннән мәхрүм ителгән иде. Активистларны яклап Югары мәхкәмә янына кешеләр килде. Аларның барысы да тоткарланды. Югары мәхкәмә 17 елга ирегеннән мәхрүм ителгән Энвер Мамутов, 9 ар елга колония хөкеме чыгарылган Руслан Абильтаров, Ремзи Меметовһәм Зеври Абсеитовның мөддәтләрен өй айга киметте.",Кырымтатарларны яклау чарасында катнашкан тагын дүрт кешегә штраф салдылар,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1142,https://www.azatliq.org/a/30101878.html,2019-08-09T14:43:47+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырИртәгә Казанда БРИКС ыены башлана, ул 24 октябрьгә кадәр дәвам итәчәк. Казанда яшәүчеләргә БРИКС ыены вакытында игътибарлы булырга һәм шикле затлар турында тәртип саклау оешмаларына хәбәр итәргә кушалар. Бу ""террорчыл гамәлләрне вакытында ачыкларга һәм булдырмаска"" булышачак, дип хәбәр итә Казан мэриясе матбугат хезмәте. Мәсәлән Казанда яшәүчеләргә көнлек яки озак вакытка торак арендалаучыларның пилотсыз очкычлар саклау яки куллану билгеләре булганда полициягә мөрәәгать итүе соралар. Шулай ук Казан һәм Татарстанда яшәмәгән килеш биредән торак алучылар хакында иткерергә кушылган. Наркотик яки исерткеч эчемлекләр кулланган танышларының үзләрен тотышы үзгәрсә, кибетләрдә озак вакыт саклана торган ризыклар, табак-савыт, төзелеш кирәк-яракларын һ. б. күпләп сатып алучыларны күрсәләр, корал яки шартлаткычлар сатып алу мөмкинлеге эзләүчеләрне белсәләр дә тәртип саклау оешмаларына әйтергә кирәк дигәннәр. Урманнарда яки паркларда землянкалар, блиндажлар ясаучыларны, Русия Украинадан аннексияләгән төбәкләрдән килгән һәм дәүләт оешмалары вәкилләре белән элемтәләрдән качучыларны да полициягә хәбәр итәргә кушылган. Шулай ук халык күп ыелган урыннарны ентекле өйрәнгән, анда шикле әйбер алып керүне сораган кешеләргә, кыска вакытка фатирны арендага биреп торуны сораучыларга да игътибар итәргә кушалар. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Казанда яшәүчеләрне БРИКС ыены узган көннәрдә шикле затлар турында хәбәр итәргә чакыралар,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1375,https://www.azatliq.org/a/kazanda-yashauchelarne-briks-jieni-uzgan-konnarda-shikle-zatlar-turinda-habar-itarga-chakiralar-/33166826.html,2024-10-21T17:54:42+03:00
"Кубок Башкортостана организован Российской академией народного хозяйства и государственной службы при Президенте РФ при поддержке Агентства стратегических инициатив и Правительства РБ. Чемпионат по стратегии и управлению бизнесом соберет на площадке Межвузовского студенческого кампуса Уфы руководителей малого и среднего бизнеса, топ-менеджеров крупных компаний, бизнес-шерифов и госслужащих для испытания навыков стратегического управления в условиях глобальной конкуренции.  Стартует чемпионат 30 мая. – Башкортостан уже набрался определенного опыта в проведении таких чемпионатов. В прошлом году в Уфе мы принимали его финал, к нам съехалось более 100 самых сильных управленцев страны. А умение управлять дорогого стоит. При всех компетенциях, которые у тебя есть, если не знать, как управлять процессом, желаемого результата не добиться, – отмечает Премьер-министр Правительства Республики Башкортостан Андрей Назаров. Участники смогут не только проверить свои управленческие компетенции, но и отработать их на практике, используя мировой опыт бизнес-образования. Победители представят регион на Национальном финале, а в перспективе будут защищать честь страны на мировом финале в САР Макао (Китай). – Президентская Академия совместно с Правительством Республики Башкортостан уже в пятый раз проводит региональный этап чемпионата, а в прошлом году столица Уфа принимала крупнейший в истории национальный финал чемпионата. Мы признательны Правительству Башкортостана за такое внимание к развитию управленческого потенциала и многолетнее сотрудничество, – подчеркнул заместитель директора института государственной службы и управления РАНХи ГС при Президенте РФ Вячеслав Шоптенко. Чемпионат по стратегии и управлению бизнесом — уникальный формат, где решения участников влияют на виртуальную компанию в режиме реального времени. В 2025 году Башкортостан усиливает позиции как центр развития управленческих кадров, что особенно актуально в рамках задач национального проекта по поддержке предпринимательства. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. К 2030 году в стране должно появиться созвездие из 25 кампусов. Работу по данному направлению ведет Правительство Российской Федерации и Минобрнауки России. В настоящее время при поддержке национального проекта «Молодежь и дети» проектируются и строятся 24 таких студгородка. 1 из них уже полностью построен в Москве на базе МГТУ им. Н. Э. Баумана. К 2036 году количество кампусов увеличится до 40. Проект уфимского Межвузовского кампуса – это студенческое пространство с жилыми помещениями на 4,3 тысячи человек, учебно-научным комплексом, лабораториями, деловыми зонами, магазинами, уютными скверами и другими объектами комфортной городской среды, которые также будут доступны для всех жителей и гостей Уфы.",Чемпионат по стратегии и управлению бизнесом определит лучших управленцев,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Шоу-бизнес'],[0 0 1 1 1 0 0 1 1 0 0 1 0 0],6,Йәмғиәт,2817,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-05-28/chempionat-po-strategii-i-upravleniyu-biznesom-opredelit-luchshih-upravlentsev-4254198,2025-05-28T17:40:00+00:00
"Сара башында уҡ проект эшмәкәрлегенә бәйле шиғыр бәйгеһе иғлан итеп, бүләккә ""Ағиҙел""дән 100 хикәйә"" томлыҡтарын вәғәҙәләгәйнек, һөҙөмтәлә матур ижад емештәрен тәҡдим иткән Мәләүез шағирәһе Рәзилә Ҡотлогилдина менән Бөрйәндән йәш шағир, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты Айса Ейәнбаевтар еңеүсе тип табылып, китаплы булдылар. Йыл буйы ""Аҡмулла арбаһы"" менән берлектә булған, төрлө сараларыбыҙҙа әүҙем ҡатнашҡан Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбайҙың ""Аҡмулла арбаһы"" исемле шиғырын уҡыуы байрамдың бер матур биҙәге булды. Әйткәндәй, Ҡәҙим Аралбай ""Китап бүләк итәм"" акцияһы сиктәрендә шәхси китапханаһында һаҡланған ҡосаҡ-ҡосаҡ китаптарын Башҡортостаныбыҙҙың төрлө район китапханаларына тапшырып йәш быуынға һоҡланғыс өлгө күрһәтте. Билдәле балалар шағирәһе Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина иһә үҙенең сығышында ""Аҡмулла арбаһы""ның Мәскәүҙә уҙған китап презентацияһы хаҡында бәйән итте. Шағирә Тәнзилә Дәүләтбирҙина рухлы шиғырҙары менән байрамға йәм өҫтәне. ""Аҡмулла арбаһы"" проекты сиктәрендә уҙған ""Иң күп китап уҡыусы ауыл"" республика бәйгеһендә ""Йыл яҙыусыһы"" тип танылған Гөлсирә Ғиззәтуллинаның быйылғы йылдың әҙәби күренеше булған, халыҡ йығылып ятып уҡыған, ике томлығыбыҙға ла ингән ""Яратам тип әйтеп өлгөрмәнем"" хикәйәһенең яҙылыу тарихын һөйләүе берәүҙе лә битараф ҡалдырмағандыр. Ғүмүмән, халыҡтың яратҡан хикәйәсеһе ул Гөлсирә ханым, уны көн һайын сәхнәгә сығарһаң да ялҡмай тыңларға ризалар. Луиза Кирәеваның тәүләп ""Ағиҙел""дә баҫылған эпостар, Зәйнәб Биишева, Мостай Кәрим, Рәшит Назаров, Рауил Бикбай һәм башҡаларҙың журналға бәйле миҙгелдәре хаҡындағы сығышы ла бик йөкмәткеле булды. Мөнир Ҡунафин ""Аҡмулла арбаһы""ның йыл дауамындағы эшмәкәрлеге менән таныштырһа, Гөлнара Хәлфетдинова проекттың барлыҡҡа килеү тарихына туҡталды. Ә ""Аҡмулла арбаһы""н ай һайын Башҡортостан буйлап тәгәрәтеп алып йөрөүсе Әхмәр Үтәбайҙың сығышы юморға бай булыуы менән айырылып торҙо. Өс көн дауамында барған халыҡ-ара ""Китап байрамы"" йәрминкәһе тәү сиратта яҙыусыларҙың, китап, әҙәбиәт һөйөүселәрҙең осрашыу урыны булды, был рухлы өс көндә барса халыҡ, ғәм донъя ""Аҡмулла арбаһы""нда тәгәрмәләп барғандай тойолдо һәм был ысынлап та шулай ине! Башҡортостан халҡына күңел байрамы бүләк иткән рухлы, дауамлы буласаҡ проект өсөн Башҡортостан башлығы Радий Хәбировҡа, Яҙыусылар союзына һәм уның етәксеһе Айгиз Баймөхәмәтовҡа, Мәҙәниәт министрлығына һәм Әминә Ивний ҡыҙына, Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентствоһына һәм уға ҡараған барса редакцияларға рәхмәт! Ҡырҙан килгән ҡунаҡтарҙың сараның ойоштороу кимәленең юғарылығын билдәләп, заманса форматта уҙыуына һоҡланыуҙарына шаһит булдыҡ, тимәк Өфөбөҙҙө Рәсәйҙең мәҙәни үҙәгенә әйләндерерлек потенциал бар беҙҙә! Ағиҙел 100 Ағиҙелжурналы Ағиҙелжурналы Аҡмуллаарбаһы Аҡмуллаарбаһы китапбүләкитәм Иңуҡымлыхикәйә Иңкүпкитапуҡыусыауыл китапбайрам ФСГОРБ Гранты РБ","""Китап-байрам""да ""Аҡмулла арбаһы"" проектының презентацияһы уҙҙы","['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 1 1],9,Яңылыҡтар,2837,https://agideljurn.ru/news/novosti/2023-05-31/kitap-bayram-da-a-mulla-arba-y-proektyny-prezentatsiya-y-u-y-3282128,2023-05-31T13:14:00+00:00
"– Икенсенән – махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә социаль йәһәттән булышлыҡ итеү. Былтыр беҙ 12 яңы ярҙам сараһы өҫтәнек һәм барлығы 55 сара булды. Тормоштоң бөтә өлкәһенә лә ҡағыла. Үткән йылдың аҙағынан хәрби хәбәрселәргә лә шифахана-курорт дауаланыуы ҡаралған. Ике йылда ошо юҫыҡта бүленгән аҡсаны ике тапҡырға арттырҙыҡ. Республика Хөкүмәтенә был эште дауам итергә ҡушам, – тине Радий Хәбиров. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Яугирҙарға һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам саралары арттырылды,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,603,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-05/yaugir-ar-a-m-ular-y-ail-l-ren-yar-am-saralary-arttyryldy-4565870,2026-02-05T13:28:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр10 ел элек Кырымда Русия оккупациясенә каршы торган хатын-кызлар без кулдан килгәнне эшләдек, ләкин кораллы хәрбиләргә каршы тыныч митинглар белән көрәшүнең нәтиәсе булмаячагы ачык иде диләр.2014 елның февралендә кораллы кешеләр Кырым автономиясенең Югары Радасы бинасын, Кырым автономиясенең Министрлар шурасы һәм Акмәчет һава аланын, Киреч паром кичүен, башка стратегик объектларны басып алды, украин гаскәрләренең гамәлләренә каршы торды. Шулай Русиянең Кырым ярымутравын яулавы башланды. 26 февральдән үк Кырым халкы Русиягә каршы протест чараларына чыкты. Март башында алар көчәйәде, ә 8 мартта тыныч митингларның иң зурысы булды. Крым. Реалии әлеге чараларда катнашкан хатын-кызлар беләнсөйләшкән. Бүген алар Русия оккупациясенә каршы торуларын ничек бәяли?3 мартта Акмәчетнең Богурча микрорайонында хатын-кызларның беренче зур протест чарасы уза. ""Кырымтатар халкы мәлесе бинасына кешеләр агылды, ""безгә нишләргә"" дип укытучылар, башка төбәкләрдә яшәүчеләр мөрәәгать итте. Каршылык чаралары уздыру турында карар кылдык. Бу табигый килеп чыкты, ниндидер тавыш бирү, рәсмиләштерү дигән нәрсә булмады. Чарага хатын-кызлар һәм балалар чыгарга дип килештек. Ни өчен? Чөнки беренче көннәрдә үк бәрелешләр булды. Бик яхшы хәтерлим, Сак районында иде бу. Бер яктан анда кораллы ""яшел кешеләр"" (чынлыкта алар Русия хәрбиләре һәм казаклар булган), ә икенче яктан - кырымтатарлар иде. Аллаһка шөкер, бу бәрелеш сүз әйтешүгә генә генә кайтып калды, ләкин аңлыйбыз бит: бер яктан кораллы кешеләр, ә икенче яктан - коралсызлар. Һәм бу канлы вакыйгага әйләнә ала иде"", дип сөйләде Кырымтатар халкы мәлесе әгъзасы Гаяна Юксель. Март башында митинглар бөтен Кырым буйлап бара. Мәсәлән, 4 мартта Ялтада була.5 мартта каршылык чарасы Бакчасарайда уза. Айше Умероваул вакытта Бакчасарай Хан сараенда эшли. Беренче чарага 200-300 кеше килде дип искә ала, кечкенә шәһәр өчен бу зур сан. Бакчасарай кешеләре хәрби бүлекләргә йөргән, ашарга китергән. ""Без Бакчасарайда урнашкан бер хәрби бүлек янында ыелдык. Бүгенге күзлектән караганда, бигрәк беркатлы булганбыз, шарлар, тынычлык турында плакатлар, чәчәкләр, йөрәкләр тотып чыктык. Шарларны койма янына килгән хәрбиләргә бирдек. Ул вакытта без бу вакыйгаларга йогынты ясый алырбыз, бу хакта бөтен дөньяга сөйлибез дип уйлый идек. Кырымда журналистлар да күп иде. Бу чаралар, тыныч каршылык файдалы булыр дидек. Хәрбиләргә килгәндә, кайберләренең күзләрендә яшь иде. Бу күңелләрне нечкәртте, менә бу безнең яклаучылар, алар безне якларлар дип өметләндек. Ә аннары, 2-3 атнадан аларның 80 проценты Украинага антларын бозып, Русия ягына чыкты"", дип искә ала Айше.5 мартта тыныч чара Акмәчеттә, Украина хәрби-диңгез көчләренең яр сагы штабы янында уза. Хатыннарга ""ополченцы"" дип аталган кешеләр һөүм итә, плакатларны ертып ташлый, аларны мыскыл итә, кулларын каерып, юлга чыгара. ""Гаизлек хисе иде. Чынлыкта мин еш еламыйм. Ә менә ул вакытта гаизлектән, өметсезлектән чын күз яшьләре белән еладым. Синең каршыңда украин полициясе тора, бары тик карап тора. Мин берсе янына килдем дә, ""карагыз, хатыннарны кыйныйлар! "" дим. Базардан гөлчәчәкләр үсентеләре күтәреп чыккан читтәрәк тора иде, аңа бигрәк тә нык эләкте. Без инде плакатлар ясап, кая килгәнебезне аңлап килдек, ул хатын узып кына бара иде, ә аңа ныграк эләкте. Кулын каердылар, сынмады микән дип тә уйладык"", дип искә ала Ольга Новикова.6 мартта Кырым парламенты янында оешмасының ике француз хатын-кыз активисты үз каршылык чарасын оештырмакчы була. Кырым ""казаклары"" аларны типкәләп, полиция машинасына утырта. Соңрак алар Киевка чыгып китә ала. Шул ук көнне Ялтада активист Лариса Китайскаяга һөүм итәләр. Ул бу кешене таный. Китайская сүзләренчә, аңа Ялтада яшәүче Дмитрий Колесниковкирпеч белән сукмакчы була. Колесников ""Халык ополчениесының Ялта ротасына"" кергән, ""Кырымны яклау өчен"" медале белән бүләкләнгән. Соңрак ул Китайская турында мәхкәмәдә сөйли. Русия хакимиятләре активистны ""интернетта русофоб идеяләр таратуда"" гаепли һәм ике елга шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм итә. Китайская 2018 елда гына Кырымнан китә ала.7 мартта Акмәчетнең Шевченко паркында чираттагы митинг уза. Чарада күккәкүгәрченнәр очырдыкдип искә ала тарихчы Гөлнара Абдулаева. ""Ак күгәрченнәр очырдык һәм ниндидер берләшү хисе бар иде. Украина иңәр, Кырым - ул Украина дигән. Хәзер дә моны якларга, безнең мәнфгатьләрне һәм дәүләт мәнфәгатьләрен якларга кирәк. Ул вакытта, хәтерлим, кулда украин тасмалары иде, митингтан соң тукталышка киттем һәм мине бер ир туктатты. ""Кирәкми бу, тасмаларны әйтәм. Гомерең өчен куркыныч булыр, салырга кирәк"", ди. ""Юк, ничек инде, Кырым бит Украинада, мин моны беркайчан да эшләмәячәкмен, була торган хәл түгел"", дим. Без шундый кызган идек, барысы да яхшы булыр дип уйладык. Мәйдан иңде бит"", дип сөйли Гөлнара Абдуллаева.8 мартта, Кырым парламентын Русия хәрбиләре басып алганнан соң, тыныч протестларның иң зурысы була. Ул көнне бөтен Кырымда митинг һәм пикетларга берничә дистә мең хатын-кыз чыга. ""Мин ул вакытта Ягмурча (Фонтаны) микрорайонында яши идем, ә анда кырымтатарлар күпләп яши. Без бер чылбыр булып Акъяр трассасы буйлап тезелдек. Украин һәм кырымтатар байраклары тотып чыктык. Бөтенебез бер дулкында идек, бөтенебездә бер генә теләк: биредә Украина булсын. 8 март - бары тик хатын-кызлар. Бу юлдан хәрби техникада русияләр узды, безне мыскыллап, теләсә нәрсә кычкырдылар. Бу шундый ирәнгеч иде: безнең ирләргә килделәр һәм нидер таләп итәләр"", дип сөйли тарихчы Гөлнара Абдулаева. Киречтән Эльмира Мусаевабик шомлы көннәр иде, ике ай ашый алмадым, нык ябыктым дип сөйләде. Чарага ул Украина байрагы тотып чыккан. ""Кырымтатарларны депортациялиләр дигән сүзләр дә йөрде, украиннарга бөтенләй дошманга кебек карыйлар иде. Урыслар үз күршеләренә кереп, хәзер монда без яшәячәкбез дип әйткән дигән имеш-мимешләр дә йөрде. Чаралар вакытында безнең янга килеп, төрле ямьсез сүзләр әйтеп, ""Нишләп монда ыелып торасыз, кайтып китегез. Кырым - ул Русия, тиздән барысы да Русия булачак"", дип кычкыралар иде. Безне сукбай этләр саклады"", дип искә ала Мусаева. ""Безгә Акъярдан берничә машина кеше кушылды. Шулай ук Акмәчеттә 9 мартта Тарас Шевченко һәйкәле янында зур митинг турында игълан ителде. Без дә анда да бардык. Бабайлар, әбиләр, кечкенә балалар бар иде. ""Һитлерны баштан кичердек, Путинны да кичерербез"", ""Яшәргә телим"" кебек шигарләр күтәрелде. Без төрле шигарләр кычкырдык, Украина һәм кырымтатар гимннарын ырладык. Хәрби бүлек янында Русия хәрбиләре тора иде, алар моны ишетте"", ди Айше Умерова. Аннары катнашучылар Акмәчет үзәге буйлап уза, Кырым парламенты, Украина хәрби диңгез көчләренең яр сагы штабы янына килә. Аларга параллель рәвештә Русия тарафлы активистлар атлый. Штаб янында ул көнне ""Червона рута"" ырын башкаралар, украин хәрбиләренә рәхмәт әйтәләр, Русия уздырырга ниятләгән референдумны бойкотларга чакыралар. Украинаның бөтенлеген яклап кырымнар 16 мартка кадәр ыела. 10 ел узды, һәм хатын-кызлар 2014 елда кулдан килгәнне барысын да эшләдек ди. Әмма хәрби оккупацияне тыныч чаралар белән генә туктатып булмый. Иң мөһиме, без каршылык күрсәттек ди алар. ""Оккупантлар башка якны да, монда аларны шатланып каршы алмаучы украиннар, кырымтатарлар барлыгын да күрде. Алар әле дә каршы. Һәм каршылыкны оккупантлар әле дә сизә, бик яхшы сизә. Һәм, әлбәттә, курка"", ди Абдулаева. ""Бу мин эшли алганның иң азы. Шәхсән миңем өчен бу зур фаига иде. Чөнки санаулы көннәр эчендә дошмани дәүләттә яши башлавы бик куркыныч. Чөнки бу дошман дәүләт кенә түгел, террорчы дәүләт, үтерүче дәүләт"", ди Мусаева. ""Ул вакыттагы вакыйгаларны искә алганда, шуны уйлыйсың: бу хәлгә китерүче шартлар алдан ук тудырылган иде. Русиянең Кырымга йогынтысы һәрвакыт көчле булды. Кырымтатарлар Украина хакимиятен кисәтеп килде, ләкин ишетмәделәр. Украина иминлек хезмәте (СБУ) кырымтатарлардан дошман ясады. Ә соңыннан шул СБУның 95 процент хезмәткәре ФСБга күчте. Бәлки алар аннексиягә кадәр дә ФСБга эшләгән булгандыр, мин моңа ышанам"", ди Умерова. Русия Кырымны 2014 елда канунсыз референдум нәтиәләре нигезендә аннексияләде. Тавыш бирү Украина кануннарына каршы килеп һәм Кырымны Русия хәрбиләре үз кулына алгач уздырылды. Киев һәм Көнбатыш илләре моны халыкара хокук нормаларын бозу дип саный. Мәскәү Кырымны Русиягә кушуны ""тарихи гаделлекне торгызу"" дип атый. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Кырым хатын-кызлары 10 ел элек аннексиягә ничек каршы торды,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Ҡырым,8337,https://www.azatliq.org/a/qirim-hatin-qizlari-10-yil-elek-anneksiaga-nichek-qarshi-tordi/32850414.html,2024-03-08T00:19:45+03:00
"14 майҙа ""Самауырлы ритайым""дың быйылғы миҙгеле асыла. Тик үткәреү урыны үҙәгәргән икән.","""Самауырлы ритайым"" башлана!",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Донъя,88,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-05-13/samauyrly-ritayym-bashlana-4233055,2025-05-13T15:47:26+00:00
"Күп тә үтмәй, уның аккаунтына яңы ҡоролманан инеүҙәре һәм 49 мең һумлыҡ кредит картаһын рәсмиләштереү, 20 мең һум аҡсаһы юғалыу тураһында хәбәр килгән. Бынан һуң ҡатын йәһәтләп телефонын завод көйләүҙәренә тиклем ҡайтарған һәм полицияға мөрәжәғәт иткән. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Тағы бер фишинг ҡорбаны,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,431,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-11/ta-y-ber-fishing-orbany-4574605,2026-02-11T19:35:00+00:00
"Сайлаулар бара, Татарстан Фәннәр Академиясе ыелышы, 2010 ел.",Фәннәр Академиясенә яңа әгъзалар сайланды,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Мәғариф,60,https://www.azatliq.org/a/2052482.html,2010-05-25T17:57:34+00:00
"– Я ҡ ындарың һинең сәхнә кешеһе булырға тиг ән теләгеңә ҡаршы килмәнеме? – тип башлап ебәрҙем «Нур» театры актрисаһы Айгөл Юнысова менән әңгәмәне. – Әнейем, тормоштарын сәхнәгә бағышлаған кешеләргә ҙур сабырлыҡ кәрәклеген белгәнгә күрә лә, мине актриса итеп бик күргеһе килмәй ине, әлбиттә. Әммә ул һис ҡасан да минең теләгемә ҡаршы килмәне. Мин мәктәптә уҡығанда, биология һәм химияны ярата инем, стоматолог булырға ла йыйындым. Ошо йүнәлеш буйынса етди генә әҙерләндем дә, Ҡазанға медицина университетына барырға уйланым. Тик күңелдә, хыялда барыбер театр йәшәй ине, һәм ошо ҡанатлы теләк еңде! – тип яуапланы актриса. Һуңынан иһә һүҙ ғаиләһе, берҙән-бере менән танышып ҡауышҡан мәлдәре хаҡында дауам итте. Тормош иптәше лә ижади кеше булғас, ғаиләлә бар нәмәгә, хатта ябай ғына, кескәй генә матур ғәмәлдәрҙән башлап, өйгә ремонт кеүек күләмле эштәргә тиклем ижади ҡарап, илһамланып тотоноу емешле һөҙөмтәләр бирә икән. Һөйгәне Алмаз Юнысов менән студент саҡтан бирле дуҫлашып йөрөйҙәр. Бер осорҙа З. Исмәғилев исемендәге сәнғәт академияһында уҡыйҙар. Алмаз – хор-дирижер бүлегендә, Айгөл театр факультетында белем ала. Бер ятаҡта йәшәп, дуҫ булып, ҡунаҡҡа йөрөшөп күңелле йәшәй студенттар. Ул ваҡытта дәртле татар дискотекалары бик популяр саҡ. Алмаз игеҙәге Айҙар менән сығыш яһай, ә бер көн улар Айгөлгә һәм әхирәте Эльвираға бергә сығыш яһарға тәҡдим итәләр. Егеттәрҙең сығышын бейеүҙәр менән биҙәп (подтанцовка булараҡ), уларға ярҙамлашҡан ҡыҙҙар башта яҡын дуҫтарса мөнәсәбәттә булалар. Әммә Айгөл Алмаздың үҙенә ҡарата етди ҡарашта булыуын аңлап ҡала. Уйында мөхәббәт бөтөнләй юҡ кеүек тойолһа ла, Алмаздың үҙенә битараф түгеллеген белгәс, ҡыҙҙың йәш йөрәгенә уй төшә инде ул. 2011 йылда Айгөл «Нур» театрына урынлаша, Алмаз да ошо уҡ театрҙа эшләп йөрөгән була. Шунда бер ижади мөхиттә эшләгәс, осрашыуҙар йышая, мөхәббәт уты дөрләп ҡабына. Бер йыл бергә эшләгәс, 2013 йылдың февралендә никах уҡытып, ғаиләгә нигеҙ һалып ҡуя йәштәр. Үҙе тыуҙырған барлыҡ образдарҙы яратһа ла, алсаҡ күңелле Айгөлгә шаян ролдәр бик оҡшай. – «Хыял йорто», «Тыҡрыҡта булды был хәл» спектаклдәрендәге шуҡ ҡыҙҙар ролен кинәнеп уйнайым, – ти ул. Ә бына иң ауыр бирелгән роле хәтеренә ныҡ уйылып ҡала. Ул – Наил Ғәйетбай әҫәре буйынса режиссер Илдар Вәлиев ҡуйған «Иректең дә сиге бар» спектаклендәге Зифа роле. Уны тормош шундай ауыр шарттарҙа ҡалдыра. Тормошта талашыу, ҡысҡырыу кеүек нәмәләрҙән бик ситтә торғанлыҡтан, Зифаның ярһыу хистәрен сығарыу, килештереп уйнау ҡыйын була Айгөлгә. Образға инергә тырышып, өйҙә лә репетициялар эшләй. Ә береһендә ире Алмаз күрше бүлмәнән сығып, «Айгөл, зинһар, өйҙә ҡабатлама, Айваз улыбыҙ өҫтәл аҫтына инеп илай башланы», – ти. Улы ла: «Әни, башҡаса улай өйҙә ҡысҡырып әрләшмә», – тип үтенә. Бер ҡасан да өйҙә талаш ишетмәгән бала үтенесен тотоп, репетицияларҙы өйҙә үткәрмәй ул хәҙер. Ғаиләлә берҙән-бер бала булһа ла, иркә булып үҫмәй Айгөл. Әсәһе Гөлфиә ханым бәләкәйҙән үк ҡыҙын эшкә, тырышлыҡҡа өйрәтә. Айгөл мең рәхмәтле булып, әсәй биргән тәрбиә алымдарын хәҙер инде үҙе ҡуллана. Эштәре бик тығыҙ булһа ла, арыһа ла, бала һорағанда эштәрен ситкә ҡуя атай менән әсәй. Тормош иптәше – Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, музыкант, композитор, автор-башҡарыусы Алмаз Юнысов ғаиләһенә оло таяныс. Улдары Айваз атаһы менән дә бик дуҫ, күп ваҡытты бергә уҙғаралар. «Улыбыҙ минең кеүек бейергә, Алмаз кеүек йырларға ярата һәм баянда бик оҫта уйнай. Робототехника менән ҡыҙыҡһына. Өйҙә беҙ тик туған телдә аралашабыҙ. Шуға күрә лә улыбыҙ ҙа татар йырҙарын йырлай һәм шиғырҙар һөйләп төрлө бәйгеләрҙә ҡатнаша. Бәләкәс булыуына ҡарамаҫтан, спектаклдә лә ҡатнашып өлгөрҙө Айваз. Зифа Ҡадированың әҫәре буйынса «Фатима» спектаклендә бала ролен уйнаны, беҙҙең менән бергәләп гастролдәрҙә бөтә Рәсәй буйлап йөрөгән бәләкәй актерыбыҙ ул», – тип һөйөнөсө менән уртаҡлаша әсәй кеше. – Театрҙан бер ҡасан да туйғаным булманы. Үҙемдең профессиямды, театрҙы, коллегаларымды шул хәтлем яратам, етәкселәремде һөнәри оҫталығы өсөн бик хөрмәт итәм. Минеңсә, беҙҙең профессия бик тә ҡыҙыҡлы, ул профессиянан туйып булмайҙыр, сөнки беҙ көн дә яңы образ өҫтөндә эшләйбеҙ, спектаклдәрҙә тормошто сағылдырабыҙ. Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең төрлө төбәктәренә гастролдәр менән барабыҙ, тәьҫораттар менән алышабыҙ. Былар барыһы ла бик ҡыҙыҡ, рухи аҙыҡ һәм күңелде байытыр ғәмәлдәр. Мин үҙем кешеләр менән һөйләшергә, аралашырға яратам, шуға күрә лә кеше араһында булыу, уларҙың күңелен күтәрер, байытыр өсөн эшләү бик рәхәт. – Башҡа бер генә һөнәр ҙә үҙенә ылыҡтырманы инде? Тағы ла н индәй яңы маҡсаттар ҡуйып йәшәй икән йәш ғаилә? – тип тә ҡыҙыҡһынам. – Үҙемде телетапшырыуҙар алып барыу буйынса һынап ҡарарға, тигән теләгем бар ине. Ул теләк бойомға ашты, бына инде биш йыл дауамында «Туған тел» каналында «Йырым һиңә, ҡәҙерлем» исемле тапшырыуҙы алып барам. Маҡсаттың иң мөһиме – улыбыҙ Айвазға яҡшы тәрбиә бирергә, яҡшы кеше булып үҫкәнен күрергә. Ә инде һөнәри ниәттәргә килгәндә, яңы ролдәр ижад итергә, яңы шиғырҙар һөйләп, видеояҙмалар эшләргә тигән маҡсаттар менән янам. Буш ваҡыт юҡ тиерлек, көндөҙ репетициялар, кисен спектаклдәр, телевидениелағы эш. Бейергә лә яратам, шуға күрә бейеүгә, ритмик хәрәкәткә битараф түгелмен. Үҙемде режиссерлыҡ һөнәрендә лә һынап ҡараным. Быйыл мине 157-се балалар баҡсаһына саҡырҙылар. «Ҡояш балалары» тип аталған театр-студияла мөмкинлектәре сикләнгән балалар менән әүҙем эш башланыҡ. Һәр баланың үҙенсәлегенә ярашлы ролдәр әҙерләү, музыка ҡоралдары оҙатыуында, йыр-бейеү менән аралаштырып бик ҡыҙыҡлы проектымды булдырҙым. Балалар менән әкиәттәр әҙерләйбеҙ. Аллаһ бойорһа, июнь айында тәрбиәләнеүселәрем менән баҡсабыҙ сәхнәһендә матур бер әкиәт ҡуйырға ниәтләнәбеҙ. Беҙҙең театрҙа йәштәр өсөн бик матур проект эшләп килә. Беҙ уны, нигеҙҙә, уҡыусы балаларға, студенттарға күрһәтәбеҙ. «Һәм тағы ла мөхәббәт хаҡында» тип аталған был үҙенсәлекле тамашала артистар һәм үҫмерҙәр бергәләп сығыш яһайбыҙ, улар илһөйәрлек, Тыуған ил, әсә, мөхәббәт темаларына үҙҙәренең шиғырҙарын уҡыйҙар, актерлыҡ һәләттәрен асалар. Ошо матур эштең әүҙем ҡатнашыусыһы булыуыма бик шатмын. Ижад донъяһында гиҙеп йәшәү ҡанат ҡуя, яңынан-яңы үрҙәргә әйҙәй. Үҙемдең булмышымда булған һәләт – хазина менән кешеләрҙе ҡыуандырып, театр тигән илдә йәшәүем менән бик бәхетле мин, – ти әңгәмәсем. Айгөлгә ижади уңыштар, бәхетле тормош миҙгелдәре теләйбеҙ! Миләүшә ҠЫҘРАСОВА",Айгөлдөң «Нур»лы иле,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 0 1 1 1 1 0 1],11,Йәмғиәт,6290,https://tamasha-rb.ru/news/common_material/2024-06-20/ayg-ld-nur-ly-ile-3816188,2024-06-20T14:50:00+00:00
"Есть такие моменты, когда вы уверены, что ребенок скажет «нет»? Предложив выбор, вы даете ему ощущение сопричастности, и понимание, что его желания и потребности уважаются и учитываются: Надо одеться. — Ты сегодня сам(-а) выберешь, что надеть, или мне выбрать?",Убеждаем ребенка слушаться без слез и капризов. Советы психологов,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,260,https://uchbash.com/news/doshkolnoe-vospitanie/2024-04-08/ubezhdaem-rebenka-slushatsya-bez-slez-i-kaprizov-sovety-psihologov-3719492,2024-04-08T12:06:46+00:00
"Сәйфуллин Рәмин - 1 синыф, Сәйфуллин Данис - 4 синыфҡа аяҡ баҫтылар. Өфө ҡалаһының ""М. Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейы"" уҡыусылары. Уҡыу башланыуын улар һағынып көттө.","Рәмин менән Данис ""Башланып китте уҡыузар. "" фотоконкурсында ҡатнашалар",['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Конкурстар,176,https://amanat.su/articles/konkurstar/2024-09-09/r-min-men-n-danis-bashlanyp-kitte-ukyuzar-fotokonkursynda-atnashalar-3921430,2024-09-09T10:26:00+00:00
"Уның шөғөлдәре бихисап. Бейергә, сәйәхәт итергә ярата. Студент саҡтан алып бейей. Был шөғөлөн һаман да дауам итә. Әле яңыраҡ Ырымбур ҡалаһында ансамбль менән сығыш яһап, Гран-при яуланылар. Матур итеп кейемдәр ҙә тегә, улары күҙҙең яуын алып ҡына тора. Төп һөнәре, әлбиттә, логопед. Балалар баҡсаһында бәләкәстәр яҡшы һөйләшһендәр өсөн бар көсөн һала. Беҙгә, балаларына ла, иғтибарын бүлә, тәмле ризыҡтары менән һыйлай. Әсәкәйем-күҙ нурым! Һине байрамың менән ҡотлайым! Айгөл ХИСАМЕТДИНОВА, синыф уҡыусыһы. Өфө ҡалаһы, Рауил Бикбаев исемендәге 102-се башҡорт гимназияһы.",Күҙ нурым,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 1 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Хаттар,570,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2025-12-03/k-nurym-4491442,2025-12-03T12:10:00+00:00
"Улар араһында төрки телдәргә бәйлеләре лә бар. Мәҫәлән, ""егеүле"" тигәне. Был фекерҙе яҡлаусылар Волга буйлап килгән сауҙа караптарына егелеп, уларҙы ярға һөйрәүсе бурлактарҙы күҙ уңында тота. Улар фекеренсә, ""гужевой"" атамаһы ла ""егелеү"" ҙән килеп сыҡҡан. Улай икән беҙ ""Жигули"" ҙы ""фәләнсә ат егелгән"" автомобиль тип атай алабыҙ. ""Мең дә бер күҙәтеүем"" яҙмаларынан 993-сө күҙәтеү. Әхмәр Үтәбай",Жигули — егеүле.,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,394,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-05-18/zhiguli-ege-le-3772943,2024-05-18T20:06:00+00:00
"Әлбир хәзрәт КргановТәлгать Таетдин һәм Әлбир Крганов Чуашстанның элекке президенты Николай Федоров (с) янында. 19 октябрь 2009Әлбир Крганов (с), Тәлгать Таетдин Шыгырдан Сабантуена килгән кунаклар белән күрешә. 20 июнь 2011",Таетдинның белдерүе Кргановны аптырашта калдырган,['Дин' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Дин,224,https://www.azatliq.org/a/24668269.html,2012-08-06T11:57:52+00:00
"Һәйкәлде реставрациялау республиканың баш ҡалаһында башҡарыласаҡ. Был хаҡта « Честно говоря » тапшырыуында БР Мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралыҡ начальнигы Салауат Ҡолбахтин хәбәр итте. «Һәйкәлде ремонтлау урыны тип Өфөнө һайланыҡ. Хәҙер Мәскәүҙән экспертиза һөҙөмтәләрен көтәбеҙ. Шунан һуң подрядсыны һайлау буйынса конкурс үткәрәсәкбеҙ. Салауат Юлаев һәйкәле — федераль әһәмиәттәге һәйкәл, Рәсәй Мәҙәниәт министрлығының контролендә», — тине Ҡолбахтин. Сығанаҡ: «Башинформ».",Салауат Юлаев һәйкәле ҡайҙа реставрациялана?,['Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,497,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2024-11-26/salauat-yulaev-yk-le-ay-a-restavratsiyalana-4023887,2024-11-26T10:13:00+00:00
"Уфада ""Татарча диктант"" чарасы, 2018Башкортстанда Татарча диктант вакытында чыкканәналонытыла дигәндә генә берничә көн элек ике медиада — Башинформ итәкчесе Ростислав МорзагуловБизнес-онлайнга комментар биреп, әлеге диктантның текстына да һәм гомумән бу әналга да хакимиятнең бернинди катнашы булмавын белдерде. Бу берничек тә республиканың рәсми позициясе түгел… Без Башкортстанда татар теленең һәм мәдәниятенең үсүе начар дип исәпләмибез, ди Морзагулов. Башкортстан башлыгы Радий Хәбировка якын бу кешенең әлеге сүзләре зур әһәмияткә ия әлбәттә, Башкортстан мәгариф министрлыгының һәм хакимият яклы милли оешмаларның әлеге тупас гамәлләре республика башлыгы белән чыннан да килештерелмәгән булырга да мөмкин. Әмма югарыда телгә алынган хатны имзалаган кешеләрнең кемнәр булуын истә тотканда, мондый диктант яздыру өчен ишарәнең Уфадагы Ак йорттан килгән булуы да бик мөмкин. Хатның башында халыклар дуслыгы һәм Башкортстанда татар теленең үсеше өчен күп нәрсәләр эшләнүе турында инде гадәткә кергән буш сүзләр язылган. Бу тезисны дәлилләү өчен татар телен укыту һәм ул телдә укыту оештырылган 683 мәктәп турында языла. Тик монда шуны өстәргә кирәк, Башкортстан мәктәпләрендә татар теле формаль рәвештә булса да, бер генә мәктәп йә гимназиядә дә фәннәр өлешчә генә булса да татар телендә укытылмый. Татар теле фән буларак укытылса да, белем бирү теле буларак аның инде күптәннән кулланылганы юк. Һәм гомумән телнең фән буларак укытылуы белән белем бирү теле буларак кулланылуы икесе ике нәрсә, аларны бергә бутарга һич тә ярамый. Ә менә 683 санының дөреслеккә ни кадәк туры килүен тикшерергә кирәк, чөнки Башкортстан мәгариф министрлынының бу мәсьәләдә үз саннарын шактый арттырып күрсәтү гадәте инде күпләргә билгеле. Хатта шулай ук 2021 елда Нефтекамскида бер полилингваль татар мәктәбе ачылачагы да языла. Монда сүз берничә ел элек төзекләндерү эшләре өчен ябылган мәктәп турында бара, яңадан ачылганнан соң анда 400 ләп бала укыячак. Башкортстанның 1,5 миллионлы татар халкына бер полилингваль мәктәп. Шактый юмарт бүләк түгелме? Шул ук вакытта Башкортстан мәгариф министрлыгы 14 полилингваль башкорт мәктәбе дә ачарга ыена. 1:14 чагыштырмасын күрдегезме? Әле монда шунысын да исәпкә алырга кирәк, хәтта (белгечләр дөреслегенә бик нык шикләнеп караган) соңгы анисәп нәтиәләренә караганда да, республикада татар телен ана теле дип санаучылар башкорт телен ана теле дип санаучылардан күбрәк. Һәм Башкортстанда татар теленә һәр яклап ярдәм күрсәтелүен мактап хат язучылар туган телләрне үстерү өчен республика башлыгыгрантларын өләшкәндәтатар теленә бер генә сум да бирелмәве турында берни язмаска булган. Шул ук вакытта Башкортстан мәгариф минстрлыгы әзерләгән милли мәгарифне үстерү програмында татар теле яки татар мәктәпләре турында бер генә юл да, хәтта бер генә сүз дә юк. Хәтта програмны тулыландыручы туган телләр өлешендә дә башкорт теленә һәм мәдәниятенә ярдәм итү турында гына язылган. Татар телен үстерүгә карата шундый ачыктан-ачык дискриминация Башкортстан халыклары ассамблеясы рәисе сүзләре белән әйткәндә татар халкының этномәдәни ихтыяларын һәрьяклап канәгатьләндерү дип аталамыни? Ә татарча диктантның үзенә килгәндә, хатның текстында вакыйгалар интерпретациясе ачыктан-ачык ялганнан һәм фактларны әвеш-тәвеш китерүдән гыйбарәт. Түземлегегез итәрлек булса, аларны санап китик. Мисал өчен, хатта Татарча диктант чарасын оештыручылар диктант текстын Башкортстан мәгариф министрлыгы белән янәсе килештермәгән һәм текстны Фәүзия Бәйрәмованың Болын әсәреннән алган диелә, аның экстремизмда гаепләнеп ике мәртәбә хөкем ителгәнлеге дә языла. Нигәдер Русиянеңбашка төбәкләрендәһәм башка илләрдә Татарча диктант уздыручыларга беркем дә комачауламады, бернинди килештерү таләп итмәде. Быел Татарча диктант 1410 урында оештырылды һәм аларда барлыгы 85 мең кеше катнашты. Диктантны 22 чит илдә һәм Русиянең 47 төбәгендә яздылар. Берничә ай элек Татарстанда шуңа охшаш Башкортча диктант чарасы оештырылганда аның текстын Татарстан мәгариф министрлыгы белән килештерүне таләп итү беркемнең башына да килмәде бит хәтта. Монда ниндидер килештерү таләбе үзе үк нигезсез, чөнки Татарча диктантны әмәгатьчелек дәүләт катнашлыгыннан һәм финанс ярдәменнән башка үзе оештыра. Ниндидер түрәләрнең ирекле ватандашлар һәм итимагый оешмалар эшенә тыкшынырга нинди хокуклары бар? Әмма Башкортстанда уфа татарларына бәйле һәр нәрсәдә ватандашларның хокукларына һәм ирекләренә карашның бөтенләй башка булуына тагын бер мәртәбә инандык. Икенчедән, диктантта Фәүзия Бәйрәмова повестеннән өзекне куллануга килгәндә, ул вариант башта каралса да, соңрак Татар яшьләре форумы һәм Казан федераль университеты аныкире какты. Һәм гомумән бу әсәрдән өзекне Башкортстанда түгел, бары тик Татарстанда гына диктантта куллану каралган иде. Татарстаннан читтә (шул исәптән Башкортстанда да) диктант язучыларга Газиз Мөхәммәтшиннең Саумысез, аккошлар әсәреннән өзек әзерләнде. Ул бердәнбер вариант иде һәм аны беркем дә кире какмады. Өстәвенә 1983 елда ук язылган Болын повесте тыелган әсәрләр рәтенә керми һәм шуңа күрә ул Русия территориясендә теләсә кайсы максатта ирекле кулланыла ала. Ә менә Башкортстан мәгариф министрлыгының Дөнья татар конгрессы һәм гомумән Татарстан белән хезмәттәшлеккә янәсе әзер булуы турындагы сүзләргә килгәндә, чынлыкта бу вазгыять бик күңелсез. Бу министрлык татар итимагый оешмалары белән эшләүгә киртә куеп килгәндә хезмәттәшлеккә әзер булу турында нинди сүз була ала? Кыскасы, Башкортстан мәгариф министрлыгының комачаулавы, тупас басымы һәм шантажы өчен татарлар үзләре гаепле булып чыга. Әмма иң борычлысы хатның ахырыда язылган. Аны тулысынча китерик: Диктантны оештыручыларның безнең төбәктә агрессив һәм килештермичә эшләвенә тәнкыйтьчән караш Татарстан ягы уртача вакыт аралыгында хәзерге административ чикләрне һәм Русия федерациясендәге конституцион тәртипне үзгәртү өчен эшчәнлек алып бара дигән уйга этәрә. Икенче төрле итеп әйткәндә, ишекләр ачык булса да, Татарстан вәкилләре диварны имерә, диелә хатта. Уйлап карагыз, татарча диктант язу Башкортстанның административ чикләренә куркыныч тудыра икән бит. Ягъни, татарча диктантны оештыручылар да, анда катнашучылар да Башкортстанның бер өлешен Татарстанга кушарга тели булып чыгамы? Мондый акылсыз сафсата әлбәттә әмәгатьчелекнең дә түгел, бигрәк тә Татарстан президентының да түгел, ә психиятрия белгечләренең генә игътибарына лаек. Акылдан язган кеше язмаларына аңлатма бирү кыен әлбәттә, әмму бу язма кемнәндер түгел, ә Башкортстан халыклары ассамблеясы рәисеннән һәм башка кесә милли оешмаларыннан килгәнгә күрә, телисеңме, юкмы, барыбер комментар язарга кирәк. Рөстәм Хәмитов Башкортстан башлыгы вазифасыннанкиткәннәнсоң бу оешма сәяси мәйданнан юкка чыкты, хәтта аның сайты да ябылды. Әмма аның әгъзалары кайчандыр әйткән маргинал идеяләр хәзер Башкорстан Дәүләт ыелышы депутатларының миләренә оялаган булып чыкты. Бу хатны алар язмаганлыгы көн кебек ачык, әлбәттә. Шулай да, кул куйганнар икән, димәк алар аның эчтәлеге белән тулысынча килешә. Мондый сүзләре белән алар үзләре үк Башкортстан татарларын шундый адымга бару мөмкинлеге турында уйга этәрә. Болай шашынмасалар, Татарстанда да, бигрәк тә Башкортстанда да республиканың чикләрен үзгәрту турында уй беркемнең дә башына килмәс иде. Барыннан да ныграк гаәпләндергәне — бу хатны Башкортстан татар милли-мәдәни мохтарияте итәкчесе Римма Үтәшеваның имзалавы. Татар мәнфәгатьләрен якларга, аларның милли үсеше өчен мөмкинлек бирүче конституцион хокукларын тәэмин итәргә тиешле кеше татарча диктантка каршы чыга, өстәвенә Дөнья татар конгрессын һәм Татарстанны ике республика арасындагы чикләрне үзгәртергә ыенуда гаепли. Бу аның беренче генә шундый сәер гамәле түгел инде. Әмма монсы белән ул элеккеләренең барысыннан да уздырып ибәрде. Үтәшева итәкчелеге чорында Башкортстан татар милли-мәдәни мохтарияте тулысынча имерелде. Урыннардагы өч милли-мәдәни мохтариятнең икесе (Кушнаренкода һәм Благовещенсида) юкка чыкты. Үтәшева депутат мандатын Башкортстанның яңа итәкчелеге белән килешүгә ирешкән Илдар Гыйлметдинов(Русия думасының Милләтләр эшләре комитеты башлыгы һәм Федераль татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе) ярдәме белән алган диләр. 2018 елда Башкортстан Дәүләт ыелышы - Корылтай сайлавында Римма Үтәшева кирәк кадәр тавыш ыя алмады бит. Әмма Ирек Ялалов Федерация шурасынакиткәннәнсоң көтелмәгәндә Үтәшевага депутат мандаты эләкте. Әгәр дә бу чыннан да шулай булса, Башкортстан татарлары мәнфәгатьләре кысылганда Римма Үтәшеваның исеме нигә бер дә ишетелмәве бик яхшы аңлашыла. Ә менә татарга каршы эшләрдә аның исемен бар дөньяга яңгыратып кулланалар. Ни генә булмасын, бу хәл инде болай да абруе караланып беткән Илдар Гыйлмедтиновка тагын бер зур кара тап булып төшә. Ростислав Морзагулов сүзләре белән бергә куеп карыйбыз да, шундый нәтиәгә киләбез. Әгәр дә Башкортстан итәкчелеге диктант әналы турында белмәгән һәм бу сәер хатны язарга кушмаган икән, Радий Хәбиров шәхсән үзе билгеләп куйган кешеләрне һич тә контрольдә тотмый дигән сүз. Сүз татарча диктантны оештырганда тупас басым ысуллары һәм шантаж кулланган мәгариф министрлыгы турында гына түгел, Башкортстан башлыгы идарәсе түрәләре турында да. Чөнки акылы башында булган теләсә кем Башкортстан халыклары ассамблеясындагы югарыдан идарә ителә торган ул кешеләрнең, республикадагы милли сәясәт өчен аваплы Ак йорт түрәләреннән фәрман килми торып, мондый хакта имза куймаячагын бик яхшы аңлый. Элек тә әйткәнемчә, 2020 елгы анисәп алдыннан бу кешеләр мөмкин булган мәгълүмат провокацияләрен арттыра, татарофоб шашынуларын көчәйтә барачак. Өстәвенә шиханнарны саклау хәрәкәте киңрәк әелә башлаганда бу гамәлләр әмәгатьчелек игътибарын эчке проблемнардан читкә юнәлтү өчен тагын бер мөмкинлек ача. Тик менә болай да күптөрле проблемнарга чумган Радий Хәбировка өстәмә татар проблемы һәм Татарстан белән мөнәсәбәтләрне тагын да начарайту кирәкме икән? Илнар Гарифуллинполитолог, тарихчы""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыра",Татарча диктант: әнал дәвам итә,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 1 0 0],8,Комментарийҙар,9854,https://www.azatliq.org/a/30258209.html,2019-11-07T13:50:11+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр5 май Румыниядә рәсми рәвештә ""Кырымтатар теле"" көне билгеләнә. Татарстанда 26 апрельдә Тукай бүләге бирелгән кебек, Румыниядә 5 майда кырымтатар шагыйре Мемет Ниязи бүләге тапшырыла. Кырымтатарларның бу көнне ничек билгеләве турында Румыниядә туып үскән, Көстәнә шәһәрендә яшәүче кырымтатар һәм румын язучысы, 83 яшьлек Гюнер Акмолла белән сөйләштек. —5 майда Румынияда татар теле көне билгеләп узыла. Элек татар әмгыяте вәкилләренең яшәү ирлекләрендә бу бәйрәмгә багышланган чаралар оештырыла иде. Хәзер бу көн ничек үткәрелә? — 5 майны татар теле көне дип Румыния парламентындагы кырымтатар депутаты Аледин Амет 9-10 ел элек канун итеп кабул итүгә иреште. Әмма бу көнне ял түгел, һәркем эшли, бары балалар мәдәни бер програм әзерли, шагыйрләребезнең кырымтатарча шигырьләрен укый. —Балалар мәдәни програм әзерли дидегез, бу чара мәктәптә узамы? — Мәктәбебез юк. Шимбә көнне бер румын мәктәбендә дәресләр бирелә. Чара шунда уза. Хәзер милләт тупланып берни дә эшләми. Милли оешмалар башында булган кешеләр милләтне тупламый. елларда милли хәрәкәт булды. 1944 елда монда урыслар килде. Кырымнан качакларга кемнәр ярдәм итте дип тикшерә башлады. 52 кешене — алар арасында доктор, профессор, бай фермерлар бар иде — аларны сөрделәр. Шуннан соң куркып калдылар. Милли шагыйребез Мемет Ниязи шигырьләрен дә, Коръәнне дә яндырдылар. Милләттә һаман да курку хисе бар. Шагыйрә, тәремәче Гюнер Акмолла (Акмола Гиунер) 1941 елның 15 гыйнварында Акбаш (хәзерге Албеши) авылында кырымтатар гаиләсендә туа. Бухарест университетында филология укый. елларда ун тапкыр Кырымда була. Кырымтатар язучылар берлеге, Румыния язучылар берлеге әгъзасы. 1989 елда кырымтатар халкы тарихы турында яза башлый. Беренче шигыре ""Карадениз"" журналында басыла. Шигырьләре, тәремәләре Румыния һәм Төркиядә татар, төрек, румын телләрендә басылган. — Шагыйрь Мәмәт Ниязи исемендәге бүләк барлыгы турында беләбез. Ул бүләк тапшырыламы? — Әйе, без Мемет Ниязины милли шагыйребез дип әйтәбез. Чөнки милли тойгыны ул уятты. елларда Кырымга Румыниядән беренче булып ул китте. Анда парламентка үтә алмады. Мемет Ниязи ике журналның мөхәррире булган. Ул Истанбулда укыганда Номан Челебииһанбелән оешма корган. Авылдан-авылга йөреп милләткә шигырьләрен тараткан. Минем әтием дә сигез ел аның ислам семинариясе студенты булды. Безнең өебездә дә аның шигырьләре укыла иде. Мин 2007 елда Мәмәт Ниязиның бөтен шигырьләрен туплап, румын телендә ""Үлемсез шигырь"" дип китап чыгардым. Шуннан соң әле аны румынча чыгарганнары булмады. — Румыниядә татар мәктәпләре юк, дидегез. Гореф-гадәтләр сакланамы? — Гореф-гадәтләр дә бетте. 10 ел элек татарларның Акбаш авылында алты агай бар иде. Белгәнемчә, анда гаиләсез өч агай калган. Халыкның күбесе Мангалия шәһәре (Добруа районы) ягына күчеп утырды. Бер өлеше беркайчан да безгә якынаймады, чөнки элекке коммунист фикерендә яшәделәр. — Шәһәргә күчкән татарларга дәүләт телне саклауда ярдәм итәме? Китаплап чыгамы, ирле радиода тапшыруларыгыз бар иде. — Ничек ярдәм итсеннәр, дөньяда ассимиляция бара. 90 нчы елларда азатлык булды. Миңа ирле радиога барып тапшыру алып бар диделәр. Асыл татарча белгән картларыбыз инде юк иде. Мин ул вакытта радиода татарча сөйләргә мәбүр булдым. Хәзер анысы да бетте. Бүген бернәрсәбез дә юк дип әйтсәм, дөрес булыр. Борчый торган вазгыять. — Сездә ""Кара диңгез"" дип аталган бер газет та чыга иде. — 2018 елда бу газет та чыгудан туктады. Монда оешма итәкчеләре арасында бер аңлашылмый торган гауга чыгып алды. Дүрт ел буена хөкүмәттән алган акча милли оешмага күчерелмәде. Татар-мөселман демократ берлеге дип атала бу оешма. Әгәр дә акча бүленмәсә, кем ничек газет-журнал, китап чыгарсын. Шуннан соң һәркем булдырганча эшләде. — Сез яшәгән Көстәнә шәһәрендә кырымтатарлар күпме? — Иң күп татарлар монда яши, чөнки елларда авыллардагы колхозлар яхшы эшли алмадылар. Ул вакытта татарлар шәһәргә күчте һәм портта эшче буларак эшләргә кереште һәм авылларыбыз бушап калды. Дөньяга билгеле мәркәз булган мәшһүр Азаплар авылы милләтсез калды. Азаплардагы мәктәп Нәип Атышхатюрисемен йөртә иде. — Ул татарлар шәһәргә күчкәннән соң телен югалтмадымы? — Өлкәннәр телен югалтмады, ә менә яшьләребез татарча яхшы белми. Яшьләребез дигәндә, мин 60 нчы елгы танышларыма китапларымны бирдем. Алар, мин татарча белмим, телне укымадым дип күземә карап әйтте. 1948 елгы реформа нәтиәсендә авылдагы татар мәктәпләре ябылды. Өйдә кем үз телендә сөйләшмәде, өйдә милли тойгысы булып, үзлегеннән төшенеп тарихын өйрәнмәде, ничек алар телен һәм тарихын белсен? 50 нче елларда татарлар арасында Балабан коммунистлары бар иде. Бүген дә аларның балалары безнең оешмаларны итәкли. — Бу вакыйгалар татарларның ассимиляциясенә китердеме? — Әлбәттә, ассимиляция көчле. Татарча белгән кеше өчен татар мәктәбе юк. Хәзер яшьләр инглизчә белә, алар татарчаны ахыргы урынга төшерде. Бу безнең барыбызның да күңелне борчый. Мин дә татар мәктәбендә укымадым, Мемет Ниязи шигырьләреннән, Нәип Аыфазыл әсәрләреннән татар телен өйрәнә алдым. 2008 елда Акмәчеттә Риза Фазыл, син, Гюнәр, ни өчен болар хакында язмыйсың, диде. Мемет Ниязи 11 яшендә Төркиягә күчә, бер елдан Кырымда утыра, аның кайда яшәвен белә алмыйбыз. Бары Мостафа Аыфазыл Бакчасарай янындагы Фатисала авылында мөгаллим эшен башкара. Ул бу хакта ""Кырым өчен бер гомер"" китабында язды. Мин бу китапны да үз акчама ике телдә бастырдым. — Сез кырымтатарча укыганда һәм язганда кайсы имланы кулланасыз — латинмы яки кириллмы? — Латин, әмма мин Румыния мәктәпләрендә 11 ел буе урысча укыдым. Моның файдасы булды, чөнки Кырымда кырымтатарлар күбесе кирилл хәрефләрендә яза. Мин аларны кириллдан латинга күчердем. елларда ""Кырымтатар әдәбият тарихы"" китабын латинга күчердем. Ләкин үзем урысча белмим. — Сезнең тамырыгыз кайсы кырымтатарларыннан? — ""Син ногайча сөйләшәсең"" диделәр миңа. Мин Кырымда озак булдым. Анда кырымчаны аерып, ногайчаны аерып, төрекчәне аерып әйтәләр. Китапларда мондый мисал да бар. Ташавыл авылында өч мәхәллә булган. Бу авылның бер мәхәлләсендә ногайлар, икенчесендә — кырым, өченчесендә — төрекләр яшәде. Минем тамырларым әни ягыннан Керич тарафыннан. Хәзер авыл исемен оныттым, ул диңгез тарафында урнашкан. Әтием — Акмәчет авылыннан. Ул Акмәчет шәһәре түгел, шәһәргә кадәр әүвәл булган ирлек. Әтием ягы Кырымнан Румыниягә 1820 нче елларда, әнием ягы — 1860 нчы елларда күчеп килгән. — Сез Румыниядә кырымтатарларның киләчәген ничек күрәсез? — Без югалтуларга юл тоттык. Ассимиляция бик көчле бара. Минем балалык чорында румыннар белән гаилә корганнарны ""казак"" дип йөртә идек. Хәзер казак (румын) булмаган бер гаилә калмады. Шул кадәр кушылып беттек. Мәмәт Ниязиның бер шигырен укыйсым килә: Татар бармы дип кем сорый, мин бармын. Аның шанын таныган яшь татармын. Төректән үзгә туганым юк дөньяда Төрекнең үзе, үз кардәше шуңадыр. — Бүген Украинада сугыш бара. Кырым да Русия карамагында калды. Бүген Кырымда яшәгән кырымтатарларга, яшьләргә нәрсә әйтер идегез? — Телләрен, шанлы тарихыбызны онытмасыннар. Мин һәрвакыт язган вакытта үземне башта Кырымтатар язучылар берлеге әгъзасы, соңыннан Румыния язучылар берлеге әгъзасы дип әйтәм. Иң элек Кырымны әйтәмен, чөнки ул минем Ватаным. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Гюнер Акмолла: ""Румыния татарларында бик көчле ассимиляция бара""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],7,Татарстан,7227,https://www.azatliq.org/a/gyuner-akmolla-ruminia-tatarlarinda-bik-kochle-assimilatsia-bara/32933161.html,2024-05-05T23:09:59+03:00
"Спорт ярышы Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арнала, уны БР МХО ветерандары ассоциацияһы ойоштора. Ҙур ғаилә уйындары Фехтование үҙәгендәүтәсәк. Уйында ҡатнашыусылар физик әҙерлеген генә түгел, тупланғанлығын, берҙәмлеген, бер-береһенә терәк-таяныс була алыуын, шулай уҡ илдең тарихы буйынса белемдәрен дә күрһәтә алыр. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Иртәгә Өфөлә Ҙур ғаилә уйындары була,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Махсус хәрби операция,744,https://amanat.su/news/care/2026-02-20/irt-g-f-l-ur-ail-uyyndary-bula-4586448,2026-02-20T11:18:00+00:00
"Кисәге киске аварияла бер кеше һәләк булған, өс кеше зыян күргән. Фажиғә Р-240 автомобиль юлының 97-се километрында М-12 «Восток»ҡа инеү урынында булған, тип хәбәр ителә. 47 йәшлек ир «БМВ 520» руле артында икенсе дәрәжәле юлдан сыҡҡанда ЮАС йөк машинаһы менән бәрелешә. Еңел автомобиль водителе ашығыс медицина ярҙамы килгәнсе вафат була. Уның пассажирҙары, 42 йәшлек ҡатын, 8 һәм 6 йәшлек бала дауаханаға  оҙатыла. Хәҙер тикшереү эштәре үткәрелә.",Юл ҡағиҙәләрен теүәл үтә,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,448,https://shonkar.com/news/kh-ef-e-lek/2025-06-02/yul-a-i-l-ren-te-l-t-4260357,2025-06-02T10:12:00+00:00
"Ысын геройҙар махсус хәрби операцияла ғына түгел, беҙҙең арала ла күп. Улар – Еңеүгә үҙ өлөшөн индереп, тыуған илдәрен һаҡлап өйҙәренә ҡайтҡан кешеләр. Ауыр йәрәхәттәре булһа ла, тыныс тормошта ла үҙҙәренә урын тапҡан, улай ғына ла түгел, башҡаларға өлгө булып киткән яҡташтарыбыҙ бихисап. Бөгөн шундай ветеран-яугир тураһында һүҙебеҙ. Ришат Фәүзетдинов – Ҡариҙел районының Шамрат ауылында тыуып үҫкән. Ул махсус операция уты аша үтә, ҡаты яралана, әммә күңелен төшөрмәй. Бөгөн һуғыш яланында ғына түгел, тыныс тормошта ла ысын батырлыҡ өлгөһө күрһәтә. Палач позывнойын алған Ришат – профессиональ хәрби. Хәрбиҙәргә хас булғанса, ул үҙенең һуғыш юлы тураһында һөйләргә яратмай. Шуныһы билдәле – ул разведчик-снайперҙан прапорщикка тиклем юл үтә. Херсон йүнәлешендәге алыштарҙа ҡатнаша, иптәштәрен ҡотҡарғаны һәм күрһәткән батырлығы өсөн Батырлыҡ өсөн миҙалы менән бүләкләнә. Икенсе тапҡыр ҡаты яраланғандан һәм оҙаҡ ҡына дауалана, реабилитация үтә. Әле ул өсөнсө төркөм инвалиды. Тик һис тә үҙен сирле кеше итеп тоймай, ә гөрләтеп донъя көтә, йәмәғәт эшмәкәрлегендә әүҙем ҡатнаша, хәйриә менән шөғөлләнә. Әле Ришат Ильяс улы Өфө районының Нуғай ауылында йәшәй. Ҡатыны менән ике ул үҫтерә. Ә күптән түгел Разянь училещеһында БПЛА буйынса уҡый башлаған. Уның  менән ҡыҫҡа ғына әңгәмә ҡороп алдыҡ. – Һин – махсус хәрби операция ветераны. Йәрәхәттәрең дә бар. Тик һине белгән кешеләр һис тә тик ятмайһың, әүҙем эшмәкәрлек алып бараһың тиҙәр. Беҙгә лә һөйлә әле улар тураһында. – Ҡала янында булһа ла ауылда йәшәгәс эш күп. Тракторым бар, ҡышын уның менән урамдарҙы таҙартам, йәйен юлдары ипкә килтерергә тырышам. Битараф булмаған ауылдаштар менән бергә Советтар Союзы Геройы Василий Утин урамын тәртипкә килтерҙек. Аттар тотам, кешеләрҙе һыбай йөрөргә өйрәтәм. Киләсәктә республика мәнфәғәтендә эшләү өсөн Башҡортостан дәүләт хеҙмәте академияһына уҡырға индем. Шулай уҡ МХО ветерандары ассоциацияһы тормошонда ҡатнашырға тырышам. Йәштәргә патриотик тәрбиә биреүгә өлөшөмдө индерәм. Күптән түгел БПЛА операторына уҡый башланым. – Ни өсөн БПЛА операторына уҡырға булдың? – Дөйөм алғанда, яңы белемдәр бер ҡасан да артыҡ түгел. Ә БПЛА операторҙары әле махсус хәрби операцияла ла, тыныс тормошта ла бик кәрәк булған һөнәр төрө тип иҫәпләйем. Минең квадрокоптерҙарым бар, аэротөшөрөү менән ҡыҙыҡһынам. Уларҙы осорор өсөн уҡып сығырға кәрәк. – Уҡыуы оҡшаймы? – Әлбиттә. Ҡыҙыҡлы һәм файҙалы һөнәр аласаҡбыҙ бит. Яңы компетенциялар үҫешергә, киңәйергә мөмкинлек бирә. – Әле белеүебеҙсә МХО биләмәһендә БПЛА ғәскәрҙәре төҙөйҙәр. Һин үҙең алғы һыҙыҡта булған кеше, был һөнәр кәрәк тип уйлайһыңмы? – Һис шикһеҙ. Унда, алғы һыҙыҡта, БПЛА операторҙары бик кәрәк һәм мөһим роль уйнайҙар. Аяҡ менән йүгереп йөрөгәнгә ҡарағанда дрондар осороп маҡсатҡа өлгәшеү күпкә яҡшыраҡ. Шуға күрә төплө белем алырға, эштең нескәлектәренә төшөнөргә кәрәк. – Кире МХО биләмәһенә барырға йыйынаһыңмы? – Мин әле өсөнсө төркөм инвалиды. Хеҙмәтемде тамамланым. Ләкин барыһы ла ваҡытта тора. Бар, һин унда кәрәк тиһәләр, һаулығым ҡушһа, әлбиттә кире барасаҡмын. Был юлы яңы һөнәр менән. Тыуған ил яңынан саҡырһа ҡасып ятырға уйламайым. – БПЛА операторҙарына уҡыған йәки уҡырға теләгән егеттәргә әйтер һүҙең бармы? – Был һөнәр лента артында бик кәрәк. Һеҙ яугирҙәрҙең күҙҙәре лә, ҡулдары ла. Хәҙер фронтта ҡорал күтәреп йүгереп йөрөмәйҙәр. Әле дрондар һуғышы ваҡыты. Кемдең армияһы технологиялыраҡ, ә операторҙары нығыраҡ әҙер һәм белемлерәк – шулар еңәсәк. Яңы һөнәр алырға теләгәндәр өсөн бик яҡшы мөмкинлек тип иҫәпләйем. Оҙаҡламай һуғыш бөтөр, ә был белем һеҙҙең менән ҡаласаҡ. Тыныс тормошта ла ул бик кәрәк һәм ҡыҙыҡлы. Шулай булғас, егеттәр барығыҙ, уҡығыҙ, яңы һөнәр менән дошманды тар-мар итергә ярҙам итегеҙ. - Рәхмәт! Башҡортостанда пилотһыҙ системалар ғәскәренә йыйыу башланды. Был – былтыр Юғары баш командующий Владимир Путин һәм оборона министры Андрей Белоусов ҡарары буйынса булдырылған ғәскәрҙәрҙең яңы элиталы төрө. МХО биләмәһендә дрондар ярҙамында ут бурыстарының 80 проценты үтәлә. Хәҙерге ҡораллы конфликттарҙа бындай сараларҙың роле шул тиклем юғары, ғәскәрҙәрҙең уңышлы хәрәкәт итеүе күп осраҡта пилотһыҙ системаларҙы идара итеүҙең һөҙөмтәлелеге менән билдәләнә. Әммә элек дрон операторҙары башҡа хәрби-иҫәп һөнәрҙәре буйынса иҫәпләнгән, хәҙер иһә уларҙың эше рәсми, юғары статус ала. Улар юғары класлы, яҡшы әҙерләнгән, автомат менән түгел, ә джойстик менән оҫта идара итеүсе яугирҙәр буласаҡ. Шуға күрә уларға башҡаларҙан айырылып торған махсус шарттар булдырыла һәм урындар һаны сикләнә. Был ғәскәрҙә хеҙмәт итеү өҫтөнлөктәре тураһында алдағы һандарҙа уҡырһығыҙ. Шулай уҡ БПЛА подразделениеларында хеҙмәт итеү тураһында тулы мәғлүмәтте башбат. рф сайтында һәм 122 телефоны буйынса алырға була. Фотолар геройҙың шәхси архивынан.",МХО ветераны яңы һөнәр үҙләштерә,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0],7,Геройҙар,4715,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2026-02-09/mho-veterany-ya-y-n-r-l-shter-4571244,2026-02-09T21:05:00+00:00
"Стәрлетамаҡ районы Латип ауылында тыуып үҫкән Асия Смакова йәштән үк йыр-бейеүгә һәләтле була, сәхнәлә йырлай, спектаклдәрҙә ҡатнаша. Өфө сәнғәт училищеһында уҡый, шунда буласаҡ ғүмер юлдашы, мәшһүр талант эйәһе, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы, йырсы Илфаҡ Смаков менән таныша. Асия һуңғараҡ Өфө дәүләт сәнғәт институтында юғары һөнәри белем ала. Башҡорт дәүләт академия хор капеллаһында эшләй. Башҡорт дәүләт филармонияһында Илфаҡ Смаков төркөмөндә йырлағанда йыр һөйөүселәргә нығыраҡ таныла. Уларҙың дуэты һәр ваҡыт көслө алҡыштарға күмелә, моң тантанаһына әүерелә. 1993 йылда Илфаҡ Мөзип улы яҡты донъяны ҡалдырғас, Асия ханым уның исемен мәңгелләштереү өсөн ҙур хәстәрлек күрә: ҡәберенә иҫтәлекле гранит таш ҡуйыла, Саҡмағош районы Рапат ауылы мәҙәниәт йортона Илфаҡ Смаков исеме бирелә, районда уның исемендәге призға йырсылар бәйгеһе үткәрелә, Өфөлә ул йәшәгән йортҡа таҡтаташ ҡуйылған. Динә Мырҙаҡаева. — Асия ханым, сер булмаһа, һөйләгеҙ әле, Илфаҡ Смаҡов менән ҡайҙа, нисегерәк таныштығыҙ? — Тәүҙә Илфаҡ менән тыуған ауылымда телевизор аша таныштым. Сәнғәт училищеһының 2-се курсынан һуң йәйге каникулдамын. Әсәйем менән бесән сабып, хәлдән тайып ҡайтып инһәм дә, скрипкамды ҡулға алыу менән бөтә арыуым юҡҡа сыға. Шул көндө лә уйнай ғына башлағайным, өйҙән әсәйем саҡыра: Асия, Асия, ин тиҙерәк, концерт бара, — ти. Илфаҡ Смаҡов йырлай, — тип күрше-тирә ҡатын-ҡыҙҙарына ла әйтте. Өләсәйем дә абына-һөрөнә тыштан килеп инде. Өйҙә кеше күп булыуға ҡарамаҫтан, тын да алмай бер-бер артлы Еҙ ҡыңғырау моңдары, Раушаниям, Әҡлимә, Бәрәңге, Томбойоҡ йырҙарын тыңланыҡ. Вәт, йырлай, исмаһам! — тине күрше бабай, әҫәрләнеп. Асия туғаным, беҙгә Өфөнән Илфаҡ Смаҡовтың пластинкаларын алып ҡайт әле, — тине ауылдаш апайҙар, концерт бөткәс. Мин өндәшмәнем. Өфөлә лә Илфаҡ Смаҡовтың пластинкаларын табыу еңел түгел ине. — Ә күрешеп танышыуығыҙ ҡасан булды? — 1970 йылдың июнь айы. Филармония алды артистар менән тулған. Һәр бригада үҙ автобусын көтә. Төрлө райондар буйлап йәйге һабантуйҙарға китергә йыйынабыҙ. Оҙаҡ та үтмәй, автобустар килде. Мин дә капеллаға тип тәғәйенләнгәненә килдем. Ҡараһам, бер урын да ҡалмаған. Эстрадниктарға эйәрҙем. Алдымда төҙ, матур һынлы бер егет ултыра. Тулҡынланып торған ҡара сәсе килешле итеп таралған, үҙе күк костюмда. Бер кем менән дә һөйләшмәй. Иғтибар менән ҡарайым. Бәй, Илфаҡ Смаҡов табаһа! Стәрлетамаҡ яҡтарына, тыуған ерҙәремә юл тоттоҡ. Бер аҙҙан автобустар заправкаға туҡтаны. Мин дә башҡалар менән автобустан сығып, бер үҙем ситкәрәк барып баҫтым. Көн кискә ауышҡан булһа ла, салт аяҙ. Өҫтөмдә аҡ селтәр яғалы ҡыҫҡа еңле зәңгәр күлдәк. Туҙан теймәһен тип, тиҙ генә плащымды алып кейҙем. Бына бер автобус, көтмәгәндә мине баштан-аяҡ бысраҡ һыуға күмеп, янымдан шыжлап үтеп китте. Беҙҙекеләр автобусҡа инеп бөттө. Мин был көйө инә алмайым бит инде. Барыһы ла мине йәлләй. Тәҙрәнән күреп ҡалғанмы икән, Илфаҡ Смаҡов йүгереп тә сыҡты, ерҙән үлән йолҡа-йолҡа, өҫтөмдө таҙартырға тотондо. Аҙаҡ аҡ ҡулъяулығын алып, һөртөп ҡуйҙы. Уға рәхмәт әйтеп, ултырып киттем. Күренекле йырсының бөтә кеше араһында йүгереп килеп миңә ярҙам ҡулы һуҙыуы күңелемдә ғүмерлеккә яҡты тойғо ҡалдырҙы. Ошо осрашыуҙан һуң Илфаҡ мине ҡайҙа күрһә лә хәлемде һорашып, үҙенең дә пландары менән уртаҡлашыр булды. Дуҫлығыбыҙ тора-бара ҙур хискә әүерелде. — Шунан һуң эстрадала бергә йырлай башланығыҙ инде? — Эйе, минең оло сәхнә юлына сығыуымда Илфаҡтың профессиональ ярҙамы ҙур булды. Йырҙарҙы өйҙә лә, гастролдәрҙә лә өйрәндек. Бер-беребеҙгә кәңәштәр бирә торғайныҡ. Тауышымдағы моңло боролоштарҙы ярата ине. Йыр һайлауға талапсанлығы миңә лә күсте. Көйө лә, һүҙҙәре лә күңелгә ятышлы йырҙарҙы ғына репертуарына индерҙе. Шуға ла уның бөтә йырҙарын да әле булһа яратып тыңлай халыҡ. — Ә өйҙә, ғаилә башлығы булараҡ ниндәй кеше ине Илфаҡ ағай? — Ситтән ҡарағанда ҡырыҫ күренһә лә, йомшаҡ тәбиғәтле булды ул. Өй эштәрендә лә ярҙам итте, ә инде ғаиләне матди яҡтан тәьмин итеүҙе, ялға барыу, концерттар ойоштороу кеүек мәсьәләләрҙе тулыһынса үҙенең яуаплылығына алды. Дуҫтарына ҡарата ихласлығы, ярҙамсыллығы һоҡландырҙы. Ҡыҙыбыҙ Айһылыу өсөн бөтәһен дә эшләргә әҙер ине. — Бигерәк иртә китте шул. — Үлем һәр саҡ ваҡытһыҙ киләлер, күрәһең. Ә Илфаҡҡа әле йәшәргә лә йәшәргә ине. Уны юғалтҡанға тиклем дә яҙмыш бик күп һынауҙар, ҡайғылар ҡуйҙы алдыма. Уҡып йөрөгән сағымда уҡ, ҡырҡ биш кенә йәшендә әсәйем вафат булды. Тормошҡа сыҡҡас, бәхетемә ҡыуанып ҡына йәшәгәндә өләсәйем үлеп китте. Мине тәрбиәләүҙә, белем биреүҙә ҙур ярҙам күрһәткән Ғәбделхәй ағайым Ғәббәсов аварияға осрап һәләк булды. Түҙергә кәрәк, түҙергә, янымда ҡыҙым, Илфағым бар бит әле, тип йыуандым. 1993 йылдың апрелендә. Илфаҡ ҡабаланып филармониянан ҡайтып инде. Асия, Шишмәлә Назар Нәжми ағайҙың ижад кисәһе үткәрелә. Унда һинең килеүеңде лә һоранылар, әйҙә, тиҙерәк репетицияға! — тип сабый бала һымаҡ үтенде. Шығырым тулы залда, тирен һөртә-һөртә, илһамланып йырланы ла йырланы. Был һуңғы тапҡыр икебеҙ бер кисәлә ҡатнашыуыбыҙ булған икән. 27 майҙа Илфаҡ йоҡларға ятҡан еренән уянманы. Күренекле йырсының ҡапыл үлеүе уны яратҡан бөтә халыҡ өсөн дә йәшен һуҡҡандай булды. Ә йәшәргә кәрәк. Әлдә эргәмдә ҡыҙым, туғандарым, дуҫтарым булды. Айһылыуыбыҙ хаҡына мин үҙемде ҡулға ала алдым. Бөтә күңел наҙымды, көсөмдө уны тәрбиәләп аяҡҡа баҫтырыуға, музыкаль һәләтен үҫтереүгә йүнәлттем. Гөлфиә Юнысова.",Асия менән Илфаҡ Смаковтар.,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 0 1 0 0 1 0 1 1 0 1],8,Тарих,5296,https://tamasha-rb.ru/articles/tarikh-m-sh-khes/2025-02-16/asiya-men-n-ilfa-smakovtar-4123801,2025-02-16T12:58:00+00:00
"Мостафа әмилевКырымтатар халкы лидеры Мостафа әмилевУкраинада кырымтатар мохтариятен торгызу өлкәсендә тиешле адымнар ясалмауны елның иң уңышсыз вакыйгасы дип атады. Ул бу хакта кырымтатар телеканалында 2018 елгы эшчәнлеккә бәя биргәндә әйтте. Украин православ чиркәвенең Мәскәү чиркәвеннән бәйсезлек алуын әмилев 2018 елның иң зур уңышы буларак бәяләде. Шул ук вакытта әмилев Украина Югары Радасы кырымтатар милли автономиясен булдыру мәсьәләсен 2019 елда күтәреп чыгар дип өметләнүен белдерде. Кырымда кырымтатар автономиясен торгызу өчен махсус эшче комиссия булдырган тәкъдимнәрне башта Югары Раданың Конституция комиссиясе хупларга тиеш, ләкин бу комиссия утырышын президент кына ыя ала.19 сентябрь Рефат Чубаров Украина Югары Рада мөнбәреннән чыгыш ясап, кичекмәстән Конституция комиссиясе ыелышын чакыруны сорап ил президенты Петр Порошенкога мөрәәгатьитте, ләкин президент аны эшләмәде. Русия тарафыннан басып алынган Кырымның статусын билгеләү өчен Конституция комиссиясе карарын башта Югары Радада кимендә 226 депутатның хуплавы кирәк. Аннары Югары Рада карарын Конституция мәхкәмәсе хупларга тиеш. Шуннан соң Конституциянең Кырым белән бәйле 10 нчы маддәсенә үзгәрешләрне кабул итү өчен Югары Рададагы 423 депутатның кимендә 300 нең хуплап тавыш бирүе кирәк. Украина президенты Петр Порошенко кырымтатар автномиясен булдыру өчен Украина Конституциясенә үзгәрешләр кертү эшен тизләтергә вәгъдә биргән иде. 2015 елның июлендә Украина президенты Петр Порошенко Кырымда кырымтатар автономиясен булдыру нигезнамәсен ил Конституциясенә кертү кирәклеген әйтте. Шулай ук ул депутатларны да Конституциягә кертеләчәк үзгәрешләрне якларга чакырган иде.",Мостафа әмилев: Кырымтатар мохтарияте торгызылмау – 2018 елның иң зур уңышсызлыгы,['Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Ҡырым,1652,https://www.azatliq.org/a/29685533.html,2018-12-31T13:13:53+00:00
Салауат Юлаев кеүек халыҡ мәнфәғәттәрен яҡлап көрәшергә йыйынған шағир кире уйланы. Салауат Юлаев исемендәге премия һәм халыҡ шағиры исемен алыу өсөн көрәшергә булды.,"Унан, бынан, тегенән",['Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],2,Төрлө,166,https://henek.info/articles/+++-/2025-01-28/unan-bynan-tegen-n-4098707,2025-01-28T08:35:00+00:00
"Багдадтагы АКШ илчелегефикерләрАКШ Гыйрактагы илчелегенең хезмәткәрләрен өлешчә эвакуацияләргә әзерләнә. Шулай ук Якын Көнчыгыштагы кайбер илләрдә урнашкан АКШ хәрбиләренең туганнарына илдән китәргә рөхсәт ителде. Бу хакта чәршәмбе кичендә Пентагон һәм Дәүләт департаментына сылтама белән кайбер медиалар, шул исәптән агентлыгы хәбәр итте. АКШ хакимиятенең исеме аталмаган вәкиле агентлыкка белдерүенчә, иминлек өлкәсендә туган вазгыять аркасында саклану министры Пит Хегсет АКШның үзәк хәрби идарәсе аваплылыгына караган кайбер илләрдәге хәрбиләрнең туганнарына илдән китүгә рөхсәт бирүен белдерде. Сүз, Катар, Бәһрәйн турында бара. АКШ һәм Гыйрактагы чыганаклар шулай ук Багдадтагы илчелекне өлешчә эвакуацияләргә әзерләнүе турында хәбәр итте. Моны төбәктә куркыныч янау арту белән аңлаттылар. Белгечләр соңгы вакыйгаларны ""атом килешүе"" сөйләшүләрендә алга китеш булмау сәбәпле, АКШ белән Иран арасындагы киеренкелекнең артуы белән бәйли. Чәршәмбе көнне АКШ президенты Доналд Трамп Иранның уран баетудан баш тарту ихтималына булган ышанычы кимүен белдерде. Вашингтон сөйләшүләр уңышсыз тәмамланган очракта, Тәһранга атом коралын булдырмау максатыннан Иранга каршы чаралар күрәчәген, хәтта хәрби һөүмнәр дә булырга мөмкинлеген кире какмады. Иран хакимияте атом коралына ия булырга омтылмавын белдерә. Шул ук вакытта уран баету хокукыннан баш тартырга әзер түгеллеген дә әйтә. АКШ Кораллы көчләренең Якын Көнчыгыш өчен аваплы итәкчесе генерал Майкл Курилла алдагы көнне АКШ Конгрессының Вәкилләр пулатында Иранга каршы хәрби һөүм планын әзерләвен һәм аны саклану министры Пет Хегсет белән Доналд Трампка тапшырганын белдерде. Иран саклану министры Газиз Насирзаде һөүм ясалган очракта, АКШның төбәктәге хәрби ныгытмаларына авап һөүмнәре булачагын әйтте. АКШ хәрби базалары Күвәйт, Катар, Бәһрәйн, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре һәм Гыйрак ирлекләрендә урнашкан. Шул ук вакытта Гыйракта Иран тарафлы көчләр шактый күп. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",АКШ Багдадтагы илчелеген өлешчә эвакуацияләргә әзерләнә,['Сәләмәтлек' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,2013,https://www.azatliq.org/a/33440746.html,2025-06-12T06:02:31+00:00
С 1 апреля в республике ограничат движение большегрузов по региональным и межмуниципальным дорогам.,В Башкирии ограничат движение грузовиков,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,99,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-03-04/v-bashkirii-ogranichat-dvizhenie-gruzovikov-4144501,2025-03-04T15:35:00+00:00
"Режиссер Илдар ЯгъфәровАзатлык 2019 елга нәтиә ясый. Төрле өлкәдә уңышлар, максатларга ирешми калу очракларын, аларның сәбәпләрен ачыкларга тырышабыз. Татарстан кино сәнәгате нәрсә белән мактана ала, милли кино өлкәсендә нинди проблемнар бар, алга таба планнар нинди? Шул хакта Русия кинематографистлар берлегенең Татарстан бүлеге рәисе, режиссер Илдар Ягъфәровбелән сөйләштек. — Узып баручы ел нәтиәләреннән канәгатьме сез? — Кино сәнгатенә яшьләр килә, төрле жанрда, төрле юнәлештәге фильмлар төшерә. Димәк, без алга барабыз. Әйтик, Илшат Рәхимбай халыкчан ""Әпипә"" фильмын булдырды. Без бит прокатка чыгара алырлык фильм көтәбез, ""Әпипә"" шундый. Чөнки татар – синтементаль халык. Аңа һинд киносы кебегрәк продукт кирәк. Шул ук вакытта киноның нәрсә икәнен онытырга ярамый. Милли кинематограф бөтен юнәлешләрдә үсәргә тиеш. Комедия дә, драма да булсын, хәтта боевиклар да. Ләкин аларны туган телдә төшерергә кирәк. Бу әһәттән миндә сагаю да бар. Иат төркемнәре прокат челтәренә чыгарга тырыша һәм моның өчен төрле юллар эзли. Бу – Мәскәүдән актерлар чакыру да, фильмны күбрәк урысча диалоглар белән чуарлау яисә урыс телендә генә уйнау да. Болай барса, без милли киноны бөтенләй югалтырга да мөмкинбез. — ""Кире"" фильмында мәсәлән, Мәскәүдән чакырылган үз милләттәшебез уйнады. — Әйбәт кино, ләкин эчтәлеге милләт өчен бик үк файдалы түгел. Анда татар кешесе көлкегә калдырылган. Ошарга тырышып халкыңа зыянга эшләргә ярамый. — Башкортстанның ""Сеңелкәш"" (""Сестренка"") фильмы Татарстанда бик яхшы каралды. Аны рекламлау да бик әйбәт барды. Башкорт кинофильмына акча күбрәк биреләме? — ""Сеңелкәш"" – бик яхшы фильм, ләкин аның башкорт кинематографиясенә бернинди катнашы юк. Ул Мостай Кәрим фонды ярдәмендә төшерелгән. Команда тулаем Мәскәүнеке. ""Сеңелкәш"" башкорт мәдәниятенә зур ярдәм булды. Аның бюджеты – 90 миллион сум. Бу суммадан чыгып фикер йөртсәк, мин аны сентименталь, хатын-кызлар карый торган фильм дип бәялим. Сюжеты йомшаграк. Икенче яктан, бәлки, андый әсәр дә кирәктер. Мине сокландырганы – балалар. Актерлар бик ентекләп сайлап алынган. Башкорт мәдәниятенә ихтирам күзгә бәрелеп тора. Анда украин кызы Оксана башкортча сөйли. Хәзер мәскәүләрнең бездә төшергән ""Зөләйха күзләрен ача"" фильмын күз алдына китерегез. Килешәсездер, мөнәсәбәтләрдә аерма бик зур. — Иганәчеләр табу ни өчен авыр? Бездә дә бит ""Татнефть"", ТАИФ бар. Спорт финанслана, кино юк. — ""Татнефть"", ТАИФ иганәчелек белән бик күп шөгыльләнә. Аларга өстән кинога ярдәм итәргә дигән фәрман төшсә, бәлкем милли кинематографка да ярдәм булыр иде. Хәзер менә ""Өчпочмак"" проекты авыр хәлдә. Юкса, ярдәм булса, милли комедия барлыкка килер иде. Әлегә тукталып калдылар. Икенче як та бар: без бер тапкыр ишек шакып карыйбыз да, ачмасалар, булмады бу дип кул селтәп китеп барабыз. Мөгаен, тукталырга ярамыйдыр. Кире кагалар икән, яңадан хат язарга, мәсьәлә хәл ителгәнче йөрергә кирәктер. итәкчелек үәтләрне ярата. Ә кинода – зыялылар. Алар алай йөри белми. Ә бит алга карасаң, безне тагын да авыррак еллар көтә. Димәк, активрак булырга кирәк. — Татарстан киносының федераль грант отканы бармы? — Киноның шәхсән миңа бик мөһим бер ягы бар. Бу – бу аның миллилеге, минем ата-анам телендә булуы. Андый сценарий белән федераль үзәкне кызыксындыру бик авыр. Без 12 ел дәвамында аларның ишеген шакыйбыз, әлегә бер генә нәтиәгә ирешкәнебез дә юк. Шуңа күрә Мәскәүнең кинематографистлар берлегендә дә төбәк киносы буенча аерым комиссия төзү турында уйлыйлар. Ул комиссиягә якутлар, башкортлар, татарлар керсә, начар булмас иде. Үз вәкилең булу грант мәсьәләсендә таптанып торган урыннан кузгатып ибәрер иде. Хәзергә киноны Мәскәү белән Петербур гына төшерә. Әмма, Русия киносы диләр икән, аның күп милләтле ил булуын онытмаска кирәк. Хәзергә милли киноны үзебезнең министрлык һәм үзебезнең дәүләт белән кайгыртырга кала. Шул ук Башкортстанны алсак, киноны үстерү анда – дәүләт програмы. Аларның үз киностудиясе, үз бюджеты, штат расписаниесе бар. Күптән түгел башкорт теле көнен билгеләп үттеләр, без дә бит 26 апрельне татар теле көне итеп бәйрәм итә алабыз. Безгә шуларны алга сөрергә, шуларны кайгыртырга кирәк. Бәлкем бу кемгәдер ошамас та. Шуңа күрә әмәгатьчелек татар телен, татар әдәбиятын, киносын күтәреп алсын, кинога йөрсен иде. — Татарстан – документаль киносы белән танылган. Хәзер бу жанр арткы планда яисә тукталды сыман. Әйтик, татар теле мәктәптән сөрелде – бу документаль чагылыш тапмады. Бүген халык чүп яндыру заводына каршы урамнарга чыга, аны да күрмиләр. Бу нигә шулай? — Документаль фильм заказ буенча гына төшерелә. Ул берәр язучы яисә бездә үтүче берәр чара турында булырга мөмкин. Күңел салынмыйча, кирәк булганга эшләнгән фильмнар. Безгә бүген татар теле проблемы турында чын кино төшерергә кирәк. Укытучылар нишли, халык нинди фикердә? Ник чүп яндыру заводына каршылыкны күрмәмешкә салышабыз? Барысы да кинога 500 мең акча бүлеп биргәнне һәм мәдәният министрлыгының нәрсә турында төшерергә кирәклеген әйткәнне көтә. Мине дә бу бик борчый. Эшләргә кирәк. Бөтен кешедә камера бар, ачуым килмәгәе. Документаль кино өчен әллә нинди югары сыйфат та кирәкми, бер караганда. Кинода беренче чиратта кискен мәсьәлә булуы кирәк. Иатчыларда курку да бар. Каршы чыгарга куркалар. Кайберәүләрнең инде гомере узып бара, ә алар курка. Кинематографистлар берлеге абруе барысы да мөһим, кискен әсәрләр тудырса гына үсәчәк һәм аның белән санлаша башлаячаклар. — Быел Сөембикә ханбикәнең тууына 500, Алтын Урданың 750 еллыгы. Татарстан кинематографының бу уңайдан планнары бармы? Тарихи кино төшерергә ни итми: финансмы, теләкме? — Барыннан да бигрәк белгечләр кытлыгы. Бу идея белән янган кешеләр итми. Татарстан язучылар берлегенең дә инициатива күрсәтүе кирәк. Башкортстанда тарих аерым бер юнәлеш булып үсеп килә. Ерак барасы түгел, Тукай турында нәфис фильм төшерә алганыбыз да юк. — Татарстан киносының продюсерлары бармы? — Үзләрен продюсер дип атаучылар бар. Ләкин продюсер ул кинога үз акчасын кертүче һәм билгеле бер проекттан табыш ала белүче. Әгәр табыш алыр өчен башта аңа акча кертергә кирәк икәнен аңлау булса, андый продюсерлар үсеп чыгачак. Кинога дәүләт акчаны гел бүлеп бирмәячәк. Илдар Ягъфәров– режиссер, Русия кинематографистлар берлегенең Татарстан бүлеге рәисе, беренче татар нәфис фильмы режиссеры.1971 елда Пермь өлкәсендә туган, өч яшендә ата-анасы белән Казанга күченеп килә. Казан педагогия институтының спорт факультетын тәмамлый. 1991 елда Казан телевидениесенә режиссер ассистенты булып эшкә урнаша. 1994 елда ВГИКка укырга керә. 2000 елда ""Бәхеткәй"" дигән фильмы Истамбулда төрки кино көннәрендә димломга лаек була.2005 елда ""Я-продакшн"" киностудиясен төзи. Бу студия күбрәк музыкаль клиплар төшерү белән шөгыльләнә. 2004 елда беренче тулы метражлы ""Күктау"" нәфис фильмын төшерә. ""Брелок"", ""Байгал"" фильмнары авторы.","""Киноны прокатка чыгарам дип миллилектән тайпылу күзәтелә""",['Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 1 1 0 1 1 1 0 0 0 0],7,Мәҙәниәт,6723,https://www.azatliq.org/a/30331741.html,2020-01-04T21:04:05+00:00
"2024 йылда студент ғаиләләре һаны 22000 ғаилә тәшкил итһә, бөгөнгө көндә был һан 25000-дән саҡ ҡына күберәк, улар араһында 13 000 бала тәрбиәләгән ғаилә бар. Студенттарҙан һәм ғалимдарҙан торған йәш ғаиләләр уҡыуҙы, ғилми эште һәм балалар тәрбиәләүҙе берләштереү кәрәклеге менән бәйле бер нисә үҙенсәлекле проблемаға юлыҡҡан. Академик берләшмәгә уңышлы интеграцияланыу һәм артабанғы профессиональ үҫеш өсөн йәш ғаиләләргә матди ярҙам, уңайлы хеҙмәт һәм тормош шарттары булдырыу кеүек төрлө яҡлап ярҙам кәрәк. Панель дискуссияһы спикерҙары ла арҙаҡлы, ихтирамлы шәхестәр булды: -Баулин Олег Александрович, ӨДНТУ ректоры; -Нечаева Дарина Михайловна, Федераль психологик һәм дисциплина ара тикшеренеүҙәр ғилми үҙәгенең ғилми хеҙмәткәре, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының психологик ярҙам хеҙмәте координаторы; -Савостеенко Никита Вадимович, Силәбе өлкәһенең йәш ғалимдар һәм белгестәр советы рәйесе, Көньяҡ дәүләт университетының өлкән уҡытыусыһы; -Краснощеков Никита Алексеевич, Рәсәй мәғариф академияһының йәш ғалимдар һәм белгестәр советы рәйесе, Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Фән һәм мәғариф буйынса советтың фәнни һәм мәғариф өлкәләрендә йәштәр эштәре буйынса координация советы ағзаһы. -Модераторы: Ковалев Артем Иванович, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының психология факультетының уҡыу эштәре буйынса деканы урынбаҫары, Рәсәй Президенты ҡарамағындағы фән һәм мәғариф буйынса советтың фәнни һәм мәғариф өлкәләрендә йәштәр эштәре буйынса координация советы ағзаһы. Спикерҙар студенттарҙың һәм йәш ғалимдарҙың ғаиләләренә ярҙам итеү саралары тураһында һөйләне, улар: Әсә һәм бала бүлмәләрен, ваҡытлыса йәшәү бүлмәләрен булдырыу; Берҙәм мәғлүмәт тәҙрәләре (Единые информационные окна); Социаль түләүҙәр һәм стипендиялар рәүешендә матди ярҙам; Хеҙмәт торлағын бүлеү; Торлаҡ сертификаттары; Бала тыуғанда студенттарға бер тапҡыр бирелә торған түләү һ. б. «Беҙҙә бөтә университеттарҙа эшләүсе һәм уҡыусы студенттарға, йәш ғалимдарға, аспиранттарға, университеттың бөтә хеҙмәткәрҙәренә лә ҡағылышлы эш практикаһы бар һәм әүҙем ғаилә сәйәсәтен бөтә университеттарға ла таратырға кәрәк, сөнки был дөйөм, берҙәм мәсьәлә, уны, әлбиттә, бергәләп хәл итергә тейешбеҙ», - тип һөйләне Брайнес Анна Александровна, Рәсәй мәғариф һәм фән министрлығының дәүләт йәштәр сәйәсәте һәм тәрбиә эшмәкәрлеге департаменты директор урынбаҫары. Фекер алышыу йомғаҡтары буйынса эксперттар һәм ҡатнашыусылар студенттарҙың һәм йәш ғалимдарҙың ғаиләләренә ярҙам сараларын яҡшыртыу буйынса үҙ тәҡдимдәрен индерҙе. Иң ҡыҙыҡлыларының береһе-ғалимдар өсөн льготалы ипотека һәм аспирантурала уҡыған ваҡытта торлаҡ сертификаты алыу мөмкинлеге, сөнки әлеге ваҡытта бындай сертификатты кандидатлыҡ дәрәжәһе алған ғалимдар ғына ала ала ине. Йәш ғалимдар съезы пресс-центры фотолары.",Ғаиләле йәш ғалимдар иғтибарына,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],4,Аңлатма,2789,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-07-04/ail-le-y-sh-alimdar-i-tibaryna-4303230,2025-07-04T17:06:00+00:00
3 принтердан чыгарылган кеше башы сыныТерри ВеллерсНью-Йорк штатындагы Корнелл университеты хезмәткәре Лэрри Бонассар 3 принтердан чыгарылган кеше колагын күрсәтәТомас ФрейДжордж МагнусҺод Липсон,3 принтерлар сәнәгатьтә инкыйлаб башлый,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Мәғариф,195,https://www.azatliq.org/a/24950541.html,2013-04-12T08:36:29+00:00
"Ҡәҙерле әсәйем, Гөлйемеш Янбаеваға арнала! Минең ҡәҙерле әсәйем – Гөлйемеш Янбаева. Ул кафела ашнаҡсы булып эшләй, мин әсәйем менән сикһеҙ ғорурланам! Уның бешергән ризыҡтарын барыһы ла маҡтап телгә ала, яратып һөйләйҙәр — был уның һөнәренә булған мөхәббәтен күрһәтә. Әсәйем бар ергә лә өлгөрә, һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙа белә. Атайым менән бергә беҙҙе, балаларын, ҙур һөйөү менән тәрбиәләй. Яҡындары өсөн ул хәстәрле туған, шуға ла уны ""Беҙҙең Гөлемеш"" тип яратып торалар. Әсәйем, ҡәҙерлем, һин минең өсөн иң яҡын кеше! Байрам менән! Мин һине бөтә йөрәгем менән яратам! Һөйөү менән, ҡыҙы Әмилә Янбаева, синыф уҡыусыһы. Ҡәҙерле әсәйем — Әлиә Ҡәҙерле әсәйем, һине Әсәйҙәр байрамы менән ихлас ҡотлайым! Әсәйемдең исеме ғәрәп телендә бөйөк тигәнде аңлата һәм ул ысынлап та шундай! Әсәйем беҙҙең өсөн ҙур ярҙамсы, ҡурсалаусы һәм оло тормошҡа әҙерләүсе. Әсәйемдең мәктәп һәм йәмәғәт эшендә әүҙем булыуына һоҡланам, ул һәр ерҙә өлгөрә. Уның бешергән ризыҡтар телде йоторлоҡ тәмле! Әсәйем, йөҙөңдәге йылмайыу һүнмәһен, һиңә ныҡлы һаулыҡ, бәхет һәм тыныслыҡ теләйем. Мин һине ихлас күңелдән яратам! Һөйөү менән, улың Ислам Ғәлиәкбәров. Минең әсәйем - Рәзидә Әхтәм ҡыҙы Йосопова. Ул - уҡытыусы, 25 йыл тиерлек үҙен мәктәбебеҙгә һәм уҡыусыларға бағышлаған, ә хәҙер хаҡлы ялда. Ҡәҙерлем, ғүмер байрамың уңайынан тәбрикләп, һиңә йөрәк түренән сыҡҡан иң изге теләктәр еткерәм. Әсәй булыуҙан да юғарыраҡ бәхет, бөйөгөрәк исем юҡ икәнен үҙем әсәй булғас ҡына аңланым! Күңелеңдән – тыныслыҡ, тәнеңдән – сихәт, тормошоңдан именлек бер ваҡытта ла китмәһен, балаларыңдың һәр шатлығын, һәр көйөнөсөн үҙенә һыйҙырған йөрәгең бер ҡасан да борсолоуҙарҙы белмәһен. Береһенән-береһе шәп ҡыҙҙарыңдың изгелеген күреп, тормош иптәшең – атайыбыҙҙың терәк-таянысы, кәңәшсеһе, йортобоҙҙоң яҡты нуры булып, донъя рәхәтлектәре кисереп, бәрәкәтле мул тормошта йәшә. Яратам! Һөйөү менән, ҡыҙың Элина сығарылыш уҡыусыһы. Ҡәҙерле әсәйем, Юлиә Хәбир ҡыҙы! Һине, ер йөҙөндәге иң ҡәҙерле кешемде, матур байрамдарҙың береһе – Әсәләр көнө менән ихлас күңелдән тәбрикләйбеҙ һәм ҡайнар йөрәктән сыҡҡан изге теләктәребеҙҙе еткерәбеҙ. Һаулыҡ, шатлыҡ, бәхет, уңыш, ырыҫ-ҡот һине бер ҡасан да ташламаһын. Иңебеҙгә ҡанат ҡуйыусы, яҡлаусы, һаҡлаусы кешебеҙ булғас, беҙ үҙебеҙ ҙә ҡанатлы, тимәк, бәхетле. Байрамдар ҡотло, тормоштар бәхетле, донъялар имен булһын! Алһыу Хәжиәхмәтова, синыф уҡыусыһы. Ҡәҙерле әсәйем Рита! Әсәй, һине Әсәйҙәр көнө менән ихлас ҡотлайым! Һин минең өсөн донъялағы иң ҡәҙерле һәм иң яҡын кеше. Мин һинең менән сикһеҙ ғорурланам һәм һине бик ҡәҙерләйем. Һин күңелле кеше, ауыр ваҡыттарҙа һәр саҡ ярҙам итеп, миңә көс-дәрт бирәһең. Һинең күҙҙәрең донъялағы иң матуры, уларҙа һәр саҡ йылылыҡ һәм яҡтылыҡ сағыла. Был байрамда һиңә ныҡлы сәләмәтлек, оҙон ғүмер һәм бәхетле көндәр теләйем. Мин һине бик ныҡ яратам, әсәкәйем! Һөйөү менән, ҡыҙың Алтынай Мөхәрәмова. синыф уҡыусыһы.",Ҡәҙерле әсәйем!,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Был ниндәй көн икән,2845,https://yanshishma.com/articles/byl_ninday_kon_ikan/2025-11-29/erle-s-yem-4486466,2025-11-29T12:08:00+00:00
"Февраль-март айҙарында Өфөнөң Мираҫ йыр һәм бейеү ансамбле оркестры йәштәргә арналған махсус программа менән сығыш яһай. Үҫмерҙәр, йәштәр йәнле музыка тыңлап, уның ҡеүәтенән көс, дәрт алыу мөмкинлегенә эйә. Тәүге концерт бөгөн, Башҡортостан дәүләт концерт залында була. Яратҡан музыкаң программаһында классик әҫәрҙәр, халыҡ ынйылары менән бергә йәштәр яратып тыңлаған йыр-көйҙәрҙең аранжировкалары ла тәҡдим ителә. Уны тыңлаған йәштәр инструменталь башҡарыуҙың көсөнә, байлығына һоҡланып, хәҙерге заманда ла уның бик тә урынлы икәненә инана ала. Шуға күрә Мираҫтың был программаһын мәҙәни-ағартыу проекты тип атарға була. Концерт программаһын тыңларға килгән йәштәр ял итеп кенә ҡалмай, ә музыка донъяһы тураһында белемен дә арттыра ала, хатта уға ҡарата ҡыҙыҡһыныуы ла көсәйергә мөмкин. Төрлө музыка ҡоралдарының көй яңғырашы менән танышып, яҙҙырылған көй һәм йәнле музыканың ниндәй айырмаһы бар икәнен дә аңларға мөмкинлек бирә был проект. Мираҫтар хәбәр итеүенсә, тамаша Өфөләге бер нисә концерт майҙанында үткәрелә. Ансамблдең яңы проекты – йәштәрҙә юғары сәнғәткә ҡарата ҡыҙыҡһыныу, мәҙәни зауыҡтың артыуына булышлыҡ итеүсе матур сара. Шуныһы менән ҙур ихтирамға һәм хуплауға лайыҡ. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Мираҫ йәштәргә өндәшә,"['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 1 0 1],7,Әҙәбиәт,1296,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2026-02-12/mira-y-sht-rg-nd-sh-4575325,2026-02-12T15:00:00+00:00
"Йәнәһе лә,  тарихи яҡтан композиция уларҙҡы һәм шаян йыр «Он эки де ордек» йырының өҙөгө булып тора. Ғөмүмән, йыр Башҡортостан һәм Татарстан йырсылары репертуарына ныҡлы ингән, шуға күрә күп кенә комментатор «Ай, былбылым» йырының Ҡырым татарҙарының йырына ҡағылышы юҡ, тип һынай. - Башҡорт халыҡ йыры. Ағиҙел йылғаһы Башҡортостан буйлап аға. Ҡырымда йәки Төркилә Ағиҙелдең ҡайҙа ағыуын күрһәтегеҙ? – тип яҙа социаль селтәрҙәрҙә ултырыусыләрҙың береһе. Ә кемдер, йыр татарҙыҡы, ти: - Минең өсөн был йыр һәр ваҡыт татарса булды һәм бар,  70-се йылдарҙан алып радиола  татарса яңғыраны. Өсөнсө фекер ҙә бар – «Ай, былбылым» кемдеке булһа ла бары тик тыңларға һәм таратырға кәрәк, – ти ул. Ә һеҙ, билдәле йыр ҡайһы халыҡтыҡы, тип иҫәпләйһегеҙ?","""Ай, былбылым"" йыры өсөн талашалар",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,740,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-20/ay-bylbylym-yyry-s-n-talashalar-4543328,2026-01-20T11:35:00+00:00
"Илшат Әминов журналистлар сорауларына авап бирә""Шаян ТВ"" каналының интернет сайты чит илләрдә 2019 елның ахырына кадәр эшли башларга тиеш. Моның өчен аерым ""Шаян ТВ"" каналы булдырыла. Әлегә аның өчен чит илләрдә рөхсәт ителгән контент туплау бара. Бу хакта ""Яңа гасыр"" телерадиоширкәте (ТНВ) итәкчесе Илшат Әминовжурналистлар белән очрашуда белдерде. 5Илшат Әминов: Чит илләр өчен аерым ""Шаян ТВ"" сайты әзерләнәБүгенге көндә ""Шаян ТВ"" сайты бары тик Русиядә генә ачыла. Бу видеоконтентка алынган хокуклар белән бәйле. ""Шаян ТВ"" сайты чит илләрдә ачылмый, бу проблем бар. Чөнки Русиядән читкә чыга башласак, видеоконтент өчен бөтенләй башка хокуклар кирәк. Шуңа күрә без чит илләр өчен интернетта тагын бер Шаян ТВ каналы булдырырга максат куйдык һәм шуны башкарып чыгачакбыз. Монда инде үзебезнең тапшырулар һәм рөхсәт ителгән мульфтильмнар булачак. Ул ел ахырына кадәр эшли башлар. Күп кенә хокуклар Русия өчен генә бирелә, ул контентны чит илгә чыгарыр өчен бөтенләй икенче акча кирәк"", диде Әминов. Аның сүзләренчә, бу алдан ук шулай каралган. ""Башта канал эшләдек, аннары берникадәр вакыттан соң берәм-берәм кабель челтәренә кердек. Соңыннан ""Триколор"" иярчен операторы белән хәл иттек. Хәзер ""НТВ"" лицензиясен үзгәртеп, безне кертәчәк"", ди ТНВ итәкчесе. Моннан тыш, июнь аенда ""Шаян ТВ""ның платформасында үз мобиль кушымтасы да барлыкка киләчәк. -та ул инде эшли. Илшат Әминовка Төркиядә ТНВ планетаны карап булырмы дигән сорау да бирелде. Әлеге мәсьәләне Төркия татарлары чәршәмбе Истанбулда Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановбелән очрашуда да күтәргән иде. Әминов бу каналны интернетта карап була ди. ""ТНВ Планета кергән иярченнәр Төркияне капламый. Анда китәр өчен тагын бер иярчен кирәк. ТНВ Планетны бөтен дөньяга интернетта таратабыз. Ул махсус канал, анда махсус контент"", дип авап бирде Әминов. ""Шаян ТВ"" балалар телеканалы 2018 елның ноябрендә эшли башлады. Күптән түгел Казанның Горький урамында урнашкан яңа студиясе дә ачылды. Биш ай эчендә эфирга татарчага тәремә ителгән 1400 серия мультсериал, документаль фильм һәм башка сериалларчыккан. Болар бөтенесе сатып алынган контент.","Чит илләр өчен аерым ""Шаян ТВ"" сайты ел ахырына кадәр эшли башлаячак",['Дин' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2100,https://www.azatliq.org/a/29944012.html,2019-05-16T08:43:44+00:00
"Муса Бигиев фикерләрМисыр башкаласы Каһирә шәһәрендә ирләнгән күренекле татар дин галиме, фәлсәфәче Муса Бигиевның кабере зиратның юл төзелеше өчен сүтеләчәк өлешенә кермәгән. Бу хакта Татарстан мөфтиятенә сылтанып ""БИЗНЕС "" яза. Мөфтияткә әлеге мәгълүматны Мисырда Россотрудничество башлыгы, Татарстан президенты идарәсенең элекке хезмәткәре Марат Гатиниткергән. Гатин Бигиев каберенә барган. Быел августта Муса Бигиевның кабере юкка чыгарга мөмкин дигәнхәбәр таралган иде. Бигиев кабере Каһирә шәһәренең ""Әл-Кәрафа"", яки ""Үлеләр шәһәре"" дип аталган зиратта ирләнгән. ирле түрәләр бу каберстанның бер өлешен сүтеп, юл төзергә ыена. Кабере юкка чыкмаган очракта, аның әсадын Казанга алып кайту турында сөйләшү алып барылачак, дигән иде Азатлыкның чыганаклары. Әлеге мәсьәлә Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановюгарылыгында каралачак. Узган ел Каһирәдә Муса Бигиев каберенең төгәл урынытабылды. Аның каберендә Муса Ярулладип язылган. Көзен бу уңайдан тантаналы чаралар узуы көтелсә дә, Татарстан вәкилләре каберне зиярат итә алмады. Муса (Биги) Бигиев(иади тәхәллүсе Муса Ярулла) – күренекле татар дин белгече, фәлсәфәче, публицист, ХХ гасыр башында Русия мөселманнарының алдынгы карашлы әдитчелек хәрәкәте итәкчеләренең берсе. Муса Ярулла улы Бигиев 1873 елның 25 декабрендә Пенза губернасы Каменский районы Кикино авылында, әтисе ахун булып билгеләнеп, гаиләсе белән Ростов-Донга күченергә ыенып йөргән вакытта дөньяга килә. Муса дини һәм дөньяви белем ала, Ростов-Донда реаль училищесен тәмамлап, Бакчасарай, Казан, Бохара мәдрәсәләрендә, Каһирәдәге борыңгы ""Әл-Әзхәр"" университетында укый. 1905 елның маенда туган ягына кайткач ""Камалия"" мәдрәсәсенә нигез салучы, Чистай сәүдәгәре һәм ишан М. З. Камаловның кызына өйләнә. Петербурга күчкәч, Петербур империя университетының юридик факультетына ирекле тыңлаучы булып йөри, Габдрәшит Ибрагимовның ""Өлфәт"" газетасында эшли, карашлары белән кадетлар партиясенә якын булган ""Иттифак әль-мөслимин"" (Мөселманнар берлеге) фиркасен оештыруда катнаша.1905 елның 15 августында Европа күләмендә иң зур булган Түбән Новгород ярминкәсе үткәрелгән вакытта беренче мөселманнар оештыру корылтае эшчәнлегендә катнаша. Бигиев үзенең дини хезмәтләрен 1906 елдан башлап нәшер итә. Озак та үтми ул дан казана. Бигиев Коръәнне татарчага тәремә итү өстендә эшли. 1912 елны хезмәтен тәмамлый, әмма кайбер мөселман дин башлыклары арасындагы барлыкка килгән бәхәс һәм Оренбур мөфтиенең кискен тискәре бәяләве аны бастыруга комачаулый. 1914 елда ""Тарихи вестник"" журналында ""Мөселман Лютеры"" (Н. Федотов) исемле мәкаләдә дин әһеленең кайбер оригинал карашлары аңлатыла. Февраль инкыйлабы көннәрендә Бигиев Бөтенрусия мөселман корылтаенда катнаша, 1917 елның маенда Мәскәүдә Бөтенрусия мөселман корылтае әгъзасы итеп сайлана. 1917 ел ахырында Бигиев беренче мөселман мәхәлләсен итәкли, Петроградның әмигъ мәчетендә имам булып билгеләнә. ""Әл-минбар"" гәитен бастыра. Аннан совет хакимияте белән хезмәттәшлек итәргә тырышып карый: активистлар белән берлектә мөселман әмгыятенең уставын төзи, татар балалары өчен татар телен, тарихын һәм төрки-татар әдәбиятын укыту мөмкинлеге булган мәктәп оештыруга ирешә.1920 елда Уфада мөселман руханилары корылтае делегатларын мөселман әмгыятендә үзгәрешләр башкару турында тәкъдимнәр – ""Мөселман милләтләренә өндәмә"" исемле үзенә күрә ислам конституциясе белән таныштыра. Бу чыгышның төп фикерләре 1923 елда Берлинда дөнья күргән ""Ислам әлифбасы"" китабында бастырыла. Әлеге басмадан соң Бигиев Мәскәүдә кулга алына. Бирегә ул Петроградтан килеп, Һиндстанда үтәчәк конференциягә барырга ыена. Бигиевнең кулга алынуы күпләргә ошамый. Фин татарлары ярдәм сорап, Совет Русиясенең дусты булган Төркия хөкүмәтенә мөрәәгать итә. Истанбул һәм Әнкараның төп гәитләре дин белгечен азат итү таләбе белән телеграммалар бастыра. Бигиев Мәскәүдә ике ел хакимият күзәтүе астында яшәү шартлары белән азат ителә.1930 ел ахырларында Бигиев мөһаирлеккә китәргә була. Бу адымы белән ул үз гомерен генә түгел, ә туганнарын да коткарып кала. Бигиев Русиядән эмиграциягә киткән әдичеләрнең соңгысы була. Ул гаиләсе белән Ленинградтан Мәскәүгә, аннан тимер юл белән Урта Азия, чикне үтеп Кашгарга барып итә. Кытай Төркестаныннан Әфганстанга күчә. Анда Надиршаһ ярдәме белән паспорт ясатып, Һиндстанга юл тота, аннан Мисырга китә. Мисырда Ататөреккә атап язылган ""Бөек Милли Төркия ыелышына мөрәәгать"" дип аталган эшен яңадан бастыра.1933 елда Бигиев Берлинда яши. Фин татарлары булышлыгы белән берничә хезмәт нәшер итә. Алар арасында ""Алланың рәхмәтлелегенә дәлилләр"", ""Коръәннең изге аятьләрен гаәеп яктыртуда Йаджуд"" һәм хатынына багышланган ""Коръән кәрим аять кәлимәләре хозурында хатын"" китаплары бар. Бигиев бер ара Финляндиядә яшәп, андагы татар яшьләренә лекцияләр укый.1934 елда Финляндияне калдырып, Иран һәм Гыйрак буйлап сәяхәт итә, шигыйларның дини агымнарын өйрәнә, Һиндстанда санскрит һәм индус китаплары Махабхарат һәм Веда белән кызыксына. 1938 елда миссионерлык максаты белән Япония, Кытай, Ява, Суматра буйлап сәяхәт итә. 1939 ел ахырында янә Һиндстанга кайта, аннан Әфганстанга итеп, Кабулда төпләнергә уйлый, әмма колониаль хөкүмәт тарафыннан кулга алынып, 1,5-2 ел Пәшәвәр төрмәсендә үткәрә. Бхопал шәһәре хакимиятләре ярдәме белән азат ителә, шулай да 1945 елга кадәр инглизләрнең күзәтүе астында Пешеварда кала. Бу чор аның гыйльми эшчәнлегендә уңышлы була. Ул сигез китап иат итеп бастыра. Сатылган китапларның акчасын Бомбейдан күчкән балалар өчен мәдрәсә салуга күчерә.1946 елдан башлап Бигиев күбесенчә Мисырда яши, кыска вакытка Төркиягә баргалый. Берничә тапкыр хада була. 1947 елда туган ягына кайтырга омтылып карый.1949 елның 28 октябрендә Каһирәда вафат була. Бигиевнең шәхси китапханәсендәге китаплар мәрхүмнең теләге белән Төркия милли китапханәсенә тапшырыла. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Каһирәдә зират сүтелеше Муса Бигиев каберенә кагылмаячак,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес']",[0 1 1 1 1 1 0 1 1 1 0 1 1 0],10,Яңылыҡтар,5830,https://www.azatliq.org/a/32637223.html,2023-10-14T08:30:44+00:00
"Якшәмбедән дүшәмбегә каршы төндә Лос-Анжелес шәһәрендә 88 нче тапкыр кино өлкәсендә иң югары саналган ""Оскар"" премиясен тапшырдылар. Америка кинематограф сәнгате һәм фәннәре академиясе тапшырган бу бүләк тирәсендә берничә әнал булып алды, бу чарага игътибарны арттырды. Русиянең ""Первый канал""ы инде өченче ел рәттән тамашаны туры эфира күрсәтүдән баш тарта, аның кыскартылган халыкара чыгарылышын бер көннән генә күреп булачак. Быелгы премия нинди хәлләр белән истә калачак? Азатлык чарада көтелгән һәм көтелмәгән борылышларны барлап чыга. Леонардо ди Каприо бәхетеТамашаның иң зур соравы мондый иде: танылган актер Леонардо Ди Каприо бу юлы Оскарга ирешерме? Моңа кадәр ул ""Гилберт Грэйп борчулары"", ""Авиатор"", ""Канлы алмаз"", ""Уолл-стрит бүресе"" кебек фильмнар өчен бүләккә тәкъдим ителгән иде, тик аңа бу бәхет тәтемәде. Интернетта бу уңышсызлыклар күп бәхәс уятты, йөзләрчә шаяру мемнары барлыкка килде, актерга премия бирү өндәмәләре күп булды. Актер анатарлары бу елны Леонардо Оскар алган ел дип истә калдырырлар, мөгаен. Актер ""Исән калган"" фильмында аучы Хью Гласс роле өчен бүләкләнде. Үз чыгышында Леонардо гадәти рәхмәтләрен иткерде. Шуннан соң ул климат проблемнарына тукталды. ""Планетабызны безгә тиешле булып кабул итмик. Климат үзгәрешләре - чын, алар хәзерге вакытта бара. Моны бергә хәл итик"", дип белдерде ул. Актер экология проблемнары белән күптән кызыксына, аның 1998 елда нигез салынган экологик фонды да бар. Көтелмәгән иңүчеПремия тантанасында иң яхшы фильм итеп ""Игътибар үзәге"" () фильмы танылды. Бу кичнең иң көтелмәгән иңүе иде. Букмекерлар иңүне ""Исән калган"" фильмына фаразлаган иде. Халык арасында да ""Исән калган"" белән""Марслы""фильмнарын хуплаучылар күп иде. Тик бүләк АКШтагы чиркәү вәкилләренең педофилия очрагын тикшерүгә багышланган киносына эләкте. Сораштыру нәтиәләре Тагын бер көтелмәгән нәтиә -""Йолдыз сугышлары""фильмы визуаль эффектлар өчен бүләкне алып китә алмаган. Бу номинациядә иңүне ""Экс машина"" киносы яулады. Мондый борылыш чара оештыручылары өчен дә көтелмәгән булып чыкты. Сәхнәгә ""Йолдыз сугышлары""ннан дроидларчыкканнар иде. Көтелмәгән бүләкләрдән тагын иңүләр саны буенча ""Тиле Макс"" фильмының иң күп урын алуын атап була. Джордж Миллер фильмы 6 номинациядә иңү яулый, дөрес, бу бары тик техник бүләкләр генә. Шулай да сәеррәк күренгән бу фильм иңүләре гаәп иде. Көтелгән бүләкләрБашка иңүләр азмы-күпме көтелгән иде кебек. Иң яхшы режиссер булып Алехандро Иньяритту (""Исән калган"") билгеләнүе беркемне шаккатырмады, бу көтелгән иде. Шулай ук иң яхшы актиса итеп ""Бүлмә"" фильмы каһарманы Бри Ларсон булачагын букмекерлар фаразлаган иде. Чит телдәге иң яхшы кино итеп Маарстаннан ""Саул улы"" танылды. Анимацион фильмнардан иң яхшысы итеп""Башваткыч""танылды. Бу да шактый көтелгән иде. Исегезгә төшерәбез, Күпчелек башка номинацияләрдә иңүләр беркемне гаәпләндермәде. Тик Украинадагы вакыйгалар турында ""Утлы кыш"" фильмы иңүгә ирешмәде, аны иң яхшы документаль фильм итеп танылган ""Эми"" уза алды. Русиядән тәкъдим ителгән кыскаметражлы ""Галәмсез яшәп булмый"" мультфильмы иңә алмады, бу Русия матбугатында күпмедер ризасызлык уята. Чараның тагын бер моңсу мизгеле - ел дәвамында вафат булган сәнгать әһелләрен искә төшерү. Алар арасында Алан Рикман, Кристофер Ли, Дэвид Боуикебек йолдызлар искә алынды. Тантананың тагын бер кызыклы мизгеле - чыгыш ясаучылар арасында АКШ вице-президенты Джо Байден да булган иде. Ул университетларда көчләү проблемын күтәрде. Төп номинацияләрдә иңүчеләр исемлеге түбәндәгечә:",Оскар 2016: көтелгән һәм көтелмәгән бүләкләр,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Донъя,3458,https://www.azatliq.org/a/27579724.html,2016-02-29T08:00:24+00:00
". Мин тормоштан артыҡ бер ни ҙә көтмәйем, булғанға шөкөр итеп, баш баҫып эшләүҙе генә беләм. Ә тормош мине көтмәгәндә йә сикһеҙ яратҡан Алия-Алешкамды, атайымды, әзәйемде алып китеп, упҡындарға һелтәй, йә ҡыуаныслы ваҡиғалары менән иркәләтә, яҡшы кешеләр менән осраштырып, һөйөндөрә, уйламағанда һөйөү менән ҡауыштыра. Аллаһы Тәғәләгә мең рәхмәт тәүфиҡлы, уңған, аҡыллы балаҡайҙарым, бар яҡтан килгән туғандарым, һоҡланып туйғыһыҙ шәп дуҫтарым һәм иң-иңдәр араһында берҙән-берем булған һөйгәнем өсөн! Бөгөн беҙҙең ситса туй! 365 көн элек эш араһында ғына ЗАГС-ға барып, зыҡ ҡубып йөрөлгәйне. Шунан бирле һаман зыҡ ҡубып, йәшәп ятабыҙ, шөкөр.  Кейәүҙә булыу ғәләмәт рәхәт! Нимә яҙһам да, иркәмде баҫтырып йөрөп, яҙғанымды уға ҡысҡырып уҡыйым; төндәрен юрғаным иҙәнгә төшөп, өшөп-туңып ятмайым - иркәм төнө буйы мине, тулағысты, һуҡранмай ғына яба; нимә бешерһәм дә - маҡтай-маҡтай ашай; күҙем аҡайғансы эшләргә хут бирмәй, урамға етәкләп алып сығып китә. Батарейкаларым бөтөп, хәлдән тайһам, көслө, сабыр, яғымлы хәләлемдең алдына ултырып, башымды күкрәгенә терәйем дә, бошонҡо ғына тауыш менән, мөмкинме зарланып алырға, тим. Бер тапҡыр ҙа, юҡ, тимәне, рәхмәт яуғыры. Шундай ҙа рәхәт, Аллаҡайым. Изгелеккә яҡшылыҡ менән яуап ҡайтарырға тырышам, ыңғайына торам, сабырлыҡҡа өйрәнәм. Беҙҙең ҡыуанысты уртаҡлашҡанығыҙ өсөн рәхмәтлемен, ҡәҙерле дуҫтарым! Парлыларға ғаилә бәхете, именлеге теләйбеҙ, яңғыҙҙар үҙ ишен табып, йәмле оя ҡорһон! Бәхетле булығыҙ, дуҫтар! Көн һайын ҡыуаныстар яуып торһон, муллыҡта, татыулыҡта йәшәгеҙ! Беҙҙән һеҙгә аманат шул бөгөнгә. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Кейәүҙә булыу ғәләмәт рәхәт!,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1716,https://tamasha-rb.ru/articles/novosti/2024-07-01/banyu-3830667,2024-07-01T16:00:00+00:00
"Абитуриенттарға уның урынына йүнәлешле имтихан тапшырырға кәрәк буласаҡ. Был турала Рәсәй мәғариф министры Сергей Кравцов белдергән. Бойороҡ 1 сентябрҙән үҙ көсөнә инә. Үҙгәрештәр 202728 уҡыу  йылынан көтөлә. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Йәмғиәтте өйрәнеү буйынса имтихан мотлаҡ булмаясаҡ,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Мәғариф,599,https://yanshishma.com/articles/m-arif-ya-yly-tary/2026-02-19/y-m-i-tte-yr-ne-buyynsa-imtihan-motla-bulmayasa-4584921,2026-02-19T13:21:00+00:00
"""Башланып китт уҡыуҙар. "" конкурсына Бөрйән районы Аҫҡар ауылынан Алтынай, Афзал һәм Шәүрә Алтынбавтар ҡушыла. Шәүрә 1-с классҡа аяҡ баҫты. Уҡыу башланыуын улар һағынып көттө.","Алтынай, Афзал һәм Шәүрә Алтынбавтар",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Конкурстар,175,https://amanat.su/articles/konkurstar/2024-09-05/altynay-afzal-m-sh-r-altynba-vtar-3913281,2024-09-05T15:08:00+00:00
"Тәбиғәт йоҡонан асылған ваҡытта, ғәҙәттә, витаминдар етешмәүен һиҙәбеҙ. Йыш ҡына үҙебеҙҙә арыу тоябыҙ, ниндәйҙер бер аҙыҡты, хатта ҡайһы ваҡыт аҡбур ашағыбыҙ килә. Кәйефебеҙ йыш ҡына үҙгәреүсән икән, организмда ниндәйҙер витаминдың етешмәүе ихтимал. Оҙайлы ҡыштан һуң яҙҙың килеүе, ҡояш нурҙарының битте иркәләй башлауы менән, кешелә авитаминоз билдәләре күренә башлауы бар. Өҫтәүенә, был осорҙа организмдың һаҡланыу функциялары ла кәмеүсән. Витамин етешмәү билдәләре: физик йәки аҡыл эшмәкәрлегенән һуң тиҙ арыу; тәндең көсһөҙләнеүен тойоу; йыш сирләү; кәйефтең тиҙ төшөүе, депрессия; хроник сирҙәрҙең аҙыуы; ауырығандан һуң оҙаҡ һауығыу; сәстең ҡойолоуы, тырнаҡтың һыныуы һәм әкрен үҫеүе; тыныс йоҡлай алмау; аппетиттың насар булыуы, айырым бер аҙыҡты ашарға теләү; баш әйләнеүе, тиренең ҡороуы һәм башҡалар. Кеше сәләмәтлегенең уның күпме ҡояш энергияһын алыуына бәйле икәнлеген дә онотмайыҡ. Ә ҡышын, бигерәк тә һалҡындарҙа ул беҙгә етмәй. Өҫтәүенә, көндәрҙең һалҡын тороуы, аҙ хәрәкәтләнеү, витаминдарға бай емеш-еләк, аҙыҡ-түлек менән даими туҡланмау авитаминозды барлыҡҡа килтерә. Һөҙөмтәлә организмда матдәләр алмашыныуы әкренәйә, иммунитеты көсһөҙәйә, нервы системаһы эшмәкәрлеге боҙола. Белгестәр әйтеүенсә, был осраҡта туҡланыу режимына иғтибар итеү зарур, сөнки тап аҙыҡ-түлектән организм үҙенә кәрәкле витаминдарҙы һәм микроэлементтарҙы ала. Йәшелсә-емеш, аҡһымға бай аҙыҡ-түлек ҡулланыу ыңғай йоғонто яһаясаҡ. Тағы витаминдар эсергә лә кәңәш итәләр. Әммә уларҙы дауалаусы табип тәғәйенләргә тейеш икәнлеге хаҡында онотмайыҡ. Яҙын ҡатын-ҡыҙҙар организмы бигерәк тә айырым тәрбиәгә мохтаж. Юғиһә витаминдар етешмәүе сәс, тырнаҡтар, тән тиреһе торошонда сағылыш табасаҡ. Мәҫәлән, В1 витаминын эсеү организмдағы матдәләр алмашыныуына ыңғай йоғонто яһай, нервы системаһы һәм тире торошон яҡшыртасаҡ, эшсәнлекте арттырыуға булышлыҡ итәсәк. Ә бына В2 витаминын йәшлек витамины тип тә йөрөтәләр, сөнки ул коллаген синтезына ыңғай булышлыҡ итә. Ул, белеүебеҙсә, һырҙарҙы булдырмау өсөн яҡшы. А витамины ла йәшлекте һәм матурлыҡты мөмкин тиклем оҙағыраҡ һаҡлау өсөн кәрәк. Өҫтәүенә, ул ҡоро тирене дымландыра, коллагендың барлыҡҡа килеүен тиҙләтә. витамины – кальциферол – тәндә ҡояш нурҙары ярҙамында барлыҡҡа килә. Тағы кальцийҙың да организм өсөн файҙалы икәнлеге хаҡында онотмайыҡ. Уның һөт аҙыҡтарында күп икәнлеген бик яҡшы беләбеҙ. Ә бына Е витамины организмды таҙартыу, дөйөм иммунитетты нығытыу көсөнә эйә. Цитрус емештәрҙә күп булған С витамины иһә организмдың төрлө сирҙәргә ҡаршы тороуын арттыра. Шулай итеп, гүзәл заттар, сәләмәтлегебеҙ хаҡында даими хәстәрлек күрәйек һәм ошо сихри яҙҙың хозурлығына ҡыуанып, кинәнеп йәшәйек. 8 Март – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөн яҡшы кәйефтә ҡаршылайыҡ һәм һау булайыҡ!",Яҙ етте.,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",2722,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2025-03-24/ya-ette-4170003,2025-03-24T15:21:00+00:00
"2025 йылда «Йәштәр һәм балалар» милли проектын (национальный проект «Молодежь и дети») тормошҡа ашырыу барышында Саҡмағош районының 12 мәктәбе яңы ҡорамалдар алған. Был хаҡта Саҡмағош районы муниципаль район хакимиәтенән хәбәр иттеләр. Белгестәр мәктәптәрҙәге хеҙмәт кабинеттарын йыһазландырыуҙы һәм башланғыс хәрби әҙерлекте яңыртҡан. Һөҙөмтәлә «Хәүефһеҙлек һәм Ватанды һаҡлау нигеҙҙәре» кабинеттары үҙгәреш кисергән. Практик дәрестәр өсөн мәктәптәргә Калашников автоматтарының һәм Макаров пистолеттарының макеттары, тренажер-гранаталар, һаҡлағыс костюмдар һәм противогаздар килтерелгән. Беренсе ярҙам күнекмәләрен өйрәтеү өсөн яралар имитаторҙары һатып алынған. Шулай уҡ хеҙмәт буйынса оҫтаханалар яңыртылған. Ағас эшкәртеү менән шөғөлләнеү өсөн яңы варианттар, көйҙөрөп һырлау ҡорамалдары һәм ҡатмарлыраҡ эштәрҙе башҡарырға мөмкинлек биргән лазер станоктары һатып алынған. Теген кабинеттарында заманса тегеү машиналары ҡуйғандар, әйберҙәрҙе кейеп ҡарау өсөн манекендар һатып алынған. «Бындай ҡорамалдар балаларға дәреслектәр артында ултырырға ғына түгел, ә ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар һөнәрҙәрен үҙләштереп, барыһын да үҙ ҡулдары менән һынап ҡарарға мөмкинлек бирә. 2026 һәм 2027 йылдарҙа һәр уҡыусының иң яҡшы ҡорамалдарҙы ҡулланып уҡыу һәм үҙ һәләттәрен үҫтереү мөмкинлеге булһын өсөн мәктәп кабинеттарына ҡорамалдар һатып алыуҙы дауам итәсәкбеҙ», - тине Саҡмағош районының мәғариф бүлеге мөдире Илнур Нәсибуллин. «Йәштәр һәм балалар» милли проекты таланттарҙы үҫтереү һәм йәштәрҙең үҙ-үҙҙәрен күрһәтә алыуы өсөн мөмкинлектәр булдырыуға йүнәлтелгән. Милли проект үҙәгендә – мәктәптәр төҙөү һәм ремонтлау, педагогтарҙың квалификацияһын күтәреү, белем биреү өсөн яңы алымдар һәм уңайлы шарттар булдырыу. Милли проект шулай уҡ донъя кимәлендәге кампустар селтәрен үҫтереүҙе һәм «Өҫтөнлөк 2030» программаһы буйынса юғары уҡыу йорттарына булышлыҡ итеүҙе күҙ уңында тота. Яңыртылған милли проекттар Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ҡарары буйынса 2025 йылдан тормошҡа ашырыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Саҡмағош районының 12 мәктәбе ҡорамалдар алған,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Милли проекттар,2086,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-01-21/sa-ma-osh-rayonyny-12-m-kt-be-oramaldar-al-an-4545166,2026-01-21T10:30:00+00:00
"511 август Лаеш районы Ташкирмән халкы ыенда авыл янында тәре кую мәсьәләсендә уртак фикергә килә алмады. ыен авылның мәдәният йортында үтте. Анда 50 ләп кеше катнашты. Чыгыш ясаучылар арасында тәре кую кирәк дип тә, кирәкми дип белдерүчеләр дә булды. Раиса Кисилева ыенда авыл халкы исеменнән хат белән чыкты. ""60 кеше каршы. Без юл чатында 6 метр биеклектәге кап-кара төстә тәре куелуга каршы. Аны беренче тапкыр куйганда халык аптырашта калды. Ул вакытта тәрене халык белән киңәшмичә, төнлә, кача-поса куйдылар. Аллага табыныр өчен безнең бик матур чиркәвебез бар. Элек-электән безнең авыл тирәсендә мондый күренеш күзәтелмәгән. Хәзер бер белмәгән чит кешеләр килде дә, үзләре теләгәнне башкара. Әмма авыл халкы, ни телисәң шулай итә торган сарык көтүе түгел. Без хәзерге атакай эшеннән дә канәгать түгел. Атнага бер авылга кайтып, чиркәүне 15 минутка ачып, кыңгырау чыңгылдатып китү - аның бөтен эше. Асылда ул халыкта христиан динен таратырга тиеш"", диде Кисилева. Ташкирмәндәге чиркәү""Тәрене кая кую мәсьәләсе дә ачык кала. Авылга кергән ирдәме, әллә чиркәү янындамы - бу ягы да хәл ителмәгән"", диде Азатлыкка Ташкирмәннең мәдәният хезмәткәре Валентина Казанцева. Тавыш бирү 17 августка кичектерелде. ыенны авыл ирлеге башлыгы Виктор Кармачев алып барды. Ташкирмән авылы попы Виталий чыгыш ясап: ""Тәре кую яклы авыл халкын Петр Кузнецов басымыннан якларга кирәк. Владыка Петр Кузнецовны, былтыргы гамәлләреннән соң, мондый хәл башка кабатланмас дип гафу итте. Әмма ул халыкны тәре куюга каршы өндәвен дәвам итә"", диде. Ташкирмәндә тәре 2016 елның 12 июль төнендә куела һәм бер тәүлектән соң аны эшмәкәр Кузнецов аудара. ""1998 елда үз коллективым белән мин авылда чиркәүне салып чыктым. Ул вакытта без аны бәйрәм ясап тантаналы рәвештә ачтык, болай качып-посып төнлә эшләнә торган эшләр булмады. Чиркәүгә атакайлар килә дә китә ул. Үзем генә бишне куып ибәрдем инде, кайсы эчә, кайсы төрмәдә утырып чыккан иде. Үзем Аллага ышанам, әмма чиркәүгә йөрмәячәкмен. Былтыр тәрене аудардым. инаять эше кузгаткан булдылар. Әмма аны начар куйганнар иде, мин аудармасам, берәр баланың өстенә төшәр иде ул. Әмма ул кануни нигездә урнаштырылмады, шуңа инаять эшен яптылар. Мин бу авылда суын, газын, юлын, мәктәбен, медпунктын, клубын төзеттем, ә мине тәре аударганда гына искә алалар. Гайрәтем кайтты бу авылдан. Хәзер миңа барыбер, тәрене берне түгел бишне куйсалар да сүзем юк. Тәре кую начар гамәл түгел, әмма аны кешечә эшләргә кирәк. Бу атакайдан булмый. Миңа әйтә, ""мин монда спецназ чакыртам, видеокамералар урнаштырам, барыбер тәрене куябыз"" ди. Бу гамәл алай тугел, ә матур итеп сөйләшеп эшләнергә тиеш иде. Тәре кую күңелгә хуш килми. Менә дигән чиркәү бар. Анысына да йөрүче юк әле. Тәре куеп кына халыкны дингә әлеп итеп булмый. Тәре урнаштыру ире дә икеле. Ул шәхси кеше ире. Аннан рөхсәт бар, әмма ул ирләр авыл хуалыгы ирләренә карый, анда корылмалар ясарга тыелган. Әмма бу мәсьәлә иңел хәл ителә инде хәзер"", ди Петр Кузнецов. Ташкирмәндә канунсыз куелып аударылган тәреТәре аударылгач Азатлыкка Лаеш районы башкарма комитеты сүзчесе Рәсим Хаиев: ""Тәре кую өчен Татарстан митрополиясеннән дә, райондагы дини оешмадан да бернинди рөхсәт алынмаган. Тәре кую башында авыл побы Виталий Беляев йөргән, әмма беркайдан да рөхсәт алмаган. Әлеге хәл башбаштаклык буларак бәяләнә. Алар халыктан имзалар ыйдык дип әйтәләр. Мондый очракларда, алай эшләнергә тиеш түгел, ә халык ыены узарга тиеш. Тәре кую өчен ирле үзидарә шурасыннан да бернинди рөхсәт алынмаган. Авыл хакимияте тәре куюны белми дә калган"", дигән иде. Тарихчылар язуынча, Ташкирмән Болгар һәм Алтын Урда чорларыннан ук билгеле авыл. Археологлар авыл янында борынгы мөселман зираты таба. Алар да бу каберлек Болгар һәм Алтын Урда чорына караган дип белдерә. гасырда тарихчы Илиодор Износков Ташкирмән авылын тасвирлап, ""авыл эчендә казыган вакытта монда яшәүчеләр гарәп язулы тәңкәләр табалар"" дип яза. 1882 елда авылның көньяк-көнбатышында чүлмәк эчендә - гасырга караган 72 көмеш тәңкә табыла.",Ташкирмән халкы тәре кую мәсьәләсендә уртак фикергә килмәде,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Татарстан,3959,https://www.azatliq.org/a/28671275.html,2017-08-11T12:45:24+00:00
"Үҙенең йәшелсә-емеш баҡсаһында булып сыҡҡан малайҙарҙың береһен елтерәтеп өйөнә алып инде лә ҡулына ҡылыс кеүек ялтырап торған оҙон бысаҡ алды һәм. Хәйер, был ваҡиға хаҡында ентекләберәк һөйләйем булмаһа.",Сыуаш бабай,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Әҙәбиәт,204,https://shonkar.com/news/-bi-t/2025-03-25/syuash-babay-4171861,2025-03-25T16:39:39+00:00
"имерелгән кабер ташыКабер ташының имерелүен авылда яшәүче кырымтатары күргән һәм ирле мөселман әмгыяте рәисе Арсен Ягълыевка, авыл шурасына, ул кабердә ирләнгән хатынның кызы Ракипе Кешвединовага хәбәр иткән. Вәхшилек урынына полиция чакырылган. Полиция вәхшилек кылынган урынны караганнан соң кабер ташы илдән аугандыр дип шикләнгәнен белдерде, диде Азатлыккат зираттагы бу хәлне күрергә килгән Кырымтатар халкы корылтаеның үзәк сайлау комиссиясе рәисе Заир Смедляев. Нинди ил? Карагыз, бу ташны кувалда беләнме, башка бер авыр нәрсә беләнме орып имергәннәр, дидем. Полициянең ниндидер протокол төзгәнен күрмәдек, диде ул. Азатлыкның ни өчен башка кабер ташларына тимәгәннәр дигән соравына Смедляев имерүчене нәрсәдер куркыткандыр, диде. Авылда яшәүче Учкунәфәнде иртәгә полициягә гариза язылачак, бәлки гаеплеләр табылыр диде.9 май Акъяр (Севастополь) янындагы Мамашай (Орловка) авылында Икенче дөнья сугышында бу авылдан сугышка китеп һәлак булган 57 кырымтатарның исеме язылган мәрмәр тактаныимергән иделәр.",Кырымдагы зиратта кырымтатар кабер ташын имергәннәр,['Дин' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1011,https://www.azatliq.org/a/30289446.html,2019-11-24T15:48:56+00:00
"Рөстәм Миңнеханов чыгыш ясыйТатарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Уфада Башкортстан республикасына нигез салынуга 100 ел тулуга багышланган бәйрәм чараларында катнашты. Миңнехановның котлау сүзе Башкортстан башлыгы вазифаларын вакытлыча башкаручы Радий Хәбировтансоң ук иде. Татарстан президенты тулысынча татар телендә сөйләде. ""Хәерле көн, исәнмесез, кадерле дуслар! Сезгә Татарстаннан кайнар сәлам! Сезне чын күңелдән бәйрәмегез белән, юбилеегыз белән котлыйбыз! Башкортстан киләчәктә дә гөрләп торыр, безнең халыкларыбыз дус булыр, бергә-бергә эшләргә, яшәргә насыйп булсын! Монда килгәндә, ниндидер бүләк кирәк, истә кала торган, мин әйтәм берәр бүләк табыгыз әле, менә Акмулла – Акмулланың рәсемен таптылар, без аны сезгә бүләк итәбез! Бәйрәм белән! "" диде ул. Хабиров исә Башкортстан халкын бәйрәм белән котлаганда, башкортча бер сүз дә әйтмәде. Аның каравы, хәтта Валентина Матвиенкода ""Бәйрәм мелән"", ә Самара өлкәсе губернаторы Дмитрий Азаров""Кадерле дустар"", дип башкортча котлады. Миңнехановтан соң республиканы бәйрәм белән котларга Удмуртия башлыгы Игорь Бречаловчыкты. ""Без берни дә аңламадык, ләкин тулысынча хуплыйбыз"", диде ул русча. Моңа авап итеп Миңнеханов, микрофонга кире килеп, русча: ""Татар телен бераз белергә кирәк, без – Русиянең икенче милләте"", дип искәртте, моңа залдагылар гөрләтеп кул чапты. ""Өйрәнәм, өйрәнәм, Рөстәм Нургалиевичтан"", дип залга авап бирде Бречалов һәм котлау сүзен дәвам итте. Азаров та, Миңнехановка карап, татарча ""Кадерле дуслар! "" диде. Соңгы халык санын алу нәтиәләренә караганда, Башкортстанда бер миллионга якын татар яши. Башкортстан республикасының 100 еллыгына багышланган концерт Уфаның иң абруйлы Башкортостан концерт залында узды. Бәйрәм концертында бөтен республикадан килгән 850 артист катнашты.","Миңнеханов Уфада: ""Татар телен белергә кирәк, без – Русиядә икенче милләт""",['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1761,https://www.azatliq.org/a/29838042.html,2019-03-23T12:36:44+00:00
"Баймаҡ районының Йәнйегет ауылынан Азамат Ишбулды улы Һәм Фәниә Йәғәфәр ҡыҙы Ҡарабаевтар 19 йыл дауамында ата-әсәһеҙ ҡалған балаларға йорт йылыһы һәм хәстәрлек бүләк итә. Уларҙың ғаиләһе-11 тәрбиәгә алынған һәм 4 үҙ балаһы, улар араһында инде үҙ ғаиләләрен булдырған өлкәндәр һәм сабыйҙар бар.2006 йылда Ҡарабаевтар үҙ йортона апалы — һеңлеле Регина һәм Аделинаны, һуңыраҡ Гөлназ, Аэлита, Разиля, Радика, Ангелина, Карина, ағалы-ҡустылы Илназ һәм Ильянды ҡабул итә.2024 йылда ғаилә Кристина менән тулылана. Өлкән балалары Раил, Зәлиә һәм Таңсулпан үҙ балаларын тәрбиәләй, ә кесе улдары Айҙар, атаһы өлгөһөнә эйәреп, экскаваторсы һөнәрен һайлай, хәҙер армияла хеҙмәт итә. Ҡарабаевтарҙың иркен йортонда һәр баланың шәхси урыны һәм уҡыу һәм ижад өсөн бөтә кәрәкле нәмәләре бар. Ата-әсәләр көнкүреш уңайлыҡтарын тәьмин итеүҙән тыш, балаларын йолаларға хөрмәт рухында тәрбиәләй. Берлектәге походтар, спорт дәрестәре, мәсеткә йөрөү һәм мәҙәни саралар уларҙың тормошоноң айырылғыһыҙ өлөшө булып тора. Ҡарабаевтар ғаиләһе республика һәм бөтә Рәсәй конкурстарында бер нисә тапҡыр еңеү яулауы менән дә маҡтаулы.",Бында һәр бала атай-әсәйҙең ысын һөйөүен таба,['Дин' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,1101,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-04-16/bynda-r-bala-atay-s-y-e-ysyn-y-en-taba-4200483,2025-04-16T11:35:00+00:00
"Ауыртҡан урынға  бер ус ҡар йәиһә боҙ киҫәге ҡуйығыҙ.  Был ҡан әйләнешен яҡшыртып, шешеүҙе кәметергә ярҙам итер. Шунан һуң ауыртҡан  аяҡ-ҡулды тығыҙ итеп бәйләп, бер нисә көн буйы  уны ауырттырыуҙан һаҡларға кәрәк. Ҡолаған ваҡытта  тигеҙлекте һаҡларға тырышыу  тарамыштарҙың тартылыуына килтереүе бар. Был осраҡта ла тәүге ярҙам шулай уҡ булырға тейеш. Тик ауыртҡан урынды бәйләгән ваҡытта  зыян күргән урынды ныҡ ҡыҫмаһын өсөн, бинт артыҡ тығыҙ булмаһын. Ҡолағандан һуң мотлаҡ травматологҡа күренергә кәрәк, сөнки ҡайһы бер йәрәхәттәрҙең тиҙ генә беленмәүе лә мөмкин. Артыҡ көслө ауыртыу булмаһа ла, ниндәйҙер быуынығыҙ сығып тороуы ихтимал – дөрөҫ диагнозды табип ҡына ҡуя ала. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Тайып ҡолаусыға — беренсе ярҙам,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,857,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-22/tayyp-olausy-a-berense-yar-am-4545575,2026-01-22T17:00:00+00:00
"Көнбайыш календары буйынса киләһе йыл Йылҡы йылы буласаҡ. 2026 йылдың хужаһы менән ниҙәр күрербеҙ икән? Әйтеп булмай. Ә мәҡәләлә иһә һыу аҫты батшалығынан сыҡҡан Толпар, Күктә тыуған Аҡбуҙат тоҡомонан булған, күпме риүәйәттәрҙә данланған, күп быуаттар буйы халҡыбыҙҙың айырылғыһыҙ тоғро булған башҡорт аты хаҡында һөйләшербеҙ. Башҡорт аты — Көньяҡ Уралдағы эндемик ат тоҡомо. Быуаттар төпкөлөндә урындағы урман һәм дала ат тоҡомдарынан тәбиғи һайланыш һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Ҡайһы бер ғалимдар белдереүенсә, был процесста хәҙерге көндә юҡҡа сыҡҡан тарпандар ҙа ҡатнашҡан. Башҡорт аты ҡырыҫ тәбиғәт шарттарына яҡшы яраҡлашҡан. Башы сағыштырмаса ҙур, ҡалын ҡыҫҡа муйынлы. Һөлдәһе яҡшы үҫешкән, арҡаһы яҫы, аяҡтары ҡыҫҡа булһа ла көслө, тояҡтары ныҡ. Ялы һәм ҡойроғо ҡуйы, оҙон. Мундаһы түбән. Айғырҙың мундаһының бейеклеге — 142-145 см, бейәнеке — 138-142 см. Ауырлығы: айғыр — 450-470 кг, бейә — 400-420 кг. Был аттарҙың туры, ерән, аҡһыл ҡола, ҡола төҫтәре иң таралғаны. Башҡорт атында өйөр инстинкты көслө. Башҡорттарҙың йылҡы өйөрҙәре йыл әйләнәһенә тибенлектә йөрөгән. Ҡышҡыһын 40-50 см тәрәнлектәге ҡар ҡатламы аҫтынан үлән табып ашауға яраҡлашҡан. Элек егеүгә файҙаланылған аттар өсөн генә ҡышҡылыҡҡа бесән әҙерләнгән. Башҡорт аты аҡыллы, ҡыйыу, түҙемле, тырыш, тыңлаусан, өйрәнеүгә тиҙ күнегә, хужаһына ышаныусан. Ошо сифаттары арҡаһында ул элек-электән юғары баһаланған. Башҡорт яугирҙарының дошмандарға ҡаршы алыштарында яуҙаш дуҫы була. Мәҫәлән, данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы тулыһынса тиерлек башҡорт тоҡомло аттары менән генә тулыланған булған. Был аттарҙың береһе — легендар Керчь (Ҡорос) исемле ат яуҙан имен-аман әйләнеп ҡайтҡан Миәкә районының ауылында уға һәйкәл дә ҡуйылған. Заманындағы күп хәрби дәрәжәле кешеләр, эҙләнеүселәр башҡорт аты менән һоҡланыуҙарын тарихҡа теркәп ҡалдырған. Яуҙарҙа башҡорт атының оҙон араға барыуҙа талымһыҙ булыуын, оҙаҡ ваҡыт шәп итеп сабып йә юрғалап барыуын билдәләгәндәр. Башҡорт атын төрлө күнекмәләр менән һыбайлыға уҡтан атыу, атыу ҡоралын файҙаланыу, ҡылыс, һөңгө менән оҫта эш итеүҙә ярҙам күрһәтеү өсөн махсус тәрбиәләгәндәр. - быуаттарҙа башҡорт аты киң таралған булған. Был мәлдә уларҙың дөйөм һаны 600 меңдән ашып киткән. Ауыл хужалығы эштәрендә ҙур ярҙамсы булған. Арба юлынан 700-1000 кг ауырлыҡтағы йөктө тарта алыуы, сыҙамлы булыуы арҡаһында яҡшы баһаланған. Хәҙерге заманда ла башҡорт аты ауыл хужалығында, йөк ташыу эштәрендә, ҡымыҙ яһау, ит етештереү, ат спортында, халыҡтың йола-кәсептәрен һаҡлауҙа һәм үҫтереүҙә киң файҙаланыла. Әйткәндәй, Башҡортостан Саха һәм Алтай Республикалары менән бер рәттән йылҡысылыҡ үҫеше буйынса Рәсәйҙә иң алдынғы төбәктәр араһында. Һуңғы йылдарҙа ""Башкорт аты"" халыҡ-ара башҡорт тоҡомло аттар фестивален үткәреү матур йолаға әйләнде. Ә 2024 йылда иһә башҡорт атына патент алыуҙары, йәғни уның төбәк бренды булып раҫланыуы ҡыуандырҙы. быуатта башҡорт халҡын өйрәнгән билдәле этнограф Сергей Руденко үҙенең ""Башҡорттар"" тигән китабында: ""Иң бай башҡорт 3-4 мең баш йылҡы тотһа, иң ярлыһы 20-30 баш йылҡыға хужа"" — тип яҙып ҡалдырған. Киләһе Йылҡы йылы ла ҡотло булһын! Азамат Байрамғәлин. Александр Королев фотоһы.",Башҡорт аты,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0],4,Тирә-яҡ мөхит,3133,https://amanat.su/articles/tir-ya-m-khit/2025-12-10/bash-ort-aty-4501331,2025-12-10T15:39:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырИстәлек тактасын төзекләндерү эшләре барганга салдыруларын әйтәләр, эшләр төгәллләнгәч кире урынына кайтарылачак дип ышандыралар. Уфада Әхмәтзәки Вәлидихөрмәтенә эленгән истәлек тактасын алып куйганнар. Ул республиканың Милли китапханәсенә керә торган урында, бина диварына эленгән булган. Уфадагы Милли китапханә аның исемен йөртә, адресы да Вәлиди урамына карый. Мемориал тактаның юкка чыгуына социаль челтәрләрдә тискәре фикерләр калдыручылар да күренә башлаган. ""Тарихыбызны нигә сөртергә? Башкортстанның шулкадәр мөһим шәхесе турындагы истәлек нигә һөүмнәргә дучар була? Вәлиди — үткәннәрнең символы гына түгел, аның милли дәрәә һәм үзбилгеләнү турындагы идеялары республикада яшәүчеләрнең күпчелеге өчен актуаль кала бирә"", дип яза""Мой Башкортостан"" төркеме ВКонтактеда. Милли китапханәдә тактаны төзекләндерү барганга салдырдык дигәннәр. ""Бездә төзекләндерү эшләре бара. Ул беткәч кире урынына кайтачак"", дип ышандырганнар""Аспекты""га. Уфада Әхмәтзәки Вәлидигә мемориал такта 2011 елның февралендә куелды. Зәки Вәлиди Башкортстанда каһарман дәрәәсендә. Аңа Ишембай һәм Сибайда һәйкәлләр куелган. Башкорт активистлары Уфада да Зәки Вәлидигә һәйкәл булдыруныталәп итте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Уфада Әхмәтзәки Вәлиди хөрмәтенә эленгән истәлек тактасын алып куйганнар,['Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0],2,Яңылыҡтар,1332,https://www.azatliq.org/a/ufada-ahmatzaki-validi-hormatena-elengan-istalek-taktasin-alip-kuygannar-/33131975.html,2024-09-24T12:28:27+03:00
"Саҡмағош ауылы Балалар сәнғәт мәктәбендә шөғөлләнеүселәрҙең  Беҙ аяҙ күк йөҙө яҡлы тип аталған һүрәттәр күргәҙмәһе асылды. миллипроект нацпроект национальныепроекты Башкортостан Күргәҙмә  Ғаилә милли проектының Ғаилә ҡиммәттәре һәм мәҙәниәт инфраструктураһы федераль проекты сиктәрендә ойошторола. Саҡмағош районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге хәбәр итеүенсә, картиналарҙа тыныс тормош, тәбиғәт, һалдаттар урын алған. Эштәрҙә балаларҙың бәхет, матурлыҡ тураһында уйҙары сағыла, улар Ер шарында тыныслыҡтың ни тиклем мөһим икәнен иҫкә төшөрә. Һынлы сәнғәт менән музыка һәр саҡ йәнәш йөрөй. Күргәҙмәгә килеүселәрҙе лә балалар сәнғәт мәктәбенең музыка бүлеге тәрбиәләнеүселәре ҡыуандыра. Баян, аккордеон, фортепиано моңдары байрамға сихрилек өҫтәй. Сағыу, иҫтә ҡалырлыҡ сара сәнғәт яратыусыларҙы берләштерә. Ҡунаҡтар картиналар менән танышып ҡына ҡалмай, йәш рәссамдарҙың оҫталығын, талантын баһалай. Һәр бала ҙур талантҡа эйә. Сәнғәт мәктәбенең бурысы – уны асыу, үҫтереү. Ижадҡа ынтылыш бала саҡтан килә, – ти Саҡмағош ауылы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры Луиза Абдрахманова. Фото һәм сығанаҡ –.",Беҙ аяҙ күк йөҙө яҡлы,['Спорт' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],3,Милли проекттар,1113,https://bashkizi.ru/news/milli-proekttar/2025-01-28/be-aya-k-k-y-ya-ly-4099761,2025-01-28T15:00:00+00:00
"""Тормош өсөн инфраструктура"" милли проекты буйынса төҙөлөш эштәре әүҙем бара. Башҡортостандың Йылайыр районы үҙәгендә ""Коммуналь инфраструктураны яңыртыу"" федераль проекты буйынса һыу торбаһын капиталь ремонтлағандар.",Таҙа эсәр һыуға һәр кем хоҡуҡлы,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,217,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-15/ta-a-es-r-yu-a-r-kem-ho-u-ly-4507785,2025-12-15T14:00:00+00:00
"Сергей Иваненко (с) Григорий Явлинский белән""Яблоко"" фиркасе рәисе урынбасары Сергей Иваненко Европарламенттан оппозиционер Алексей Навальныйга Андрей Сахаров исемендәге премияне бирмәүләрен сораган булган. Бу хатның өзекләрен ""Вот так-"" сайтычыгарган. Иваненко басмага хат язуынраслаганһәм Навальныйны ""Путиннан яхшырак дип санамавын"" белдергән. Европарламент Иваненко фикеренә колак салмаган. 20 октябрьдә Русия төрмәсендә утыручы Навальныйның ""фикер иреге өчен"" Сахаров премиясе лауреаты булуы игълан ителде. Үз хатында Иваненко, Навальныйны аерым алганда Кырым аннексиясен хуплауда һәм Украина мәсьәләсендә карашлары президент Владимир Путинныкы белән тәңгәл килүдә гаепләгән. ""2014 елда Навальный ""Кырым – анда яшәгән кешеләрнеке, Кырым Русиянең бер өлеше булып калачак һәм күзгә күренгән киләчәктә башка беркайчан да Украинаныкы булмаячак"" дип белдергән иде"" дип язган Иваненко. Шул ук вакытта ул Навальныйның аннексиягә каршы, шулай ук Русиянең Украина эшләренә тыкшынуына каршы әйтелгән сүзләрен искә алмаган. Иваненко ""Вот так-"" белән әңгәмәсендә хатны фирка исеменнән түгел, шәхси исеменнән язуын сөйләгән. Навальныйга Сахаров премиясен бирүне Русиянең демократик хәрәкәте өчен күңелсез вакыйга булуын әйткән. Алданрак ""Яблоко"" фиркасе итәкчелеге оппозиционер Алексей Навальный тарафдарларын һәм сайлауларда алар хуплаган ""Зирәк тавыш бирү"" алымын кискен тәнкыйтьләпчыккан иде. ""Яблоко"" итәкчелеге фикеренчә, ""Зирәк тавыш бирү"" сайлауларда КПРФны хуплау коралына әйләнгән. Шулай ук ""Навальный тарафдарларының хакимиятне урам чыгышлары ярдәмендә алыштыруга өметләре"" тәнкыйтьләнгән.21 октябрьдә Путин сүзчесе Дмитрий Песков Европарламентның Навальныйга Сахаров премиясен бирү карарына үз фикеренәйтте. ""Мондый карарларны хөрмәт итәргә безне беркем дә мәбүрили алмый"" дигән ул. Кремль вәкиле премия бирү турындагы карарны кабул итүчеләр ""дөреслеккә туры килә торган мәгълүматка ия түгел"" дип фаразлаган, әмма нәрсәне күз уңында тотуын аңлатмаган. Үз карарында Европарламент, Навальныйның кулга алыну куркынычы янаса да Русиягә кайтуын искә алып, ""чиксез батырлыгы"" турында әйткән, шулай ук Русия хакимиятләрен оппозиционерны азат итәргә өндәгән. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","""Яблоко"" рәисе урынбасары Европарламенттан Навальныйга Сахаров премиясен бирмәүләрен сораган",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2398,https://www.azatliq.org/a/31523031.html,2021-10-21T15:16:52+00:00
"Иҫке Мишәрҙә ойошторолған был сара «Айыҡ ауыл» республика конкурсы сиктәрендә үтте. Ярышта ҡатнашыусылар балыҡ тотҡансы, ауыл хужабикәләре тәмле итеп уха әҙерләне һәм усаҡта балыҡ ҡыҙҙырҙы. Ә балалар өсөн күңелле уйын программаһы ҡаралғайны, унда балалар санала, саңғыла ярышты һәм күңелле уйындар уйнаны. Балыҡ тотоусылар конкурсында йәшенә һәм тәжрибәһенә ҡарамаҫтан, теләге булған һәр балыҡсы ҡатнаша алды. Улар һөҙөмтәләрҙән ҡәнәғәт ҡалды һәм лайыҡлы наградаларын алды. Иҫке Мишәр ауыл халҡы иҫерткес эсемлектәр ҡулланмайынса ла ваҡытты күңелле һәм әүҙем үткәрергә мөмкин булыуын күрһәтте.",Балыҡ тотоп та ярышалар,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,593,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-13/baly-totop-ta-yaryshalar-4536015,2026-01-13T17:55:00+00:00
"«Әстәүди ғүкүмү ллааһа әлләҙи ләә тәдииғү үә дәәиғүһү» - «Аманат итеп Аллаһҡа бирәм, Уға һаҡланыуға бирелгән юғалмай». Хәҙрәт Ғүмәр бер мәле улын яурынына ултырҡан бер ирҙе күрә. Ир менән улы йөҙҙәре менән бер-береһенә шул тиклем ныҡ оҡшағандар, хатта хәҙрәт Ғүмәр «Сүбеханаллааһа» — тип түҙмәй көлөп ебәрә: «Улын үҙеңә шул тиклем оҡшаған, бына ҡап-ҡара ҡарға балаһы ҡап-ҡара ҡарға инәһенә оҡшаған кеүек. Малайың шул тиклем үҙенә оҡшаған, тас бер бәләкәй һуйып ҡаплаған атаһы» - Әй, мөьминдәр әмире! Һеҙгә бер тарих һөйләйем әле. Әгәр тыңларға теләһәгеҙ бынан да иҫ киткесен һөйләйем, ни эшләп миңә оҡшағанын. - Һөйлә әйҙә – тине хәҙрәт Ғүмәр. - Был бала әсәһенең ҡорһағында булғанда миңә сәфәргә сығырға тура килде. Өйҙән юлға сыҡҡан мәлдә мин доға ҡылдым: «Йә Аллаһ, Һиңә аманат итеп ошо әсәһе ҡорһағында ятҡан, әле тыумаған баланы ҡалдырам, һаҡла үҙен, Һиңә тапшырҙым» – тип, әйтеп сығып киттем. Бер-нисә айҙан ҡайтһам, туғандарым әйтәләр: «Ҡыҙғанысҡа ҡаршы һин киткәс йөклө ҡатының ауырып китеп, үлеп ҡалды». Ағайым менән ҡәберлеккә, ҡатыным ятҡан ергә барҙыҡ. Ҡәбер эргәһендә ултырабыҙ. сеү, бер мәле ҡолағыбыҙға бәләкәй баланың илаған тауышы ишетелә. Сүбеханаллааһ! Ҡәбер эсенән ишетелә! Ҡабаланып ҡәберҙе ҡаҙып, астыҡ. Ни ғәжәп. Был тере баланы күрҙек һәм үлгән ҡатыным ятҡанын. Үле ҡатынымдың кәүҙәһе берҙә ҡараймаған һәм серемәгән. Тере саҡта нисек — шул көйө, ә бала ҡатынымдың имсәген имә. Был бала ҡәбер эсендә тыуған һәм әсә һөтөн имеп ятҡан! Баланы йәшәгән ергә алып ҡайтып ғалимдарға күрһәттем. Улар: «Һин сәфәргә сыҡҡанда берәй доға уҡыныңмы? Нисек уҡының? ». Мин: «Әйе, ошо тыумаған баланы Һиңә (Аллаһҡа) тапшырҙым» – тип, доға ҡылдым. Ғалимдар шулай тип яуап ҡайтарҙылар: «Ал Аллаһҡа ҡалдырған аманатыңды — улыңды, әгәр ҡатыныңды ла Аллаһҡа өмөтләнеп ҡалдырған булһаң, улда тере булыр ине. ». Йә халыҡ! Бар булмышығыҙҙы, бар эшегеҙҙе, һәр нәмәгеҙҙе Аллаһҡа тапшырығыҙ. Беҙ бөтәбеҙҙә Аллаһ бәндәләре. Мин-минлегеҙҙе бөтөрөгөҙ! Бөтәһендә: тыуыуын да, йәшәүен дә, ризығын да, малын да, бәрәкәтен дә Аллаһ бирә. Шөкөр итегеҙ! Назир Сабитов, ""Әбйәлил"" сайтынан алынды.","«Аманат итеп Аллаһҡа бирәм, Уға һаҡланыуға бирелгән юғалмай».",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,2081,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-03-12/amanat-itep-alla-a-bir-m-u-a-a-lanyu-a-birelg-n-yu-almay-4155103,2025-03-12T21:17:00+00:00
Башҡортостан Республикаһы Башлығы хакимиәте төркөмөндә Бөрйән районының Байғаҙы ауылындағы күпер тураһында хәбәр итәләр.,Күпер ныҡлы һәм ышаныслы,['Башҡортостан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,120,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-03-03/k-per-ny-ly-m-yshanysly-4142185,2025-03-03T09:00:00+00:00
"Салауат Юлаевтың тыуыуына – 270 йыл. М. Х. ИҘЕЛБАЕВ, педагог, яҙыусы, филология фәндәре докторы, Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары белем биреү һәмБашҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн һәм С. Юлаев ордендары кавалеры",«Данлы ғына Юлай балаһы. »,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,Яңылыҡтар,298,https://uchbash.com/news/novosti/2024-06-28/danly-yna-yulay-bala-y-3817203,2024-06-28T16:30:00+00:00
"Өфө уҡыусылары ""Рәсәй – традицион ҡиммәттәр иле"" тигән Бөтә Рәсәй конкурсында еңгән. Еңеүселәрҙе Мәскәүгә саҡырып ҡотлағандар. Конкурсҡа 89 төбәктән һәм 7 илдән 4300 эш килгән. Шуларҙың 60-тан ашыуының авторҙары еңеүсе йә лауреат булған. Өфөнөң 93-сө физика-математика лицейы уҡыусылары конкурстың ике этабын уңышлы үткән, эштәрен жюри алдында яҡлаған. Улар ""Традицион Рәсәй ҡиммәте тураһында хикәйә"" номинацияһында еңеүсе булған. Ҡатнашыусыларға закондар һәм нормалар күҙлеге аша был мәсьәләнең әһәмиәтен аңлатырға, традицион ҡиммәттәрҙең мәғәнәһен асҡан уникаль эш әҙерләргә кәрәк ине. Өфө балалары бурысты юғары кимәлдә башҡарып сыҡҡан. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Өфө уҡыусылары Бөтә Рәсәй конкурсында еңеү яулаған,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],5,Яңылыҡтар,1070,https://amanat.su/news/novosti/2026-01-28/f-u-yusylary-b-t-r-s-y-konkursynda-e-e-yaula-an-4553699,2026-01-28T14:33:00+00:00
"Былай ҙа саҡ йөрөгән Фатима инәйҙе күҙ алмаһындай күргән бер бөртөк улы Хәлиттең госпиталгә эләгеүе аяҡтан йыҡты. Ярай әхирәте мәрхүмә Ҡарлуғастың ҡыҙы Фәймә ярҙам итеп, килеп-китеп йөрөй. Еткерәһе һүҙҙәре бөтмәгән икән Хәлитенә. Фәймә килеү менән хат яҙҙырҙы. Ошо хатыбыҙ һуңғыһы булмаһа ярар ине, балам. Хәлитем, иҫән-һау ҡайтып, һинең кеүек кенә баҫалҡы ҡыҙға өйләнеп, ошо йыйған донъямды ташламаһа ярар ине, – тигән булды шунан әбей, эсе бошоп. Йыйған донъя тигәне шул түшәк-ҡаралты: ике яҫтыҡ, бер яңы буй юрған менән турпыша инде, табаҡ-һауыт. Ҡырҡҡа етеп тапҡан балаҡайымды ярман һуғышына алды ла киттеләр. Атаһын да күрмәй үҫте ҡолонсағым. Уттай ҡыҙыу бесән өҫтөндә бер туҫтаҡ айран эсеп, ятҡан еренән торманы ла ҡуйҙы Хәлиуллам. Бына бит, ҡырҡҡа еткәс, малайлы булам тип ҡыуанып йөрөнө лә бит, күреп өлгөрмәне. Яҙғаны шулдыр шул, мәрхүмкәйем. Ут йотһам да, балаҡайымды һыр бирмәй үҫтерҙем. Фатима инәйҙең был зарҙарын ҡыҙ күптән ятлап бөтһә лә, йәнә сабыр ғына тыңлап ултырҙы. Кем белгән һуң, ысынлап, һуңғы хаты булған шул улғынаһына. Фәймә үҙе лә бит электән Хәлитте яратып йөрөй. Тик егет кенә быны һиҙмәне. Йомоҡ шул үҙе лә, ҡыҙ кеше хистәрен нисек кенә аңлатһын инде. Һуғышҡа китеүселәрҙе оҙатыусылар араһында моңһоу ҡараш ташлап, күҙҙәрен мөлдөрәтеп торған Фәймәне күргәндер ҙә инде ул. Контужен булып Хәлит ҡайтҡан икән тигән хәбәр бәләкәй генә ауылда тиҙ таралды. Ишетеү һәләтен юғалтҡанын да еткерҙеләр. Кәмһенеп өйөнән сыҡмай ятмаһа ярар ине, тип борсолдо Фәймә. Уйҙарына бирелеп урамға ҡарап торған Фәймәнең күҙҙәре тыҡрыҡтан ҡапҡаға боролған Сабирйән ҡартҡа төштө. Ул ирҙәр һуғышҡа алынып бөткәс, ҡарт-ҡоронан, бала-сағанан, еңгәй-апай-инәйҙәрҙән торған бригаданы етәкләй. Ҡушаматын да халыҡ биргән: Бригат Сабир тиҙәр. Ул килеп инеү менән: – Фәймә, дауай эшкә! Көҙөн һөрөп ҡалдыра торған ерҙәр бар. Хәҙер һөрмәһәң, йонсоу аттар әллә сыға яҙға, әллә юҡ. Ике үгеҙ ҡушҡан булдыҡ. Үгеҙҙәр әрһеҙ, нисауа. Әсәйең мәрхүмдең бикәсе Сафия менән бер-ике көн эшләп тор. Хәлит күршең дә контуженмын тип ятмай, эш даулап килгән. Һеҙгә ҡалған көн инде, ҡалайтаһың! Ярай, эшкә тигәс, эшкә! Иртән оноңдо һыуға болғап эсһәң дә эс, ас ҡарынға килмә инде, ҡыҙым, төшөндөңмө? Аттарҙы фронтҡа ебәреүе бик ҡыҙғаныс булды. Аттар менән уландар ҙа китте. Һау ҡайтһындар инде! Иң-иң шәп аттар китте. – тип әллә ҡыҙға, әллә үҙенә төбәп тигәндәй һөйләнде лә, туҡтамай ары китте. Фәймә бушҡа бошонған даһа, Хәлитте күрәһе көндәре бар икән! Йөрәге һулҡылдап тибеп ҡуйҙы. Эх, татлы ла, ғазаплы ла йәшерен йәшлек хисе. .Үгеҙҙәр Сабирйән олатай маҡтағанса бик шәп түгелдәр икән дә. Күҙен алартып ҡарап торған ҡарт үгеҙ оторо ялҡау. Ҡаҡ һөйәккә ҡалып барған мал ишараты әйләнгән һайын киреләнеп, шыпа туҡтай. Фәймәнең сыбыҡ тотҡан бармаҡтары ҡанһырап бөттө. Аптырағас, әллә туғарып ял иттерәйем микән, тигән уйға килде. Сыбыҡ йыйырға киткән Сафия апай күрмәй ҙә ҡалды, Фәймә тиҫкәреләрҙе туғарып та ебәрҙе. Ҡарт үгеҙ артынан уйнаҡлап башмаҡ та сапты. Шул арала шырлыҡҡа инеп юҡ та булдылар. Һылтыҡлай-һылтыҡлай йүгереп килгән Сабирйән ҡарт хәле бөтөп: Нишләп ебәрҙең үгеҙҙәрҙе эш өҫтөндә! ? Дезертирмы әллә һин! Һинең нурмыңды кем үтәр тип белдең? Ашау нурмыһы ла эшеңә ҡарап таһа. Сыҡмай инде хәҙер улар сауҡанан! Бар, Хәлиткә әйтеп ҡара! Сразы ҡағыҙ менән ҡәләм һора, яҙып шуны уҡыт! Һаңғырау бит уныһы, сәпсим ишетмәй, эй әттәгенәһе, тиҙ ҡылан, тием. Марш! Олаҡ, күҙемдән юғал! – тип йән асыуына ҡысҡырҙы. Хәлит, тыны бөтөп йүгергән Фәймәне күреп, ҡаршыһына сыҡты. Ҡарындаш, һаумы? Нимәгә былай өтәләнеп йөрөйһөң? Фәймә Сабирйән олатайҙың һүҙҙәренән тамам албырғап ҡалған ине. Ҡулдары менән ишаралап, һауаға яҙып күрһәтте. Эш сыҡмаҫтай булғас, Хәлит ҡағыҙ менән ҡәләмен алып сыҡты. Шунан ҡағыҙҙы уҡып бөтмәҫтән кейенә һалды ла, баҫыу юлына саптылар. Сабирйән ҡарт инде ҡысҡырыуҙан тамам ҡарлыҡҡан, ауыҙынан һүгенеү һүҙҙәре лә ысҡынып китә, ә үгеҙҙәр ыжламай ҙа. Тиҫкәреләрҙе көскә ҡыуып сығарып егеп алғансы, байтаҡ ҡына ваҡыт үтте. Икенсе рәтте һөрөп әйләнгәндә үгеҙҙәрҙең арҡалары лысма һыу ине. Ҡарт үгеҙ тағы ла шып туҡтаны. Хәҙер инде әрнегән Фәймә хәс тә Сабирйән ҡарттың үҙе кеүек ҡысҡырып ебәрҙе: Һиңә мына дезертирлыҡ өсөн военный трибунал! Шырлыҡҡа ҡастыңмы, ҡастың! Күпме туҡмама, ыжламай ҙа! Ҡарындаш, туҡтап тор әле? – тигәнгә әйләнеп ҡараһа, Хәлит килгән. Ул үгеҙгә яҡын уҡ барып, арҡаһынан һыйпай башланы. Бер ваҡыт тегенеһе мөңрәүгә оҡшаған ауаз сығарып, күндәм генә ҡуҙғалды ла китте. Тағы бер көн үтте. Күҙ төптәре ҡарайып, һурылып ҡалды Фәймә. Аяҡтары ныҡ арығанлыҡтан, һөрлөгөп тә китте ул бөгөн. Өйгә инеү менән итектәрен саҡ сисеп урындыҡҡа сүгәләне. Сабирйән олатайҙың Был баш-баштаҡлыҡ була, Фәймә! тигән һүҙҙәре ҡолағы төбөндә яңғырап тик тора.  Их, туйғансы ашарға ине, ярты икмәк тә аҙ булыр ине бөгөн тигән уйынан һиҫкәнеп китте. Усаҡҡа ут алды ла, ҡаҙандағы ҡайнаған һыуға ҡалған ғына ондо икегә бүлеп, шыйыҡ ҡына ыумас бешерҙе. Тамаҡ ялғаны ла, ишеген элеп юрған эсенә сумды, Хәлит менән эшләйһе яңы көндө күҙ алдына килтереп йылмайып йоҡоға талды. Ә алда уларҙы ҡыш көтә. Оҙон, аяуһыҙ ҡыш. Көҙгө иртә. Иртәнге һалҡын күңелде өшөтөп торһа ла, Фәймәнең күңелендә яҙ. Хәҙер яҙа ул күңелендәгеһен Хәлиткә. Хәлит ағай! Беҙҙең әсәйҙәр ҙә бер-бер артлы ғына баҡыйлыҡҡа күстеләр. Улар тере булһа, ниндәй ҡыуаныс булыр ине. Хәтергә уларҙың тик йылы һүҙҙәре уйылып ҡала икән. Ауылда йәштәр ҙә аҙ ғына ҡалды. Һеҙҙең имен-һау ҡайтыуығыҙ ҡыуаныс. Бирешмәйек әле, Хәлит ағай! Әллә ауыр эшкә күнегеп баралармы, бөгөн үгеҙҙәр ҙә бик ҡарышманы. Фәймә Хәлиттең ҡап-ҡара сәстәре араһынан аҡ сәс шәлкеме күҙгә күренеп торғанын шәйләне. Бала саҡтағы бер ваҡиға келт итеп хәтеренә килеп төштө. Ергә һыҙылған шаҡмаҡҡа таш ырғытып, онотолоп китеп уйнап йөрөгән Фәймәгә Фатима инәйҙең ата ҡаҙы, бәпкәләрен ҡурсыптыр инде, ҡаңғылдап килеп ташланды. Суҡыу ғына түгел, ҡанаттары менән дә һуҡҡылап аяҡтан йыҡты. Хәлит, дүрт йәшкә генә ҙур булыуына ҡарамай, Фәймәне уҫал ата ҡаҙҙан аралап алды бит шунда. Саҡ көсө етеп күтәреп, ҡурҡыуынан өнһөҙ-һүҙһеҙ ҡалған Фәймәне өйөнә алып килде. Көнө лә йыл кеүек оҙон үтте бөгөн. Ҡайтыр саҡта ғына Фәймә яҙған яҙыуын Хәлиткә бирҙе. Их, ишетһәң икән ул саҡ ҡына булһа ла! Шунда уҡ уҡыны хатты Хәлит. Йөҙө яҡтырып китте: Ҡарындаш, кис кер әле? Һөйләй торған һүҙҙәр ҙә бар, – тип әйтә һалды. Фәймә һағая төштө, еңел-елпе ҡыҙ тип уйлап ҡуймаһын, тип борсолдо күңеле. Ҡайтып йыуынды ла, инеп сығырға булды. Фатима инәйҙең һуңғы һүҙҙәрен хәтерләп, күҙҙәренә йәш төйөлгәнен һиҙмәй ҙә ҡалды. Ишек асыҡ ине. Ишек яңағына туҡылдатҡан булды. Яратҡан кешеһенә әйтәһе һүҙҙәре йыйылған да бит. Тупһаны ашатлауы булды, Хәлит: Әйҙүк, ҡарындаш. Минең иҫән ҡайтыу ҡыуаныс булһа ла, мин бар булмышым менән яу яланында  фронтта. Ятһам да, торһам да, күҙ алдында һуғыш. Иптәштәрем төшөмә кереп яфаланам. Өйҙә лә бөтә нәмә әсәйҙе хәтерләтеп тора. Мине үлемдән ҡотҡарған шәфҡәт туташы ла ауыр яраланды. Ә бит беҙ һуғыштан һуң осрашырға һүҙ ҡуйышҡайныҡ. Ниместе еңгәс, госпиталгә ятып дауаланырмын. Әле баҫыуҙа ла эш муйындан, – тип табын хәстәрләгән арала үҙ хәсрәттәрен теҙҙе. Баҡтиһәң, Хәлит һалдаттан алып ҡайтҡан тушенкаһын да яңғыҙ ашай алмай Фәймәне саҡырған икән. Беҙгә лә еңелдән түгел. Тылда ла хәрби тәртип, – тип әйткеһе килде Фәймәнең, тик өндәшмәне. Үҙ-ара аңлашып бер аҙ ултырғас, ҡайтырға ашыҡты. Ятҡас та уйҙарына сумды. Хәлит һаңғырау булһа ла, баҫыу буйлап бөтәһенә лә ярҙам итергә, хәл-әхүәлдәрен һорашырға ла өлгөрә. Госпиталде лә кисектереп тора бит әле. Әллә күпме орден-миҙал тағып ҡайтҡан яугир! Ә ҡыҙҙың Хәлит өсөн әсенеүе тик үҙенә генә билдәле. Фәймә ырғып торҙо ла тағы яҙа башланы: Хәлит ағай! Һинең хәлеңде хат аша белеп торҙом мин. Фатима инәй мәрхүмә минән яҙҙырҙы бит хаттарын. Ҡат-ҡат уҡыған хаттар аша һеҙҙең ут эсендә рус ҡыҙына ғашиҡ булыуығыҙҙы ла беләм. Бик бәхетле булыуыңды теләйем! Бәхеткә һинең хаҡың бар. Мин дә һине яуҙан көттөм. Һинең бәхет өсөн мин бөтәһенә лә әҙермен. Бәхетеңә кәртә лә булмам. Таң алдынан ғына йоҡоға талған Фәймәнең иртән тороуға аяҡтарында баҫып торорға ла көсө юҡ ине. Шулай ҙа яҙған хат киҫәген усына йомоп урамға атылды. .Сабирйән олатай баҫыуҙа бөтөнләй күренмәне бөгөн. Мөсһөҙ генә йөрөгән үгеҙ ҙә иртән тормаған. Хәлит тә өндәшмәй, ауыҙына һыу уртлағандай йөрөй. Баҫыу юлынан өйгә тиклем хәтһеҙ ара. Фәймә бөгөн тигеҙ ерҙә лә һөрлөгөп атлай. Аяғының һум итен көҙән йыйырып тартыша. Түҙ генә шул ауыртыуға! Түҙә инде, эш өҫтө бит. Хәлиттең кәйефе юҡлығын күреп, яҙған ҡағыҙын ҡайтыр алдынан ғына тотторҙо. Хатын уҡып, йөҙө ҡояштай балҡыуын күргәс, Фәймә оялды ла китте. Ҡолауынан ҡурҡа-ҡурҡа баҫып килһә лә, артҡараҡ ҡалып атларға булды. Юҡ шул, тыныс атлап ҡайтыу яҙмаған икән. Тағы көҙән йыйырып, һеңерҙәре таштай ҡатып, туп кеүек йомарланды. Ул тиклем ауыртыуға түҙмәй, Фәймә ҡысҡырып йығылды. Етмәһә, тамағын ниндәйҙер көс бөрөп, тын алырға бирмәне. Хәлит Фәймәне күтәреп алды. Ҡыҙ, үҙе лә һиҙмәҫтән, күҙ йәштәренә ирек бирҙе. Егеттең ҡосағында иланы ла иланы ул. Уныһы иһә шым ғына атлауын белде. Хәлит үҙ өйөнөң ҡапҡаһына боролғас, Фәймәгә ауыҙ ҙа астырманы. Ярай, һылыу, ауырын да, еңелен дә бергә күтәрербеҙ. Беҙҙең урамға ла байрам килер әле! – тип шыбырлай ине яралы һалдаттың ирендәре.",Көтә белһәң. Хикәйә. Рәйлә ХИСМӘТУЛЛИНА,['Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1],5,Әҙәбиәт,9078,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-06-23/k-t-bel-hik-y-r-yl-hism-tullina-4287749,2025-06-23T15:25:00+00:00
"Спектаклде «Күңел күҙе» инклюзив халыҡ театры коллективы сәхнәләштерҙе. Республика халыҡ ижады үҙәге янындағы «Күңел күҙе» инклюзив халыҡ театры етәксеһе, Башҡортостандың халыҡ артисы Илнур Лоҡманов һаулыҡ мөмкинлеге сикләнгән артистар һәм уларҙың уңышы тураһында һөйләй: Күптәр һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың сәғәт ярым дауамында сәхнәлә уңышлы сығыш яһауына ышанмай. Әммә был ысынлап та мөмкин, һәм был театрҙың ҙур ижади көсөн тәшкил итә. Психотеатр сәнғәтенең һөҙөмтәләрен күҙәтеү айырыуса күңелгә тыныслыҡ бирә. Сәхнә кешене эстән дә, тыштан да үҙгәртеү һәләтенә эйә. Хатта балаларҙың физик үҙенсәлектәре лә яйлап шымалан. Уларҙың мейе моторикаһы яҡшыра, күптәр яҡшы уҡый башлай». Әлеге ваҡытта «Күңел күзе» халыҡ инклюзив театры коллективы составында 10 йәштән 17 йәшкә тиклемге 23 бала шөғөлләнә, уларҙың барыһы ла коррекция мәктәптәре уҡыусылары. Коллектив әүҙем гастролдәрҙә йөрөй, фестивалдәрҙә һәм хәйриә күрһәтеүҙәрендә ҡатнаша. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Инклюзив театр,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 0 1 1 0 1 0 1 0 0 0],6,Яңылыҡтар,1382,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-19/inklyuziv-teatr-3935405,2024-09-19T09:02:00+00:00
"Миңтимер Шәймиев ""Татар ыры"" бәйгесен оештыручылар белән (архив фотосы)Татарстанның беренче президенты Миңтимер Шәймиевнең 80 еллык юбилеен билгеләве телевидение, матбугатта һәм интернетта киң яктыртылды. Интернетта сәясәтчегә карата аноним фикерләрне дә күзәтергә мөмкинлек бирде, онлайн басмаларда комментарлар язучылар шактый булды. Аерым алганда, Шәймиев турында берничә зур мәкалә чыгарган ""Бизнес-онлайн"" сәхифәсендә сәясәтче турында күпләп уңай да, тискәре дәкомментарларкүзәтелде. Шул ук вакытта уңай фикерләргә күпләп минуслар куелса, тискәре фикерләр плюсланды. ""Бизнес-онлайн"" мөхәррире Алексей Брусницын Азатлыкка Шәймиев турындагы уңай яки тискәре комментарларының минуслануын яки плюслануын табигый күренеш дип атады. Аның фикеренчә, әлеге очрак – ботлар ярдәмендә яки башка рәвешле махсус оештырылган акция түгел. ""Комментарларга плюс яки минус куеп һәр укучы үз фикерен белдерә ала. Барысы да үтә күренмәле. Кемдер комментарлар бүлегендә ботлар куллана дип уйлар өчен безнең әлегә нигез юк"", диде сайт итәкчесе. ""Биредә каршылык күрсәтү өчен тавыш бирү феномены булырга мөмкин. Комментар белән килешмәүче минуска баса, ә килешүче плюска басмаска да мөмкин. Бу социологиядә билгеле факт"", дип өстәде Брусницын. Шәймиев турындагы уңай комментарларның минуслануы укучыларның үзләрен дә гаәпләндерде. Бу махсус оештырылган акция булырга мөмкин дип шикләнүчеләр бар. Эшмәкәр һәм блогер Морат Сираин ""Бизнес-онлайн"" итәкчелегеннән комментарларга минуслар кую функцияеннән баш тартырга чакыра. Аның фикеренчә, бу форумда ""трольләргә башлык булырга"" мөмкинлек бирә.",Шәймиев уңышларына пәрәвездә башкача караш,['Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 1 1 0 1 0 1 1 0 0 0 0],5,Пәрәвез,1573,https://www.azatliq.org/a/28256666.html,2017-01-25T11:15:29+00:00
"Башҡортостанда махсус хәрби операцияға бәйле төрлө саралар даими ойошторола. Мәҫәлән, бөгөн ""Торатау"" конгресс-холында Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам йылына һәм Рәсәйҙә Ватанды һаҡлаусылар йылына йомғаҡтар яһауға арналған республика кимәлендә тантаналы сара ойошторолдо. – Беҙҙең өсөн коллегалар, фекерҙәштәр, бөтә Рәсәйҙән йыйылған ""Ватанды һаҡлаусылар"" фонды филиалдары етәкселәре менән ошо мөһим сарала ҡатнашыу – ҙур мәртәбә, – тине Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров. – ""Ватанды һаҡлаусылар"" дәүләт фонды бөгөнгө эшебеҙҙәге төп партнер. Уй-ниәттәребеҙ менән уртаҡлашырға, үҙ сиратында, бүтән төбәктәрҙәге коллегаларҙың алдынғы тәжрибәһен өйрәнергә әҙербеҙ. Радий Фәрит улы махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаиләләренә арналған Башҡортостанда Бөтә Рәсәй семинар-кәңәшмә үткәрергә мөмкинлек биргәне өсөн Фонд етәксеһе, статс-секретарь – Рәсәй оборона министры урынбаҫары Анна Цивилеваға оло рәхмәтен еткерҙе. Республика етәксеһе әйтеүенсә, быйыл Башҡортостанда ярҙам йәһәтенән төҙөлгән исемлеккә 11 яңы сараларҙы өҫтәгәндәр, әле уларҙың һаны – 54. Ошо ярҙам саралары беҙҙең яугирҙәребеҙҙең һәм уларҙың ғаиләләренең тормоштағы бөтә өлкәләренә лә ҡағыла. Медицина реабилитацияһы, социалләштереү һәм эшкә урынлаштырыу кеүек төп өс йүнәлеш бар. Махсус хәрби операция биләмәһендәге һалдаттарҙы ярҙамынан өҙмәгәне өсөн Башҡортостан Башлығының Рәхмәт хаты менән Баймаҡ, Дүртөйлө, Ҡалтасы, Мәләүез райондары, шулай уҡ Нефтекама, Октябрьский һәм Стәрлетамаҡ ҡалалары коллективтары бүләкләнде. Радий Хәбировтың ҡулынан ҙур бүләкте алыусы ""Ватанды һаҡлаусылар"" дәүләт фонды филиалы етәксеһе Гөлнур Ҡолһаринаны күреү айырыуса шатлыҡлы ине. Григорий Куранов, Рәсәй Президентының Алыҫ Көнсығыш федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары: – 2025 йыл Рәсәй Президенты Владимир Путиндың бойороғо нигеҙендә Ватанды һаҡлаусылар йылы тип аталды. Шул иғтибарға лайыҡ, ""Ватанды һаҡлаусылар"" дәүләт фонды етәксеһе Анна Цивилева махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам буйынса иҫ киткес ҙур эштәр башҡара. Әйткәндәй, Башҡортостанда ла был тәңгәлдә бихисап уй-маҡсаттар уңышлы тормошҡа ашырыла. Әлбиттә, уның башында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров тора. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Башҡортостан – алдынғы төбәктәрҙең береһе,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0],5,Махсус хәрби операция,2337,https://bashgazet.ru/articles/care/2025-12-18/bash-ortostan-aldyn-y-t-b-kt-r-e-bere-e-4513425,2025-12-18T21:10:00+00:00
"Әсәкәйем берҙән-берем Әсәкәйем  таянысым. Иң яратҡан  минең  кешем. Донъяла иң ҡәҙерлем һин. Әсәй, рәхмәт һиңә миңә Яҡты донъя бүләк иткәнгә. Һинең наҙлы ҡулдарыңда Иркәләнеп беҙ үҫәбеҙ!",Әсәкәйем берҙән-берем,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,186,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-23/s-k-yem-ber-n-berem-4019706,2024-11-23T15:55:00+00:00
"По словам министра, столь высокий пользовательский охват удалось достичь за короткий промежуток времени. Он подчеркнул, что, несмотря на отдельные сложности, сопровождающие столь динамичное развитие, над проектом трудится масштабная команда специалистов, занимающаяся постоянным совершенствованием платформы. По состоянию на 15 октября в мессенджере уже зарегистрировано 45 миллионов пользователей, и эта цифра продолжает расти, сообщает ТАСС. По состоянию на 15 октября в мессенджере уже зарегистрировано 45 миллионов пользователей, и эта цифра продолжает расти, сообщает ТАСС.",Шадаев: ежедневная аудитория мессенджера достигла 20 млн пользователей,['Дин' 'Спорт'],[0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,578,https://tanburz.ru/news/novosti/2025-10-17/shadaev-ezhednevnaya-auditoriya-messendzhera-max-dostigla-20-mln-polzovateley-4431301,2025-10-17T14:54:00+00:00
"Бәйсез төрки дәүләтләр байраклары, архив фотосыфикерләрКазакъстанның дип аталган стартапы төрки телләрдә сөйләмне автоматик рәвештә танучы () беренче зур модельне тәкъдим итте. Бу хакта Казакъстан ясалма интеллект һәм дигитал үсеш министрлыгына сылтанып хәбәр итә. Әлеге модель казакъ, төрек, үзбәк, кыргыз, азәрбайан һәм татар телләрен яхшы таный. Шулай ук ул төрки-урыс катнаш сөйләмен дә яхшы аера ала, мондый аралашу бизнес һәм дәүләт хезмәтләрендә киң таралган дип искәртелә. мөдире Танат Үскембаевсүзләренчә, яңа технология төрки дөнья илләренә һәм халыкларына дигитал хезмәтләр куллануны арттырырга мөмкинлек бирәчәк. Шулай ук төрки халыклар дөньяда таралган технологияләрдән тыш үз хезмәтләрен дә үстерә алачак, ди ул. Моннан тыш әлеге модельнең моңарчы киң таралган инглиз телле системнардан шактый аерылганы әйтелә. ""Без сөйләм телнең тере формаларын аңлаучы модельне булдырдык"", ди модель авторлары. Телләрне тануның яңа системы беренче чиратта финанс һәм дәүләт оешмаларында куллануны күз алдында тота – модель авторлары аның банклар, телеком-операторлары, контакт-үзәкләре, логистик ширкәтләргә юнәлгәнен әйтә. Бу проект Казакъстан ясалма интеллект һәм дигитал үсеш министрлыгы ярдәмендә ширкәтенең -инфраструктурасында гамәлгә ашырылган диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казакъстанда төрки телләрне таный торган ясалма интеллект моделе булдырылды,['Шоу-бизнес' 'Иҡтисад' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1355,https://www.azatliq.org/a/33653025.html,2026-01-18T12:58:27+00:00
"Всесибирская открытая олимпиада школьников по химии — олимпиада 1 уровня входит в перечень РСОШ. Олимпиада проводится в 2 этапа: отборочный и заключительный. Победители и призеры данной олимпиады имеют право на льготы ""БВИ"" или ""100 баллов ЕГЭ"" при поступлении в вузы РФ и могут претендовать на грант главы РБ.",Башкирские лицеисты стали призерами Всесибирской открытой олимпиады школьников по химии,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,310,https://uchbash.com/news/novosti/2024-03-29/ufimskie-litseisty-stali-prizerami-vsesibirskoy-otkrytoy-olimpiady-shkolnikov-po-himii-3706277,2024-03-29T09:51:44+00:00
"Әлшәйҙә йәшәүсе өләсәй башҡорт рухында тәрбиәләп ебәрә икән ейәндәрен. Ысынын әйткәндә, Мин Башҡортостанға мөхәббәтемде белдерәм. Унда бөтәһен дә яратам: кешеләрен, иҫтәлекле урындарын, Башҡортостан буйлап сәйәхәттәрҙе. Балалар яраталар Башҡортостанды. Беҙ Пенза башҡорттары, - тип әйтәләр ти. Улы Роберт: Мин башҡорт телен өйрәнгем килә, - тип әйтә ти.",Роберт Воля: Мин башҡорт телен өйрәнгем килә,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Аңлатма,353,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-07-24/robert-volya-min-bash-ort-telen-yr-ngem-kil-4325238,2025-07-24T15:07:00+00:00
"Римма Бикмөхәммәтова (кызыл курткада), Ленария Мөслимова, Азат Ахунов һәм Айрат Фәйзрахманов (кара курткада)имерелгән кабер ташларыБишбалта зиратында яшьләр өмәсе",Яшьләр Бишбалта зиратында өмә үткәрде,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Татарстан,162,https://www.azatliq.org/a/25136066.html,2013-10-14T08:54:19+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУзып баручы атнада Азатлык -нда Уфада Зыя Камали йортын имерү, төрлле илләрдә яшәүче татарларны Татарстанга кайтару, Сандромохта татарларның атып үтерелүе турында сөйләштеләр.1 август кичендә Уфада татар дин галиме Зыя Камалийортынимерделәр. Бу Уфада Зыя Камали турында соңгы истәлек иде. Моннан тыш, 2 августта шәһәрнең Тукай урамындагы 54 йортта тагын бер татар йортынимергәннәр. Октябрь инкыйлабына кадәр биредә мөселман ятимнәренең татар мәктәбе урнашкан булган. Әлеге урыннарда башка биналар төзеләчәк. Азатлык укучыларының күпчелеге моны ""татарофобия"" дипбәяләде, аларга каршы чыгучылар да булды: ""Татарофобия. Башкортлар, Башкортстан татарлар тарихын бетерәч, үз тарихларын бетерәчәкәләр"". ""Кыргый милләтчелек, татарофобия. Шундый кыланыш башкортлыкка ирәнү һәм каршылык кебек хисләр уята"". ""Аларны башкорт бетермәгәндер бит инде"", дип язды бер укучы, ""Уфаның күпчелек халкы татар һәм урыслардан тора, итәкчеләр дә, техника артында да урыс яки татар була ала. Башкорт булса, көндез ватар иде"" дип язды икенчесе. елларда Татарстанга чит илләрдән 900 ватандаш кире кайтырга мөмкин. Республиканың хезмәт министрлыгы моның өчен махсус програм әзерләгән. Моннан алдагы өч елда Татарстанга 3 меңнән артык кеше әйләнеп кайткан икән. Аеруча 2021 елда күп булган — 1433 кеше. 2022 елда — 1034, 2023 елда — 582 кеше чит илдән республикага кайтып урнашкан. Әлеге сорау Азатлык укучыларында зур бәхәскуптарды. ""Татарлар күпләп Татарстанга күченеп килсә, бик яхшы булыр иде. Ләкин ""тиеш"" сүзен кулланмас идем. Татарлар беркемгә дә бер нәрсә дә тиеш түгел"". ""Без кеше яши торган шартлар оештырырга тиеш. Кеше хокуклары сакланырга. Татарны саклый торган идеология кирәк"". ""Тотып, сугышка, урыс дөньясы төзергә ибәрмәсеннәр тик"". ""Кем тели, кайтасын, әлбәттә, ләкин татарлар башка илләрдә Татарстанны вәкиллек итсәләр, мактасалар, безнең илчеләр булсалар яхшырак. Әгәр читтә авыр икән, шатланып каршы алырбыз"". ""Татарстанда торасы бик тә килә. Тик безне анда беркем көтми! Рәхәтләнеп татарча сөйләшер идек! """"Казанда булганым бар, бер татар сүзе дә ишетмәдем. Бездә Башкортстанда күбрәк сөйләшәләр"" дип язучыга ""Канадага барырга иде. Анда татарча сөйләшәләр, ырлыйлар. Сугышка да ибәрмиләр"" дип аваплаганнар. Татарстан — ул Русия, күченеп кайтуның файдасы юк, Татарстанда яшәргә аерым сәбәп юк диючеләр дә бар. Күрше төбәкләрдән урыс телле кешеләрнең күпләп күченүе татар-башкорт телен, мәдәниятен юк итүгә китерә дип тә яздылар. Берничә кеше ""Татарстанга мөнәсәбәтем үзгәрде, күченү теләгем бетте"" ди. Урал ягында яшәүче иргә исә Татарстанда мәхкәмә юлларын таптарга туры килгән, ""сездәге кебек коррупция, канунсызлык бер ирдә дә юк"", дип язган. ""Сезнең Татарстанда яшәргә ходай кушмасын! Сездә канун юк. Миңа бервакыт Татарстанда мәхкәмәләшеп йөрергә туры килде. Сездә полиция, прокуратура, тикшерү комитеты һәм мәхкәмә эшләми. Канунсызлык. Үз итәкчеләрегез дә сезне кешегә санамый. Шул ук Екатеринбурда мәхкәмә юлын таптадым. Мәхкәмә шәһәр хакимиятенә каршы чыгып, мине яклады. Сез Миңнеханов коллары"" ди ул һәм республикадагы кайбер вакыйгаларны, хәлләрне санап уза. ""Табибларыгыз яман шеш белән авырган кешедән дә ришвәт ала"" һ. б. .Татарстан бәйсезлек алган очракта да, татар байлары дәүләтне Әфганстан дәрәәсенә иткерергә мөмкин дип уйлый ир: ""Уз татарыгыз сезне кеше дип чутламый. Байларыгыз өчен сез батрак һәм кол. Менә хәзер Русия таркала, Татарстан аерылып чыга дип сөйлиләр. Мин моңа, әлбәттә, ышанмыйм. Әгәр аерылып чыксагыз, сезне үз байларыгыз талаячак, Мәскәүдән дә яманрак итеп. Бар хатыннарыгызга хиап яки никаб кидерәчәкләр, ирләрне мәчеткә табындырачаклар, сез Әфганстан кебек булачаксыз. Сезнең үз байларыгыз начар. Мин башка төбәктә яшим, чагыштырып караганым бар"". Башка укучылар Татарстан итәкчелеген яклап чыкты. ""Арттырмагыз. Русиядә канунсызлык гамәли нәрсә. Сез сөйләгәннәр дөрес, ләкин ул Миңнеханов гаебе генә түгелдер. Татарстан гына андый түгел, бөтен диярлек Русия шундый рәвешледер. Коррупция өстенә коррупция"". ""Ник син бөтен нәрсәдә Миңнехановны гаеплисең? Бераз вөданлы бул, ул үзе бөтен нәрсәне контрольдә тотмый. Аның аваплыгы нинди булганы ачык вә билгеле түгел. Гайбәт чыгарма. Шуңа өстәп, аның үзендә дә көче дә юктыр. Путин ни әйтсә, шуны эшлидер"". Чит илдән татарларның кайтуына шикләнеп караучылар да бар. ""Алар чит ирләрдә йөреп бозылып беткән, аларга ышаныч юк"". Татарстанга башка төбәктән күчүләреннән канәгать булучылар да юк түгел: ""Без Новосибирскидан күчеп килдек. Гәрчә безне монда көтеп тормасалар да, бер тамчы да үкенеч юк. Туганнарыбыз да, дусларыбыз да юк иде. Барысы да сезнең кулда"".5 августта (бу — Халыкара хәтер көне, еллардагы Кызыл террор корбаннары искә алына) Карелиянең Сандормох ирлегендәге күмәк каберләрдә ятучы корбаннарны искә алу чарасы узды. Сандормохта табылган каберлекләрдә барлыгы 6 241 кешенең исемнәре ачыклана. Алар арасында татарлар да бар. Сандормохта яткан 53 татар арасында 21 яшьлекләр дә, урта яшьтәгеләр дә, өлкәннәр дә бар. Азатлык бу турында мәкалә чыгарды. Тема -та утыручыларда да кызыксыну уятты, алар үз тарихларын сөйләде. ""Безнең картатай Тамимдаров Шаһидулла Низаетдин улы 1915-16 елларда Башкортстанның Чишмә районы Калмаш авылына Татарстаннан указлы мулла итеп ибәрелә. Бик күп телләр белгән, укымышлы була. Коллективлаштыру чорында авылда бер начар кеше була. Ул бабайны колхозга керергә мәбүр итә, әмма бабай баш тарта. Нәтиәдә салым түләргә акчасы булмый. 1941 елда аны Бөре шәһәренә төрмәгән алып китәләр. Аңа ул вакытта 60 яшь була. инаять составы юк дип кайтаралар. Әмма теге кеше һаман бәйләнә, янә төрмәгә ибәрүгә ирешә. Бер гаепсез бер ел утырып, ябыгып, чирләп кайта. Әби ялгызы дүрт баланы карый. Күз алдына китерәсезме, бернинди инаять булмый, кемнеңдер нәфрәте аркасында гына. Туганнар реабилитациягә кадәр яши алмады. Әни сүзләренчә, ""теге кеше""нең тормышы юнь булмый, асылынып үлә. Кызганыч бик. Сезгә сөйләгәч, иңел булып китте"". ""Минем бабайны Себергә сөргәннәр"", ""Безнекен Чистай төрмәсендә атып үтергәннәр"" дип тә яздылар. Ә бер укучы ""Нигә кирәк бу сезгә, шулкадәр ел узган, үз гомерегезне тынычлап яшәгез, башкаларның башын катырмагыз"" дип белдергән. ""Бу безнең хәтер өчен, башка мондый әйберләр кабатламнасын өчен кирәк"", ""Палачларның оныклары белсеннәр өчен"" дип авап язганнар. ""Сез моны дөрес дип саныйсызмы? Кешеләрне бер гаепсезгә үтергәннәр һәм моны без искә алмаска тиешме? Без янә каядыр тәгәрибез яки инде тәгәрәп төштек кебек тоелмыймы сезгә? """"Бу вәхшилекне йолу өчен мәчетләрдән, чиркәүләрдән кайтып кермичә, тәүбә китерү урынына, үтерүчеләрнең оныклары рәхәттә, байлыкта яшиләр"". Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Азатлык: ""Сезнең Татарстанда канун юк""",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Пәрәвез,6664,https://www.azatliq.org/a/azatliq-youtube-sezneng-tatarstanda-qanun-yuq/33072412.html,2024-08-10T09:01:30+03:00
"Йәйге каникулда күп уҡыусылар ял итеп кенә ҡалмай, белемдәрен дә арттыра.",Йәш экологтар йыйылды,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Ял,73,https://yanshishma.com/articles/y-yge-yal-/2025-07-29/y-sh-ekologtar-yyyyldy-4330968,2025-07-29T14:23:47+00:00
"фикерләр2 июнь көнне Казанда беренче тапкыр ""Алмаш"" гаилә ыены узды. Казан мэриясе хәбәр итүенчә, татар гаиләләрен һәм татар телен өйрәнергә теләүчеләрне берләштерүче бу ыенда төрле яшьтәге һәм төрле кызыксынулары булганнар өчен татар телендә кызыклы чаралар әзерләнгән. Балалар өчен төрле юнәлештәге остаханәләр, нәниләр өчен уенлы, ырлы-биюле махсус мәйданчык оештырылган. Килгән кунакларны татар халык әкияте герое Шүрәле каршы алып торган. Беренче катта теләге булган һәр бала лабораториясендә катнаша алган, Каюм Насыйри музееның фәнни хезмәткәре кулдан открытка ясарга өйрәткән, Вконтактедагы ""Искусство оригами"" төркеме хуасы Азат Кадыров оригами буенча мастер-класс үткәргән. Концертлар залында ""Апуш"" татар балалар театр студиясе остазлары – педагог-хореограф Миләүшә Гыйлметдинова сәхнә хәрәкәтеннән, Татарстанның атказанган артисты, Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры артисты Алмаз Сабиранов актерлык осталыгыннан, К. Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры артисты Гүзәл Галиуллина сәхнә теленнән дәресләр алып барган. Коворкинг бүлмәсендә психолог, ""Татарча комикслар"" кураторы, ""Үз телем"" проекты иңүчесе Регина Гаязова комикс ясау буенча терапевтик остаханә үткәргән микробиолог, ""Сәлам, микроб"" китабы авторы, ""Үз телем"" проекты иңүчесе Гөлнур Фәхруллина интерактив остаханә үткәреп, микроблар дөньясына сәяхәт ясаган, ә этикет белгече Әлфия әлилова этикет серләренә төшендергән. Икенче катта шулай ук балалар өчен төрле кызыклы остаханәләр оештырылган. Теләге булган һәр бала калфак, милли брошь, түбәтәй, милли стильдә телефон кую айланмасы, тәсбих ясау буенча мастер-классларда катнашып, үз куллары белән ясаган эшләнмәләрне алып кайтып китә алган. Лекторий залында әти-әниләр филология фәннәре докторы, профессор, полиглот Алексей Арзамазовтан татар телен тиз һәм айлы өйрәнүгә багышланган чыгышын, мәктәпкәчә белем бирү остазы, психолог, нейропсихолог Камилә Сәләховадан ""Баланың сәләтләрен ачабыз һәм үстерәбез"" дигән темага лекциясен тыңлаган, ""Әминә"" ырлы анимацияләр проекты, ""Нурбай"" кушымтасы белән танышкан. Шулай ук экспертлар – журналист, алып баручы Венера Аитова, психолог Илүзә Әминова, рәсем һәм музыка укытучысы Раил Рамазанов, радио алып баручы Нур Алиев һәм Казан шәһәре Башкарма комитет Аппаратының тел культурасы өлкәсендә милли сәясәтне гамәлгә ашыру бүлеге башлыгы Айсылу Лерон катнашында ""Татар баласын тәрбияләүдә ата кешенең роле"" темасына дискуссия да узган. ""Безнең өчен бу беренче шундый тәрибә. Һәм бүген узган беренче чара ук проектның актуальлеген дәлилләде. Туган телебезне белгән, мәдәниятебезне сакларга һәм үстерергә омтылган милли үзаңлы алмаш әзерләү – төп максат. Моңа без бары бергә – әти-әниләр, татар бакчалары, мәктәпләре, балалар үзәкләре, татар матбугаты, нәшриятләре һәм тагын бик күп башка үзебез кебек үк тынгысыз, битараф булмаган анатарлар белән берләшеп эшләсәк кенә ирешә алабыз. ""Алмаш"" гаилә ыены татар гаиләләрен бергә ыючы илһамландыручы, уйландыручы зур чара булсын иде дип телим. Моның өчен әле, әлбәттә, тырышырга кирәк, иң мөһиме – беренче адым ясалды"", – дип китерелә ыенның кураторы Айсылу Леронның сүзләре мэринең ""Вконтакте""сәхифәсендә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",«Алмаш» гаилә ыены: татар гаиләләрен һәм татар телен өйрәнергә теләүчеләрне берләштерүче чара,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 1 0 0 1 1 0 1 0 0],7,Татарстан,3248,https://www.azatliq.org/a/33433084.html,2025-06-03T15:40:58+00:00
"Полина - оло Йөрәкле ҡыҙ ул, Яу үткән ерҙә Булып ҡайтҡан ул. Азат ителгән Күп урындарҙа Сығыш яһаған. Ҡыйыу уҡыусы Шәп ""Коса"" булып, Танылыу алған. Миҙалдары бар Бәләкәй ҡыҙҙың. Видеолары Популяр уның. Ирекмән ҡыҙҙың Эшен күрәйек, Һәр кемгә тыныс Тормош теләйек! Илһам Латипов. .Әйткәндәй, 11 йәшлек ҡыйыу ирекмән Полина Дудко тураһында тулыһынса гәзитебеҙҙең киләһе номерында уҡырһығыҙ. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.","""Башҡорт телен өйрәнәм"", – ти Полина Дудко",['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,K sl l r yyyu ar ete r,814,https://yanshishma.com/articles/k-sl-l-r-yyyu-ar-ete-r/2025-12-14/bash-ort-telen-yr-n-m-ti-polina-dudko-4506101,2023-11-09T14:48:00+05:00
"Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, билдәһеҙ ир бәлиғ булмаған ҡыҙға шылтыратып, үҙен ташыу хеҙмәте курьеры тип таныта. Ул посылканың килеүе тураһында хәбәр итә һәм уны алыу өсөн смс-хәбәрҙән кодты әйтергә ҡуша. Ҡыҙ, алдауҙы һиҙмәйенсә, һандарҙы әйтеп бирә. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң уға ялған ""Дәүләт хеҙмәттәре"", ""Росфинмониторинг"", ""ФСБ"" вәкилдәре шылтырата башлай. Мутлашыусылар уның порталдағы аккаунты ватылған, ә әсәһе исеменән ышаныс ҡағыҙы төҙөлгән, тип раҫлай, был аҡсаны дуҫ булмаған дәүләткә күсерергә маташыуҙарға килтерә ала, тип ҡурҡыта. Ҡото осҡан ҡыҙ, аферистарҙың һүҙенә тулыһынса ышанып, уларҙың йоғонтоһо аҫтында өйҙән әсәһенең 640 мең һумдан ашыу аҡсаһын ала һәм билдәһеҙ иҫәпкә күсерә. Хөрмәтле граждандар! Полиция һеҙҙең иғтибарлы булыуығыҙҙы һорай: - таныш булмаған кешеләр менән телефон аша һөйләшеүҙәр алып бармағыҙ, айырыуса һүҙ аҡса тураһында булһа; - сит кешеләргә шәхси мәғлүмәттәрҙе һәм банк картаһы реквизиттарын хәбәр итмәгеҙ; - билдәһеҙ кешеләргә смс-хәбәрҙәр аша килгән кодтарҙы бирмәгеҙ. Муттарҙан һаҡланыр өсөн иң яҡшы сара - таныш булмаған кешеләр менән һөйләшеүҙе шунда уҡ туҡтатыу! Ошо хаҡта яҙған Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө ҡалаһы буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте, балаларға интернет хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен аңлатыу, мәғлүмәтте тәнҡит күҙлегенән баһаларға һәм шикле тәҡдимдәргә ышанмаҫҡа өйрәтеү мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә ала. Нисек итеп әсәнең ҡыҙын аҡсанан яҙҙырыу хаҡында яҙманы уҡырға кәңәш итәбеҙ: Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Әсәһен һаҡларға маташҡан бала,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1627,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-20/s-en-a-lar-a-matash-an-bala-4544224,2026-01-20T21:45:00+00:00
"М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында тамашасыны моңло тауышы менән әсир иткән йырсы, талантлы актер  Арыҫлан Йәнбәковтың вафатына тиҙҙән ун йыл була. Ҡыҫҡа ғына ғүмере эсендә ул үҙен талантлы, эшһөйәр шәхес итеп танытты. Арыҫлан Йәнбәков — актер, йырсы, режиссер, телевидение алып барыусыһы. Сибайҙа актер Әсғәт Йәнбәковтың ғаиләһендә тыуған. Өфө сәнғәт институтын тамамлағандан һуң Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт драма театрында эшләй.  йылдарҙа — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актеры һәм режиссеры. Башҡортостан юлдаш телеканалында «Башҡорттар» тапшырыуын алып бара. 2011 йылда Щукин исемендәге Мәскәү Театр институтын тамамлай. «Ҡоралай» фильмында (режиссеры Р. Фәтхиев) — атай, А. Иҙелбаевтың «Һуңғы ғәйнә» драмаһында — Юлдыҡай, И. Йомағоловтың «Сәсәндәр» драмаһында — Айбағыш, Б. Бикбайҙың «Ҡоҙаса» комедияһында Басир ролдәрен уйнай. Режиссер булараҡ бер нисә спектакль ҡуйып өлгөрә, улар араһында — Н. Ғәйетбаевтың пьесалары буйынса «Асығыҙ, милиция! », «Һөйәркәңде шкафҡа йәшер» комедиялары, «Гипнотизер, или Детектор лжи» (В. Сигарев). Күңелдәрҙе мәңгелек һағыштарға һалып, йөрәктәрҙә уңалмаҫ яралар ҡалдырып, тамашасыны моңло тауышы менән әсир иткән йырсы, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының талантлы актеры, режиссеры Арыҫлан Йәнбәков йөрәктәрҙә мәңге йәш һәм сағыу йондоҙ булып һаҡланыр.",Йөрәктәрҙә мәңге йәш һәм сағыу йондоҙ булып һаҡланыр,['Шоу-бизнес' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0],4,Мәҙәниәт,1387,https://shonkar.com/articles/culture/2025-08-03/y-r-kt-r-m-ge-y-sh-m-sa-yu-yondo-bulyp-a-lanyr-4336740,2025-08-03T19:46:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырДепутатлар милли мәгариф турында борчыла башлады. Алар яңа мәктәпләрдә беренче сыйныфлар арасында татар төркемнәре булмауга зарлана. Бу проблемны хәл итми, аерым татар мәктәбе төзергә кирәк, диюче депутатлар да бар.9 апрельдә Татарстан Дәүләт шурасының мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты утырышында депутатлар көтмәгәндә милли мәгарифнең юкка чыгып баруы турында ачынып сөйләшеп алды. Баксаң, соңгы елларда төзелгән яңа мәктәпләрдә татар телендә белем бирүче беренче сыйныфлар юк дәрәәсендә булган, ди алар. Депутатлар монысы да күз буяу өчен генә эшләнүен таныды. Яшел Үзән шәһәрендә татар сыйныфы бөтенләй ачылмаган. Полилингваль укытучы булырга теләүчеләр дә нык кимегән. Депутатлар аерым микрорайонга беркетелмәгән татар мәктәбе ачарга кирәк дип саный. Шулай да Башкортстан тәрибәсе күрсәткәнчә, Мәскәү мондый мәктәпләр ачуга каршы чыга. Милли мәгариф торышы турында проблемнарны Татарстан Дәүләт шурасы рәисе урынбасары, президент каршындагы Татар теле һәм туган телләр комиссиясе рәисе Марат Әхмәтовкүтәрде. Аның ачы зары Дәүләт шурасының комитет утырышында Татарстан мәгариф һәм фән министрының беренче урынбасары Андрей Поминовның мәгариф торышы турындагы хисабыннан соң яңгырады. Әхмәтов елларда (2023 елгы нәтиәләр депутатларга әлегә билгеле түгел булып чыкты) ачылган мәктәпләрдә татар телендә белем бирүче сыйныфлар юк дәрәәсендә ди. Марат Әхмәтов фикеренчә, Мәгариф министрлыгы бу эш белән тиешенчә шөгыльләнми. — Әйдәгез, бу эшне муниципалитет һәм ата-аналарга гына калдырмыйк, — диде ул. — Мәгариф министрлыгы әлеге мәсьәлә белән актив шөгыльләнергә тиеш. Андрей Иванович, мине хәтта милли мәгарифкә битараф булмаган депутатларның берсе дә сорау бирмәве гаәпләндерә. Без кая барабыз? Күрәсең, Әхмәтов Татарстан язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, Татарстанның халык артисты Рамил Төхвәтуллинны күздә тоткандыр. Соңрак алар да бу сөйләшүгә кушылды. Марат Әхмәтов бүген милли мәгарифне авылларда түгел, шәһәрләрдә булдырырга кирәк дип саный. — Мәгариф министрлыгы үзен милли мәктәпләр саны белән тынычландыра, — дип дәвам итте ул. — Анда 15-30 бала укый. Безнең резерв бу түгел. Авылда эшләп йөрүнең мәгънәсе юк, анда яшьләр калмады. Яшь буын зур шәһәрләрдә һәм шәһәр яннарында яши. Ничек инде шулай эшләргә була? Бездә балаларның 90 проценты урысча белем һәм тәрбия ала, гәрчә республиканың ярты халкы — татарлар. Ахырдан Марат Әхмәтов педагогик кадрлар әзерләү проблемына тукталды. Баксаң, 2023 елда КФУның Филология институты полилингваль укытучыларны әзерләү өчен студентлар ыя алмаган. — Яңа мәктәпләрдә милли компонентны кертү буенча эшне шулай дәвам итсәк, безгә беркемне әзерлисе дә булмаячак, — ди ул. — Моңа игътибар итәргә кирәк. Бу муниципалитет һәм ата-аналар эше генә түгел. Мәгариф министры урынбасары Андрей Поминов Әхмәтов тәнкыйтен ""кабул итәм"", ""акланып тормыйм"" диде. Иң элек ул кадрлар әзерләү турында сөйләде. — Дөресен әйткәндә, без максатчан белем бирү механизмын тулысынча кулланмыйбыз. Анда аерым проблемнар бар. Полилингваль юнәлештә хәлләр әле ярый, анда республика түләп тора, — диде ул. Шуннан соң ничек эшләргә ыенасыз, дигән сорау яңгырады залдан. — Монда муницпаль хакимиятләр белән сыйфатлырак эш алып барырга мөмкин. Әлеге мәсьәләне үз агымына калдырырга кирәкми. Ата-аналар белән дә эшләргә кирәк, чөнки алар баланың кайда ничек укуын хәл итә. — Мехнизм бик начар эшли, — дип кушылды бер депутат. — Механизм бик яхшы эшли, ләкин кире якка, — диде икенче депутат аңа кушылып. Бу сөйләшүләргә Казандагы ""Адымнар"" полилингваль мәктәбе мөдире, депутат Айдар Шәмсетдиновкушылды. Аныңча, милли мәгариф проблемын татар сыйныфы ачып кына хәл итеп булмый. — Проблем шунда, муниципалитет мәктәпне аерым микрорайонга бәйләп куя икән, зур микрорайонда татар сыйныфын ачып кына проблемны хәл итеп булмый, — диде ул. — Бу номиналь гына булачак. Зур урыс мәктәбендә бу сыйныф эреп юкка чыгачак. Шул рәвешле, ""Салават күпере"" кебек яңа территорияләрдә ике мәктәп төзергә мөмкин. Аның берсе татар телендә белем бирергә тиеш. Мәсәлән, ""Әлиф"" кебек микрорайон төзелә, анда моны алдан ук планлаштырырга кирәк. Урыс мәктәбендә татар сыйныфы ачу ул хисап язудан кала бернигә кирәк түгел. Мәктәптә татар телле мохит булдыру өчен аның үз бинасы булырга һәм белем бирү тулысынча татар телендә алып барылырга тиеш. Ркаил Зәйдулла бу чыгышка кушылды. — Тугыз сыйныф урыс телендә, берсе — татар. Күз буя бит инде бу, — диде ул беренче сыйныфлар турында. — Ул татар сыйныфы гына дип атала, анда этник татарлар укыйдыр. Шуннан соң Мәгариф министры урынбасары Андрей Поминов татар мәктәпләрен аерым микрорайонга беркетмәскә кирәк дип өстәде. Марат Әхмәтов кабат ""ата-аналар белән эшләргә кирәк"" дип бу өмләне ике тапкыр кабатлады. Качалов театры баш режиссеры Александр Славутскийисә, татар мәктәпләрендә белем бирү сыйфатын арттырырга чакырды. — Миңа ата-аналар, татар дусларым шалтырата. Алар яһуд мәктәбенә укырга кертүне сорый. Син бит татар дим аларга. Анда белем бирү яхшы ди ул. Бетте-китте. Депутатларның бу турыда сөйләшүе шуның белән тәмамланды. Алар канун өлгесе әзерләү, яңа чаралар күрү турында килешмәде. Мәктәпне аерым микрорайонга беркетеп кую, ягъни белем йорты беренче чиратта әлеге ирлектә яшәүче балаларны кабул итәргә тиеш дигән шарт булу милли мәгариф өчен зур проблемнар тудыра. Бу проблемны ике ел элек Башкортстан ныклап күтәргән иде. Алар Русия думасына канун өлгесе әзерләп тәкъдим иткән иде. Әмма канун өлгесе беренче укылышка да чыгарылмады, аны Русия хөкүмәте ике тапкыркире какты. Аерым алганда, 2022 елның июнендә Башкортстан Корылтае депутатлары һәм Русия думасына Башкортстаннан сайланган Эльвира Әиткулова Русия думасына канун өлгесе әзерләде. Анда ике төп тәкъдим турында әйтелде. Беренчесе – милли компонентлы мәктәпләрне аерым муниципаль ирлекләргә беркетмәү, ягъни шәһәрнең теләсә-кайсы почмагыннан килеп белем алу хокукы бирү. Шунда ук милли мәктәпләрнең низамнамәсенә укыту теле турында белешмә язуны сорыйлар. Икенче тәкъдим – туган телләрдән һәм туган әдәбияттан БДИ тапшыру хокукы бирү.2022 елның октябрендә Русия хөкүмәте канун өлгесен хупламыйча бәяләмә бирде. Аерым алганда, Башкортстан депутатлары тәкъдим иткән ""этно-мәдәни юнәлештәге мәгариф програмы"" һәм ""туган этно-мәдәни мохит"" дигән төшенчәләрне хокукый кысаларга сыймый диелде. Урыс телендә булмаган телдә белем алу дәүләт йомгаклау аттестациясен алуда кыенлыклар тудырачак дип өстәлде. Шул сәбәпле, Русия хөкүмәтенә тискәре авап кайтарды. Соңрак — 2023 елның июлендә Башкортстан Корылтае һәм Эльвира Әиткулова төзәтмәләр кертеп яңа канун өлгесен әзерләде. Башкортстан депутатлары хәтта Русия думасы рәисе Вячеслав Володинга мөрәәгать итте. Әлеге хатта депутатлар Украина сугышы шартларында туган телләрне саклау ""илне саклау мөмкинлегенә йогынты ясый"" торган чара дигән фикерләр дә әйтте. Корылтай Русия хәрбиләре арасында төрле милләт вәкилләре катнашуы, аларның сугыш кырында ""төрле телләрдә сөйләшүе нацист украин режмын һәм аларның НАТО блогындагы кураторларын кыен хәлгә куя"" дигән ""дәлилләр"" дә китерде. Русия хөкүмәте моңа карап фикерен үзгәртмәде. 2023 елның июль азагында алар милли мәктәпләргә аерым хокукый статус бирүне кире какты.2023 елның декабрендә Башкортстан Корылтае канун өлгесен кире алу турында карар юллаган. 2024 елның 15 гыйнварында канун өлгесе әзерләүчеләр — Башкортстан Корылтае һәм Әиткулова ахыр чиктә бу тәкъдимнекире алган.2022 елда Мәрани исемендәге Тарих институты мөдире урынбасары, институтның Милли мәгариф тарихы һәм теориясе үзәге мөдире Марат Гыйбатдинов Башкортстан депутатлары тәкъдиме милли мәгариф алдында торган ике мәсьәләне хәл итәргә ярдәм итәргә мөмкинлек бирер иде дип сөйләгән иде. Әмма ул вакытта канунның кабул ителәчәгенә шикләнүеняшермәде. — Бүген милли бакча йә мәктәп шул микрорайонда яшәүче барлык балаларны да кабул итәргә тиеш. Шәһәрдә бер милләт тә аерым укмашып яшәми. Шуңа күрә бу вазгыять милли мәктәпләрнең йөзен югалтуга китерә. Канун өлгесе кабул ителсә, бу проблемны хәл итәргә булышачак. Бүген шундый вазгыять – әгәр дә син яшәү урынына карап татар мәктәбенә киләсең икән, рәсми рәвештә татар телен өйрәнергә тиеш түгел. Мин башка телне сайлыйм дип әйтә аласың. Ә менә бу канун өлгесе нигезендә милли мәктәпләр әлеге системнан бераз читкә китә. Татар йә башкорт мәктәбенә килгән бала бу мәктәпнең телен, програмнарын кабул итәргә риза була дигән сүз. Әгәр дә башка телләрне өйрәнергә теләсә, укучы башка мәктәпкә бара, — дип аңлаткан иде ул Азатлыкка. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","""Балаларның 90 проценты урысча белем ала, гәрчә халыкның яртысы — татар""",['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0],6,Татарстан,8525,https://www.azatliq.org/a/balalarning-90-protsenti-urischa-belem-ala/32900239.html,2024-04-12T00:00:12+03:00
Башҡортостан Республикаһының Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығына электрон ғаризалар һаны биш йыл эсендә 3 тапҡырға тиерлек артҡан - 2021 йылда 33 мең ғаризанан 2025 йылда 86 меңгә тиклем. Әлеге ваҡытта ведомство 28 дәүләт хеҙмәтен электрон төрҙә күрһәтә.,Күрһәткес өс тапҡырға артҡан,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,260,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-25/k-r-tkes-s-tap-yr-a-art-an-4521268,2025-12-25T19:19:57+00:00
"Быйыл көҙгө байлыҡ, Аллаға шөкөр! Ҡыяр тоҙлағанда кәрәк  булыр был мәғлүмәт. Үҙегеҙгә һаҡлап ҡуйығыҙ, йәмегеҙ, дуҫтар!",Баҡсағыҙҙа уңыш нисек?,['Дин' 'Иҡтисад'],[0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Аш-һыу,118,https://yanshishma.com/articles/ash-yu-ser-re/2025-08-19/ba-sa-y-a-u-ysh-nisek-4353878,2025-08-19T12:50:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырДепутатлар фикер-тәкъдимнәрне исәпкә алачак, диелә. Русия Дәүләт думасы ирле үзидарә системын реформалау турындагы федераль канун өлгесен карауны 2025 елга кичектергән. Бу хакта Дума рәисе Вячеслав Володинбелдерде. Аныңча, канун өлгесе яңадан тикшергәннәр һәм аны тагын бер кат өйрәнергә дигән фикергә килгәннәр. Депутатлар яңгыраган ""фикер-тәкъдимнәрне"" һәм төзәтмәләрне исәпкә алып, бу сорауга киләсе елда кайтачак, диде ул.28 ноябрьдә Татарстан президенты ирле үзидарәләрне үзгәртеп, аны бер дәрәәле системга әйләндерүне күзаллаган федераль канунгакаршы чыкты. Ул федерализм булырга тиешлегенә киная ясап, федералларны тәнкыйтьләде. — Илебез зур, шундый илне бер төрле шаблон белән идарә итеп булмый. Дәүләт думасы кабул иткән карарлар — бу бит дәүләт белән идарә итү системы. Халыктан сорамыйча, аларга мондый хокукны кем бирде? — диде ул. Миңнеханов төбәкләргә үзидарә системын үзе сайларга хокуклы булырга тиеш диде. Русиянең Украинага каршы сугыш алып барган чорында бу илдә гауга чыгаруга китерә дип саный Татарстан президенты. Соңрак Русия думасының дәүләт төзелеше һәм канун чыгару комитеты рәисе Павел Крашенинников Татарстан президентының тәнкыйденәавап бирде. Татарстанда бу систем яхшы эшли, әмма күпчелек төбәкләрдә бу алай түгел, диде. Аның әйтүенчә, 20 төбәк бер дәрәәле системга күчкән, тагын 25 төбәк исә аңа 2025 елдан күчәргә әзер. Шул ук вакытта Татарстан карашларын исәпкә алып, күчеш чорын 2035 елга кадәр дәвам иттерү турында карар кабул ителде, дигән Крашенинников. Канун үзе 2027 елның 1 гыйнварыннан көченә керер дип күзаллана. Башкортстан премьер-министры вазифаларын башкаручы Андрей Назаров ирле хакимиятнең гамәлдәге корылышын Көнбатыш йогынтысы дипатады. ирле үзидарә турындагы федераль канун өлгесен дума депутаты Павел Крашенинников һәм сенатор Андрей Клишас әзерләде. 2021 ел ахырында Татарстан аңа тәнкыйди фикер белдерсә дә хуплады. Соңрак итди төзәтмәләр кертергәтәкъдим итте. 2022 ел башында Русия думасы ирле үзидарә турындагы канун өлгесен карауныкичектерде. Хәзер бу мәсьәләне яңадан карый башладылар. Реформа кысаларында шәһәр һәм авыл ирлекләрендә үзидарә оешмаларын бетерү тәкъдим ителә. ирле үзидарәне бары тик шәһәр һәм муниципаль бүлгеләр, шулай ук федераль әһәмияткә ия шәһәрләрнең шәһәр эчендәге өлешләрендә генә калдырырга ниятлиләр. Бер дәрәәле системга ул 2025 елның сентябреннән күчәргә тиеш иде, соңрак аны 2035 елга күчерделәр. ирле үзидарә системы турындагы канун өлгесе Русиядә әмәгать хакимиятенең бер өлеше буларак карауны күз алдында тота. 2021 елда ул Татарстан президенты институтын бетергән төбәк хакимияте турындагы канунның дәвамыбулып санала. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстан тәнкыйтеннән соң Русия Думасы муниципаль реформа карауны кичектерде,['Дин' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2679,https://www.azatliq.org/a/tatarstan-tankiytennan-song-rusiya-dumasi-munitsipal-reforma-karauni-kichekterde/33237506.html,2024-12-12T15:53:58+03:00
"– Мин тыуғас, атай ҡыуанып, Исем ҡушҡан: Ишбулды! Нәҫелебеҙ дауам итер –Улым миңә иш булды! .– Атай-әсәй миңә ҡушҡан Иң матур исем – Гөлшат, Булһын тип, баҙҙең ҡыҙыбыҙ Көләс, бәхетле, гел шат! – Әсәй әйтә: Таңда тыуҙың, Шуға, – ти, – һин – Таңһылыу. Ҡояш менән бергә тыуғас, Булырһың һин иң һылыу! – Миңә оҙаҡ-оҙаҡ һайлап Ҡушҡандар исем – Илшат. ҫеп еткәс, хеҙмәтемдән Булһын тип, бөтә ил шат. – Бит осомда бер миңем бар, Шуға мин бит Миңһылыу. – Ә мин айлы төн ҡыҙымын, Исемем дә Айһылыу! Тағы ике Наҙлыгөл бар, Икешәр Нур һәм Морат. Ризамы улар исемдән, Ҡарайыҡ әле һорап! Ҡыҙҙар, малайҙар бик риза, Шатланып һөйләп тора. Шатланмаҫлыҡмы, исемдәр Йыр кеүек көйләп тора: – Шундай матур исем менән Йәшәүе беҙгә рәхәт. Йырлап торған исем өсөн Атай-әсәйгә рәхмәт! Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Рәмзәнә Әбүталипова,['Башҡортостан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],2,Шиғриәт,983,https://akbuzat-rb.ru/articles/shi-ri-k-st-n-s/2022-01-25/r-mz-n-b-talipova-2668126,2022-01-25T20:29:26+05:00
"Тилебәрән орлоғо (белена). Ике йыллыҡ үҫемлек. Сәскә атҡанда насар еҫ сыға. Һаҫыҡ еҫле тилебәрәнде хайуандар ҙа урап үтә. Ҡый үләндәре араһында, баҡсаларҙа үҫә. Июлдә сәскә атып, сентябрҙә емеш бирә. Сәскәһе эре, шәмәхә һыҙатлы бысраҡ һары төҫтә. Тилебәрәндең һабағы йыуан, күп төктәрҙән тора. Бейеклеге — 150 см-ға тиклем. Япраҡтары оҙонса, ҡауырһын-ҡанатлы, ҡуйы йәшел төҫтә. Емеше шар рәүешендәге ҡапҡаслы ҡумтаға йәки кувшинға оҡшаған. Орлоҡтары ваҡ, ҡара көрән төҫтәге мәк орлоҡтарын хәтерләтә. Тилебәрәндең бөтә өлөштәре лә, бигерәк тә орлоҡтары үтә ағыулы. Ә сәскәләре яҙ аҙағында ағыулыға әйләнә. Тилебәрән орлоҡтарын ашап, күберәк балалар зыян күрә. Ағыуы кешегә бик тиҙ тәьҫир итә. Уның билдәләре 15-20 минуттан барлыҡҡа килә. Кешенең аңы боҙола, тән температураһы күтәрелә, йөҙө ҡыҙара, йөрәк тибеше йышая, ауыҙы кибә, күреү һәләте насарая, күҙ ҡараһы киңәйә. Шулай уҡ, ҡан баҫымы төшә, тын алыуы ҡыйынлаша. Ағыуланыу үлемгә лә еткереүе ихтимал. Ҡарға күҙе (вороний глаз). Урманға барһаң, ҡайһы бер еләктәр матур, һутлы ғына булып, ылыҡтырып тора. Әммә танымаған еләккә тейергә ярамағанлығын беҙ беләбеҙ. Ҡара йәшел япраҡтарҙың өҫтөндә ялтырап ҡына торған ҡап-ҡара еләк – ҡарға күҙе. Япраҡ өҫтөндәге бөртөк – иң ағыулы өлөшө. Бер нисәүен өҙөп ҡапҡас та, ағыуланыуҙың тәүге билдәләре күренә лә башлай: күҙ алмаһы ҙурая, баш әйләнә, эс ауырта, йөрәк тибеше боҙола. Бүре еләге, йәки бүре йүкәһе лә (волчья ягода, волчье лыко). Уның алһыу, ҡуйы ҡыҙыл йәки көрән ҡыҙыл сәскәләре япраҡтарынан да алда килеп сыға. Улар тирә-яҡҡа хуш еҫ аңҡытып ултыра. Емештәре сағыу алһыу төҫтә булып, ботағында һырғанаҡ кеүек теҙелеп тора. Был үҫемлек тотошлай ағыулы. Бигерәк тә – емеше менән ҡайырыһы. Үлемесле ағыуланыу өсөн унлаған емешен ашау ҙа етә. Уның ағыуы дафнин тип атала, хатта тирегә эләкһә лә өтөп ала. Кешеләр уның матур сәскәһенә ҡыҙыға. Бүре еләге менән ағыуланған кешенең ауыҙы яна, йотоуы ауырлаша. Күпләп төкөрөк бүленеп сыға башлай, көҙән йыйыра, баш әйләнә, хәлһеҙләтә. Хатта ваҡытында дауалай башлаған осраҡта ла бүре еләге менән ағыуланыуҙың үлемгә килтереүе ихтимал. Ҡыҙыл эт ҡарағаты йәки эт ҡыҙылғаты (паслен сладко-горький). Һуңғы ваҡытта уны декоратив үҫемлек итеп тә үҫтерәләр. Ә сүп үләне булған эт ҡарағаты бөтә ерҙә киң таралған. Емештәре ҡарағат суғын хәтерләтә, япраҡтары ла оҡшаған. Эт ҡыҙылғатының емештәре иһә өлгөрөп еткәс кенә ашарға яраҡлы була, тик сей килеш ашаһаң, хатта бер нисәүҙе генә ҡапҡанда ла ағыуланыуҙан ауыҙҙан шайыҡ аға, уҡшыта башлай. Ныҡ ағыуланғанда баш әйләнә, эс китә, хәл бөтә, аңды ла юғалтырға мөмкин. Монар көпшәһе (болиголов пятнистый). Тамыры петрушка, пастернак йә керәндекенә оҡшаған, йәшел япрағын да ашарға яраҡлы, тип яңылышырға мөмкин. Оҙонлоғо 1,5 метрға етә, яҙҙан алып ҡара көҙгә тиклем сәскә ата. Емеше йомро, бер аҙ йәмшегерәк. Йыш ҡына уны әнис менән бутайҙар. Япрағында, емешендә, тамырында булған ағыуы шул тиклем көслө, хатта уның менән ағыуланған кешенең тәне хәрәкәтһеҙ ҡалыуы бар. Ағыуланыу бик ауыр эҙемтәләргә, хатта тын алыуҙың туҡтауына тиклем килтерә. Мүктәк, айыутабан (аконит, борец высокий). Һабағы туп-тура була, япраҡтары аҫҡы өлөшөндә урынлашҡан. Сәскәһе зәңгәр-күк төҫтә, торҡаға (шлем) оҡшаш. Уны бик-бик әҙ миҡдарҙа халыҡ медицинаһында ҡулланалар. Емешен йәиһә япрағын ашаған кешенең тын алыуы ауырлаша, ул уҡшый башлай, эсе китә, йөрәк тибеше боҙола. Айыутабанға ҡул менән ҡағылыу ҙа хәүефле, сөнки ағыуы тире аша үтеп инә. Ағыулы үҫемлектәр арҡаһында бәләгә тарыған кешегә түбәндәгесә тиҙерәк ярҙам итеү сараһын күрергә кәрәк: – иң тәүҙә ашҡаҙанын йыуҙыртырға һәм көсләп ҡоҫторорға (әгәр кеше аңында булһа); – табип килгәнсе ағыуҙың ҡанға үтеп инеүен тотҡарлау өсөн активлаштырылған күмер, сохарый, һөт, шифалы балсыҡ бирәләр. – 10–15 минуттан һуң тағы көсләп ҡоҫторорға тырышырға кәрәк; – 4–5 стакан йылы һыу эсерергә (һыу урынына 1 процентлы калий перманганаты (марганцовка) эретмәһен ҡулланыу яҡшы, балаларға – ғүмеренең һәр йылына ярты стакан иҫәбенән; – тирене яндыра торған ағыулы үҫемлектәргә ҡағылһаң, зарарланған урынды һабынлы һыу менән яҡшылап йыуырға; – тирелә хасил булған күперткеләрҙе одеколон йәки спирт менән һөртөргә, таҙа бинт менән урарға; – беренсе ярҙам күрһәткәндән һуң мотлаҡ табипҡа мөрәжәғәт итергә. Йәйге-көҙгө миҙгелдәр һаулығыбыҙға зыян килтермәһен тиһәк, тәбиғәткә сыҡҡанда иғтибарлы булығыҙ, балалар!",Ағыулы үләндәрҙән һаҡ булығыҙ!,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,4321,https://amanat.su/articles/common_material/2025-09-18/a-yuly-l-nd-r-n-a-buly-y-4413150,2025-09-18T09:25:00+00:00
"Посетителей ждут экспозиции уникальных произведений рукоделия. Здесь можно будет увидеть кованые, литые изделия, изделия шорного ремесла (седла, уздечки, нагайки, кнуты), а также разные виды традиционной башкирской попоны – сергетыш, войлочные изделия и предметы, созданные из дерева. Участниками выставки станут около 40 талантливых мастеров из Баймакского, Абзелиловского, Бурзянского, Гафурийского, Учалинского, Ишимбайского, Зилаирского, Белорецкого, Миякинского и Бижбулякского районов, Стерлитамака, Сибая, Нефтекамска, Ишимбая, Уфы, Челябинской области и Республики Казахстан. На фестивале для всех желающих проведут мастер-классы. Здесь каждый сможет попробовать самостоятельно изготовить накидки на лошадь «септә». Настоящим открытием станет знакомство с секретами тамбурной вышивки, позволяющей создавать изысканные орнаменты. Гостям «Башкорт аты» предложат присоединиться к мастер-классам по изготовлению сергетыш, освоить тонкости деревянной резьбы или научиться создавать оригинальные войлочные изделия. Начало работы выставки-продажи «Город мастеров» в 9.00.",На фестивале «Башкорт аты» откроют секреты старинных башкирских ремесел,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1072,https://tanburz.ru/news/novosti/2025-09-04/na-festivale-bashkort-aty-otkroyut-sekrety-starinnyh-bashkirskih-remesel-4373138,2025-09-04T11:11:00+00:00
"Көсөгән — бөркөткә оҡшап торған бик ҙур ҡош. Буйы 72—84 см, ҡанаттарының йәйеме 180—215 см, ауырлығы  2,4—4,5 кг. Ҡыҙыл китап ҡошо. Көсөгәнде  төрлө урында төрлөсә йөрөтәләр, таҙғара, уба бөркөтө тигән атамалары ла бар. Латинса атамаһы –, русса – орел-могильник. Ҡарсығалар ғаиләһенә ҡарай. Ҡош тураһында Башҡортостан милли паркы етәкселеге хәбәр иткән. Сығанаҡ: Башинформ.",Һыу өҫтөндә көсөгән оса,['Башҡортостан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],2,Яңылыҡтар,373,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-03/yu-t-nd-k-s-g-n-osa-3909014,2024-09-03T11:04:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТатарстан президенты Кытайда сигезенче ""ЭКСПО Кытай – Евразия"" күргәзмәсендә катнаша. Бу азык-төлек, авыл хуалыгы һәм тукыма әйберләр күргәзмәсе. Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Кытайда сигезенче ""ЭКСПО Кытай – Евразия"" ачылышында катнашкан. Бу хакта ул үзенең -каналындаязып чыкты. ""Кытайда ""ЭКСПО Кытай – Евразия"" халыкара күргәзмәсендә катнашабыз. Авыл хуалыгы һәм сәнәгать проектлары белән танышабыз. Узган ел нәтиәләренә күрә безнең тауар әйләнеше ике тапкыр артып өч миллиард долларны тәшкил иткән"", дип язды Миңнеханов. Татарстан президенты матбугат хезмәтендә искәртүләренчә, бу – азык-төлек, авыл хуалыгы һәм тукыма әйберләр күргәзмәсе. Күргәзмәдә Татарстан стенды да урын алган. ""ЭКСПО Кытай – Евразия"" 26-30 июньдә Өремче шәһәрендә үтә. Миңнеханов Кытайга кичә кич очып килде. Быел апрельдә Миңнеханов эш сәфәре белән Кытайга, Цзилинь провинциясе, Чанчунь шәһәренәкилгән иде. Былтыр ел ахырында республика президенты Рөстәм Миңнеханов Татарстан белән Кытай арасындагы тауар әйләнеше 2023 елда 2 миллиардтан артып китәчәк, дипбелдергән иде. Моңарчы Азатлык Татарстанда йөзләрне танучы ""Имин шәһәр"" системы кертелгәндә Татарстан Мәскәү кушуы белән кытай тәрибәсен өйрәнгән, проектны тормышка ашыру өчен кытай ширкәтләрен әлеп иткән, дипязган иде. Әйтик, бу эштә ширкәтекатнашкан. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Миңнеханов: Татарстан белән Кытай арасында тауар әйләнеше узган ел өч миллиард доллар булган,['Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1454,https://www.azatliq.org/a/mingnehanov-tatarstan-belan-kitay-arasinda-tauar-aylaneshe-uzgan-el-och-milliard-dollar-bulgan/33010583.html,2024-06-26T10:43:23+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр5 ноябрьгә булган белешмәләргә күрә, 21 кеше зарар күргән, шуларның унысын хастаханәгә яткырганнар. Башкортстанның ""Уфа мотор төзелеше итештерү берләшмәсе"" (""ОДК-УМПО"") заводында эшләүчеләр агуланган. Бу хакта Башкортстан басмалары иткерә. Республика сәламәтлек саклау министрлыгыхәбәренчә, завод эшчеләрендә эчәк инфекциясе табылган, шул сәбәпле 3 ноябрьдән санитар-эпидемиологик тикшерү бара. Заводның буфетын һәм азык-төлек блогын тикшерүләре искәртелә, авыру биредән чыккан булырга мөмкин дип фаразлана. Башкортстан Роспотребнадзоры белгечләре эшчеләрнең норовирус инфекциясе йоктыруыначыклаган. ""Эпидемиологик тикшеренүләрнең беренчел нәтиәләренә күрә, инфекция чыганагы — азык-төлек блогында эшләүчеләр"", дип иткерделәр оешмада.5 ноябрьгә булган белешмәләргә күрә, 21 кеше зарар күргән, шуларның унысын хастаханәгә яткырганнар. Сәламәтлек саклау министрлыгындаәйтүләренчә, бер кешене инде чыгарганнар, калганнарының хәле уртача авырлыкта. Заводта буфет һәм азык-төлек блогын вакытлыча ябып торулары искәртелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Уфада саклану заводында эшләүче ун кеше агуланып хастаханәгә эләккән,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1174,https://www.azatliq.org/a/ufada-saklanu-zavodinda-eshlauche-un-keshe-agulanip-hastahanaga-elakkan/33188298.html,2024-11-05T10:49:11+03:00
"Записаться на диспансеризацию или профилактический осмотр можно несколькими способами: через портал Госуслуги, чат-бот в, мобильное приложение «К врачу», единый республиканский медицинский портал, по телефону контакт-центра минздрава Башкирии (122, добавочный 2), лично в регистратуру поликлиники или через инфоматы в ней. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Жители Башкирии могут пройти диспансеризацию в новогодние праздники,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Общие статьи,445,https://uchbash.com/articles/common_material/2026-01-03/zhiteli-bashkirii-mogut-proyti-dispanserizatsiyu-v-novogodnie-prazdniki-4528080,2026-01-03T19:26:00+00:00
"Успешность закладывается еще в далёком детстве. Благородным манерам и хорошему тону можно и нужно учиться всю жизнь у тех людей, котрые окружают тебя, способствуя личному росту и традиционно передают духовные ценности, унаследованные прежде у своих  родителей, ставшие передатчиками предков и у замечательных людей человеческого бытия. Сегодня именно таким среди соотечественников, проживающих в Челябинской области, как представитель творческой интеллигенции и как достойный представитель молодого поколения, является главный специалист отдела общественных коммуникаций Управления общественных связей Правительства Челябинской области Путилова Дина Тагировна, делегат Всемирного курултая башкир. Большой успех делается маленькими шагами, так утверждают и учат мудрецы, извлекая жизненные уроки и передавая бесценный опыт. С 2013 года в Челябинской области успешно проводится Межрегиональный форум, объединяющий народы «Расулевские  чтения».  Сам этот факт является показателем гуманизма современного общества. А за образцово-показательным мероприятием стоят более ответственные люди, благодаря которым организуются и проходят жизненные форумы без ширмы. В настоящее время Дина Тагировна курирует еще один важный проект, она – куратор Межрегиональной научно-практической конференции «Акмуллинские чтения». Форум, объединяющий народы с каждым годом набирает оборот, более глубоко проникая в жизненные пласты и соединяя связи между поколениями. Где секция «Наследие Акмуллы» с каждым годом приобретает новый смысл, приобщая к себе новых и новых научных поисков. ""Үҙеңдән башҡаны Әүлиә тип бел"", - так учил своих современников величайший духовный король башкирского народа шейх Зайнулла Ишан Расулев, унаследовавший глубокий смыл жизни из священного Корана. А благородные родители и прородители нашей героини из деревни Шарипово, где родился и вырос сам мыслитель, философ и теолог Зайнулла Расулев. В Челябинске совсем недавно общими усилями осуществили еще один новый мега проект Межрегиональный фестиваль «Матбуғат – 2025». Праздник периодических изданий Республики Башкортостан, – так называем мы ставшеми свидетелями зарождение еще одного замечательгого проекта. Это и есть важный шаг к духовному единению наших соотечественников, воплощение в жизнь их светлых замыслов по пути прогресса и за всеми добрыми веяниями находятся смелость и решительность красивых людей. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.","Успех приходит к тому, кто к нему стремится",['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт'],[0 1 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Файҙалы эштәр,2491,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-04-21/uspeh-prihodit-k-tomu-kto-k-nemu-stremitsya-4206811,2025-04-21T15:36:00+00:00
"Мишкә районының Баймырҙа ауылында Оҙайлы һәм әүҙем тормош (национальный проект Продолжительная и активная жизнь) милли проекты бурыстарына ярашлы яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты асылды, тип хәбәр иттеләр республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан. Яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты заманса талаптарға һәм стандарттарға ярашлы төҙөлгән. Халыҡҡа сифатлы медицина ярҙамы күрһәтеү һәм хеҙмәткәрҙәргә эшләү өсөн барлыҡ кәрәкле ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Унда фельдшер, процедуралар бүлмәләре, пациенттар өсөн көтөү бүлмәһе, санузел, хеҙмәткәрҙәр өсөн бүлмәләр, шулай уҡ медикаменттар һәм йыйыштырыу кәрәк-яраҡтарын һаҡлау урыны бар. Унда 650-нән ашыу кеше йәшәгән Баймырҙа, Яңы Килмәт, Левицкий ауылдары халҡы медицина ярҙамы ала аласаҡ. Бынан тыш, унда һанлы медицина хеҙмәттәре менән файҙаланырға була. Фельдшер ситтән тороп ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ ҡағыҙын аса, электрон рецепт яҙа һәм медицина мәғлүмәттәрен башҡа учреждениеға консультацияға ебәрә ала. Оҙайлы һәм әүҙем тормош милли проектының төп маҡсаты - граждандарҙың оҙаҡ йәшәү күрһәткестәренә өлгәшеү. 2030 йылға көтөлгән ғүмер оҙайлығын - 78, ә 2036 йылға 81 йәшкә тиклем арттырыу күҙаллана. Милли проект ярҙамында медицина учреждениелары яңыртыла, реабилитация системаһы камиллаштырыла, милли тикшеренеү үҙәктәре селтәре үҫешә, һаулыҡ һаҡлауҙы һанлаштырыу буйынса эш алып барыла. Яңыртылған милли проекттар Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ҡарары буйынса 2025 йылдан тормошҡа ашырыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Баймырҙа ауылында фельдшер-акушерлыҡ пункты асылды,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0],7,Милли проекттар,1555,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-01-13/baymyr-a-auylynda-feldsher-akusherly-punkty-asyldy-4535345,2026-01-13T10:00:00+00:00
"Татарстандағы М-12 федераль трассаһы үлем тоҙағына әйләнде: көслө ҡар бурандары үлем осраҡлы ҙур аварияға килтерҙе. Бер нисә автомобиль һәм йөк машинаһы ҡатнашлығындағы сылбырлы бәрелештә дүрт кеше һәләк булған, тағы ла өсәүһенең ауыр йәрәхәтләнеп дауаханаға эләгеүе билдәле. Авария Урта Кирмән ауылы эргәһендәге юл киҫелешендә булған. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса, бәрелештә яҡынса һигеҙ автомобиль ҡатнашҡан, шул иҫәптән ваҡиға урынына килгән ашығыс ярҙам хеҙмәте машиналары ла. Юлдарға сыҡҡанда һаҡ булығыҙ, һауа торошон ҡарағыҙ!",Аллаһ үҙе һаҡлаһын!,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,529,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-05/alla-e-a-la-yn-4528976,2026-01-05T11:30:00+00:00
"«Матбуғаттың алтын фонды» конкурсы йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә донъя күргән 61 баҫма «Матбуғаттың алтын фонды – 2026» билдәһенә лайыҡ булды. ""Матбуғаттың алтын фонды - 2026"" конкурсының дәрәжәһе 75 һәм унан юғарыраҡ балл йыйған баҫмаларға бирелә. Һәм беҙҙең редакция, 80 мәрәй йыйып, тап дәрәжәгә эйә тип табылды! Конкурс шарттарына ярашлы, «Матбуғаттың алтын фонды – 2026» билдәһе йыл буйына журналыбыҙҙың тышында алтын билдә менән балҡып торасаҡ. Быйыл ""Аҡбуҙат"" үҙенең юбилейын да билдәләй. Кескәйҙәр өсөн тәғәйенләнгән республика баҫмаһына быйыл - 35 йыл! ""Аҡбуҙат""тың киләсәге - ныҡлы, иңләр үрҙәре - бейек, уҡыусылары - телһөйәр һәм илһөйәр булһын! Бергә ҡалайыҡ, дуҫтар! Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",ҺӨЙӨНСӨ! Шатлығыбыҙ менән уртаҡлашабыҙ!,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],4,Яңылыҡтар,919,https://akbuzat-rb.ru/news/novosti/2026-01-10/y-ns-shatly-yby-men-n-urta-lashaby-4532673,2026-01-10T15:30:00+05:00
"Ул ""Мисс Азия — 2025"" бәйгеһендә ""исс Евразия — 2025"" титулын яуланы, ә "" — 2025"" конкурсында Топ-4 исемлегенә инеп, 3-сө вице-мисс булды! Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Башҡорт һылыуы донъяны яулай!,['Башҡортостан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],2,Төрлө,529,https://yanshishma.com/articles/t-rl-n-n/2025-11-11/bash-ort-ylyuy-don-yany-yaulay-4461468,2025-11-11T13:05:00+00:00
"Йыл башынан Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитетына төлкөләрҙең ауыл, ҡала буйлап йөрөүе тураһында 50-нән ашыу мөрәжәғәт килгән. Ведомство 20 ғинуарҙа Ҡырмыҫҡалы районында булған хәлгә айырыуса иғтибар бүлде. Ҡырағай төлкө йорт ихатаһына инеп эткә һөжүм итә. Белгестәр ҡырағай хайуандар менән осрашҡанда үҙ-үҙеңде тотоу ҡағиҙәләрен иҫкә төшөрә. - Төлкөләрҙе ашатырға тырышырға ярамай. - Тыныслыҡ һаҡларға һәм әкрен генә сигенергә кәңәш ителә, был төлкөгә китергә мөмкинлек бирә. Белгестәр билдәләүенсә, төлкөләр ҡотороу ауырыуының төп таратыусыларының береһе булып тора. Кешенән ҡурҡмау һәм тораҡ пункттарға яҡынлашыуы хайуанда был хәүефле ауырыуҙың булыуын күрһәтә.","Һаҡ булығыҙ, ҡоторған төлкөләр арта!",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,688,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-01/a-buly-y-otor-an-t-lk-l-r-arta-4559726,2026-02-01T17:15:00+00:00
"Детскую сказку на башкирском языке «Мин башҡорт телен өйрәнәм» («Я учу башкирский язык») Лилии Искужиной в постановке заслуженного деятеля искусств РБ, главного режиссера театра Рустема Хакимова представил в День башкирского языка Национальный молодежный театр РБ имени Мустая Карима. В постановочной группе спектакля также художник-постановщик Искандар Бакиров, композитор Василь Гафаров, хореограф Александр Родионов, художник по свету Денис Черепанов. Мальчик Тимерхан попадает в беду из-за плохого знания родного языка. Чтобы спастись от этой напасти, ему с друзьям предстоит пройти Ураган загадок, Поляну пословиц, Болото скороговорок. Перед началом представления, в фойе театра детей встречала праздничная елка. Гости театра водили хороводы, отгадывали загадки, играли и традиционно зажигали новогоднюю елочку вместе с Дедом Морозом, Снегурочкой и героями сказок.","В Молодежном театре состоялся спектакль ""Мин башҡорт телен өйрәнәм""",['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Файҙалы эштәр,869,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-12-15/v-molodezhnom-teatre-sostoyalsya-spektakl-min-bash-ort-telen-yr-n-m-4053219,2024-12-15T00:01:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләр2024 елда куәт оешмалары Мәскәү өлкәсендә 21 мөселман дини оешмасын тикшергән һәм шуларның 13-ен япкан. Бу хакта Мәскәү өлкәсенең төбәк куркынычсызлык идарәсехәбәр итә. Куәт оешмалары 13 гыйбадәт йортында хокук бозулар ачыклаган. Шуннан соң аларны ябарга карар кылган. Алар арасында Красногорски, Котельники, Люберцы, Лобня, Дзержински, Королев, Раменское, Серпухов һәм Фрязино шәһәрләре бар. Кайбер дини оешма итәкчеләренә карата инаять эшләре кузгатылган. Тикшерүләр 2025 елда дәвам итәчәк диелә. Русиянең Украинага каршы сугыш башлавыннан соң мәчетләргә һәм гыйбадәт йортларына басым башланды. 2023 елда куәт оешмалары Мәскәү һәм Мәскәү өлкәсе тирәсендәге мәчетләр һәм гыйбадәт йортларын тикшерүне көчәйтте. 2023 ел дәвамында Котельники, Дзержински шәһәре мәчетенә ОМОН омга намазынөзде. Мәскәүнең Южное Бутово районында урнашкан гыйбадәт йортында да шундый тентү узды. Аның имамы Марат Алимовсугыш башланганнан соң, көчле шовинизм һәм милләтчелек купты дипсөйләгәниде. Русиянең үзәк өлешендә генә түгел, былтыр куәт оешмалары вәкилләре Хабаровскиның гыйбадәт йортына килеп омга намазынөзгәниде.2024 елда Бөтендөнья урыс халык ыенының Хокук яклау үзәге итәкчесе, үзен ислам белгече дип атаучы Роман Силантьевмөфти Равил Гайнетдинитәкләгән Русия Мөфтиләр шурасын һәм Русия мөселманнарының Диния нәзарәтен тыяргачакырды. Мәскәү өлкәсендә ябылган гыйбадәт йортларының күбесе Гайнетдин мөфтиятенә карый. Сәясәт белгесе Ринат Мөхәммәтов мөфти Равил Гайнетдин мөфтиятенә басым көчәйде дипсаный. Русиядә",Былтыр Мәскәү өлкәсендә 13 мөселман гыйбадәт йорты ябылган,['Дин' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1523,https://www.azatliq.org/a/33277901.html,2025-01-16T11:33:47+00:00
"24 ғинуарҙа Яңауылда Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров үҙәк район дауаханаһының балалар поликлиникаһының яңы бинаһын ҡараны. Төбәк етәксеһе дауалау учреждениеһының мөмкинлектәре менән танышты, коллектив менән аралашты. Ике ҡатлы бинаның дөйөм майҙаны 3,4 мең квадрат метрға тиң, ул һаулыҡ һаҡлауҙың беренсел звеноһын модернизациялау Президент программаһы буйынса төҙөлдө. Саралар Оҙайлы һәм әүҙем тормош милли проектына ярашлы башҡарылды. Быға тиклем поликлиника күп фатирлы йорттоң ҡулайлаштырылған бинаһында урынлаша, был бәләкәс пациенттарға һәм хеҙмәткәрҙәргә уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра. Яңы бина заманса талаптарға яуап бирә, хәүефһеҙ һәм сифатлы медицина ярҙамын күрһәтеүгә булышлыҡ итә. Поликлиника сменаһына 150 кеше ҡабул итеүгә тәғәйенләнгән. Яңауыл үҙәк район дауаханаһының баш табибы Илгиз Хатипов әйтеүенсә, медучреждение барлығы 9,2 мең баланы хеҙмәтләндерә. Уларҙың сәләмәтлеген 20 табип, урта звенонан 42 белгес хәстәрләй. Башҡортостан Башлығы заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған  балалар поликлиникаһын ҡараны. Бинала бер нисә инеү урыны бар, лифт көйләнгән. Эстә тар профилле белгестәр кабинеттары, физиотерапия, массаж, ультратауыш, рентген тикшереүҙәре бүлмәләре урынлашҡан, лаборатория, әсә һәм бала бүлмәһе, уйын зоналары булдырылған. - Был - тура бәйләнеш һөҙөмтәләре буйынса булдырылған Президент программаһы. Мөрәжәғәттәр беренсе звено буйынса күп булды. Шуға ла Владимир Владимирович ошондай программа булдырырға ҡушты, - тине Радий Хәбиров. – Федераль үҙәк ярҙамында былтыр республикала бер нисә поликлиника төҙөлөшө алып барҙыҡ. Асҡын районында медучреждениены астыҡ. Учалы, Баҡалы, Әбйәлил райондарында ла улар пациенттарҙы ҡабул итеүгә әҙер тиерлек. Тап беренсел звенонан халыҡ сәләмәтлеге тураһында хәстәрлек күрелә башлағанын аңлайбыҙ. Шуға ла был эште мотлаҡ дауам итәсәкбеҙ. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Яңауылда - яңы балалар поликлиникаһы,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 1 0 0],5,Социаль мәсьәлә,1919,https://bashgazet.ru/articles/sotsial-m-s-l/2026-01-24/ya-auylda-ya-y-balalar-poliklinika-y-4549317,2026-01-24T17:30:00+00:00
"Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы һәм муниципаль янғын һағы янғын һүндереүселәре ике ҡатлы кирбес баҡса йорттағы утты һүндергән саҡта 85 йәшлек ҡатындың кәүҙәһен тапҡан. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының тәүтикшереүсеһе һәм оператив-тикшереү төркөмө урында янғын сәбәптәрен асыҡлай. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы көнкүрештә янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен ҡәтғи үтәү кәрәклеген иҫкә төшөрә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Янғында ҡатын һәләк булған,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,517,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2026-01-27/yan-ynda-atyn-l-k-bul-an-4552008,2026-01-27T11:00:00+00:00
"Бөгөн күп атай-әсәйҙәр балаларын төрлөтүңәрәктәргәйөрөтә, бөтә яҡлап үҫтерергә тырыша. Хатта ҡайһы берәүҙәрҙең бөтөнләй ваҡыты булмай: бер секциянан ҡайта ла икенсеһенә йүгерә. Уның араһындадәрес әҙерләргәлә кәрәк бит әле. Балаһының файҙалы шөғөл менән булғанына, телефонға йә компьютерға текәлеп ултырмағанына һөйөнгән әсәй менән атай балаһын өй эштәренәнбөтөнләйазат итә. Былай ҙа арый, тип һауыт-һаба, иҙән йыуҙырырға, мал ҡаратырға йәлләй. Миннесот университеты профессорының үткәргән тәжрибәһе буйынса, әгәр һеҙ балағыҙҙы бәләкәй сағынан өй эштәренә ылыҡтырһағыҙ, ул үҙ аллы, яуаплы һәм үҙ-үҙенә ышанған шәхес булып үҫәсәк. Гарвард эшҡыуарлыҡ мәктәбе психологы Ричард Вейсборд та ата-әсәһенә ярҙам итеп үҫкән балаһиҙгер, иғтибарлы, башҡаларға хәстәрлекле, ихтирамлы буласаҡ, тип билдәләй. Бала, дәрес әҙерләргә кәрәк, тип өй эштәрен үтәүҙән баш тартһа, уның менән ризалашырға ашыҡмағыҙ. Һеҙҙең күндәмлегегеҙ: Дәрестә алған билдәләр, өлгәш башҡалар тураһында хәстәрлек күреүҙән мөһимерәк тигән өндәү булып барып етәсәк балғыҙға. Әле һеҙгә бының бер хилафы ла юҡ кеүек тойолор, әммә ваҡыт үтеү менән уның һеҙгә ярҙам итеүҙән баш тартыуы, үҙенең эштәрен өҫтөн ҡуйыуы үҙен һиҙҙерәсәк, - ти психолон Мадлен Левин да. Ысынлап та, теләк булғанда, ваҡытты дөрөҫ бүлгәндә, барыһына ла өлгөрөргә була бит. Йылдар дауамында барған тикшеренеүҙәр йорт эштәрен үтәү - балаларҙың уҡыуында ла, психикаһында ла, шулай уҡ киләсәктә карьера буйынса үҫеүҙәрендә лә файҙа ғына килтерәсәген күрһәтә. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Бала нисә йәштән өй эштәренә ҡушылырға тейеш?,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0],4,"""Ярай"" менән ""ярамай""",1705,https://akbuzat-rb.ru/articles/yaray-men-n-yaramay/2020-11-23/bala-nis-y-sht-n-y-esht-ren-ushylyr-a-teyesh-1662839,2020-11-23T13:36:28+05:00
"ыенда катнашучылар20-22 май Казанда Дөнья хатын-кызлар ыены узды. Форум эшенә бирелгән унөч сәгатьнең тугызы күңел ачуга китте — чит илләрдән һәм төбәкләрдән килгән хатын-кызлар спектакль, кино карады, күргәзмәдә һәм Калфак туенда катнашты. Фикер алышу мәйданчыкларында да татар телен өйрәнү белән бәйле кискен мәсьәләләр күтәрелмәде. Резолюциядә дә милли мәгариф турында бер сүз дә юк. Аның каравы, үләннәр белән дәвалауны әелдерү кирәклеге турында пункт бар. Шулай да, Азатлык форумда яңгыраган төп фикерләрне барларга тырышты. Милли мәгариф темасына Татарстанның атказанган укытучысы Камәрия Хәмидуллинатукталды. Аның сүзләренчә, ана телен саклау мәсьәләсен гаиләгә генә аударып калдырырга ярамый, гаилә үзе генә бу проблемны хәл итә алмый, чөнки бүген татар балаларын үзләре дә телне уйган, кухняда ике-өч сүз белән аралаша торган әти-әниләр һәм әби-бабайлар тәрбияли. Камәрия Хәмидуллина""Тел гаиләдә сакланырга тиеш дигән сүзләр белән үзебезне юатып килү һич дөреслеккә туры килми. Милли мәгарифне күтәрмичә, аны дөрес сукмакка куймыйча торып, бүгенге вазгыятьне үзгәртеп булмаячак. Милли мәгариф булганда гына телебез саклана, халык яши, аның яшәешенең төп күрсәткече дә — мәктәбе, әлифбасы"" дип искәртте ул. Камәрия Хәмидуллина 90 нчы елларны искә төшерде — ул вакытта Казанда бер генә татар мәктәбе дә калмаган иде. ""Ул елларда татар мәктәбен ачып эшләтеп ибәрер өчен нинди генә чаралар күрелмәде. 1995 нче елга Казанда 40 татар мәктәбе эшли иде. Милли мәгарифнең күтәрелеш еллары иде бу. 2008 ел итте, БДИ рус телендә бирелергә тиеш дигән фәрман чыкты. Татар телендә эшләп яткан мәктәпләр әкрен генә рус телендә укытуга күчә башлады. Имеш, татар телендә укып бала БДИ бирә алмаска мөмкин. Әле беркем дә БДИ биреп карамаган иде. Алдагы еллар моның нәкъ киресен исбатлады. Татарча белем биргән мәктәпләрдә бер бала да аттестатсыз калмады, медаль аласы бала медальсыз калмады, вузларга кермичә калмадылар"", диде ул. Аның сүзләренчә, милли мәктәпнең нигезенә аның төп концептуаль принцибы — фәннәрне ана телендә укыту принцибы салынмады, татар мәктәпләрендә милли фольклор белән мавыгуга өстенлек бирелде, гәрчә Русия кануннары фәннәрне ана телендә укытырга хокук бирә иде. ""Милли мәктәп замана белән бергә, ана телендә көндәшлеккә сәләтле дөньяви белем бирергә тиеш. Югыйсә андый кадрлар хәзергә әле бездә бар, аларны югалтмыйча, яңа алмаш әзерләү бик мөһим. Милли мәктәп халыкның милли үзаңы белән бәйле. Телне саклау дигәндә, әдәби телебезне саклау турында сүз барырга тиеш. Телне һәм милләтне яшәтер өчен милли мәгәрифнең өзлексез системын булдыру кирәк"", дип тәмамлады ул үз сүзен. Татар мәгариф системы соңгы елларда гаять зур югалтуларга дучар булды, күп төбәкләрдә имерелде, бөтенләй юкка чыкты, шуңа күрә гаиләдәге тәрбиягә, әхлак кануннарын нәкъ менә гаиләдә саклауга аеруча игьтибар бирелергә тиеш, дип саный Татарстанның язучылар берлеге рәисе, Татарстан Дәүләт шурасы депутаты Ркаил Зәйдулла. Ркаил Зәйдулла""Бала тәпи басуга ук киң дөньяга чыга, балалар бакчасына, мәктәпкә китә. Ә анда чит мохит көтеп тора, бүтән тәрбия системы, башка төрле менталитет. Шуңа күрә без бала өчен милли үзаңны саклап калу әһәтеннән иң мөһиме гаилә һәм мәктәп дибез. Мәктәп әлбәттә балалар бакчасыннан башлана. Бу турыда күп сөйләп булыр иде, әмма шәрык мәкалендә әйтелгәнчә: ""хәлвә-хәлвә"" дип кабатлаудан авызда хәлвә тәме барлыкка килми"", диде ул. Зәйдулла дәүләткә генә ышанып тормаска, хосусый мәктәпләр ачарга чакырды. ""Без һәрберебез салым түлибез. Үзебез акча түләп, үзебезнең тамырларны корытырга, чит халык вәкилләренә әверелергә тиешме без? Дәүләткә генә ышанып торырга ярамый. Хосусый мәктәпләр ача башларга, мәчетләр тирәсенә тупланып аларны да туган телебезне саклау бастионына әйләндерергә кирәк. Югыйсә бабайларыбыз салган мәчетләр яшәеше, дөньяга карашы, менталитеты башка булган халыклар кулына күчеп бара"", диде ул. Форумда катнашучылар 11 майда Казанның 175 нче мәктәбендә булган фаигане дә читләтеп узмады. Зәйдулла әлеге хәл мәктәптә милли тәрбия булмау сәбәпле килеп туган дип саный. ""Татарга креатив харизматик шәхесләр кирәк. Аларны бары тик милли үзаңы булган татар аналары гына тудыра һәм тәрбияли ала. Бүген безнең милли идея, милли стратегия нәкъ менә шул"", диде язучы. ""11 майда булган фаиганең сәбәпләре бик гади. Хәзерге татар гаиләләрендә, хәер, аларны татар гаиләсе дип авыз тутырып әйтеп дә булмый, гасырлар дәвамында сыналган тәрбия чаралары, үзара ихлас аралашу, кешелеклелек сыйфатлары юкка чыкты. Социаль челтәрләрдә әлеге фаигане дини экстремизм, ислам радикаллыгы белән бәйләргә тырышучылар булды. Юк! Әлеге адәм актыгына мөселманлык аз гына сеңгән булса ул үзен ""Бог"" дип санамас иде. Үзеңне Аллаһ белән тиңләштерү ислам динендә котычкыч ширек, гөнаһ булып санала. Андый кеше мәңгелек тәмугка дучар. Очраклы туры килүме, закончалыклы бәхетсезлекме, үтерүче татар сыйныфына кереп ата башлаган. Үтерелүчеләрнең барсы да безнең халык балалары. Ә үтерүченең исә минемчә милләте дә, дине дә юк. Татар яисә мөселман атамасы аңа хәрәм"", дип сөйләде ул. Мәктәпләргә хәрби сакчылар куеп кына андый хәлләрдән котылып булмый, дип саный Ркаил Зәйдулла. ""Сәбәпне баш миеннән, йөрәктән эзләргә кирәк. Кеше тормышындагы бәхетнең дә бәхетсезлекнең дә тамыры гаиләдә. ""Бала нәрсә күрсә, очканда шуны күрсәтер"", ди татар мәкале, дип ассызыклады язучы. Фирдүсә ӘюповаЧаллының Гали Акыш исемендәге 84 нче мәктәп мөдире Фирдүсә Әюповада Казанда булган фаига милли белем һәм тәрбия булмау нәтиәсендә килеп чыккан дип саный. ""Минем хыялымдагы мәктәп заманча булырга тиеш. Минем хыялымдагы мәктәпкә балалар балалар бакчасыннан үк саф татарча сөйләшеп, аралашып йөрергә тиеш. Ул мәктәптә кимендә өч тел белгән заманча укытучылар булырга тиеш. Татар мәктәбен бетергән балалар дөньядагы үз урынын табарга тиеш. Шушы мәктәпне тәмамлаганнан соң алар үзләренең туган мәктәпләренә мылтык тотып түгел, ә чәчәк бәйләмнәрен тотып, үзләренең яраткан укытучылар белән очрашырга килергә тиеш"", дип үз фикерләре белән бүлеште ул. ""Ак калфак"" татар хатын-кызлар оешмасы итәкчесе Кадрия Идрисоваүз чыгышында ""татар кызларының 57 проценты чит милләткә кияүгә чыга"" дип белдерде. Шул уңайдан ул милли гаиләләрне ныгыту кирәклеген ассызыклады. ""Милли гаилә генә милләтне, үзебезнең татар дәүләтебезне саклап кала ала"", диде ул. Татар кызларының 57 проценты чит милләт вәкилләренә кияүгә чыга икән, димәк, без кызыл сызыкны инде кисеп чыктык, дип саный Ркаил Зәйдулла. ""Әлбәттә, мәхәббәт бар, ләкин без үзебезнең мәдәниятебезне саклап калырга теләсәк, бу мәсьәләгә игътибар итәргә тиеш. Шул ук урыс хатын-кызлары бит кемгә кияүгә чыкса да, балалары урыс була. Безгә дә бүтән милләтләр белән аралашсак та, үз мәдәниятебезне, үз телебезне саклап калу юлларын белергә кирәк"", дип белдерде ул. Бу санга Милли шура рәисе Васил Шәйхразиевта гаәпләнде, әмма моның да уңай якларын табарга чакырды. ""Бер караганда куркыныч процент! Әмма моның икенче ягы да бар. Хатын-кыз — муен, ир-ат — баш, муен кайда борыла, баш та шунда карый дип юкка гына әйтмиләр. Әгәр дә безнең кызлар балаларын татарча тәрбияләсә, үз вакытында хәләл ефетен никахка бастырып, балаларына татар исемнәрен биреп, татар телен дә бирә икән, бәлки монда да бәхет бардыр? Бу процессны бүгенге көндә берничек тә туктатып булмый. Шуңа күрә, кызларга тәрбия бирергә кирәк"", диде ул. Кадрия ИдрисоваБыел узарга тиешле Бөтенрусия халык санын алу мәсьәләсенә дә тукталып алдылар. Кадрия Идрисова бөтен ышанычыбыз татарлар иң күп санда яши торган өлкәләргә — Татарстан, Башкортстан, Оренбур, Чиләбе, Пермь, Свердлау, Төмән һәм Әстерхан өлкәләренә, диде. Ул татарларны бик нык уяу булырга чакырды. ""Халык санын алу тарихына күз салсак, ул өч чорга бүленә. Беренчесе — Русия империясе чоры, ул ирләрне тартып алу белән тәмамланды. Икенче чор — совет чоры: милләтләр белән уйнау, милли төркемнәрне таркату, төрки халыкларны көчсезләндерү. Без бер телгә кала яздык, дин дә бетә язды. Өченче чор — Русия Федерациясе чоры. Без хәзер шушы чорда. Кем әйтә ала, нәрсә булыр дип? "" дип сөйләде ул. Идрисова форумда катнашкан хатын-кызларны үз балаларын татар дип яздырырга чакырды. ""Ана үз баласына үзе хуа. Баланы кем итеп яздыру — безнең эш, безнең балага берәү дә хуа түгел. Үз милләтебезнең көчен, санын арттыру өчен кулыбыздан килгәнне эшләргә бурычлыбыз"", дип искәртте ""Ак калфак"" рәисе. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Мәктәп фаигасе һәм милли тәрбия. Хатын-кызлар ыенында яңгыраган төп фикерләр,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],7,Татарстан,8476,https://www.azatliq.org/a/31271111.html,2021-05-24T13:10:01+00:00
"Победителей определили на Съезде учителей и работников образования государств – участников СНГ, который недавно состоялся в Ереване. Республику на конкурсных испытаниях представляла воспитатель уфимского детского сада 264 Ольга Латыпова. Её проект «Развитие ранней профориентации детей дошкольного возраста в рамках работы дополнительного образования по робототехнике» был признан лучшим среди участников из стран СНГ. Этот успех является не только личной победой Ольги Латыповой, но и поводом для гордости всего образовательного сообщества Башкортостана! Искренне поздравляем педагога с этим достижением и желаем ей дальнейших успехов в профессиональной деятельности!",Воспитатель из Башкортостана заняла 1 место на международном фестивале,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,668,https://uchbash.com/news/novosti/2024-10-09/vospitatel-iz-bashkortostana-zanyala-1-mesto-na-mezhdunarodnom-festivale-3962434,2024-10-09T23:18:00+00:00
"(Иван Дремин)фикерләрТумышы белән Уфадан булган кушаматлы рэпер Иван Дреминга каршы инаять эше ачылган. Бу хакта ""Медиазона"" хәбәр итә. язуынча, рэпэрны ""ят агент"" канунын бозуда гаеплиләр. Дремин 2022 елны Русиядә ""ят агент"" дип танылды. 2023 елның августыннан үзенең постларын ""ят агент"" буларак тамгаламый башлады. Уфа мәхкәмәсе аны ""ят агент"" канунын бозуда гаепләп, ким дигәндә биш тапкыр штрафка тартты. Быелның июль аенда ул эзләүгә игълан ителде.2022 елның мартында илдән китте һәм Русиягә башка кайтмаячагын һәм концертлар бирмәячәген сөйләгән иде. — Мине һәм якыннарымны үз йортымнан, үз иремнән кудылар, сезнең дәүләтегез куды, мин аны хәзер үземнеке дип атый алмыйм, һәм үз халкым куды, майлы ипигә акчасы итсә, ул башкасына төкереп тә бирми, — дип язды музыкант -да. Рэпер Украинадагы сугышны хөкем итте. — Бөтен сугышны узып Берлинга иткән һәм Суворов ордены белән бүләкләнгән бабам күрсә иде сезне. Әгәр ул 75 ел узганнан соң сез үзегезгә яңа свастика уйлап чыгарып, үзегезне Европаны азат итүчеләр дип санап, иртә таңнан 28 тапкыр кечерәк булган тугандаш илгә һөүм итәчәгегезне белсә, ул сезнең өчен сугышуын дәвам иткәнче үзен атып үтергән булыр иде, — диде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Рэп сөйләүче -ка каршы инаять эше ачылган,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1273,https://www.azatliq.org/a/33609782.html,2025-12-01T08:25:56+00:00
"Целью поездки было изучение общественных пространств, появившихся в рамках федерального проекта «Формирование комфортной городской среды», сообщает пресс-служба правительства РБ. В программе участвуют малые города и исторические поселения федерального и регионального значения. Ученые ознакомились с достопримечательностями, прогулялись по старинным улицам и площадям, посетили знаковые места. По результатам поездки преподаватели кафедры «Архитектура» УГНТ У предложили провести конференцию. «Дискуссию о локальной идентичности хотелось бы вывести за рамки кафедральных обсуждений, — подчеркнула доцент кафедры Елена Донгузова. — Мы хотим провести конференцию в Межвузовском кампусе Уфы, пригласив на нее всех заинтересованных специалистов». Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Ученые Межвузовского кампуса совершили архитектурную экспедицию на юг Республики Башкортостан,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Яңылыҡтар,865,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-24/uchenye-mezhvuzovskogo-kampusa-sovershili-arhitekturnuyu-ekspeditsiyu-na-yug-respubliki-bashkortostan-3860040,2024-07-24T14:28:00+00:00
"Мин Татарстандың Теләнә районында тыуып үҫтем. Яҙмыш тулҡындары тыуған яҡтан алыҫ тарафтарға илтеп ташланы. Башҡортостанда тыуып үҫкән Сибай егете Василға тормошҡа сыҡтым, һеҙҙең яҡтарҙа беҙ йылдарҙа йәшәнек. Гөлсинә, Әлмира исемле ике ҡыҙым тыуҙы. Ирем дә, үҙем дә матур, икебеҙ ҙә уңған, булдыҡлы инек. Тормошобоҙ ҙа бәхетле башланды. Ҡайным-ҡәйнәм, иремдең бөтә туғандары беҙҙең өсөн үлеп торҙо. Кеше бәхетенә көнләшеүселәр ҙә табыла бит ул. Күрәһең, беҙҙең дә бәхетле йәшәүебеҙҙе күрә алмаусылар булғандыр. Бәлки уңғанлығымды, егәрлелегемде оҡшатмағандарҙыр. .1964 йылдың ғинуары ине. Васил төнгө сменаға эшкә китте, яңғыҙ йоҡлағансы тип иптәшкә күрше ҡыҙын индерҙем. Иртәнсәк тороп сәй эстек тә мәктәпкә ашыҡҡан Машаны ҡапҡанан сығарып ебәрергә булдым. Ҡапҡаны асайым тип ынтылһам, аяғым менән ниндәйҙер шәреле һыуға баҫтым. Был ни хәл, нисек инде ҡыш уртаһында аяҡ аҫтында был тиклем һыу? Күренеп тора, кемдер махсус килтереп түккән. Тик ни өсөн? Ниңә кәрәк булған уға беҙҙең ҡапҡа төбөнә һыу түгергә? Күңелгә шик төштө. Беҙҙең һәйбәт йәшәүебеҙҙе күреп көнләшеүҙән юҡ-бар һөйләп йөрөгән күршем барлығы иҫкә төштө. Шуның эше түгелме икән? Йөрәгем жыу итеп ҡалды. Өҫтәмә боҙло һыу һипкән кеүек булды. Аяҡтан ингән һыуыҡ, үҙемә һиҙелеп, башта бөтә тәнгә таралды, ә бер аҙҙан түбәмә тиклем күтәрелде. Ни уйларға ла белмәй, өйгә индем. Ирем төнгө сменанан ҡайтып ингәнсе, төрөнөп алдым да, өшөп ҡалтыраныуҙан ни эшләргә лә белмәй, шулай аптырап ултырҙым. Васил килеп инде лә: -Ҡапҡа төбөнә ниндәй бысраҡ, ҡыйлы һыу түгелгән ул? -тип һораны. Мин нисек булғанын һөйләп бирҙем. Ул да аптырап ҡалды. Төш етеп килгәндә мин үҙемде бөтөнләй насар һиҙә башланым. Тәнем ҡалтырай башланы, башым ауыртты, йөҙөм йәмһеҙләнеп салышайҙы. Ҡәйнәмдәргә киттем. Мәрхүм ҡәйнәм, исеме Ғәйшә ине, үҙгәреп киткән йөҙөмә ҡарап: - Берәйһе яман ниәт менән һиңә боҙом эшләгән булыр. Иртәгә үк хәҙрәт олатайға бара һалайыҡ, - тине. - Тәүҙә балнисҡа барам, - тип үҙһүҙләнәм, - хәҙрәт был сирҙе нисек дауалай алһын ти? Ҡәйнәм, һаман үҙенекен тыҡый: - Һиңә балнистыҡы килешмәҫ, быны хәҙрәт кенә әмәлләй алыр, - ти. Ул көн шулай бер ҡайҙа ла бармай үтте. Икенсе көн иртән тороуға хәлем тағы ла нығыраҡ насарайҙы: битем-күҙем ен алыштырғандағы кеүек булып үҙгәрҙе, һул күҙем, эсенә быяла тыҡҡандай, йомолмай ҡатты, ауыҙым салышайып, ҡолағыма етте, ҡурҡыныс булып төҫөм ҡасты, әҙәм танымаҫлыҡ булып үҙгәрҙем. Был хәлде күреп, ҡайным менән ҡәйнәмдең иҫе-аҡылы китте. - Киноактриса кеүек киленебеҙҙе ҡайһы ҡороп ҡалғыры боҙҙо? - тип иланы ҡәйнәм. - Кеше бәхетенә көнләшеүсе әҙәмдәр була шул. Ҡайным менән ҡәйнәм, тиҙ генә йыйындырып, минең ай-вайыма ҡуймай, олатайға алып киттеләр. Минең үҙенә килергә теләмәй тиҫкәреләнеүемде хәҙрәт белеп ултырған икән. Ниңә киленеңде алып килдең, Ғәйшә? Уның бит балнисҡа барғыһы килә, - тине хәҙрәт. Миңә ышанмағас, ҡарамайым, кире ҡайтып китегеҙ. Үҙе шыпырт ҡына ҡәйнәмә күҙ ҡыҫа. Ул арала битем үҙгәргәндән-үҙгәрә, һаман йәмһеҙләнгәндән - йәмһеҙләнә бара, ахырыһы. Ҡәйнәм бер ҡасан булмағанса, олатайға ялбара башланы: -Хәҙрәт, зинһар, баланы ҡара инде, - ти. - Киленем бигерәк һәйбәт, үҙ баламдай күреп яратам. Ошондай сибәр бала ғәрип булып ҡала күрмәһен инде. Мин дә илап-илап олатайға ялбарып әйттем: - Ғәфү итә күр, мине йәллә, олатай! Ике балам менән ямаҡ тип ирем ташлап ҡуйһа, ни эшләрмен? Бөтә йөрәгемдән ялбарып ғәфү үтенәм. Олатай мыйыҡ аҫтынан ғына хәйләкәр йылмайҙы ла: - Өшкөртөргә алып килгән нәмәләрегеҙҙе бында килтереп һалығыҙ, - тине. Ул ыңғайлағас, үҙем менән нимә булғанын һөйләп бирергә иткәйнем, ярты һүҙҙән бүлдерҙе: - Барыһы ла миңә мәғлүм, - тине. - Иншалла, йүнәлерһең, сарпыу яңы ғына ҡағылған. Көслөнән ҡурҡма, үсленән ҡурҡ, тигәндәр. Ул бисә һиңә йән тыныслығы бирмәҫ, иреңде, ғаиләңде ал да үҙ яғыңа ҡайтып кит, шунда тормошоғоҙ яйға һалыныр. Башта битемде, унан алып килгән нәмәләремде өшкөрҙө. Йәшлек йүләрлеге инде, өшкөргән саҡта уйлап ултырам: ""Аҡса аҙ бит әле, риза булырмы икән? Ҡәйнәмдән алып тормаһам. "" Ныҡ ҡына етешмәй йәшәгән сағыбыҙ ине шул, өй һала инек. Хәҙрәт өшкөрөп бөттө лә: Ҡыҙым, борсолма, саҙаҡаны күпме бирә алаһығыҙ, мин шуға риза, - тине. Үҙе абыстайына ҡарап: Самауырыңды ҡуя һал, алыҫ юлдан, Грузиянан булыр, беҙгә туралап сыҡҡан юлаусылар етеп килә, - тине. - Бик бай кешеләр, һауығыу өсөн бөтә мөлкәтен бирергә әҙерҙәр. Ул йәнә иғтибарын беҙгә йүнәлтте: - Сибайға килгән саҡтарығыҙҙа, ул саҡта мин булмам, әлбиттә, ҡәберемә килеп китегеҙ, үҙемде күргәндәй булырһығыҙ, өшкөргәндәй шифаһы тейер, - тине. Беҙ ҡапҡанан сығып, әҙ генә атлағайныҡ, оло юлдан Манһыр яғына бер еңел машина елдереүен күрҙек. Хәҙрәт көткән юлаусылар ошолор, тип уйланыҡ. Ҡайтып бер-ике көн өшкөртөлгән әйберҙәрҙе ашап йөрөгәйнем, ауырыуым ҡул менән һыпырып ташлағандай, бөттө. Күҙем, ауыҙ тирәм элекке хәленә кире ҡайтты. Бындай ауырыу башҡаса ҡабатланманы. Беҙҙе тик бәхетле итеп күрергә теләгән ҡәйнәм өҙмәне лә ҡуйманы: - Хәҙрәт үҙе ҡушҡас, китегеҙ. Минең өсөн борсолмағыҙ. Яңғыҙ түгелмен әле, - тип беҙҙе йәһәтләп Татарстанға ебәреү хәстәрен күрҙе. Беҙ Сибайҙан күсеп киттек. Әммә ундағы туғандар, дуҫтар менән араны һыуытҡаныбыҙ юҡ. Бигерәк тә һоҡланғыс тылсым эйәһе, әүлиә Мөжәүир хәҙрәт тураһында хәтирәләр күңел түрендә һаҡлана.",Мөжәүир хәҙрәт. Лира Яҡшыбаева. Хәтирәләр. Татарстандан хат,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 0 0 1 1 1 0 0],9,Әҙәбиәт,5173,https://bashkizi.ru/articles/-bi-bal-ysh/2025-08-21/m-zh-ir-h-r-t-lira-ya-shybaeva-h-tir-l-r-tatarstandan-hat-4356371,2025-08-21T10:52:00+00:00
"Беҙҙең Еңеү көнөнә арналған конкурсыбыҙ дауам итә! Сибай ҡалаһынан Люция Габбасова Айзилә Мортаеваның ""Еңеү көнө"" тигән шиғырын һөйләй. Афарин, Люция Ишублды ҡыҙы!",Конкурс дауам итә!,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,163,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-05-09/konkurs-dauam-it-4229220,2025-05-09T20:20:00+00:00
"Сегодня в программе «Интервью» на телеканале БСТ он озвучил главные достижения и обозначил цели на 2025 год. Главным проектом года Ильдар Мавлетбердин назвал федеральную программу по капремонту и оснащению школ, инициированную президентом России Владимиром Путиным. «За предыдущий год мы отремонтировали 140 зданий – более 55 тысяч детей учатся в обновленных условиях. На годы Минпросвещения РФ утвердило нам перечень из 88 зданий школ республики. На эти цели выделят из федерального бюджета 5,5 млрд рублей. Это огромная сумма», – сказал министр. Кроме того, Ильдар Мавлетбердин отметил федеральную программу ремонта детских садов, в которую попали 16 учреждений региона. На их обновление направят 840 млн рублей. Помимо прочего, в 2025 году начнется работа в рамках уже региональной программы по модернизации учебных корпусов колледжей инициированной главой Башкирии Радием Хабировым. Здесь речь идет не только о ремонте, но и обновлении оборудования, благоустройстве территорий. Еще 7 общежитий попали в очередную федеральную программу. Что касается последнего, то активное участие Башкирии позволило войти в топ-3 в стране по числу ремонтируемых объектов. «У нас хорошее второе место в России. Могу сказать, что в 2024 году мы привлекли 15,4 млрд федеральных средств на развитие системы образования», – добавил Ильдар Мавлетбердин. Глава ведомства прокомментировал предложенную Радием Хабировым меру поддержки учителей и воспитателей в формате выдачи путевок на санаторно-курортное лечение. По словам Ильдара Мавлетбердина, она привлечет в сферу новые кадры. «Мне кажется, это замечательная инициатива. Ежегодно с 2025 года тысячи наших педагогов смогут получить санаторно-курортное лечение. Это здорово! Очередная мера поддержки, которая будет популяризировать профессию учителя, станет стимулом, чтобы студенты выбирали профессию учителя. В указе главы утвержден порядок отбора участников программы. Этим занимаются муниципалитеты с учетом заслуг и стажа. Список уходит нам, и мы на республиканском уровне проводим отбор. Размер сертификата составляет 60 тысяч рублей. Если стоимость путевки дороже или хочется продлить лечение, то получатель может добавить необходимую сумму», – разъяснил глава ведомства. Он напомнил, что новая опция работает совместно с грантами главы региона. В 2024 году по 690 тысяч рублей получили 150 специалистов. Также в текущем году Радий Хабиров впервые вручил гранты педагогам дошкольного образования – 75 грантов по 575 тысяч рублей. В других регионах России такой меры поддержки нет, заявил Мавлетбердин. Министр образования и науки Башкирии напомнил, что продолжалась работа по привлечению молодых кадров. Так, в 2024 году Радий Хабиров учредил стипендии тем, кто согласился заключать договора о целевом обучении. Суть в том, что, получив образование, специалист должен вернуться в родное село или деревню, где продолжит работу учителем на протяжении минимум 3 лет. Размер стипендии – до 10 тысяч рублей ежемесячно на каждом курсе обучения. Наконец, Ильдар Мавлетбердин подтвердил информацию о том, работа над строительством республиканского математического лицея-интерната в Башкирии идет полным ходом. «Это уже подкреплено финансово. Лицей-интернат будет сочетать в себе все лучшие стандарты образования. Сейчас можно точно говорить, что будет выделено на строительство из федерального бюджета 2,4 млрд рублей. Уверяю, это крайне нестандартная школа. Проект уже прошел государственную экспертизу. Школа станет современным кампусом, отвечающим всем условиям проживания детей. Земельный участок подобран: красивое место в центре Уфы с видом на Белую. В следующем году остается приступить к строительству», – прокомментировал Ильдар Мавлетбердин. В заключение министр образования и науки подвел промежуточные итоги программы «Профессионалитет 2030», направленный на студентов ссузов. По словам Ильдара Мавлетбердина, 62 выпускников поступили в колледжи. 6 ссузов получили гранты по 100 млн рублей из федерального бюджета и 50 млн из республиканского бюджета на оснащение. Всего в Башкортостане запустили 14 кластеров – 1 место в России. На 2025 год запланировано создание 5 кластеров. Работу ведомства оценила председатель регионального отделения Профсоюза работников народного образования и науки РФ Елена Хаффазова. Она отметила, что министерство со знанием дела выполняло поставленные Радием Хабировым задачи. Именно это обеспечило рост уровня образования и лидирующие позиции Башкирии среди регионов страны. «В целом работа Министерства образования и науки Башкирии по итогу за 2024 год заслуживает высокой оценки. Удалось достичь большинства поставленных целей: повышение качества образовательных услуг, внедрение инноваций, модернизация материально-технической базы. Важнейшая задача, которую поставил глава Башкирии, поддержка талантливых школьников и студентов. С этой целью были внедрены новые программы, как следствие увеличилось число победителей и призеров на региональном, федеральном и международных уровнях. Можно, конечно же, похвастаться результатами ОГЭ и ЕГЭ, повышением уровня подготовки выпускников, числом участников олимпиад. Я считаю, что самое важное это все-таки модернизация инфраструктуру, а остальное уже следствие. Для нас всех большая радость – НОЦ. Общее, профессиональное и высшее образование в этом году только в плюсах. Бустом развития стал Радий Хабиров, который грамотно ставит четкие задачи, которые впоследствии выполняются. У нас Глава вообще наш главный идеолог и вдохновитель. Поэтому Башкирия находится в лидерах», – сказала Елена Хаффазова. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Министр образования и науки РБ Ильдар Мавлетбердин подвел итоги работы,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,5645,https://uchbash.com/news/novosti/2024-12-25/ministr-obrazovaniya-i-nauki-rb-ildar-mavletberdin-podvel-itogi-raboty-4067201,2024-12-25T23:57:00+00:00
"Район хакимиәте тарафынан боҙ ҡаласыҡтарына, ҡар һындарына конкурс иғлан ителгәйне. Район үҙәге быйыл айырыуса балҡып тора – ойошма һәм предприятие биләмәләрендә Яңы йыл кәйефе тыуҙырған төрлө ҡар һындары хасил булды, конкурста ҡатнашмаған ойошмалар ҙа, магазиндар ҙа үҙ биналарын төрлө төҫтәге яҡтылыҡ ҡоролмалары менән биҙәне.",Боҙ ҡаласаҡтар район үҙәген йәмләй,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Конкурстар,328,https://tanburz.ru/articles/konkurstar/2025-01-04/bo-alasa-tar-rayon-gen-y-ml-y-4544548,2025-01-04T12:00:00+00:00
"Ирем килеп инде. Телефонын тотоп, түгелеп илап ултырғанымды күреп, барыһын да аңланы. Үҙең ғәйепле! Белгәнең ашарға бешереү ҙә, өй йыйыштырыу! Ҡасан һинең менән нормально бергә ятып йоҡлағаныбыҙ бар. Башың ауырта йә арыған булаң! Ә ир кешегә ҡатын кәрәк, матур ҡатын! Ә һин торғаны менән ҫыйыр! Һинең менән бергә ятҡы ла килеп тормай-тип үҙемде әрләп ташланы. Шул саҡта иремдең күптән минең менән түшәк уртаҡлашҡаны булмағаны хәтергә төштө. Бына нимәлә икән эш? Мин – яман, һөйәркә – матур. Сығып китте. Ике айҙан шылтыратып, кире ҡабул итеүемде ялбарҙы. Мин ҡурҡып киттем был ҡайтып ҡуймаһын тип. Юҡ та юҡ тип телефонды һүндереп ҡуйҙым. Бер айҙан миңә бының һөйәркәһе килгән. Зинһар, кире ҡабул ит иреңде! Мин уның менән йәшәй алмайым. Сығып кит тип ҡыуһам, һин үҙең ҡатын менән минең араны болғаның, хәҙер ул мине ғәфү итмәй, мин ҡайҙа барырға тейеш, ти. Туҡтауһыҙ талашабыҙ. Юҡ, мин ир менән йәшәй алмайымти был. Көлдөм дә, минең биттән мыҫҡыл итеп йөрөгәндә шәп инегеҙ бит тип ҡыуып ебәрҙем. Эйе, ирҙе бит ул балалай тәрбиәләп йәшәтеп өйрәткән инем. Хәҙер ир ҡайтып ҡуймаһын тип ҡурҡып йөрөйөм. Сөнки рәхәтлектең сигенә еттем. Ҡыҙыма Питерға барып, рәхәтләнеп иң матур ерҙәрҙе ҡыҙырҙыҡ. Иргә гел итле-ҡамырлы бешерә инем, хәҙер үҙем яратҡан йәшелсә, емеште генә ашап, еңеләйеп киттем. Осоп йөрөйөм. Барыһы ла йәшәреп, матурайып киттең ти. Ирһеҙ йәшәүе ҡайһылай рәхәт икән дә ул! Шулай ҙа күңел өсөн генә, онотҡанда бер осрашырға, берәү менән танышырмын тейем. Сөнки күҙ атыусылар ҙа күп хәҙер. Һауыт-һаба, аш-һыу әҙерләү, ир тәрбиәләү менән үҙемде бөтөргәнмен икән. Хәҙер йәшәп туя алмайым. Күҙҙәрем асылып ҡалды. Көҙгөнән күҙҙәре янып торған, хатта матур, шәп ҡатын ҡарай миңә. Ә иремдең һөйәркәһен ысын күңелдән йәлләйем. Урамда күргәйнем, бөтөп, таушалып киткән. Донъя алмаш килә шул! М.",Донъя алмаш килә!,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,1794,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-09-17/don-ya-almash-kil-3933221,2024-09-17T21:57:00+00:00
"Башҡортостанда һауа торошо үҙенең ҡапма-ҡаршылыҡтары менән хайран ҡалдыра. Аномаль йылылыҡ һәм сатлама һыуыҡтар  бер-береһен алмаштырып килә. Февралдең икенсе яртыһында һәм мартта ла сюрприздарһыҙ булмай. Алдағы көндәрҙә 20 градус һыуыҡ урынына аномаль йылы киләсәк. Рәсәй Гидрометеорология үҙәге фаразы буйынса, киләһе аҙна башында һауа температураһы көндөҙ 3, төндә 0 градусҡа тиклем күтәреләсәк. Фобос үҙәгендә арктик һыуыҡтың тағы ла бер ағымы фаразлана. Аҙнаның икенсе яртыһы һыуыҡ булыуы көтөлә. Көндөҙ -8, -14, төндә -21, -25 градус буласаҡ. Февралдең һуңғы көндәрендә йәнә йылы һауа температураһы буласаҡ. Рәсәй синоптиктары фаразлауынса, март аномаль йылы булыуы көтөлә. Әгәр айҙың беренсе яртыһында төнгө һыуыҡтар булыуы ихтимал икән, икенсе яртыһында ысын мәғәнәһендә яҙғы һауа торошо урынлашасаҡ. Көндөҙ термометр бағанаһы 11 градусҡаса күтәреләсәк.",3 була,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,861,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-12/3-bula-4575151,2026-02-12T10:15:00+00:00
"Республика Башлығы Радий Хәбиров ""Һоҡланғыс кешеләр"" рубрикаһында ватан сәнәғәте ғорурлығы Валентин Павлычев хаҡында яҙҙы. ""Был шәхестең аңлы тормошоноң күп өлөшө ""Йәшерен"" грифы аҫтында үтә. Күренекле инженер, СССР Дәүләт премияһы лауреаты, химия фәндәре кандидаты Валентин Павлычев - ватан сәнәғәте ғорурлығы. 12 февралдә ул үҙенең 90 йәшен билдәләй. Валентин Николаевичҡа һаулыҡ һәм яңы идеялар теләйем. Венераға һәм башҡа планеталарға йыһан аппараттары осоштары легендар ""Буран"" өсөн яғыулыҡ синтинын төп уйлап табыусы ул. Валентин Николаевич ""Восток"" һәм ""Союз"" ракеталары өсөн гептил – энергия сығанағы етештереүҙе ойоштора. Күп осраҡта бындай белгестәр арҡаһында илебеҙ тиҫтә йылдар буйына йыһанда лидерлыҡты һаҡлап ҡала. Буласаҡ химик 1936 йылда Ярославлдә тыуған. 1960 йылда шунда уҡ технология институтын тамамлай һәм йүнәлтмә буйынса беҙҙең республикаға, Салауат ҡалаһындағы 18-се комбинатҡа килә. Бында ҡоролма операторынан генераль директорға тиклем юл үтә. Уның етәкселегендә бензол етештереүҙе башлайҙар, бутил спирттары, пластификаторҙар, махсус яғыулыҡ, аммиак, цеолиттар етештереү буйынса комплекстар булдырыла. Нефть сығарыу өсөн 50-гә яҡын химик реагент уйлап табыла.1990 йылдарҙа, Валентин Павлычев ""Салауатнефтеоргсинтез""ға етәкселек иткәндә, ул предприятиены берҙәм етештереү комплексы булараҡ һаҡлап ҡалыу тураһында принципиаль ҡарар ҡабул итә. Әйткәндәй, йәш сағында Валентин Николаевич тағы ла бер ҙур республика предприятиеһы – Салауат химия заводы төҙөлөшөнә етәкселек итә. Шулай уҡ ул оҙаҡ ваҡыт Өфө нефть институтының Салауаттағы филиалында уҡыта, рационализаторлыҡ һәм уйлап табыу эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнә. Ғалимдың наградалары араһында Октябрь революцияһы ордены, ""Хеҙмәт батырлығы өсөн"" миҙалы, ""СССР-ҙың уйлап табыусыһы"", ""Почетлы нефтехимик"" исемдәре бар. Валентин Николаевич, күркәм йәшенә ҡарамаҫтан, әле лә сафта ҡала. ""Баш Инком"" ғилми-етештереү предприятиеһы менән хеҙмәттәшлек итә, аҙыҡ-түлектә витаминдар, минералдар миҡдарын арттырырға мөмкинлек биргән АС-35 биотехнологияһын эшләүҙә ҡатнаша"", - тип яҙҙы Радий Хәбиров. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ил сәнәғәте ғорурлығы,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Ғорурлыҡ,2180,https://bashgazet.ru/articles/gorurlanabiz/2026-02-14/il-s-n-te-orurly-y-4578715,2026-02-14T15:00:00+00:00
"Сәдака салучыларфикерләрБер ел элек Русия Украинага басып кергәннән соң Татарстан Диния нәзарәте бу сугышныхуплап чыкты. Мобилизация башлангач, мөфтият сугышта катнашуны рөхсәт итүче фәтва дачыгарды. Татарстаннан киткән сугышчылар һәм аларның якыннары өчен 25 мең данәдә ""дошманны иңү өчен"" догалар ыентыгытаратылды. Әлеге эшкә моңарчы мохталарга ярдәм күрсәтү белән шөгыльләнгән ""Зәкәт"" фондын да иктеләр. Диния нәзарәтенең 2022 елга ясалганхисабындаузган ел ""Зәкәт"" фонды Татарстаннан мобилизацияләнгәннәргә 8,5 млн сум акча ыюы хәбәр ителә. Бу фондның мохталарга дип ыйган 24 млн сумның 35 процентын тәшкил итә. ""Зәкәт"" оешмасы сугышчыларга 40 комплект хәрби кирәк-яраклар, 14 мең данә хәләл тушенка һәм башка әйберләр сатып алган. Шулай ук сугышчыларга ""Нива"" машинасы да ибәрелгән. Татарстан мөфтияте ике машинада һуманитар йөкне сугыш кырына тапшыруын әйтте. Быел мөфтият Украинада сугышучы Татарстан кешеләренә кабат ярдәм ыя башлавынәйтте. Акча ыюга ""Зәкәт"" фонды әлеп ителде. Моңа медикаментлар, эчке кием һәм оекбашлар, хәләл тушенка, казылык, гигиена әйберләре, портатив газ плитәләре сатып алыначагы әйтелде. ""Зәкәт"" фондының ""кайнар линиясе""ндә әйтүләренчә, халык Татарстан сугышчыларына акчаны зәкәт түгел, ә сәдака буларак күчерә. Шул ук вакытта сугышчыларга зәкәт акчаларын ибәрүчеләр булуын да инкарь итмәделәр. Бер елдан артык дәвам итүче сугышта Русия хәрбиләре Украина ирләрен басып алды. Сугышчылар кулы белән гади халыккаут ачу, көчләү, морадерлыккылынды. Ислам дине инаятьчел сугыш алып баручыларга зәкәт һәм сәдака акчаларын ибәрүгә ничек карый? Азатлык зәкәт түләүче һәм имам белән сөйләште. Сугыш башланганнан соң мөселманнарның бер өлеше сугышка акча ыюга каршы. Казанда яшәүче эшмәкәр Морат(исеме үзгәртелде) соңгы елларда ""Зәкәт"" фондына еллык зәкәт тапшыра торган булган. Сугыш башлану белән фонд Украинадагы сугышка акча һәм ярдәм ибәрә башлагач, оешмага зәкәт түләүне туктаткан. ""Минем өчен бу – хәрәм. Беренчедән, без бу сугышның дөрес түгел икәнен яхшы аңлыйбыз. Мөселманнар моңа ярдәм күрсәтә алмый. Шәригать ягыннан карасак, башка дин вәкилләре сугышканда мөселманнар моңа кысылырга тиеш түгел. Икенчедән, Русиядә мохталар беткәнме әллә? Алар белән Русия тулган. Аеруча, мөселманнар арасында мохталар бик күп. Шуңа мин моңа тискәре карыйм. Алар үзләре Аллаһ каршында авап тотачак"", ди ул. Узган ел ул зәкәтен берничә мохта гаиләгә тапшырса, быел Төркиядәге зилзәләдән зыян күрүчеләргә бирүен әйтә. ""Һичьюгы монда акчаның кая барганын беләсең"", ди ул. Озак еллар Татарстанда эшләгән, хәзер Киров өлкәсе мөфтие Зөфәр Галиуллинзәкәт акчасын Украинага һөүм итүдә катнашучы Татарстан егетләренә тапшыруның дин ягыннан ни дәрәәдә дөрес икәненә төгәл генә авап бирә алмады. ""Зәкәт акчасын сугышка ибәрергә ярыймы - моның өчен мөфтиләр белән ыелып сөйләшергә кирәк. Ник дигәндә, зәкәт мохталарга бирелә. Безнең солдатлар мохта булырга тиеш түгел. Хөкүмәт ибәргән икән, аларны тәэмин итәргә итеш. Ә безгә үз чиратыбызда аларның исән-сау кайтуына ярдәм күрсәтергә кирәк. Дога аша, ярдәм һәм Коръәнгә нигезләнгән акыллы сүз белән"", ди ул. Шул ук вакытта хәзрәт Татарстан егетләренең үзләре теләп сугышка китмәвен әйтә, шунлыктан аларга ярдәм күрсәтелергә тиеш дигән фикердә. ""Бу бик нечкә мәсьәлә. Татарстан егетләре үзләре теләп китмәде. Аларны алып киттеләр. Без аларга ничек тә ярдәм күрсәтергә тиеш. Сугыш дөрес булганмы, юкмы - икенче мәсьәлә. Ләкин анда балалар киткән икән, без аларны ничек тә саклап калырга һәм исән-сау кайтулары өчен барысын да эшләргә тиеш. Рафаил Сәхабиевның ""Кара шәлең килә сөйрәлеп"" дигән ыры бар. Бу аналарга кайгы булып килә"", ди ул. ""Мин үз китабымда йә коллар коллар белән сугыша, йә коллар иреклеләргә каршы сугыша дип яздым. Ләкин иреклеләр иреклеләргә каршы сугышмый. Сугыштан котылу өчен халык ирекле булырга тиеш. Русиядә бүген халык юк, бары ""население"" бар"", дип тә өстәде ул. Татарстан мөфтияте сайтында зәкәт акчалары фәкыйрьләргә, мөлкәтсез кешеләргә, зәкәт ыючыларга, бурычлыларга, дини эшләргә һәм мосафирларга тапшырыла аладиелә. Шул ук вакытта Украина ягында мөселманнар кулына корал алып Ватанын саклый. Алар арасында Украинаның элекке мөфтие, Донецки татары Сәид Исмәгыйлевихтыяри булып үз иленең гаскәренә кушылды. Ул берничә тапкыр Русия мөселманнарына мөрәәгать итеп сугышка барудан качаргачакырды. ""Безнең Украин ирендә инде дистәләрчә мең русияле һәлак булган. Йөзләрчә меңе әсир булган, яраланган. Кулсыз, аяксыз калган. Соравым гади: бу сезгә кирәкме? Сез Кремльнең империячел амбицияләре өчен сугышырга телисезме? Путин өчен үләргә, инвалид булырга телисезме? "" дип сорау бирде ул Ютубта урнаштырылган мөрәәгатендә. Мондый хәлгә калмас өчен ул ике юл күрсәтте. Беренчесе — мобилизациядән качу. Икенчесе — әгәр инде сугышка киткәнсез икән, әсир төшү. ""Бу очракта әсирләргә мөгамәлә яхшы булачак, чәй бирербез, намазларыгызны укый алырсыз, дип ышандыра элекке имам. — Аллаһ күрә: без хак юлда, иһад юлында. Безгә каршы сугышмагыз, без туган иребезне яклыйбыз. Сезнең оятсыз мөфтиләрегез сөйләгәнне тыңламагыз, ди Украинаның элекке мөфтие Сәид Исмәгыйлев. Русиянең Украинага каршы сугышы бер елдан артык дәвам итә. Шушы бер елда бу сугышта безнеңхисапкакүрә Татарстаннан кимендә 298 һәлак булган. елларда Совет берлегенең Әфганстандагы сугышында Татарстаннан 296 һәлак булган йә хәбәрсез югалган. Шулай итеп, Путинның бер ел барган сугышы үлүчеләр саны белән 10 ел дәвам иткән Әфган сугышын узып китте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Минем өчен бу – хәрәм"". Зәкәт һәм сәдака акчаларын сугышка ибәрү мөселманнарда каршылык тудырды",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Татарстан,5482,https://www.azatliq.org/a/32308850.html,2023-03-08T21:00:11+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырЯзгы ташу Русиянең Оренбур өлкәсендә дә, Казакъстанның төрле өлкәләрендә дә һәлакат, гадәттән тыш хәл дәрәәсенә итте. Орскида 4 кеше һәлак булды. Татарлар һәм башкортлар яшәгән бу ирләрдә алга таба ниләр булыр? Оренбур өлкәсенең Орски шәһәрендә бу көннәрдә хәл иң куркынычы. Язгы ташу аркасында омга кич Орскида аек елгасын тотып торучы дамба имерелде. Шәһәрнең берничә районын эвакуацияләделәр. Әмма 4 кеше һәлак булды, 99 кеше төрле әрәхәтләр алды, шуларның 18 е – балалалар. Зыян күрүчеләрнең тугызы хастаханәгә салынган. Барлыгы 2 мең кеше эвакуацияләнгән. Орскидагы су басу федераль дәрәәдәге гадәттән тыш хәл дип игълан ителде. ""112"" телеграм-каналы хәбәренчә, 10 өлкән кешегә һәм 8 балага эчәк инфекциясе диагнозы куелган. Шәһәрдә эчәргә су беткән, кибетләр буш. Кешеләр анда теләсә нинди эчемлекне кырып-себереп сатып ала башлаган. Кешеләргә суны тарату оештырыла, әмма бу барыбер итәрлек түгел. Гомумән, кибетләрдә ризыкларга да бәяләрне арттырып сату күренешләре арткан. Русиянең гадәттән тыш хәлләр министры Орскида булды: ул андагы хәлләр белән танышкач, вазгыять иң начар сценарий буйлап бара дип белдерелде. Росгидромет мәгълүматына күрә 10 апрельдә су ташуы иң югары ноктасына кадәр итәчәк. 20 апрельдән соң хәлләр тотрыкланачак дип фаразлыйлар. Әмма аңа кадәр кешеләргә ничек тә, кайда да булса яшәргә кирәк булачак. Орскида балалар бакчалары, мәктәпләр ябылды, уку йортлары онлайн укуга күчерелде. Орскида аек елгасындагы дамба имерелү сәбәпле иң зур зыян Иске Шәһәр микрорайонына салынды. Орски — татарлар өчен мөһим шәһәр. Биредә 8 меңләп татар яши. Монда татар тарихы белән бәйле урыннар бик күп. Татарлар башлыча шәһәрнең иске өлешендә, тарихи бистәсендә тормыш итте. Дамба имерелеп нәкъ шул ирләр су астында калды да. Анда яшәүче татарлар, башка кешеләр дә эвакуацияләнде. Татарлар арасында үлем-китем турында ишетелмәде. Азатлыкка Орскида яшәүче татарлар 5 литрлы суны 800 сумга саталар дип сөйләде. Бүген эчәр су алтынга тиң, дип аңлатты алар. — Хәлләр бар монда, туганнар. Су астында калдык. Куркыныч. Газетларда йөзләгән гаилә дип сөйлиләр. Дөрес түгел, өлкә буенча 6600 дән артык йорт су астында калды. Иң куркынычы — Орскида. Салынган зыян, өстен-өстен генә санаганда да, 21 млрд сум белән исәпләнә, — дип сөйләде Орскида яшәүче татар активисты. — Күршеләргә рәхмәт, Әсәкәй, Абдуллин районнарыннан татарлар ялт итеп оешты, һуманитар ярдәм ыя, ибәрә. Бөтен өлкә тырыша, әмма үз кешеләрең беренче булып йөгереп килүен күргәч, күңелләр тула. Краннан пычрак су ага. Эчәрлек түгел. Эчәр суга интегәбез. Кибетләрдәге киштәләр буш. Елгырлар 5 литрлы суны 800 сумга сата башладылар. Хәтәр! Күрше районнан татарлар менә суга дип акча ыя, су ибәрүләрен көтәбез. Оренбур өлкәсенең милли-мәдәни мохтариате 35 тонна су китерәбез диде — зар-интизар булып, дүрт күз белән көтәбез. Нишләп бетәрбез, белмим! Мин дә, меңләгән кеше кебек, документларын гына кыстырып чыгып китәргә өлгердем. Су киткәч, чәчләр агарыр инде, чөнки бөтенесен дә тәртипкә китерергә кирәк булачак, ремонт ясыйсы бар. Халыкның болай да акча ягы коры. Орски — татар тормышы кайнаган шәһәр. Мәсәлән, бу шәһәр татар классик драматургы Мирхәйдәр Фәйзи мирасы белән бәйле. Шәһәрдә ул һәм әти-әнисе яшәгән йорт су астында калган. Пугачев урамы, 60 санлы йортта музей булырга тиеш иде, әмма бу эш башкарылмады, йорт диварында бары тик истәлек тактасы гына эленеп тора. Шулай ук шәһәрдә борынгы татар мәдрәсәсе, татар сәүдәгәре Әхмәтан Нигъмәтулла йорты да бар. Бу йортта татар спектакльләренең репетицияләре узган була. Болар да барысы да су астында калды. Татар зираты су астында калган. Ә менә татарлар төзегән мәчеткә су килми калган. Бу хакта ""Татар-информ""га Орскиның имамы Кадыйран хәзрәт Тынаштыгуловәйткән. ""Каршыдагы йортлар су астында, могиза белән, су мәчеткә килеп итми туктап калган. Мәчеткә кадәр 5 метр тирәсе генә калган. Мәчетебезне су басмады, Аллаһка шөкер"", — дигән ул. Азатлыкка икенче татар кешесе сөйләвенчә, кешеләр куркуда. — Безнең өйгә килеп итмәде су, әмма иртәме-соңмы, өйне су басачак. Көтеп тормадым. Эвакуацияләндем. Әнием китмим диде башта, аңа 85 яшь, авырый. Әмма аны тыңлап тормадым, икебез киттек. Дуслар үзендә кабул итте, алар суга ерак, шөкер. — ди ул. — Ремонт башлаган идем, анысына Аллаһу әкбар булды. Ярый баш исән дим инде хәзер. Куркыныч, кешеләр бик авыр кичерә бу хәлне. Бөтен таныш-белеш татарлар уразада, намаз саен, тәравих саен дога кылабыз, исән-сау калсак ярар иде. Су басу шулай ук Оренбур шәһәренең бер өлешенә дә кагылды, анда елгадагы су бер тәүлектә 28 сантиметрга күтәрелде. 400 дән артык кеше эвакуацияләнде. Төбәк хакимияте 10 апрель, чәршәмбе көнне су басуның иң югары ноктасын фаразлый. Оренбур мэры Сергей Салмин әйтүенчә, су басу кимеми, күтәрелә һәм киләсе көннәрдә аның дәрәәсе артачак. Хәл 20 апрельдән соң тотрыкланыр дип көтелә. Оренбурда яшәүче татарлар азмы-күпме тыныч дип сөйли. Шулай да шәһәр эчендә су ибәрү каналлары начар эшли, диделәр. — Оренбурның үзендә су китеп бәрү аркасында машиналарга зыян килгән, аларга капиталь ремонт кирәк. Тагын акча. Чыгым да чыгым, — ди әңгәмәдәш. — Кешеләр берләште. Татар оешмалары да актив эшли. Чит өлкәләрдән татарлар шалтырата, системлы ярдәм итәр өчен оешалар. Өлкә буенча ярдәм ыела. Менә Орскига хәзер иң тизе су кирәк, минераль сулар сатып алуга акча ыябыз дип хәбәр килде ватсаптан. ибәрдек! Татарстанның Әлмәт районыннан да ярдәм ибәрелә дип язганнар, мең шөкер инде. Татар Каргаласында 5 меңләп татар яши. Оренбур белән авыл арасы — якынча 10 чакрым. 1600 хуалык булган авыл уртасыннан Каргала елгасы ага, ә сала читенән — Сакмар елгасы. Ике елганың да су дәрәәләре күтәрелгән. Каргала елгасының тирәнлеге гадәттә тезгә кадәр дип аңлата бу авылда яшәүчеләр, су күзгә күренеп артты, елга аша күпергә кадәр менде һәм елганың тизләге көчәйде диләр. Сакмар да авыл читеннән узса да быел әелде, суга якын йортларга су керде дип сөйләделәр авылда яшәүчеләр. — Әлегә безнең хәлләр түзәсе! Орскидагы хәлләр түгел бит әле дип шөкер кылабыз, — дип сөйли телефоннан Азатлыкның әңгәмәдәше. — 2008 елда авылыбызны бер су баскан иде, менә анда булды хәлләр! Бик куркыныч иде, авылыбыз су астында каламы икән дип котыбыз очты. Авылның борынгы өлеше калкурак урында утыра, тауда урнашкан авыл, анда тыныч. Менә авылның аскы өлешендә — Сакмар елгасына якын урында — өйләрен салучылар зар елый. Фрунзе, Каргала, Киров, Яр буе урамнарында яшәүчеләргә саклану чараларын күрергә кушылды. Балалар бар икән, өйдә калмасыннар диелде. Су өйләренә керде. Абзар да, бакчалар да су эчендә. Маллар батып үлмәсен өчен абзарлардан чыгарылды. Малларны чыгарышырга ярдәм иттек, башлыча яшьләр йөрде ярдәм итеп. Кем туганнарына урнаштырды малларын, кем танышларына дигәндәй, кайда абзарларда урын бар — шунда озаттык. Авылдашлар бер-берсенә булыша. Суга якын тору матур да ул, әмма менә шундый вакытларда бик куркыныч. Анда шактый йортлар. Татар Каргалысында яшәүчеләргә дә коедан килгән суны эчмәскә, кимендә кайнатып кулланырга киңәш ителгән. — Алдан су ташу булачак дип кисәттеләр, әмма бу Орскидагы хәлләрдән соң булды. Анда су баскач, барысына да кисәтү хәбәрләре килде. Безнең су коедан килә, артезиан суларын эчәбез. Әмма менә якшәмбе көнне суны эчмәскә диелде. Ризыкка дигән суны кайнатырга кирәк, тешне чистартканда кибеттән сатып алынган суны кулланыгыз диелде. Эчәргә дә кибет суыннан файдаланыгыз диелде. Без сатып алмыйбыз, кайнатып эчәбез. Кибетләрдә су бар, аны алучылар да бардыр. Эчәр суга зиратлардан, үләт каберләре сулары агып төшә ала, ир асты суы белән кушылырга мөмкин дип аңлаттылар. Чирләр таралмасын инде берүк. Хакимият тә шуннан курка бугай, — ди әңгәмәдәшебез. Казакъстан да язгы ташу һәлакате каршында калды. Актүбә шәһәре Оренбур өлкәсенә терәлеп тора. Биредә 9 меңнән артык татар, меңгә якын башкорт яши. Шәһәрдә әле су юк, әмма шәһәр янында урнашкан авылларны су баскан. Бу хакта Азатлыкка Актүбәдә яшәүче татар теле укытучысы Сания Насыйбуллинасөйләде. Халык борчыла, курка, ди ул. — Шәһәр эчендә тыныч булса да барыбер куркыта. Алдан кисәтү булмады. Илек елгасы котырып ташты. Актүбә, Сарда сусаклыгычларында су кинәт күтәрелде, буаларны ачтылар. Ачылмаса, шәһәр дә су астында калыр иде, — дип сөйләде ул Азатлыкка. — Алга, Каргала район авыллары су астында калды. Шәһәргә терәлеп торган Мартук авылындагы ике катлы йортларның түбәсенә кадәр үк менде су. Куркыныч. Кешеләрне эвакуацияләделәр, һәлакәткә эләгүчеләрне Актүбәнең мәктәпләренә китерделәр, шунда урнаштырдылар. Без, татар мәктәбендә эшләүчеләр, ике көн рәттән кешеләргә ярдәм ыю эшендә катнаштык. Кемдер киемсез, ризыксыз калды бит. Авыл кешеләре мал тотып гомер кичерә иде, маллар үлде. Зиратлар су астында калды. Татарлар арасында үлем-китемнәрне ишетмәдем. Барысы да исән-сау була күрсеннәр. Ул су каян киләдер. Татарстанда кыш буена кар яуды, ә бездә бит яумады. Шуңа аптырап калдык. Тиз ылытты шул, кар, бозлар ялт итеп эреп бетте — шуның белән харап булдык. Табигать көченә каршы тора алмый кеше, — ди Сания ханым. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Язгы ташу: Оренбур, Казакъстан татарлары су һәлакәтенә ничек каршы тора?",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,9043,https://www.azatliq.org/a/yazgi-tashu-orenbur-kazakstan-tatarlari-su-halakatena-nichek-karshi-tora-/32894752.html,2024-04-08T00:00:35+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырСәясәт белгече халыкның протестка чыгу сәбәпләре, Радий Хәбировның кабат сайлану ихтималы, каршылык чарасының киңәюе һәм ни сәбәпле Татарстанда мондый вакыйгалар күзәтелмәве турында сөйләде.17 гыйнварда Башкортстанның Баймак районы мәхкәмәсе ""Башкорт"" оешмасының элекке итәкчесе, Куштауны яклаган активист Фаил Алсыновны ""нәфрәт һәм дошманлык уяту""да гаепле дип табып, дүрт ел колониягәхөкем итте. Мәхкәмә янына 5 меңнән артык кеше аны якларга дип ыелды. 15 гыйнварда булган беренче ыенда протест чарасы тыныч узды. Ризасызлык белдерүчеләр Алсыновны эзәрлекләү артында торучы Башкортстан башлыгы Радий Хәбировныурыныннанкитүен таләп итте. 17 гыйнварда исә каршылык чарасы активистларны тоткарлау, бәрелешләр һәм ОМОНның халыкка каршы күз яше чыгара торган газ куллануы беләнтәмамланды. Белгечләр бу протест чарасын Русиянең Украинага каршы сугыш башлавыннан соң иң зуры дип саный. Азатлык Баймактагы каршылык чарасы турында елларда Башкортстан президенты идарәсе итәкчесе урынбасары булып эшләгән, сәясәт белгече Аббас Галләмовбелән сөйләште. — Сез бу протестка империячел көчле үзәкләштерү нәтиәсе китерде дипяздыгыз. Шулай да, халыкның күпләп урамга чыгуына нәрсә сәбәпче булды: бу Фаил Алсыновның башкортлар арасында абруе белән бәйлеме, әллә халык бүгенге сәяси системнан арыдымы? — Фаил Алсынов монда очраклы фигура. Аның урынында теләсә кем була алыр иде. Шул ук Иван Голуновнытоткарлауныискә төшерик. Аны яклаган күпчелек кеше Голуновның кем икәнен белми иде. Шул ук Иранда Махса Әминины үтерү сәбәпле соңгыпротестныалыйк. Ул да билгеле шәхес түгел иде, бары гади бер провинциаль кыз иде. Туниста инкыйлабка сәбәпче булган Мөхәммәд Буазизиискә төшерик. Бу вакыйга ""Гарәп язын"" барлыкка китерде. Монда фигура мөһим түгел, төп хәл иткеч әйбер — ыелып барган үпкәләр һәм режимның көчсезләнә баруын сизү. Әлеге ике сәбәп аркасында инкыйлаби вазгыять килеп чыга. — Бу үпкәләр нәрсәгә бәйле? — Бу — көчле үзәкләштерү, төбәкнең һәм ирле халыкның мәнфәгатен инкарь итү, халыкның мөрәәгать итү коралларын юк итү. Алар карар кабул итүдә тулы хокуклы катнашучы түгел. Моны алардан башка хәл итәләр һәм соңыннан гына хәбәр итәләр. Бу халыкка ошамый. Үзләренә кирәк вакытта хакимият халык янына йөгереп килә дә: ""Сез — халык! Ватанны яклагыз! "" дип масса белән идарә итә һәм аларны үләргә калдыра. Чирек гасыр дәвамында хакимият вертикале төзелде, демократия бетерелде, сүз иреге юкка чыгарылды, авызны яптылар, репрессия башладылар. Авыр хәл булса, шундук ватанны сакларга, ягъни итәкчеләрне хупларга кушалар. Халыкта шундый хис бар. Алсынов фикерен турыдан-туры әйтмәсә дә, ул безгә Украина нәрсәгә кирәк һәм ни өчен башкорт егетләре анда үләргә тиеш, дигән мессендж бирде. Шуннан соң аны утыртырга карар кабул ителгәндер дип уйлыйм. Халыкта федераль үзәк даими төстә милләтне, сәяси субъектлыкны бетерергә тырыша дигән хис тә өстәлде. Әйтик, милли телләрне мотлак укытуны бетерүне алыйк, алар безнең телләрне урыс теленә буйсындырып калдырдылар дип уйлый. 90 нчы елларда алар тигез хокуклы дип саналды, хәзер бу юкка чыгарылды. Моны халык хурлау дип кабул итә. Ягъни Мәскәү безнең телне юк итәргә, үзбилгеләнүне бетерергә тели, безгә ассимиляция куркынычы яный дип хис итә алар. — Беренче протестта ни өчен куәт оешмалары урамга чыккан халыкны куып таратмады? Моңа Русия президенты сайлавы комачауладымы? — Беренчедән, бу протест әлегә кабул ителмәслек дәрәәгә итмәде дип саныйлар. Риза булмаучылар Хәбировның эштән китүен генә сорый. Куәт оешмалары исә, Хәбировка түгел, Мәскәүгә карап эш итә. Бу — Хәбиров проблемы, аларның монда бер эше дә юк. Путинны отставкага ибәрүне сорамыйлар бит. Формаль төстә алар Путинга мөрәәгать итсәләр дә, чынлыкта бу протест нигезендә Мәскәүгә карата ризасызлык ята. Аларның Хәбировка төп шикаяте — аның Мәскәү ялчысы, Мәскәү курчагы булуда. Ул башкорт үзаңын, мәдәниятен, башкортның сәяси иреклеген бетерү өчен Мәскәү сәясәтен алып бара дип уйлый. Шулай да турыдан-туры (Башкортстанны) Русиядән аерылырга, Путинны вазифасыннан алырга, сугышны туктатырга чакырмаганга күрә, алар халыкның ачуын чыгарырга кирәкми дип саныйлардыр. Хакимият бөтен кешене дә үз дошманы итәргә ярамаганын аңлады. Хәзер анык дошманнар бар: либераллар, Навальный тарафдарлары кебек оппозиция. Калганы — халык һәм, алар фикеренчә, бу төркемне кире кагарга ярамый. Әгәр шулай эш итсәң, тиздән бөтенләй беректәшсез каласың. Әлегә проблем системга каршы төсмергә кермәде (интервью 16 гыйнварда алынды - ред). Көч кулланыр өчен үзеңне хаклы хис итәргә һәм көчле икәнлегеңә тулы ышаныч булырга тиеш. Монда бит либераллар килмәде, сүз пропаганда алга сөргән ""тирәндәге халык"" турында бара. Һәм шундук аларга таяк белән сугу иңел түгел. — Мәскәү Хәбировтан ризамы? Быел сентябрьдә Башкортстан башлыгы сайлавы узачак. Ул киләсе мөддәткә барыр дип уйлыйсызмы? — Бүгенгә Хәбировтан фронтка ""ядрә ите"" ибәрү таләп ителә. Башка әйберләр икенчел мәсьәлә булып кала. Хәбиров бу бурычны үти, фронтка кешеләрне ибәрүдә проблемнар юк. Гомумән, Мәскәү Кремле аңа карата начар карашта түгел. Бу протестлар аның өчен зур минус, әлбәттә. Ул кешеләр белән килешә алмады, ал да гөл булсын өчен сәяси менеджментны кора алмады. Алга таба Хәбировның язмышы федераль элитада аңа каршы булган, аны алыштырырга теләгән зур уенчының барлыкка килүенә бәйле. Әйтик, Башкортстандагы оешмалар белән идарә итүче Ротенберглар. Алар Хәбиров безгә ошамый дисә, бу очракта Хәбировның проблемнары булачак. Аңа бәйләнергә сәбәп күп. Әгәр дә ул Ротенбергны канәгатьләндерсә, аны икенче мөддәткә дә билгеләп куя алачаклар. — Баймактагы протестлар масштаблырак акциягә китерә аламы? Бу каршы торуларның киләчәген сез ничек күрәсез? — Алга таба Хәбировның язмышы бу протестлар ничек үсеш алуына бәйле булачак. Кешеләр көрәшеп арырмы, яки дәвам итәрме? Каршылык чаралары дәвам итсә, Хәбировны башка кешегә алыштырулары бик ихтимал. Гомумән, бу протестлар көчәерме — хәзерге вакытта әйтеп булмый. Киләчәктә, әлбәттә, көчәячәк. Һәрбер протест дулкын белән бара. Бәлки киләсе күтәрелеш бер айдан, яки бер елдан булыр. — Сез башкорт милли хәрәкәтенең мөмкинлеген ничек бәялисез? Берничә ел элек ""Башкорт"" оешмасын бетерделәр, кайбер лидерлар чит илгә китәргә мәбүр булды. Алар Башкортстан бәйсезлеге идеясен күтәрә башлады. — ""Башкорт"" оешмасы итди сәяси субъект түгел иде. Халыкны урамга ""Башкорт"" чыгармый. Иранда, Туниста да халыкны оппозиция чыгармады. Төп нигез булып хакимиятнең килбәтсез рәвештә халыкка каршы корылган гамәлләре ята һәм шул сәбәпле кешеләр урамга чыга. — Ни өчен күрше Татарстанда мондый процесслар күзәтелми? Монда да шул ук проблемнар бар: экология дисеңме, милли мәсьәләләрме. Татарлар башкортлар кебек ник күтәрелми? — Татарстан итәкчесе профессиональрәк эшли, алар остарак эш итә. Башкортстанда исә бик тупас алымнар белән эшлиләр. Шуңа да низаг китереп чыгардылар. Әмма Татарстанда да мондый потенциал бар, чөнки шул ук проблемнар хөкем сөрә. Кайчан да булса ул калкып чыгачак. Шулай да Миңнеханов күпкә сизгеррәк шәхес. Фаил Алсынов— башкорт милли хәрәкәте лидерларының берсе, хакимият тарафыннан тыелган ""Башкорт"" оешмасының элекке итәкчесе.1986 елны Зилаер районы Юлдыбай авылында туган. Мәктәпне авылда тәмамлаган. Башкорт дәүләт университетының тарих факультетында укыган. Спорт белән шөгыльләнә, шахмат уйнарга ярата. Хатыны белән дүрт бала үстерәләр.2007 елдан ""Күк бүре"" башкорт оешмасы әгъзасы була. 2011 елда Бөдендөнья башкорт корылтаенда эшли башлый. 2014 елда яңа итәкче белән фикер каршылыгы сәбәпле аннан китә. Шуннан соң ""Башкорт"" оешмасын итәкли. 2020 елда оешма Русиядә экстремистик дип танылды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Аббас Галләмов: ""Алсынов — очраклы фигура, протестка халыкның үпкәсе һәм режимның көчсезләнүе китерде""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0],7,Баймаҡ,7658,https://www.azatliq.org/a/fail-alsinov-ochraqli-figura-protestqa-haliq-upkase-kiterde/32778322.html,2024-01-18T00:00:24+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр10 ел эчендә районда туучылар саны ике тапкырга кимегән. Татарстанның Мамадыш районы туган балалар өчен акча түли башларга ыена. Бу хакта муниципаль карарында әйтелә. Хәзерге вакытта ришвәтчелеккә каршыэкспертиза уза. Карар нигезендә, Мамадыш районында теркәлгән гаиләнең баласы туса — 10 мең сум, әгәр дә гаилә әгъзасы Украина сугышында катнашса — 20 мең сум түләнәчәк. Бу финанс ярдәм бер тапкыр гына биреләчәк. Түләүнең мәбүри шарты — гаиләнең киләчәктә Мамадыш районында яшәве, диелә. ""Бу демографик хәлне яхшырту һәм халык саны кимүен иңү өчен эшләнелә"", диелә район хакимияте карарында. Мамадыш районының бүгенге хәле турында Мамадыш ирлегендә халык саны елдан-ел кими. 2002 елда районда 48 075 кеше яшәгән булса, 2021 елда — 40 625 кешегә генә калган. 20 ел эчендә (өч анисәп арасы) халык саны 7,5 меңгә, ягъни 15,5 процентка кимегән. Мамадышта демографик проблемнар кискен тора. 2023 елда районда 309 бала дөньяга килгән булса, 556 кеше —вафат булган. Мисал өчен, әле 2013 елда районда 605 бала туган булган. 10 ел эчендә туучылар саны ике тапкырга кимегән дигән сүз. Мамадыш районының төп проблемы — халыкның күпләп — якынча 5 меңечиткә китеп эшләве. Район Алабуга, Түбән Кама һәм Чаллы кебек икътисади яктан алга киткән шәһәрләр янында урнашкан. Шуңа да керем артыннан кешеләр читкә китәргә мәбүр. Соңгы елларда Русиядә, шул исәптән Татарстанда демографик кризис күзәтелә. 2023 елда Татарстан хөкүмәте елларга исәпләнгән бала табуны арттыру турында дәүләт програмы кабул итте. Түрәләр куйган максатка күрә, 2025 елга республикада кимендә 35 мең бала туарга тиеш. Бу санга алар бала төшерү санын киметеп, хатын-кызларга өстәмә ярдәм күрсәтеп ирешергә тели. Бәйсез демограф Алексей Ракша дәүләт програмыннан бернинди файда булмаячак дипбелдерде. Төп сәбәбе — Татарстан бу өлкәгә акча бүлеп бирмәүдә. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Мамадыш районында туган балалар өчен акча түләнәчәк,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Татарстан'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1876,https://www.azatliq.org/a/sugishta-kup-egeten-yugaltkan-mamadish-rayoninda-tugan-balalar-ochen-akcha-tulanachak/33296933.html,2025-01-30T13:36:56+03:00
"Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 2-се класс уҡыусыһы Вәлитова Сәйҙә: ""Әсәйҙәрҙе ҡотланыҡ"".",Әсәйҙәрҙе ҡотланыҡ,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",128,https://amanat.su/articles/k-men-n-ash-ara-y/2024-12-05/s-y-r-e-otlany-4038637,2024-12-05T17:25:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШулай ук Украина президенты Киевның үз ирләрен Русия басып алуын беркайчан да юридик танымаячагын чираттагы мәртәбә әйтте. Украина президенты Владимир Зеленский Русия белән сөйләшүләр була калса, анда НАТО һәм Европа берлеге вәкилләре дә катнашырга тиеш, дип белдерде. Рәсми сәфәр белән Киевка килгән Европа шурасы рәисе Антониу Коштабелән уртак матбугат очрашуында Зеленский: ""Сөйләшүләр өстәлендә кем булачак? Русия, Украина, һәм әйткәнемчә, Европа берлеге белән НАТО. Чөнки без үзебезне бу берлекләрдә иминлек системының бер өлеше итеп күрәбез. Бу форматта нәрсә турында килешә алачагыбызны мин аңлыйм"", диде. Шул ук вакытта Украина президенты ""Украина өчен көчле позиция"" булмаган килеш сугышны туңдырып торуга каршы булуын әйтте. Чөнки аның фикеренчә, берничә елдан соң Путин ""кире әйләнеп кайтып, Украинаны тулысынча имерәчәк"". ""Көчле позиция"" дигәндә Зеленский НАТО белән Европа берлегеннән иминлек гарантияләре бирелүен күз уңында тота. Шулай ук Украина президенты Киевның үз ирләрен Русия басып алуын беркайчан да юридик танымаячагын чираттагы мәртәбә әйтте. ""Бу безнең ирләр, бу безнең кешеләр. Украинаның вакытлыча басып алынган өлешләре. Һичшиксез, болар барысы да кире кайтачак. Күпчелеге дипломатик юл белән кайтуын бик теләр идек"", диде Зеленский. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Зеленский: Русия белән сөйләшүләрдә НАТО һәм Европа берлеге дә катнашырга тиеш,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1421,https://www.azatliq.org/a/zelenskiy-rusiya-belan-soylashularda-nato-ham-evropa-berlege-da-katnashirga-tiesh-/33223184.html,2024-12-02T09:17:35+03:00
"Ватан! Был һүҙҙе әйткәндә беҙ тыуған ерҙе генә түгел, атай-әсәйҙе лә, балаларҙы ла, ғаиләне лә күҙ алдында тотабыз. Ә Ватанды һаҡлаусылар, тип һеҙгә, ҡәҙерле ир-аттарыбыҙға өндәшәбеҙ. Эйе, тормоштоң иң ҡәҙерле төшөнсәләре — Тыуған ер, атай-әсәй, бала, ғаилә именлеге һеҙҙең елкәләрегеҙгә һалынған. Ниндәй ҙур яуаплылыҡ! Шул яуаплылыҡты үҙ өҫтөгөҙҙә тойоп, Ватанды һаҡлаусылар сафында булғанығыҙ өсөн ҙур рәхмәт һеҙгә. Һеҙ булғанға беҙ, ҡатын-ҡыҙҙар, матурыраҡ, наҙлыраҡ, йәшерәк. Һеҙ беҙҙең таянысыбыҙ, ышанысыбыҙ, өмөтөбөҙ! Иҫән-һау булып, оҙон-оҙаҡ йәшәгеҙ! Һеҙгә түҙемлелек, физик һәм рухи көс тәрән аҡыллы булыуығыҙҙы теләйбеҙ!",Ватанды һаҡлаусылар көнө менән!,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Ирҙәр,631,https://bashkizi.ru/articles/ir-r-e-a-yldary/2025-02-23/vatandy-a-lausylar-k-n-men-n-4133237,2025-02-23T08:20:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырылылык өчен түләүләрнең артуы, аерым алганда, ылылык белән тәэмин итүнең сыйфатын арттыру, төзекләндерү програмнарын тормышка ашыру, Ягулык энергеника комплексы (ТЭК) оешмалары өчен газны күпләп сатып алу бәяләренең артуына бәйле. Башкортстанда коммуналь түләүләр артачак. Бу хакта республиканың Тарифлар дәүләт комитеты рәисе Наил Шәрәфетдиновка сылтама белән ""Башинформ""яза. Комитет рәисе әйтүенчә, Русия хөкүмәте Башкортстанда коммуналь хезмәтләрне уртача 14,6 процентка арттыруны раслаган. Иң күп дигәндә 16,7 процентка арттырырга яраячак.2024 ел ахырында республика башлыгы Радий Хәбиров та республикада коммуналь хезмәтләр өчен түләүләрне иң күбе 16,7 процентка арттырырга яраячак дип билгеләгән иде. Шул рәвешле быел 1 июльдән башлап Башкортстанда яшәүчеләр суга — уртача 13,7 процентка, су чыгаруга — 14,1 процентка, ылылык өчен — 16,1 процентка, электрга — 12,6 процентка, газ өчен — 10,3 процентка күбрәк түли башлаячак. Шәрәфетдинов әйтүенчә ылылык өчен түләүләрнең артуы, аерым алганда, ылылык белән тәэмин итүнең сыйфатын арттыру, төзекләндерү програмнарын тормышка ашыру, Ягулык энергеника комплексы (ТЭК) оешмалары өчен газны күпләп сатып алу бәяләренең артуына бәйле. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Быел июльдән Башкортстанда ылылык 16 процентка кыйбатланачак,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1252,https://www.azatliq.org/a/biel-iyuldan-bashkortstanda-jililik-16-protsentka-kiybatlanachak/33275073.html,2025-01-14T12:28:38+03:00
"Башҡортостан Башлығы Салауат районына эш сәфәре барышында Радий Хәбиров Иркен тын глэмпинг-паркында төҙөлөш майҙанында булды.   Төбәк етәксеһе яңы труист объектын булдырыу буйынса инвестпроектын тормошҡа ашырыу менән танышты.   Был проектты тормошҡа ашырыуға әле 292 млн һум аҡса йүнәлтелгән. Төҙөүселәр инженер селтәрҙәренә тоташтырырға әҙерлән. Әйткәндәй, ул илебеҙҙә һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн төҙөлгән тәүге ошондай объект. — Салауат районы, иң беренсе сиратта үҙенсәлекле тәбиғәте, матур урындары менән айырылып тора. Туристар ағымы ла йылдан-йыл арта. Шуның өсөн дә беҙҙең бурыс – ял өсөн бында инфраструктураны үҫтереү, – тине Радий Фәрит улы. – Комплексты быйыл файҙаланырға тапшырырға планлаштырабыҙ.",Башҡортостанда үҙенсәлекле глэмплинг төҙөлә,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,726,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-06/bash-ortostanda-ens-lekle-glempling-t-l-4568454,2026-02-06T23:17:00+00:00
"Уларға ҡаршы ҡулланылған инсектицидтар, фунгицидтар, пестицидтар исемлеге оҙоная, тик күпселек осраҡта улар ауырыуға ҡаршы тора алмай.",Ҡайнар һыу ҡарағат бөрөләрендә ҡышлаған талпанды юҡ итә,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Төрлө,134,https://henek.info/articles/+++-/2025-03-28/aynar-yu-ara-at-b-r-l-rend-yshla-an-talpandy-yu-it-4176369,2025-03-28T15:45:00+00:00
"По итогам народного голосования в группе ВК журнала ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" (Учитель Башкортостана) определились победители поэтического конкурса, посвященного  Международному дню родного языка.","Определились победители поэтического конкурса, посвященного Международному дню родного языка",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Яңылыҡтар,196,https://uchbash.com/news/novosti/2024-02-21/opredelilis-pobediteli-poeticheskogo-konkursa-posvyaschennogo-mezhdunarodnomu-dnyu-rodnogo-yazyka-3652965,2024-02-21T14:56:20+00:00
"""Хәҙерге ваҡытта миңә Ҡөрьән ашы тураһында бик күп һорау бирәләр ошоға яуап итеп түбәндәгеләрҙе тәҡдим итәм. Иң беренсе динде ихтирам итеү. Кеше саҡыраһығыҙ икән, үҙегеҙ өлгө булырға тейеш. Бында иң әүәл, дөрөҫ кейенеү, икенсе хәләл ризыҡтар, өсөнсө- мәжлестә кәрәкһеҙ темаға һөйләшеү булырға тейеш түгел. Мин, имам булараҡ, аят аштарына көн дә йөрөргә тура килә. Иң беренсе һүҙҙе ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дөрөҫ кейенеүҙән башлайым. Әлбиттә, вәғәземде дөрөҫ аңларлыҡ итеп, үпкәләшеүҙәр булмаҫлыҡ итеп һөйләйем. Тағы ла бер сетерекле мәсьәлә: һине кеше ихтирам итеп, шундай оло ашҡа, Ҡөрьән ашына, саҡыра икән, ниңә әле унда түш, ҡулдар күренеп торған, ҡыҫҡа итәкле кейем кейеп барырға! ?Доғалар ҡасан тиҙерәк ҡабул була? Әлбиттә, фәрештәләр беҙҙең менән бергә доға ҡылғанда. Ә инде дөрөҫ кейенмәгән ҡатын-ҡыҙ булған ергә фәрештәләр кермәй, ояла. Динде ихтирам иткән, шулай уҡ өйрәнер өсөн олораҡ кешеләрҙе, ҡыуанысыңды уртаҡлашыр өсөн туғандарыңды саҡырыу дөрөҫ була. Ҡөрьән уҡылған өйҙә шулай уҡ фотолар тормаҫҡа тейеш. Аш-һыуҙы саманан тыш күп әҙерләү ҙә исрафҡа керә. Тимәк, гонаһ! Хәйер өләшеү тураһында: Хәйерҙе ТИК саҡырған КЕШЕ генә ТАРАТЫУ ХУПЛАНА. Хәйерҙе бар кеше лә таратыу модаға кереп китте, был беренсенән монафиҡлыҡ, икенсенән ваҡытты күп ала, өсөнөснән, расходланып әҙерләнгән хужабикәгә ҡушылып, сауаптарын бүлешеү булмаймы ни? Уйлап ҡарағыҙ. Күстәнәс алыу мотлаҡ түгел. Муллаға айырым күберәк биреү ҙә нисектер ситен. Мәсет исеменә бирелә ул. Ә аҡ таҫтамал өҫтәлгә Ҡөрьән китабын һалыу өсөн ҡуйыла. Ирҙәргә түбәтәй кейеү һәйбәт. Тик ул булмаһа урамда кейеп йөрөгән малахай, шапкала, фуражкала ултырыу кәрәк эш түгел. Шуға күрә лә өйөгөҙҙә артыҡ (бол-запас) түбәтәй тотоу ҡамасау итмәҫ. Тоҙ ялатыу- ысынтылап та бар. Мөхәммәт СҒС аш алдынан һәм ашап бөткәс тоҙ яларға кәрәк тип әйтеп ҡалдырған. Тәһрәтләндереүгә килгәндә: хәҙер уңайлыҡтар бар бит. Тас тотоп, ҡомған менән йыуындырыу мотлаҡ түгел. Һәр кем йыуыныу бүлмәһендә йыуынып керә ала. Ә инде хәйер өләшһәләр (аҡсалата), шунда йыуынырға кәрәк тип уйлайым. Аҡсала күп бысыраҡ. Беҙҙең яҡта өҫтәлдең ике яғына бер башы еүешләтелгән таҫтамал биреп, ҡулдарын һөрттөрәләр. Аят табынына ҡош ите ҡуйыу дөрөҫ түгел тигән фекерҙәр ишетелде. Ә мин ҡош ите тураһында ундай фекерҙе ишеткәнем юҡ әлегәсә. Суфыйҙар ашамай, уныһын үҙ күҙҙәрем менән күргәнем булды. Доға ҡылыу оҙаҡ булмаһын. Ҡайһы бер хәҙрәттәр, бигерәк тә абыстайҙар ҡул күтәрттереп оҙаҡ итеп доға ҡылдыра. Был да артыҡ тырышыу тип әйке килә. Диндә ауырлыҡтар булдырмайыҡ"". Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.","Ҡөрьән ашында нимә ярай, нимә ярамай?",['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Дин,2599,https://bashgazet.ru/articles/iman/2026-01-14/r-n-ashynda-nim-yaray-nim-yaramay-4536315,2026-01-14T09:00:00+00:00
"Айырым иғтибар иң кескәйҙәргә бирелде. Иҫке Собханғол төп дөйөм белем биреү мәктәбенең мәктәпкә әҙерлек төркөмөндә Бөрйән эске эштәр бүлексәһе инспекторы, полицияның өлкән лейтенанты Ләйсән Алтыншина менән берлектә тематик сара уҙҙы. Унда юл аша үткән һәм хәрәкәт иткән осраҡта үтәлергә тейешле ҡағиҙәләр тураһында һүҙ барҙы. Мауыҡтырғыс сара ваҡытында кескәйҙәр бик күп файҙалы мәғлүмәт алды.",Кескәйҙәргә юл хәүефһеҙлеге тураһында,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Ҡыҫҡаса,393,https://tanburz.ru/news/y-asa/2026-01-22/kesk-y-rg-yul-h-ef-e-lege-tura-ynda-4546101,2026-01-22T11:09:00+00:00
"Лекции затронут темы науки, карьеры, цифровых технологий, спорта и культурного наследия Башкортостана. Также планируется образовательный блок для будущих лекторов про искусственный интеллект и мастерство презентаций. В открытии форума примут участие председатель Башкирского регионального отделения Российского общества «Знание», ректор УУНи Т Вадим Захаров, директор филиала Российского общества «Знание» в РБ Айсылу Илимбетова, параспортсмен, член Совета при главе РБ по правам человека и развитию институтов гражданского общества «Действуй! » Рустам Набиев. Организаторы форума — Российское общество «Знание», УУНи Т при поддержке администрации главы РБ. Напомним, «Знание»— крупнейшая в стране просветительская организация, объединившая более 30 тысяч человек, которые прочли свыше 180 тысяч лекций в 89 регионах РФ. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",В Башкирии пройдёт форум Российского общества «Знание»,['Дин' 'Спорт' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Йәмғиәт,998,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-09-23/v-bashkirii-proydyot-forum-rossiyskogo-obschestva-znanie-4400458,2025-09-23T19:35:00+00:00
"Татар яшьләре көнендә, архив фотосы2-6 сентябрь көннәрендә Казанда татар яшьләре көннәре узачак. Анда Русиянең 32 төбәгеннән 180 вәкил катнашыр дип көтелә. Биш көн дәвам итәчәк ыенда татар тарихы, анисәпкә аерым урын биреләчәк. Бу хакта бүген Идел яшьләре үзәге итәкчесе Ләйсән Сафина журналистларга сөйләде. анисәп турында лекцияләрдә фикер алышачакбыз. Ни рәвешле татарның бердәмлеген сакларга, Русиядә татарларның сан ягыннан икенче халык статусын югалтмау турында сүз алып барылачак, диде Ләйсән Сафина. Быел без татар тарихы дәресен програмга аерым чыгардык. Чөнки тарих дәресләре итми. Моны яшьләр дә әйтеп килә. Берничә тарихчы яшьләргә тарих дәресен укытачак. Аннары бер сәгать эчендә яшьләр үзләре сайлаган остаханәгә күчә ала. Татар теле, шамаил, кул эшләнмәләре, вокал, журналистика юнәлешләре булачак. Чит илләр быел катнаша алмый. Әмма Төркия, Австралия, Прагадан ветераннар белән онлайн очрашу булуы көтелә. Татарстанның дәүләт оешмалары, министрлар белән сөйләшү булачак, диде Сафина. Татар яшьләре көннәренә килүчеләрнең күпчелеге татар телен белмәве дә әйтелде. Шуңа күрә чаралар татар телендә генә алып барылмаячак. Бөтен делегатлар да татар телен белми. Без анкета ыйганда татар телен белү дәрәәсе турында сорадык һәм шактый егет-кызларның татар телен белмәвен ачыкладык. Мондый хәл хәтта беренче татар яшьләре көннәрендә дә булган. Аның кызыгы шул – татар яшьләре көннәрендә урысча сүз әйткән өчен аерым савытка 10 тиен акча сала торган булганнар. Кем дә кем урысча сөйләшсә – әзага тартылган. Ул тиеннәр кая киткәнен белмибез. Бу чыннан да зур проблем. Төбәкләрдә татар теле дәресләренең никадәр булуын үзегез дә беләсез. Алар юк дәрәәсендә. Балалар бакчасында, мәктәптә, югары уку йортлары турында сүз дә була алмый. ыенга чакырылган спикерлар мөмкин кадәр алар белән татар телендә чыгыш ясарга тырышачак, диде Ләйсән Сафина. Татарстан яшьләр эшләре министрының беренче урынбасары Тимур Сөләймановсүзләренчә, ыенның максаты – татар телле яшьләрне ыю түгел. Безнең максат – биш көн эчендә татар телле яшьләрне түгел, ә татар анлы яшьләрне ыю. Икесе дә туры килсә, икеләтә шәп. Татар телен күпмедер процент белмәсә дә, ләкин татар телен белергә иде дигән фикер белән кайтсалар, моның өчен сайтлар, Ана теле програмы аша өйрәнергә мөмкинлек бар. Татар телен яхшы белмәгән яшьләр өчен бу практика. Алар биш көн дәвамында татар телен менә дигән дәрәәдә белгән яшьләр белән аралашып, телләрен камилләштерә алачак, диде министр урынбасары. Татар яшьләренең ана телен белмәве төбәкләрдә мәгариф тармагының юкка чыга баруы белән бәйләп аңлатты татар федераль милли-мәдәни автономиясенең аппарат итәкчесе Миләүшә Шәрәпова. Хәзер төбәкләрдә татар теленең белү дәрәәсе бик түбән. Чөнки анда бик аз санда балалар бакчасы эшләп тора. Башкортстан, Пермьда берничә балалар бакчасы бар. Ә мәктәпләр тагын да азрак күләмдә. Без оештыручылар буларак яшьләргә татар телен камил беләсезме, юкмы, татар телен белмәгән килеш безгә килә алмыйсыз, дип әйтә алмыйбыз. Биш көн эчендә татар теленә өйрәтеп булмый. Оештыручыларның максаты – этәргеч бирү, диде Шәрәпова.",Татар яшьләре көннәрендә тарих һәм анисәп турында сөйләшәчәкләр,['Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,3062,https://www.azatliq.org/a/30812864.html,2020-08-31T10:03:00+00:00
"Вот как об этом рассказывал башкирский писатель Гайнан Амири: «Дело было так. В 1961 году я работал в доме творчества, в подмосковном писательском городке Переделкино. Здесь находилась дача К. И. Чуковского, где он проживал почти постоянно. Однажды ко мне обратился писатель Павел Нилин: – Вы ведь из Башкирии? – Да. – Знаете, Корней Иванович ищет башкирского писателя, который мог бы давать ему уроки башкирского языка. Я, конечно, с радостью согласился. На второй день мы встретились. – Пожалуйста, извините меня за покушение на ваше время, – сказал Корней Иванович. – И не удивляйтесь, почему я – в мои-то годы! – решился изучать ваш язык. – Немножко удивляюсь, Корней Иванович, – сказал я. – Видите ли, я в некоторой степени знаком с тюркологией. Если бы вы хотя бы чуточку ввели меня в курс башкирского языка, я, может быть, с помощью словаря смог бы читать свои сказки, переведенные на ваш язык. Я дал несколько уроков и подарил Корнею Ивановичу башкирско-русский словарь. Перед моим отъездом К. И. Чуковский подарил мне свою книгу ""Люди и книги"" с такой дарственной надписью: ""Дорогому Гайнану Гимазетдиновичу Амирову, благодаря которому я узнал, как музыкален и выразителен башкорт теле. Корней Чуковский. Переделкино. ""». В дальнейшем переписка писателей продолжилась, где в каждом своём письме Корней Иванович вставлял башкирские слова. Кстати, Корней Чуковский был знаком не только с Гайнаном Амири, но и с легендой башкирской поэзии Рами Гариповым. Правда, Рами Ягафарович тогда ещё был молодым студентом, но всё же очень серьёзно впечатлил мэтра советской литературы. В частности, в воспоминаниях Лидии Чуковской можно найти вот такую запись Корнея Чуковского: « года. Подошел башкир, студент, без шляпы, разговорились. Крепкие белые зубы, милая улыбка. Душевная чистота, благородство, пытливость. Знает Пушкина, переводит на башкирский язык Лермонтова. Простой, спокойный, вдумчивый — он очень меня утешил — и как-то был в гармонии с этим солнечным добрым днем. Учится он в Литинституте, слушает лекции Бонди. Почему-то встречу с ним я ощущаю как событие…»","Корней Чуковский о Рами Гарипове: ""Я встречу с ним ощущаю как событие. """,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә'],[0 1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1],5,Әҙип,2070,https://agideljurn.ru/articles/-ip-tormosho/2023-05-25/korney-chukovskiy-o-rami-garipove-ya-vstrechu-s-nim-oschuschayu-kak-sobytie-3272971,2023-05-25T17:16:00+00:00
"Мессенджерҙарҙың береһендә уға «Видео ҡара. » тигән текст менән хәбәр килә. Ир инеп ҡарамаҡсы була, әммә бер нәмә лә асылмай. Ләкин оҙаҡламай уның картаһынан 77 мең һумдан ашыу сумма аҡса юғала. Был факт буйынса «Урлашыу» статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған, тип хәбәр иттеләр БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",77 меңлек видео ҡараған,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,516,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-18/77-me-lek-video-ara-an-4540963,2026-01-18T16:00:00+00:00
Яңы платформала башҡорт теле бүлеге бик популяр һанала.,РУВИКИ Википедияны уҙып китерме?,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Мәғариф,55,https://tanburz.ru/news/m-arif/2025-02-13/ruviki-vikipediyany-u-yp-kiterme-4125990,2025-02-13T15:50:00+00:00
"Акцияла ҡатнашыу шарттары бик ябай. Беренсенән, ""Изге яҙылыу"" стендын табығыҙ. Ул ошо нөктәлә урынлашҡан: 52.715161,58.658308 Икенсенән, баҫманы һайларға һәм 2026 йылдың икенсе ярты йыллығына яҙылығыҙ. Өсөнсөнән, акция стенды фонында селфи төшөп, уны социаль селтәрҙәге битегеҙгә Изгеяҙылыу хэштегы менән ҡуйығыҙ. Дүртенсенән, изге эштәр күбәйһен өсөн акцияла ҡатнашыу эстафетаһын дуҫтарығыҙға йәки таныштарығыҙға тапшырығыҙ.","""Башҡорт аты""нда ""Изге подписка"" акцияһы башланды",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,425,https://henek.info/articles/novosti/2025-09-06/bash-ort-aty-nda-izge-podpiska-aktsiya-y-bashlandy-4378323,2025-09-06T10:20:00+00:00
"Төбәк етәксеһе һәләк булыусы хәрбиҙәрҙең – Айнур Ҡыуамов, Марсель Рамаҙанов, руслан Сафиуллин, Венера Ульданова, Азамат Харисов, Азат Фәрхетдиновтарҙың   ата-әсәләренең һәм ҡатындарының ҡайғыһын уртаҡлашты  һәм уларға генерал Шайморатов ордендарын тапшырҙы. Яугирҙар был наградаға хәрби бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлыҡтары өсөн  үлгәндән һуң лайыҡ булған. — Егеттәр Ватаныбыҙ өсөн үҙ ғүмерен бирҙе. Уларҙың һәр береһе аҙағынаса үҙенең бурысын үтәне.  Улар  – ысын геройҙар, – тине республика Башлығы. – Улдарығыҙ өсөн һеҙгә ҙур рәхмәт. Беҙҙең төп бурысыбыҙ –  уларҙы   иҫтә тотоу, уларҙың хәтерен мәңгеләштереү, уларҙың ата-әсәләре, ҡатындары, балалары тураһында хәстәрлек күреү һәм иғтибарҙан ситтә ҡалдырмау.",Герйоҙарҙың ғаиләләренә наградалар тапшырҙы,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,714,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-06/geryo-ar-y-ail-l-ren-nagradalar-tapshyr-y-4568422,2026-02-06T22:09:00+00:00
"Действие спектакля разворачивается на фоне исторических событий. Каждый персонаж - это живая история, наполненная эмоциями, мечтами и внутренними конфликтами. Как сохранить человечность в условиях безысходности? Как выбраться из лабиринта собственных страхов и сомнений? Режиссер: Анжелика Рамазанова. В главных ролях: Данилова Татьяна, Мулюкова Камилла, Канзафаров Денис, Хрущёв Арсений. Напомним, среди детских коллективов нашу республику представляет вокально-театральная мастерская «Этюд» ГДК г. Стерлитамак. По мотивам знаменитого произведения Владимира Железникова «Чучело» дети показывают глубокую инсценировку, раскрывающую важные нравственные проблемы современного общества. Впервые фестиваль «Театральное Приволжье» состоялся в 2019 году по инициативе полномочного представителя президента РФ в ПФО Игоря Комарова. В этом году проект проводится в седьмой раз. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",В Уфе бесплатно покажут спектакль «Эшелон»,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Фильм,1542,https://henek.info/articles/-+-+-/2026-02-02/v-ufe-besplatno-pokazhut-spektakl-eshelon-4561302,2026-02-02T17:35:00+00:00
"Беҙҙең күршелә күп балалы ғаилә йәшәй торғайны. Әсәһе бик уҫал, атайҙары, киреһенсә, йомшаҡ, малайҙары тупаҫ, һуғышҡаҡ, гел йоҙроҡтарын төйнәп кенә йөрөгән кеүек хәтерҙә ҡалған. Бына шул тәртипһеҙ малайҙар араһында төҫө-ҡиәфәте менән дә, холҡо менән дә уларҙан ныҡ айырылып торған бер бөртөк Йәмилә исемле ҡыҙ ҙа буй еткерә ине. Беҙгә, миңә һәм апайыма, ул ваҡытта ете һәм туғыҙ йәштәр тирәһе булғандыр. Үҙебеҙҙән байтаҡҡа өлкән матур аҡ йөҙлө, һары сәсле, зәңгәр күҙле шул апайҙы күрер өсөн генә улар тирәһенә бара инек. Ул да беҙҙе иптәш күреп, үҙ итеп, ихлас йылмайып һөйләшә, өй алдындағы бүрәнәгә ултырып сәстәребеҙҙе үрә, нимәлер һөйләп көлдөрә торғайны, әлбиттә, әсәһе тәҙрәһен асып ҡысҡырып ҡайтарғанға тиклем генә. Өйҙәрендә кеше булмағанда эскә лә саҡырып индерә торғайны. Күмәк булһалар ҙа, өйҙәре һәр саҡ йыйыштырыулы, иҙәндәре һап-һары булып ялтырап ятҡаны хәтерҙә. Йәмилә апайҙың кер йыуғанын ҡарап торорға ярата торғайным: һабынды ныҡ күпертеп, тап-таҙа итеп йыуып, ҡояшҡа сығарып элгәне гел күҙ алдына килә. Бер йәйҙән һуң ул уҡырға китте, тимәк, туғыҙынсыны тамамлап, ҡалалағы педагогия училищеһына ингән сағы. Оҙон ҡыш буйы күрмәй торған апайыбыҙ яҙғы байрамда ҡайтҡанында тағы ла нығыраҡ матурайған кеүек күренде. Ә йәй ҡайтҡанда ул нимәгәлер борсоулы ҡиәфәттә һымаҡ, элекке кеүек ихлас йылмаймай ине. Каникулға ҡайтып инеү менән уны ҡыш буйы өйөлгән эштәр көтөп торғанлыҡтан, бер аҙна тирәһе баш баҫып донъя таҙаланы, ахыры, урамда күренмәне. Ә бер көн, ғәҙәттәгесә, тәҙрә төбөндә ятҡан бүрәнә өҫтөндә уйнап ултырған беҙҙе үҙе саҡырып индерҙе. Ары-бире нимәлер һөйләшеп ултыра торғас, ул беҙгә, бәләкәй генә бала-сағаға: ""Мин үлһәм, анау тауҙың башына күмерһегеҙ, йәме, мин һеҙҙе шунан ҡарап ятырмын"", — тип шомландырғыс хәбәр әйтте. Шаяртҡан һымаҡ әйтте ул уны, тик үлем — донъялағы иң ҡурҡыныс нәмә, уның тураһында һөйләү түгел, уйларға ла ҡурҡҡан балалар бындай асыҡтан-асыҡ хәбәрҙе нисек ҡабул иткән тип уйлайһығыҙ? Шунан бирле мин берсә теге тауға, берсә күршеләрҙең өйө яғына шомланып ҡарап йөрөй башланым, апайым, әйҙә, тиһә лә, башҡаса унда барыуҙан ҡырҡа баш тарттым. Бер көн иртәнсәк бар ауылға тетрәндергес хәбәр таралды: Йәмилә апай аҫылынған! Ул ваҡытта балалығым менән нимә булғанын аңламағанмын, үҙе шулай әйткәнгә үлгән тигән уй башымда нығынып ҡалғайны. Күрше апай булмағас, уларҙың өйө өңрәйеп ултырған ҡарасҡыға әүерелде, һәр хәлдә, мин, бала кеше, ул яҡҡа ҡарарға ла ҡурҡа инем. Хәҙер Йәмилә апай беҙҙе ҡаршы тауҙан күҙәтеп яталыр, тип ул яҡҡа ла башты бормай ғына йөрөлә торғайны. Үҫкәс кенә ололарҙың һөйләгәненән шуны белдем: Йәмилә апай училищела уҡып йөрөгәнендә бер егеттән ауырға ҡалған икән. Һоратырға килергә лә булғандар, ҡыҙ ҙа ризалығын биргән, тик бына әсәһе. Был хәлде үҙенән көлөү, бөтә ғәм алдында уны оятҡа ҡалдырыу тип ҡабул иткән һәм ҡыҙын тәүҙә ныҡ итеп, сәсенән һөйрәтеп туҡмаған, шунан, ҡайҙа теләйһең — шунда сығып кит, бүтән һинең атаң да, әсәң дә юҡ, тип өйөнән ҡыуған, етмәһә, ир туғандары ла теләһә ниндәй һүҙҙәр менән һүгеп, уға көн күрһәтмәй башлаған, ә атаһы бер ни тип тә яҡлашмаған. Әсәһе ҡыҙы үлгәс ҡайғырмаған да тиҙәр. Ысынмылыр-бушмылыр, ""Ярай, бер ҡыҙым үлгәндән балаһыҙ ҡалмам. Тағы туғыҙ әле улар миндә"" тигәнен дә ишеткәндәр, имеш. Был ғибрәтле тарихты ишеткәс, хатта, яйлап үҙҙәре үк шундай хәтәр аҙымға этәргәндер, тигән гонаһлы уй ҙа инде башҡа. Шул ваҡытта әсә кеше берҙән-бер ҡыҙын аҙағынаса тыңлап, аңлап ҡабул итһә, хәл-ваҡиға нисек үҙгәреп китер ине икән, тип йыш уйлайым был фажиғә тураһында. Бөтәһе лә яҡшы булыр ине, моғайын: Йәмилә апай арабыҙҙа матур итеп йәшәп ятыр, уңғанлығы менән башҡаларға өлгө, олоғайған ата-әсәһенә терәк булыр, үҙенең ихлас йылмайыуы менән тирә-яҡты йәмләп йөрөр ине. Әҡлимә Ғиззәтуллина. Автор фотоһы.","""Мин үлһәм, анау тау башына күмерһегеҙ. """,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Әҙәбиәт,3720,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2026-02-08/min-l-m-anau-tau-bashyna-k-mer-ege-4569235,2026-02-08T11:05:00+00:00
"Хәйретдин Фәтхетдин улы Нәзиров 1910 йылда Ғафури районының Ҡауарҙы ауылында тыуған. Уның атаһы Фәтхетдин 7 йыл Төркөстанда хеҙмәт иткән. Бик ауыр шарттарҙа йөрөүе арҡаһында, дүрт балаһын ҡалдырып, үлеп киткән. Иң бәләкәй балаһына, ҡарт олатайыма, биш кенә йәш булған. Уны күрше латыш хуторынан (хәҙерге Архангел районы Максим Горький ауылы) алдынғы ҡарашлы ғаилә уллыҡҡа алған. Һәйбәт тәрбиә биргәндәр: ҡарт олатайым урыҫ һәм латыш телдәрен белеп үҫкән. Октябрь революцияһы, граждандар һуғышы йылдары уның балалыҡ осорона тура килгән. Латыштар хуторҙан ауылдарға берләшә башлағас, егет ҡорона етеп, тыуған төйәгенә ҡайтҡан һәм ҡарт өләсәйебеҙ Фатиха Мырҙагилде ҡыҙына өйләнгән.1941 йылдың көҙөндә ҡарт олатайым Ҡыҙыл Армия сафына алынған. Алкинда әҙерлек үткән һәм Ленинградтан күсереп килтерелгән хәрби моторҙар эшләү һәм нефть эшкәртеү заводтарын эшләтеп ебәреүҙә ҡатнашҡан. «Заводты күсереп төҙөү һуғыштан да ауырыраҡ ине», – тип хәтерләп һөйләгән ул әсәйемдәргә. Сөнки фронтты тейешле техника һәм яғыулыҡ-майлау материалдары менән тәьмин итеү иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе булған. Күп тә үтмәй, ҡарт олатайымды яуға оҙаталар. Ул Белоруссия фронтының 444-се уҡсылар полкында немец илбаҫарҙарына ҡаршы батырҙарса һуғышҡан. 1945 йылдың 14 ғинуарында ҡаты яраланған һәм 30 майға тиклем 1397-се ялан госпиталендә дауаланған. Контузия һөҙөмтәһендә ул 9 майға тиклем иҫһеҙ ятҡан. «Шул көндө генә аңыма килгәнмен. Обход ваҡытында хәрби медицина полковнигы Поповтан: «Как на фронте? » – тип һорағас, ул: «Мы победили! » – тип мине ҡосаҡлап алды. Еңеү шатлығын шулай билдәләнек», – тип һөйләгән ейәндәренә. Шуныһы ҡыҙыҡлы, ошо полковник һуғыштан һуң Башҡортостанға ҡайтып, оҙаҡ йылдар табип булып эшләгән икән. Дауаханаға барған һайын ҡарт олатайымды, яҡын туғанылай күреп, ҡосаҡлап алыр булған. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн ҡарт олатайым дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән. Олатайым, әсәйем һөйләүе буйынса, тура һүҙле, намыҫлы, ихлас кеше булған. Алдаҡсыларҙы, ике йөҙлөләрҙе, ялҡауҙарҙы ене һөймәгән. Үҙен кемдәндер айырып күрһәтергә лә тырышмаған. «Бөтә ил менән һуғыштыҡ! Еңеүҙә бөтә халыҡтың да өлөшө бар! » – тип тыйнаҡ ҡына әйтә торғайны, ти әсәйем. Тыл хеҙмәтсәндәрен дә ныҡ ихтирам иткән. «Фронт кәрәкле әйберҙәр менән тәьмин ителмәһә, беҙ еңә алмаҫ инек», – тип һөйләр булған. Һуғыштан ҡайтып, яралары бер аҙ уңалғас, ҡарт олатайым ҡул ҡаушырып ултырмай, инвалидлыҡҡа һылтанып ятмай. Ул колхозда мал көтә, аттар яратҡанға күрә, ат ҡараусы булып эшләй. Илдә сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереү башланғас, пар ат егеп, 50 саҡрым алыҫлыҡтағы Табын ауылынан хужалыҡтағы техникаға яғыулыҡ-майлау материалдары ташыған. Ошо тырыш һәм фиҙакәр хеҙмәте өсөн ҡарт олатайыма 1957 йылда СССР Юғары Советының указы менән «За освоение целинных земель» миҙалы бирелгән. Һуңынан һөтсөлөк фермаһына эшкә күскән. Был тынғыһыҙ хеҙмәте өсөн ул заманда орденға тиң иҫәпләнгән «Владимир Ильич Лениндың тыуыуына – 100 йыл» юбилей миҙалына лайыҡ булған. Быларҙан тыш, ҡарт олатайымдың Бөйөк Еңеү һәм Совет Армияһының юбилейҙары уңайы менән бирелгән бик күп наградалары, шулай уҡ колхоз идараһы һәм район советының Маҡтау ҡағыҙҙары бар. Ҡарт олатайымдар нәҫеленән өс бер туған – Айытбай, Хәйретдин, Ғәлимйән Нәзировтар 1941 йылда һуғышҡа алынып, өсөһө лә фронттың алғы һыҙығында була. Өс бер туғандан Ғәлимйән бабайыбыҙ ғына иң оҙағы йәшәгән. Ҡарт олатайым менән ҡарт өләсәйем 50 йыл татыу, мөхәббәтле ғүмер иткән. Берҙән-бер улдары – ҡәҙерле олатайыбыҙ Мәүлимбирҙе Хәйретдин улына яҡшы тәрбиә, юғары белем биреп, тормош юлына аяҡ баҫтырғандар. Әлеге көндә ҡарт олатайыбыҙ нигеҙендә әсәйемдең ата-әсәһе – олатайыбыҙ менән өләсәйебеҙ донъя көтә. Беҙ улар янына һәр ваҡыт һағынып, ашҡынып ҡайтабыҙ. Ҡарт олатайым менән ҡарт өләсәйемдең биш ейән-ейәнсәренән хәҙер беҙ – ун алты бүлә-бүләсәре бар. «Олатайлы үткән бала сағыбыҙға мең-мең рәхмәтлебеҙ! Уның наҙын, тәрбиәһен, тормош тәжрибәһен алып, намыҫлы һәм илһөйәр булып үҫтек», – ти әсәйем. Мин дә илебеҙҙең именлеген һаҡлаған ғәзиз ҡарт олатайымдың бүләсәре булыуым менән сикһеҙ ғорурланам. Гөлнәзирә ТАЙСИНА. Өфө районы, Шамонин мәктәбе. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Ҡарт олатайым – ғорурлығыбыҙ!,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],6,Еңеү,4512,https://yanshishma.com/articles/pobeda-80/2025-08-04/art-olatayym-orurly-yby-4336958,2025-08-04T09:35:21+05:00
"Өфөлә Башҡортостандың  Йәмәғәт күҙәтеүе комиссияһының етенсе составының былтыр эш йомғаҡтарына арналған ултырышы булып үтте. Ултырыш уҙған йыл комиссияның граждандарҙың тотҡонлоҡта булған урындарындағы административ органдар менән хеҙмәттәшлеге, ыңғай ғәмәлдәрҙе асыҡлауы, проблемалы мәсьәләләр һәм уларҙы хәл итеү юлдарын булдырыуы мәсьәләләрен ҡараны. Ун алты белгестән торған был комиссияның йыллыҡ эш һөҙөмтәһе тураһындағы төп докладтар менән уның рәйесе Олег Ғәлин һәм рәйестең беренсе урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Марат Гәрәев сығыш яһанылар. Фекер алышыуҙа Башҡортостан Прокурорының холоҡ төҙәтеү учреждениеларында ҡануниәттең үтәлешен күҙәтеү буйынса урынбаҫары Рөстәм Аҡбашев,  Ватанды  һаҡлаусылар фонды филиалы вәкиле Гүзәл Әбдрәхимова, Башҡортостанда Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил Ирина Абрамова һәм башҡалар сығыш яһаны. Сығыш яһаусылар билдәләүенсә, бөтә әйтелгән иҫкәрмәләр һәм тәҡдимдар республиканың Йәмәғәт күҙәтеүе комиссияһының сираттағы составы эшмәкәрлегендә иҫәпкә алынасаҡ. Автор фотоһы.",Күҙәтеү советы нисек эшләй?,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Йәмғиәт,1026,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-02-11/k-te-sovety-nisek-eshl-y-4574602,2026-02-11T19:30:00+00:00
"Динде башлап өйрәнеүселәргә доға ҡылыу миҫалы. Эй, Раббым, Аллам! Һин – ғәләмдәр Раббыһы. Барлыҡ маҡтауҙарыбыҙ Һиңә! Һин ғәфү итеүсе! Һин – мәрхәмәт, шәфҡәт, рәхимлек, миһырбанлыҡтың Үҙе. Аллаҡайым! Ошо көнгә хәтлем миңә, туғандарыма, халҡыма, барлыҡ мосолмандарға биргән бәрәкәтең, киң ризығың, сикһеҙ ниғмәттәрең, һаулыҡ, белем, юғары дәрәжәләр биргәнең, тыныслыҡта, матур тәбиғәттә йәшәткәнең өсөн Һиңә сикһеҙ шөкөр әйтәбеҙ. Ошо биргән бәрәкәттәреңдән киләсәктә лә беҙҙе айырма! Минең, атай-әсәйемдең, туғандарымдың белеп һәм белмәй, йәшерен эшләгән гөнаһтарыбыҙҙы, зинһар, ғәфү ит! Мәрхүм булған мөьмин ата-бабаларымдың, нәҫел-нәсәбемдең, халҡымдың һәм бөтә мосолмандарҙың гонаһтарын ғәфү әйлә. Раббым! Аллаһ Тәғәләм! Минең һәм атай-әсәйемдең, туғандарымдың күңелдәренә, йөрәктәребеҙгә иман нуры һал, имандарыбыҙҙы ныҡ ҡыл, беҙҙе тура юлыңдан алып бар, көфөрлөккә төшөрмә! Миңә һәм туғандарыма, милләттәштәремә файҙалы ғилем, камил аҡыл, асыҡ-айныҡ зиһен, күркәм холоҡ, юғары әҙәп-әхлаҡ бир! Юлдарыбыҙҙы асыҡ ҡыл! Уҡыуҙарыбыҙҙа, эштәребеҙҙә еңеллек һәм ҙур уңыштар насип ит! Ниәтләгән изге ғәмәлдәребеҙҙе башҡарып сығырға ярҙам ит! Таҙалыҡ-һаулыҡ бир! Ер менән күк араһында булған барлыҡ бәлә-ҡазаларҙан, ер йөҙөндәге хәүеф-хәтәрҙән, шайтандың асыҡ һәм йәшерен үәсүәсәһенән, зәхмәт ҡағылыуҙан, яуыз кешеләрҙең яманлыҡтарынан, насар юлдаштарҙан, сихырҙан, күҙ тейеүҙән беҙҙе Үҙең һаҡла, Үҙең яҡла! Беҙҙе хәйерселектән, аслыҡтан, яңылышыу-хаталаныуҙан, гонаһтан, ялҡаулыҡтан, яңғыҙлыҡтан, бөлгөнлөктән, вайымһыҙлыҡтан, ҡыйын хәлдәрҙән, төрмәнән, ут-һыу афәтенән, яман эштәрҙән, бурысҡа батыуҙан, ғафил булыуҙан, наҙанлыҡтан, зинһар, Үҙең һаҡла! Аллаҡайым! Шулай уҡ беҙҙе үҙ нәфселәребеҙ менән ҡалдырма! Раббым! Миңә, атай-әсәйемә һәм туғандарыма хәйерле, бәрәкәтле, бәхетле оҙон ғүмер, бәхетле ҡартлыҡ насип ит! Беҙҙе ауыр һынауҙар менән һынама, тәүбәләребеҙҙе ҡабул ҡыл. Ете һаныбыҙ теүәл булһын, тән һәм рухи ғәриплектән һаҡла! Беҙгә әхирәткә күскән саҡта еңел үлем бир. Һуңғы тәһәрәтте лә үҙебеҙ алырға яҙһын. Был донъяла эшләгән барлыҡ изгелектәребеҙ, Аллаҡайым, Һинең ризалығың өсөн булһа икән. Раббым! Беҙҙең имандарыбыҙҙы, йорттарыбыҙҙы, бала-сағаларыбыҙҙы, мал-тыуарҙарыбыҙҙы, мөлкәтебеҙҙе, донъяларыбыҙҙы янғындан, ут-һыуҙан, ел-ямғырҙан, йыртҡыс-хайуандарҙан, ҡош-бөжәктәр зарарынан һәм төрлө ауырыуҙарҙан, афәттәрҙән Үҙең һаҡла, Үҙең яҡла! Һин – яҡлаусы, һаҡлаусы, шуға ла беҙ Һиңә генә һыйынабыҙ. Эй, Аллам! Беҙгә бәхетле, иманлы, бәрәкәтле оҙон ғүмер бир. Хәләл ризыҡтарыңды киләсәктә лә беҙгә киң ҡыл, ныҡлы иманыңдан, бәрәкәтеңдән айырма. Йөрәктәребеҙҙе таҙа, саф ҡыл. Хәләл байлыҡ бир, хәрәмдән йыраҡ ҡыл. Беҙгә таҙалыҡ-һаулыҡ, бәхет, ике донъя рәхәте бир. Эй, Раббым! Беҙҙең үҙебеҙҙе, балаларыбыҙҙы һәм нәҫел-нәсәптәребеҙҙе намаҙ ҡылыусыларҙан, мөьмин мосолмандарҙан ит. Беҙ һәм беҙҙән һуң киләсәк быуыныбыҙ иманлы, тәртипле, тәүфиҡлы булһын. Ҡыҙ һәм ир балаларыбыҙға иманлы, аҡыллы, тәүфиҡлы тормош иптәштәре насип ит! Беҙгә был донъяла ислам динендә йәшәп, мосолман булып, баҡыйлыҡҡа еңел күсергә насип ит. Һуңғы һүҙебеҙ «Лә илаһа иллаллаһ» булһа икән. Йә, Аллам! Ҡәберҙәге һорауҙарыбыҙҙы еңел ал, ҡәбер ғазабынан һаҡла, уны киң һәм яҡты ҡыл. Беҙҙе тамуҡ утынан йыраҡ ҡыл. Ҡәберҙәребеҙгә фәрештәләр уң яғыбыҙҙан килеп, ғәмәл дәфтәрҙәребеҙҙе уң ҡулыбыҙға тапшырһа икән. Фирдәүси йәннәт насип ит! Эй, Раббым! Ҡиәмәт көнөндә лә сират күперенән осоп ҡына сыҡһаҡ ине. Ожмах ҡапҡаларын үҙ ҡулдарыбыҙ менән асып инергә насип ит. Амин. Аллаһ Тәғәлә изге доғаларыбыҙҙы ҡабул ҡылһын. Фәнирә ҒАЙСИНА. Фото А. ДаниловЭй, Раббым, Аллам! Һин – ғәләмдәр Раббыһы. Барлыҡ маҡтауҙарыбыҙ Һиңә! Һин ғәфү итеүсе! Һин – мәрхәмәт, шәфҡәт, рәхимлек, миһырбанлыҡтың Үҙе. Аллаҡайым! Ошо көнгә хәтлем миңә, туғандарыма, халҡыма, барлыҡ мосолмандарға биргән бәрәкәтең, киң ризығың, сикһеҙ ниғмәттәрең, һаулыҡ, белем, юғары дәрәжәләр биргәнең, тыныслыҡта, матур тәбиғәттә йәшәткәнең өсөн Һиңә сикһеҙ шөкөр әйтәбеҙ. Ошо биргән бәрәкәттәреңдән киләсәктә лә беҙҙе айырма! Минең, атай-әсәйемдең, туғандарымдың белеп һәм белмәй, йәшерен эшләгән гөнаһтарыбыҙҙы, зинһар, ғәфү ит! Мәрхүм булған мөьмин ата-бабаларымдың, нәҫел-нәсәбемдең, халҡымдың һәм бөтә мосолмандарҙың гонаһтарын ғәфү әйлә. Раббым! Аллаһ Тәғәләм! Минең һәм атай-әсәйемдең, туғандарымдың күңелдәренә, йөрәктәребеҙгә иман нуры һал, имандарыбыҙҙы ныҡ ҡыл, беҙҙе тура юлыңдан алып бар, көфөрлөккә төшөрмә! Миңә һәм туғандарыма, милләттәштәремә файҙалы ғилем, камил аҡыл, асыҡ-айныҡ зиһен, күркәм холоҡ, юғары әҙәп-әхлаҡ бир! Юлдарыбыҙҙы асыҡ ҡыл! Уҡыуҙарыбыҙҙа, эштәребеҙҙә еңеллек һәм ҙур уңыштар насип ит! Ниәтләгән изге ғәмәлдәребеҙҙе башҡарып сығырға ярҙам ит! Таҙалыҡ-һаулыҡ бир! Ер менән күк араһында булған барлыҡ бәлә-ҡазаларҙан, ер йөҙөндәге хәүеф-хәтәрҙән, шайтандың асыҡ һәм йәшерен үәсүәсәһенән, зәхмәт ҡағылыуҙан, яуыз кешеләрҙең яманлыҡтарынан, насар юлдаштарҙан, сихырҙан, күҙ тейеүҙән беҙҙе Үҙең һаҡла, Үҙең яҡла! Беҙҙе хәйерселектән, аслыҡтан, яңылышыу-хаталаныуҙан, гонаһтан, ялҡаулыҡтан, яңғыҙлыҡтан, бөлгөнлөктән, вайымһыҙлыҡтан, ҡыйын хәлдәрҙән, төрмәнән, ут-һыу афәтенән, яман эштәрҙән, бурысҡа батыуҙан, ғафил булыуҙан, наҙанлыҡтан, зинһар, Үҙең һаҡла! Аллаҡайым! Шулай уҡ беҙҙе үҙ нәфселәребеҙ менән ҡалдырма! Раббым! Миңә, атай-әсәйемә һәм туғандарыма хәйерле, бәрәкәтле, бәхетле оҙон ғүмер, бәхетле ҡартлыҡ насип ит! Беҙҙе ауыр һынауҙар менән һынама, тәүбәләребеҙҙе ҡабул ҡыл. Ете һаныбыҙ теүәл булһын, тән һәм рухи ғәриплектән һаҡла! Беҙгә әхирәткә күскән саҡта еңел үлем бир. Һуңғы тәһәрәтте лә үҙебеҙ алырға яҙһын. Был донъяла эшләгән барлыҡ изгелектәребеҙ, Аллаҡайым, Һинең ризалығың өсөн булһа икән. Раббым! Беҙҙең имандарыбыҙҙы, йорттарыбыҙҙы, бала-сағаларыбыҙҙы, мал-тыуарҙарыбыҙҙы, мөлкәтебеҙҙе, донъяларыбыҙҙы янғындан, ут-һыуҙан, ел-ямғырҙан, йыртҡыс-хайуандарҙан, ҡош-бөжәктәр зарарынан һәм төрлө ауырыуҙарҙан, афәттәрҙән Үҙең һаҡла, Үҙең яҡла! Һин – яҡлаусы, һаҡлаусы, шуға ла беҙ Һиңә генә һыйынабыҙ. Эй, Аллам! Беҙгә бәхетле, иманлы, бәрәкәтле оҙон ғүмер бир. Хәләл ризыҡтарыңды киләсәктә лә беҙгә киң ҡыл, ныҡлы иманыңдан, бәрәкәтеңдән айырма. Йөрәктәребеҙҙе таҙа, саф ҡыл. Хәләл байлыҡ бир, хәрәмдән йыраҡ ҡыл. Беҙгә таҙалыҡ-һаулыҡ, бәхет, ике донъя рәхәте бир. Эй, Раббым! Беҙҙең үҙебеҙҙе, балаларыбыҙҙы һәм нәҫел-нәсәптәребеҙҙе намаҙ ҡылыусыларҙан, мөьмин мосолмандарҙан ит. Беҙ һәм беҙҙән һуң киләсәк быуыныбыҙ иманлы, тәртипле, тәүфиҡлы булһын. Ҡыҙ һәм ир балаларыбыҙға иманлы, аҡыллы, тәүфиҡлы тормош иптәштәре насип ит! Беҙгә был донъяла ислам динендә йәшәп, мосолман булып, баҡыйлыҡҡа еңел күсергә насип ит. Һуңғы һүҙебеҙ «Лә илаһа иллаллаһ» булһа икән. Йә, Аллам! Ҡәберҙәге һорауҙарыбыҙҙы еңел ал, ҡәбер ғазабынан һаҡла, уны киң һәм яҡты ҡыл. Беҙҙе тамуҡ утынан йыраҡ ҡыл. Ҡәберҙәребеҙгә фәрештәләр уң яғыбыҙҙан килеп, ғәмәл дәфтәрҙәребеҙҙе уң ҡулыбыҙға тапшырһа икән. Фирдәүси йәннәт насип ит! Эй, Раббым! Ҡиәмәт көнөндә лә сират күперенән осоп ҡына сыҡһаҡ ине. Ожмах ҡапҡаларын үҙ ҡулдарыбыҙ менән асып инергә насип ит. Амин. Аллаһ Тәғәлә изге доғаларыбыҙҙы ҡабул ҡылһын.",Теләк теләү сере,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Аңлатма,6973,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-10-15/tel-k-tel-sere-4428098,2025-10-15T14:23:00+00:00
"Акмәчеткә таба салынучы суүткәргеч торбалар""Акмәчет су саклагычында планда каралганыннан су 20 процентка ким ыелды"", хәбәр итте Кырымның ""Вода Крыма"" хезмәте башлыгы Владимир Баженов. Акмәчет су саклагычының күләме 36 млн куб метр булса анда тик 7 млн куб метр калган. Акмәчетне су белән тәэмин итү өчен 12-30 июньдә Алма-Тархан һәм Ивановский суалгычыларындагы су итмәячәгене аңлашылганнан соң хәрбиләр Тайган сусаклагычыннан торбалар аша суны Акмәчеткә ибәрә башладылар. ""Әгәр дә без моны эшләмәсәк, Акмәчеттә хәзер инде су булмас иде"", ди Баженов. Ә инде суны тагын да ныграк кысу өчен 24 августтан ул төрле урамга аерым сәгатьләрдә биреләчәк. Шулай итеп 24 августтан тәүлектә элекеге 160 мең куб метр урынына 140 мең куб метр су күтәреләчәк, ылы су бирү тулаем туктатыла. Балалар бакчаларында, мәктәпләрдә, хастахәнәләрдә су ыю савытлары урнаштырылган. Икенче этаптан, 31 августтан бөтен шәһәр график буенча су белән тәэмин ителә. Су тәүлегенә 4 сәгәть бирелгән булса, ул 2-3 сәгәть калачак. Соңгы этапта, 7 сентябрьдән су 100 мең куб метрга кадәр киметеләчәк. Тәүлегенә ике тапкыр су бирелгән булса, ул бер тапкырга карала. Коммуналь хезмәтләр суны кирәгеннән артык ыеп куймаска чакыра. Су белән бәйле вазгыять начарлангач, август урталарыннан Русия саклану министрлыгының хәрби хезмәтләре дистәләрчә машиналар китереп, суны 60 чакрым ераклыктан Карасубазар һәм Тайган су саклагачыннан Акмәчеткә торбалар аша ибәрә башлаган иде. Ләкин, күрәсең, бу гына итми. Карасубазар су саклагачында да су бөтен Кырымдагы кебек быел аз. Шулай ук Бакчасарай районында да 24 августтан су график нигезендә бирелә. Тайган су саклагычыннан торбар төзүдә Русия хәрбиләре катнаша2014 елга кадәр Украина Төньяк Кырым каналы аша Днепр елгасыннан Кырымны 85 процентка су белән тәэмин итә иде. 2014 елда Кырым аннексияләнгәннән соң Украина Кырымга суны ибәрүне туктаты. Киев ярымутрау азат ителгәннән соң су яңадан ибәреләчәгенбелдерә.",Акмәчеттә суны сәгатьләп бирә башладылар,['Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1916,https://www.azatliq.org/a/30799447.html,2020-08-24T07:20:29+00:00
"Интернетта ""1 ғинуарҙан Рәсәй президентынан 1950 йылдан һуң тыуған бөтә граждандарға ла яңы йыл түләүҙәре иғлан ителә - пособиелар күләме йәшкә һәм ҡалаға бәйле, тулы мәғлүмәтте һылтанма буйынса инеп ҡарағыҙ"" тигән хәбәр тарала.","""Яңы йыл түләүҙәре""",['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,228,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-30/ya-y-yyl-t-l-re-4525958,2025-12-30T21:20:51+00:00
"Кырымтатар мәктәбе, архив фотосыКырым мәктәпләренең күбесендә кулланылган уку планында туган тел һәм әдәбиятка (кырымтатар теле һәм әдәбият) атнасына 8 сәгать аерылган (5,1), чит ил телләренә 20 сәгать (12,7). Урыс теле һәм әдәбиятына исә 34 сәгать (21,7) аерылган. Димәк кырымтатар теленә урыс теле белән чагыштырганда 8 тапкыр, чит телләр белән чагыштырганда 2,5 тапкыр азрак сәгать бирелә дигән сүз.1-4 нче сыйныфлар өчен тәкъдим ителгән планда да шундый ук хәл. Монда кырымтатар теленә атнасына 7, чит ил телләренә 6 сәгать, урыс теленә 24 каралган. Кырым Конституциясендә дәүләт теле дип билгеләнгән кырымтатар теленә аерылган сәгатьләр саны аның ""дәүләт"" статусы ни дәрәәдә булганын ачык күрсәтә, аны да әле гариза язсаң гына укытачаклар. Монда инде мәктәп итәкчеләре төрле ысуллар куллана. Акмәчет (Черномор) районындагы мәктәптә бер сыйныфта 13 баланың 12 се кырымтатар булган ата-аналар ыелышын үткәргән итәкче туган телдә укытуга гариза яза аласыз, ләкин мондый очракта урыс теленә аерылган сәгатьләр кыскартылачак, ә балаларга 9 нчы сыйныфта урыс теленнән имтихан, 11 нче сыйныфта БДИ тапшырырга кирәк булачак дип аңлаткан. Ягъни, аларның урыс телен зәгыйф беләчәкләренә ишәрә ясаган. Нәтиәдә 13 баланың өчесе генә кырымтатар телен сайлап гариза язган. Бер әти гаризага ""башка фәннәргә зыян килмәү шарты белән"" дип өстәргә теләсә дә, итәкчне ""алай язмагыз"" дип кисәткән. Методик, информацион-аналитик мәгариф үзәге белгече Кемал Мамбетовәлеге вазгыятьне Азатлыкка аңлатып, болай язылса мәктәп моны үтәргә тиеш, үтәмәсә аваплы булачакларыннан куркалар, диде. Кемал Мамбетов""Мәктәп әдвәлләрендә урыс теле күрсәтелә, ә менә кырымтатар теле күрсәтелми, бары тик ""туган телләр"" дип языла, монысы да кайсы телнең ни дәрәәдә дәүләт теле булганына ишәрә булып тора. Дәүләт теле белән туган телләр арасындагы аерманы да күрмәмешкә салышалар. Кырымда кабул ителгән канун ""Дәүләт телләре хакында канун"" дип атала, ә безгә дәүләт телен туган телләр белән алмаштыралар"" ди Мамбетов. Азатлыкның туган телләр әдвәлнең мәбүри өлешенә кертелгән бит дигәненә ""әйе, формаль яктан кертелгән кебек, ләкин ата-аналар гариза язмасалар бу дәресләр булмаячак, сәгатьләр исә дәресләрдән тыш алып барылган өлешкә күчә. Менә монда бөтен хикмәт. Мәгәриф министрлыгының методик тәкъдимнәрендә дә ""бу кулланмаган сәгатьләр дәресләрдән тыш туган телләрне өйрәнүгә юнәлтелә ала"" диелә. Бу мәктәпләрдә туган телләрне мәбүри укытылган дәресләр әдвәленнән чыгарып, дәрестән тыш вакытта укытыга юл ача. 2018 уку елына тәкъдим ителгән методик тәкъдимнәрдә ""Туган тел ата-аналар гаризасы нигезендә ихтыяри сайлана"" диелә. Дәүләт теленә мондый мөнәсәбәт икән, димәк бу кәгәзьдә бер әйбер, гәмәлдә - башка әйбер"" дип аңлатты Кемал Мамбетов. ""Кырым"" газеты баш мөхаррире Бекир Мамутовисә ""Кырымда кырымтатар теле дәүләт теле дигән сүз минем өчен иллюзия"", ди. Социолог, галим Рефик Куртсеитовмәгълүматына күрә, Кырым мәктәпләрендә 1-11 нче сыйныфларында 49,5-60,5 мең чамасы кырымтатар укучысы була ала. Кимендә 49 мең дип исәпләсәк, бу мәктәпләрдә кырымтатар укучылары 26,3 процентны тәшкил итә дигән сүз. Шулардан 22 меңе (45,2 процент) кырымтатар телендә бернинди дәрәәдә дә укытылмый, 27 меңе (54,8 процент) кырымтатар телендә төрле дәрәәдә укытыла.19 июнь Русия думасы милли телләрне ихтыярига калдыруны күздә тоткан канун өлгесен беренче укылыштакабул итте. Алга таба кырымтатар теленә бирелгән сәгатьләр кайсы якка үзгәрер, хәзергә фаразлап кына була.",Кырым мәктәпләрендә кырымтатар теленә ничә сәгать бирелә?,['Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Ҡырым,3427,https://www.azatliq.org/a/29306100.html,2018-06-20T08:43:27+00:00
"Етем ҡыҙ Хәтирә — башҡорт халыҡ йыры, Өфө сәнғәт институтының фольклор музыкаһы белгесе Х. Ихтисамов уны башҡорт фольклорсыһы Шоңҡаров Ниғмәт Динәхмәт улы фольклор экспедициялары барышында яҙҙырып алған тигән мәғлүмәт биргән. Йыр «Матур ҡыҙ Хәтирә» тигән атама менән дә осрай. Шул уҡ ваҡытта Х. Ихтисамов атаҡлы ҡурайсы Ғата Сөләймәнов 1945—1946 йылдарҙа Әбйәлил районында яҙып алған вариант тураһында ла яҙып сыҡҡан һәм йырҙың тарихын бәйән иткән. Тарихы: Ғата Сөләймәнов яҙып алған вариантта ваҡиға Әбйәлил районының Ташбулат һәм Салауат тигән ауылдары тирәһендә булған тип әйтелә. Ике етем бала — ҡыҙ менән малай — хәйер һорашып көн күргәндәр. Етем тиеп ҡыйырһытҡандарға, туған булмаһалар ҙа, икәүләп ҡаршы торғандар, бер-береһен яҡлашҡандар. Ҡул араһына инерлек булғас бергә көтөү көткәндәр. Хәтирә исемле ҡыҙ бала сибәр булып буй еткергән, хәлле ғаиләләрҙән уны һората башлағандар, әммә ҡыҙ береһенә лә риза булмаған, теге етем егет менән бер-береһенә ғашиҡ булғандар. Зина ҡылалар тип ялған хәбәр таратып, егетте ауылдан һөрәләр. Әммә ҡыҙ бер кемгә лә сығырға ризалыҡ бирмәй. Ауыл байҙары уны көсләп кейәүгә бирмәксе булалар. Әммә Хәтирә егетенә хәбәр биреп өлгөрә, һәм теге ҡыҙҙы алып ҡаса. Улар шулай ҡауышып, бергә йәшәй башлайҙар. Ғ. Сөләймәнов вариантында егет ауылдан киткәндә Хәтирә менән ҡара-ҡаршы йырлашалар: Ҡарағай ҙа ағас - оҙон ағас, Етем ҡыҙ, меҫкен Хәтирәм, Санаға ла һалһам - һөйрәлә, Үпмәй ҙә генә тип үпкәләмә, Етем ҡыҙ, меҫкен Хәтирәм, Үпһәм, ауыҙым яман өйрәнә. Ҡыҙ былай тип яуап бирә: Ап-аҡ ҡына ап-аҡ, ай, аҡ таҫма, Етем ҡыҙ, меҫкен Хәтирәң, Аҡбуҙатҡайҙарға дилбегә, Кил бир(е) табан, бер үбәйем, Етем ҡыҙ, меҫкен Хәтирәң, Үпкән ерем ҡалһын билгегә. Һөйгәнен алып ҡасырға килгән егет былай тип йырлаған, ти: Ҡыҙыл ғына буйы - өс суҡ муйыл, Етем ҡыҙ, меҫкен Хәтирәм, Берәүһен ҡырҡһам, ҡуш ҡала, Вәғәҙә итеп, малын биреп, Етем ҡыҙ, меҫкен Хәтирәм, Алабарман йөрөп, буш ҡала. Н. Шоңҡаров яҙып алған «Матур ҡыҙ, һылыуым Хәтирәм» вариантының һүҙҙәре: Хәтирәкәй һыуға барған саҡта, Матур ҡыҙ, һылыуым Хәтирәм, Елдәр һыйпай, һай, башынан. Хәтирәкәй төндә йоҡлағанда, Матур ҡыҙ, һылыуым Хәтирәм, Ай һоҡланып үбә ҡашынан. Хәтирәкәй, һине күргән саҡта, Матур ҡыҙ, һылыуым Хәтирәм, Оялып та ҡояш тарһына. Ҡараңғы ла төшөп, ай ҙа ҡалҡа, Матур ҡыҙ, һылыуым Хәтирәм, Йөҙкәйеңә нуры ярһына.",Етем ҡыҙ — Хәтирә (йыр),['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Мәҙәниәт,2305,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2024-02-12/etem-y-h-tir-yyr-3640106,2024-02-12T14:03:00+00:00
"1. Үҙеңде ғәйепле тойоу, тәкәбберлек, күрә алмаусанлыҡ, үс алырға теләү кеүек кире хис-тойғоларҙан арынығыҙ. Улар ысын мәғәнәһендә һеҙҙе эстән «ашай». Туҡланыу. Дөрөҫ туҡланмау ғәҙәтен үҙгәртергә тырышығыҙ. Яман шеш күҙәнәктәрен туҡландырыусы аҙыҡтарҙы әҙерәк ашарға кәрәк. Ҡаптағы һуттарҙы, газлы эсемлектәрҙе эсмәгеҙ, ә күберәк ябай һыу эсегеҙ. Бактерия, бәшмәк, паразиттарға ҡаршы мөмкин тиклем күберәк профилактика үткәрегеҙ. Туғандарығыҙ араһында яман шеш менән ауырыусылар булһа, сирҙе иҫкәртеү маҡсатында күберәк антиоксиданттар (цинк, селен, А һәм Е витаминдары) ҡулланығыҙ. Үҙегеҙҙе йәрәхәтләнеүҙән, имгәнеүҙән һаҡлағыҙ. Күберәк йәйәү йөрөргә тырышығыҙ, лифт ҡулланмағыҙ, йәйгеһен тәбиғи урындарҙа һыу инегеҙ. Көнөнә кәмендә бер сәғәт физик күнекмә эшләгеҙ. Тәмәке тартыу, алкоголле эсемлектәр, наркотик ҡулланыу кеүек алама ғәҙәттәрҙән арынығыҙ. Кеҫә телефоны, монитор, телевизорҙарҙың электромагнит нурҙарынан һаҡланығыҙ. Йәйгеһен үҙегеҙҙе ҡояштан һаҡлағыҙ. Солярийҙарға йөрөмәгеҙ. Организмығыҙҙы даими рәүештә таҙартып тороғоҙ. Аҙнаһына бер тапҡыр – бер көн, өс айға бер тапҡыр өс көн ашҡаҙанығыҙға ял биреп алығыҙ.",Онкология ауырыуҙарын иҫкәртеү,['Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1127,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-06/onkologiya-auyryu-aryn-i-k-rte-4567714,2026-02-06T18:00:00+00:00
"Русиянең Украинадагы сугышта һәлак булган офицерын ирләү. Иллюстратив фотофикерләрРусия хезмәт һәм социаль яклау министрлыгы хәрби хәрәкәт ветераннары өчен 750 мең, һәлак булган ветераннарның гаилә әгъзалары өчен 230 мең таныклыкка заказ биргән. Бу хакта дәүләт өчен сатып алулар порталында чыкканмәгълүматкатаянып, ""Вёрстка"" басмасыиткерә. Таныклыклар әзерләү 79 миллион сумга төшәчәк. Һәлак булган ветераннарның гаилә әгъзалары өчен дигән таныклыкларның 200 меңен саклану министрлыгына, 30 меңен – хезмәт һәм социаль яклау министрлыгына тапшырачаклар. Русия хезмәт һәм социаль яклау министрлыгы май аенда да мондый килешү төзегән иде инде. Ул чакта ветераннар өчен 95 мең, һәлак булучыларның гаиләләренә 23 716 таныклыкка заказ бирелде. Мондый таныклыкларны былтыр да ясаттылар, ул чакта берничә мең бланк турында гына сүз барды. Украинада сугыш башланганнан бирле Русиядә ветераннар өчен барлыгы 900 меңнән артык, һәлак булучы хәрбиләрнең гаилә әгъзалары өчен 260 меңләп документка заказ бирелгән. Аларны 2022 елның февраленә кадәр дә ясатканнар, бу таныклыклар Икенче дөнья сугышында һәлак булганнарның, шулай ук башка кораллы низагларда катнашып ветераннарга тиңләнгәннәрнең гаиләләренә бирелгән. Шулай да ул чакта бу таныклыкларның саны Украинада сугыш башлангач алынганнары белән чагыштырганда күпкә азрак булган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Хакимиятләр һәлак булган ветераннарның гаилә әгъзалары өчен 230 мең таныклыкка заказ биргән,['Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1418,https://www.azatliq.org/a/32598048.html,2023-09-18T14:46:19+00:00
"Йәки айыуҙан ҡасҡас, бүре тотоп алғаны. Кәңәшмә бөткәс тә директор тышҡа сығып, ыңғай үҙен көтөп торған УАЗ-игына йүнәлгән. Атайым да директорҙың артынан эйәргән: ""Винни Пух, Винни Пух ҡустым, көтөп тороғоҙ әле. Һеҙҙә йомошом бар ине"". Бөрйән леспромхозында төрлө йылдарҙа йыртҡыс йәнлектәр фамилиялы етәкселәр эшләнеләр. Мин мәктәпте тамамлап, эшкә ингәндә леспромхоздың директоры Волков ине, армиянан ҡайтыуыма Арыҫланов етәкләй ине. Фәрғәт ағайымдың (Кр АЗ шоферы булды) һөйләгәненән: ""Айыуҙан ҡасып киткәйнек, бүре тотоп алды беҙҙе"". Баҡтиһәң, гараж иөдире Медведевтанҡ асҡандар икән, директор Волков тотоп алған быларҙы. Мин армияла саҡта директор булып ""Винни Пух"" ҡушаматлы кеше эшләгән, исем-шәрифен дә белмәйем. Директорҙа йомошо булып, атайым леспромхоздың контораһына барған. Директор үҙенең урынбаҫарҙары менән кәңәшмәлә булғас, атайым башҡа эшселәр менән һикәлтәлә көтөп, тәмәке көйрәтәләр икән. Кәңәшмә бөткәс тә директор тышҡа сығып, ыңғай үҙен көтөп торған УАЗ-игына йүнәлгән. Атайым да директорҙың артынан эйәргән: ""Винни Пух, Винни Пух ҡустым, көтөп тороғоҙ әле. Һеҙҙә йомошом бар ине"". Атайым Винни - исеме, Пух - атаһының исеме тип уйлаған, ҡайҙан белһен инде, ғүмере мультик ҡарамаған кеше. Директор ҡапыл туҡтап, әйләнгән дә: ""Мин Фәлән Фәләнович булам, ағай"", тигән. Шулай ҙа атайымдың йомошон тыңлап, ыңғай яуап биргән. Контораның һикәлтәһендә торған эшселәр, ҡысҡырып көлгәндәрен дироектор ишетмәһен өсөн, тығылышып, контораның эсенә һыпыртҡандар. Фәрзәт Ҡаһарманов.",Бабайҙың Винни Пухта ниндәй йомошо булған?,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,1491,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-10-06/babay-y-vinni-puhta-nind-y-yomosho-bul-an-4415334,2025-10-06T09:15:00+00:00
"Акмәчеттә кырымтатарларны тоткарлау, архив фотосыфикерләрМоңарчы кырымтатарлар нигездә Кырымда эзәрлекләнгән булса, Русия гаскәрләре Херсон, Запорожье өлкәләрен басып алганнан соң, анда яшәүче кырымтатарлар да эзәрлекләнә башлады. Акмәчет мәхкәмәсе оккупацияләнгән Херсон өлкәсендә яшәүче Рустем Гугурикныкырымтатар батальонына ярдәм итте дигән гәепләү белән 8,5 елга, Русия хәрбиләре урлаган Айдер Умеровны 5 елга кырыс режимлы колониягә хөкем итте.17 октябрьдә Кырымдагы Русия мәхкәмәсе Херсонда яшәүче Артур Меметшаевны 6,5 елга ирегеннән мәхрүм итте. Болар әле билгеле булган очраклар. Русия мәхкәмәсе Номан Челебиджихан исемендәге кырымтатар батальоны оештыручысы дип саналган, АТР бәйсез кырымтатар телеканалы хуасы, Киевта яшәүче Ленур Ислямовнычиттән торып 18 елга ирегеннән мәхрүм итеп, 1 млрд сумлык акчалата аза бирү карары чыгарган иде.2022 елда Русиянең Югары мәхкәмәсе Номан Челебиджихан исемендәге кырымтатар ихтыяри батальонын террорчы оешма диптаныдыһәм аның эшчәнлеген тыю турында карар чыгарды. ""Кырым "" оешмасыаналитигы Евгений Ярошенкобелдерүенчә, Кырымны яулап алган елларда Челебиджихан исемендәге кырымтатар батальонында катнашкан өчен барлыгы 13 кешегә әмгысе 93 елга иректән мәхрүм итү турында хөкем карары чыгарылган. Русия гаскәрләре Херсон өлкәсенә бәреп кергән соң, андагы кырымтатарлар тормышы да нык үзгәрде. Кырым-Украина чигендә урнашкан Новоалексеевка авылында яшәүче кырымтатарларның йортларында төнтүләр уздырылу, ирләрне башларына кара капчыклар кидереп кыйнау турындахәбәрләр килә башлады. Русиянең Херсон өлкәсенә һөүменнән соң Новоалексеевка авылында яшәүче кырымтатарларның яртысы авылдан чыгып китергә мәбүр булды. 2022 ел алар өчен кабат мәбүри сөрген, утыртулар, тоткарлаулар белән билгеләнде. Кырымда кырымтатарлар Русиянең төп корбаны булып кала""Кырым "" оешмасы аналитигы Евгений Ярошенкобелдерүенчә, Русиянең Украинага һөүме башланганнан соң, Кырымда сәяси мотивацияле эзәрлекләү корбаннарына барлыгы 45 хөкем карары чыгарылган. — 2022 елның 24 февраленнән Русия һәм оккупация мәхкәмәләре Кырымда сәяси мотивацияле эзәрлекләү корбаннарына — барлыгы 45 кешегә хөкем карары чыгарды. Бу сәяси мотивацияле эзәрлекләү корбаннарына чыгарылган барлык хөкемнәрнең 35ка якынын тәшкил итә, ди Ярошенко. Бу кешеләрнең нигездә ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасына яки Номан Челебиджихан исемендәге ихтыяри батальонга катнашы булуда гаепләнгәне аларның күпчелеге кырымтатар булуына ишарә итә. Русиянең Дондагы Ростов шәһәрендә урнашкан Көньяк бүлге хәрби мәхкәмәсе ""кырым мөселманнары эшендә"" тагын биш кеше: Осман Арифмеметов, Руслан Сөләймановһәм Рөстәм Шейхалиевны 14 елга кырыс тәртипле колониягәхөкем итте. Яшәр Муединовһәм Энвер Аметовны 13 елга утырту турында карарчыгардылар. Болар 2022 елда бу маддә нигезендә утыртылган кырымтатарларның кечкенә генә бер өлеше.2022 елда хөкем ителгәннәр арасында ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасына яки Номан Челебиджихан исемендәге кырымтатар батальонына кагылышы булмаганнар да бар. 16 мартта Кырымдагы кеше хокуклары төркеме координаторы Абдурешит Джеппаровөендә төнтү узды, ул 15 тәүлеккә сак астынаалынды. Корылтайның үзәк сайлау комиссиясе башлыгы Заир Смедляевны""Русия армиясен дискредитацияләү"" дә гаепләп мәхкәмә 40 мең сумгаштрафка тартты.2022 елның 21 сентябрендә Кырымның Югары мәхкәмәсе Кырымтатар мәлесе (Русиядә тыелган оешма ред. ) рәисенең беренче урынбасары Нариман Джелялга 17 ел кырыс тәртипле колония, 700 мең сум штраф, иреккә чыккач 1,5 елга иреген чикләү әзасыбирелде. Шулай ук бу эш кысаларында абыйлы-энеле Асанһәм Азиз Ахтемовларны 15-13 елга кырыс тәртипле колония, 500 әр мең сум штраф һәм иреккә чыкканнан соң да берешәр елга ирекләрен чикләү каралган хөкем чыгарылды. Нариман Джелялны азалауны сәясмәннәр, журналистлар аның Кырымны азат итү максатында Киевта узган ""Кырым платформасында"" катнашуы, шуның өчен Мәскәүнең үч алуы белән бәйлиләр.2022 елда Загреба узган ""Крым платформасы"" саммитында Нариман Джелял хакында документаль фильмкүрсәтелде. ""Кырымда төрмәгә утыртылганнарның гомуми мөддәте 1139 ел тәшкил итә""""Кырым "" оешмасы аналитигы Евгений Ярошенкобелдерүенчә, Кырымда сәяси мотивацияле эзәрлекләү корбаннарына чыгарылган хөкемнәрнең гомуми озынлыгы 1339 ел тәшкил итә. Украина тышкы эшләр министрының беренче урынбасары Эмине Джеппарисә, хәзерге вакытта Русиядә Украинаның 140 тан артык ватандашы канунсыз рәвештә, сәяси гаепләүләр белән кулга алынган килеш кала бирә, аларның саны артуы дәвам итә, дипбелдерде. ""Басып алынган Кырымда елларда 7911 кеше хокукларын бозу очрагы теркәлгән, шуларның 5613 е – кырымтатарларының төп халкы вәкилләренә карата"" ди ""Кырым ресурс үзәге"" итәкчесе Эскендер Бариев.24 февральдә Русиянең Украинага каршы башлаган сугышыннан соң, Кырымда укытучыларны да Русиянең кораллы көчләрен дискредитацияләү маддәсе нигезендә эзәрлекләүбашланды. Сугышка протест белдерүче кырымтатар Азиз Фейзуллаев Молотов коктейле белән Ички (Совет) районы Пушкин авылы шурасын яндырган өчен 3 елга хөкем ителде. Кырымда Русиянең кораллы көчләрен дискредитацияләү маддәсе нигезендә 2022 елда 200 дән артык административ аза карары чыгарылган. Алар арасында 100 мең сумлык штрафлар дабар. Фронт Кырымга якынлашкан саен сүз иреген кысу, эзәрлекләүләр дә арта барачагын кузалларга мөмкин. Сентябрь аенда Европа шурасының парламент ассамблеясының иде иленең 27 вәкиле Украина Югары Радасының ""Украинаның басып алынган ирләрендә кырымтатарларны озак сәяси эзәрлекләү"" хакында декларациясен хуплады. Алар арасында Эстония, Латвия, Германия, Дания, Азәрбайан һәм Польша бар.2022 елда ""Кырым платформасы""ның икенче утырышы Загребта (Хорватия) парламент ассамблеяләре, халыкара оешмалар, АКШ, Хорватия, Британия, Латвия, Эстония, Литва, Чехия, Польша, Германия, Төркия, Швеция, Канада, Япония, шулай ук Көньяк Америка, Африка һәм Азия илләре вәкилләрен ыйды. ""Хәрби иңү безнең территорияләрне генә түгел, кешеләрне дә азат итәчәк"", диде бу саммитта катнашкан Украина тышкы эшләр министрының беренче урынбасары Эмине Джеппар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",2022 елда кырымтатарларны эзәрлекләү Херсон өлкәсенә кадәр әелде,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Йыл йомғаҡтары,6024,https://www.azatliq.org/a/32192208.html,2022-12-26T11:00:35+00:00
"Дөнья татар конгрессының корылтаеАзатлык Корылтай кайтавазы турында язуын дәвам итә. Бу ыенда катнашкан Төркия татарлары бүген үз фикерләре белән уртаклаша. Корылтайда Төркиядән 6 кеше катнашты. Кемдер Истанбулдан, кемдер Искешәһәрдән килгән, Кутаһьядән ике делегат сайланган. Алар арасында иске мөһаирләр дә, соңгы елларда Русиядән китеп төпләнүчеләр дә бар. Искеләр, билгеле, татарча-төрекчә сөйләшә һәм латин имласын куллана, яңа мөһаирләр исә урыс телен дә, татарча да белә, кирил хәрефләрен дә таный. Эш шунда ки, кирил хәрефләре белән татарча язылган текстны Төркиядән килүче делегатлар аңламаган булып чыкты. Чит илдә туып үскән татарларның зур өлеше кирил хәрефләрен белмәвен беркем дә искә алмаган. Төркиядән килгән татарларның авыр хәлдә калуын социаль челтәрләрдә алар белән тыгыз аралашучы язучы Фәүзия Бәйрәмоваязып чыкты. Азатлык моны тикшерү өчен Төркиядән Казанга Дөнья татар конгрессының корылтаена барган һәм алар арасыннан Милли Шурага сайланган милли активистларга шалтыратты. Искешәһәрдән килгән Сәрдар Акташ Төркия татарлары нинди резолюция өчен тавыш биргәнен утырыш тәмамлангач кына аңлады ди. — Без аны аңламый калдык. Корылтайга кергәндә кәгазьләр тараттылар. Аны укырга форсат булмады, утырыш башланды. Чара тәмамлангач кына текстта ни язылганын белдек. Әмма ул вакытка корылтай тәмамланган иде инде. Без Төркиядән килгән башка татарлар белән дә сөйләштек. Алар да бу хакта берни аңламаганнарын әйтте, — ди ул. Карарның мәгънәсенә төшенмәә дә, Сәрдар Акташ резолюцияне хуплап тавыш биргән. Барысы да күтәргәч, без дә тавыш бирдек, резолюция укылмады дип аңлата ул хәлне делегат. Сәрдар кирил хәрефләрен бераз укый алам, ди, ләкин латин язуында текст булмау аркасында резолюциянең мәгънәсенә төшенергә өлгермәгән. Шул ук вакытта Акташ үзенең сугышка каршы булуын әйтә, моны читтән килгән кешеләрне, татарларны Русиянең сәясәтендә куллану дип саный. — Текст мөнбәрдән укылмады, без дә укымадык, беркем дә Украина турында язылганын әйтмәде, аңлатмады. Нәтиәдә шуңа риза дип тавыш бирдек. Кирил хәрефләрен акрын укыганга күрә, корылтайда укып һич бер нәрсә аңламас идем, — дип аңлата Акташ. — Русиянең Украинага каршы сугышын хупламыйм. Бу – зур сәясәт. Риза булмасак та, Русия сугыш алып бара. Әгәр дә резолюция тексты белән алдан таныштырган булсалар, мин битараф булып тавыш бирер идем. Төркиядән килгән кеше буларак, Русия белән Украина арасындагы сәясәткә каршы чыга да, хуплый да алмыйм. Төркия дә Сүриягә, Гыйракка керә. Бу сугышка безнең бернинди дә катнашыбыз юк, чөнки мин – Төркия ватандашы. Мин битараф буларак тавыш бирер идем, чөнки бу Русиянең үз сәясәте. Читтә торсам да сугышка каршымын"", ди ул. Корылтайның пленар утырышыӘнкара татарларының ""Казан"" мәдәни ярдәмләшү оешмасы рәисе Фоат Тинишбу корылтайда катнашмаган, әмма ул Милли шура әгъзасы булып сайланды. Мөнбәрдән укылган исемлектәге 70 кеше арасында аның исем-фамилиясе дә яңгырады, корылтай делегатлары ул исемлектәге кешеләргә риза булып, Милли шурага керүчеләрне хуплап тавыш бирде. Тиниш әйтүенчә, аның исемлеккә тәкъдим ителүе мәсьәләсе аның үзе белән алдан килешетерелмәгән. Ул бу шурадан чыгарга телим, диде. Фоат Тиниш корылтай утырышын онлайн караган. Ул да Украина сугышын яклаган резолюция турында бернинди аңлату булмады, ди. — Мин Милли шура әгъзасы булырга теләмим дип хат юлладым, чөнки бу үз теләгем белән эшләнмәде. Шәхсән намзәт булмаганлыктан, мине әгъза итеп сайлау дөрес түгел дип уйлыйм, — диде ул Азатлыкка. — Корылтай утырышын онлайн карадым. Мин бу резолюцияне укыганнарын, аның турында сөйләшүләрен һич ишетмәдем. Әнкара оешмасы буларак, безнең бернинди сәясәткә дә керәсебез килми. Без мәдәният белән шөгыльләнүче оешма. Шуңа күрә бу миңа көтелмәгән карар булды. Минем шәхси фикеремчә, мондый резолюция кабул итү кирәк түгел иде. Резолюциянең кирил хәрефләрендә язылуы, ягъни чит илдә яшәүче татарлар өчен латин графикасында бастырылмавы уңаеннан ул: ""Мин үзем кирил хәрефләрен беләм, Әнкарадагы оешма әгъзаларының барысы да белә дип һич уйламыйм, ди. Татар конгрессы рәсми сайтында күрсәтелгәнчә, конгресс канаты астында Русия төбәкләрендә 200 дән артык, чит илләрдә 146 татар оешмасы эшли. Аерым алганда, Төркиядә 9 оешма конгресс белән хезмәттәшлек итә. Азатлыкка галим Дамир Исхаковтатарлардан мондый резолюцияне кабул иттерү татар оешмаларында, диаспорларында низаг тудырачак дипәйткән иде, аерым оешмалар Конгресс белән хезмәттәшлекне туктатырга мөмкиннәр. Әнкара татарлары оешмасы алга таба татар конгрессы белән ничек хезмәттәшлек итәргә уйлыйсыз, дигән сорауга төгәл авап бирә алмады. — Безнең татар конгрессы белән бәйләнешебез юк, ләкин яхшы элемтәләребез һәм дусларыбыз бар. Без алар белән аралашабыз, алар оештырган кайбер чараларда катнашабыз. Шулай ук конгресс та безнең кайбер чараларда катнаша. Безне бу корылтаега чакырдылар, ләкин без катнаша алмадык, — дип авап бирде Фоат Тиниш. Кутаһьядан вәкил буларак ике татар –Абдулла Атасәвәрбеләнамалетдин Доганайкатнашкан. Абдулла әфәнде тавыш бирүдә катнаштым дип раслады. Әмма ничек тавыш биргәнен әйтмәде. Ә амалетдин әфәнде тарафсыз калдым, ди. Әмма аның тавышы берничек тә теркәлмәгән. — Төркия татарлары тарафсыз булды. Без бу карарны аңлый алмыйча калдык. Төркиядән килгән делегатлар төрле урыннарда утырды. Корылтай алдыннан бирелгән документ кәгазе белән таныша алмадык. Мин сугышка каршы. Беркем дә үлмәсен. Һәркем бу дөньяга яшәр өчен килә. Мин Украинада да, Русиядә дә үлгән кешеләрне кызганам. Ни өчен итәкчеләр килешә алмый? Әлбәттә, минем фикеремне сораган булсалар, сугышның кирәкмәвен аңлатыр идем. Кешеләрнең үлүенә аным яна, — диде Доганай Азатлыкка. Истанбулдан ике кеше катнашкан – галимә Ләйсән Шахин, доктор Яшәр Байтак. Галимә конгрессның беренче көннәрендә катнашкан, әмма авырып китеп пленар утырышка бармаган. — Яңа гына аякка басып киләм, карантинда булдым. Авырып киттем, температурам күтәрелде, пленар утырышта булмадым, резолюция өчен тавыш бирмәдем, — дип аңлатты Ләйсән Шахин. Яшәр әфәнде үз позициясен аңлатырга вакыт тапмады. Башкала Әнкарадан Конгресс эшендә Айгөл Шәриповакатнашкан. Ул Азатлыкка үзенең бу ыенга шәфәрле кунак булып баруын әйтте, ә аларның тавыш бирү хокукы юк. Конгресста кабул ителгән документлар турында бернинди бәяләмә бирә алмыйм, диде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Конгресс кайтавазы: Төркия татарлары корылтай резолюциясенә каршы, вәкилләре Милли шурадан чыга",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,татар конгрессы,6280,https://www.azatliq.org/a/31978422.html,2022-08-09T12:46:49+00:00
"Ул 1970 йылда Әбйәлил районы Таҡһыр ауылында 4-се бала булып донъяға килә. Ауыл бәләкәй булыу сәбәпле күрше ауылға, район үҙәгендәге мәктәптәргә йөрөп укып, 8-се класты тамамлағас, Баймаҡ районы Йылайыр совхоз техникумына уҡырға инә, зоотехник һөнәрен үҙләштерә. Уҡып бөткәс тә әрме сафына алына. Амур өлкәһе Благовещенск ҡалаһында пограничник булып 2 йыл хеҙмәт юлы үтә. Ул һәр ваҡыт хезмәт иткән йылдарын һағынып, ғорурланып иҫкә ала. Ул һәр саҡ алдынғылар рәтендә була, өлгөлө хезмәт итә. Был турала уның наградалары ла иҫбатлай. Атайым беҙҙең өсөн ҙур ғорурлыҡ. Ағайымдар һәр вакыт атайымдан өлгө алып, тырыш, эшһөйәр булып үҫтеләр. Әсәйем менән миңә лә иғтибарлы, ярҙам ҡулы һуҙырға тырышып торалар. Ниндәй генә эш, ниндәй генә хәл булһа ла юғалып ҡалмайҙар, бергәләп тиҙ генә хәл итеп, эшләп тә ҡуялар. ""Аталы бала - арҡалы бала"" - тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәрҙер. Мин, ҡыз бала булараҡ, күп эштәрҙе әсәйемдән өйрәнһәм дә, ағайымдарға ҡушылып атайымдан да күп нәмәләрҙе ҡызыҡһыныу менән өйрәндем. Атта һыбай йөрөү, мылтыҡтан атыу минең дә яраткан шөғөлдәремә әйләнеп китте. Атайым Тыуған ил алдындағы бурысын ғына үтәп ҡалмаған, ул әлеге көнгә тиклем һаман да беҙҙең өйҙөң, ғаиләнең тоғро һалдаты. Беҙҙе һәр саҡ ҡурсалап, яҡлап, ярҙам итеп, яратып йәшәй. Беҙ ҙә атайыбыҙҙы хөрмәт итәбеҙ, яратабыҙ. Вахта ысулы менән эшләп йөрөүенә ҡарамаҫтан, өйҙәге эштәрҙе лә башҡарырға өлгөрә. Һунар итергә лә вакыт таба. Атайым - ғорурлығым минең! Фото авторҙың ғаилә архивынан.",Беҙҙең ғаилә һалдаттары конкурсына Атайым - ғорурлығым минең!,['Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Аңлатма,1466,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2026-02-20/be-e-ail-aldattary-konkursyna-atayym-orurly-ym-mine-4586502,2026-02-20T11:40:00+00:00
"Ысынлап та, аҡ күбек — тәбиғи бал глюкозаһы, ул балдағы фруктоза күләменә ҡарап, тиҙерәк йәки әкренерәк барлыҡҡа килә. Аҡ күбек-балдың сей, тере булыуын, банкаларға һалыу алдынан йылытылмауын йәки башҡа температурала эшкәртелмәүен дәлилләй. Был аҡ күбек тәбиғи рәүештә формалаша, тәбиғи һеркә менән тулы һәм бөтә организмдың һаулығы өсөн бик файҙалы. Ә бал күбегенең тәме ғәжәп – кәнфит кеүек, хатта тәмлерәк һәм файҙалыраҡ та! «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","Бәлки, кемдер быны белмәгәндер?",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Сәләмәтлек,1100,https://henek.info/articles/----+-+/2025-09-02/b-lki-kemder-byny-belm-g-nder-4370782,2025-09-02T18:50:00+00:00
"5Ислам мәдәни үзәген тәкъдим итү Казанның Мәрәни мәчетендә оештырылган ифтар ашы белән бергә булды. Үзәкнең итәкчесе, Казан мөхтәсибе һәм Мәрәни мәчете имамы Мансур әләлетдин сүзләренчә, бүгенге көндә мондый мәркәзләрнең саны күп булса да, Мәрәни мәчете каршында оештырылган Ислам мәдәни мәркәзе башкалардан үзенең киң юнәлешле булуы белән аерылып тора. ""Бүгенге көндә без татар телен саклап калу, татар телен балаларыбызга өйрәтү, үзебезнең тарихыбызны белү, аны тарату һәм шулай ук Ислам дине нигезләрен, Хәнәфи мәзхәбен киңрәк әелдерүне максат итеп алабыз. Бүгенге көндә, әлбәттә, дин дәүләттән аерым булгач финанслар кайдан килергә тиеш? Безгә әлеге финансларны үзебезгә эшләп табаарга кирәк. Бик күп илләрдә вакыф дигән систем бар. Бездә исә бу систем юк. Ислам мәдәни үзәге менә шушы вакыф системын булдырып, аны дәвам итәчәк. Без, шулай ук, социаль чараларга, ятимнәр белән эшләүгә һәм хәйриячелеккә дә бик зур әһәмият бирәчәкбез"", дип белдерде Мәрәни мәчете имамы һәм үзәкнең итәкчесе Мансур әләлетдин.",Казанда Ислам мәдәни үзәге ачылды,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Татарстан'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Татарстан,1010,https://www.azatliq.org/a/25466692.html,2014-07-22T20:37:20+00:00
"Кырымда куәт хезмәте (архив фотосы)Алар килештерелмәгән урам чарасында катнашуда гаепләнде. Пәнешәмбе ""Хизб ут-Тәхрир"" Русиядә тыелган оешмада катнашуда гаепләп тоткарланган алты кырымтатарга да мәхкәмә утырышы булачак. Мәхкәмәгә кадәр аларны сак астында калдырдылар.11 октябрь Федераль иминлек хезмәте Бакчасарайда ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасында катнашуда шикләнелгән алты кешенетоткарлаган иде. Тоткарланучыларга теләктәшлек белдереп ыелган ""Крымская солидарность"" активистлары да полиция бүлегенә китерелде. Тагын ике кырымтатар активистын Акмәчеттә ФСБ идарәсе янында тоткарладылар. Алар тоткарланганнарга ни булганын белергә теләгән иде. Соңрак ике кешене чыгарып ибәрделәр. ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасында катнашуда гаепләп, 2014 елда Кырым аннексияләнгәннән бирле барлыгы 19 кеше сак астына алынган. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.",Кырымда тоткарланган активистларга штраф салдылар,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,868,https://www.azatliq.org/a/28788012.html,2017-10-12T05:38:56+00:00
"Илшат Йомағолов пьесаһы буйынса Фирғәт Ғарипов ҡуйған был музыкаль комедияла ул Таибә ролен башҡара. Юбилярҙың шатлығын уртаҡлашырға уның ижадын һөйгән тамашасылар, яҡындары, коллегалары, яҡташтары йыйылды. Спектаклдән һуң Гөлфиә Рафиҡованы театр директоры Зиннур Сөләймәнов юбилейы менән ҡотлап Почет грамотаһы тапшырҙы. Шулай уҡ халыҡ артисын яҡташы - виртуоз ҡурайсы, Башҡортостандың халыҡ артисы Роберт Юлдашев һәм академтеатр коллективы исеменән Рәсәйҙең халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшев тәбрикләне. Күңелдәрен халыҡсан, нәзәкәтле образдары менән арбаған актрисаны тамашасылар ҙа дәррәү алҡыштарға һәм гөлләмәләргә күмде.",Бар алҡыштар - Гөлфиәгә,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,624,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-19/bar-al-yshtar-g-lfi-g-4541806,2026-01-19T12:09:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырӨч ел эчендә 19 татар мәктәбе ябылган. Татарстан мәгариф һәм фән министры мәктәпләрнең ябылуына мәктәп яшендәге балаларның булмавы сәбәпче дип аңлата. Татар мәктәпләре кечкенә авылларда ябыла диелә. Былтыр Татарстанда татарча белем һәм тәрбия бирүче тугыз мәктәпне япканнар. 2022 елда республикада 610 татар мәктәбе булса, 2023 елда — 600, ә 2024 елда — 591 татар мәктәбе калган. Бу хакта узган елга йомгак ясау матбугат очрашуында Татарстан мәгариф һәм фән министры Илсур Һадиуллинәйтте, дип иткерә""Бизнес "". — Чынлап та, татар телендә белем һәм тәрбия бирүче мәктәпләр саны кими. Бу мәктәпләрне ябуның яки эшчәнлекләрен туктатып торуның сәбәбе — мәктәп яшендәге балаларның кимүе яки булмавы. Бөтен ябылган мәктәпләр дә кечкенә авылларда эшли иде, соңгы елларда аларда 10 нан да азрак бала укыды, кайбер ирләрдә 3-4 кенә бала, — дигән министр. Шул ук вакытта шәһәрләрдә һәм район үзәкләрендә татар мәктәпләренең саны кимеми. Һадиуллин әйтүенчә, мәктәпләрнең саны авылларның хәлен дә күрсәтеп тора, шуңа күрә яшьләрне авыл ирлекләренә әлеп итү эше алып барырга кирәк. Узган елның августында Илсур Һадиуллин Татарстандагы мәктәпләрнең 43 проценты татар телендә белем бирә, дигән иде. Татар телендә белем бирү Арча, Әтнә, Балтач, Чүпрәле, Кайбыч, Сарман, Теләче районнарында яхшы оештырылган дип санала. Татар телендә белем бирүне начар оештырганнар арасына Әлмәт, Баулы, Югары Ослан, Лениногорски, Менделеевски, Питрәч районнары кергән. — Мәгариф министрлыгы үзен милли мәктәпләр саны белән тынычландыра, — дипбелдергән иде Татарстан Дәүләт шурасы рәисе урынбасары Марат Әхмәтов. — Анда 15-30 бала укый. Безнең резерв бу түгел. Авылда эшләп йөрүнең мәгънәсе юк, анда яшьләр калмады. Яшь буын зур шәһәрләрдә һәм шәһәр яннарында яши. Ничек инде шулай эшләргә була? Бездә балаларның 90 проценты урысча белем һәм тәрбия ала, гәрчә республиканың ярты халкы — татарлар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстанда соңгы елда тугыз татар мәктәбе ябылган,['Шоу-бизнес' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Татарстан'],[0 0 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,2021,https://www.azatliq.org/a/tatarstanda-ber-el-echenda-tugiz-tatar-maktabe-yabilgan/33284545.html,2025-01-22T11:03:15+03:00
5Австрия спортчысы тавыш тизлеген уздыАвстрия спортчысы тавыш тизлеген узды,Австрия спортчысы тавыш тизлеген узды,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,75,https://www.azatliq.org/a/24739860.html,2012-10-15T10:17:48+00:00
"Асыбар яланына килеп сыҡҡас та өҫкә тарттым. Яланды урман ситләп үрҙәнерәк үтергә ниәтләүем. Юл буйлап барғанда ялан уртаһында элекке утарҙан ҡалған иҫке йорт ултыра. Шул өй шом һала аҙыраҡ. Эргәһендәге  кәртә-ҡуралары емерелеп, ҡоймалары ҡолап бөткән булһа ла, үҙе шаҡтай тора торғайны. Шөбһәләнеүем дә шул – әсәй, урмандағы аулаҡ өйҙө ҡасаҡ-фәлән, берәҙәк-зимагур торлаҡ итеп ҡуйырға мөмкин, тип киҫәткән дә, урап үтеп йөрөргә ҡушҡан. Заманында был ерҙәр гөрләп тора торғайны. Борондан ауыл халҡының йәйләү урыны булған. Ҡайһы тирәләлер ғәҙәти булмаған шишмәһе лә аҡҡан, тиҙәр. Йәнәһе, шул шишмә һыуы тоҙло булған да, унда әселек эҙләп болан-маралдар төшөр булған. Ысынмылыр-юҡмылыр, мин белгәндә, ул тирәләге тоҙло һыуҙы төртөп күрһәтер әҙәм юҡ ине инде. Һәр хәлдә, был урындар Асыбар тип атала һәм, моғайын, юҡҡа түгелдер. Мәктәп йылдарымда Асыбарҙа атайым йылҡы ҡышлатып ята торғайны. Йылына бер ауыл апайҙары, мәктәп уҡыусылары йыйылып барып ир-егеттәр генә төйәк иткән ерлекте таҙалап, йорттарын ҡырып йыуып та ҡайта торғайныҡ. Аҙаҡ, ҡалаға уҡырға китеп, интернаттан өс-дүрт айға бер ҡайтҡанда, йәйәү юлым ошо утар аша үтә, һәм мин әлеге урынға етәрәк ҡыуанысымдан хатта йүгерә башлайым. Атай үҙе булмаған осраҡта ла, уның менән алмаш эшләгән ауыл ағайҙары ҡаршы алып, ашатып-эсереп, менеп ҡайтырға ат биреп ебәрә ине. Шуға был утар миңә яҡын. Студент булып киткәс, тыуған яғыма Өфөнән тура самолет менән йә икенсе яҡтан үҙәккәсә автобуста ҡайта башланым. Һәм бына осраҡлы юл тағы ла бала саҡ һуҡмағынан алып килә – Асыбар яланынан үтеп барыуым. Ташландыҡ утарҙың өй ҡыйығын булһа ла аңғарып китәйем, тип ҡалҡыуыраҡтан үтеп барһам, ни күрәйем, ҡышлаҡ элекке хәле менән күҙ алдыма баҫты. Йорт мөрйәһенән күтәрелгән төтөн көҙгө һауаға теремеклек, йылылыҡ биреп тетелеп-таралып тора. Тирә-яҡтағы ялан кәртәләр тергеҙелгән. Барыһынан бигерәк кәртәләрҙәге йылҡылар эсемә йылы йүгертте. Тимәк, бында ауыл хеҙмәтсәндәре. Яландағы кипкән үләнде йырып аҫҡа ашыҡтым. Туҡтап китмәй сара юҡ. Ун өс-ун дүрт саҡрым ҡара һыуыҡта атлау үҙәккә үткән. Асфальттан ғына йөрөй торған тәтәй ботинкаларымдың да ауыҙы йырылған инде, ҡойоға уҡмаша барып суҡмарға әйләнгән. Барыһынан бигерәк арҡаға дымпылдата һуғып килгән еле яман. Мине аңғарған йылҡы малы башын күтәреп ҡарап-ҡарап алды ла ашау менән мәшғүл булды. Асыҡ соланға үтеп, өй ишеген туҡылдатам. Бер шаҡыйым, ике. Эстән тауыш юҡ. Ахырҙа, көтөп торорға сабырлығым етмәй, ауыр ағас ишекте көскә тартып асам да эстән урғылған йылы һауаға һурылып барып инәм. У-уй, йылыҡайғынаһы. Һыуығым сығып бөткәнсе ҡалтыранып торам да, бысраҡ ботинкаларымды һалып, түргә үтәм. Ундағы эҫе мейескә барып устарымды терәйем, унан арҡамды. Шул арала хас минең бала саҡтағыса итеп йыйыштырылған өйҙө күҙҙән үткәрәм. Шул уҡ өс мөйөштәге өс һике, уларҙа ирҙәрҙең ҡаралдылары ята. Уртала – ябыуһыҙ таҡта өҫтәл, ике яҡтан – артһыҙ эскәмйәләр. Эшселәрҙең ашап йөрөгән ризыҡтары, ҡул һөрткән бысраҡ сепрәк-сапрағы. Ишек төбөндәге ҡулйыуғыстан аҫтағы тасҡа тыпылдап тамсыһы тамып-тамып ҡуя. Мейестең усаҡ яғында ут гөрләй, алдына утын өйөлгән, плитәһе өҫтөндә ҡара баҡырса бығырлап ҡайнап сыҡҡан. Эргәһендәге ҡапҡасы ябыҡ табанан һеләгәйҙе ағыҙыр тәмле еҫ килә. Мин уны ялан осонда уҡ һиҙгәйнем инде – ҡыҙҙырылған картуф еҫе. Мейескә һөйәлеп арыуыҡ торҙом, инде тамам йылындым, ә йортҡа һаман ҡайтмайҙар. Быға артыҡ аптырамайым, сөнки ағайҙарҙың ат эҙләп йөрөүҙәре лә, һунарға сығып китеүҙәре лә бар. Бала саҡта уларҙың шулай бушағанын көтөп яртышар көн ултырғаным була торғайны. Әле лә, тәртип өсөн көтәүәлләй бирҙем дә, бысраҡ таҫтамалдарҙың береһе менән тотоп теге табаны өҫтәлдәге гәзиткә ултырттым. Ҡапҡасын асҡас та татлы парына иҫереп торҙом: ситтәре көрәнәйгәнсе һары майҙа йөҙгән картуф киҫәктәре. мммм. Алюмин ҡалаҡты ҡат-ҡат һөртөп алып, таба ситендәге иң-иң ҡурылғандарын ғына һайлап кертелдеге сығарам. Шыптыр пакеттан кемдеңдер ҡомалаҡ икмәген табып, салғы осонан яһалған үткер бысаҡ менән киҫеп алдым. Аҙ ғына ашайым да. тағы саҡ ҡына. ти торғас, табаның өстән бер өлөшөн һыпырып ташлағанмын. Ярай, ауылдаштарым, моғайын, юл кешеһенән ҡурылған картуф ҡыҙғанып тормаҫ, тип үҙемде тынысландырып, табаны ябып урынына ҡуйҙым. Ярты көрөшкәләй ҡайнар сәй эстем. Сәй артында тәҙрә төбөндә ятҡан китаптарҙы алмаш-тилмәш алып, ҡыштырлатып ултырҙым. Гел уҡымлы романдар. Беҙҙең ауыл кешеләре шулай китап уҡый бит ул. Ысын, ат өҫтөнән төшмәгән, яҙа-йоҙа белемле генә ағайҙар ҙа, мәҫәлән, минең атай һымаҡ, ҡалын-ҡалын китаптарҙы һөйрәп йөрөп уҡый. Асыбар йортонда һәр ваҡыт ошондай китаптар була торғайны, бында хатта китапханасы ла килеп китә, буғай. Һәр хәлдә, элек шулай ине. Элек. Атай һөйләгән ҡыҙыҡтарҙың береһендә, Асыбар ерҙәре борондан енле урындар булған. Атайҙың әсәһе бала саҡта, ауыл халҡы был тәңгәлдә йыш ҡына ендәр менән тап булышҡан. Кемдер уларҙың һөйләшкәнен ишеткән, кемдер ат ҡыуғанын, кемдер күсенеп барғандарын. Берәү, арбаларын шығырлатып, бала-сағалары менән сыр-сыу килешеп үтеп китеүҙәренең барыһы ла ап-асыҡ ишетелеп тора, тик күҙгә күренмәйҙәр генә, улар барған тәңгәлдә ике-өс ҡойон өйөрөлөп барҙы, шулай китеп олаҡтылар, тип һөйләгән. Ә инде Хәким апаның әкәмәте балалар ҡурҡытҡысы һымағыраҡ булды. Йәнәһе, ауылдан Ҡупырыш ҡушаматлы Хәким олатай ошо Асыбарҙа мал ҡарауҙа ятҡан да, бер көн, яңғыҙы ҡалғанында, өйгә иҫ киткес һылыу ҡатын килеп ингән. Ағай бының кем булырын шундуҡ төшөнгән һәм, йоҡлап ятҡан булып, һыңар күҙе менән генә күҙәтеп ята, имеш. Ҡатын килеп инеү менән мейескә ут яғып ебәргән, сәй ҡуйған, донъя көтә башлаған. Унан ирҙең уянғанын аңғарып ҡалып, таҡмаҡ әйтеп, бейеп киткән, ти: – Уйнайыҡ та көләйек, Ҡупырыш Хәким бар саҡта! Бармаҡтары шарт-шорт итә, күҙҙәре ялт-йолт килә, ти, ҡатындың. Хәким инде түҙә алмаған, ҡапыл ырғып тороп, баш осонда ятҡан мылтығын алып берҙе атып ебәргән дә, атылып сығып атына һикереп менеп ауылға ҡарай сапҡан. Шулай булған, йәнәһе. Атай һөйләй ҙә үҙе: Ул Хәкимдең ҡупырыш булыуын да белгән, ти, бисура, – тип һығылып көлөп ала торғайны. Ә беҙ ҡурҡабыҙ, бейеп йөрөгән бисураны күҙ алдына килтереп: Бисмилла. Бисмилла. – тип төкөрөнәбеҙ. Туйынып алғас, ауырайтты, арыу ҙа, өшөү ҙә үҙенекен иткәндер, урындыҡ ситенә ултыра торғас, ойоп тантып барам. Йоҡо менән көрәшеп маташҡанымды аҙыраҡ иҫләйем, унан түшәк осона ятып йоҡлап киткәнмен, күрәһең. Күпме ятҡанмындыр, кемдер ҡолаҡ төбөндә генә исемемде өндәшкәндәй булғанға уянып киттем. Әсәйемдең тауышы һымаҡ булды, ап-асыҡ итеп исемем менән саҡырҙы. Тертләп уянып, йоҡо аралаш һикереп тороп, бөршәйеп ятҡандан ойоған яурынымды ыуа-ыуа тәҙрәнән тәҙрәгә йөрөп ҡарайым – әллә береһе килдеме? Юҡ, урамда шул уҡ аттар өйөрө, яландың теге яғында ла, был яғында ла кеше заты күренмәй. Көҙгө көн һарҡыуға барып, ҡояш офоҡҡа ҡоларға тора. Хәҙер генә ҡапыл ҡараңғы төшәсәк. Был ат ҡараусылар һуңғаса килмәһә, ауылға ҡайта торғандары булмаһа, төнгә бында ирҙәр араһында ҡалып булмай бит инде, тип уйлап, йыйына башланым. Хәҙер инде туҡ, йылынған мин йылдам ғына атлап сығып киттем. Ҡалған туғыҙ саҡрымды шул ҡыҙыулыҡ менән үтеп, ҡараңғы ҡуйыра башлауға ауылға барып та индем. Бына тыуған йортом, ҡапҡа, ишек алды. – Һау-мыһығыҙ! Аш ашап, мунса төшөп, һөйләшеп ултырып, ҡыҙҙар өсөн бүленгән бәләкәй яҡҡа инеп ятҡас ҡына юл мажараларым иҫкә төшөп, стена аша ҡысҡырып өндәшәм: – Атай, Асыбарҙа кемдәр ята икән ауылдан? Атайым аҙыраҡ ваҡыттан ғына һорауыма һорау менән яуаплай: – Анда кем ятһын ул? Мин аптырай төшәм: – Нисек – кем? .. Мин бая унда инеп. сәй эстем, – тип әйткәнемдә атайҙың түшәге эргәһендә торам инде. Ул тороп ултыра, көлөмһөрәй бирә: – Шунан? – Аттар тора ине кәртә тулы. Өй яғылған, ҡаралтылар ята – кеше йәшәй! – Кешеләрен күрҙеңме? – Юҡ. Йылынып. көтә бирҙем дә киттем. Атайым алдына ҡарап ултыра бирә лә мине бөтөнләй шаҡ ҡатырған хәбәр әйтә: – Анда ней. хәҙер инде ун йыллап тормайҙар. Дауна кәртә-мәртәһен ташып алдылар. Өйөндәге мейесен дә берәү емереп әпкиткән ине ике-өс йыл әүәл һуғылғанда. – А-а. атыу. кем? Атайым көлә әле: – Кем булһын, ен инде! Түрбаштағы мәшәҡәттәрен ташлап килеп, һөйләшкәнебеҙҙе сала-сарпы ишетеп ҡалған әсәй сар-сор итеп ҡала: – Шунда төшөп йөрөмә тип әйтелмәнеме һиңә? Уй, ошо балларҙың йәйәү йөрөүе! Бер төпкөлдә тороп ҡалынды! Ней юлы юҡ, ней автобусы! Ҡалай ҡыҙыҡ нәмәгә ауыҙ йырып ултыра! Атайым уның әрләүенә оторо көлә: – Илайыҡмы атыу? Бошмай ҙа ендең сәйен эсеп ҡайтҡан да һаң. – Кит, мәғәнәһеҙ! – Улар өсөн әллә беҙ ендер әле! Мынау Сәйәхтең ҡыҙы нишәп йөрөй бында? – тип, әллә улар аптырап ултырып ҡалған? .. Атайым шулай оҙаҡ көлдө. Әсәйем көйҙө. Мин теге өйҙәге һәр секундымды яйлатылған кинокадрҙағы һымаҡ итеп ҡабаттан баштан үткәреп, был хәлдең юрамал булғанына ышана алманым. Әммә ялдарҙан һуң, кире киткәндә, атай менән ярым емерек ташландыҡ Асыбар утары янынан һыбай үттек. Минең күҙ маңлайға менеүенән атай һаман көлә: – Ошо яҡта күпме йөрөһәм дә, мине һыйлағандары юҡ, былар һине ҡунаҡ күргән, әләйһәң. .Шул хәлдән алып ҡыҙҙырылған картуф ашай алмайым. Ҡурҡҡандан йәки ерәнгәндән түгел, ә тәрән психологик шок кисереүҙән, күрәһең. Асыбарҙа был ризыҡты шундай яратып, тәмләп ашауым һуңғы тапҡыр булған икән.",АСЫБАР (хикәйә),['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 1],7,Хикәйә,9018,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2025-02-25/asybar-hik-y-4136558,2025-02-25T17:52:00+00:00
"Йәштәр һәм балалар милли проекты сиктәрендә (национальный проект Молодежь и дети) былтыр республиканың 711 мәктәбе Хәүефһеҙлек нигеҙҙәре һәм Тыуған илде һаҡлау кабинеттары өсөн яңы ҡорамалдар алды.  Был турала төбәктең Мәғариф министрлығы хәбәр итә. Был предмет дәрестәренә кәрәкле булған йөрәк -үпкә реанимацияһы   өсөн тренажер-манекендар, яра имитаторҙары, шиналар комплекты, Калашников автоматы макеты, Макаров пистолеты һәм башҡа ҡормалдар алынды. Хеҙмәт кабинеттарында ла яңы ҡормалдар урын алды. Әйтергә кәрәк, йыһазландырылған мәктәптәр һаны буйынса республикабыҙ илдә дүртенсе урынды биләй, Волга буйы Федераль округында тәүге урында. Быйылдан төбәктә музыка, физика һәм һүрәт төшөрөү кабинеттарын йыһазландырыу башлана. Йәштәр һәм балалар милли проекты йәш таланттарҙы үҫтереү өсөн мөмкинлектәр булдырыуға йүнәлтелгән. Милли проекттар Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ҡарары буйынса тормошҡа ашырыла. Автор фотоһы.",700 мәктәпкә яңы ҡорамалдар алынды,['Мәғариф' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Милли проекттар,926,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2026-02-04/700-m-kt-pk-ya-y-oramaldar-alyndy-4564509,2026-02-04T13:30:00+00:00
"Архив фотосыфикерләрТатарстан фәннәр академиясе татар телендә яңа проектлар эшләргә һәм ясалма интеллект нигезендә эшләүче үзәк булдырырга ыена. Бу хакта бүген Академия президенты Рифкать Миңнеханов Дәүләт шурасы утырышында ясаган хисабында белдерде. ""Бүген без татар теленә йөз тоткан ясалма интеллект нигезендә эшләүче тикшеренү үзәге булдыру мөмкинлеге турында уйлыйбыз"", диде ул. Миңнеханов сүзләренчә, хәзер лингвистлар белән эш бара. Алга таба яңа проектлар эшләнәчәк. ""Без информацион технологияләр өлкәсендә татар телен популярлаштыра һәм аны киңрәк куллана торган ачык сервислар эшләргә ыенабыз. Болар арасында китапларны уку һәм тыңлап була торган сайт һәм кушымта ясау, Татарстан сайтларын автоматик тәремә итү һәм аны тыңлап булу, телевизион тапшыруларына автоматик субтитрлар булдыру, татар теле һәм тарихны өйрәнүдә 3 проектлар ясау"", диде ул. Бүген Татарстан Фәннәр академиясендә татар теленә бәйле төрле электрон платформалар эшли. Алар арасында Татар теленең электрон сүзлеге, Тарих 2.0 онлайн энциклопедиясе, татар-мөселман эпиграфик һәйкәлләре һәм башкалар. ""Бу ресурсларның һәрберсенә диярлек елына ярты миллионнан артык кеше мөрәәгать итә. Онлайн энциклопедия белән көненә 5 мең кеше кызыксына"", диде Рифкать Миңнеханов. Фәннәр академиясенең проектына 110 илдән 30 млн мөрәәгать итү булган. Миңнеханов бу проектларга ихтыя булуын күрәбез диде. Депутатларда татар теленә бәйле проектлар сорау тудырмады. Сессияне парламент рәисе урынбасары Юрий Камалтынов алып барды. Дәүләт шурасы рәисе Фәрит Мөхәммәтшин авыру сәбәпле депутатлар ыенына килә алмады. 2024 ел башында татар телендә текстны тавышка һәм тавышны текстка әйләндерә алган хезмәт эшлибашлады. Аны Татарстан фәннәр академиясенең гамәли семиотика институты эшләде. Моннан тыш, институт онлайн хезмәтенең дә эшли башлавын язды. Бу хезмәт та булган урыс телле видеоларын реаль вакытта татарчага тәремә итепяңгырата. КФУда плагиатка каршы татарча програмэшләде. 2023 елның язында КФУ карамагындагы Югары журналистика мәктәбенең бер төркем студентларында ""Алия"" акыллы динамик ясау фикере туган иде. Әмма аны ясаутуктатылды. ""иһаз өчен програм язарга ""баш мие"" кирәк. Без русия ширкәтенә мөрәәгать иттек, ләкин фикер алышканнан соң алар баш тартты"", дип сөйләгән иде КФУ студенты Артем Аксинин. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстан фәннәр академиясе татар телендә ясалма интеллект нигезендә эшләүче тикшеренү үзәге булдырырга тели,['Дин' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0],6,Яңылыҡтар,2366,https://www.azatliq.org/a/32882494.html,2024-03-29T09:41:21+00:00
"Ульян өлкәсе бу проектка 2020 елның ноябрендә керде. Төбәктәге тизйөрешле машина юлы берничә авылны үз эченә алачак, кайберләрен хәтта ике өлешкә бүләчәк. "". Реалии""ның Кытай экспансиясе турындагы проектының яңа бүлеге Ульян өлкәсенәбагышлана. Журналистлар сораштырган ирле халык Ульян өлкәсенең зур гео-сәяси проектның бер өлеше булачагы турында имеш-мимешләр аша гына ишетеп белә. Күпләр яңалыкны уңай кабул иткән. Шул ук вакытта, әлеге мәсьәләгә кагылышлы нинди дә булса ачык тыңлаулар уздырулары турында бу кешеләр ишетмәгән. Ульян өлкәсе автомобиль юллары департаменты итәкчесе сүзчесе дә басмага мондый тыңлауларның уздырылмавын раслаган. Чувашиядән юл һәм транспорт иминлеге эшләре белән шөгыльләнүче юрист һәм адвокат Александр Николаевтыңлаулар узмавы әлеге юл төзелгән авылларда яшәүчеләрнең хокукларын боза дип белдерә. ""Бу очракта Ульян өлкәсе прокуратурасына коллектив хат язып, хакимиятләр гамәленең канунилыгын тикшерүне таләп итәргә мөмкин. Тыңлаулар уздыруның төп сәбәпләренең берсе буларак экологик иминлекне атарга була. Мондый глобаль проект тормышка ашырылганда халык күпме урманнар киселүе, моның ниләргә китерүе, экосистемда нинди үзгәрешләр барлыкка килүе турында белергә хаклы. Ни генә булмасын, ачык тыңлаулар узарга тиеш иде, мәсәлән, алар Чуашстанда оештырылды"", дип сөйләгән Николаев. Федераль юл агентлыгының (ФДА) Идел-Нократ төбәге автомобиль юллары федераль идарәсе матбугат хезмәтеннән алынган мәгълүматка караганда, ""Европа-Көнбатыш Кытай"" юлына А-151 Цивильск-Сембер юлы тулысынча керә. Моннан тыш, ул Сембер шәһәренә М-5 трассасыннан керү юлын да үз эченә алачак. "". Реалии"" Кытайнең Идел буе төбәкләренә экспансиясе турында махсус проектбашлаган иде. Анда Кытайның ""Бер билбау – бер юл"" дип аталган глобаль инициативасы сурәтләнә. Кытай Идел буена экспансиясен башлаганнан соң бу инициатива өчен төп әһәмияткә ия булган төбәк – Синанда репрессияләрнең актив фазасы башланды. Моңа кадәр Чуашстан, Самар өлкәсеһәм Татарстанда Кытай инициативаларының ничек тормышка ашырылуы турында аерым бүлекләр чыкты. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Сембердә Кытай юлы ачык тыңлауларсыз гына төзелә,['Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],3,Донъя,2284,https://www.azatliq.org/a/31448574.html,2021-09-08T06:30:00+00:00
"Республика инженер лицей-интернатының 7-се синыф уҡыусылары Арыҫланова Карина, Әсәдуллина Айлина, Смирнова Софья һәм Сөләймәнова Әминә Заман медиафорумында ҡатнашҡан. Улар, башҡорт һүҙҙәрен руссаға тәржемә итеүгә арнап, видео төшөргән. Медиафорумда уҡыусылар өсөн 8 оҫталыҡ дәресе эшләне. Илдең төрлө өлкәләренән уҡыусылар онлайн-трансляцияларҙа ҡатнашты. Журналистар, блогерҙар тәжрибә уртаҡлашты, үҙҙәренең эш алымдары тураһында һөйләне. Хатта Халыҡ белә проектынан Тайфун Ҡоролтаевич та килеп, ҡатнашыусылар менән аралашып, уңыштар теләп китте. Видеояҙма: ""Заман""дың ВК сәхифәһенән.","РИЛИ уҡыусылары ""Заман"" форумында",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,585,https://amanat.su/news/novosti/2025-03-28/rili-u-yusylary-zaman-forumynda-4176240,2025-03-28T10:49:00+00:00
"2 августа Татарстандың Алабуға ҡалаһында традицион уҡтан атыу буйынса Бөтә Рәсәй кимәлендә ""Туған батыр"" исемле турнир уҙҙы. Был турнирҙа төрлө өлкәләрҙән 100-ҙән ашыу уҡсы ҡатнашҡан. -Бөтәһе ете этап үттек: -""Тиҙ атыш"" 30 сек эсендә 25-20 метрҙан атыу; -Һыбайлы"" - 25-30 метрҙан арт менән боролоп атыу; -""Һөжүм"" - 50-40 секунд эсендә этапты үтеү; -Фита 50 сәбенә 35 метрҙан тубыҡланып атыу; -40 метрҙан Фита 50 сәбенә атыу; -30 метрҙан ҡаҙаҡ сәбе ""Жамбы""ға атыш; -60-70 метрҙан ""Пута"" сәбенә атыу этаптары булды. Ете этаптың һөҙөмтәләре буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһында өс урын да Башҡортостан ҡыҙҙарында: 1-се - Ишкилдина Наилә (Бөрйән районы); 2-се  - Ихсанова Лиана (Учалы районы); 3-сө - Дәүләтова Гүзәлиә (Әбйәлил районы). 5-се - Ишморатова Әлиә (Бөрйән районы). Афарин уҡсылар Ятып ҡалғансы, атып ҡал Алабуға ҡаласығы был көндө гөрләп торҙо, көн оҙоно концерт барҙы, сауҙа нөктәләре эшләп торҙо, турнирҙы күҙәтеүселәрҙә байтаҡ йыйылдылар, көн оҙоно барған ярыш "" һә"" тигәнсе үтеп китте, - тип хәбәр итә Наилә Ишкилдина. Наиләне сираттағы еңеүе менән ҡотлайбыҙ! Афарин! Сығанаҡ: Наилә Ишкилдинаның сәхифәһе.",Наилә беренсе урын яулаған!,"['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[0 1 1 0 0 0 1 1 1 1 1 0 0 0],7,Йәмғиәт,1110,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-08-05/nail-berense-uryn-yaula-an-4338303,2025-08-05T09:20:00+00:00
"Кисә кис Иглин районында М5 Урал трассаһының 1503-сө километрында үлемесле юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлде. Республика буйынса Дәүләт автоинспекцияһының яҡынса мәғлүмәттәренә ярашлы, Өфөлә йәшәгән 45 йәшлек ҡатын, Силәбе өлкәһенең Әшә ҡалаһы яғынан Өфө яғына табан хәрәкәт итеп, ҡаршы һыҙатҡа сыҡҡан. Уның ""Рено Дастер"" автомобиле йөк машинаһы, ә һуңынан внедорожнигы менән бәрелешә. водителе алған йәрәхәттәренән урында уҡ һәләк була. Ваҡиға урынында Дәүләт автоинспекцияһы, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы ҡотҡарыусылары һәм ашығыс ярҙам хеҙмәткәрҙәре эшләй. Авария шарттары асыҡлана. Был участкала хәрәкәт ваҡытлыса сикләнә. Ҡышҡы юл ҙур иплелек талап итә. Үлемесле һәм ҡурҡыныс аварияларға юл ҡуймаҫ өсөн тейешле тиҙлекте һаҡларға, ниндәй ҙә булһа хәрәкәт яһар алдынан маневрҙың хәүефһеҙлегенә ышанырға, ҡайыштарҙы эләктереп йөрөргә кәрәк. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ҡатын Өфөнән булған.,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,951,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2026-01-10/atyn-f-n-n-bul-an-4532345,2026-01-10T01:40:00+00:00
Салауат районы Миәшәгәр мәктәбенең синыф уҡыусылары Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығын  иҫтәлекле ҡаршылай.,"Бишенселәр ""Һалдат яулығын"" әҙерләгән",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Еңеү,98,https://yanshishma.com/articles/pobeda-80/2025-05-09/bishensel-r-aldat-yauly-yn-erl-g-n-4228685,2025-05-09T03:05:00+00:00
"Стәрлетамаҡтан ""Ябай"" ҡушаматлы махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы ни өсөн хәрби эшмәкәрлек төрөн алмаштырыуы хаҡында һөйләне. Дошман дрондарына ҡаршы торорға автомат атыу ҡоралы ярҙам итә, әммә һунар өсөн шыма уҡлы мылтыҡтар яҡшыраҡ. «Стәрлетамаҡ эшсеһе» гәзитендә хеҙмәт итеү тәжрибәһе хаҡында «Башҡортостан» мотоуҡсылар полкының Штурм ротаһы яугиры һөйләне. Хәҙер фронтта яугир БПЛА операторы булып хеҙмәт итә. Был вазифаға ул яраланғандан һуң күсә. ""Ябай"" иптәштәре менән ВСУ-ның миномет уты аҫтына эләгә, унан һуң яугирҙарға дошман дрондары һөжүм итә. ""Ябай"" ҡулына һәм арҡаһына яралана, контузия ала. ""Ябай"" Белгород өлкәһе һәм Ҡазан госпиталдәрендә дауалана, тыуған Стәрлетамаҡта реабилитациялана. Ҡулдарына автомат тоторлоҡ булғас та сафҡа кире ҡайта. «Ҡул эшләй, бармаҡтарымды эшкәртәм. Беҙҙә башлыса егерме йәштән өлкәндәр хеҙмәт итә. Фронтта яҡшы физик форма кәрәк. Минең хеҙмәтем пилотһыҙ аппараттар менән генә бәйле түгел. », — тип уртаҡлашты ""Ябай"". Яугир башҡорт полкында башҡа төбәктәрҙән дә хеҙмәт итеүҙәрен билдәләне. Уның һүҙҙәренсә, Себер, Һамар өлкәһе, Һарытау халҡы күптән инде бер туған булып киткән һәм туғандаш тип иҫәплә. Был хаҡта «Башинформ»ға алғы һыҙыҡтағы штурмовиктар репортажда һөйләне. ""Ябай"" МХОға тиклем Норильскиҙа монтажсы булып эшләй. Яугирҙың ғаиләһендә ике бала үҫә, тулыланыу көтөлә. Ябай Суворов һәм «Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыға» миҙалдары менән бүләкләнә. Сығанаҡ «Стәрлетамаҡ эшсеһе» гәзите","""Ябай"" менән ғорурланабыҙ!",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йәмғиәт,1444,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-07-16/yabay-men-n-orurlanaby-4315056,2025-07-16T10:56:00+00:00
"Сараны Башҡортостан Республикаһы Башлығы гранттары фонды булышлығында «Башҡортостан Республикаһының ир-егеттәр ҡоро» атайҙар ролен күтәреү буйынса төбәк йәмәғәт ойошмаһы тормошҡа ашыра. Проекттың маҡсаты - Талҡаҫ күленең уникаль экосистемаһын һаҡлап ҡалыу һәм тергеҙеү. Йәмәғәт экология инспекторҙарын уҡытыу төп ваҡиға буласаҡ. Семинар барышында республиканың ҡала һәм райондарынан 150 экоәүҙемсе тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәте нигеҙҙәрен өйрәнәсәк, закон боҙоуҙарҙы асыҡлау һәм теркәү алгоритмдарын (законһыҙ сүплектәр, ярҙарҙы бысратыу, урмандарҙы законһыҙ ҡырҡыу, ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу өлкәһендә закон боҙоуҙар) практикала өйрәнәсәк һәм күҙәтеү органдары менән үҙ-ара һөҙөмтәле эш итергә өйрәнәсәк. Маҡсатыбыҙ - йәмәғәт экологик контроленең тотороҡло системаһын булдырыу. Беҙ тәбиғәтте һаҡлау ведомстволары өсөн дәүләткә урындарҙағы хәлде күҙәтеүҙә ярҙам итә алырлыҡ белемле, юридик яҡтан әҙерләнгән граждандар әҙерләйбеҙ, - тип билдәләне Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты, проект етәксеһе, Башҡортостандың ирҙәр ҡоро төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Зариф Байғусҡаров. Һеҙ ҙә экологик инспектор була һәм тыуған төйәктең тәбиғәтен һаҡлауға үҙ өлөшөгөҙҙө индерә алаһығыҙ! Һеҙҙе 4-5 мартта Сибай ҡалаһы, Белов урамы, 21 адресы буйынса урынлашҡан семинарҙа ҡатнашырға саҡырабыҙ. Ғаризалар 26 февралгә тиклем ҡабул ителә. Урындар һаны сикләнгән. Һеҙҙең унда ҡатнашыу мөмкинлегегеҙ тураһында өҫтәлмә хәбәр ителәсәк. Теркәлеү өсөн һылтанма аша үтегеҙ: Гүзәл Бикмәтова. Фото авторы: Нияз Мирхәйҙәров",Талҡаҫ күлен һаҡлау һәм йәмәғәт экоинспекторҙарын уҡытыу буйынса ҙур проект,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],6,Йәмғиәт,1493,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2026-02-06/tal-a-k-len-a-lau-m-y-m-t-ekoinspektor-aryn-u-ytyu-buyynsa-ur-proekt-4566751,2026-02-06T10:05:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрУфада гранат шартлату белән янаган 39 яшьлек Илдар Булатовтикшерү изоляторындагы төрмә камерасында үзенә кул салган. Бу хакта -каналлар хәбәр итә. әлеге мәгълүматны ирнең туганнарына сылтама беләниткерә. ""Туганнары әйтүенчә, Илдар үлгән. Ул тикшерү барган вакытта ике ай утырырга тиеш булган камерада үзенә кул салган"", дип яза канал. мәгълүматынча, бу хәл Уфаның 1 нче тикшерү изоляторында булган.2 августта Уфада Нагаев шоссесына гранат тоткан ир йөгереп чыкты. Аның юлны шартлатам дипянавы, Нагаев шоссесын көн ахырына кадәр ябулары, урынга куәт оешмалары вәкилләре, саперлар һәм ашыгыч ярдәм хезмәткәрләре килүе әйтелде. Хәрби янына республика башлыгы Радий Хәбировкилде. Аның белән сөйләшкәннән соң, хәрбиполициягә бирелде, гранатны Росгвардия хезмәткәрләренә тапшырдылар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Уфада гранат шартлату белән янаган ир тикшерү изоляторында үзенә кул салган,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,899,https://www.azatliq.org/a/32571420.html,2023-08-30T14:22:24+00:00
"Бәйрәмгә килүче балаларфикерләрИстанбулдагы Габдулла Тукайга багышланган бәйрәм чаралары 27 апрельдә узды. Иртәнге якта татар шагыйренә куелган һәйкәлгә чәчәкләр кую тантанасы булды, биредә ирле татарлар һәм Татарстанның Төркиядәге вәкиллек хәзмәткәрләре катнашты. Төп бәйрәм чарасы исә Истанбулның Топкапы паркында урнашкан Татарстан музей-йортында узды. Биредә Идел-Урал төркиләренең мәдәният һәм ярдәмләшү әмгыяте балалар өчен шигърият бәйрәмен оештырды. Бәйрәмдә төрле яшьтәге егермеләп бала катнашты. Гомумән катнашучылар саны иллеләп кеше булды. Кунакларны чатыр керешендә дә, чатыр эчендә дә Габдулла Тукай рәсеме, Татарстан байрагы каршы алды. Кунакларның бер өлеше татар милли киемнәрдә иде. Шигърият бәйрәмен Истанбулда яшәүче татар яшьләре Алсу Рәхмәтуллинабелән Әмирхан Нәиповалып барды. Башта килүчеләргә татар кайда гына яшәсә дә, йөз елдан артык инде Тукай барысын да берләштерү шәхес булып кала, аның шигырьләре әле дә мөһим, искерми дип аңлаттылар. Төркиягә китүче мөһаирләр дә вакытында үзләре белән Коръән китабы белән бергә Тукайның шигырь китабын алганын искә төшерделәр. Шигърият бәйрәмендә катнашучы балаларга татарча шигырьне яттан сөйләү шарты куелган. Күбесе татарча сөйләде, шулай да урысчага тәремә ителгән бер шигырь яңгырады. Һәр балага истәлекле бүләкләр тапшырдылар. Чарада шулай ук Төркиянең каналы төшергән Тукайга багышланган документаль фильмнан өзек карады. Аннан соң балалар татар шагыйренең тормышына, иатына багышланган квизда катнашты, сорауларга авап эзләде, татар бизәкләрен ясау остаханәсендә кул эшләнмәлерен ясауда катнашты. Шулай ук түгәрәк татарча биюләр дә оештырылды. Бәйрәм аягүрә басып Тукайның ""Туган тел"" ырын башкару белән тәмамланды. Шулай ук татарлар өчпочмак, пәрәмәчләр, сөтле чәй белән сыйланды. Истанбулдагы Идел-Урал төркиләренең мәдәният һәм ярдәмләшү әмгыяте озак еллар дәвамында Тукайга багышланган бәйрәм оештыра. Быел Әнкара татарлары да Әмәк районында урнашкан Габдулла Тукай һәйкәле янына ыелды. Аны искә алдылар, чәчәкләр китерделәр, шигырьләрен укыдылар. Бер төркем татар активистлары татарлар күпләп яшәгән Анталия, Алания һәм Искешәһәр шәһәрләрендә Габдулла Тукай исемен паркларга, урамнарга бирүне сорап, әлеге шәһәрләрнең мэрларына мөрәәгатьләр тапшырган. Бу хакта үзенең Телеграм каналында активист Наил Нәбиуллинхәбәр итте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Истанбулда Тукайга багышланган балалар бәйрәме узды,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Татарстан,2398,https://www.azatliq.org/a/33398903.html,2025-04-28T10:20:29+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБашкортстанда талпан кадалу белән бәйле мөрәәгатьләр саны нык күбәйгән һәм күп еллар теркәлгән уртача күрсәткечләрдән артып киткән. Хәзерге вакытта республиканың медицина оешмаларына талпан кадалуга зарланып 271 кеше мөрәәгать иткән. Бу хакта Башкортстан Роспотребнадзорына сылтама белән иткерә. Республиканың гигена һәм эпидемиология үзәгендә талпаннарда энцефалит, боррелиоз булу-булмавын тикшерүче пунктлар эшли дип искәртелә. Белгечләр табигатькә яки паркларга чыкканда саклану чаралары күрергә чакыра. Русиядә Азатлык томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанда талпан кадалып табибларга мөрәәгать итүчеләр нык арткан,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,622,https://www.azatliq.org/a/32367217.html,2023-04-17T11:04:20+00:00
"Эрнст МәүлетовМинем Акмәчет шәһәр башлыгы Геннадий Бахаревка күп кенә сорауларым бар. Архитектор – бу шәһәрнең йөзен билгеләгән баш кеше, диде ул. Мәүлетов үзе вазифадан азат ителүен матбугаттан белгән. Ул хәзер авыру, дәвалана. Вазифадан китүегез дөресме дигән сорауга ул рәсми матбугатта язылгач, дөрестер диде. Моңа өстәп ул ""минем кулымда булган дүрт идарәне дә алгач, шәһәрдә яңадан ниндидер сәүдә чатырлары урнаштыралар, архитекторның исә моннан хәбәре дә юк"", диде.2016 елның июнь аенда Мәүлетов Аксеновның киңәшчесе итеп билгеләнгән иде. Ул Татарстанда гамәлгә ашырылган Тузган торак програмы тәрибәсен Кырымда кулланыр, аны координацияләр дип көтелә иде.2015 елның апрелендә Акмәчетнең баш архтекторы итеп билгеләнгәндә Мәүлетов шәһәр юлларын төзекләндерергә 3 ел, шәһәрнең үзәген тәртипкә китерергә 7 ел кирәк булачак дигән иде. Акмәчет юлларын тыгыннардан арындыру өчен үзәктә офислар төзүгә рөхсәт бирмәскә кирәк, тарихи үзәкне тәртипкә китеру алдыннан кешеләрне тузган торактан уңайлы фатирларга күчерегә кирәк булачак, дигән иде ул вазифага тәгаенләнгәннән соң. Бу эшләр башкарылмаса да, әен Акмәчет үзәгендә болай да тәртиптә булган Карл Маркс урамында төзекләндерү эшләре башланды. Бу урам хәзер актарып атылган хәлдә, казу эшләре дәвам итә. Мәүлетовны вазифага куйганда Акмәчет шәһәр башлыгы Геннадий Бахарев нам удалось получить из Москвы хорошего архитектора дисә дә, елъярым эшләгән баш архитекторның планнарына шәһәр хакимияте башлыгы алай ук ярдәм итмәгәнгә охшый. Сентябрь аенда Мәүлетов шәһәрнең яңа генераль планы һаман да расланмаганын хәбәр иткән иде. Элеккеге суүткәрүче шәһәр проблемнарын да шул күзлектән карап хәл итә ала, дигән иде Мәүлетов шәһәр башлыгы хакында рәсми булмаган бер әңгәмәдә. Мәүлетов элек Казанның баш архитекторы иде, аннары Мәскәүдәге Москомархитектураның рәис урынбасары, НИи ПИ Генплан Москвы мөдире булып эшләде. Акмәчеттә аны зур өметләр белән кабул иткән иделәр.",Акмәчетнең баш архитекторы Эрнст Мәүлетов вазифасыннан алынды,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1918,https://www.azatliq.org/a/28091145.html,2016-11-02T15:01:20+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАКШ президенты үз белдерүендә бөтен дөньяда матбугат иреген һәм бәйсез журналистларны яклау чараларын күрергә вәгъдә итте.3 майда, Дөнья матбугат иреге көнендә АКШ Ак йорты президент Джо Байденның белдерүен чыгарды. Ул ""2023 ел соңгы вакытларда журналистлар өчен иң күп үлемнәр китергән ел булды"" дип белдерә һәм моның бер сәбәбе дип Газзә сызыгындагы сугышны атый. Анда бик күп журналистлар үтерелде, күпчелеге фәләстиннәр, диде ул. — Моннан тыш, узган елда бөтен дөнья буйлап 30 дан артык журналист төрмәләргә утыртылды - бу соңгы дистә елларда иң зур сан. Русиядә америка журналистлары Эван Гершковичһәм Алсу Кормашева һәм Азат Европа АКШ хакимиятләре ""үз эшләрен башкарулары өчен рәшәткә артына эләккән бөтен журналистларны кичекмәстән һәм берсүзсез азат итәргә чакыра"". — Без бөтен ирдә, шул исәптән хәрби хәрәкәтләр барганда журналистларны якларга чакырабыз. Минем хакимиятем бөтен дөньядагы ирекле һәм бәйсез мәгълүмат чараларын хуплавын дәвам итәчәк. Бөтен дөньядагы журналистларны күзәтеп тору өчен еш кулланыла торган шымчы програмның таралуына һәм канунсыз куллануына каршы көрәшү өчен илләр коалициясе ыйдык. Без бөтен дөньядагы журналистларга кылынган инаятьләр белән көрәшәбез, бәйсез медиа иминлеген ныгытабыз һәм тикшеренү уздыручы журналистларга юридик ярдәм күрсәтәбез, — диде АКШ президенты. Байден ""бөтен дөньяда журналистларны канунсыз тоткарлаулар"" — ""матбугат иреген глобаль бастыруның"" мисалы дип әйтте һәм якындагы атналарда ""моңа чаралар күрергә"" вәгъдә итте. — Матбугат иреген болай бастыруны — дәүләт иминлегенә итди куркыныч дип игълан итәчәкмен һәм матбугатның авызын томалау өчен мыскыл итүче гамәлләр кылучыларга визалар бирүне тыю, аларга чикләүләр кертү кебек чараларны хуплаячакмын, диде Байден. Ул ир шарында журналистика бер кайда да инаять булырга тиеш түгел ди.29 апрельдә Джо Байден Владимир Путинны Алсу Кормашева һәм Эван Гершковичны кичекмәстән азат итәргәчакырды.25 апрельдә Европарламент Русиядәге барлык сәяси тоткыннарны, Кормашева һәм Гершковичны кичекмәстән азат итәргә чакырган резолюциякабул итте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Джо Байден Азатлык журналисты Алсу Кормашева инаять эшен янә телгә алды,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Алсу Кормаш эше,2207,https://www.azatliq.org/a/dzho-bayden-yana-azatlik-radiosi-zhurnalisti-alsu-kormasheva-jinayat-eshen-telga-aldi/32932217.html,2024-05-03T17:19:22+03:00
"Амаль Ильясова  район буйынса ""Һаумы, һаумы, әкиәт! "" конкурсында урын алғайны. Тағы еңеү!","Ҡотлайым, Амаль!",['Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],1,Конкурстар,90,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-04-25/otlayym-amal-4212083,2025-04-25T00:25:00+00:00
"Азат Мифтахов, 2023 елгы фотофикерләр24 декабрьдә төрмәдә утыручы галим Азат Мифтахов әнисе Гөлнур Хөсәинова һәм сеңлесе белән очрашкан. Сәяси тоткын бертуган сеңлесен өч ел күрмәгән. Үги әтисен очрашу бүлмәсенә кертмәгәннәр. Бу хакта Мифтаховка теләктәшлек күрсәткән телеграм каналына Гөлнур Хөсәиновасөйләгән. ""24 декабрьдә без Азат белән очрашуда булдык. Очрашуга кызым белән эләгә алдык, ә иремне кертмәделәр, чөнки өч өлкән кешене кертү тыела диделәр. Азат сеңлесен күрүгә бик сөенде, алар бер-берсен өч елга якын күрмәде, шушы беренче очрашу булды. Очрашу дүрт сәгать дәвам итте, әмма ул вакыт бик тиз узды. Азат битараф булмаган, ярдәм иткән һәм һәрьяклап теләктәшлек күрсәткән кешеләргә зур рәхмәтен иткерде. Азат ике тапкыр теш табибына эләгә алган, тешен дәвалый алганганга бик шат — бу аның өчен чынлап та зур вакыйга булды. Кем ярдәм итте, барыгызга да зур рәхмәт! Бергә булганда балачагын, уку елларын искә төшердек, дөньядагы яңалыклар турында сөйләштек. Камерада Азат хәзер өчәү утырабыз диде, икесен күптән түгел генә утыртканнар. Азат әйтүенчә, алар — яхшы кешеләр. Безнең очрашу Азатка зур көч һәм рухи терәк биргәндер дип ышанам. Яхшылыкка өмет итеп яшик! "", — дигән Мифтаховның әнисе Гөлнур Хөсәинова. Моңа кадәр Азат Мифтахов утырган камерадагы кешеләргә зарланган иде. Шул сәбәпле ул елдан артык бер кеше утыра торган камерада утырды. Канун нигезендә Азат Мифтаховка елына ике озын очрашу рөхсәт ителә, әмма икенче очрашу булмаячак дип борчыла аның якыннары. Моның сәбәбе — төрмәдәге очрашулар бүлмәсендә ремонт баруы, шул сәбәпле очрашуларга чират тезелгән. Азатка чират итмәскә мөмкин, дип яза телеграм каналы. Шулай ук сәяси тоткынга ярдәм итүчеләр Азат Мифтаховка 20 килограмм авырлыктагы посылка ибәргән. Ул төрмәдә булмаган кием-салымнар һәм ризыклардан тора. Кешеләр ярдәмендә Азат ике тапкыр теш табибында булып тешләрен яматкан. Азатка дигән китаплар да ибәрелгән, әмма Яңа ел бәйрәмнәренә кадәр барып иткәнме, юкмы — Азатка ярдәм итүчеләр белми. Русиядә",Төрмәдә утыручы Азат Мифтахов өч елга беренче тапкыр сеңлесе белән күрешкән,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],4,Яңылыҡтар,1985,https://www.azatliq.org/a/33635356.html,2025-12-29T09:13:53+00:00
"Генеральный директор Фонда Национальной технологической инициативы (НТИ), ректор «Университета-2035» Вадим Медведев ознакомился с научно-образовательными возможностями Башкортостана. Федеральный эксперт посетил ключевые объекты научной инфраструктуры – лаборатории и центры Межвузовского студенческого кампуса, Передовую инженерную школу «Моторы будущего» Уфимского университета науки и технологий, Дом Евразийского НОЦ. Глава Фонда НТИ высоко оценил меры поддержки и экосистему для развития научного потенциала в Башкортостане.",Глава Фонда НТИ В. Медведев высоко оценил инфраструктуру Межвузовского кампуса,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,528,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-03-13/glava-fonda-nti-v-medvedev-vysoko-otsenil-infrastrukturu-mezhvuzovskogo-kampusa-4165447,2025-03-13T11:50:00+00:00
"Илдар Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлыҡтың Рәсәй йәштәре. Гранттар проекты сиктәрендә Тарих тауышы: Бөйөк Ватан һуғышы тураһында уҡыусы проекты темаһын яҡтыртыуға грант алған. Команда роликтар төшөрөү буйынса  эште быйыл ғинуарҙа башлаған, май айында тамамланырға тейеш. Беренсе 5 минутлыҡ фильм Бөйөк Ватан һуғышы башланыу ваҡиғаһына арналған.  Ҡыҫҡа ғына роликта күп кенә мәғлүмәт бирелә. Дикторҙың тауышы ла килешле. Беҙҙең поста – 8-се фильм, ул  Курск алышын яҡтырта. Фильм Өфө мәғариф идаралығының телеграм- каналына ҡуйылған.",Өфө уҡыусыһы Бөйөк Ватан һуғышы хаҡында һөйләй,['Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Еңеү,538,https://amanat.su/articles/pobeda-80/2025-03-10/f-u-yusy-y-b-y-k-vatan-u-yshy-ha-ynda-yl-y-4150685,2025-03-10T10:41:00+00:00
"ЯҢЫ ҠЫШ БАБАЙ КИЛӘ Беҙгә ап-аҡ тунын кейеп Яңы Ҡыш бабай килә, Ҡарһылыуы бергә елә, Нур сәсеп көлә-көлә. Килә бит Ҡыш бабай беҙгә Күстәнәстәрен алып, Яңы ҡыуаныстар алып, Ҡуймағыҙ һуңға ҡалып. Яңы йылда шат, бәхетле, Уңған булыуы ябай - Үтәгәндә һәр эшеңде Теләгәнсә Ҡыш бабай. (Р. Ниғмәтуллин) БЕҘҘЕҢ БАБАЙ Ҡыш бабай, йәшел санаға Пар аттар егеп, Буран туҙҙырып далала, Әй, килә елеп. Башында осло аҡ бүрек, Өҫтөндә аҡ тун, Ауыҙ йырып килә көлөп, Күңелле ҡарт ул! Йәшел санаға һалған ул Уйынсыҡ аттар, Алма, туп, маймыл, күбәләк, Ҡаҙ, самолёттар. Ҡуяндар аптырап ҡала, Юлдарға сығып: - Ҡайҙа бара һуң Ҡыш бабай, Шул һынлы сабып? (Б. Бикбай) ҠАРҺЫЛЫУ Нәҡ Ағиҙел боҙо һымаҡ, Зәп-зәңгәр минең күҙҙәр. Толомдарым ебәк төҫлө, Мине Ҡарһылыу тиҙәр. Керпектәремә ҡуна ла Йылмая аҡ йондоҙҙар. Мине ҡәрҙәшендәй тоя Бар малайҙар, бар ҡыҙҙар. Хатта уҫал кейектәр ҙә Яҡын дуҫы күрәләр. Һәр көн улар, сәләм биреп, Минең янға киләләр. - Ҡарһылыуым, - тип Ҡыш бабай Үҙемде бик ярата, Минең менән йыуана ла Һағышын да тарата. Үҙемде бик ярата. (А. Игебаев) ҠЫШ БАБАЙ КИЛГӘНГӘ Яңы йылды ҡаршылайбыҙ, Шыршы уттары әҙер. Ҡарһылыу ҡыҙын эйәртеп, Ҡыш бабай килер хәҙер! Шыршы уратып йөрөргә Төрлө костюм кейербеҙ. Йырҙар йырлап, шиғыр һөйләп, Тыпыр-тыпыр бейербеҙ. Һағындыҡ шул Ҡыш бабайҙы, Ул беҙгә бик ҡәҙерле. Тоҡлап ҡыуаныс килтергәс, Көтәбеҙ шул ҡәҙәрле! (З. Аҡбутина) ҠЫШ БАБАЙ Минең олатайға оҡшаш Тағы ла бар бер бабай. Тик уны мин һирәк күрәм, Эштәре түгел ябай. Яңы йылда ғына килә, Һалҡынды бик ярата. Үҙе бик ҡалын кейенә, Шуныһы аптырата. Бүләк өләшә башлаһа, Һәр кемгә тигеҙ бүлә. Ҡайҙандыр беҙҙең исемде, Фамилияны ла белә. Йылына бер килһә лә ул, Йомарт бабай бик яҡын. Унан йылы нур бөркөлә, Тик ниңә һуң ҡыш һалҡын? (Л. Абдуллина) ҠЫШ БАБАЙ Һағынып көттөк Ҡыш бабайҙы, Бына килде ул беҙгә, Ҡаршылайбыҙ Яңы йылды Беҙ уның менән бергә. Шыршы тирәләй әйләнеп, Тыпыр-тыпыр бейейбеҙ. - Бүләктәрен өсөн һинә Рәхмәт, Ҡыш бабай! – тибеҙ. (М. Бикбова) ҠЫШ-РӘССАМ Күпте күргән, күп белгән Мең йәшәр сал Ҡыш бабай, Һинең етеҙ ҡулдарың Бер ҙә эштән бушамай. Мин йоҡонан тороуға Көрт тауҙары өйәһең, Ел атыңа атланып, Аҙмы ерҙәр гиҙәһең. Рәсемдәр төшөрәһең Тәҙрәләргә көн һайын. Һинән дә оҫта рәссам Юҡтыр ҙа ул моғайын! Ҡыш бабай, нисек итеп Яһайһың төрлө һүрәт? Мине лә үҙең һымаҡ Рәссам булырға өйрәт. (А. Игебаев) ҠЫШ БАБАЙ Балҡығас шыршы уттары Яҡты маяҡтар төҫлө, Аҡ парашют йәйеп ергә, Ҡыш бабай килеп төштө. Парашютын йәйеп китте Ҡырҙарға, урмандарға, - Яңы йыл менән! - тип, ул Нур һибә урамдарға. Әйҙә бейе, елбәҙәк ҡар, Йәйғорҙай балҡы, шыршы! Ҡыш бабай үтһен һоҡланып: - Күркәм, - тип, - Урал ҡышы. (Г. Батталова) ҠЫШ БАБАЙ ӨШӨГӘН Биҙәлгән шыршы янында Ҡыш бабай бейеп йөрөй. Йылы тунын, ап-аҡ бүркен, Бейәләй кейеп йөрөй. Бәҫ һарыған ике ҡашын, Ҡып-ҡыҙыл булған йөҙө. Үҙе килтергән һыуыҡта Өшөгән бабай үҙе. (Ә. Әсәҙуллина) ҠЫШ БАБАЙ КИЛДЕ Урмандар, ҡырҙар Ҡарға күмелде. Ҡыш йырын йырлап Ҡыш бабай килде. (Ғ. Туҡай) ҠЫШ БАБАЙ Байрамға килде Ҡыш бабай, Алыҫ юлдан елдереп. «Ҡотло булһын Яңы йыл! » – ти, Һөйөнөсөн белдереп. (С. Әлибай) МИН - ҠЫШ БАБАЙ Ҡанатланып киләбеҙ, Был кем икән? – тимәгеҙ. Мин - Ҡыш бабай, Ҡыш бабай, Һүҙҙәрем түгел ябай. Һипкән ҡарымда – сафлыҡ, Һәр бер һүҙемдә – шатлыҡ, Ил өҫтөндә Яңы йыл Тыуа тағы ла балҡып. Ел һыҙғыра, һыҙғыра, Аҡ ҡарҙарҙы туҙҙыра – Был мин киләм, эй еләм, Етеҙ атым – ел менән. Ҡотлап Яңы йыл менән, Ил буйынса мин сабам. Мин – Ҡыш бабай, шатлыҡ булып, Һәр өйгә ишек ҡағам. (С. Әлибаев) ҠЫШ БАБАЙ КИЛДЕ ҠАЛАҒА Ҡыш бабай килде ҡалаға, Ектереп ел - пар атты. Урамдарҙа бөгөн тәүләп Тәңкәләрен таратты. Эркелде тышҡа малайҙар, Ҡыш һуң кемгә оҡшамай! - Тәңкә һибә, Тәңкә һибә, Тәңкә һибә Ҡыш бабай! .. (Х. Назар) ҠЫШ БАБАЙ Эй, Ҡыш бабай, Ҡыш бабай, Күптәнге таныш бабай. Йәнә лә килеп еттең, Елбер ҡарҙар бейеттең. Һыуыттың урамдарҙы, Борҡоттоң бурандарҙы, Кейҙерҙең беҙгә һырма, Бейәләй, бүрек, быйма. ҠЫШ БАБАЙ Керпегең дә аҡ ҡына, Ҡаштарың да аҡ ҡына, Һай, Ҡыш бабай, һөйләйһең, Һуҙҙәреңдә хаҡ ҡына. Таяғың да аҡ ҡына, Толобоң да аҡ ҡына, Һай, Ҡыш бабай, йөрөгән Юлдарың да паҡ ҡына. ҠЫШ БАБАЙ Их беҙҙең шыршы - Ул ниндәй ҡупшы, Янында күмәк Уйнауы яҡшы. Әйҙә, Аҡ бабай, Һине көттөк беҙ, Һикереп уйнарға Һағынып бөттөк беҙ. Килсе, Ҡыш бабай, Йырлайыҡ бергә. Яңғыраһын шат йырҙар Бәхетле көндә. А. Королев фотоһы.",ҠЫШ БАБАЙ МЕНӘН ҠАРҺЫЛЫУ ТУРАҺЫНДА ШИҒЫРҘАР,['Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,4256,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-25/ysh-babay-men-n-ar-ylyu-tura-ynda-shi-yr-ar-4520612,2025-12-25T11:13:00+00:00
"Ысынлап та, ғәжәп талантлы ул. Телевизорҙан йыш күрһәтәләр, гәзит-журналдарҙа маҡтап яҙалар. Йыш ҡына халыҡ, милләт, рух тураһында йыш һөйләй ул. Үҙенең хеҙмәте менән  милләтте тәрбиәләүгә  тырышыуы хаҡында яңыраҡ радионан да сығыш яһаны. Сәнғәт өлкәһендә хеҙмәт итә ул. Уны беләләр, таныйҙар. Ай Алла, саҡ эшләгән урыны, һөнәре телемдән ысҡынманы. Үҙен шунда уҡ таныр инегеҙ.  Хәйер, үҙен атап әйтмәһәм дә, арабыҙҙа ундайҙар аҙ түгелдер ул. Бәғзе берәүҙәрҙең  кумиры ла был ағай. Төрлө урындарҙа уның менән фотоға төшөп, үҙҙәренең сәхифәләренә ҡуйыуҙы күптәр мәртәбә һанай. Конкурстарҙа, фестивалдәрҙә йыш ҡына жюри рәйесе итеп тә күрәбеҙ. Уның һүҙенә иғтибар итәләр. Мин – башҡорт тип күкрәк ҡағыу кешенең патриот икәнлеген аңлатмай. Милләтеңә һөйөү матбуғатҡа, сәнғәткә мөнәсәбәттә сағыла. Битарафлыҡ булмаһын ине, тигән һүҙ юлдарын бер гәзиттә лә уҡығаным иҫемдә.   Ошо шөһрәтле ағайҙы мин күптән түгел юғалттым. Күҙ алдында юҡҡа сыҡты ул. Ҡулыма бер журнал  килеп эләкте. Уның тышында уҡ хөрмәт иткән кешемдең һүрәте торғас, ҡомһоҙланып уҡый башланым. Нимә, нимә, кумирҙарыбыҙҙың, билдәле шәхестәрҙең бала сағы, ҡыҙыҡһыныуҙары, ғаиләһе, эске донъяһы хаҡында ҡыҙыҡһынабыҙ. Был шәхесте бөгөнгәсә беҙҙең халыҡҡа хас булмаған исем менән белһәк, мулла ҡушҡан исеме лә бар икән. Бының да үҙ хикмәте бар – рустың ошондай исемле  бөйөк бер кешеһе кеүек булырға теләгән.  Ағай берҙән-бер бөртөк улының юғары  урында яуаплы вазифа биләүенә ҡыуанысын белдергән.           Хәбәрсенең: Ни эшләп улығыҙға ят исем ҡуштығыҙ? – тип ҡыҙыҡһыныуына Шундай полковедец хөрмәтенә ҡуштым был исемде тип яуаплаған.  Шул мәл, үҙ алдыма, их, ағай, беҙҙең башҡортта батырҙар бөткәнме ни, тип әйткәнемде һиҙмәй ҙә ҡалдым. Килененең исеме лә Гүзәл йәки Гөлдәр түгел ине. Унан  нәҫел ебен дауам иткән бер бөртөк ейәне тураһында ғорурланып һөйләгән. Уның да исеме  бөтөнләй беҙҙеке түгел. Ниңә был исемде һайланығыҙ? – тип төпсөнгән хәбәрсе. Был исем миңә бәләкәйҙән оҡшай ине. Ошо исемде йөрөткән фәлән-фәлән шәп кешеләр бар. Минең ейәнем дә шундай кеше буласаҡ. Уның бөтә халыҡ беләсәк! – тигән шәхес. Унан кумир ейәненең шәп сифаттарын һанап киткән. Инглиз телен өйрәнә, ҡытай телен дә үҙләштерә башланы. Унан хәбәрсе шәхестең улы, ейәне башҡорт телен белеү-белмәүе менән төпсөнгән. Үкенескә ҡаршы, икеһе лә туған телен белмәй шул. Урыҫ мәктәбендә уҡынылар бит, – тип яуаплаған. Шул көндән мин был шәхесте юғалттым.","Кумир ""вафат булды""",['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Йәмғиәт,2391,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-03-20/kumir-vafat-buldy-4165596,2025-03-20T16:15:00+00:00
"Александр ЖаровТүрә тарафыннан 2018 ел ахырына кадәр үтәлергә тиешле таләпләрне санап чыга. Атап әйткәндә бу русияләрнең мәгълүматларын Русия ирлегендә саклау, тыелган мәгълүматны юк итү һәм ""башка кануннарны үтәү"". Жаров, әгәр болар үтәлмәсә яки ширкәт әлеге таләпләрне үтәячәге турында Русия хакимиятенә вәгъдә итмәсә, томаланырга мөмкин ди. Ул шулай ук социаль челтәр вәкилләре белән даими очрашып торуы һәм соңгы сөйләшүләрдә Роскомнадзорның үз позициясен кабатлап әйтүе турында да сөйләгән. Шул ук вакытта тирәсендәге вазгыятькә бәйле, Жаров ""бөтен интернетны егып салу"" планнары юк дип белдергән. Дүшәмбе Русиядә мәхкәмә карары белән мессенджерын һәм аның белән бәйле -адресларны томалаубашланды. Шул исәптән һәм болыт хезмәтләре дә зыян күрде. Нәтиәдә йөзләгән онлайн-сервислар, шул исәптән, интернет кибетләр, курьер хезмәтләре, онлайн уеннар, ширкәте хезмәтләре, мессенджеры һәм ""Одноклассники"" социаль челтәре эшләми торды. Русиянең 60 лап ширкәте юридик ярдәм сорап ""Агора"" хокук яклау оешмасына мөрәәгать иткән. -адреслары томаланган сервислар хуалары зыян күләмен исәпли һәм мәхкәмәгә мөрәәгать итү мәсьәләсен карый.",Роскомнадзор 2018 ел ахырына кадәр Русиядә -ны томаларга мөмкин,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1129,https://www.azatliq.org/a/29174190.html,2018-04-18T07:21:45+00:00
"фикерләрШимбә көнне Парижда Европада иң танылган истәлекле урыннарның берсен – төзекләндерелгән Нотр-Дам чиркәвен ачу тантанасы узды. 2019 елда чиркәү зур янгыннан зыян күргән иде, төзекләндерү эшләре биш елдан артык дәвам итте. Тантаналы чарага 50 ил башлыгы чакырылды. Кунаклар арасында АКШның сайланган президенты Доналд Трамп, Украина президенты Владимир Зеленский, Грузия президенты Саломе Зурабишвилибулды. Аларны һәм башка ил башлыкларын Франция президенты Эммануэль Макронкунак итте. Чарада шулай ук 2019 елда Нотр-Дамдагы янгынны сүндерүдә катнашкан 160 янгын сүндерүчеләр дә булды. Нотр-Дам чиркәвендә Доналд Трамп белән Владимир Зеленский очрашуыПариж архиепископы Лоран Юлриштантанада таягы белән өч тапкыр сугып, соборның ишекләрен барлык теләүчеләр өчен ачты. Дин әһелләре һәм кардиналлар чиркәүгә тантаналы йөреш белән керделәр. Франция телевидениесенең туры эфирында соңгы 5 елда беренче тапкыр чиркәү чаңнары яңгырады. Тантанада чыгыш ясаган Макрон ""Нотр-Дам де Парины коткарган, ярдәм иткән һәм торгызган"" барлык кешеләргә француз халкының рәхмәтен белдерде. Якшәмбе көнне чиркәүдә беренче дини келәүләр үткәреләчәк – католикларда Адвентның икенче атнасы, Раштуаны көтү вакыты башлана. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Парижда төзекләндерелгән Нотр-Дам чиркәве ачылды,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1301,https://www.azatliq.org/a/33230619.html,2024-12-07T22:06:34+00:00
"Обсудите с ребёнком вопросы: В чём состоит проблема? Как хотелось бы, чтобы было? Зачем это нужно? Как сделать так, чтобы…? Как можно сделать по-другому? В чём состоит ваша (родителя) помощь? Тогда вместо слёз, он попробует по-взрослому поразмышлять. метод подойдёт для детей от 4 лет. Источник: Метод Шаталова Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Как помочь ребёнку разобраться в проблеме?,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,433,https://uchbash.com/news/novosti/2024-10-22/kak-pomoch-rebyonku-razobratsya-v-probleme-3978970,2024-10-22T14:53:00+00:00
"Ҡыйырсыҡ сыҡты ла, Ҡанатын ҡаҡты ла. Йылмайып ҡараны, Бесәйгә ""яраны"". Китмә һин йыраҡҡа, Остом мин ""сыраҡ""ҡа. Балыҡтың ""итле""һен, Килтерәм ""елле""һен! Ағастың ҡашында Бесәй, оя башында. Ҡояшҡа ҡыҙынып, Яталыр һуҙылып. Сыйырсыҡ сырылдап, Осалыр пырылдап. Көтөп оя кипкәнен, Бесәйҙең киткәнен. Хәлиҙә Абдуллина. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Сыйырсыҡ менән бесәй,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Шиғриәт,982,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-04-08/syyyrsy-men-n-bes-y-4187876,2025-04-08T09:10:00+00:00
"Мин һине әсәйеңә алып барам! Һин шунда йәшәп тор! - тине ҡоро ғына эштән арып ҡайтҡан Дауыт. Аҙмы-күпме бергә йәшәүҙәре осоронда Айгөл был һүҙҙе күп ишетте. Тәүге йылдарҙа ҡәйнәһенә һыя алмай ҡайтты, ә һуңынан ғәйбәт арҡаһында тормош иптәше алып барып ташланы. Ә хәҙер һуң? Нимә булды икән? Дауыты үҙе бит яратам тип кире алып ҡайтты. Ҡәйнәһе менән дә уртаҡ тел табырға өйрәнде Айгөл. Дауытының был һүҙенән быуынһыҙ бала шикелле иҙәнгә сүгәләне. Күҙҙәренә ҡанлы йәштәр тулып томаланып башы әйләнде. Шул көйө иҙәндә күпме ултырғандыр, башынан төрлө уйҙар йүгереп үтте. Нимә булды һуң? Беҙҙең бит талашҡаныбыҙ ҙа юҡ! Яратмай, тиер инең, үҙе гел дә ҡосаҡлап, ҡолағына яратам тип ҡабатлай. Юҡ, ғәйепһеҙ бер нәмә лә булмай. Айгөл быға үҙе ғәйепле. Үҙе генә! Кешеләрҙең йөрәге, кисерештәре менән бик күп уйнаны ул элек. Ә ниңә уйнамаҫҡа ти? Ваҡытында уның менән дә етәрлек уйнанылар бит! Әсәләренең күҙҙәре операциянан һуң бик иртә күрмәй ҡалғас, үҙҙәрен үҙҙәре яҡлап өйрәнгән биш ҡыҙ күпте күрҙе шул. Ата наҙынан да бик иртә мәхрүм ҡалдылар. Ләкин, ни тиклем генә ауыр булмаһын – бирешмәнеләр, тырыш булдылар. Өлкән өсәүһе бер-бер артлы кейәүгә сығып бөткәс, ете йәшлек Айгөл ун бер йәшлек апаһы Гөлнәзирә генә әсәләрен ҡарап ҡалды. Әсәләре үҙе йөрөй алмағас, ҡыҙҙар алмашлап етәкләп алып йөрөнө. Үҙ ғүмерендә тәүге тапҡыр мәктәпкә барған көнө һаман да хәтерендә Айгөлдөң. Кешеләр ығы-зығы килеп байрамға әҙерләнә, гөлләмә, шарҙар тотоп мәктәпкә ашыға. Шат йылмайышып, әсәләре менән етәкләшеп үткән балалар күҙгә салына. Ә Айгөлдө Гөлнәзирә апаһы үҙенең бәләкәй сағындағы мәктәп формаһын кейҙереп, алғы сәсен ҡыйыш-мыйыш ҡырҡып, беренсе класҡа алып бара. Бөтәһе лә уға ҡырын-мырын ҡарап, үҙ-ара шыбырлашып алды. Әммә Гөлнәзирә менән Айгөл һыр бирмәне, тырышып уҡыны, дәрестән тыш сараларҙа әүҙем ҡатнашты. Ике – өс йыл үткәс, юғарынан тикшереү килеп, балаларҙы балалар йортона бирҙереү тураһында һүҙ ҡуҙғатҡас, әсәләре ҡыҙҙары менән ситтә йәшәгән туғандарына күсеп килә. Ҡыҙҙар яңы урынға тиҙ өйрәнә матур уҡыйҙар, дуҫтар табып, мәсеткә бергә йөрөйҙәр. Тик, атайһыҙ, ағайһыҙ үҫкәнгә микәндер инде – егеттәрҙең яратам, һөйәм тигәненә тиҙ генә ышаныусан булалар. Гөлнәзирә уҡып бөтөп ҡулына аттестат алғас, юғары уҡыу йортона инәм тип йөрөгән ерҙән үҙен меҫкен күрһәтеп артынан баҫтырған егеткә кейәүгә сығып сығып та китә. Айгөл дә иртә кейәүгә сығып, ул таба. Һәр кем маңлайына яҙылғанды күрә инде тигән кеүек бәхеткәйе генә булмай. Төрлө конкурстарҙа әүҙем ҡатнашып йөрөгән өлгөр ҡыҙға уҡытыусылары ла: Уға сыҡма! - тип кире ҡаға, туғандары ла риза булмай. Айгөлмө инде кеше һүҙенә ҡолаҡ һалыр кеше? Егетте лә тәүҙә бүләктәр биреп, татлы һүҙҙәре менән арбай ҡыҙ күңелен. Йәшәй башлағас Рәмиле тиҙ үҙгәрҙе. Йыш эсеп ҡайта, ҡул күтәреүҙән дә тартынмай. Хатта өҫтөнән йөрөй, ә үҙе Айгөлдө ҡыҙғанып туғандарына ла ебәрмәй ыҙалата. Оятһыҙлығы хаттин аша – кем менән нисек йөрөгәнен ҡайтып һөйләп, Айгөлдө мыҫҡыл итә. Йәш ҡатын улдары хаҡына барыһына ла түҙә. Мин бит атайһыҙ үҫтем. Баланың үҙ атаһы булыу – ҙур бәхет бит ул, - тип уйлай. Ә рәмиле уның һайын шаша ғына. Тик бер көндө булған ваҡиға барыһын да хәл итә: эсеп ҡайтҡан Рәмил, бала бар тип тә ҡарап тормай, Айгөлдө өй алдындағы ташҡа йыға һуға. Ул күпме аңһыҙ ятҡанын да хәтерләмәй. Иҫенә килгәс, 19 ғына йәшлек Айгөл илап тышҡа сығып йүгерә. Өҫ кейеме ҡан, илап китеп барған ҡыҙҙы күреп, ҡаршыға килгән апай полиция саҡырта. Полиция килеп, рәмилде бикләгәс, Айгөл, уны йәлләп, балаһын күтәреп участок алдында: Сығарығыҙ уны! Һәр кем дә яңылыша бит! - тип ике көн буйы ҡайтмай йөрөнө. Шулайтып ул тәүге ире менән айырылышып ҡуйҙы. Ни тиклем ыҙалыҡ күрһәтһә лә, Айгөл Рәмилде оҙаҡ онота алманы. Ул да эсеп алһа, тәҙрә шаҡып, өй янынан китмәй аптыратты. Тик Айгөлдөң ғаиләһе уны кире ҡабул итергә теләмәне. Бик оҙаҡ кейәүгә сыҡманы Айгөл, әсәһе менән улын ихлас тәрбиәләне. Тик Себерҙән ҡайтҡан бер егет менән танышыу уның тыныслығыҙ өҙҙө. Әгәр улыңды ҡалдырып минең менән китһәң, бәхетле итәм! - тигән һүҙҙәре генә аяҙ көндө йәшен һуҡҡандай тәьҫир итте. Айгөл бер аҙ аптырап та ҡалды. Йәшлек дыуамаллығы менән: Ысынлап та, нимәгә ул миңә бала? Үҙ атаһы ла тиҙ онотто. Мин дә уны барыбер бәхетле итә алмайым, - тигән тойғо шауҡымында улын үҙенән һыуындырырға ла маташты. Иҫәр Айгөл, иҫәр! Айгөл улын әсәһендә ҡалдырып, теге егеткә әүрәне лә ҡуйҙы. Шулай ҙа улын килеп тәрбиәләп, йыуындырып китеп йөрөнө. Үҙен ғәйепле һанап күп итеп ҡиммәтле уйынсыҡтар, тәм-том ҡалдырып йөрөнө. Ә бит әсә наҙын, әсә йөрәген бер ниндәй ҙә уйынсыҡ та, татлы ризыҡ ла алмаштыра алмай шул! .. Бер көндө уйынсыҡ, кейем ҡалдырып йүгереп сығып барғанында улының кескәй бармаҡтары менән уйынсыҡ гитараның ҡылдарын сиртеп Рәмил Туйсиндың: Ҡайт инде, ҡайт инде, һағындым мин һине! - тигән йырын ишетеп шып туҡтаны. Улын күкрәгенә ҡыҫып: Нимә эшләйем ул мин? - тип илап ебәрҙе. Теге егеткә Себергә бармауын белдерҙе. Уныһы ла эсеп алып: Ошо бала һәм әсәйең беҙҙе айырҙы! - тип йыш ҡына килеп бимазалап йөрөнө һәм ахырҙа үҙе Себер сығып китте. Бына шулай Айгөл мөхәббәт, яратам тигән һүҙҙәргә ышанмаҫҡа өйрәнде, йөрәге лә һыуынды. Иң мөһиме – улым, әсәйем, - тигән уйҙар менән генә йәшәй. Күпмелер ваҡыт үткәс, Айгөл уйламағанда аҡыллы, матур мосолман егет менән танышты. 3-4 көн телефондан аралашып йөрөгәндән һуң, матур никах үткәреп Дауыт менән өйләнешәләр. Айгөлдөң иң ҡыуанғаны шул – мосолман, тимәк, улыма яҡшы атай буласаҡ һәм улар айырылышмаясаҡ. Айгөлдөң иң ҡурҡҡаны – айырылыу. Ләкин. Дауыт менән улар бер-береһенә тиҙ өйрәнеп яратыша. Айгөл дә уға эйәреп ныҡлы дингә баҫа, намаҙҙарын, мәсетте ҡалдырмайҙар. Ләкин айырылыу мәле тиҙ етә – күп тапҡыр айырылып, күп тапҡыр ҡауыша улар. Айгөлдөң сабыр ҡылы өҙөлөрҙәй була, йөрәге һыуынып, кешегә бөтөнләй ышанысын юғалта. Үҙе нимә ул? Ул түҙә. Ҡатын-ҡыҙ хас та был донъяға түҙер өсөн генә яратылған. Ләкин улы йәл. Ул бит Дауытты атаһылай күрә, ҡуйынында ятып йоҡлай. Уларҙың өйөнән 1-се класҡа бара. . Ир заттары! Әгәр ҙә балалы ҡатын-ҡыҙҙы алаһығыҙ икән, ҡырҡ тапҡыр уйлағыҙ! Һеҙ уға ысын атай була алаһығыҙмы? Уйнап туйғас ташламаҫһығыҙмы? Донъяла төрлө хәлдәр була. Айгөл бер кемде лә ғәйепләргә ашыҡмай. Ғәйеп һәр кемдә лә була. Ләкин гонаһһыҙ балаларҙы, бесәй балаһы кеүек, үҙегеҙгә өйрәтеп, кире ташламаһағыҙ ине! . Айгөл улы менән кире әсәһе янына ҡайтҡас, оҙаҡ үҙенә урын таба алмай ҡаңғырҙы. Улының: Әсәй, нимә булды? Беҙ ҡасан өйөбөҙгә ҡайтабыҙ? - тигән һорауы йәнен өҙгөләй. Былай ҙа ярылырға торған йөрәк үкһеп илай. Ләкин Айгөлдән генә тормай шул. Бер кем дә күрмәгәндә ҡысҡырып илап иҙәнгә ҡолар булып китә ул. Дауаханаға күренгәс, табиптар стресс тигән диагноз ҡуйып, төрлө дарыуҙар яҙҙы. Әммә яраланған йөрәккә дауа бар микән? Гел алып ҡайтып бер аҙ йәшәгәс талаҡ тип әсәһенә алып барып ташлаған кеше менән нисек артабан йәшәмәк кәрәк? Оноторға икән – оноторға! Улының да киләсәген уйларға кәрәк бит әле. Һаман да онота алмағас, Айгөл яҡындарының тәҡдиме менән тағы бер аҙым яһай – Айгөлдө электән оҡшатып йөрөгән мосолман егетенә кейәүгә сыға. Ул Дауыттың дуҫы була. Айгөл Дауыт менән йәшәгән саҡта уның күҙе күрмәгән әсәһен килеп ҡарап йөрөй. Шулай итеп Мансур менән йәшәй башлай. Дауытты онотор өсөн. Мансур Айгөлдөң хәлен аңлай ине: Мин һине ҡабаландырмайым, яйлап өйрәнерһең әле! - ти. Тик әйттереүҙән һуң Айгөл, оҙаҡ ҡына Дауытын онота алмай, Мансурға ылыға алманы. Тик Мансур Айгөлдөң әсәһен дә, улын да үҙенекеләй күреп ҡабул итте. Айгөлдө лә ярата, һәр ваҡыт ыңғайына ғына булды. Тик ҡәҙерен генә һуңлап белде шул Айгөл. Айгөл, ауырға ҡалғас, Мансур менән ҡала дауаханаһына юлланды. Барып еткәс, Мансур уға: Мә һиңә машинаның асҡысы. Мин оҙаҡлаһам, үҙең генә ҡайт, йәме! - тип битенән үбеп йүгереп төшөп китеүенән Айгөлдөң күҙ алды ҡараңғыланды. Бер ни ҙә аңламай ҡалды. Шылтыратып ҡараһа - ире бәйләнештә түгел. Шул саҡта ғына Айгөл уны яратыуын, тик хәҙер инде юғалтыуын аңлап йөрәге сәнсеп ала. Йә, Хоҙайым, яныма ебәр инде! - тип теләй. Тик һуңлап теләй шул. Машинаға иптәш ҡыҙын ултыртып, ҡайтыу яғына юлланалар. Юл буйына әхирәте ниҙер һөйләй, шаяра. Ә Айгөлдөң ҡолаҡтары тонған, йөрәге һыҙлай. Ауылға етеп килгәндә телефоны шылтырай. Ниндәйҙер ят тауыштың: Шәйхетдинов Мансур һеҙҙең иптәшегеҙме? Ул 4 йылға хөкөм ителде! - тигән һүҙҙәренән Айгөл бөтөнләй телһеҙ ҡала. Нишләп 4 йыл? Нимә өсөн? Ул бит эсмәй ҙә, тартмай ҙа! Киреһенсә, 5 намаҙын ҡалдырмай, мәсеткә йөрөй, эшләй. Әллә был шаяртыумы? Артыҡ ныҡ ҡыуалауҙан ауылға етер-етмәҫтән машинаһының двигателе яна. Ул ауылдан машина саҡыртып ҡайтып етә лә, кеше күҙенән ҡасып гаражға инеп бикләнә һәм шунда ғына күҙ йәштәренә ирек бирә. Үкенеү, һуңлап килгән һөйөү тойғоһо, яҙмышына үпкә - барыһы ла бер юлы йөрәгенән тышҡа атылып сыға һәм йылға булып аға. Һаулығына зарар килеп, 4 айлыҡ бәпесен юғалта. Икенсе көн йоҡламай таң аттырғандан һуң ул: Миңә бирешергә ярамай! Илау менән Мансурыма ярҙам итә алмам, - тигән ҡарарға килә һәм уның ғәйепһеҙ булыуын дәлилләгән ҡағыҙҙар туплап йыл буйынса суд тупһаһын тапай, Юғары судҡа бирә. Шулай итеп, ултырған йылын кәметеүгә өлгәшә, шөкөр. . Алтын көҙ ҙә етте. Тиҙҙән һөйгәне лә ҡайтыр, Аллаһ яҙһа! Тик был хәлдән Айгөл үҙе өсөн тейешле һығымтаны яһай алдымы? Алды шикелле: кешене яратырға кәрәк, әммә самаһын белеп. Ышанырға кәрәк, тик тәүҙә һынап ҡарау зарур. Кешенән генә ярҙам көтөп ултырмай, үҙеңә лә йүгерергә. Иң мөһиме – йәшәргә! Үткән менән түгел, ә хәҙерге һәм киләсәк менән йәшәргә! Кешене ҡиәфәтенә ҡарап түгел, ә эшләгән яҡшылығына ҡарап баһаларға кәрәк. Һәм шуны ла аңланы Айгөл: ҡайһы бер кешегә яҡшылыҡ эшләһәң, ул тиҙ онота, ә саҡ ҡына яңылыштыңмы – бер кем дә онотмай. Ләкин беҙҙең тормош ул – беҙҙеке. Рәзинә Бикташева. Темәс ауылы.",Айырылыуҙан ҡурҡам.,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Төрлө,9555,https://henek.info/news/+++-/2025-12-05/ayyrylyu-an-ur-am-4494895,2025-12-05T12:14:00+00:00
"Ошо көндәрҙә - һуңғы рейста, автобусҡа ике ҡыҙ инеп ултырҙы. Бер нисә минуттан улар янына барам һәм үҙемә ҡарата, асыҡтан-асыҡ ризаһыҙлыҡ белдереп, бик ҡаты һүгенеү һүҙҙәре ишетәм. Баҡтиһәң, уларға тыныс ҡына һыра эсергә, чипсы ашарға ҡамасаулағанмын икән. Имеш, һуңыраҡ килергә лә мөмкин булған. Уларҙы минең үҙ вазифамды үтәргә тырышыуым бөтөнләй уңайһыҙландырманы. Билет биреп, киҫәтеү яһаным да ситкә киттем, һуңынан үҙем хаҡында әллә күрме яғымлы һүҙҙәр тыңларға мәбүр булдым. Был ҡыҙҙар минән ҡайһы яғы менән артыҡ һуң? Ни өсөн хәҙер кеше бер-береһен юҡҡа ғына рәнйетергә тора? Кондуктор, һатыусы йәки хеҙмәт күрһәтеү өлкәһенең теләһә ҡайһы бер хеҙмәткәре ошондай мөнәсәбәткә лайыҡмы ни? Ошондай һорауҙар мейемде гел быраулай. Ашап-эсеп, туйып, сүп өйөмө ҡалдырып, тегеләр үҙҙәренә кәрәкле туҡталышта сыҡты, автобус ишеге ябылғанда ла миңә ҡарата яуған йәмһеҙ һүҙҙәр бик асыҡ ишетелде. Үҙем өсөн уңайһыҙ, улар өсөн оят булды. Буласаҡ әсәйҙәр, кемгәлер ҡатын. Кемгәлер килен буласаҡ та бит әле былар. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Ҡайҙа тәгәрәйбеҙ? ..,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,1678,https://henek.info/articles/common_material/2025-12-19/ay-a-t-g-r-ybe-4514495,2025-12-19T12:40:00+00:00
"«Башҡортостан менән Тажикстан араһындағы мөнәсәбәттәрҙең яңы бите» — Дүшәнбе ҡалаһына эш сәфәрен Радий Хәбиров шулай баһаланы. Башҡортостан хөкүмәте Тажикстанда сәнәғәт паркы төҙөү тураһында килешеү төҙөнө. Республика сит ил менән сауҙа, мәҙәни, гуманитар һәм туристик бәйләнеште нығыта. Республика хөкүмәте юлдарҙы саманан тыш ауыр транспорттан һаҡлау стратегияһын әҙерләй. Ул 10 йылға иҫәпләнгән. Үтә ауыр йөк машиналары юл ҡатламын боҙа, төп маҡсат — был процесты туҡтатыу. Бының өсөн яңы үлсәү контроле пункттары асасаҡтар, ә ауырлыҡ регламентын үтәмәүселәр өсөн штрафтар арттырыла. Рулдә йөрөүселәр өсөн ҡышҡы миҙгел башланды. Шулай итеп, уҙған аҙнала «112» системаһы Өфө-Инйәр-Белорет трассаһынан 34 мөрәжәғәт ҡабул иткән. Ҡотҡарыу хеҙмәте, трассаның хәлен даими күҙәтеү ойоштороп, водителдәргә ярҙам күрһәткән. Башҡортостан аша үткән федераль трассаларҙа 4 күпер төҙөкләндерелгән: Өршәк (Өфө районы, Р-240), Ҡармасан, Һарыш, Кеүәш йылғалары аша (Кушнаренко, Дүртөйлө райондары, М-7). Йәнә 7 күперҙә төҙөлөш эштәре дауам итә. Башҡортостан — спорт буйынса алдынғы төбәк. Өфөнөң Көрәш һарайында Спорт буйынса совет ултырышы үтте. Башҡортостан — Волга буйы федераль округында спорт объекттары һаны буйынса өсөнсө урында. Һуңғы 5 йылда беҙҙә 1400 яңы спорт майҙансығы төҙөлгән. Быйыл 3,8 млн тонна иген урылған. Был күрһәткес быйылғы ураҡ миҙгеле буйынса дөйөм һандарға яҡынлаша, иген культуралары баҫыуҙарының 98 проценты урып-һуғылған. Башҡортостанда сусҡа фермаларының 40 проценты һанлаштырылған. Дәүләт ярҙамы менән улар «Свинофон» күҙәтеү һәм мониторинг системаһына тоташҡан. Уңайлы технология ярҙамында онлайн рәүештә бухгалтерия эшен алып барырға, сауҙа менән идара итергә, тыуымды күҙәтергә була. Йыл башынан Башҡортостанда миллион ярым турист булған. Туристар ағымы йыл аҙағына тиклем былтырғы күрһәткескә етер һәм уны 200 мең кешегә уҙып китер, тип фаразлай туризм министрлығы белгестәре. Республика ҡунаҡтарҙың күпселеге күрше төбәктәрҙән — Силбенән, Татарстандан, Ырымбурҙан — килә. Туристарҙы ҡабул иткән объекттарҙың 95 проценты дәүләт аккредитацияһын үткән. 1 сентябрҙән тейешле талаптарға яуап бирмәгән ҡунаҡханалар, ял базалары, глэмпингтар ҡунаҡтарҙы ҡабул итеү хоҡуғын юғалта. Дүртөйлө, Октябрьский ҡалалары, Кушнаренко, Шишмә һәм Үрге Йәркәй ауылдары дәүләт бюджетынан 436 миллион һум алыуға иреште. Был сумма ваҡ ҡалалар һәм тарихи ҡасабалар араһындағы Бөтә Рәсәй конкурс сиктәрендә тапшырылды. Бюджет ярҙамы менән ҡала-ауылдарҙа йәмәғәт объекттары — парктар, скверҙар, архитектура ҡомартҡылары, тәбиғи биләмәләр — төҙөкләндерелә. Фото А. Абдрафиков",Радий Хәбиров менән оператив кәңәшмәнән мөһим темалар:,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 0 0 1 0 0 1 0 1 1 1 0 0],7,Аңлатма,2572,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-10-15/radiy-h-birov-men-n-operativ-k-shm-n-n-m-im-temalar-4427943,2025-10-15T12:35:00+00:00
"Балтас районының Тусыбай ауыл биләмәһенә ҡараған ауылдарҙан байтаҡ ир-егет бөгөн махсус хәрби операция зонаһында хеҙмәт итә. Урындағы етәкселек улар менән даими бәйләнеш тотоп, ярҙам итергә, үтенестәрен ҡәнәғәтләндерергә тырыша. Ошо көндәрҙә Иҫке Ҡарғалы ауылында махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы яугирҙең үтенесе буйынса Колхоз урамына нигеҙ һалынды, – тип хәбәр итә Тусыбай ауыл биләмәһе башлығы Йәлил Ғәфүров. – Ни өсөн хәҙер һалҡын ҡыш еткәс эшкә тотондоғоҙ, тип әйтеүселәр булыр. Аңлатам, сөнки йәй көнө 30 тонналыҡ ""Кам АЗ"" машиналары был урамдан йөрөй алмай. Урамдың бер өлөшө һаҙлы, батҡаҡ. Шуға күрә юл һалыу эшен ҡышҡы миҙгелдә башларға уйлаған етәкселәр. Башлаған эш – бөткән эш. Яҡташтарға ырамлы эш, яҡшы юлдар, ныҡлы һаулыҡ теләйбеҙ. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Яугирҙең үтенесе хәл ителде,['Башҡортостан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],2,Геройҙар,858,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2025-12-26/yaugir-e-tenese-h-l-itelde-4522490,2025-12-26T20:30:00+00:00
"В беседе с корреспондентом « Башинформа » Максим Ульчев подчеркнул, что такой активный интерес коллег свидетельствует о высоком престиже премии. По его словам, этот конкурс сегодня является главным отраслевым профессиональным состязанием в республике, а его призовой фонд беспрецедентен — каждый из 20 победителей получает 300 тысяч рублей. Он добавил, что не удивится, если в 2026 году количество заявок увеличится ещё. Руководитель Агентства также обратил внимание на самые популярные номинации — «Мужество» и «Чуткое сердце», на которые поступило 40 и 48 работ соответственно. Он назвал конкурс отличной мотивацией для журналистов, которая способствует достижению ключевых целей: росту качества медиаконтента и, что стратегически важно, активному привлечению СМИ к освещению значимых для региона тем. Максим Ульчев отметил, что на суд жюри поступило множество материалов разъяснительного характера, в том числе в номинации «Достоверность» — работы, опровергающие фейки и развеивающие мифы. Особо Максим Ульчев выделил работы, посвящённые специальной военной операции. Он рассказал о победителе Рафике Ахметшине, который, по его словам, является уникальным представителем медиасообщества, защищающим интересы страны с оружием в руках и параллельно выполняющим журналистский долг. Его репортажи, как отметил Ульчев, обладают особой энергетикой. Он также напомнил символичную историю о том, что беспилотник для Рафика Ахметшина был передан военкором Вадутом Исхаковым, главным редактором газеты «Башкортостан» и председателем Союзом журналистов республики. Вадут Исхаков, будучи лауреатом этой же премии в 2024 году, приобрел оборудование для бойцов СВО на свои призовые деньги. В этом году на церемонии награждения была учреждена новая традиция: имена всех лауреатов премии теперь заносятся в специальную памятную книгу, где каждый победитель ставит свою подпись. Как пояснил Максим Ульчев, смысл в том, что вместе работы победителей создают новую главу в истории башкирской журналистики, а сама церемония становится символом их вклада в летопись республики. Книга будет храниться в музее имени Худайбердина, а в будущем займёт место в планируемой экспозиции, посвящённой истории печати и журналистики. Руководитель призвал коллег уже сейчас предлагать Агентству для будущей экспозиции исторические реликвии: спецвыпуски газет, уникальные фотографии, тематические полосы и даже раритетную технику прошлых эпох. Ранее на церемонии в Уфе Глава Башкортостана Радий Хабиров вручил премии за 2025 год, подчеркнув, что конкурс учреждён для мотивации журналистов к новым профессиональным высотам, и поздравил лауреатов. Фото ""Башинформ"" Источник ""Молодежная газета""",Журналистская премия Главы Башкортостана установила рекорд по числу заявок,['Дин' 'Хикәйә'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],2,Аңлатма,2659,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-18/zhurnalistskaya-premiya-glavy-bashkortostana-ustanovila-rekord-po-chislu-zayavok-4512400,2025-12-18T11:26:00+00:00
"Мероприятие началось с необычного перфоманса Стихии Урала от члена Союза художников России, художницы Нелли Акчуриной. Каждая из участниц со своим музыкальным инструментом представляли одну из стихий: воздух - невидимая энергия, без которой не зазвучал бы курай - Земфира Рашитова, вода - живительная сила, которую олицетворяла скрипка в руках у прекрасной Наили Биктимеровой, земля - чей пульс дает нам ритм жизни в звуках домбры Эвелина Амирова, огонь - олицетворяла проникающий до глубин сердца кыл-кубыз в руках Залии Ганиятуллиной, душа коллектива - певица с волшебным голосом Сабина  Кучаева. Клип Ерем участницы посвятили Дню Республики. Над созданием работали: Режиссер - Нелли Акчурина, продюсер - Айсылу Байгускарова, оператор - Полина Безматерых, оператор квадрокоптера - Денис Карпов, композитор и саунд-продюсер - Руслан Дуляев, автор слов - Азамат Мухамедьянов, дизайнер костюмов - Светлана Ручкина, фотограф - Эллина Мулюкова. Земфира Рашитова, руководитель этно-проекта: Наша работа посвящена Дню Республики, нашей родной земле. И мы хотим этим клипом показать, насколько важно знать свою историю, знать свою культуру и, конечно, чувствовать энергию нашей земли, потому что главное вдохновение – это наша природа и наша родная земля. Сегодня на концерте мы также представили премьерные композиции, новые образы. И хочется сказать, что в нашей группе начинается новый этап нашего творчества - к нам присоединилась замечательная Сабина Кучаева. Мы поздравляем всех с наступающим праздником. И смотрите наш клип в социальных сетях. Спасибо. Нелли Акчурина, режиссер клипа Ерем: Это была уникальная съемка, потому что девочки профессионалы и вели себя в кадре намного круче, чем модели. То есть мы закрывали сцены буквально с первого дубля. Это очень круто. Это большое удовольствие работать с такими специалистами. Во-вторых, мы побывали в столь красивых местах. Были потрясающие маршруты. Мы не высыпались, но мы кайфовали. Мы увидели такие потрясающие локации нашей республики. Сабина Кучаева, вокал: Наша земля, природа, наш народ и его наследие - это богатство. И мы создали этот клип, чтобы рассказать об этом. Съемки длились 4 дня, жили в палатках, не спали. Было тяжело, но мы работали с таким вдохновением. Один день провели на берегу озера Асылыкуль, потом поехали в Зилаирский район республики, далее в Оренбург на Долгие горы - Караморонтау по нашему. Старались показать разные сокровища - хазину нашей природы и культуры. Мы творим и живем с целью через песню прославить наш родной край, культуру, и конечно, развивать башкирский язык. Айсылу Байгускарова, продюсер клипа Ерем: Это моя первая работа как продюсера. Очень понравилось. Во-первых, сбылись мои мечты: давно хотела побывать в Долгих горах - Караморонтау и провести вечер, украсив гирляндами юрту. Огромное спасибо этно-проекту  за предоставленную возможность, они действительно сокровище нашей республики. Мы с режиссером Нелли Акчуриной искали новые локации, кадры и старались показать в клипе не только красоту, но и заложить смысл, историю и о чем-то рассказать. Если зритель после просмотра клипа хоть о чем-то задумается, значит мы работали не зря.",Презентация нового клипа Ерем,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1],6,Йәмғиәт,3140,https://tamasha-rb.ru/news/common_material/2025-10-09/prezentatsiya-novogo-klipa-erem-4420999,2025-10-09T13:14:00+00:00
"Халыҡ һөйөүен яулаған яугир Фәнис Хөсәйеновтың иң яҡын кешеһе – олатаһы вафат булған. Ошо хаҡта Ватанды һаҡлаусылар дәүләт фонды филиалы етәксеһе, Рәсәй халыҡтары ассамблеяһы һәм Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе Гөлнур Ҡолһарина белдерҙе. – Ватанды һаҡлаусылар фонды филиалы, Рәсәй халыҡтары ассамблеяһы һәм Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте исеменән Миңлемәғдән Муса улының туғандарының һәм яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашам. Бөгөн Миңлемәғдән Муса улының ике улы һәм биш ейәне махсус хәрби операцияла ҡатнаша. Ейәне Фәнис Хөсәйеновхәрби бурысын үтәгәндә батырҙарса һәләк була. Миңлемәғдән Муса улы Хөсәйенов ветеранғына түгел, ул легендар кеше, батырлыҡ һәм еңеүгә ынтылыш символы булды. Миңлемәғдән абыйҙыңкитеүе– барыбыҙ өсөн дә ҙур юғалтыу. Ултиңләшергә ынтылырлыҡ өлгөлө кеше булыпторҙо. Уның тормошо– Ватанғахеҙмәт итеүҙеңсағыуөлгөһө. Беҙ Миңлемәғдән Муса улының ғаиләһенең һәм яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ. Уныңтураһында яҡтыиҫтәлекбеҙҙең йөрәктәрҙәмәңгеһаҡланыр, – тип белдерҙе Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Фәнис Хөсәйеновтың яҡыны вафат булған,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Ветеран,1126,https://bashgazet.ru/articles/veteran/2026-01-17/f-nis-h-s-yenovty-ya-yny-vafat-bul-an-4540421,2026-01-17T01:00:00+00:00
"Эмил КурбединовОчрашуда адвокат Эмил Курбединов, Кырым кеше хокуклары контакт төркеме координаторы Абдурешит Джеппаров, тоткыннарның якыннары катнашты. ""Хизб-ут Тәхрир"" эше нигезендә хөкем ителгән дүрт кырымтатарыннан өчесе инде Русиянең төрле төбәкләренә - Йошкар Ола, Тывага төрмәгә иберелгәне, Руслан Зейтуллаевның исә соңгы вакытта кырыс шартлы махсус блокта тотылганы хәбәр ителде очрашуда. Югалган Эрвин Ибраһимовның әтисе Нури Ибраһимов, 26 февраль эше нигезендә хөкем ителгән Мустафа Дегирмеджинең әтисе Бекир Дегирменджи, адвокат Эмил Курбединов Страсбургга барып чыгыш ясаганнары һәм аңа реакция хакында сөйләде. Акмәчеттә вакытлыча изоляторда утырган Тимур Абдуллаевны хатынына кырымтатарча хат язганы өчен әзалаганнары, Курбединовның моңа карата шикаять әзерләп юллаганы да хәбәр ителде. Чарадан соң рәсми булмаган ""Безнең балалар"" фонды тоткыннарның балаларына ай саен аерган акчалата ярдәмне бирде, бу гәиләләрдә балаларга психолог ярдәме оештырылганы белдерелде. Рәсми булмаган ""Солидарность"" хәрәкәте Кырымда югалган, үтерелгән, тоткарланган, хөкем ителгәннәрнең гаилә әгъзаларын, якыннарын берләштерә. Бу хәрәкәт бер ел элек барлыкка килгән иде. Ул тоткыннарның хәлен тикшереп, мәгълүматлар ыеп, аларга нинди ярдәм кирәкләген белешеп тора.","""Солидарность"" Кырым тоткыннарының якыннары белән очрашты",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1256,https://www.azatliq.org/a/28391680.html,2017-03-26T06:18:30+00:00
"Иртәгә, 18 февралдә, БСТ телеканалында иртәнге «Сәләм» тапшырыуы тура эфирында 07.45 сәғәттә гәзит-журналдарға яҙылыусылар араһында бүләктәр уйтаныласаҡ.",Бүләктәрҙе кемдәр отор?,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,153,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-02-17/b-l-kt-r-e-kemd-r-otor-4125142,2025-02-17T14:38:42+00:00
"Һөйләйәсәк геройым – Айгөл Тимерзаһит ҡыҙы Нуриева – баш ҡалабыҙҙағы бер йәшкә тиклемге пациенттарҙы ҡабул иткән медицина реабилитацияһы бүлеге мөдире. Табип-невролог, реабилитациялаусы педиатр, Башҡорт дәүләт медицина университетының неврология кафедраһы ассистенты. Етлекмәй тыуған балаларға һәм уларҙың  ата-әсәләренә ярҙам иткән «Ҡабаландар» («Торопыжки») проекты авторы. Рәсәй кимәлендә грант яулап, өс тапҡыр ошондай проекттарҙы тормошҡа ашырған һәм был өлкәлә иң шәп өсәү иҫәбенә ингән. Ә үҙенә  ни бары – 29 йәш! – Айгөл, бына һиңә, нескә генә һылыуға баҡһам, шундай етди һәм ауыр темаға һөйләшеү ҙә ситен кеүек, ә хеҙмәтеңә ҡарағанда, һин инде күпкә өлгәшкәнһең. Шулай ҙа һорау тыуа: ни өсөн тап етлекмәгән сабыйҙар? – Сөнки әлеге өлкәлә асылмаған серҙәр, өйрәнелмәгән үҙенсәлектәр, үҙләштерәһе алымдар күп. Был тема менән мин студент саҡтан ҡыҙыҡһындым, ғилми эштәр яҙҙым, практикала өйрәндем, ирекмән булып та ярҙам иттем. Шуға ла әле ошо проблемалы сабыйҙарҙы реабилитациялау бүлегендә булыуым тәбиғилер. Ә инде беҙҙең хеҙмәтте ҡыҫҡаса аңлатып киткәндә, етлекмәгән балаларҙың барыһы ла ауырыу, тигән һүҙ түгел. Сәләмәт булғандары ла етерлек, әммә етлекмәгәнлек, ғәҙәттә, һәм үкенескә ҡаршы, ниндәйҙер икенсе сирҙе лә «етәкләй». Иң йыш осраҡ – инсульт. Беләһегеҙҙер, инсульт кисергән кеше ҡабаттан ашарға, ҡалаҡ тоторға, атларға өйрәнә һәм яйлап аяҡҡа баҫа. Етлекмәгән сабыйҙар донъяға килгәндә үк инсульт диагнозы менән була. Бала табыу йортонда уға беренсе ярҙамды күрһәтәләр, артабан инде, әгәр ул хәүеф төркөмөндә икән, беҙҙә йылына өс тапҡыр ятып реабилитация үтә. Хәүеф төркөмөнә инеүселәр – улар бер мең грамға тиклемге бәпестәр. – Ә нисә грамдан сабыйҙы терелтеп алыуға өмөт бар? –  Беҙҙең бүлектә әлеге мәл 400 һәм 500 грамлыҡ ике бала «үҫеп» килә. 24–26 аҙналыҡ булып тыуғандар. Республикалағы иң бәләкәй ауырлыҡтағы сабыйҙар былар. Етлекмәгән балала әле яралғы мейеһе, унда эмбриогенеза, пролиферация, нейрональ миграция һәм ойошҡанлыҡ кеүек процестар тамамланмаған. Шулай уҡ башҡа патологик факттар ҙа була: тын юлдары насар, инфекциялар, мейегә ҡан һауыу, күреү һәләте түбән. Ә иң йыш осрай торғаны – церебраль фалиж. Бөтөн ошо тайпылыштарҙы ваҡытында аңғарып, баланы яһалма «үҫтереп» алып, уға дөрөҫ дауа билдәләргә кәрәк. – Борон да ваҡытынан алдан тыуған балаларҙы һаҡлап алып ҡалыу осраҡтары булған бит. Бер апай, мәҫәлән, үҙенең етлекмәй тыуғанын һәм өләсәһенең уны бүрек эсендә генә мейес башында, хатта ҡайһы саҡ йылы мейес эсендә тотҡанын, имер көсө лә булмағас, ирендәрен ҡаҙ ҡауырыйы менән генә майлап торғанын һөйләгәйне. – Тимәк, ул сәләмәт бала булған, бары ниндәйҙер сәбәптәр менән генә донъяға алданыраҡ килгән. Өләсәһе иһә тап тейешен эшләгән дә. – «Етлекмәй тыуғандарға реабилитация» тигән төшөнсә нимәне аңлата? Нисегерәк дауалайһығыҙ? Махсус препараттар, ҡорамалдар ярҙамындамы? – Яңы тыуған баланың нервы системаһы тыуғандан һуң 120 көн тирәһе һығылмалығын һаҡлай әле. Йәғни, шул өс айына тиклем дөрөҫ реабилитацияны башларға кәрәк. Бәпес ваҡытынан алда тыуҙы, уға бала табыу йортонда беренсе ярҙамды күрһәтеп сығарҙылар икән, артабан участка педиатрының һеҙҙе килеп эҙләп алғанын көтөп ятырға түгел. Йәһәтләп поликлиникағыҙға барырға һәм балаға артабанғы реабилитация кәрәклеге хаҡында әйтергә. Саң ҡағырға! Был тәңгәлдә ата-әсәләргә уяу булыу, үҙҙәрен ҡулға алыу һәм сабыйҙарына мөмкин тиклем ярҙам итеп өлгөрөү мөһим. Иртә реабилитациялар комплекслы була. Бында массаж да, дауалау физкультураһы ла, мануаль терапевт менән остеопаттың консультациялары ла, физиотерапия ла инә. Шулай уҡ иммерсион ванналар, музыкотерапия, ароматерапия, рефлексотерапия ла баланы терелтеп алыуға булышлыҡ итә. Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 1-се (2025) һанында уҡығыҙ.",Һайланма шәхестәр яҙмышы,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],6,Ҡатын-ҡыҙ,3699,https://bashkizi.ru/articles/a-byl-atyn-y/2025-02-02/aylanma-sh-hest-r-ya-myshy-4101675,2025-02-02T10:15:00+00:00
"Автойөрештә катнашучылар Казаннан кузгалаУзган елның апрелендә, Русия Кырымны аннексияли башлагач, Кремль күрсәтмәсе белән Татарстан да бу эшкә алынып, үзенең сәнгать әһелләрен ярымутрауга берничә тапкыр ""десант"" итептөшергәч, мондый мәдәни чаралар туктап торган иде. Дөнья әмәмгатьчелеге, Көнбатыш илләр Русия Кырымны аннексияләде дип белдереп килгәндә, күренекле ырчылар да ярымутрауда чыгыш ясаудан баш тарта. Аларның берсе – София Ротару ел да әен Кырымда бер тапкыр концерт куйган булса, ул хәзер сәбәпләрен аңлатмый гына быел бу чараның булмаячагын белдерде. Хәтта Русиянең ""Сбербанк""ы да әлегә Кырымда эшчәнлеген әелдерергә өрьәт итми. Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановның 5 мартта Акмәчеткә сәфәреннән соң кырымтатарлар белән хезмәттәшлек документыәзерләнде, анда Кырымда телевидение корпункты ачу да каралган иде. ""Татмедиа"" түрәләре ярымутрауга барып кайтакач ТНВ белән арасында хезмәттәшлек һәм кайбер газетларның анда хәбәрчеләрен булдыру турында да сүзләр йөрде. Әмма бу теләкләр әлегә сүздә генә калды. Роскомнадзор теркәмәгәнгә хәзер тапшыруларын Киевтанкүрсәтә. медиа холдингына караган ""Мәйдан-""ның да бер аягы Кырымда, бер аягы Киевта дияргә була. Язмалар һәм хәбәрләр Кырымда тупланса да, тапшырулар Киевтан интернет аша бара. ""Татар радиосы""ның менеджеры Гүзәл Гарәфиева Азатлыкка ""Татар радиосы""ның Казан-Кырым-Казан автойөрешенең максаты радионы таныту дип аңлатты. ""Крымнаш"" булганга, бу сәфәргә чыктык, дип тә белдерде ул. Кырымда ""Мәйдан-"" радиосы хезмәткәрләре белән дә очрашырга телиләр алар. – Бу автойөреш вакытында ниләр булачак? – Бу автойөреш безнең ""Татар радиосы""ның 14 яшьлегенә багышланган. Без Кырымга юл тоттык, чөнки бу тема массакүләм мәгълүмат чараларында да киң яктыртыла. Бу йөреш вакытында ""Татар радиосы"" брендын таныту өчен юл өстендәге без сөйләгән һәм сөйләмәгән шәһәрләргә дә кереп чыгалар. Шуңа күрә безнең диджейлар шундый ерак юлга чыгарга булды. – Юл өстендәге кайсы шәһәрләрдә тыңлыйлар соң сезне? – Алар Казаннан Сембергә таба киттеләр. Сембердә туры эфирга чыктылар. Алар маршрутны кыскартты, чөнки Кырым юлы авыр, хәзер тыгыннар анда. Керәсе бөтен шәһәрләргә дә туктый алмыйлар. Аларның төп максаты – Кырымдагы ""Мәйдан-"" радиосы белән очрашырга телиләр. Без алар белән алдан элемтәгә кердек һәм радиобызның анда баруы турында кисәттек. Алар безне бик шатланып көтә. Хезмәттәшләр белән очрашу – ул кызыклы, аларның эшләре белән таныша һәм үзебезнекен дә аларга иткерә алабыз. – Бу автойөреш вакытында халык алдында концертлар планлаштырылмаганмы? – Юк, юк. 23 августта озатып ибәргәндә безнең дусларыбыз Айгөл Рәхимова, Илназ Бах, Мөнир Рахмаев, Ләйсән Гыймаева концерт куярга килгән иде. Алар озатучы тамашачыларга үзләренең ырларын бүләк итте. – Бу автойөреш гранткамы, әллә ""Татар радиосы""ның үз проектымы? – Бу үзебезнең теләк белән оештырыла. – Бу сәфәр тыңлаучыларны күбәйтү максаты белән оештырыламы? Әллә сәяси яктан үзегезне күрсәтү максаты идеме? – Бу проектның төп максаты – ""Татар радиосы""ның туган көнен креатив итеп билгеләү. Татар телендә сөйләүче радиолар арасында берәүнең дә ерак юлга чыкканы юк. – Дөньяда Кырымга карата фикерләр бер төрле генә түгел. Дөнья әмәгатьчелеге Русия Кырымны басып алды дип белдерә. ""крымнаш"" дигән шигар Русия эчендә генә популяр ул. Халыкара әмәгатьчелек басып алынган ир дип бәяләгән урынга баруыгызга ничегрәк карыйсыз? – Без сәяси сорауларга кысылмыйбыз. Без матур итеп сәяхәт итеп ""Татар радиосы""ның туган көнен билгеләргә генә булдык. – Кырымтатарлар арасында да Русиянең Кырымга керүенә риза булмаучылар аз түгел. Бу яктан караганда, ""Татар радиосы""ның туры эфирда чыгыш ясавы хупланырмы соң? – Мин тагын бер мәртәбә әйтәм, без сәясәткә кагылган сорауларга авап бирмибез. – Алай да, бу сәфәрдә катнашып ниндидер чикләүләргә эләгербез дип курыкмыйсызмы соң? Чөнки Көнбатыш Кырым белән элемтәдә булган кешеләргә, оешмаларга карата үзенең чикләүләрен кертә һәм алар Европадагы башка илләргә дә чыга алмый. –Юк куркытмый, чөнки Кырымда да кешеләр яши, алар белән танышырга һәм сөйләшергә бөтен кешенең мөмкинлеге бар. Аны читләтеп узып булмый. Автойөрешне озату. Мөнир Рахмаев тамашачы белән бии""Башкалар Кырымда булмады. Без–беренче""Ярымутрауга ""Татар радиосы""ның дүрт ди-джее китте: Булат Бәйрәмов, Айваз Садыйров, Әбри Хәбриев белән Ильяс Газизов. 24 августта Азатлык шалтыратканда ""Татар радиосы""ның ""УАЗ "" машинасы Дон елгасы аша күперне кичкән иде инде. Керич бугазына 350 чакрым калды, дип әйтте ди-джей Булат Бәйрәмов. ""Юллар яхшы, тыгын булмаска тиеш. Кичкә, Алла бирса, барып итәбез. Руль артында алмаш-тилмәш барабыз, туктап тормыйбыз, төнлә дә хәрәкәт итәбез. Шулай да Волгоградта туктадык, Мамай курганын карадык"", ди ул. Бәйрәмов та Кырымда ""Мәйдан-"" радиосының хезмәттәшләре белән очрашырга теләүләрен белдерде. – Ни өчен Кырымга барасыз соң? Радио Ульян өлкәсендә эшли, Төмәндә сөйли. Сезнең килүгә Уфа, Оренбур татарлары да бик куаныр иде югыйсә. – Бүген, ягъни 24 августта Татар радиосының эфирга чыгуына төгәл 14 ел тулды. Автойөреш белән үзебезгә игътибар әлеп итәсебез килә, чит төбәкләргә, чит шәһәрләргә танытасы килә. Үзегез беләсез, Кырымны узган елны үзебезгә куштылар. Бүген Кырым – иң сөйләнә торган тема. Сәяси яктан да, икътисади яктан да телдән төшми. Аннары анда татарлар яши, без татар телендә сөйләүче радио буларак, алар белән күрешергә, танышырга телибез, үзебезне күрсәтәбез. Бу – акция. Уфага бер көн эчендә барып кайтып була, анда бару зур вакыйга түгел. Концертлар белән йөреп торабыз бит. Ә Кырымга әлегә татарча сөйләүче бер генә радио да бармады. Без – беренче. Ерак юлга чыгып мөгез чыгарабыз. Без сәясәткә бәйләнмибез, күңел ачу радиосы бит без. Рәхәт итеп барабыз, күңелле, ахыры хәерле булсын! – Кырым татарларының күбесе ярымутрауны Русиягә кушуны кабул итмәде, Көнбатыш аны аннексия дип саный, шуның аркасында Русиягә карата мөнәсәбәт тә тискәре якка үзгәрде, чикләүләр кертелде. Инде аерым кешеләр моны үз илкәсендә татыды. Сезгә дә ахыр чиктә чикләүләр кертелсә, нишләрсез? – Юк, курыкмыйбыз. Әйе, төрлесен язалар, күрсәтәләр, барысын да үзебезнең күзләр белән күрәсе килә. Берәүләр болай, ди, икенчеләр тегеләй, ди. Кушуга кемдер шат, кемдер каршы, диләр. Менә күрербез. Чынында хәлләр ничек икән, ачыклык кертербез. Үзебезгә килгәндә, бүредән курыккан кеше өйдә ята, ди. Бездә шик булмады, чыктык та киттек. Танышлар арасында Кырымга баручылар бар. Алар да төрлечә фикерли. Йөз тапкыр ишеткәнче бер тапкыр күрү яхшырак, вазгыятьне өйрәнәрбез. – Ничек каршы алырлар икән сезне? Русиягә кушырга ярдәм иткән Татарстан кешеләре кебек карамаслармы үзегезгә? – ылы булыр ул. Озак тормыйбыз бит. Киләбез дә тиз-тиз күреп чыгабыз да, кире юлга чыгачакбыз. Сөйләшергә, аралашырга вакыт була бит, аларны тыңларбыз. Без фольклор экспедиция түгел, бер караштан ук вазгыять аңлашылыр. Аннары хатлар язышып ачыклык кертербез андагы хәлләргә. – Ерак юлга УАЗ """" машинасы белән чыккансыз, моның берәр ишарәсе бармы? – Ишарә бар. Кырым инде үзебезнеке булгач, чит ил машинасында барсак, бер дә матур булмас иде. Үзебезнең автопром бит! Хикмәте, кызыгы да шул бит. Үзебездә итештерелгәнне сүгәләр бит, начар диләр. Без дә сынап карамакчыбыз. Аллага шөкер, төчкерми-нитми бара. Исән-сау кайтып итәргә язсын. Ерак юлга чыдарга тиеш, күз тимәсен. Машинада дүрт кеше иркенләп бара ала. Чит ил ялын үз итүчеләр Кырымны күрергә бараБулат Бәйрәмов та, башка өч ди-джей да Казанда чит ил машинасында илдерә. Булат Русиядә итештерелгән өч машинаны туздырган, әмма чит илнеке уңайлы дип белдерде. Ул үзе 10 ел элек гаиләсе белән Кырымга ял итәргә барган, Украина чигендә паспорт тикшерүне, Карлыгач оясын карарга барганын искә алды. Булат Бәйрәмовтан кала ярымутрауга юл алган УАЗ """" эчендә утырган танылган ди-джейларның берсе дә Русия ягында Кара диңгез ярын күргәне юк, беренче барулары. Барысы да чит илдәге ялны якын итә булып чыга.","""Татар радиосы""на да ""крымнаш"" ене кагылган","['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 1 0 0 0 1 1 1 0 1 0 0],8,Татарстан,7773,https://www.azatliq.org/a/27205932.html,2015-08-24T15:05:45+00:00
"- Яратам, - тип яуап биргән кейәүе. - Бәйғәмбәребеҙҙе яратаһыңмы? - Яратам. - Балаларыңды яратаһыңмы? - Яратам. - Ә ҡатыныңды яратаһыңмы? - Яратам, - тигән кейәү кеше. - Һин, тимәк, барыһын да яратаһың. Ә ҡайһылай итеп бынау хәтле мөхәббәтеңде эсеңә һыйҙыра алаһың? - тип һораған Бәйғәмбәр. Кейәүе был һорауға яуап бирә алмаған. Ҡайтҡас, ҡатыны Фатиманан һораған. - Алланы яратыу - аҡылдан, Бәйғәмбәрҙе яратыу - имандан, балаларҙы яратыу - тәбиғәттән, ҡатынды яратыу - мөхәббәттән килә, - тип яуап биргән уға Фатимаһы.",Бер саҡ Мөхәммәт бәйғәмбәр кейәүе Ғәлиҙән һораған:,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,518,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-04-19/ber-sa-m-h-mm-t-b-y-mb-r-key-e-li-n-ora-an-3733956,2024-04-19T08:10:00+00:00
"— Республикабыҙҙың мәҙәни тормошонда мөһим ваҡиға. Беҙҙең Әй Йола» төркөмө «Һомай» хиты менән бөтә донъяны яуланы. Афариндар! Миңә лә йырҙарын ебәрҙеләр. Төркөмдө Башҡортостан мәҙәниәтенә оҙаҡ йылдар хеҙмәт иткән артистар булдырған. Уларға республикабыҙ мәҙәниәтенә индергән өлөшө өсөн рәхмәтемде белдерәм, — тине Радий Хәбиров. Ринат Рамаҙановҡа — «Башҡортостандың халыҡ артисы», ә Адель һәм Руслан Шәйхетдиновтарға «Башҡортостандың атҡаҙанған артисы» званиеһы биреләсәк. Артистарға наградалар тантаналы шарттарҙа тапшырыласаҡ. «Әй Йола» төркөмө йырҙарын интернетта миллион тапҡыр ҡарағандар. «Һомай» хиты сервисында дүртенсе урынға күтәрелһә, «Яндекс. Музыка» чартында алдынғылыҡты яуланы. Йырсы төрлө илдәрҙә һәм Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә төрлө телдә башҡарҙылар. Ошо көндәрҙә ижади трио яңы йыр сығарыуы хаҡында хәбәр итте. — Республикабыҙҙың мәҙәни тормошонда мөһим ваҡиға. Беҙҙең Әй Йола» төркөмө «Һомай» хиты менән бөтә донъяны яуланы. Афариндар! Миңә лә йырҙарын ебәрҙеләр. Төркөмдө Башҡортостан мәҙәниәтенә оҙаҡ йылдар хеҙмәт иткән артистар булдырған. Уларға республикабыҙ мәҙәниәтенә индергән өлөшө өсөн рәхмәтемде белдерәм, — тине Радий Хәбиров. Ринат Рамаҙановҡа — «Башҡортостандың халыҡ артисы», ә Адель һәм Руслан Шәйхетдиновтарға «Башҡортостандың атҡаҙанған артисы» званиеһы биреләсәк. Артистарға наградалар тантаналы шарттарҙа тапшырыласаҡ. «Әй Йола» төркөмө йырҙарын интернетта миллион тапҡыр ҡарағандар. «Һомай» хиты сервисында дүртенсе урынға күтәрелһә, «Яндекс. Музыка» чартында алдынғылыҡты яуланы. Йырсы төрлө илдәрҙә һәм Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә төрлө телдә башҡарҙылар. Ошо көндәрҙә ижади трио яңы йыр сығарыуы хаҡында хәбәр итте.",«Әй Йола» төркөмө музыканттарын юғары исемдәр менән бүләкләйәсәктәр,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0],6,Мәҙәниәт,1659,https://tamasha-rb.ru/articles/detalno/2025-04-14/bash-ortostan-bashly-y-y-yola-t-rk-m-muzykanttaryn-yu-ary-isemd-r-men-n-b-l-kl-4197179,2025-04-14T13:33:00+00:00
"Н. Я. ЮЛДАШБАЕВ, Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылының Ф. Солтанов исемендәгеурта мәктәбе уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы",Предметҡа һөйөү тәрбиәләү юлдары йәки белем биреүҙә мөхәббәттең көсө,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,143,https://uchbash.com/news/novosti/2024-03-29/predmet-a-y-t-rbi-l-yuldary-y-ki-belem-bire-m-h-bb-tte-k-s-3706783,2024-03-29T11:48:32+00:00
"""Боланҡай"". Бөрйән районы Байназар урта мәктәбенең 5""а"" класс уҡыусыһы Диана Теләүсинаның һүрәте.","""Боланҡай"" һүрәте",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Мин донъяны һүрәтләйем""",97,https://amanat.su/articles/min-donyany-r-tl-yem/2024-10-27/bolan-ay-r-te-3984086,2024-10-27T10:50:00+00:00
"Бөгөнгө интервью махсус хәрби операция зонаһынан. Яҙышабыҙ. ""Туча""ның профессионал булыуы күренеп тора: аныҡ, тиҙ һәм эшлекле. – Яраланманым. Марьинкаға ингәндә көслө ут һөжүменә эләктек. Ун секунд яҙмышты хәл итте. Тиҙ генә башҡа урынға күсмәһәм, әле һеҙҙең менән һөйләшеп тә ултырмаған булыр инем. Мин ятҡан ергә миномет снаряды төштө. – Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы, 2-се дәрәжә Батырлыҡ өсөн, 4-се дәрәжә Георгий тәреһе миҙалдары менән наградландым. – Үҙем. Ютубта видео ҡараным, ҡыҙыҡһынып киттем, нисек эшләүен белергә теләнем. Аҙаҡ деталдәр туплап, пенопластан һәм ағастан беренсе борттарҙы йыя башланым. Самолеттарҙа урындарҙы разведкалау менән шөғөлләнермен тип уйлай инем. Дошмандың тылына осорға хыялландым. Минең шөғөлдө күреп, уҡырға ебәрҙеләр. Мин риза булдым. Дронға идара итеү минең өсөн ҡарурмандай  таныш булмаған  эш ине. Тәүге аҙнала пультта стиктарҙы тоторға өйрәндем. Бер бармағым һынғанлыҡтан, насар бөгөлә ине. Ауыр ине, тик мин бирешмәнем, үҙем өйрәнергә теләнем. Хәтерләйем, тәү тапҡыр дрон менән идара иткәндә, ел сыҡты. Тулҡынланам, баш әйләнә, сөнки күҙлек кейгәнмен. Мин һәр саҡ осорға хыялландым, осоусы булып булманы, ә дрондарға идара иткәндә мин үҙемде ҡош кеүек тоям. –  Эйе, тура килде. Урында ориентирҙы юғалтырға ярамай. Юҡһа, үҙеңдекеләрҙе эләктереүең ихтимал. Картографияны һәм ориентациялауҙы яҡшы белеү мотлаҡ. Пилотһыҙ осоу аппараттары операторы – профессия. Һин бортты тойорға һәм уның нимәгә һәләтле булыуын аңларға тейешһең. Ул машина кеүек, уның бөтә мөмкинлектәрен белеү мотлаҡ. Дошман бер кешегә 5-10 ҡарсығаһын да йәлләмәүе ихтимал. Операторлыҡҡа һәр кандидатты һайлап алыу мөһим. Аңлы, яуаплы кеше кәрәк. Ул алғы һыҙыҡтағы егеттәрҙе яҡлай алһын, бының өсөн көнө-төнө эшләү талап ителә. Элек ҡорамалдарҙы бер нисә километр үҙебеҙ ташыһаҡ, хәҙер беҙҙе автомобилдәр, мотоциклдар менән тәьмин итәләр. Пилотһыҙ осоу аппараттарының сифаты яҡшырҙы, был үҙгәреш бөтә нәмәгә лә ҡағыла. Түләүҙәрҙе ваҡытында алабыҙ. – Ҡатыным, балаларым. Улар хәҙер мәктәпкә уҡырға төштө, тик 1 сентябрҙә икеһен дә  1-се класҡа оҙата алманым. - Ҡасандыр унда йәшәнем һәм 3-сө лицей-интернатта уҡыным. Класс етәксеһе Лилиә Егоровнаға сәләм әйтегеҙ! - Мин нефтсе булып эшләнем. Махсус хәрби операция тамамланғас, нефть секторында пилотһыҙ технологияларҙы индереү менән шөғөлләнергә уйлайым. – Ҡорамалды, программаларҙы, картографияны, физиканы яҡшы өйрәнергә кәрәк. Иң мөһиме, теләк булһын һәм рухты юғалтмаҫҡа кәрәк. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, контракт төҙөү мәсьәләләре буйынса республика халҡы берҙәм 177 белешмә номеры буйынса, 122 йәки ( телефондары аша Ситуация үҙәгенә, Минең документтарым күп функциялы үҙәктең яҡындағы офисына мөрәжәғәт итә ала. Шулай уҡ һорауҙарға яуаптыбашбат. рфсайтында, контракт буйынса хәрби хеҙмәткә инергә теләүселәр өсөн һәм уларҙың ғаилә ағзаларына социаль ярҙам саралары тураһында ""Телеграм""да мәғлүмәт таба алаһығыҙ. Башҡортостанда контракт буйынса хәрби хеҙмәткә саҡырыу дауам итә. Мобиль пункттар республиканың барлыҡ ҡала һәм райондарында эшләй. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Дрон менән идара иткәндә үҙемде ҡоштай хис итәм,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Геройҙар,3119,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2026-02-21/dron-men-n-idara-itk-nd-emde-oshtay-his-it-m-4587594,2026-02-21T07:30:00+00:00
"Тотош илдә үтеүсе Сәләмәтлек диктанты 16 сентябрҙә башланған, 21 сентябргә тиклем дауам итә. Унда 13 йәштән өлкән һәр кем ҡатнаша ала. Диктант тип аталһа ла, беҙ күнеккәнсә, әйтеп торғанды яҙыу түгел был сара. Ҡатнашыусыларға шәхси гигиена, санитар-гигиена нормалары, хәүефле вирус инфекцияһы ауырыуҙарын иҫкәртеү һәм сәләмәт туҡланыу темалары буйынса 39 һорауға (36 төп, ныҡ ҡатмарлы 3 һорау) яуап бирергә тура килә. Һәр һорауға яуаптың өс варианты бирелә, дөрөҫөн һайларға кәрәк. Диктант материалдарын Роспотребнадзорҙың Санпросвет проекты эксперттары тәҡдим иткән. Беренсе көндө Рәсәйҙә 500 мең кеше диктант шарттарын үтәп өлгөргән. Диктант акцияһына Рәсәйҙең бөтә мәктәптәре лә ҡушыла. Онлайн ҡатнашыу өсөн ошо һылтанма буйынса күсегеҙ: . Был – Роспотребнадзорҙың санщит. рус порталы. Һорауҙарығыҙ булһа, Роспотребнадзорҙың Берҙәм консультация үҙәгенә шылтыратығыҙ: . Фото сығанағы: санщит",Сәләмәтлек диктантына ҡушылығыҙ,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,893,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-18/s-l-m-tlek-diktantyna-ushyly-y-3933719,2024-09-18T10:28:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Бары тик яшәргә"" (""Просто жить"") спектакле - баскынлыктагы Луһанскиның Луспекаев исемендәге драма театры актеры Артем Малахов турында. Спектакльне Чиләбенең ""Место"" театрына нигез салган Рамил Каһарманов куя диелә. Урыс телендә тамашалар куючы Казан дәүләт яшь тамашачы театры 31 гыйнварда ""махсус хәрби операция"" турында (Украинага каршы һөүмне Русиядә шулай атыйлар) спектакль күрсәтәчәк. Бу хакта ""Реальное время""яза. Хәзерге вакытта тамашага әзерлек бара диелә. ""Бары тик яшәргә"" (""Просто жить"") спектакле - баскынлыктагы Луһанскиның Луспекаев исемендәге драма театры актеры Артем Малаховтурында. Ул 2022 елның 24 февралендә, Мәскәү Украинага бәреп кергән көнне фронтка китә, аннары кире кайта. Пьесаны Яна Ореховаязган, ә спектакльне Чиләбенең ""Место"" театрына нигез салган Рамил Каһармановкуя диелә. Күптән түгел Габдулла Кариев исемендәге яшь тамашачылар театрының да Русиянең Украинага каршы сугышы турында спектакль куярга ыенуыбилгеле булган иде. Театрның баш режиссеры Ренат Әюпов бу уңайдан ""Хәзер шундый чор, яшьләрне һәм балаларны патриотик рухта тәрбияләү юнәлешендә бездән ""СВО""га бәйле спектакль сорыйлар. Бу нәүбәттән бер автор белән сөйләшү бара. Кызыклы мәгънәви спектакль булырга тора"", дигән иде. Әюпов сүзләренчә, әлегә әзер пьеса язылмаган. Сугыш турында спектакль кайчанга әзерләнәчәге дә билгеле түгел. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Урыс телле тамашалар күрсәтүче Казан дәүләт яшь тамашачы театры киләсе ел башында Украинадагы сугыш турында спектакль куячак,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1398,https://www.azatliq.org/a/uris-telle-tamashalar-kursatuche-kazan-daulat-yash-tamashachi-teatri-kilase-el-bashinda-ukrainadagi-sugish-turinda-spektakl-kuyachak/33200519.html,2024-11-13T14:24:10+03:00
"Ике алтын, бер көмөш, ике бронза миҙал яулағандар. Экология буйынса олимпиаданың абсолют еңеүсеһе иһә – Өфөләге 93-сө физика-математика лицейының синыф уҡыусыһы София Салангина. Климат үҙгәреүе һәм экологик мәсьәләләргә арналған олимпиадала донъяның 11 иленән еңеү өсөн көрәшкәндәр. Софияның эше – ҡалалағы йәшеллектең атмосфералағы углекислый газға йоғонтоһо тураһында. Ҡыҙҙың остазы – биология уҡытыусыһы Анна Аркадьевна Вайн. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Өфө ҡыҙы – абсолют еңеүсе,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0],4,Конкурстар,819,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-09-22/f-y-y-absolyut-e-e-se-4397325,2025-09-22T15:40:00+00:00
"Берәүҙәр гел балда, майҙа йөҙә, Маҡтап йәшәй түрә-ҡараны, Ағайҙарҙың ҡул-аяғын үбә, Күләгәң, – ти, – нурлы! Ҡара әле! Ҡоро ҡашыҡ ауыҙ йырта, тиеп Әйткәндәрҙер бәлки шуғалыр. Ялағайҙар, хәйләкәрҙәр генә Ни өсөндөр үрләй юғары. Радик ХӘКИМЙӘН. ЙӘШ АРТИСҠА ФАТИХА Ныҡ тырышма! Эш күрһәтһәң — Батыралар. Эшләмәһәң, шытыу менән Ҡатыралар. Ауыҙ йырып шыңғырлаһаң — Шул да етә, Еңел-елпе йырҙар йырла — Ныҡ шәп үтә! Иң мөһиме – һәр ҙур эттең Артын яла, Йылғыр заттар данды шулай Яулап ала. Арзан фатир, ҙур исем дә Тиҙ үк булыр. Ә Таланттар, һин үҫкәндә, Шиңеп һулыр. Ижад, тиеп маташма ла! Уны ташла! Халҡым, Телем, Илем, тиеп Һүҙең башла. Халыҡ, Ил, Тел – һиңә бик шәп Ҡалҡан булыр. Кемдер һиңә ҡаршы сыҡһа – Талҡан булыр! Илдең һиңә, һинең Илгә Юҡ кәрәгең. Үҙең ҡылан, как будто һин – Ил терәге! Алдыңдағын тапап үтеп, Өҫкә үрлә – Бәлки, сығып ҡуйыр һинән Бер шәп түрә! Түрәлек ул мәңге түгел, Өлгөрөп ҡал – Урла, байы, Шәхестәрҙән Үсеңде ал. Ижадсының һәр бер эшен Юҡҡа сығар. Ул үрләһә, карьераңа Таяҡ тығар. Меҫкендәрҙе маҡтап, күккә Сөйөп ебәр, Таланттарға төрлө бысраҡ Өйөп ебәр. Өтөктәрҙе өҫтөн итһәң – Талант үлә. Быны яҡшы үҙләштерә Һәр бер түрә. Мин – сатирик. Кинәйәне Дөрөҫ аңла. Үҙ башың бар, үҙ выжданың – Һиңә Алла! Вәлит ИЛЕМБӘТОВ.",ШИҒЫРХАНА,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Шиғриәт,1242,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-06-02/shi-yrhana-4260706,2025-06-02T12:10:00+00:00
"Мәүлет ЧавушуглыТөркия Кырымның Русиягә кушылуын танымый һәм моны аннексия дип санавын дәвам итә, диде Төркия тышкы эшләр министры Мәүлет Чавушуглы. Ул шулай ук башка илләрне дә бу хакта онытмаска чакырды, дипяза. Кырым темасын Чавушуглы Әнкарадагы Кырымтатар мәдәнияте һәм ярдәмләшү берләшмәсе әгъзалары белән очрашу вакытында күтәргән. Ул Төркия Украинаның бербөтенлегенә һәрвакыт теләктәшлек күрсәтте, дип белдергән. ""Без Кырымда ниләр булганын онытмадык, онытмаячакбыз. Кырымның аннексиясен танымадык, танымаячакбыз"", дигән министр. Чавушуглу сүзләренчә, кайбер Европа илләре Кырымдагы вакыйгалар турында оныта башлады. ""Исегезгә төшерәбез, әгәр сез бүген Кырым турында онытып, иртәгә Украинада берәр нәрсә килеп чыкса, моның өчен сез аваплы булачаксыз"", ди тышкы эшләр министры. Чавушуглы Әнкара Киевка ярдәм итүен дәвам иттерәчәк һәм ""Кырымның Украинаныкы булуын беркайчан да онытмаячак"", дип белдергән. Ул ике ил арасында ирекле сәүдә зонасы төзү турында килешү имзаланачак диде. Моннан тыш, туризм өлкәсендә дә мөнәсәбәтләрнең үсүе турында белдерде. Чавушуглы белән очрашуда Украина тышкы эшләр министры Павел Климкинһәм Украина президентының кырымтатар халкы эшләрендә вәкиле Мостафа әмилевта булган. Төркия Кырым мәсьәләсендә Украина ягында булуы турында даими белгертеп килә. Шул ук вакытта Русиягә карата нинди дә булса чикләүләр кертү мөмкинлеге күзалланмый. Әнкара кырымтатар халкына ярдәм итүгә дә көч куя. Русиядә тыелган Кырымтатар халкы мәлесе лидерлары Әхтәм Чийгоз һәм Илми Умеровны Украинага тапшыруда да Төркия арадашчы роленүтәде. Чийгоз һәм Умеров Русиянең бербөтенлеген бозарга чакыруда һәм тәртипсезлекләр оештыруда гаепләнеп, хөкем ителгәннәр иде. Русия Кырымны 2014 елда Украина кануннарына каршы килеп, гаскәр кертеп хәрбиләр күзәтүе астында уздырылган ""референдум"" нәтиәләре нигезендә аннексияләде. Көнбатыш илләре моны халыкара нормаларны бозу дип саный.",Төркия тышкы эшләр министры Кырым аннексиясен онытмаска чакырды,['Дин' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1885,https://www.azatliq.org/a/29279308.html,2018-06-08T06:47:08+00:00
Бөтә донъя балаларҙы яҡлау көнөндә Сәлих ауылы янындағы Оло күл буйында әсәйем балаларға байрам ойошторҙо.,Яратҡан уйындарыбыҙҙы уйнаныҡ,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Хаттар,106,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2025-06-02/yarat-an-uyyndaryby-y-uynany-4261298,2025-06-02T16:03:46+00:00
"5Подкастта күтәрелгән мәсьәләләр: Подкасттагы сөйләшү галимнәр, белгечләр, фәнни мәкаләләргә нигезләнде. Аларның сылтамалары: Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Коронавирус вакцинасы: кемгә ышанырга һәм ничек тәвәккәлләргә,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,татарча подкаст,370,https://www.azatliq.org/a/31556772.html,2021-11-11T14:40:00+00:00
"Путин һәм Трамп Аляскада очрашудан соң, ел. фикерләрРусия президенты Владимир Путин АКШ президенты Доналд Трамп белән очрашу вакытында Украинадагы сугышны туктату килешүе кысаларында аннексияләнгән Кырымны Русиянеке итеп тануны таләп иткән. Бу хакта үз чыганакларына таянып яза. Әлеге тану бары тик АКШ тарафыннан гынамы, әллә бөтен Көнбатыш илләре һәм Украина ягыннан танылырга тиешме, ачык әйтелми. Агентлык чыганаклары сүзләренчә, Путин шулай ук Русиягә каршы кертелгән чикләүләрнең, ким дигәндә, бер өлешен алуны таләп итә. Путин тәкъдименә күрә, Киев Донецки һәм Луһански өлкәләреннән хәрбиләрен тулысынча чыгарырга тиеш булачак, ә моның хакына Русия Херсон һәм Запорожье өлкәләрендә фронт сызыгын ""туңдырып"" куячак дип вәгъдә ителә. Украина инде үз ирләреннән, аерым алганда Донецки өлкәсеннән чигенәчәген кире какты. Хәбәрләргә күрә, Русия Сум өлкәсенең төньягындагы һәм Харьков өлкәсенең төньяк-көнчыгышында оккупацияләнгән ирләрнең чагыштырмача кечкенә өлешләрен кире кайтарырга әзер. Чыганаклар белдерүенчә, Русия Украинаның кайбер төбәкләрендә яки бөтен ил буйлап урыс теленә рәсми статус бирүне, шулай ук илдә Мәскәү патриархаты карамагындагы Урыс православ чиркәвенә ирекле эшчәнлек алып баруны таләп итә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",: Путин Трамп белән очрашуда санкцияләрнең бер өлешен гамәлдән чыгаруны таләп иткән,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1316,https://www.azatliq.org/a/33505510.html,2025-08-17T10:23:24+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрЯкутларның Ысыах милли бәйрәмен Түбән Камада киләсе елның 13 июнендә үтәчәк. Татар-информхәбәр итүенчә, бу карар Түбән Кама районы башлыгы Радмир Беляевбелән Саха (Якутия) башлыгы Айсен Николаевныңочрашуы вакытында расланган.2022 елда Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Саха республикасына барып, якутларның Ысыах милли бәйрәмен күреп кайтып, андагы миллилеккә хисләнеп, Сабантуйны көчәйтергә, миллиликне өстәргә кирәк дигән теләк белдерде. Үзгәрешләр шул елны ук башланды, татарның милли бәйрәмен оештыру өчен яңа такым булдырылды, эшкә яшьләр әлеп ителде.2023 елны Якутски мэры Евгений Григорьев ""Ысыах Туймаады - 2023"" ""махсус хәрби операциядә катнашучыларга"" багышланачак дигән иде. Якутиядә яшәүчеләр милли бәйрәмне сугышка багышлауга каршы чыкты. Бу хакта Русиянең азиат халыклары бәйсез медиасыязды. ""Ысыах – саха өчен иң мөһим бәйрәм. Якыннар тормышны, тынычлыкны, туган ирне мактау өчен ыела. Изге, кагылгысыз йола. Әмма явызлык бу изге бәйрәмгә дә үзенең канлы кулларын сузды. Кремль узурпаторлары кушуы белән оятсыз маңкортлар быел Ысыахны сугыш бәйрәме дип игълан итте"", диелде хәбәрдә. Бу халыкларның мирасын юк итү, дип искәртелде. ""Ысыахны канга буярга тырышу бөтен кешеләрнең, хәтта сугыш турында дәшмәүчеләрнең дә ачуын китерде. Меңләгән саха якташларын бу пропаганда чарасына килмәскә чакыра"", диелде. Саха республиканың Халыклар дуслыгы йорты итәкчесе Яна Игнатьева элек Казанга килгәч, 1990 еллардан республикада милли мәдәниятне үстерү башланды дигән иде. Милли бәйрәмебез Ысыахны – әйне каршы алу, кояшны сәламләү, яшеллекне зурлау бәйрәмен үткәргәндә, бөтенесе дә милли киемнәрдән килә. Хәтта кечкенә балалар да"", дидеул. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Якутларның Ысыах милли бәйрәмен Түбән Камада уздырачаклар,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1770,https://www.azatliq.org/a/33610028.html,2025-12-01T13:30:21+00:00
"– Ну, надоел шул һандығың, ҡалдырып кит шул ҡыйыңды. Кемгә кәрәк шул сепрәктәрең? Өләс, аҡсаң булһа, похоронщиктар барыһын да эшләп ҡуя! – Эй, балам, ни һөйләйһең һин, һәр кем Хоҙай ҡаршыһына үҙ бирнәһе менән әҙерләнеп барырға тейеш. Мин дә яйлап барыһын да әҙерләнем, тәрбиәләп, һуңғы йортома оҙатыусыларҙы риза итеп китергә теләйем, өлкән киленгә барыһын да күрһәттем, ул белә. – Мин һандыҡ ташып йөрөмәйем, тиҙерәк бул, бөгөн собестан килеп, һинең фатирһыҙ интегеп йөрөүеңде тағы ла бер күрергә тейештәр. – Нишләп мин йорт-ерһеҙ булайым? Өлкән улым менән ғүмер баҡый бергә йәшәнем, ике ҡатлы йорт һалып ингәс, әсәй, иң ҙур бүлмә һинеке, тип, миңә биреп ҡуйҙылар, рәхәтләнеп йәшәнем. – Опять ты за свое, һине прописканан төшөрҙөләр. Һин фатирһыҙ ҡалған вдова. Нимә, ҡартатай һуғышта бушҡа ҡан ҡойғанмы, бына фатир алып бир ҙә, теләһәң ҡайҙа тор, но знай, ул фатир миңә! Һин аяғыңды ла баҫмаясаҡһың, ҡасандан бирле һинең менән йонсоп, күсенеп йөрөйөм. Әсәйгә рәхәт, бар, ҡыҙым, бар, ана кешеләр анһат ҡына фатир ала, өләсәйеңдең бер ярҙамы тейһен тип, рәхәтләнеп ҙур ҡалала атайым һалып ҡалдырған йортта йәшәп ятҡанда, ошонда алып килеп ҡалдырҙы. Вот йөрө инде, ошо әбейҙең һандығын һөйрәп… – Все, на этот раз ул ҡый ояһын ташлап китәм, и так места нет. Диана һөйләнә-һөйләнә әйберҙәрен ташый башланы. Мәзүнә ҡарсыҡ алдында торған һандығын һаҡ ҡына һыйпап ҡуйҙы… Солтанморатынан ҡалған берҙән-бер ҡомартҡыһы, ғәзиз иҫтәлеге бит ул. Алтын ҡуллы, зауыҡлы ир уҙаманы ине ул. Һуғыштан бер яраһыҙ иҫән ҡайтыуым һинең мине өҙөлөп көтөүеңдән һәм әсәйемдең бетеүен йөрөтөүемдән булды, ти торғайны. Әллә Солтанморатының әсә-атаһын яңғыҙ ҡалдырмай, ҡәҙер итеүенең фатихаһы төшөпмө, хәләле һуғыштан иҫән-имен ҡайтты. Ҡайтты ла егелеп эшкә тотондо. Барыһына ла өлгөрҙө ул: дәүләт эшенә лә, өйҙөкөнә лә. Ситтән тороп институт тамамларға ла, үҙенә оҡшап торған тилбер малайҙарын йорт-ҡурала эшкә өйрәтергә лә өлгөрҙө. Атаһының иҫкергән өйө урынына яңы йорт күтәрҙе. Урыны тарыраҡ, әллә икенсе урынға яңы йорт һалайыҡмы? – тип ҡараһа ла, Юҡ, атай нигеҙен ҡоротмайым, нәҫелебеҙҙең ҡото – ошо нигеҙҙә, төпсөк улыма ҡалдыра торған нигеҙ ул, – тине бабайы. Ниндәй эшкә тотонһа ла, янып, дәртләнеп, барлыҡ көсөн биреп эшләне. Ял итһәң ни була һуң, тиһәң: Мин, Мәзүнәкәйем, яуҙан ҡайта алмаған дуҫтарым өсөн дә йәшәйем бит, улар менән һуғыш тынып торған арала әллә күпме хыяллана торғайныҡ. Шул хыялдарҙы миңә тормошҡа ашырырға яҙған. Аллаһы Тәғәләгә шөкөр итеп йәшәйем, улдарыма йорт һалып, башлы-күҙле итһәм, үкенмәҫ инем. Тағы ла бер хыялым булды. Һиңә һандыҡ эшләп бирермен тигәйнем. Хәтерләйһеңме, һине оҙатып алып ҡайтҡанда, атайым-әсәйем булмағас, мине бирнәһеҙ, һандыҡһыҙ оҙаттылар, тип илағайның, – тиер ине. Солтанҡайы һүҙендә торҙо, күҙҙең яуын алырлыҡ итеп эшләне ул һандыҡты. Ниҙәр генә һаҡланманы уның төбөндә, нағышлап эшләнгән ҡул эштәре булһынмы, байрамдарҙа ғына кейелә торған кейем-һалыммы. Ҡунаҡ килгәндә генә өҫтәлдә ҡуҡырайып ултыра торған ялтырмы, тәм-томмо – барыһы ла. Һандыҡ төбөндә НЗ ялтырҙарҙың ятҡанын белһә лә, Солтанмораты үҙ дәрәжәһен үҙе төшөрөп, һандыҡҡа асҡыс яратып йөрөмәне, бик эсе бошоп ҡайтҡанда ғына: Ҡой әле шул яуызыңдан, исмаһам, әҙерәк асыу баҫылыр, – ти торғайны. Байрамдарҙың иң түрендә һуғыштың еҫен дә белмәгән, матур телмәр һөйләргә оҫтарған ветерандарҙы күреп, күңеле һүрелеп ҡайта ине. Ҡанлы һуғышта ирҙәре һәләк булып, балаларын үлтермәй һаҡлаған әсәләргә, бер ваҡытта ла атаһының наҙын күрмәгән балаларға тейеш ул хөрмәт. Ярай әле, исмаһам, минең балаларым атайлы үҫте, үҙ балаларын үҙҙәре ҡарар. Мин булмаһам, һине лә яңғыҙ итмәҫтәр, – ти торғайны. Аталары баҡыйлыҡҡа күскәндә өлкән улдары өйләнеп, башлы-күҙле булғайны инде. Аллаға шөкөр, ата балаһы тап булды Фәритенә: үҙе уңған, үҙе йомшаҡ телле, ә иң оҡшағаны – һәр саҡ йөҙөндә йылмайыу. Килене менән тәүге күрешеүҙән сере беректе Мәзүнә ҡарсыҡтың, ниндәй эшкә тотонһа ла, мин дә мин, тип торған килен ҡәйнәһенән күп нәмәгә өйрәнде. Ейән-ейәнсәрен дә бергәләп үҫтерҙеләр, тәүҙә балалар баҡсаһында ул иң шәп өләсәй булһа, һуңынан – мәктәптә. Өләсәй, алай ҙа уҡытыусы булып эшләгәнһең, һин ярҙам иткәс, миңә рәхәт, – ти торғайны ейәнсәре. Балалар институтҡа ингәс кенә ҡулынан эш төшкәндәй булды. Төпсөк улы Сабир ғына атаһының васыятын үтәй алманы, Себер тарафтарына институттан һуң юлланғайны, шунан ҡайтманы. Тәүҙә өйләнде, атаһы риза булманы, үҙебеҙҙең диндән, үҙ телеңдә һөйләшкән килен кәрәк беҙгә, тип ҡараны. Атай, беҙ күптән бергә, бәпес көтәбеҙ, – тигәс, ҡул һелтәне. Ул ни эш, никахһыҙ, ҡоҙа-ҡоҙағыйҙар менән танышмай, – тип Мәзүнәнең һөйләнеүен килене: Твоя мама меня не любит, сына ревнует, – тип, ғүмер буйы ҡәйнәһенә һалҡын булды. Сабирының бер бөртөк ҡыҙы бәләкәстән йыш ауырыны. Килендәре бала ҡарау һылтауы менән эштән сыҡҡайны, башҡа эшләмәне. Эшләргә ваҡыты ла булманы инде, йә, диңгеҙ климаты кәрәк, тип, йә, Мәскәүҙә йәшәгән әсәйем һағынған, тип, гел юлда булды. Ейәнсәре Диананы һирәк күрҙеләр. Шулай ҙа ул баланың ҡайтып күренеүе йортҡа ҡояш нуры өҫтәлгәндәй була торғайны. Ярай, балалары ҙурайғас, ҡайтырҙар, нигеҙҙе һыуытмаҫтар, – тип, аталары үлеп киткәнсе өмөт менән йәшәне. Ҡайта алманы шул Сабирҡайы, юл фажиғәһендә һәләк булды. Әсәй, ҡала уртаһында тиерлек ерҙә өй һалырға урын бирҙеләр, мин билдәле нефтсе бит, Мәскәүгә саҡырып, бөтә кешегә орден бирмәйҙәр, – тип шатланып йөрөгәйне балаҡайы. Мәзүнә ҡарсыҡ, ауыр көрһөнөп, тағы иҫтәлектәргә сумды… Күрше бүлмәлә Дианаһы үҙ алдына һөйләнә-һөйләнә әйбер ташый. Туҡта, нисек башланды әле һуң ошолай күсенеп йөрөүҙәр? Төпсөгөн һуңғы юлға оҙата ла алманы. Килене: Хороним здесь, приезжайте, – тигән фарман ғына ебәрҙе. Фәрите оҙатырға барҙы туғанын. Әсәй, ярты ҡала оҙатты ҡустымды, бик хөрмәтле кеше булған ул. Ә йәшәгән өйҙәрен күрһәң, беҙҙә иң байҙар ҙа улай йәшәмәй, – тип һөйләне ҡайтҡас. – Эй, балаҡайым, бәхет байлыҡта ғына булһа икән. Улы вафат булыуынан ярты йыл үтеүгә башланды ошо ғәрәфәттәр. Ҡалдырырға кеше юҡ, – тип, ҙур этен эйәртеп, килене Себерҙән ҡайтып төштө. Ул эт өйҙә генә йәшәй икән, Фәриттәрҙең иң ҙур бүлмәһенә урынлаштылар. Диана институтынан: Бер йылға академ алдым, – тип һуңыраҡ ҡайтты. Сабирының вафатынан һуң йөрәк өйәнәге йыш борсоған Мәзүнә ҡарсыҡ тәүге көндә үк, аят уҡытып, балаҡайын иҫкә алырға тип, туғандарын йыйҙы. Неужели вы думаете, что я приехала за вашими платочками? Где наследство деда внучке? – тип килене ғауға ҡуптарҙы. Һуң, өй иҫкергәс, урынын һатып, яңы өй һалдыҡ. Әсәй – беҙҙең менән, Сабир менән шулай килештек, – тип Фәрите аңлатырға маташты, тик ҡайҙа ул… Ә иртәгәһенә килене бик белдекле төҫ менән һүҙ башланы. Хәҙер закон буйынса һуғышта ҡатнашҡан ветерандарҙың ҡатындарына фатир бирәләр. Һин, ҡәйнәм, шул фатирҙы Дианаға алып бирәһең, в противном случае, судҡа биреп, Фәрит улыңды өйһөҙ итәм. Бедная сиротиночка атайһыҙ ҡалды и еще без наследства, – тип илап уҡ ебәрҙе. – Һуң, нисек инде әсәй фатирһыҙ булһын, ике ҡатлы йортта йәшәйбеҙ, бөтә уңайлығыбыҙ бар. Нисек оялмай фатир һорап йөрөйбөҙ? – Фәрит улы, аптырап, әсәһенә баҡты. Аптыранып, оҙаҡ өндәшмәй торҙо Мәзүнә ҡарсыҡ. Шунан: Ярай, иртәнсәк һөйләшербеҙ, – тип бүлмәһенә инеп китте. Төнө буйы күҙенә йоҡо инмәне, күҙен йомһа, йә ҡарты, йә Сабиры төшөнә инде. Ҡарты бик йонсоу, ауырыу күренде, улы, киреһенсә, шат тойолдо. Аңламаҫһың был төштәрҙе… Ветерандарға фатир биреү тураһында күптән ишетеп йөрөй ул, иҫке йорттары урынына яңыны алып, шатланып йәшәгән ҡорҙаштарында ла булып, шатланып ҡайтҡаны бар. Ләкин минең хәл бөтөнләй икенсе бит, шулай ҙа ейәнсәремә бер файҙам да теймәне… Былтыр Әсҡәт ҡорҙашына барып, бик әсенеп ҡайтҡайны. Әбейе үлгәс, ул ишек алдарында яңы йортта йәшәгән улына күсеп сыҡҡайны, бик татыу, күңелле йәшәп ятҡанда ошо фатир биреү мәсьәләһе килеп сыҡты. Әсҡәт ҡоҙа күп уйлап тормай, ҡыҙының ҡыҙына фатирҙы яҙҙырған да ҡайтҡан. Шунан башланды ғауға. Килененең дарҫ-дорҫ баҫып, ашты арлы-бирле һалып биреүенең сәбәбен тәүҙә аңламаны бабай, ә һуңынан…. Хәҙер балалары аралашмай, Еңеү байрамында береһе ҡайтып инһәсе. Бабай ишек алдындағы иҫке йортона киренән күскән. Юҡ, минең улай талашып йөрөрлөк балаларым юҡ, хөкүмәт биргәс, алып бирәйем. Мәзүнә ныҡлы ҡарарға килде. Иң ҡыйыны Фәрит менән һөйләшеү булды. Әсәй, мин мәктәп директоры булып эшләйем. Уҡыусыларымдың күҙенә нисек күренәйем? Һине фатирҙан фатирға күсереп йөрөтәйемме? Ҡустымдың ҙур өйө, ҡыҙына пенсияһы ҡалды бит, – тип илап та ҡараны. Тик әбей ныҡ торҙо. Килене тапҡан бер бүлмәле фатирға Дианаһы менән күсеп тә сыҡтылар. Ваҡытлыса күсһә лә, Мәзүнә ҡарсыҡ һандығын ҡалдырманы. Үлемтеккә йыйған кәфенлеген, йыуған кешеләргә тарата торған күлдәклектәрен, яулыҡтарын үҙе менән йөрөтөр булды. Ә иң ҡыйыны яңы урында йоҡлау ине. Ғүмер баҡый ятҡан йомшаҡ түшәген үҙе менән ала алманы. От пуха у меня аллергия, – тип ейәнсәре алдыртманы. Диана ни, көнө буйы телефонын тотоп йөрөй, төндә лә ҡулынан төшөрмәй. Ҡайһы саҡ көндәр буйы бер ауыҙ һүҙ һөйләшмәйҙәр. Тәүҙәрәк ашарға бешереп, Дианаһын көтөп ултыра ине. Ты не умеешь готовить, все жирное, все не так, – тигәс, хәҙер бик бешереп тә бармай. Дианаһы кафела туҡлана, күберәк йә пицца, йә ролл алдыртып ашай. Өләс, һин дә аша, ти ҙә ул, тик күңелгә ятмай ул нәмәкәйҙәре. Мәзүнә әбей тағы бер тапҡыр һандығын һыйпап ҡуйҙы. Бабайының йылыһы килгәндәй булды. Иҫенә төштө, бөгөн бабайы төшөнә инде бит. Эй йылмайып ҡулын һуҙа. Һандығыңды ҡалдырманыңмы? – тип йылмаясы… – Өләсәй, поехали, такси ждать не будет. Ты что сидишь? Еще улыбается! Странно… Диана Мәзүнә ҡарсыҡтың арҡаһынан дер һелкетте. Ҡарсыҡ ултырған еренән шыуып иҙәнгә төштө… Ҡыҙыҡай, аптыранып, телефонға йәбеште: – Мам, она не дышит… Диананың асырғанып ҡысҡырыуынан тәҙрә быялалары зыңлап китте.",Үлемтек һандығы. Луиза Дәүләтшина,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0],5,Хикәйә,9567,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2023-03-13/lemtek-andy-y-luiza-d-l-tshina-3175657,2023-03-13T19:07:00+00:00
"В акции приняли участие более 1000 человек, в т. ч. 748 студентов колледжа, которым удалось собрать 900 кг яблок, на первом этапе изготовлено 265 литров вкусного яблочного варенья и упаковано 530 банок. Процесс изготовления варенья был осуществлен студентами, обучающимися по специальности «Поварское и кондитерское дело», с соблюдением всех требований ГОСТа и максимальным сохранением полезных веществ башкирских яблок. Также в акции присоединились жители Уфы, представители компании «Байрам», родители и семьи участников специальной военной операции. «Сегодня не только будущие повара и кондитеры прошли  профессиональную проверку по изготовлению варенья, но все участники акции сдали экзамен по нравственности и патриотизму»,  – отметил директор Уфимского торгово-экономического колледжа Ришат Сабитов. Пресс-служба ГБПОУ УТЭК",Акция «Варенье СВОим»,['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Махсус хәрби операция,829,https://uchbash.com/articles/care/2025-09-08/aktsiya-varenie-svoim-4378949,2025-09-08T13:59:00+00:00
Йәғни Башҡортостанда Үзәт күлендә һарыҡтары батып үлгән фермер 20 миллион һум самаһы аҡсаһын юғалтҡан.,20 миллион һумды һыуға һалған,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,102,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-23/20-million-umdy-yu-a-al-an-4518619,2025-12-23T16:36:00+00:00
"Конкурста республикала һәм Рәсәй төбәктәрендә йәшәгән, башҡорт телендә һөйләшкән ғаиләләр ҡатнаша ала. Ҡатнашыусыларға өс номинация тәҡдим ителә: «Ғаилә ижады»; «Ғаилә кәсебе»; «Ғаилә йолалары һәм ҡиммәттәре». Шулай уҡ «Махсус хәрби операция геройы ғаиләһе», «Күп балалы башҡорт ғаиләһе» тигән махсус номинациялар бар. Конкурс өс этапта үтә. Беренсе муниципаль этап – 23 ғинуарға, икенсе зона этабы – 23 ғинуарҙан 10 февралгә, өсөнсө республика этабы 11 февралдән 20 февралгә тиклем ойошторола. Еңеүселәрҙең исемдәре 1 мартта Стәрлетамаҡта Башҡорт ғаиләһе көнөндә иғлан ителә. Ғаризаларҙы «Өлгөлө башҡорт ғаиләһе – 2026» билдәһе менән 23 ғинуарға тиклем ебәрергә мөмкин. Конкурстың ойоштороусылары – Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, Мәҙәниәт министрлыҡтары, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты һәм Стәрлетамаҡ бүлексәһе, БР Халыҡтар дуҫлығы йорто, Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәте, Стәрлетамаҡтың дәүләт концерт-театр берекмәһе.",«Өлгөлө башҡорт ғаиләһе» конкурсына ғаризалар ҡабул ителә,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,963,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-19/lg-l-bash-ort-ail-e-konkursyna-arizalar-abul-itel-4542089,2026-01-19T15:05:00+00:00
"Көҙгө елдәр тәҙрә сиртә бөгөн, Сәләмеңде ахыры килтергән. Алыҫ арабыҙҙы яҡынайтып, Ямғырын да, ҡушып ебәргән. Ямғыр тамсылары битем йыуа, Иламайым бөгөн бары ла. Иртәгә бит матур таңдар тыуыр, Осрашырбыҙ әле тағы ла. Эй, һары көҙ, һинән матурыраҡ, Миҙгел бар мы икән донъяла? ! Һары көҙгә ғашиҡ тотҡан йәндең, Йөрәгендә һөйөү ярала. Хыялдарға сумам, һары көҙҙә, Урмандар бит, алтын төҫөндә. Әбейҙәрҙең сыуаҡ көндәре лә, Йылылығын бирә күңелгә. Зәлифә Байышева.",Һағышлы көҙ,['Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],2,Шиғриәт,460,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-10-29/a-yshly-k-4446233,2025-10-29T16:13:00+00:00
Президент России Владимир Путин подписал изменения в федеральный закон «О воинской обязанности и военной службе».,Владимир Путин подписал изменения в закон о воинском призыве,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Ватан,113,https://tanburz.ru/news/vatan-a-ynda/2025-04-22/vladimir-putin-podpisal-izmeneniya-v-zakon-o-voinskom-prizyve-4216753,2025-04-22T09:15:00+00:00
"-Шулайын шулай ҙа, тик бындағы хоҡуҡ төҙәтеү учреждениеһында, йәғни төрмәлә ултырыусылар ҙа тормоштарына зарланмай. - Ҡушғәле, ҡыҙыҡһың да инде, уларҙы режим буйынса ашаталар, йоҡлаталар, кейем бирәләр – романтика! Барыһы ла буш шуларға, беҙҙең пенсияға йәшәп ҡараһындар ине! - Беләһеңме, тотҡондарға рәхәт тормошто ундағы һаҡсылар үҙҙәре тыуҙыра имеш. Ана, берәүһе уларға йәндәре теләгән аҙыҡ-түлек, телефон һәм башҡа кәрәк-яраҡ ташыған, был ғына етмәгән, наркотиктар илткән сағында эләктерәләр үҙен. Күрһәткән изгелектәре өсөн 110 мең һум тирәһе аҡса алыуы ла билдәле. Байығанына ҡыуанып та өлгөрмәй, эләктерәләр үҙен. Коррупция менән булашыу бик ҡиммәткә төшкән: инспекторҙы 11 йыл да алты айға төрмәгә оҙаталар, өҫтәүенә ул бер миллион һум штраф түләргә мәжбүр буласаҡ. - Был инспектор барыһын да оторға теләгән бит – бер юлы ике һыйыр имсәген имергә уйлаған. Дәүләттән эш хаҡы килә, тотҡондарҙан ришүәт – ярай әле ҡойроғона баҫҡандар! Бынағайыш, ишетмәһәң – ишет! Ххх - Ишғәле, һуңғы осорҙа суд эскәмйәһенә ултырған эреле-ваҡлы түрәләрҙе һанап китһәң. бик оҙон исемлек килеп сыға түгелме? Яңыраҡ Салауат ҡалаһының элекке мэрын ултыртып ҡуйҙылар, бер нисә министрлыҡтың чиновниктары ла хәҙер донъяға тимер рәшәткәләр аша баға. Ошондай түрәләр араһында һине бик ныҡ аптыратҡандары бармы? - Ҡушғәле, бар шул. Әлеге лә баяғы Мәләүез районының элекке башлығы иҫемде китәрҙе! - Нишләп? Әллә үҙенең эш хаҡын мохтаждарға таратып биргәнме? Бәлки, район юлдарын рәткә килтергәндер? Юғиһә, өс машинаны бөтөрҙөм шул юлдарҙан йөрөп, аҙым һайын соҡор ҙа саҡыр ине элегерәк. - Юҡ шул. Ул әфәнде эш хаҡын үҙе генә тотонған, юлдар ҙа шул килеш емерек. Ә бына ришүәтте фатирҙар менән генә алған сос башлыҡ! Бер фирмаға төҙөлөш эштәре өсөн ер бирергә рөхсәт ҡағыҙы өсөн бер түгел, өс фатир талап иткән, улары туғандары исемендә икән. Бына хәҙер суд ҡарары менән шуның өсөн 9,5 йыл төрмәлә ултырасаҡ, өҫтәүенә 20 миллион һум штраф түләйәсәк. - Собханалла! Коррупция менән булашыусылар хәтәр күп икән Мәләүез тарафтарында! Ришүәтте фатир менән алырға нисек башы еткән, шайтан ҡотортҡан, ахыры. Ишетмәһәң – ишет! Мәргән Аптыраҡов.",Шайтан ҡотортҡан,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Юмор,2113,https://henek.info/news/+++-+-/2025-11-26/shaytan-otort-an-4482948,2025-11-26T16:49:00+00:00
"Есинори ОсумиБу атнада фәннең төрле тармакларында - физиология һәм медицина, физика һәм химия өлкәләрендә Нобель бүләге ияләре игълан ителде. Азатлык бүләк ияләре беләнтаныштырып барды, киләсе атнада әдәбият һәм икътисад өлкәләрендә бүләкләр тапшырылачак. Шулай да без укучыларыбызга аеруча кызык булган бер ачышка аерым тукталырга булдык. Сүз япон галиме Есинори Осуминың аутофагия өлкәсендә эзләнүләре турында. синори ОсумиФәнни даирәдә ураза тотуның файдалы һәм зыянлы яклары турында бәхәс даими дәвам итә. Япон галименең ачышы бу бәхәстә күпмедер ачыклык кертә. ""Осуми ачышы күзәнәкнең эчке өлешен эшкәртүне яңача аңлау парадигмасын булдырды. Аның ачышы ачлыкка адаптация һәм инфекциягә авап буларак күпсанлы физиологик процесслар әһәмиятен аңлауга юл ачты"", диелә Нобель комитеты белдерүендә. Аутофагия дип күзәнәкләрдә ыелган төрле ""чүпне"" эшкәртү һәм юкка чыгару күренешен атыйлар. Башкача әйткәндә, бу - күзәнәкләрнең ""үз-үзен ашау"" процессы. Аутофагия процессы кыска видеоязмада: Аутофагия ярдәмендә күзәнәкләр кирәкмәгән өлешләреннән, ә организм - күзәнәкләреннән арына ала. Табигатьтән килгән бу сәләт ярдәмендә күзәнәкләр кирәксез һәм зыянлы элементлардан арына. Күзәнәкләр бу очракта чүп ташлый торган кеше кебек хәрәкәт итә: башта ""чүпне"" махсус ""капчыкларга"" - аутофагосомнарга сала, аннары ""чүплеккә"" - лизосомаларга (кайбер организмнарда вакуольларга) ташлый. Анда бөтен чүп-чар эшкәртелә һәм юкка чыгарыла. Эшкәртелгән чимал исә янә күзәнәкнең яшәешенә хезмәт итә: энергия буларак кулланыла яки яңарту процессында төзелеш материалы була. Аутофагия күзәнәкләрне аңа кергән инфекция һәм токсиннардан чистарта. Аның иң эффектив вакыты исә организм өчен стресслы вакытта була. Әйтик, кеше ач булган очракта. Күзәнәкләр ач булганда, алар эшкәртү процессын тизләтә, төрле зыянлы элементлар юкка чыга бара. Аутофагия механизмыШулай итеп вакыт-вакыт ач тору, шул исәптән, мөселманнардагы ураза тоту да файдалы булып чыга, организм чистарына. Күпмедер вакытка аерым азыклардан тотылып тору гадәте башка диннәрдә дә бар. Күп кенә мәгълүмат чаралары нәкъ шуңа игътибар итте дә. Мондый тикшеренүләр моңа кадәр дә күп булса, хәзер инде бу күренеш Нобель бүләгенә ия булган галим тарафыннан расланган булып чыга. Гастроэнтерология белгече, табибә Сәйдә Әхмәдуллина Нобель бүләге иясенең бу ачышы белән таныш, аны игътибар белән өйрәнгән. Ул да уразаның файдасын таный, ләкин сак булырга куша. ""Уразаны бары тик тулысынча сәламәт булган кешеләргә тоту кирәк, сәламәтлеккә, аеруча ашказанына бәйле проблемнар булса, ул зыян китерергә мөмкин. Тоткан кешеләргә дә бу мәсьәләгә итди карап, әзерлек белән уразага керү тиешле. Әйтик, авыз ачканда, кеше ашказанын тутырырга тиеш түгел, чамасын белеп тукланырга кирәк. Сәйдә ӘхмәдуллинаАутофагиягә килгәндә, ул чыннан да ач булган вакытта файда китерә. Ләкин аутотоксиннар барлыгын да онытмаска кирәк. Ягъни кеше озак ач торса, шактый күп токсиннар чыга, аларның организмнан чыгу юллары сорау тудыра. Шуңа бәйле мин, вакытын һәм чама белеп, ач тору файдалы дип саныйм, ләкин кешегә су эчәргә кирәк"", диде Азатлыкка табибә Сәйдә Әхмәдуллина. ""Һәр кешегә, сәламәтме ул, авырумы, һәрвакыт еш, ләкин азлап ашарга кирәк. Бу очракта тәнгә дискомфорт тумый. Минем кызым ураза тота, рухи яктан бу зур хөрмәткә лаек дип саныйм. Тик ураза тоту сәламәт булган кешегә генә тотырга рөхсәт ителә"", дип сөйләде ул. Безнеңканалына язылыгыз һәм иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып алыгыз.",Нобель бүләге иясенең ачышы уразаның да файдасына ишарәли,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Мәғариф,3416,https://www.azatliq.org/a/28038565.html,2016-10-10T21:22:33+00:00
"Роскомнадзор танышулар әсбабын мәгълүмат таратучыларреестрынакертте. Бу хезмәт кулланучыларның үзара язышуларын алты ай дәвамында сакларга һәм алар турында мәгълүматны махсус хезмәтләргә тапшырырга тиеш дигән сүз. -ның реестрга кертелүенә ""Роскомсвобода"" игътибар иткән. Элегрәк Роскомнадзор Русиядәгетанышу хезмәтен һәм дөньяда иң эретанышу хезмәтен дә реестрга керткән иде.",Роскомнадзор танышу хезмәтенә мәгълүматны махсус хезмәтләргә тапшырырга кушты,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,375,https://www.azatliq.org/a/29978810.html,2019-06-03T11:57:23+00:00
"Артем ПрокофьевфикерләрРусия думасы депутатларын Украина бөтенлегенә һәм кагылгысызлыгына кул сузуда гаепле дип тапканнар (Украина инаять кодексының 110 маддәсе 3 өлеше). Бу хакта Украина иминлек хезмәте иткерә. Украинадагы мәхкәмә Русия думасының барлыгы 52 депутатын читтән торып 15 елга ирекләреннән мәхрүм иткән. Хөкем ителгәннәр арасында Думаның Татарстаннан сайланган депутаты Артем Прокофьевта бар. Үз чиратында ул украин мәхкәмәсенең бу карарын ""шизофрения"" дип атады. ""Башта алар миңа Украинага керүне тыйды, ә хәзер бактың исә мине анда мәхкәмә процессына көткәннәр һәм хәтта хөкем дә иткәннәр икән"", дип белдергәндепутат ""Коммерсантъ"" ка. Украина иминлек хезмәте мәгълүматынча, Русия думасы депутатлары президент Владимир Путинга Украинада сугыш башларга булышкан: 2022 елның 15 февралендә алар Донецки һәм Луһански ""халык республикалары""ның бәйсезлеген тану үтенече белән президентка мөрәәгать итү карарынхуплаган. Ә 22 февральдә Русия белән фетнәчел республикалар арасында килешүне раслау өчен тавыш биргән. Думаның тагын 23 депутатына каршы гаепләү актлары мәхкәмәгә тапшырылган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Украина мәхкәмәсе Русия думасына Татарстаннан сайланган депутатны 15 ел төрмәгә хөкем итте,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1191,https://www.azatliq.org/a/32696549.html,2023-11-23T08:18:08+00:00
"2022 елга ""Ханым"" татар календаре2018 елда оешкан берлек мондый календарьләрне инде өченче ел рәттән әзерли һәм дөньяның төрле илләрендәге татарларга, чит илдәге башка милләт оешмаларына, мэрияләргә һәм төрки телләрне өйрәнүче университетларга ибәрә. Беренче календарь (2020) – татар бизәкләренә, икенчесе (2021) –татар милли киеменә, 2022 ел өчен әзерләнгәне – гаилә традицияләренә багышланган. Быелгы календарь концепциясе – миллилек һәм экология. Традицион фотокомпозиция үзәгендә – кул астындагы материаллар белән иат ителгән панно һәм шул паннодагы бизәкләрне чагылдыручы милли кием кигән модель. Яңа дивар календаренең һәр битендә – яңа ай, һәм ай саен – яңа ил. Ай исемнәренең, календарь проекты традициясенә ярашлы, иске атамалары язылган, быелгы календарьдә хәтта айларның заманча атамалары да юк. Милли бизәк төшерелгән паннодан тыш, ай саен фотодагы модельнең гаилә гадәтләре турындагы истәлекләре урын алган. Башка еллардан аермалы буларак, быел текстлар кирилл имласында язылган татар телендә генә, текстның татарча аудиосын һәм инглизчә вариантын махсус -код аша тыңларга була. Тагын бер -тамга аша һәр айның махсус музыкаль композициясен тыңлап була.2022 елга ""Ханым"" татар календареТатар хатын-кызларының ""Ханым"" берлеге итәкчесе Гөлнур Даутоваәйтүенчә, берлек туган якларыннан, тарихи ватаннарыннан ерактагы татарлар өчен оештырылган. Берлек проектларын тормышка ашыру дәвамында төрле илләрдәге ханымнар үзара таныша, бер-берен илһамландыра. Яңа календарьне китап яки фотоальбом дип тасвирларга була. Календарьнең төп бизәге булган милли паннолар – проектта катнашучы ханымнарның үз куллары белән чиккән, бәйләгән, буяган кул эшләре. Кемдер тукымага акрил буяу белән бизәк төшерсә, кемдер сәйләннәр белән бизәгән. Кул эшләре арасында буяулы ефәк сөлгеләр дә, күн мозаика да бар. Календарь проектын әзерли башлар алдыннан катнашучылар өчен Казанда яшәүче чигү остасы Нурислам Сираиһәм рәссам Наилә Галәвиевакатнашында онлайн остаханәләр уздырылган. Кайбер ханымнар өчен бу бөтенләй беренче тәрибә.2022 елга ""Ханым"" татар календаренең кереш бите""Ханым"" эшчәнлеге максатларының тагын берсе – татар мәдәниятен Европаның күпмилләтле аудиториясенә таныту. Оешманың очрашулары һәм проектлары да гадәттә ике-өч телдә алып барыла. Гөлнур ханым аңлатуынча, яңа календарь эчтәлеге белән кызыксынучы чит телле кешеләр аның инглизчәгә тәремәсен тыңлый алалар. Текстның татар һәм инглиз телләрендәге аудиоформатын музыкант, блогер Булат Шәймиукый. Булат яңа фотокалендарь модельләренең берсе дә. Сүз уңаеннан, бу календарьдә ханымнар белән беррәттән ирләр дә модель буларак катнаша – әлеге исемлектә Германиядә яшәүче Уфа татары, блогер Камил Сафинһәм Гөлнур Даутованың ире, милләте белән алман Магнусәфәнде дә бар. Календарьне әзерләү эшенә консультантлар буларак Татарстанның халык рәссамы Наилә Кумысниковаһәм стилист Солтан Салиевчакырылган. Алар проектта катнашучы панно һәм милли киемне уртак композициягә килештерергә ярдәм иткән. ""Көянтәле кыз"" панносы, Гүзәл Дәүләтшина (Чехия)Гомумән, календарьгә күп көч һәм вакыт кергән. Остазлардан, консультантлардан, тәремәчедән һәм кураторлардан тыш, календарьнең бер битен, ягъни һәрбер ай өчен дә катнашучы илдән тулы бер такым көч куя – рәссам (панно авторы), кием дизайнеры, фотомодель, фотограф, музыкаль төркем. Кайбер панно авторлары үзләре дә модель буларак катнаша. Апрель аен бизәүче Талия Хафиз, мәсәлән, фотодагы панноны үзе иат итә, бу айның музыкаль өстәмәсенең авторы да Талия үзе. Азатлык проектта инде икенче ел рәттән катнашучы ырчы һәм модель Талия Хафиз һәм яшь музыкант белән календарьнең апрель ае өчен махсус иат ителгән яңа ыр һәм Талия әзерләгән милли панно турында сөйләште. Талия ХафизТалия – көллиятенең чыгарылыш укучысы, жанрына һәм билингваль проектына нигез салучы, режиссер һәм этномузыка белгече. Ул француз, инглиз, рус һәм татар телләрендә ырлый, көйләр яза. ""Ханым"" календаре проектына катнашу өчен Талия хезмәттәше, милләте белән инглиз кешесе Уилл Һаррисонны да чакырган. Хәзерге вакытта Талия Дарем университетының этномузыка бүлегендә татар музыкасын өйрәнә. — Мин безнең озын көйләр турында документаль фильм төшердем, диссертациям дә мелизматика (моң) турында. Фәнни итәкчем һинд музыкасы белгече, гомумән, анда татар музыкасын өйрәнүче дә юк. Мин дә башта һинд музыкасын өйрәнергә теләгән идем, әмма ул татар музыкасын киңәш итте, - ди Талия. Уилл Һаррисон татар музыкасы белән ничек кызыксынып китүен сөйләде. Уилл Һаррисон— Талиянең француз телендәге беренче альбомы чыккач, мин үзем аңа хезмәттәшлек тәкъдим итеп яздым. Мин симфоник музыка стилендә иат итәм, Талиянең тавышы исә симфоник музыка белән гармоник рәвештә яңгырый, һәм без алга таба берничә уртак проект башлап ибәрдек, хәзер яңа ырлар әзерлибез. Минем музыкаль стилем – классик музыка, пианист һәм композитор буларак, мин классика белән эшлим. Безнең Талия белән уртак музыкага эмоцияләр Талиядән килә. Башка милләт музыкасы белән эшләү минем шәхси горизонтларымны киңәйтә, рухи яктан баета, бөтен дөнья белән сөйләшергә ярдәм итә. Минем магистр эшем дә Чайковский музыкасына багышланган иде. Беренче тапкыр татар музыкасы белән очрашканда, ул миңа бик шәркый булып тоелды, ул үзенә Көнчыгыштан да, Көнбатыштан да төсмерләр ыйган кебек, - ди Һаррисон. Талия Хафиз календарь өчен французча-татарча махсус яңа ыр язган. Календарь өчен язылган ыр: Панно белән дә кызык чыкты – мин балачактан ук батик белән шөгыльләнергә ярата идем, бу минем шуннан бирле сакланган эшем. Югыйсә, панноны безнең ай өчен башка кеше ясарга тиеш иде, әмма нидер барып чыкмады бугай, Гөлнур ханым үзеңнең шундый кул эшләрең юкмы дип сорады. Минем картина календарьгә туры килерме икән дип уйладым, әмма ул музыка белән килешә иде, шуңа күрә үз эшемне тәкъдим иттем. Мине Евгения Платоноваисемле фотограф кыз төшерде – ул бик кызыклы шәхес, 300 сумлык фотосессияләрдән башлап, Парижга барып төшерелүче фотосессияләргә кадәр барып иткән кеше, - ди Талия. Календарь әзерләүдә катнашучылар географиясе: Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Европа татар хатын-кызлары 2022 ел календарен чыгарды,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 1 0],7,Татарстан,6180,https://www.azatliq.org/a/31605193.html,2021-12-12T01:56:25+00:00
"700 данала баҫылған был китап иҫке төрки телендә яҙырға өйрәнеү буйынса сыҡҡан беренсе практик ҡулланма әсбап булып тора. «Төрки әлифба» Шамил Вәлиев, Искәндәр Сәйетбатталов, Ислам Байғужин, Илшат Миңлебаев һәм Йософ Куряев авторлығында баҫылып сыҡҡан. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",«Төрки әлифба» донъя күрҙе,['Дин' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],3,Яңылыҡтар,430,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-21/t-rki-lifba-don-ya-k-r-e-4545096,2026-01-21T14:30:00+00:00
"Кырымның Алушта шәһәрендәге пляжМоның өчен Кырым хөкүмәте, ярымутрау Украинадан яулап алынганчыга кадәр бирелгән, милек хокукына ия булуны раслаучы кайбер документларны гамәлдән чыккан дип танырга чакыра. Кырымны аннексияләү федераль канунына төзәтмәләр кертергә тәкъдим ителә. Күчерелмәсе ""Коммерсант""ка килеп эләккән, Русия вице-премьеры Дмитрий Козакка юлланган хатта Кырым башлыгы Сергей Аксенов Кырым хөкүмәтенең хәзерге юридик статусы аңа Русия кануннарына туры килмәгән ир кишәрлекләрен тартып алырга мөмкинлек бирмәвен әйтә һәм федераль кануннны үзгәртергә чакыра. Әлеге тәкъдимдә Канун өлгесендә 2021 елның 1 гыйнварына кадәр гомуми кулланылыштагы мәйданнарда урнашкан кишәрлекләргә, шулай ук төп тәгаенләнеше буенча кулланылмаучы ирләргә милек хокукын бетерергә тәкъдим ителә. Аксеновның матбугат хезмәтендә һәм Козакның идарәсендә газет соравына аңлатма бирмәгәннәр. Басманың бер әңгәмәдәше исәпләвенчә, тартып алыначак ир кишәрлекләренең гомум бәясе миллиард ярым долларга итәргә мөмкин. Русия Кырымны 2014 елда басып алып аннексияләнде. Дөнья әмәгатьчелеге Кырымның Русиягә кушылуын танымый, ярымутрауны Украина ире дип саный.",Кырым хакимияте кайбер хосусый ир кишәрлекләрен тартып алырга тәкъдим итә,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,1139,https://www.azatliq.org/a/28497238.html,2017-05-19T07:04:39+00:00
"– Әлбиттә, күҙ алдына ғына килтерегеҙ әле, төн. Ҡап-ҡараңғы төн. Нисәмә йылдар мин уларҙы керпек ҡаҡмай үткәрҙем. Нисек көл хәленән гөлгә әйләнергә? Нисек тормош ҡуйған һынауҙарҙы еңергә? Дөрөҫ юлдан бараммы? Ошо һорауҙар минең мейемде туҡтауһыҙ сүкене лә сүкене. Ләкин башҡаса былай йәшәү мөмкин түгеллеген яраланған  кейек хәлендә ҡалған йәнем бик яҡшы аңлай ине. Илай-илай, әрней-әрней, өҙгөләнә-бәргеләнә яҙмышыма ҡаршы йөҙҙөм. Моғайын да, Күктәр ҡөҙрәте ташламаҫ, тигән ныҡлы ышаныс яҡты киләсәгемә әйҙәне. Ә бит мин үлсәмдәргә һыймаҫ оло һөйөү менән, ете йыл дуҫлашып йөрөгән кешемә яратып кейәүгә  сыҡҡайным. Рафаэль Сафиндың «Мин йәшәйем икән был донъяла, йәшәйем тик һөйөү хаҡына» тигән шиғри юлдары ғүмер маяғым ине. Бына беҙ һөйгәнем менән алты улға  ғүмер  биреп,   түңәрәк   өҫтәл артында табын ҡорғанбыҙ – ошо ине минең хыялымдағы бәхет картинам. Ә сәхнә түгел. Тик тормош ысынбарлығы бөтөнләй икенселәй булып сыҡты. Саф хистәрҙән яралған һөйөү емеше булараҡ әсәйем менән атайымдың мәңгелек мөхәббәте, бер-береһенә булған юғары мөнәсәбәте минең өсөн илаһи күренеш, матур үрнәк ине. Әсәйем клубта эшләй, беҙҙән  кеше  өҙөлмәй,  йәйҙәрен  агитбригадалар менән Өфөгә, Куйбышев, Ульяновскиға  гастролдәргә сығып китә. Бейеүсе әсәйемде Фәйзи Ғәскәров та бик яҡын күргән була. Ә атайым, Бөрйәндең ябай башҡорт ире, шундай күркәм холоҡло, әсәйемде ҡурсалап, хөрмәтләп кенә тора, эше алға барһын өсөн тырыша. Ун өс йыл ғына йәшәп ҡалды улар бергә, атайым киткәндә миңә – 12, иң бәләкәйебеҙ имсәк бала ғына ине. Беҙҙеке кеүек барлыҡ ғаиләләр ҙә шулай бәхетле йәшәй икән, тип инанып үҫкән хиссиәтле булмышыма үҙемдең тормош карабым селпәрәмә килгәс, ниндәй драма, трагедия кисергәнемде күҙ алдына килтерегеҙ инде. – Сәнғәт өсөн ниндәй ҡорбандар бирҙегеҙ? – Ижад, сәхнә, ысынлап та, ҙур ҡорбан талап итә. Минең осраҡта уның хаҡын  ғаиләм менән түләнем. Ләкин үҙ теләгем менән түгел: оҙайлы йылдарға һуҙылған  бөтмәҫ-төкәнмәҫ кәмһетеү-рәнйетелеүҙәр, урамға ҡыуып сығарыуҙар, бәләкәс кенә улдарымды миңә ҡаршы ҡуйыуҙары, эштән ҡайтыуыма ишеккә эленгән яңы йоҙаҡ – былар барыһы ла мине хәтәр аҙымға – үткәндәргә юл ябыуға мәжбүр итте. Балаларым хаҡына тип мин күпте үткәрҙем, хатта әсәйем дә: «Әлфиә, балаҡайым, нисек түҙәһең? » – тиер ине. Йәнемде бүлеп бирер, мең ғазаплы тулғаҡ менән тапҡан ҡәҙерле балаларымдың да йөрәгемә хәнйәр ҡаҙаған һүҙҙәре (аталары өйрәткән) сабырлығымдың  һуңғы тамсыһы булды.  Тормош  мәғәнәһе  булған яратыу юҡҡа сыҡты, алһыу күҙлектәр сиселде. Ҡатын-ҡыҙҙың тәбиғәте шундай бит ул: бар йәне-тәне менән өҙөлөп ярата ла, һөйөүен ергә һалып тапайҙар икән, тораташтай ҡата. Һуңынан күпме генә теҙләнһәң дә, һөйөүен кире ҡайтарып булмай. Айзилә Мортаева әңгәмәләште.",Яҙмыш сәйләндәре,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Яңылыҡтар,2691,https://bashkizi.ru/articles/yondo-lo-ya-yly-tar/2025-04-22/ya-mysh-s-yl-nd-re-4207994,2025-04-22T14:00:00+00:00
"Киләһе аҙна Башҡортостанда сираттағы Милли кейем көнө билдәләнә. Уның сағыу ваҡиғаларының береһе, әлбиттә, – башҡорт кейеме оҫталарының Тамға халыҡ-ара конкурсы. Быйыл ул бишенсе тапҡыр уҙғарыла. Был мөһим мәҙәни сара 10-12 сентябрҙә милли кейемебеҙгә яңы һулыш өрөп, уны танытыу, популярлаштырыу буйынса әүҙем эшләгән тегенселәрҙе, рәссамдарҙы, дизайнерҙар һәм стилистарҙы Өфөлә бергә йыя. 10 сентябрҙә Атайсал мәҙәни үҙәгендә ҡатнашыусылар конкурс эштәрен яҡлай. Йомғаҡлау өлөшө 12 сентябрь – Милли кейем көнөндә С. Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында ойошторола. Байрамды күрергә килеүселәр биҙәү-ҡулланма сәнғәте, милли кейем аксессуарҙары оҫталарының эштәренән торған күргәҙмәне ҡарай ала. Был көндә иң көтөлгән ваҡиға – Тамға лауреаттарының, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Үзбәкстандан саҡырылған ҡунаҡтарҙың эштәрен күрһәтеү. Тантананы башҡорт эстрадаһы йондоҙҙарының сығыштары биҙәй. Милли кейем көнөн кискеһен үткәрелгән милли уйындар матур итеп тамамлап ҡуя. Һәр ваҡыттағыса, тамашасыларға был көн үҙ асылын аңлауға, күңелендә халҡы рухиәтенә ҡарата ҡыҙыҡһыныу, ғорурлыҡ уяныуға сәбәпсе лә булыр.","Яңы ""Тамға"" конкурсының еңеүселәре билдәле була","['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 0 1 0 1 0 1 1 0 0],7,Мәҙәниәт,1106,https://tamasha-rb.ru/news/kultura/2025-09-04/ya-y-tam-a-konkursyny-e-e-sel-re-bild-le-bula-4373558,2025-09-04T15:13:00+00:00
"КӘРӘК БУЛАСАҠ: Эремсек 360 г Шәкәр пағы 3 аш ҡалаҡ Шоколад 100 г (молочный) Аҡ май 20 г (сливочное масло) ӘҘЕРЛӘҮ: 1. Шоколад менән майҙы ҡушып иретергә, уның менән формаларҙы майларға һәм туңдырғысҡа 12 минутҡа ебәрергә. 2. Эремсек менән шәкәр пағын ҡушып болғарға. 3. Формаларҙы алып эремсек өҫтәргә. 4. Өҫтөнән шоколад ҡойоп, һыуытҡысҡа 5 минутҡа ебәрергә. 5. Әҙер сырҙарҙы формаларҙан алырға.",ӨЙҘӘ БЕШЕРЕЛӘ ТОРҒАН СЫРОК РЕЦЕБЫ,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,396,https://agideljurn.ru/news/common_material/2023-11-23/y-besherel-tor-an-syrok-retseby-3533576,2023-11-23T11:04:00+00:00
"Полилингваль мәктәп лингафон кабинеттары, техник дисциплиналарҙы уҡытыу өсөн лаборатория ҡорамалдары менән йыһазландырылған. Шулай уҡ бында иркен китапхана, 450 урынлыҡ тамаша залы эшләй. Физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеү өсөн ике спорт залы, волейбол һәм баскетбол майҙансыҡтары, футбол майҙаны, йүгереү юлы бар. Ә медицина блогы табип бүлмәһенән, процедура, прививка яһау һәм стоматология кабинеттарынан тора. Мәктәптә хәрәкәт мөмкинлектәре сикләнгән уҡыусылар өсөн дә тейешле шарттар булдырылған: ингән ерҙәге баҫҡыстар пандустар менән йыһазландырылған, ә бинаның үҙендә лифт эшләй. Яңы мәктәптә, белем биреү менән бер рәттән, дәрестәр тыш эшмәкәрлекте ойоштороуға ла тейешле иғтибар бүленә. Уҡыусылар өсөн ағас эше һәм слесарь оҫтаханаларында, бесеү һәм тегеү, аш-һыу әҙерләү кабинеттарында өҫтәмә дәрестәр үткәреү ҡаралған. Һуңғы йылдарҙа республикала 8 полилингваль мәктәп төҙөлдө һәм асылды. Был уҡыу йорттарында Башҡортостан халыҡтары телдәре тәрәнәйтеп өйрәтелә. 2024 йылда Баймаҡ районында ошондай белем усағын сафҡа индереү планлаштырыла. национальныепроекты милли проекттар нацпроекты региональныепроекты төбәк проекттары регпроекты нацпроекты Башкортостан милли проекттар Башҡортостан",Учалы ҡалаһы 9-сы полилингваль күп профилле мәктәбе,"['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 1 1 1 0 0 1 0 1 0],7,Общие статьи,1205,https://uchbash.com/news/common_material/2024-08-03/uchaly-ala-y-9-sy-polilingval-k-p-profille-m-kt-be-3872274,2024-08-03T20:22:00+00:00
"""Тыңлағыҙ, уҡытыусы һөйләй"" конкурсы еңеүселәрен бүләкләү","""Тыңлағыҙ, уҡытыусы һөйләй"" конкурсы еңеүселәрен бүләкләү",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,57,https://uchbash.com/news/novosti/2025-05-20/ty-la-y-u-ytyusy-yl-y-konkursy-e-e-sel-ren-b-l-kl-4243068,2025-05-20T14:51:00+00:00
"Башҡортостанда махсус хәрби операцияла һәләк булған яугирҙарҙың ғаиләләренә ҡарата мутлашыу осраҡтары йышайған. Үҙҙәрен военкомат хеҙмәткәрҙәре тип танытҡан бурҙар телефон аша, йәнәһе лә, награда биреү өсөн мәғлүмәттәрҙе аныҡлау өсөн шылтыраталар. Ләкин. Бурҙар таныш булмаған номерҙан шылтыратып, үҙҙәрен военкомат хеҙмәткәрҙәре тип таныталар һәм, имеш, хәрби иҫәп мәғлүмәттәрен аныҡлау өсөн мәғлүмәттәр һорайҙар. Артабан һәләк булыусыны (хәрбиҙе), йәнәһе лә, үлгәндән һуң наградалау тураһында әйтеп, электрон сиратҡа яҙылырға кәрәклеген еткерәләр. Ошондай алдау юлы менән, йәнәһе, шәхесте раҫлау йәки ғаризаны документлаштырыу өсөн кәрәк, тип СМС аша килгән кодты һорап алалар. Шуны хәтерегеҙҙә тотоғоҙ: хәрби иҫәптең берҙәм реестрына мәғлүмәттәрҙе аныҡлау йәки награданы документлаштырыу өсөн СМС аша килгән бер ниндәй ҙә код кәрәкмәй! Наградаға бәйле барлыҡ һорауҙар ҙа бары тик рәсми каналдар аша  һәм шәхсән мөрәжәғәт итеү юлы менән генә хәл ителә. Бик уяу һәм һаҡ булығыҙ!",МХО яугирҙары ғаиләләренә шылтыратыуҙар башланған,['Башҡортостан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,979,https://tanburz.ru/articles/h-uefhez-lek/2026-01-20/mho-yaugir-ary-ail-l-ren-shyltyratyu-ar-bashlan-an-4543186,2026-01-20T11:00:00+00:00
"Балалар ӨФТУ-ның минералдар һәм тау тоҡомдары үҙсәнлектәрен өйрәнеү лабораторияһында интерактив оҫталыҡ дәресендә ҡатнашҡан. Улар иң таралған геологик хәйлә-лайфхаҡтарҙы ҡулланып ҡараған, 270 миллион йыл элек, кешелек яралғанған тиклем,  Өфө урыны ниндәй булғанын күргән. Евразия фәнни-белем биреү үҙәге ғалимдары туғыҙ мауыҡтырғыс маршрут төҙөгән.  Һәр береһенең үҙ йүнәлеше бар: гуманитар, техник, химик, биологик-медицина, физик-математик. Ҡыҙыҡһыныуға ҡарап, экскурсия темаһын һайларға була. 3-4 сәғәтлек экскурсия барышында Вуз-ара студенттар кампусы, ғилми лабораториялар менән танышырға мөмкин, ти үҙәктең идара итеүсе компанияһы директоры Наталия Латипова. Сығанаҡ",Боронғонан киләсәккә илткән юлдар,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,672,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-01/boron-onan-kil-s-kk-iltk-n-yuldar-3952138,2024-10-01T12:42:00+00:00
"Бар ерҙә ауыр еҫ, хәжәттәрен аҫтына үтәгән ауырыуҙар ятҡан палатаның тәҙрәһе асыҡ торһа ла, уны бөтөрөрлөк түгел. Тәүҙә бик ҡыйынһындым. Әхирәтем ерәнеүен еңә алмай, икенсе көнөнә үк эшкә сыҡманы. Миңә аҡса кәрәк ине, шуға тешемде ҡыҫып түҙҙем. Бер ҡатындың һәр саҡ йөҙ түбән ятыуын, башы ғына саҡ ҡыбырлауын күрҙем. Ҡатынға ни бары 34 йәш булыуын белеп иҫем китте. Уның янында еҫ бигерәк ауыр. Ерәнеүемде йәлләү тойғолары еңде – уны яҡшылап ҡарарға тырыштым. Өлкәндәр ятһа, нисектер быны ҡабул итәһең, ә бына йәштәрҙе бигерәк йәл. Ҡайһы саҡта уның янына ире менән ҡыҙы килә торғайны. Әҙерәк кенә ултыралар ҙа, матур донъяларына йәһәтерәк китеү яғын ҡарайҙар. Был ҡатын мине ныҡ көтә ине. Ә бер көн ул үҙенең тормошон һөйләп бирҙе. Институтты ҡыҙыл дипломға тамамлаған сибәр ҡыҙ инженер егеткә кейәүгә сыға. Ире тиҙ арала күтәрелеп, цех, унан завод начальнигы булып китә. Ҡыҙҙары донъяға килә. Ғаилә бик етеш йәшәй. Йәш ҡатын өйҙә ултырмаҫ өсөн генә эшкә сыға. Барыһын да модалы, сағыу кейемдәре менән хайран ҡалдыра. Бер көн уларҙы бына ошо ҡаты ауырыуҙар ятҡан бина янына өмәгә ебәрәләр. Йәш ҡатын матур кейемдәрен кейеп килә. Башҡалар эшләгәндә тырманы тырнаҡ остары менән генә тотоп йөрөй. Барыһы ла йәштәр, көләләр, шаяралар. Үлемесле ауырыуҙар ятҡан бина янында уларҙың тауыштары нисектер сәйер яңғырауы тураһында уйлап та бирмәйҙәр. Шул саҡ бер туҡтауһыҙ шарҡылдап көлгән йәш ҡатын янына урта йәштәрҙәге ир килә лә: Көләһең, шаяраһың, ә бит тиҙҙән үҙең ошонда ятасаҡһың, - ти. Ул, көлөүенән туҡтап, ҡатып ҡала. Әхирәтенә һөйләгәс, уныһы: Ярай, иғтибар итмә, көнләшеүҙән әйткәндер, - тип йыуата. Тик сәйер әҙәмдең әйткән һүҙҙәре дөрөҫкә сыға: ярты йылдан йәш ҡатын ошо дауаханаға килеп эләгә. Был ир минең киләсәгемде ҡайҙан белде икән? Әллә ул мине ауырыуҙарҙың хәлен аңламай, улар янында рәхәтләнеп көлөп йөрөгәнем өсөн язаланымы икән? Шул көндәрҙе ҡайтарып булһа, өмәлә йүгереп йөрөп эшләр инем, тауышымды ла сығармаҫ инем, - тип иланы ул. Тиҙҙән ҡатынды ире ҙур ергә дауалауға алып киткәнен белдем. Тәүбәгә килгәнен күреп, юғары көстәр уға ярҙам иткәндер, ул аяҡҡа баҫҡандыр, тип ышанам. Бар ерҙә ауыр еҫ, хәжәттәрен аҫтына үтәгән ауырыуҙар ятҡан палатаның тәҙрәһе асыҡ торһа ла, уны бөтөрөрлөк түгел. Тәүҙә бик ҡыйынһындым. Әхирәтем ерәнеүен еңә алмай, икенсе көнөнә үк эшкә сыҡманы. Миңә аҡса кәрәк ине, шуға тешемде ҡыҫып түҙҙем. Бер ҡатындың һәр саҡ йөҙ түбән ятыуын, башы ғына саҡ ҡыбырлауын күрҙем. Ҡатынға ни бары 34 йәш булыуын белеп иҫем китте. Уның янында еҫ бигерәк ауыр. Ерәнеүемде йәлләү тойғолары еңде – уны яҡшылап ҡарарға тырыштым. Өлкәндәр ятһа, нисектер быны ҡабул итәһең, ә бына йәштәрҙе бигерәк йәл. Ҡайһы саҡта уның янына ире менән ҡыҙы килә торғайны. Әҙерәк кенә ултыралар ҙа, матур донъяларына йәһәтерәк китеү яғын ҡарайҙар. Был ҡатын мине ныҡ көтә ине. Ә бер көн ул үҙенең тормошон һөйләп бирҙе. Институтты ҡыҙыл дипломға тамамлаған сибәр ҡыҙ инженер егеткә кейәүгә сыға. Ире тиҙ арала күтәрелеп, цех, унан завод начальнигы булып китә. Ҡыҙҙары донъяға килә. Ғаилә бик етеш йәшәй. Йәш ҡатын өйҙә ултырмаҫ өсөн генә эшкә сыға. Барыһын да модалы, сағыу кейемдәре менән хайран ҡалдыра. Бер көн уларҙы бына ошо ҡаты ауырыуҙар ятҡан бина янына өмәгә ебәрәләр. Йәш ҡатын матур кейемдәрен кейеп килә. Башҡалар эшләгәндә тырманы тырнаҡ остары менән генә тотоп йөрөй. Барыһы ла йәштәр, көләләр, шаяралар. Үлемесле ауырыуҙар ятҡан бина янында уларҙың тауыштары нисектер сәйер яңғырауы тураһында уйлап та бирмәйҙәр. Шул саҡ бер туҡтауһыҙ шарҡылдап көлгән йәш ҡатын янына урта йәштәрҙәге ир килә лә: Көләһең, шаяраһың, ә бит тиҙҙән үҙең ошонда ятасаҡһың, - ти. Ул, көлөүенән туҡтап, ҡатып ҡала. Әхирәтенә һөйләгәс, уныһы: Ярай, иғтибар итмә, көнләшеүҙән әйткәндер, - тип йыуата. Тик сәйер әҙәмдең әйткән һүҙҙәре дөрөҫкә сыға: ярты йылдан йәш ҡатын ошо дауаханаға килеп эләгә. Был ир минең киләсәгемде ҡайҙан белде икән? Әллә ул мине ауырыуҙарҙың хәлен аңламай, улар янында рәхәтләнеп көлөп йөрөгәнем өсөн язаланымы икән? Шул көндәрҙе ҡайтарып булһа, өмәлә йүгереп йөрөп эшләр инем, тауышымды ла сығармаҫ инем, - тип иланы ул. Тиҙҙән ҡатынды ире ҙур ергә дауалауға алып киткәнен белдем. Тәүбәгә килгәнен күреп, юғары көстәр уға ярҙам иткәндер, ул аяҡҡа баҫҡандыр, тип ышанам.",УРЫНҺЫҘ КӨЛӨҮ ӨСӨН. ЯЗА!,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,4195,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-05-25/uryn-y-k-l-s-n-yaza-4249516,2025-05-25T13:21:00+00:00
"Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһен тыңлағандан һуң уның буйынса тәбҫораттары менән Башҡортостан Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, политолог Тимур Вәлитов уртаҡлашты. – Республика Башлығы үҙенең Мөрәжәғәтнамәһен берҙәмлек төшөнсәһенән башланы. Санкция баҫымы һәм махсус хәрби операция үткәреү шарттарында беҙгә Рәсәй Президенты Владимир Владимирович Путин тирәләй берләшергә һәм илгә һөжүмдәр алдында берҙәм булыу мөһим. Айырыуса ҙур иғтибар социаль тотороҡлолоҡҡа һәм махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам итеү өлкәһендә яңы башланғыстарҙы тормошҡа ашырыуға йүнәлтелде. Хәрби хеҙмәткәрҙәргә ярҙам итеү республикабыҙ тормошонда ғына түгел, бөтә Рәсәй тормошонда ла өҫтөнлөк булып ҡала. Бөгөн беҙҙә яугирҙәргә һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам итеү буйынса 55 төбәк сараһы ғәмәлдә. Башҡортостан Хөкүмәтендә МХО-ла ҡатнашыусыларға ярҙам итеү департаментын булдырырға ҡушылды. Шулай уҡ Зорге майҙанында махсус хәрби операция ҡатнашыусыларына мемориал ҡуйыу башланғысы еткерелде. Барыһы ла фронт өсөн! Барыһы ла еңеү өсөн! – тине Башлыҡ үҙенең Мөрәжәғәтнамәһендә. Республика хәрбиҙәребеҙҙе алғы һыҙыҡта тәьмин иткән Ҡыш бабай дрондарын етештереүҙе 50 процентҡа арттырырға ҡушылды. Заман талаптарына ҡарамаҫтан, республика үҙенең үҫешен дауам итә, артабан социаль, медицина, спорт объекттары төҙөлә һәм төҙөлөүе планлаштырыла. Башҡортостан милләт-ара һәм дин-ара гармония өлгөһө булып ҡала, – тине ул. Фото геройҙың шәхси архивынан.","Бер нимәгә ҡарамай, республика үҫешеүен дауам итә",['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 0 1 1 0 0 1 1 0 0],7,Сәйәсәт,1501,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2026-02-01/ber-nim-g-aramay-respublika-eshe-en-dauam-it-4559769,2026-02-01T20:30:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБер ел ярым эчендә Русиядә күмү чыгымнары 30-50 процентка кыйбатланган. Бу хакта Росстат белешмәләренә сылтама белән ""Российская газета""хәбәр итә. Әйтик, кремация бәясе 36 процентка арткан: 21 мең сумнан 28,7 мең сумга иткән. Кабер казу 13 процентка кыйбатланып 8765 сум булган, табут ясау 52 процентка арткан (6729 сум). ""1 нче ирләү йорты"" оешмасының баш мөдире Елена Эльсалиеваәйтүенчә, агачка һәм тимергә бәяләр артканга, тәреләр, чардуганнар һәм табутлар ясату 2-2,5 тапкырга кыйбатланган. Ике-өч ел эчендә пычкы аша узган материаллар да кыйбатланган, дип искәртә ирләү оешмалары һәм крематорийлар берлеге (СПОК) вице-президенты Владимир Родькин. Аның әйтүенчә, соңгы айларда чимал очсызлана, әмма логистика кыйбатланганга һәм хезмәт хаклары артканга күрә, ахыргы бәя арзан була алмый. Эльсалиева үзләренең оешмалары чималны Украинадан сатып алганлыгын әйткән. Әмма Русия сугыш башлаганнан соң, оешма итәкчелегенә яңа сатучы эзләргә туры килгән. Родькин исә ""дөньяда нефть һәм бензин кыйммәтләнгәнгә"" Кытайдан чимал кайтарту да авырлашты дигән. Шуңа күрә итештерүчеләр кабер ташларын ешрак Карелиядән кайтарта башлаган. Белгечләр мәрхүмнәрнең туганнары ирләү эшләренә күп акча түкмәскә тырыша, әйтик, кыйбатлы имән табут урынына нарат табут сатып ала, ди. Коронавирус пандемиясе башланганнан соң, ирләү бәяләре якынча 30 процентка арткан булган, шулай да соңгы елда бәяләр тотрыклы хәлгә килгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Русиядә күмү чыгымнары 30-50 процентка арткан,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1522,https://www.azatliq.org/a/32437191.html,2023-05-31T14:01:56+00:00
"– Әхмәҙулла аға-а-ай, сәмәйең бармы? Бир әле берәй полторушка. Түлке үтескә инде, аҡсам юҡ пока. Ошо көндәрҙә ҡалым эшләһәм, кәпийкләр була ул, түләрмен. Әхмәҙулланан алда Вәкилдең соландан уҡ һөрәнләгәнен Сәмиғә ҡарсыҡ ишетеп өлгөргәйне. Ул бабайының ҡолағына шыбырҙай һалды. – Әхмәй, бирәһе булма, мәтри. Әле теге юлы алған сәмәйе өсөн бурысын ҡайтармаған мөртәт. Ул арала өй ишеге асылып китте лә, һәр ваҡыттағыса өҫ-башы боларған Вәкәти күренде. – Йә, күршеләр, иҫән-аман йәшәүме? – Ул ике ҡулын Әхмәҙуллаға һуҙҙы. Шунан хужабикәгә боролдо. – Ҡәйнеш, таң менән темеҫкенеп йөрөмә, юҡ беҙҙә сәмәй, – тип өҙә һуҡты Сәмиғә ҡарсыҡ, Вәкилдең үҙенә һонолған ҡулын күрмәмешкә һалышып. – Ай, ошо еңгәмде, бигерәк текә ҡыланған була ҡайсаҡ. Килешмәй һиңә былай турһайыу, еңгәм. Һин бит шул тиклем сибәрһең. Иплеһең! Прәме супер инде һин. Хатта супер момент кләйенә ҡарағанда ла суперыраҡ бит һин, еңгәм! Ә тауышы-ы- ың!  Тауышың килде-китле әртистәрҙекенә ҡарағанда мең артыҡ. – Юхаланма! Беҙҙә ҡойоһо сыға тиһеңме әллә? Әле үткәнендә алған бурысыңды түләмәгәнһең. – Сәмиғә ҡарсыҡ ҡырт киҫте. – Юҡ, мырҙа, юҡ! – Әбейенең һүҙен Әхмәҙулла ла хупланы. – Ә бурысыңды ҡайтарып бир ыштубы! – Уй, Аллам! Бурыс тип ни. Бер полторушка сәмәй алған булғайным инде. Шуны һаман оноталмай, һанап ултыраһығыҙ. Килтерермен. – Вәкилдең йөҙө йәмерәйҙе. – Беҙҙең кеүек пенсиә аҡсаһына көн күргәндәргә уның һәр бер тине ҡәҙерле. – Әхмәҙулланың тауышы ҡәтғиерәк яңғыраны. – Түлә бурысыңды, шунан килерһең! – Әй, еңгә, әйткәндәй, бына әле күрше Ғәбделбарый ағайҙарға барып, һарыҡ һуйып ҡайтып килә инем дә. Эшем өсөн бер бот биргәйнеләр. Әллә шуны алаһығыҙмы? Бурысымды ла ҡайтарырмын. Быуын-мыуындарығыҙҙы ыуаларға тип һаҡлаған неприкосновенный запас сәмәйегеҙҙән дә берәй полторушка ҡойоп бирерһегеҙ. Ит тигәс, Сәмиғә ҡарсыҡтың күҙҙәре майланып китте. Ул бабайына боролдо. – Алайыҡмы әллә, Әхмәй? Ит кәрәк бит. Балалар ялға ҡайтһалар, өтөп ашай торғандар. – Ит бар ине инде ул. Яңыраҡ ҡына үҙебеҙ һарыҡ һуйғайныҡ та баһа. Әле тотонолмаған бото шул килеш соланда эленеп тора. – Әхмәҙулла ҡарт икеләнде. – Әй-й, шулай тиер ҙә ултырыр инде. Ҡайҙа итең, Вәкил ҡәйнеш? – Сәмиғә ҡарсыҡ мөләйем йылмайып, Вәкәтигә боролдо. – Бар, алып кер! – Ҡайҙа тип, бында ғына ул, тышҡа ҡалдырып торғайным. – Вәкил соланға ыңғайланы. – Әхмәй, ике полторушкаға тотош бер бот эсеңде тишәме ни? Алмайым тип ултыраһың! Ул арала ҡултыҡ аҫтына ит ҡыҫтырған Вәкәти күренде. – Еңгәм, эп-эсвижий генә ит, бешерһәгеҙ, ашҡа өндәшерһегеҙ. – Бабай, морозильникка һалып тор әле, һуңынан соланға сығарып элербеҙ. – Сәмиғә ҡарсыҡ өтәләнеп, мейес артынан полторушка шешә менән сәмәй сығарҙы. – Беҙҙән алғаныңды кешегә һөйләнеп йөрөмә, ҡәйнеш. Анау һалпы ҡолаҡ милисиә Фәрғәт аңдап ҡына тора. Белеп ҡалһа, штрафын һалыр ҙа китер. – Иййй, әллә кемдең еңгәһе! – Вәкил иренен ослайтып, Сәмиғә ҡарсыҡҡа үрелде. – Ҡана, еңгәкәйем, бер әп итәйем дә, ҡайтайым. – Бар-бар, эрәү! Ана бара юлың! – Әхмәҙулла ҡарт, Вәкилде этеп тигәндә ишектән сығарҙы ла, әбейенә киҙәнде. – Быныһы ла иренен супылдатып үбешергә йәтешләп тора, кәнтәй! – Ниндәй үбешеү ти ул! Ғүмер буйы көнләшеп йәшәнең инде. – Сәмиғә ҡарсыҡ үпкәләп, бабайына һыртын борҙо. Тамаҡ ашағандан һуң, тауыҡтарына ем һалырға тип урамға сыҡҡан Әхмәҙулла ҡарт, ярһып килеп керҙе. – Сәмиғә! Сәмиғә тим! Беҙҙең соландағы һарыҡ бото ҡайҙа! ? – Ҡайҙа тип, шунда торалыр. – Әхмәҙуллаһының холҡон белгән Сәмиғә ҡарсыҡ, усаҡ тирәһендә уралды. – Тора, фәләнеңдең-фәләне, һарыҡ бото морозильникта ята ул. Бар әле, ана, асып ҡара! Туңдырғыстан һарыҡ ботон һөйрәп сығарған Сәмиғә ҡарсыҡ, лып итеп һикегә ултырҙы. – Вәкәти соландан ит тотоп кергәс, бауы беҙҙекенә оҡшаған тип ҡарап торҙом шул мин.  Үәт, мөртәт икән, әй! Сибәғәт РАХМАНҒОЛОВ. Ҡырмыҫҡалы районы",ҺАРЫҠ БОТО,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Файҙалы эштәр,3729,https://agideljurn.ru/news/godpoleznihdel/2026-01-31/ary-boto-4559367,2026-01-31T22:28:00+00:00
"Ейәнсура районының Урта Муйнаҡ ауылынан Людиә һәм Шамил Ишмөхәмәтовтар өҙҙөрә генә! Әйткәндәй, улар алып барыусы Йәмил Ишмөхәмәтовтың ата-әсәһе! Бигерәк дәртле бейейҙәр! Афарин! Видео ""Йәм"" төркөмөнән алынды.","Бейегәс, ошолай бейер кәрәк!",['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәҙәниәт,208,https://shonkar.com/articles/culture/2025-07-23/beyeg-s-osholay-beyerg-k-r-k-4323864,2025-07-23T15:50:00+00:00
"Ванга (Вангелия Пандева Гуштерова) күрәзәче сыйфатларына ия дип саналган болгар ханымыИл итәкчелегендәге бөек икътисадчыларының былтыр көз доллар кабат утыз сум булачак, нефть 80 сум булачак, кабат рәхәт көннәр кире кайта дигән бер генә фаразы да чынга ашмады. Әмма бүгенге хакимиятнең бер сыйфатын инкарь итеп булмый. Сәясәттәге күрәзә сәләте үтә шәп. Ни буласын өтеренә кадәр белеп торалар. Әле сайлау булмаган да, ә кем иңәчәге инде билгеле. Берсеннән берсе оста сәясәтчеләр бәхәс кора – 90 процент белән иңәрме кандидат, әллә инде 95 үк булырмы? Сайлау алдыннан районнарда хакимият партиясе ыелышлары уздыра. Гаәп хәл – ыелыш узарга ике ай кала хакимият инде халыкның нинди сорау бирәчәген генә түгел, ул сорауны кем бирәчәгенә кадәр белеп тора. Әһә, бүген май, июльдә районда ыелыш узачак, ыелышка килгән Кортлыбикә ханым нигә спорт мәйданчыгы юк дип сораячак. Без аңа мәйданчык инде төзелә башлады дип авап бирәчәкбез! Күрәзә! итәкчелектәге күрәзәчеләр генә түгел, әллә кайчан гүр иясе булган Болгарстан әбисе Ванга да Русия өчен тырыша инде ничәнче ел. Безнең илгә кагылышлы берәр вакыйга чыктымы, пылт итеп аның фаразлары чәчрәп чыга. Былтыр Украинада вакыйгалар куергач, Ванганың инде алтмышынчы елларда ук әйтеп калдырган сүзләрен иткерделәр. Имеш, Кырымның Русия составына керәчәген әби 60 нчы елларда ук әйткән булган икән. ирдәге өннәр, кулдан ясалган таулар иле кубарылачак, Стрелец килә һәм 23 ел яшәгән ил имереләчәк дигән, имеш. ирдәге өннәр, кулдан ясалган таулар иленең Донбасс, 23 ел яшәгән илнең Украина, Стрелец дигәнен Стрелков фамилиясе белән танылган Донбасс халык республикасының командующие Игорь Гиркин икәнен чамаларга була. Ванга әбинең тагын бер шигыре таралды былтыр. Будет клич, будет порох, будет тьма, будет кролик, но всё развеется и ветром унесено будет. Порох дигәннәре Порошенко, клич – Кличко, Кролик дигәне Украинаның премьер-министры икәнен безнең кеше чамалап алып, боларның башлары бетәчәк дип фаразларга тиеш халык.2008 елда Грузия белән мөнәсәбәтләр сугышка кадәр барып иткәч тә Ванга күрәзәләре пәйда булган иде. Ул чагында Ванга шигырьләр язып тормады, Грузия дигән дәүләтне киләчәктә күрмим дип кенә аваплаган булып чыкты. Узган атнада НТВ каналы Ванганың тагын бер бөек күрәзәлеген сөйләде. Ванга Сүрия качкыннары турында да 50 ел элек үк әйтеп калдырган, мөселманнарның Европаны яулап алачак дип әйтеп әйткән ди, имеш. Ванга бөтен дөньядагы афәтләрне әйтеп кенә тора. Әмма фаразлары афәтләр булганчы түгел, афәтләрдән соң гына пәйда була. Үзәк каналларда итди кыяфәт белән мәхрүм әби исеменнән ниндидер әкиятләр сөйләп утыру бер дә яхшы күренеш түгел. Күптән билгеле бер факт бар – дөньялар буталчык, хәлләр яман вакытта халык имеш-мимеш, хорафатларга ышана башлый. Нәкъ менә туксанынчы елларда тәлинкәләр очты, кар кешеләре Башкортстанга кадәр килеп итеп, хәтта ниндидер апаларны көчли яздылар. Заманалар авыр вакытта кешенең дөнья мәшәкатьләреннән котылырга теләве белән аңлаталар бу хәлне. Дөньялар рәтләнде дип ышандырырга тели итәкчеләр, ә халыкның башын әкият белән бутыйлар. Нигә кирәк бу? Минемчә, бу телеканалларның рейтинг артыннан кууы гына түгел. Бердән, федераль каналлар ил итәкчелегенең дөрес адымда баруын күрсәтә – Ванга кадәр Ванга аларның кылган гамәлләрен хуплап тора. Икенчедән, Ванга фаразлары белән бергә үзләренә кирәкле мәгълүматны да өстәп бирәләр. Үз вакытында Вамин майга сыйфатсыз сырын кушып саткан кебек, әкияткә төреп үтмәс тауарларын да сылыйлар. Ванга Порошенконың киләсен белгән дип уйлый агай, димәк, калган фаразлары да чынга ашачак! Ә калган фаразы мондый - Барысы да эреп югалып, бер генә әйбер – Владимир даны гына калачак! Халыкка, тыпырчынмагыз, барысы да Ванга күрсәткәнчә бара, илдә хакимият үзгәрмәячәген ул да әйтеп калдырган дигән сүз инде бу. Узган атнада НТВ Сүрия качкыннары турындагы Ванга фаразларын сөйләгәч тә, үзләренә кирәкле мәгълүматны тамашачы илкәсенә элеп куярга онытмадылар. Мөселманнар килеп Евросоюзны имерәчәкләр, әмма алар Русияне читләп үтәчәкләр, Русия Болгарстан, Македония, Греция өчен ана булачак дип әйткән икән Ванга апагыз! Баш урынына чүлмәк булса, ул телевизордан ыргыткан ярымфабрикатларны пешерергә генә ярый. Баш урынында баш булган акыллы кешеләргә бернинди Вангасыз да дилбегә кем кулында, акча янчыгына кем хуа икәне билгеле. Ванга кем ул һәм фаразлары нидән гыйбарәт икәнен белү өчен 1990 нчы елларда чыккан газеталарны гына карарга кирәк. Ванга күрәзәләре буенча Европада 2010 елдан 2014 елга кадәр атом һәм химик сугышлары барып, без инде үлеп беткән кешеләр идек. Мәгълүматны чагыштырып карап та, нәтиә ясый белми халык. ""Ванга фаразлары"" дигән күренеш соңгы елларда илнең идарә элементларының берсенә әйләнеп бара. Ванга шушыларын дөрес әйткәч, калган сынамышлары да туры килергә тиеш дип уйлый инде телевизордан әйткән сүзгә ышанган кеше. Болары туры килгәч, Украинаның имереләчәге дә, һичшиксез, дөрес булачак! Шул гүзәл фикер бөтенесен дә – торак-коммуналь хуалык тарифларының, бәяләрнең артуын да, шәһәр башлыгын сайлап куярга хокукы булмавын да оныттыра. ""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторларның шәхси карашларын чагылдыра","Русиядә халыкны ""вангалаштыру"" бара",['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],4,Комментарийҙар,5068,https://www.azatliq.org/a/27263031.html,2015-09-25T11:30:18+00:00
"Он привозил им литературу, читал башкирские газеты и журналы, которые отправлялись гуманитарными конвоями нашими коллегами-журналистами, а также преподавал школьникам основы первой медицинской помощи и вёл спортивные кружки. Совсем недавно наши сотрудники журнала «Башҡортостан уҡытыусыһы» («Учитель Башкортостана») связались с ним. Мы узнали, что «Учитель» продолжает свою миссию: и в этом году обучает детей в одной из школ области. Буквально вчера команда учащихся, под его руководством выехала в г. Алушту для участия в соревнованиях по «КЭС-баскету» и одержала первую победу! Мы от всей души поздравляем его с этим достижением. В турнире участвовали команды из Волгоградской, Астраханской, Херсонской, Запорожской областей, также ЛНР, ДНР, республик Крым и Калмыкии. Вот что он написал: 900 дней. «Веселись, юноша, в юности своей». (Экклезиаст) Сегодня, 17 марта, третья неделя поста Рамадан, и ровно 900 дней, как мы здесь. Далеко-далеко от дома. За эти дни было всё: и тяжёлые моменты, и счастливые. Когда наступают трудные времена, я вспоминаю своих учеников, их победы, их счастливые глаза. Завтра мои ребята отправятся в Алушту на федеральный этап соревнований ШБЛ «КЭС-Баскет». Для нашей маленькой команды из Днепропрудного это огромная радость. Дети шли к этому два года. Они заслужили этот шанс. Даже если среди восьми команд мы окажемся последними, это всё равно будет большим достижением, ведь позади нас остались 40 команд из Запорожской области. Я хочу выразить огромную благодарность детям, которые поверили в себя и нашли силы даже в условиях войны. Низкий поклон тренерам, учителям, директорам школ, родителям, руководителю молодёжного центра Наталье Ивановне и всем, кто не сдался, не испугался жить и созидать в таких непростых обстоятельствах. «Веселись, юноша, в юности своей, в дни юности пусть радует тебя твоё сердце; ступай, куда влечёт тебя сердце, куда глаза твои смотрят, но знай: всё это однажды можно потерять. Цени, что есть, и возрадуйся! .»","Уроки мужества: как ""Учитель"" учит детей в условиях СВО",['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1976,https://uchbash.com/news/novosti/2025-03-20/uroki-muzhestva-kak-uchitel-uchit-detey-v-usloviyah-svo-4165741,2025-03-20T16:53:00+00:00
"5Фотокитап авторы Андрей Кононцев Акъярда (Севастопольдә) туган, 2016 елда Чехияның Злин шәһәрендә Томаш Бати исемендәге университетның сәнгать факультетының фотография бүлеген тәмамлаган. Акмәчеттә узган тәкъдим чарасында фотокитаптан слайдлар күрсәтелде, автор бу эшне ничек башлавын, ни өчен кырымтатарларны төшергәнен сөйләде, сорауларга авап бирде. Китапка кырымтатарларны чагылдырган 33 фото кергән, бу эш - аның магистратурадагы диплом эше. Эшенең тамашачыларда кызыксыну уятуын, бу теманы дәвам итәргә рухландыруын сөйләп, Андрей: Мин Кырымга килеп бу эшне дәвам итәчәкмен, диде. Андрей Кононцев Азатлыкка шуларны сөйләде: – Мин башка бер проектны эшләгәндә очраклы гына Кырымда Джанкой шәһәрендә яшәүче бер кырымтатар гаиләсенә эләккән идем. Мин бу гаиләдә бер көн булдым һәм мине аларның көнкүреш тормышлары, мәдәниятләре, гореф-гадәтләре кызыксындыра башлады һәм мин ул чакта акрын гына фотога төшерә башладым. Кырымтатарлар тематикасы визуаль яктан шактый кызыклы булып чыкты һәм Джанкойдан кайтканда бу теманы дәвам итергә кирәк дигән фикер ул чакта туды. Шулай итеп, мин елларда Кырымның төрле урыннарына барып кырымтатарлар белән очрашып документаль фотолар төшерә башладым һәм китапның проекты барлыкка килде. – Ни өчен сез нәкъ менә кырымтатарларны төшерә башладыгыз, Кырымда бит башка халыклар да яши? – Соңгы вакытта мин күп сәфәрләрдә йөреп төрле халыкларның вәкилләре белән очрашам, аларның тормышын, менталитетларын, холыкларын күзәтәм. Джанкойда яшәгән гаиләдә булганда, мин үзем Акъярда яшәсәм дә, үзем һәм минем тирәмдә булган кешеләр бу халык хакында бик аз белгәннәрен аңладым. Кырымтатарларның мәдәнияте мине кызыксындырды, аларның кунакчыллыгы да шаккатырды. – Кырымтатарлар менталь, холык ягыннан башка халыклардан нәрсә белән аерылып торалар? Сез моны күзәтә алдыгызмы? – Мине бу халыкның бердәмләге шаккатырды. Төньякта яшәгән гаиләләр көньяктагыларны, көнбатыштагылар көнчыгышта яшәүчеләрне беләләр. Бу халык яңадан үз-үзен торгыза бара, үзенең мәдәниятен, сәнгатен дә. Миңа калса, болар аларга хас нәрсәләр. Әлбәттә, моны фотода күрсәтәргә авыр, ләкин минем башымда бу фикер уелып калган сыман. Визуаль яктан караганда, һичшиксез, бу аларның кунакчыллыгы, аларның кәһвә белән сыйлау гореф-гадәте, үзара сөйләшеп утыру гадәте. Минем аларны фотога төшерүемне алар халык хакында башка илләрдә сөйләячәкләрен аңлап миңа рәхмәтләрен белдереп тордылар. Мин моны көтмәгән идем. Киресенчә, мин аларга рәхмәтле булырга тиеш идем, бу минем өчен көтелмәгән хәл иде. Фотога төшергән саен, миңа бу тагын вә тагын ошый иде. –Сез бу теманы дәвам итәчәксезме? – Әйе, мин бу эшне дәвам итәчәкмен, яңа каһарманнарны эзләячәкмен, минем яктан бернинди киртә, фильтрация булмаячак. – Бу фотоларны сез тагын кайда күрсәтәчәксез? – Күргәзмәне Чехиянең Злин, Франциянең Орлеан, Жанна Д'Арк шәһәрләрендә тамашачылар яхшы кабул иттеләр. Мин Прагада да мондый күргәзмәне оештырырга теләр идем, бу әлбәттә катлаулы, ләкин хәзер галереяләр белән сөйләшүләр алып барыла. Мин үзем кырымтатары түгел, ә башка халыкны төшерү бик аваплы эш, шуңа күрә мин төрле кешеләр белән киңәшеп, сөйләшеп эшләргә тырышам. Киләчәктә, якынча ике елдан соң фотокитапның тулы варианты әзер булыр, аны тиешле тираж белән чыгарып төрле урыннарда презентацияләрне үткәрергә уйлыйм. 1990 нчы елларда танылган татар фотографы Рифкат Якупов кырымтатарларның Кырымга кайтуларын, ул елларда алар ничек урнашканнарын чыгарып тарихка кырымтатарларны фотолар аша кертеп калдырганы кебек, бәлки бүген Андрей Кононцев та кырымтатарларның заманча тормышларын фото аша дөньяга танытуга үзенең өлешен кертә алыр. Чарада Кононцев Рифкат Якупов белән таныш булуын, элемтәдә торып, аның белән киңәшләшкәнен дә сөйләде.29 июль Акмәчеттә кырымтатар сәнгать музеенда танылган фотограф Рифкат Якуповның ""Кырымтатарлар. Кайту хроникасы"" исемле фотокүргәзмәсеачылган иде. Әлеге күргәзмәдәге кайбер фотолар Азатлыкфотогалеясендәдә чыкты. ""Кырымтатарлар. Кайту хроникасы""","Андрей Кононцев: ""Мине кырымтатарларның бердәмлеге һәм кунакчыллыгы шаккатырды""",['Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],5,Ҡырым,3928,https://www.azatliq.org/a/27977502.html,2016-09-11T08:04:45+00:00
"29 декабрҙә Хөкүмәттең аҙналыҡ кәңәшмәһендә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировхалыҡ күп йөрөгән урындарҙа хәүефһеҙлек мәсьәләһенә ентекле туҡталды. Ул, илдең бөтә биләмәһендә диверсия-террористик акттар башҡарыу хәүефе юғары булып ҡала, тип айырыуса билдәләне. – Беҙбыйылхәүефһеҙлек мәсьәләһе буйынсадаими эшләйбеҙ, яҡшы тормоштан түгеллеге аңлашыла. Төп тема — пилотһыҙ осоу аппараттары һөжүм итеүе ҡурҡынысы. Беҙ бергәләпһаҡланыусистемаһынтөҙөнөк. Мин террорға ҡаршы комитет ағзаларына һөҙөмтәле эшләгәндәре өсөн рәхмәт белдерҙем. Ләкин һаҡ булайыҡ, илдең бөтә биләмәһендә кешеләрҙең күпләп булған урындарында, шул иҫәптән БПЛА ҡулланып, диверсия-террористик акттар яһау хәүефе юғары, – тине Радий Хәбиров. Беренсеһе, ҡыҫҡаваҡыт эсендәтехник яҡтан нығытыу һәм антитеррористик һаҡты иҫәптә тотоп байрам объекттарын әҙерләүҙе тамамлау. Икенсеһе: халыҡ күпләп йыйылған урындарҙа йәмәғәт тәртибен һаҡлауға шәхси һаҡ ойошмалары хеҙмәткәрҙәрен, ирекле халыҡ дружинаһы ағзаларын, патриотик һәм хоҡуҡ һаҡлау йүнәлешле ойошма вәкилдәрен йәлеп итеү. Был мәсьәлә анализланған, әлегә муниципалитет башлыҡтарының барыһы ла был эш менән шөғөлләнмәй. Эште көсәйтеү ҡушылды. Өсөнсөнән, эске эштәр органдарының шәхси составын һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеүҙә ҡатнашҡан башҡа кешеләрҙе йылытыу өсөн биналар бүлеүҙә ярҙам күрһәтеү. Дүртенсеһе: халыҡты ғәҙәттән тыш хәлдәр килеп тыуғанда, шикле әйберҙәр табылғанда, БПЛА ярҙамында һөжүм итеү ҡурҡынысы янағанда эш итеү тураһында мәғлүмәт менән тәьмин итеү. Бишенсеһе: саралар үткәрелгән урындарҙа яуаплы вазифалы кешеләрҙең һәм техник белгестәрҙең дежурлығын ойошторорға. Полиция хеҙмәткәрҙәре булыу ҡаралмаған алыҫ ауылдарҙа һәм коммерция майҙансыҡтарында ауыл биләмәләре һәм бындай биналарҙың хужалары көсө менән хәүефһеҙлек сараларын тәьмин итергә кәрәк, тине төбәк етәксеһе. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",БПЛА һөжүм итмәһен өсөн,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,1919,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2025-12-29/bpla-zh-m-itm-en-s-n-4524615,2025-12-29T19:15:00+00:00
"В Межвузовском студенческом кампусе Уфы первые стажеры, студенты УГНТУ, приступили к работе над ключевым проектом Центра искусственного интеллекта - созданием цифровой системы, которая автоматизирует процессы конструкторского и планово-технического отделов. Его основная задача – формирование технической документации и дорожной карты производства с использованием методов ИИ.",В Центре искусственного интеллекта кампуса началась стажировка студентов,['Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,376,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-03-11/v-tsentre-iskusstvennogo-intellekta-mezhvuzovskogo-kampusa-nachalas-stazhirovka-stu-4167454,2025-03-11T15:35:00+00:00
"14 йәшлек Анна-Элиза, мәҫәлән, 2021 йылда дачала саҡта һеңлеһенең күҙ уңынан ысҡынғанын шәйләп ҡала. Тик тормаҫ һеңлеһе ванналағы һыуға төшкән булып сыға. Тонсоға башлаған.  Анна-Элиза уны һыуҙан сығара һала, йөрәгенә массаж яһай башлай. Эштәге әсәһе нисек эшләргә икәнен телефондан әйтеп тора, ашығыс ярҙам да саҡырта. 15 минуттан медиктар килеп етә. Шулай итеп, бала ҡотҡарыла. Иптәштәре менән бергә Максим Гришуков һыуға батҡан бер ирҙе ҡотҡарыша. Шамил Фазлыев менән Артур Филонов шулай уҡ йылғаға батҡан бер ҡыҙҙы алып сыға. Наградалар тапшырыу тантанаһында РФ сенаторы Лилиә Ғүмәрова  «Герой балалар» бөтә Рәсәй проектының 2014 йылдан дауам итеүен һәм бөгөн балаларға эскерһеҙ һәм ҡаһарман ғәмәлдәре өсөн рәхмәт белдерелеүен билдәләне. БР Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһын башҡарыусы Ирек Сәғитов иһә балаларҙың батырлығын  тиҫтерҙәре һәм тотош йәмғиәтебеҙ өсөн ҡыйыулыҡ һәм илһөйәрлек өлгөһө тип атаны. Сығанаҡ",Ҡаһарман балалар бүләкләнде,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,919,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-12/a-arman-balalar-b-l-kl-nde-4004465,2024-11-12T11:30:00+00:00
"Береһен – Әҡлимә, икенсеһен Әмилә тип йөрөткәндәр. Икеһен дә бик яратып, иркәләп кенә үҫтергәндәр, ти. Тик ниңәлер Әмилә ялҡау булған, өйҙә ваҡытын уйнап ҡына үткәргән. Ә бар эште Әҡлимә башҡарған. Ул ҙур теләк менән ата-әсәһенә ярҙам иткән, сигеү сигергә лә, аш-һыу әҙерләргә лә өлгөргән. Бер заман, батша үҙенең бер бөртөк улына кәләш эҙләй, тигән хәбәр таралған. Тик кейәүгә сығырға әҙер булғандар ҙур һынау үтергә тейеш икән. Билдәләнгән көнгә батшалыҡҡа бөтә һылыу ҡыҙҙар йыйылған. Әҡлимә менән Әлимә лә килеп еткән. Ҡыҙҙар һынау үтә башлаған. Иң тәүҙә Әлимә тәүәккәллек иткән. Беренсе һынау – үҙ ҡулдарың менән тәмле ризыҡ әҙерләп, батшаның улын һыйларға кәрәк, ти. Ҡыҙ көйҙөрә-көйҙөрә ҡоймаҡ ҡойоп, сынаяҡҡа сәй яһап бирә. Батшаның улына был оҡшамай. Артабан түтәлдәге сәскәләрҙе тәрбиәләп, аттарға һыу эсерергә ҡушылған. Әлимә сәскәләргә арлы-бирле генә һыу һибеп, аттарҙы һыу буйына алып төшә. Ләкин малҡайҙарға ҡаты итеп өндәшеүе булған, улар тиҙ генә таралышып бөткән, ти. Әлимәнән һуң тағы ла күп ҡыҙҙар бәхеттәрен һынап ҡарай. Ләкин батша улы береһен дә оҡшатмай. Сират Әҡлимәгә лә етә. Ул бар тырышлығын һалып, алманан тәмле итеп бәлеш бешерә, самауырҙы шыжлатып ебәреп, мәтрүшкәле сәй ҡайнатып, өҫтәлгә ҡуя. Шунан йырлай-йырлай түтәлдәге сәскәләргә һыу һибеп, йылға буйына төшә. Аттарҙы матур һүҙҙәр менән иркәләй-иркәләй һыу эсерә. Уның шундай яғымлы булыуы, эште һөйөүе егеткә ныҡ оҡшаған. Бына шулай Әҡлимә үҙенең һөйгәнен табып, бәхетле, мул тормошта йәшәй башлаған, ти. Ә Әлимәгә ни булған, тип уйлайһығыҙмы? Ул шул көндән башлап бер хәҡиҡәтте аңлаған: кемдең ҡулы оҫта, шул һәр ваҡыт эше менән бәхетле була. Нәсимә МАЛАБАЕВА, тәрбиәсе. Сибай ҡалаһы, «Сулпылар» балалар баҡсаһы. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Эшле кеше – бәхетле кеше,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Хикәйә,2125,https://yanshishma.com/articles/akyattar/2023-09-07/eshle-keshe-b-hetle-keshe-3423541,2023-09-07T19:00:00+05:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУл институтта фәнни хезмәткәр булып калып, фән белән шөгыльләнергә ниятли. Филология фәннәре докторы, профессор, әдәбият галиме Ким Миңнуллин Галиман Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ТӘСИ) мөдире вазифасыннан китә. Бүген, 28 июньдә аның соңгы эш көне, дип иткерә""Татар-информ"". Кичә ул хезмәттәшләренә гыйльми шурада соңгы тапкыр рәис буларак катнашуын әйткән. ""Әйе, бүген минем мөдир буларак соңгы эш көнем. Киләсе атнада яңа итәкче тәкъдим ителер дип көтәбез"", дигән ул агентлык хәбәрчесенә. Миңнуллин алга таба институтта фәнни хезмәткәр булып калып, фән белән шөгыльләнергә ниятләвен дә әйткән. ""Дөнья үзгәрә, чор үзгәрә, академик фәнгә дә яңача караш формалаша, институт белән итәкчелек итәргә дә башка кешеләр кирәк"", дигән ул. Ким Миңнуллин Галиман Ибраһимов исемендәге Тел әдәбият һәм сәнгать институтын 2006 елдан башлап, 18 ел дәвамында итәкләде. Быел февральдә ТӘСИ ""Татар халык иаты"" хезмәтенең 25 томлыгынтәкъдим итте. ""Татар халык иаты"" сериясе 25 томнан тора. Быел аның дүрт томы дөнья күрер дип көтелә. Биредә татар халкының мифология, йола, әкият, риваятьләр, бәетләр, мөнәәтләр, мәзәкләр, мәкальләр һәм башка халык авыз иаты тупланган. Томнарга ХХ йөзнең 40 нчы елларыннан башлап үткәрелгән экспедиция нәтиәләре кергән. ТӘСИ соңгы 10-12 елда Русиянең 30 төбәгендә, Татарстанның 10 районында 600 гә якын авылда экспедиция үткәргән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Ким Миңнуллин Тел, әдәбият һәм сәнгать институты мөдире вазифасыннан китә",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1531,https://www.azatliq.org/a/adabiyat-galime-kim-mingnullin-tel-adabiyat-ham-sangat-instituti-modire-vazifasinnan-kita/33013214.html,2024-06-28T15:51:46+03:00
"Мостафа әмилевРусия контролендәге Әрмәни Базар шәһәре мәхкәмәсе кырымтатар халкы лидеры Мостафа әмилевка читтән торып хөкем карары чыгарды, дипхәбәр итә Крым. Реалии. Русия хөкемдары Венера Исроилова Русия инаять кодексының 222 нче маддәсе, 1 өлеше (канунсыз корал сатып алу, тапшыру, саклау) нигезендә әмилевка 1 елга иректән мәхрүм итү һәм 15 мең сум штраф әзасы билгеләгән. Шул ук вакытта, аваплылыкка тарту вакыты төгәлләнү сәбәпле, аны әзадан азат иткәннәр. Русия инаять кодексының 224 нче маддәсе нигезендә (утлы коралны сакчыл сакламау) мәхкәмә әмилевка 20 мең сум штраф салган һәм аваплылыкка тарту вакыты чыккан булу сәбәпле, әзадан азат иткән. Русия инаять кодексының 322 нче маддәсенең 3 өлеше нигезендә (Русия Федерациясе чиген канунсыз үтеп чыгу) әмилевны ике елга шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм иткәннәр һәм иңүнең ""70 еллыгы уңаеннан"" амнистия белән азат иткәннәр. Алданрак Русия гаепләүчесе Мостафа әмилевка ""Русия чиген канунсыз үтеп чыгу"" маддәсе нигезендә өч ел колония сораган иде.2021 елның 5 мартында аннексияләнгән Кырымдагы мәхкәмә әмилевка Кырымга керүне тыюны 15 елга - 2034 елның 5 мартына кадәрозайтты. Кырым милли хәрәкәте тарафдалары Мостафа әмилевне Кырым аннексиясен танымау сәбәпле эзәрлеклиләр дип саный. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Кырымда Мостафа әмилевка читтән торып хөкем карары чыгарылган,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1337,https://www.azatliq.org/a/31816562.html,2022-04-22T15:08:07+00:00
"Мероприятие, ставшее уже традиционным, в этом году акцентировало внимание на формировании крепкого союза между семьей и детским садом. Именно в этом партнерстве, как подчеркнули участники, кроется залог успешного воспитания подрастающего поколения – личности патриотичной, социально активной и готовой к вызовам будущего. Приветствуя участников форума, заместитель Министра просвещения Российской Федерации Ольга Колударова отметила исключительную значимость подобных площадок. «Форум – это не просто встреча коллег, это бесценная возможность для обмена передовым опытом, для поиска новых решений и, конечно же, для повышения квалификации каждого педагога. В условиях стремительных перемен именно постоянное развитие и готовность к инновациям являются залогом качественного дошкольного образования», – подчеркнула Ольга Колударова. В своем выступлении, которое было встречено с большим интересом, представитель Министерства просвещения акцентировала внимание на необходимости укрепления единого образовательного пространства страны. Этот процесс, по ее словам, невозможен без активного вовлечения родителей в образовательный процесс и формирования единых ценностных ориентиров. Алина Александровна, чье имя было упомянуто в контексте обсуждения стратегических задач, подчеркнула, что форум стал важной платформой для глубокого осмысления этих вопросов. «Мы видим, как меняется мир, как трансформируются потребности общества. Наша задача – не просто дать детям знания, но и воспитать их настоящими гражданами своей страны, людьми с активной жизненной позицией и глубоким чувством ответственности. И здесь роль родителей невозможно переоценить. Форум позволяет нам выработать единые подходы к просветительской работе, сделать ее более эффективной и доступной для каждой семьи», – отметила она. В рамках форума были организованы многочисленные секционные заседания, круглые столы и мастер-классы, где воспитатели делились своими наработками в области взаимодействия с родителями, обсуждали актуальные методики и технологии, а также искали пути решения возникающих проблем. Особое внимание уделялось вопросам формирования у детей основ патриотизма, гражданственности и духовно-нравственных ценностей. Участники форума выразили уверенность, что Региональный Форум воспитателей в Уфе станет мощным импульсом для дальнейшего развития дошкольного образования в Приволжском федеральном округе и за его пределами. Обмен опытом и выработанные на форуме рекомендации, несомненно, будут способствовать укреплению партнерства между семьей и детским садом, что является фундаментом для воспитания гармонично развитой и социально ответственной личности. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Региональный Форум воспитателей,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Мәғариф,2760,https://uchbash.com/articles/doshkolnoe-vospitanie/2025-09-21/v-regionalnyy-forum-vospitateley-4396117,2025-09-21T14:44:00+00:00
"4 июлдә Ватан этнопаркында милли кейемдәр парады уҙҙы һәм парадта ҡатнашыусылар ҙур әйлән-бәйләнгә теҙелде. Кисәге көндә бер юлы ике донъя рекорды ҡуйылды! Хоровод буйынса иң күп ҡатнашыусылар беҙҙә булды. Уларҙың һаны – 57 ил. Милләттәр һаны буйынса ла беҙ алдынғы урынға сыҡтыҡ: әйлән-бәйләндә 71 милләт вәкиле ҡатнашты. Тантанала Рәсәй Рекордтар китабының баш мөхәррире Станислав Коненко ҡатнашты. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, фольклориадаға барлығы 37 илдән ансамбль килде. Ойоштороусылар белдереүенсә, әйлән-бәйләнгә Өфөгә турист сифатында килгән башҡа ил кешеләре ҡушылып, һан 57-не күрһәтте. Об использовании персональных данныхОйоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы. Баш мөхәррир Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы",Өфөлә бер юлы ике донъя рекорды ҡуйылды!,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0],4,Яңылыҡтар,812,https://akbuzat-rb.ru/news/novosti/2021-07-05/ber-yuly-ike-don-ya-rekordy-2398036,2021-07-05T13:52:00+05:00
"– халҡымдың моңло көйө ағылып китте. Мөнәжәт. Ҡатын-ҡыҙҙың ниндәй ҙә булһа бәхетһеҙлек, бәлә, улын, ирен йә ҡыҙын юғалтыуы сәбәпле Аллаһы Тәғәләгә мөрәжәғәте. Нәфис заттың үҙенең ябайлығы һәм моңо менән йөрәкте телгеләүсе тын ғына һыҡтауы, сеңләүе. «Улымды көтөп тә, көтөп ала алманым. Яландарға сығып иланым. Минең сабыр илауымды ишетмәнеңме ни, Хоҙайым? » Ошо мәлдә бөтә нәмәне оноттом, дуҫтарым, һеҙҙе оноттом, үҙемде оноттом, һәм, булмышымды солғап алған бәхеттән иҙрәп, үҙәккә үткес һүҙҙәр тапҡан йәш тол ҡатындың йырын (хатта Аллаһы Тәғәләнең уны ишетмәүе ғәжәп) һаҡлап алып ҡалған ата-бабаларыма рәхмәт тойғоһонан күңелем тулып иланым! Беҙҙе йыш ҡына фольклор менән үтә мауығыуҙа ғәйепләйҙәр – нимә һаман ҡурайға, эпостарға, оҙон көйҙәргә, бәйеттәргә йәбешеп ятаһығыҙ, тиҙәр! Ана ниндәй быуатта йәшәйбеҙ, ә һеҙ бер тирәлә ҡайнашаһығыҙ ҙа ҡайнашаһығыҙ. Ҡайнашмайбыҙ, беҙгә ығы-зығы хас түгел. Һаҡлайбыҙ. Нисек булған, шул рәүештә. Боронғо саф яңғырашында. Үҙебеҙҙең рухи мираҫты шул уҡ урыҫ халҡының саф фольклорын юҡҡа сығарған псевдофольклорға әйләндермәйбеҙ. Иң ҡәҙерле әйбер һымаҡ, быуаттан-быуатҡа тапшырабыҙ. Быуаттан-быуатҡа. Ер йөҙөндә бер беҙ генә йыр ижад итеүселәрҙең исемдәрен беләбеҙ һәм һаҡлайбыҙ. Буранбай, Зөлхизә, Көнһылыу – тиҫтәләгән улар. Һүҙҙәренә иғтибар итегеҙ әле – ҡатын Сыңғыҙхан урҙаһы менән һуғыштарҙа үлеп ҡалған улын юҡһынып илай. Был хәлдәр ҡасан булған бит – ә ул шундай итеп йырлай, әйтерһең дә, яугирҙың әсәһе янымда ултыра. Йөҙәрләгән быуын әсәнең һыҡтауын тыңлаған, йөҙәрләгән быуын уның менән бергә Аллаһы Тәғәләнән ялбарыуҙарын ишетеүен һораған. Мин дә, йөрәгемде ҡыҫып, Хоҙайға ялбарам – минең сабыр һыҡтауымды ишетсе! Ишетсе! Шулай яңғыҙ ҡатындың күңеленән урғылған бер йыр тотош халыҡтың һыҡтауына әйләнә. Флорид Бүләков. Иҫтәлектәр.",ҺЫҠТАУ,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Мәҙәниәт,1780,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-02-27/y-tau-4138966,2025-02-27T15:37:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАның сүзләренчә, соңгы ике елда Русия куллана торган микроэлектрониканың 90 проценты Кытайда эшләнгән. Аларны төрле кораллар итештергәндә кулланалар. Украинага каршы алып барган сугышында Русиягә зур технологик ярдәм күрсәтүче Пекинның гамәлләрен Көнбатыш беректәшләре болай гына калдырмаска тиеш. Бу хакта дүшәмбе, 17 июньдә, Вашингтондагы Вильсон үзәгендә чыгыш ясаганда НАТО баш сәркатибе Йенс Столтенбергәйтте. Аның сүзләренчә, соңгы ике елда Русия куллана торган микроэлектрониканың 90 проценты Кытайда эшләнгән. Аларны төрле кораллар итештергәндә кулланалар. Кытай иярчен технологияләрен үстерүдә дә Русия белән хезмәттәшлек итә, диде Столтенберг. ""Кытай Икенче дөнья сугышы вакытыннан бирле Европада иң зур хәрби низагны куерта, шул ук вакытта Европа белән яхшы мөнәсәбәттә калырга тели. Пекин тегесенә дә, монысына да ия була алмый. Әгәр Кытай юнәлешен үзгәртмәсә, беректәшләре аны түләргә мәбүр итәргә тиеш"", дип искәртте ул. Шулай ук дүшәмбе көнне АКШ Дәүләт иминлеге шурасы сүзчесе Джон Кирбида Пекинны тәнкыйтьләде. Брифингта ул кытай микроэлектроникасы ""Русиянең имерелгән хәрби-сәнәгать базасын тотып торырга ярдәм итте"", диде. Кирби сүзләренчә, АКШ бу мәсьәләне Кытай вәкилләре белән бәхәсләшкәндә дә күтәргән. Вашингтонда июльдә НАТО ил-әгъзалары ыены узачак, Столтенбергның Вашингтонга сәфәре бу ыенга әзерлек кысаларында булды. ыенда төп тема - Русиянең Украинага бәреп керүе булачак. Украина НАТОга керү өчен чакыру алмаса да, бу саммитта Украинаның киләчәктә оешмада әгъза булуы өчен ""күпер төзеләчәк"", диде Столтенберг. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Столтенберг: Көнбатыш Кытайның Русиягә ярдәмен болай гына калдырмаска тиеш,['Дин' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,1699,https://www.azatliq.org/a/stoltenberg-konbatish-kitayning-rusiyaga-yardamen-bolay-gina-kaldirmaska-tiesh-/32997479.html,2024-06-18T09:44:28+03:00
"Аннексияләнгән Кырым башлыгы Сергей АксеновАннексияләнгән Кырым башлыгы Сергей Аксенов Украина хакимиятен хуплаган шигарләр кычкырган һәм украин ырлары ырлаган кешеләрне хакимиятләр эзәрлекләячәк дип вәгъдә итә. Бу хакта ул үзенең -каналындабелдерде. ""Кырымнарга хәбәр итәсем килә: халык чараларында украин шигырьләре кычкырыла, украин ырлары һәм милли гимны ырлана дигән барлык фактларга карата инаять әзасы биреләчәк"", ди ул. Ул мондый кешеләрне ""сатлыканнар"" дип атый һәм аларны эшләреннән ибәрәчәкләрен, ярымутрауда эшмәкәрлек белән шөгыльләнүне тыячакларын әйтә. ""Безнең илне яратмасагыз - кайда, кемне яратасыз, шунда барыгыз"", дип сөйли Аксенов. Аннексияләнгән Кырымда һәм Акъярда (Севастополь) Русиянең Украинага каршы башлаган сугышына каршы булучыларны эзәрлекләүне дәвам итәләр. Мәгълүмат чаралары хәбәренчә, Кырымда яшәүче 107 кешегә каршы Русия гаскәрен ""дискредитацияләү"" маддәсе нигезендә административ эшләр ачылган, Кырым һәм Акъярда яшәүче 11 кешегә исә сугышка каршы булулары өчентөрмә яный. Күптән түгел Акмәчеттәге Гагарин паркында украин шигарләре кычкырган һәм украин ырлары ырлаган биш үсмерне тоткарладылар. Аларга Русия гаскәрен дискредитацияләү турында административ беркетмәләртөзелде. Шулай ук аннексияләнгән Кырымның Щелкино шәһәрендәге кафеда Украин рэпчысы -ның ""Кыргый басу"" ырын уйнаткан диджейны Русия мәхкәмәсе 10 тәүлеккәкулга алган иде. Ирне кафедагы проекторда ""Азов"" полкының ""наци символикасын"" күрсәтүдә гаеплиләр, украинаның әлеге полкы Русиядә ""террорчы"" дип табылыптыелган иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Кырымда Украинаны хуплаган шигарләр һәм ырларны тыймакчылар,['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1620,https://www.azatliq.org/a/32030137.html,2022-09-12T15:10:33+00:00
Тамерлан Илһамов 1994 йылда  Әбйәлил районы  Асҡар ауылында  тыуған.  2022 йылдың июлендә  ул етәкләгән  зенит ракета артилллерия  батареяһы  ракета  һөжүменә  ҡаршы  тора.  Прапорщик  үҙҙәре торған позицияны утҡа тотоуҙы  һорай.  Икенсе  урынға  күскән ваҡытта  зенит комплексына ике ракета  килеп  эләгә. Расчет һәләк була.  Рәсәй  президенты  Указы  менән Тамерлан Илһамовҡа  үлгәндән һуң  Герой  исеме  бирелә. Яугир хөрмәтенә Асҡарҙың Таһир Кусимов исемендәге гимназияһы фасадында мемориаль таҡтаташ  ҡуйылған. Яңыраҡ Асҡарҙа батыр яҡташыбыҙға бюст асылды. Уны скульпторҙар  Хәлит Ғәлиуллин һәм Рафаэль Зиннуров эшләгән.,Батыр даны ҡайтты тыуған төйәгенә,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Махсус хәрби операция,625,https://uchbash.com/articles/care/2025-10-13/batyr-dany-aytty-tyu-an-t-y-gen-4425007,2025-10-13T10:11:00+00:00
"Ейәнсура районы Мәрйәм Бураҡаева исемендәге башҡорт гимназия-интернатындағы «Йәйләү» ял һәм һауыҡтырыу лагерына балалар йыл да ҙур теләк менән йыйына. «Йәйләү – ул рухи шишмәһе», – ти программаға нигеҙ һалыусы һәм тормошҡа ашырыусы яҙыусы Мәрйәм Бураҡаева.",«Йәйләү» ҙә күңелле!,['Дин' 'Башҡортостан' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Ял,256,https://yanshishma.com/articles/y-yge-yal-/2025-08-18/y-yl-k-elle-4352975,2025-08-18T16:57:42+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрРусия президенты Владимир Путинрубльне тотрыклы итү өчен, чит илләргә сәүдә итүче кайбер ширкәтләрне валютада алган акчаларын сатуны мәбүриләүче фәрман имзалады. Русия хөкүмәте сайтында чыккан әлегефәрмангаярашлы, аерым бер ширкәтләр ярты ел эчендә чит ил акчаларын эчке базарда сатарга тиеш булачак. Нинди күләмдә һәм кайчан - монысын хөкүмәт билгели. Шулай ук бу ширкәтләр эчке базарда чит ил валютасын сатып алу һәм сату турындагы план-графикларын Русия банкына һәм Росфинмониторингка ибәреп торырга тиеш. Әлеге фәрман ягулык-энергетика комплексы тармакларына, кара һәм төсле металлургия, химик сәнәгать һәм урман сәнәгате, ашлык хуалыгына караган 43 ширкәткә кагыла. Документта ширкәтләрнең исемнәре китерелмәгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Путин кайбер ширкәтләрне валютада алган керемнәрен сатарга мәбүр итүче фәрман имзалады,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,839,https://www.azatliq.org/a/32634112.html,2023-10-12T08:29:12+00:00
"Ағас, ҡыуыш, ҡоштар: Һеҙ консерватив, ерҙә ныҡлы баҫып торған, күнегелгән ҡиммәттәргә тоғро ҡалған кеше. Үҙегеҙҙең көсөгөҙгә генә таянаһығыҙ, үҙ ҡағиҙәләрегеҙ буйынса йәшәйһегеҙ. Фил: Һеҙ башҡаларҙың тойғоһона иғтибарлы, ихтирамлы. Һеҙҙең янығыҙҙа кешеләр үҙҙәрен тыныс, хәүефһеҙ тоя. Һеҙгә тыйнаҡлыҡ хас. Шулай ҙа, үткәнегеҙҙә йыш соҡонорға яратаһығыҙ.",Һүрәттә нимә күрәһегеҙ?,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,353,https://agideljurn.ru/articles/common_material/2025-03-10/r-tt-nim-k-r-ege-4150915,2025-03-10T11:49:00+00:00
"Учалы районында, Белорет – Учалы – Мейәс трассаһының 110-сы километрында, Киа автомобиленең 44 йәшлек водителе, хәрәкәттең ҡаршы һыҙатына сығып, ВАЗ-21053 машинаһына бәрелгән. Хөрмәтле водителдәр! Һеҙҙе юл ҡағиҙәләрен теүәл үтәргә, ҡабаланмаҫҡа саҡырабыҙ. Һеҙҙең яңылыш аҙымығыҙ ғүмерҙәр менән үлсәнә икәнен онотмағыҙ. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Оло кеше әрәм.,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,427,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2026-01-01/olo-keshe-r-m-4526838,2026-01-01T16:50:00+00:00
"Татар яшьләре көннәре, архив фотосы1-5 сентябрьдә Казанда узачак Татар яшьләре көннәренең максаты үзгәрде. Бу хакта 25 августта Татар федераль милли-мәдәни мохтәриятенең башка мөдире Миләүшә Шәрәпова""Татар-информ""да узган матбугат очрашуында белдерде. — 1990 елда башланган Татар яшьләре көннәренең максаты башка иде. Ул вакытларда ""Азатлык"" дип кычкырсалар, Татарстанга күбрәк мөстәкыйльлек кирәклеге турында сөйләшсәләр, хәзер яшьләр алдында максатлар үзгәрде, — диде ул. Шәрәпова сүзләренчә, бүген яшьләр алдында беренче урында телне, гореф-гадәтләрне саклап, яшьләр алдында милләтнең байлыгын тапшыру тора. — Яшерен-батырын түгел, бүген Русиянең 29 төбәгендә генә татар мәктәпләре бар. Аларда күпмедер дәрәәдә – йә башлангыч сыйныфларда, йә якшәмбе мәктәбендә татар теле һәм әдәбияты укытыла, — диде ул. Шул сәбәпле, ыенда төп игътибар татар теле һәм татар тарихы дәресләренә биреләчәк. Аларны укытучы Николай Максимовһәм галим Фаяз Хуинукытачак. Моннан тыш, чарада вокал, бию, кул эшләре, актерлык, журналистика, проект ясау остаханәләре эшләячәк. Делегетлар Кариев театрында баручы ""Йосыф"" спектаклен карый алачак. Татар яшьләре көннәре 32 нче тапкыр оештырыла. Елдагыча ул ""Волга"" яшьләр үзәгендә узачак. Быел ыенда Русиянең 25 төбәгеннән 180 делегат катнашыр дип көтелә. Башка еллардан аермалы, бу юлы чарада чит илдән татар яшьләре килмәячәк. — Чөнки илдә шундый сәяси вазгыять хөкем сөрә. Пандемияне дә беркем бетермәде. Ата-аналар да балаларын ибәрергә, яшьләр дә килергә куркадыр, — дип аңлатты Шәрәпова.2019 елдан пандемия сәбәпле Татар яшьләре көннәренә чит илдән делегатларкилми башлады. Соңгы ике ыенда төп игътибар Русиядә узган анисәп мәсьәләсенәбирелде. Беренче Татар яшьләре көннәре 1990 елның 17-28 июнь көннәрендә уза. Анда 400 делегат катнаша. ыенда ""Азатлык"" берлегенә нигез салына. Яшьләр көннәренең төп максаты – татар милләте өчен тигезлек, Татарстан мөстәкыйльлеге, тел мәсьәләсе, дипсөйләгән идеаны оештыручыларның берсе Ирек Гариф Азатлыкка. Ул вакытта чараны оештырырга Казандагы кайбер заводлар ярдәм иткән. Хәзер Татар яшьләре көннәре тулысынча дәүләт карамагына күчте. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татар яшьләре көнен оештыручылар ыенның максаты үзгәрде дип белдерде,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2200,https://www.azatliq.org/a/32004156.html,2022-08-25T11:32:00+00:00
"Молодежная газета хәбәр итеүенсә, программала Рәсәй Әрмеһе Театры артистарының, Александров исемендәге ансамблдең, фронт бригадалары һәм Ҡыҙыл йондоҙ ансамбленең сығыштары ҡаралған. Роберт Рождественский, Донбасстағы фронт һәм хәҙерге заман шағирҙарының шиғырҙары яңғыраясаҡ, концертты тағы ла Булат Окуджаваның билдәле Нам нужна одна победа кеүек билдәле йырҙар биҙәйәсәк. Алып барыусылар – Рәсәйҙең халыҡ артисы Ольга Богданова менән Рәсәйҙең билдәле актеры Тимур Еремеев. Сара 18-00 сәғәттә башлана, ҡарау бушлай.",Батырҙарға арнала,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0],4,Яңылыҡтар,516,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-08-19/batyr-ar-a-arnala-4354401,2025-08-19T16:37:00+00:00
"Был йыйынтыҡ  башҡорт, урыҫ һәм Башҡортостанда йәшәгән башҡа милләт телендә баҫтырылып сығарылды. – «Йәншишмә» гәзитендә 32 йыл эшләү тәжрибәмдән сығып, шуны әйтә алам, балалар һәм уҡытыусылар менән берлектә ойошторолған төрлө акцияларҙың һөҙөмтәһе бик ҙур. Әлеге мәлдә үҙем дә — Баймаҡта ойошторолған «Беҙ бергә! Мы вместе! » ирекмәндәр төркөмөнөң ирекмәне. Башҡортостан буйынса ла һәм ошо төркөм ирекмәндәренә ярҙамлашҡан уҡыусы балаларҙың башҡарған изгелектәрен үҙ күҙҙәрем менән күргәндән һуң гәзитебеҙҙә «Ил һаҡларға яуға китте» тигән акция башлап ебәргәйнем. Шунан  ниңә ошо изгелек башҡарғандар хаҡында яҙылғандарҙы китап итеп сығармаҫҡа, илһөйәр балаларҙың башҡарған фиҙакәр эштәрен тирә-яҡҡа таратмаҫҡа, тип уйланым. Шулай итеп, мәҡәләләрҙе бергә туплап, Баймаҡ районының «Беҙ бергә! Мы вместе! » ирекмәндәр төркөмөндә көн-төн, тип тормай изгелек башҡарған яҡташтарым хаҡындағын да ҡушып, «Еңеү ҡайтыр атай менән» «Отцы вернутся с победой» китабын баҫтырып сығарырға ниәт иттем һәм тормошҡа ашырҙым. Китап ике өлөштән тора: беренсеһе бөгөнгө беҙҙең тыныс тормошобоҙ өсөн йәнен аямай дошмандар менән яуҙа батырҙарса көрәшкән һалдат-геройҙарыбыҙ хаҡында булһа, икенсеһе тылдағы балалар һәм ололарҙың фиҙаҡәр хеҙмәттәре тураһында. Бында өс быуын дәүерҙәре ингән, тиһәм дә була. Китапта Еңеүҙең 80 йыллығына  арналған өлөшө лә бар. Бөйөк еңеүҙе яҡынайтыуға тос өлөш индергән ҡәҙерле өләсәйем менән әсәйемдең дә хәтирәләре индерелде. Хәҙерге быуын балаларының йөрәк ҡушыуы буйынса ҡулдарынан килгәнсә махсус хәрби операциялағы яугирҙарға ярҙам итеүе үҙе - ҙур  батырлыҡ бит! Улар  шулай үҙ теләктәре менән өлкәндәргә ҡушылып изге эш башҡара. Китабымда ошо илһөйәр балалар хаҡында яҙылған да инде. Илебеҙ киләсәге — ошондай илһөйәр, ерһөйәр булып, аяғында ныҡ баҫып торған, яуаплылыҡ төшөнсәһен бәләкәйҙән тәрбиәләгән быуын ҡулында, — ти автор. Ҡотлайбыҙ, Зөһрә Әҙеһәм ҡыҙы! Һеҙгә  һаулыҡ һәм тағы ла еңеүҙәр теләйбеҙ!",«Еңеү ҡайтыр атай менән» – «Отцы вернутся с победой»,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 1 0],4,Махсус хәрби операция,1921,https://shonkar.com/news/care/2025-10-01/e-e-aytyr-atay-men-n-ottsy-vernutsya-s-pobedoy-4409884,2025-10-01T13:25:00+00:00
"Көн торошоноң боҙолоуы сәбәпле, 18:30 сәғәттән автомобиль юлдары участкаларында йөк һәм пассажирҙар транспорты хәрәкәте сикләнде.",Водителдәр иғтибарына!,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,129,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-22/voditeld-r-i-tibaryna-4517544,2025-12-22T18:55:00+00:00
"Башкортстан башлыгы Радий Хәбировфикерләр60 яше тулуы уңаеннан БСТ телеканалына биргән әңгәмәсендә Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров Кырымны аннексияләүдә үзенең дә катнашы булуын таныган. Аның бу әңгәмәсеннәнөзекне""Аспекты"" чыгарды. Видеодан күренгәнчә, журналист Дмитрий Каретко Радий Хәбировка Кырым белән бәйле сорау бирә, 2014 елда Кырымның Русиягә ""кушылуыннан соң"" сезгә нәрсә өчен дәүләт бүләге бирделәр, мондый бүләгегез бар диләр, дип кызыксынды ул. — Дәүләт бүләгем бар, мин бит ул вакытта аерым бер өлкәләрдә белгеч идем, сәясәт белән шөгыльләндем. Һәм ул чакта мин ""Кырымны - безнеке иткән"" карарларны кабул итүдә киңәшләр бирүдә катнаштым. Тәрибәмне шунда тормышка ашырырга тырыштым. Сак кына итеп, шулай дип әйтим. Бу бик халыкка чыгарылмый торган эшләр иде, — дип авап бирде Хәбиров. Элегрәк медиада Радий Хәбировның Кырымга Русия символикаларын илтү, Кырым Югары Шурасы бинасына Русия байрагын урнаштыру һәм ярымутрауны аннексияләүне хуплап митинг оештыру өчен аваплы булуы хәбәр ителгән иде, дип искәртә ""Аспекты"". Шулай ук Хәбировның Русия мөселманнары дин әһелләрен кырымтатар лидерлары белән очраштыру эшләре өчен аваплы булуы да әйтелде. ""Ул кырымтатарларга Кырымның Русиягә кушылуына комачау итмәсәләр, аларның ир мәсьәләләрен хәл итәргә вәгъдә итте"", дип яза Аспекты. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров Кырымны аннексияләүгә үзенең катнашы булуын белдерде,['Дин' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1389,https://www.azatliq.org/a/32870033.html,2024-03-20T11:04:27+00:00
"Унда барлығы 35 мең кеше ҡатнашты. 5,2 мең эре ағас, 53 меңдән ашыу ҡыуаҡ ултыртылды.67 яңы тематик аллея барлыҡҡа килде. Мәҫәлән, Бүздәк районында - ""Атай һуҡмағы"" һәм ""Атай паркы"", Ҡырмыҫҡалыла - ""Атайҙар аллеяһы"", Хәйбулла районында ""МХО-ла ҡатнашыусыларға аллея"" ултыртылды. Нефтекамала иһә ""Хеҙмәт даны аллеяһы"", Күмертауҙа ""Еңеүҙең 80 йыллығы"", ""Спорт аллеяһы"" барлыҡҡа килде. ""Йәшел Башҡортостан"" акцияһында уҡыусылар ҙа әүҙем ҡатнашты. Фотола Белорет ҡалаһындағы 20-мәктәп кадеттарын күрәһегеҙ. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Ағастар ултыртылды,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Тәбиғәт,893,https://yanshishma.com/articles/t-bi-t-m-y-sh/2025-09-28/a-astar-ultyrtyldy-4405443,2025-09-28T19:40:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырНадеждин Татарстанда ыелган салымның күп өлеше төбәктә калырга, аз өлеше генә Мәскәүгә китәргә тиеш, ди. Русия президентлыгына намзәт Борис Надеждинсез президент булсагыз һәм илдәге бер яки берничә милли республика аерылып чыгарга теләсә, нәрсә эшләр идегез дигән сорауга авап биреп, ""Минем бурыч – Русиядән беркем дә аерылып чыгарга теләмәслек итү"", дип белдергән. Аның белән әңгәмә "". Реалии""дачыкты. Надеждин Татарстанда ыелган салымның күп өлеше төбәктә калырга, аз өлеше генә Мәскәүгә китәргә тиеш, ди. Путинүзәкләштерү белән арттырып ибәрде дип саный ул. — Мин 90 нчы елларда Русия хөкүмәте идарәсендә эшләгән чакта Татарстан федераль үзәккә бөтенләй салым түләми иде. Хәзер федераль үзәк бөтенесен тартып ала. Берәр уртак карар кирәк, ягъни Татарстанның салым түләүчеләре түли торган салымнарның күп өлеше төбәктә калырга, аз өлеше генә Мәскәүгә китәргә тиеш, — дигән ул. Басма Надеждиннан Путин фәрманы нигезендә мәктәпләрдә милли телләрне мәбүри укытуны тыюлары белән бәйле фикерен сораган. Ул моны ата-аналар үзләре хәл итәргә тиеш дигән фикердә. — Бу — ирекле сайлау. Бу — ата-аналарның гына карары булырга тиеш, башка беркемнеке дә түгел, — дигән ул. Надеждин Татарстан Конституциясен үзгәртүне – Татарстан Дәүләт шурасы, төбәк итәкчесен кем дип атауны республика үзе хәл итәргә тиешле мәсьәлә иде дип белдергән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Борис Надеждин: ""Путин үзәкләштерү белән арттырып ибәрде""",['Дин' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Донъя,1483,https://www.azatliq.org/a/nadezhdin-putin-arttirip-jibarde/32807407.html,2024-02-06T13:15:27+03:00
"Как отметил в своем посте в соцсетях Глава Башкортостана, среди приглашенных — отличники, победители олимпиад, спортивных соревнований, творческих конкурсов, дети участников СВО, школьники из многодетных малоимущих семей, ребята с особенностями здоровья. «Все дети очень разные, у каждого — своя история и свои мечты. Но мы, взрослые, можем и должны сделать так, чтобы эти мечты сбывались», – подчеркнул Р. Ф. Хабиров.",Республиканская ёлка в Уфе,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Файҙалы эштәр,418,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-12-25/respublikanskaya-yolka-v-ufe-4067200,2024-12-25T23:56:00+00:00
"Победителей и призеров престижного интеллектуального состязания ждут льготы при поступлении в магистратуру и аспирантуру ведущих вузов страны, а также шанс пройти стажировку в крупных компаниях, денежные призы до 300 000 рублей и другие награды. Из 71 направления этого сезона олимпиады 7 - реализуются в Уфимском университете науки и технологий. Заключительные этапы по биотехнологии, геологии, экологии и психологии состоятся 15 и 16 февраля. По математике и физике 22-23 марта, математическому моделированию – в середине апреля. Организатором заключительного этапа олимпиады по биотехнологии, геологии, экологии и психологии является Томский государственный университет, который совместно с Институтом природы и человека, Институтом гуманитарных и социальных наук УУНи Т координирует проведение соревнований. Ожидается, что по этим направлениям участие примут около 300 человек со всей страны: 60 по биотехнологии, 50 – геологии, 80 – экологии, и 120 ребят будут подтверждать компетенции по психологии. – Мы рады вновь стать частью этого значимого образовательного события и дать студентам возможность продемонстрировать свои знания и таланты, а также получить признание и поддержку со стороны профессионального сообщества, – комментирует ректор УУНи Т Вадим Захаров. – Задания будут серьезные, требующие глубоких знаний и практических навыков. Так, на решение задач по биотехнологии и экологии будет даваться 180 минут, по геологии — 240 минут. Олимпиада является масштабной платформой для проверки знаний и прикладных навыков студентов. Помимо этого, олимпиада выполняет еще и функцию уникальной системы карьерного сопровождения, помогая молодежи найти свое место в профессиональной сфере и построить успешную карьеру. – Я в третий раз являюсь организатором олимпиады в УУНи Т совместно с ТГУ по направлению «Психология», – отмечает доцент кафедры психологического сопровождения и клинической психологии Высшей школы психологии и педагогики Института гуманитарных и социальных наук Елена Ахмадеева. – Каждый год вижу, что регистрируется все больше и больше участников. Всем студентам желаю удачи. Напомним, по поручению Президента Владимира Путина в России создается сеть современных кампусов. При поддержке национального проекта «Наука и университеты» началось проектирование и строительство 17 таких студгородков. К 2030 году количество кампусов увеличится до 25, а к 2036 году — до 40. Концепции кампусов предполагают создание уникальной и комплексной среды для индивидуального и командного развития, с большим количеством открытых образовательных пространств и трансформируемых аудиторий.  Это позволит сформировать общую корпоративную культуру преподавателей, студентов и ученых. Финансирование проекта осуществляется за счет средств федерального и регионального бюджетов, а также за счет внебюджетных источников. С 2025 года федеральный проект «Создание сети современных кампусов» реализуется благодаря национальному проекту «Молодежь и дети». Он направлен на создание благоприятных условий для развития молодежи, обеспечивая им возможности для образования, профессионального роста и научной карьеры. Кампусы предоставят студентам и ученым множество новых возможностей, которые могут значительно обогатить их образовательный и научный опыт. Некоторые из этих возможностей включают доступ к передовым технологиям и лабораториям, возможность участвовать в международных исследовательских проектах, обмен знаниями с выдающимися учеными со всего мира, а также доступ к разнообразным образовательным и культурным мероприятиям. Во многих регионах высокотехнологичная инфраструктура должна объединить сразу несколько вузов, что позволит получать не только академические знания, но и расширить круг общения, интересов и творческого самовыражения. Так, проект уфимского Межвузовского кампуса – это студенческое пространство с жилыми помещениями на 4,3 тысячи человек, учебно-научным комплексом, лабораториями, деловыми зонами, магазинами, уютными скверами и другими объектами комфортной городской среды, которые также будут доступны для всех жителей и гостей Уфы. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Резидент Межвузовского кампуса соберет участников олимпиады «Я — профессионал»,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт'
 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 1 1 1 1 0 0 1 1 0 0],10,Файҙалы эштәр,4188,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-02-16/rezident-mezhvuzovskogo-kampusa-soberet-uchastnikov-olimpiady-ya-professional-4123831,2025-02-16T13:38:00+00:00
"Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт драма театры артисы Альберт Салауатов Башҡортостандың халыҡ артисы исеменә лайыҡ булды. Ҡотлайбыҙ, Альберт!",". ""Һин был исемгә күптән лайыҡһың""",['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Мәҙәниәт,150,https://shonkar.com/news/culture/2025-03-15/in-byl-isemg-k-pt-n-layy-y-4158031,2025-03-15T08:15:00+00:00
"Иҫке төрки теле ХХ быуаттың 30-сы йылдарына тиклем төрки телдәренең байтағы өсөн уртаҡ була. Әсбап иҫке төрки яҙмаһы менән үҙ аллы танышыу мөмкинлеген бирә. Яҙылышы менән ғәрәп-фарсы яҙмаһына нигеҙләнгән иҫке төрки алфавитын белеү архивтарҙа һаҡланған тарихыбыҙҙы өйрәнеү өсөн дә бик файҙалы. Китапты Ш. Вәлиев, И. Сәйетбатталов, И. Байғужин, И. Миңлебаев, Ю. Куряевтан торған авторҙар төркөмө әҙерләгән. Баҫманың ғәрәп телен өйрәнеүгә, дини белем алыуға ҡағылышы юҡ, ул донъяуи, мәҙәни-тарихи ҡулланма булып тора. Сығанаҡ: Башинформ.",Иҫке төрки буйынса әсбап сыҡҡан,['Дин' 'Мәғариф' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0],4,Яңылыҡтар,534,https://amanat.su/news/novosti/2026-01-02/i-ke-t-rki-buyynsa-sbap-sy-an-4527492,2026-01-02T18:55:00+00:00
"уртаклашуртаклашбастырКазанда Киров районы мәхкәмәсендә Татарстан президентының элекке сүзчесе Ирек Мортазинга каршы ачылган инаять эше карала башлады. Билгеле булганча, Мортазинга карата инаять эше 2008 ел көзендә Шәймиев кушуы буенча кузгатылды. Ул вакытта гаепләнүче үзенең электрон сәхифәсендә Шәймиевнең үлеме турында хәбәр таратты. Биредә ул прокуратура хезмәткәрләре тарафыннан, президентның шәхси тормышына кагылган мәгълүматны ыюда, гайбәт таратуда, яла ягуда һәм социаль тигезсезлеккә карап нәфрәт уятуда гаепләнә. Шулай ук прокуратура Мортазинны Последний президент Татарстана китабын язган өчен дә гаепли. Тикшерүчеләр фикеренчә, биредә автор шулай ук Шәймиевнең йөзенә пычрак ата, аңа яла яга. Шаһитләр буларак алынган 79 кеше дә китапны укыганнан соң президент турында начар тәэсирләр генә калганын әйткән. Алай гына да түгел президент идарәсендә һәм прокуратурада бу китапны бөтенләй экстремистик басма дип танырга чакыралар. уртаклашуртаклашбастыр","""Мәхкәмә бәйсез түгел. """,['Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0],5,Комментарийҙар,963,https://www.azatliq.org/a/tatarstan_irek_mortazin/1783085.html,2009-07-22T22:44:31+03:00
"В этом году республиканский фестиваль Дома, который проходил целую неделю, собрал 30 января в уфимском Дворце борьбы более двух с половиной тысяч студентов из разных уголков страны. Корреспонденту «МГ» удалось пообщаться с некоторыми участниками. Студентки Бирского филиала Уфимского университета науки и технологий Динара Нурисламова, Ралина Ахметова, Адэля Байрамгулова и Ясмина Аюпова учатся на разных курсах факультета педагогики. Будущие логопеды уже активно участвовали в фестивале в прошлом году, и им настолько понравилось, что они решили приехать снова. Единодушно они заявили, что подобные события очень нужны и важны для молодых людей, прежде всего для объединения, ведь новые знакомства открывают много возможностей. Девушки хотят развиваться и работать в своей республике, у себя дома. Им нравится учиться и проходить стажировки, и сейчас они с нетерпением ждут начало праздничного шоу. Радик Латыпов, родившийся и выросший в селе Аскарово Абзелиловского района, осваивает профессию монтажника в многопрофильном колледже города Магнитогорска. Он рад, что смог приехать в Уфу на такой масштабный и интересный форум. Молодого человека впечатлило выступление главы Башкортостана, из которого он понял, что студентов здесь действительно любят и ждут. Фото автора.",Участники фестиваля Дома ощущают себя частью «команды будущего» республики,['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0],4,Йәмғиәт,1272,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2026-01-31/uchastniki-festivalya-doma-oschuschayut-sebya-chastyu-komandy-buduschego-respubliki-4560511,2026-01-31T17:15:00+00:00
"Татлы шарсыҡтар 2 йомортҡа, 1 банка ҡуйыртылған һөт, ярты балғалаҡ аш содаһы, ярты балғалаҡ тоҙ, 2 стакан он, ҡыҙҙырырға үҫемлек майы кәрәк. Йомортҡа һытабыҙ ҙа ҡуйыртылған һөт ҡушып бутайбыҙ. Тоҙ, аш содаһы өҫтәйбеҙ, он һалабыҙ һәм ҡамыр баҫабыҙ. 2-3 сантиметр ҙурлығында шарсыҡтар әүәләп, ҡыҙыу майҙа бешерәбеҙ.2 йомортҡа, 1 банка ҡуйыртылған һөт, ярты балғалаҡ аш содаһы, ярты балғалаҡ тоҙ, 2 стакан он, ҡыҙҙырырға үҫемлек майы кәрәк. Йомортҡа һытабыҙ ҙа ҡуйыртылған һөт ҡушып бутайбыҙ. Тоҙ, аш содаһы өҫтәйбеҙ, он һалабыҙ һәм ҡамыр баҫабыҙ. 2-3 сантиметр ҙурлығында шарсыҡтар әүәләп, ҡыҙыу майҙа бешерәбеҙ.",Башҡортостандың халыҡ артисы Әлим Ҡәйүмовтан татлы шарсыҡтар рецебы.,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Аш-һыу,610,https://bashkizi.ru/articles/t-mlek-s/2025-12-25/bash-ortostandy-haly-artisy-lim-y-movtan-tatly-sharsy-tar-retseby-4520985,2025-12-25T15:27:00+00:00
"Ҡабалан эшләнгән эш ҡабаттан эшләнелә. Телдең оҙонлоғо аҡыл ҡыҫҡалығынан. Өй түбәһе тишек булһа, ямғыр йышыраҡ яуа. Энә үҙ өсөн текмәй. Аҡ кәбеҫтәгә ҡара кәзә лә ҡаршы түгел. Ғәйбәттең һәйбәте булмай. Шахматта иң ҡурҡыныс фигура - ферзгә әүерелгән пешка. Ҡояш ҡына бул, тирә-яғыңда әйләнеүселәр табылыр. Бәғзе берәүҙәрҙе йүнәтеү өсөн йүкә сөй ҙә етә. Оҫта алдаҡсы дөрөҫлөккә таяна. Дуҫлыҡ менән дошманлыҡ араһы бер артыҡ һүҙ. Керемең артһа, сығымың да артыр. Ныҡ күтәрелгән танау күҙҙе ҡаплай. Аҡыллы хужа этенә ҡушылып өрмәҫ. Төймә кәрәклеге ул өҙөлгәс кенә беленә. Төпкә егелгән ат сыбыртҡыға яҡыныраҡ. Тунһыҙға ҡыш йыш килгән кеүек. Тел менән эшләгәндең ҡулы ял итә. Талантты талап алып булмай. Алға һикереү өсөн, бер аҙ артҡа сигенһәң дә була. Аҡыл тәрәнлеге һаҡал оҙонлоғо менән үлсәнмәй. Ҡараңғыла күләгә булмай. Һөйөү тойғоһонан мәхрүм генә күптәрҙе һөйә ала. Йырлап йәшәү өсөн йырсы булыу мотлаҡ түгел. Иң алама ел - башта иҫкән ел. Тормош ҡурайһыҙ бейетә.",Ғәбит Садиҡов. Әйтемдәр,['Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],1,Хикәйә,964,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2022-11-19/bit-sadi-ov-ytemd-r-3037629,2022-11-19T18:13:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУл Корылтайда идарә әгъзалары гына сайланырга тиеш дип саный. Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдуллаоешманың низамнамәсен (уставын) үзгәртергә чакырды. Бу хакта ул бүген Язучылар берлегенең утырышында белдерде. Ул Корылтайда сайланган идарә әгъзалары үзара гына рәисне билгеләп куярга тәкъдим итә. Аның сүзләренчә, низамнамәнең яңа проекты инде әзер. Моңа кадәр Корылтай ыеп, аны үзгәртер өчен ""ковид һәм сугыш"" комачау иткән. ""Шуңа да яңа корылтай ыеп булмады. Аның өчен финанс чыгымнары да кирәк. Минем тәкъдимем шундый. Уйлагыз әле: президент республикасы һәм парламент республикасы бар. Безнең язучылар берлеге президент республикасына туры килә. Рәис үзе идарә әгъзаларын тәкъдим итә. Корылтайда иңеп чыккан кешегә каршы килмиләр. Ул үзенең фикердәшләрен, үзенә каршы килмәгән кешеләрне сайлый, яшерен-батырын түгел. Гомумән, мин сәяси системда парламент республикасы яклы кеше. Корылтай башта идарәне сайлап, аннан соң идарә рәисне сайларга тиеш дип саныйм мин"", диде ул. Ркаил Зәйдулланың бу фикеренә язучы Нәибә Сафинакаршы төште. ""Бөтен язучылар юк дип әйттеләр, һаман шуны кузгатасыз, — диде ул. — Рәисне бөтен язучы сайларга тиеш, вертикаль түгел"". ""Синең әйткән сүз белән генә бармый бит дөнья. Рәис эшләми икән, аны ул чагында корылтай гына алып ташлый ала. Корылтайны кем ыя? Идарә белән сайланган рәисне теләсә-кайчан алып ташлап була ала. Мин үземә каршы сөйлим, гомумән. Хакыйкать кыйммәтрәк. Мин уйларга азык кына бирдем"", диде Зәйдулла авап йөзеннән. Татарстан Язучылар берлеге низамнамәсен үзгәртү мәсьәләсе оешмага Ркаил Зәйдулла рәис итеп сайлангач күтәрелә башлады. 2022 елның 8 апрелендә чираттан тыш Корылтай үткәрергә ыендылар. Шулай да бер атна кала, техник сәбәпләргә сылтап, ыенны билгесез вакыткакичектерделәр. Мәртәбәле язучыларның күбесе бүген үк бу үзгәрешкә каршы чыкты. Моннан тыш, алар низамнамәгә башка үзгәрешләр дә кертеләчәге, аларга да каршы булуы турында хәбәр итте. Язучы Фәүзия Бәйрәмова Азатлыкка сөйләгәнчә, рәисне сайлау тәртибен үзгәртү берлектә авторитар режим урнаштыруга, элекке демократиянең бөтенләй юкка чыгуына китерәчәк. Язучы Фоат Галимуллинбу гамәлләрне демократиядән тайпылу, кирегә чигенү дип атады. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Ркаил Зәйдулла кабат Татарстан Язучылар берлеге рәисен корылтайда сайламаска тәкъдим итте,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,2327,https://www.azatliq.org/a/rkail-zaydulla-kabat-tatarstan-yazuchilar-berlege-raisen-koriltayda-saylmaska-takdim-itte/32881113.html,2024-03-28T14:22:47+03:00
"В 2025 году количество посетителей природных парков выросло более чем на 67 процентов к уровню 2024 года и составило 269,5 тысячи человек. – Для профилактики нарушений природоохранного законодательства мы привлекаем к рейдам, которые проводим в ООПТ, ветеранов специальной военной операции, – сообщил Нияз Фазылов. – Они помогают использовать беспилотную технику и оперативно выявлять браконьеров. Особое внимание уделили также работе Минэкологии республики в части придания природным объектам Башкортостана международного статуса. В номинационное досье ЮНЕСКО по шиханам Торатау, Куштау и Юрактау планируют включить два геологических разреза и Малый Шихан. Регион продолжает расширять площадь охраняемых территорий. В Башкортостане ведут работу по приданию статуса ООПТ горе Айгир, хребту Ирендык. Министерство также участвует в деятельности по изменению режима охраны памятника природы – озера Талкас, чтобы предотвратить его обмеление. На совещании также обсудили реализацию проекта по разведению зубров беловежской линии в Башкортостане. Популяция в природном парке «Мурадымовское ущелье» насчитывает 23 особи, включая шесть телят. Большая часть животных уже живёт в естественной среде. Отметим, что инициатива по разведению зубров в республике вошла в число финалистов первого этапа конкурса на предоставление грантов Президента России. Итоги подведут в феврале 2026 года. В случае победы в Башкортостан смогут завезти ещё девять половозрелых животных этого вида из Беларуси. Радий Хабиров поблагодарил министерство за работу и подчеркнул важность защиты уникальных природных территорий республики, в том числе от антропогенного воздействия. Глава Башкортостана предложил рассмотреть возможность привлечения к природоохранным мероприятиям регионального отделения Русского географического общества.",В Башкортостане ветераны СВО помогают бороться с браконьерством,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Аңлатма,1802,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-12-02/v-bashkortostane-veterany-svo-pomogayut-borotsya-s-brakonierstvom-4489785,2025-12-02T11:06:00+00:00
"""Русиянең сугышка каршы комитеты"". Иллюстратив фотофикерләрРостов өлкәсендәге мәхкәмәләр Дондагы Ростовта яшәүче Алисә Анисимоваһәм Батайскидан Галина Зазимконыбиш мең сум штрафка тарткан. Аларны Русиядә ""теләнмәгән оешма"" эшчәнлегендә катнашуда гаепләгәннәр дипязакуәт оешмаларына якын булган ""Че по Ростову? "" телеграм каналы. Беркетмә төзү сәбәбе итеп ""Русиянең сугышка каршы комитеты"" (""Антивоенный комитет России"") телеграм каналында ""Русиягә каршы"" комментарийлар язу күрсәтелгән диелә. Шулай ук Анисимова һәм Зазимконы әлеге каналга язылуда да гаепләгәннәр, ди ""Че по Ростову? "" телеграм каналы. Әлеге мәгълүматның дөреслеген раслаучы документлар юк әлегә. ""Агентство"" телеграм каналыязуынча, мәхкәмә карарлары беркайда да басылмаган. Элегрәк тарату максаты булмаса, ""теләнмәгән оешма"" постлары астында фикер калдыру куркыныч дип саналмый иде. ""Теләнмәгән оешма""ның материалларын тараткан, аңа язылган һәм комментарлар калдырган өчен нәрсә янаганы турында Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Русиянең сугышка каршы комитеты"" социаль челтәрендә фикер калдыру өчен штрафка тарта башлаганнар",['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1060,https://www.azatliq.org/a/33587229.html,2025-11-11T11:04:26+00:00
"В рамках трека «Знание. Герои» в республике проходит цикл лекций, где студенты и школьники встречаются с лекторами Российского общества «Знание», чтобы обсудить причины специальной военной операции. Мероприятия уже прошли в Стерлитамаке, Нефтекамске, Октябрьском, Туймазах, Салавате, Кумертау.",Редактор ТРК «Башкортостан» рассказал о своем опыте журналиста на передовой,['Мәғариф' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1],2,Матбуғат,293,https://tanburz.ru/news/matbu-at/2025-02-13/redaktor-trk-bashkortostan-rasskazal-o-svoem-opyte-zhurnalista-na-peredovoy-4120415,2025-02-13T15:20:00+00:00
"Рамил КамиловКанаданың Калгари шәһәрендә яшәүче спортчы Рамил Камилов быел Флориданың Лейкленд шәһәрендә узган турнирында көндәше Тернер Уильямсны нокаутка аударып иңү яулады. Чит илдә яшәүче татар көрәшчесенең нәтижәләр игълан ителгәннән соң Татарстан байрагын күтәргән фотолары татар пабликларына таралды. Рамилгә 24 яшь, ул тумышы белән Казакъстанның Актау каласыннан. Аңа 13 яшь булганда әнисе белән Актаудан Канадага күчеп килгән. Әнисе белән әтисе Казакъстанда танышкан булган. Ике яктан да әби-бабайлары татар авылларыннан. Әтисе тумышы белән Әлмәттән, унбиш яшьләр чамасында Казакъстанга эләккән, хәзерге вакытта Беларуста яши. Татарстанда яшәгәне булмаса да, Рамил Казан белән элемтәләрен Казакъстаннан да ныграк дип саный. Азатлык Рамил белән профессиональ спорт карьерасы, Казакъстан һәм Канада спорты аермасы, татар анатарлары турында сөйләште. —Канада татарлары белән элемтә тотасызмы? — Канадада татарлар аз, диаспоралар нигездә Монреальдә яши. Әмма алар Канаданың бөтенләй башка ягында. Минем шәһәрдә татарлар бик аз, өч-дүрт кешедер, мин яшәгән шәһәрдәге ике яшьтәшемне генә беләм. —Америка татарлары сезнең көрәштә катнашасыгызны каян белде? — Мин аларга үзем хәбәр иттем – Америкада яшәүче татарларның социаль челтәрләрдәге төркемнәренә язып чыктым. Алар миңа авап бирде, минем турыда һәм -ларына язып чыктылар. Берничә кеше турнирга минем өченан атарга килде, Татарстан әләмен дә алар алып килде, мин әле Америкада аны каян табарга икәнен белми идем. —Сезнең өчен татарлар, Татарстан әләме, татарлык ни аңлата? — Мин беркайчан да Татарстанда яшәмәдем, әмма берничә тапкыр булганым бар. Миңа анда бик ошады. Анда яшәмәсәм дә, туган ирем кебек хис итәм. Кешеләр бик ягымлы. Татарлар минем өчен иң якын кешеләр, ""үземнең"" кешеләр. Канадада гомумән төрле милләт кешеләре бик күп. Минем тренерым украин, икенчесе Көньяк Африкадан. Мин Канадада татарларны вәкиллек итәм, дияргә була. Безнең гаиләдә, сирәк кенә татар ашлары булса да, татарча сөйләшмибез, әмма минем өйрәнәсем килә. Канадада моның өчен мөмкинлекләр юк, мин Мәскәү мохтарияте оештырган онлайн дәресләргә язылган идем, әмма көллияткә урнашканнан соң, икенче планга күчте. Миңа татар телен өйрәнү бик кирәк, бу минем өчен бик мөһим. —Үзегезне татар дип танытасызмы, татарларны беләләрме? — Татарларның кем икәнен белмиләр биредә. Беренче тапкыр танышканда Казакъстанда үстем дим, чөнки татарлар турында озак сөйләргә кирәк. Кеше белән озаграк аралаша башлагач, татар дигән милләт бар икәнен аңлатам. Мин, әлбәттә, үземне тәгаен татар дип хис итәм. — Миңа көрәшче Ринат Фәхретдиновошый – турнирындагы беренче татар. Без аның белән шәхсән таныш түгел. Без бер көнгә итешми калдык – ул Флоридага килгәндә, мин инде икенче шәһәргә очкан идем. Аның менеджеры миңа шалтыратып, кире билет өчен түләргә дә тәкьдим иткән иде, әмма барып чыкмады. Киләчәктә очрашып булыр дип ышанам. —Канадада спортта катнашучы татарлар бармы? — Биредә татарлар арасында элемтә юк диярлек, без бер-беребезне белмибез. Минем шәһәрдәге Ләйсән Вәлиуллинаның – ничәнче елда икәнен хәтерләмим — Канада исеменнән Олимпия уеннарында биатлон ярышында катнашуын беләм. —Көрәш Канадада популярмы? — Юк, бик популяр түгел. Биредә бу спорт беркемне кызыксындырмый. Русиядә шактый популяр, Америкада популяр, ә биредәге кешеләргә барыбер. —Ә сез Казакъстанда шөгыльләнә башладыгызмы, әллә Канадага күчкәчме? — Мин Казакъстанда тхэквондо һәм көрәш белән шөгыльләнә идем. Бирегә күчкәч, унөч яшьтә тхэквондога язылдым, әмма миңа ошамады, биредә көчле тхэквондо мәктәбе юк дип уйдадым да, йөрми башладым. Бераз үскәч, 15 яшьтә, әнием, ниһаять, боксы белән шөгыльләнергә рөхсәт итте. Минем балачакта ук барасым килә иде, әмма әни бирергә курыкты. Ә Канадага күчкәч, минем белән дә киңәшеп, күнекмәләргә йөрергә рөхсәт итте һәм мин шуннан бирле шөгыльләнәм. —Нидән курка иде? — Безнең Казакъстанда, һәм гомумән БДБ илләрендә, Олимпия уеннары спорт төрләрендә күнекмәләр системы шундый… Кыскасы, әни баш әрәхәтләреннән курыкты. БДБ илләрендә безнең спортчыларны спорт өчен түгел, ә дәүләт өчен үстерәләр, ә спортчыларның сәламәтлеге дәүләткә барыбер. Кулланган бияләй кебек чыгарып ташлыйлар да оныталар. Шуңа күрә карьера азагында имгәнеп беткән һәм онытылган спортчылар бездә гадәти күренеш. —Тагын ниндидер аермалар бармы? — Биредә аермалар күп. Казакъстанда остазларга дәүләт түли. Ә Канадада бу — хосусый тармак, биредә бу — бизнес. Спортчылар үзләрен үзе кайгырта, тренерларга үзләре түли. Биредә күпкә иреклерәк. Бу һәрвакытта да яхшы дия алмыйм, әмма биредә шулай. —Көрәш турнирына эләгү авырмы? — Турнирлар Канадада да уза. Аларга эләгү авыр димәс идем. Эләгү кыен түгел, ә менә иңү, яхшы нәтиә күрсәтү — бөтенләй башка эш. —иңгән акчага яшәп буламы? — Финанс күзлегеннән караганда, бу акылсыз шөгыль. Мин 2014 елдан даими рәвештә көн саен шөгыльләнә, акча тота башладым. Һәм 2021 елга кадәр бушлай көрәшеп килдем. Бераз булса да, иганәчеләр ярдәме дә булганы бар, әмма нигездә үзең түлисең. Минем профессиональ дебют 2021 ел азагында булды, беренче бәйге өчен берникадәр түләделәр, соңгысы өчен инде түләү күбрәк иде, бу сан бәйге саен арта бара. Әмма моннан карьера ясыйм яки байыйм, яки хәтта чыккан акчаларны кире кайтарам дип уйлау, минемчә, юләрлек. Моннан башка да эш булдырырга, белем һәм күнекмәләр алырга кирәк. Беренчедән, профессиональ спорт карьерасының гомере бик озын түгел, икенчедән – бусы миңа аеруча мөһим — бәйгеләрне оештыручы промоутерлар синең белән контракт төзеп, кайбер бәйгеләрдә иңелүеңне дә таләп итәргә мөмкин. әрәхәт алу очраклары да күп бит. Моннан башка да акча эшләү юллары бар. —Сезнең төп эшегез башка, димәк? — Мин хәзер көллияттә укыйм. Моннан тыш йөкче һәм көллияттә тренер булып эшләп алам. Коронавируска кадәр безнең әни белән үзебезнең зал бар иде, әни фитнес укыта иде, мин балаларны көрәш сәнгатенә өйрәтә идем. Клиентлар базасы тулысынча БДБ илләреннән чыгучылардан тора иде – русиялеләр, казакълар, кыргызлар, украиннар… Коронавирус башлангач, залны яптык мин хәзер көллияттә укыйм, дигитал маркетинг өйрәнәм. —Сез, турнирда иңгәч, Татарстан әләме күтәрдегез. Татарлардан хуплау сизеләме? Татарстан белән ниндидер элемтә тоясызмы? — Әләмне күтәрү инициативасы мине хупларга килгән татарлар белән уртак булды. Мин алар алып килгән әләмне күргәч, аны бәйгедән соң күтәрергә кирәк дип уйладык та, мин дә шат идем. Мондый хуплау, аеруча татарлардан, икеләтә күңелле. Бу һәрвакыт булыша. Без бәйгедән соң да аралаштык, кафега барып бергә чәй эчтек, бер-беребезне дистә еллар белгән төсле аралаштык. Гомумән, татарлардан бик көчле хуплау сизәм. Мәсәлән, Ринат Фәхретдиновның менеджеры Марат Капкаевтатар спортчылары берлегентөзеде, мин берлекнең башыннан ук диярлек алар белән элемтәдә, миңа әлеге берлекнең махсус киемнәрен дә ибәрделәр. Татар пабликлары да еш яза. Казанда туганнарым яши, минем анда залында булганым бар, анда барысы белән дә танышып, барысы белән дә көрәшеп чыктым. Хәбиб лигасыннан Татарстандагы турнирга чакыру килде, минем үземнең Казанда яки Татарстанда узучы турнирларда катнашасым килә, мин инде барырга әзер идем, әмма әлегә миңа, Канада ватандашы буларак, чикләр ябык. Мин тизрәк Казанга барырга телим, чөнки анда бердәнбер исән әбием яши — мөмкинлек чыгу белән кайтырга уйлыйм. Казанда кечкенә генә остаханә дә уздырганым бар. Әйе, Казан белән элемтәләрем яхшы дияргә була, хәтта Казакъстан белән булган элемтәләрдән дә ныграк, чөнки Казакъстандагы туганнарымның күбесе инде Татарстанга күчте – Совет берлеге таралгач, русияләрнең күбесе аннан кайтып китте. Азатлык сайтын томаласалар, нишләргә? Бу хакта безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","көрәшчесе Рамил Камилов: ""БДБ илләрендә спортчыларны дәүләт өчен үстерәләр""","['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 1 1 1 1 1 1 0 0 0 0],8,Татарстан,7567,https://www.azatliq.org/a/31711478.html,2022-04-15T22:07:57+00:00
"Валерий Тишков2020 елда узачак анисәп вакытында милләтләрне төркемчәләргә дә бүләчәкләр. Татарлар төркеме дә берничәгә бүленәчәк. Бу хакта ""Татар-информ""га Этнология һәм антропология институты фәнни итәкчесе Валерий Тишковбелдергән. ""Зур бер халык эчендә берничә төркем бар, аларны без төркемчә дип атыйбыз. Ягъни бу үзаллы халык, әмма шул ук вакытта алар башка зур халыкның бер өлеше булып тора"", дип аңлата Тишков. Аерым алганда, татарлар төркеменә ""себер татарлары"" төркемчәсе керәчәк. ""Татарлар эчендә, әмма шул ук вакытта аерым күрсәтелгән"", ди галим. Ә кырымтатарлар аерым төркем булып күрсәтеләчәк. Чөнки Татарстан татарлары белән охшашлыклары булса да, ""аларның тарихы, теле һәм мәдәнияте башка"". Бу инновация 2002 еллда ук кертелде, моның белән керәшеннәр проблемы да чишелде ди Тишков. ""Керәшеннәр 1926 елгы анисәптә аерым халык булган. Советлар чорында аларны татарлар дип яздылар. Конституциягә ярашлы, болай эшләргә ярамый. Кеше үзен кем дип атый, шулай язылырга тиеш. Башка милләт вәкиле итеп язарга ярамый"", ди галим. Ул керәшен активистларының аерым халык булып тануны сорап төрле инстанцияләргә, хәтта патриархка да язуларын искә төшерә. ""Татарстанда керәшеннәр бер үк вакытта татар да, керәшен дә булырга тели. Ә Удмуртиядә алар ""без татарлар түгел, керәшеннәр"" диләр. Алар өчен татар - мөселман. Кешенең үзбилгеләнүе белән бәйле нәзек урыннарга балта белнә чабарга ярамый"", ди Тишков. Халык исәбен алу Русиядә 2020 елның 1-31 октябрендә узачак. 2018 елда 550 мең кешене колачлаган сынау рәвешендәге анисәп үтте. Соңгы анисәп 2010 елда узган иде. Аның нәтиәләренә караганда, Русиядә 5,3 млн тирәсе татар яши. Сан ягыннан татарлар урыслардан кала икенче урында тора. 2002 елдан 2010 ел арасында илдә татарлар саны 4 процентка яки 244 мең кешегә кимеде.",Валерий Тишков: 2020 елгы анисәптә дә татарларны төркемчәләргә бүләчәкләр,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1769,https://www.azatliq.org/a/29765176.html,2019-02-12T07:32:39+00:00
Әсәләрҙең балаларына ҡылған доғалары тиҙ ҡабул була. Был уй-теләктәрҙе бер епкә теҙгән кешеһенә мең сауап!,Таңда теләгән теләк ҡабул була,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Төрлө,106,https://yanshishma.com/articles/t-rl-n-n/2025-08-15/ta-da-tel-g-n-tel-k-abul-bula-4346132,2025-08-15T00:10:00+00:00
"Башҡорт телен яҡшы белгән, үҙ телендә фекерләгән, яҙыуға барымы булған, журналистика һәм блогерлыҡ менән ҡыҙыҡһынған балалар «Мин -йәш Шәһитсе» медиамәктәбенә йыйылды. Был проект «Аҡбуҙат» балалар журналы тарафынан Башҡортостан Башлығы гранттары фонды ярҙамында тормошҡа ашырыла. Республикабыҙҙың төрлө район-ҡалаларынан йыйылған һәләтле балалар көҙгө каникул дауамында яҙырға, башҡортса матур итеп фекерләргә өйрәнә, билдәле журналистар, фотокорреспонденттар менән осраша, баш ҡалабыҙҙың тарихи урындарына сәйәхәт итә. Ғөмүмән, ялдары файҙалы һәм күңелле үтәсәк. ""Аманат"" журналының баш мөхәррир урынбаҫары Рәзил Бикбулатов һәр бер йәш Шәһитсегә журнал һәм бүләктәр бирҙе.","""Мин – йәш шәһитсе""",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,673,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-30/min-y-sh-sh-itse-3989256,2024-10-30T11:18:00+00:00
"""Мин арбалған сер"" исемле баҫмаға Гөлсирә Ғиззәтуллинаның ""Һәҙиә"" романы, популяр хикәйәләре, һәм яугир-яҙыусы, МХО-ла батырсарса һәләк булған Сабит Фазлыев иҫтәлегенә арналған очеркы ингән. Күренекле балалар яҙыусыһы Фәрзәнә Ғөбәйҙуллинаның ""Көн мөғжизәнән башлана"" йыйынтығына төрлө йылдарҙа ижад ителгән шиғырҙары, шиғри әкиәттәре тупланған. Баҫманы Майя Ҡәйүмова һүрәттәре биҙәй.",Икеһе лә Ейәнсура һылыуы!,['Хикәйә' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1],3,Яңылыҡтар,383,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-07/ike-e-l-ey-nsura-ylyuy-4530711,2026-01-07T16:30:00+00:00
"Тәғәйен ауылға барып еткәс, беҙҙе шундағы СПТУ-ның ятағына урынлаштырырға булдылар. Унда ике ятаҡ бар икән: береһендә — ҡыҙҙар, икенсеһендә егеттәр йәшәй. Беҙҙе төрлө бинаға һалырға ҡарар иткәндәр. — Ҡәҙим ағай менән йәш егет теге корпуста йәшәйәсәк, ә апайҙар бында ҡала, — тип комендант асҡыс һуҙҙы. Программа буйынса клубта, училищела, мәктәптә осрашыуҙар булырға тейеш. Ә ауылда телефон тотмай. Әгәр ҡайҙалыр барайыҡ тиһәк, йә берәй һорау тыуһа, беҙгә бер корпустан икенсеһенә йүгерергә тура киләсәк. Улай уңайһыҙ. Үҙ-ара кәңәшләштек тә, беҙҙе бер бинала урынлаштырыуҙарын һорарға булдыҡ. Ҡәҙим ағай менән Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина коменданттың эргәһенә килеп баҫты. Ә беҙ Гөлфиә апай менән ишек төбөндә тороп ҡалдыҡ. — Беҙҙе айырмағыҙ. Ошо корпуста бергә урынлаштырһағыҙ, шәп булыр ине, — ти Фәрзәнә апай. Һүҙгә Ҡәҙим ағай ҙа ҡушылды: — Эйе, беҙгә улай уңайлыраҡ. Ни тиһәң дә, беҙ бала-саға түгел дә инде. Комендант аптырап уларға ҡараны. Шунан беҙҙең яҡҡа боролдо. — Һеҙ ҙә ошо егет менән бергәме? — Әлбиттә, — тине Гөлфиә Юнысова. — Беҙ бит бер төркөмдә. Нимә тип әйтергә белмәй, ҡабул итеүсе ҡатын бер аҙ шымып торҙо. Шунан хәҙер етәкселек менән һөйләшеп алам тип юҡ булды. Күп тә үтмәй, комендант кире килде: — Һеҙ ни тиклем генә абруйлы кешеләр булһағыҙ ҙа, теләгегеҙҙе үтәй алмайым. Ир менән ҡатынды бер бүлмәгә һалып булмай. — Туҡтағыҙ әле, ниндәй бер бүлмә? — Көтөлмәгән хәбәрҙән Фәрзәнә апай шарҡылдап көлөп ебәрҙе. — Беҙ бит бер корпуста, әммә ирҙәрҙе һәм ҡатындарҙы айырым бүлмәләргә урынлаштырыуҙы һораныҡ. — Ниңә беҙҙән көләһегеҙ? Шул тиклем әҙәпһеҙ кешеләргә оҡшағанбыҙмы әллә? — Гөлфиә апай ҙа сығырынан-сыҡты. Комендант беҙҙе дөрөҫ аңламаған икән. Уңайһыҙланып, бите ҡып-ҡыҙыл булды. Тиҙерәк ғәфү үтенергә ашыҡты: — Бында ситтән гастролгә килгән артистар гелән бер бүлмәгә урынлаша, шуға бындай хәлгә өйрәнеп тә киткәнбеҙ, — тине ул, аҡланып. Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВ.",Бутағандар,['Шоу-бизнес' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0],3,Юмор,1878,https://tamasha-rb.ru/articles/satira-m-yumor/2024-10-17/buta-andar-3970337,2024-10-17T10:04:00+00:00
"Закир Шаһбан кызы белән чыгыш ясыйНовосибирскида туып үскән һәм 1993 елдан бирле Казанда яшәгән ырчы Закир Шаһбан Новосибирскидаузган Федераль Сабантуйда чыгыш ясарга чакырмауларына үпкә белдерә. ""Әллә нигә бер тапкыр федераль Сабантуй туган ягымда үтте икән, мин анда һичшиксез булырга тиеш идем. Новосибирски шәһәрендә эшләүче милли-мәдәни үзәк мөдире һәм татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе мине Федераль Сабантуйда катнаштыру өчен бернинди тәкъдим белән чыкмаганнар, күрәсең. Шул яктан чыккан һәм уңышка ирешкән кеше буларак үземнең якташларым алдында чыгыш ясау минем өчен һәм минем иатыма битараф булмаган кешеләр өчен бик мөһим иде"", диде Азатлыкка Закир Шаһбан. Шаһбан әйтүенчә, өлкәнең татар мохтарияте рәисе Әмир Гәрәеваны Сабантуй концертында катнаштыру өчен Татарстан вице-премьеры (Васил Шәйхразиев– ред. ) белән сөйләшергә вәгъдә иткән булган. ""Сөйләшкәнме-юкмы – белмим. Дөнья татар конгрессында да Татарстан мәдәният министрлыгында да минем Себер ягында туып үсүемне бик яхшы беләләр. Мин алардан ""Сабантуйда мине дә катнаштырыгыз"" дип сорап йөри алмыйм бит. Алар минем катнашуны кирәк дип санамаганнардыр. Кемнеңдер-кемгәдер әйтеп бетермәгәнлеге, кемнеңдер игътибарсызлыгы, кемнеңдер минем иатыма битарафлыгы аркасында Сабантуй миннән башка үтте. Шуңа йөрәгем әрни. Бәлки аларга минем сукырлыгым комачаулый торгандыр. Ләкин мин – дәрәәле музыкант"", ди Шаһбан. Шаһбан сүзләренчә, ул 1980 нче еллар азагында милли хәрәкәттә дә актив катнашучыларның берсе булган. ""80 нче еллар азагында Новосибирскида татар милли хәрәкәтен башлап ибәрүчеләр рәтендә булдым. Бөтен Русиядә татар милләте күтәрелә башлаганда, итимагый үзәкләр, мохтариятләр оеша башлаганда мин иң актив катнашучы идем. Новосибирски өлкә татар милли-мәдәни үзәге каршында ""Тургай"" ыр ансамблен оештырып ибәрдек. Шушы коллектив белән күп чыгышлар ясадык. Хәтта Себер татарларына бәйле бер фестивальдә катнашу өчен Казанга бардык. Бу 1991 ел иде. Шуннан язмыш мине бөтенләй Казанга алып китте. Мин монда 1993 елдан бирле яшим. Сабантуйга Новосибирски өлкә хакимияте 30 миллион сум бирә, тагын 30 миллион сумны Татарстан бирә. Шушы 60 миллионлык бюджетта миңа тиешле гонорар каралмаган икән, димәк лаеклы түгелмендер. Мисал өчен, Сабантуйда ырчы Гүзәл Уразова катнашты. Ул бит тумышы белән Пермьнең Барда районыннан. Минем Новосибирскида туган кеше буларак анда катнашырга хакым юк иде мени дигән сорау туа. Кемнән гаеп эзләргә белмим, әмма мин анда катнашырга һәм иң дәрәәле кунаклар рәтендә түрдә булырга тиеш идем дип саныйм. Якташларым алдында хурлык. Мин үземнең хаклыгымны иатым белән генә исбат итә алам"", ди Закир Шаһбан. Азатлык Новосибирски өлкәсе татар милли-мәдәни мохтарияте рәисе Әмир Гәрәевкә дә аңлатма сорап мөрәәгать итте. ""Әйе, Закир Шаһбан безнең якташ. Мөрәәгать иттек. Шәйхразиевка әйтмәдем. Сабантуй кураторы – Түбән Кама районы иде бит. Програмны алар эшләде. Без алар эшенә кысыла алмыйбыз. Бу – безнең өлкә түгел. Хәтта ирле ырчыбыз – Русиянең атказанган артисты Диляра Варфоломееваны да програмга кертмәделәр. Ул әле хәзер дә монда яши. Барыбер куймадылар. Анда чыгыш ясаучылар Уразовадан башка бөтенесе яшь ырчылар иде. Без аларны бөтенләй дә белмибез. Үзебездә туган кешене куймадылар. Себер халкы аны көтте"", диде ул. Гәрәев Закир Шаһбанның Сабантуйда чыгыш ясавын сорап мөрәәгать иттем дисә дә, кемгә мөрәәгать итүен әйтмәде. Элегрәк Азатлык Новосибирскида Федераль Сабантуй алдыннан узучы тантаналы концертка дистәдән артык билгеле татар кешесенә чакыру кәгазьләре бирелмәве турындаязганиде. Ул вакытта әлеге татарлар исемлекне татар мохтарияте рәисе Әмир Гәрәев төзегәнен әйтте.","Закир Шаһбан: ""Новосибирски Сабантуенда катнашырга тиеш идем""",['Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],5,Татарстан,3585,https://www.azatliq.org/a/30005814.html,2019-06-18T12:23:23+00:00
"Ярыш квест рәүешендә барҙы. Балалар тарих, туған тел, хәрби әҙерлек буйынса белемдәрен күрһәтте, башватҡыстарҙы систе. Квест тамамланғас, уҡыусылар махсус хәрби операция ҡатнашыусылары һәм республика ғалимдары менән осрашты. Улар менән әңгәмә уҡыусылар өсөн бик мауыҡтырғыс булды. Ярыштың абсолют еңеүсеһе – Баҡалы районы Иҫке Ҡорос ауылы командаһы. Ул Миңлеғәле Шайморатов исемендәге Күсмә кубокты яуланы. Фотолар: БСТ-ның видеояҙмаһынан скриншоттар.",Ҡышҡы Шайморатов уйындары үтте,['Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,451,https://amanat.su/news/novosti/2025-02-23/ysh-y-shaymoratov-uyyndary-tte-4133478,2025-02-23T12:40:00+00:00
"1 марттан Рәсәйҙә уларҙы һатыу тыйылды, тип хәбәр иткәйне «Башинформ».",Энергетик һатҡан өсөн штраф,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,70,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-03-05/energetik-at-an-s-n-shtraf-4146173,2025-03-05T22:07:39+00:00
"Синоптиктар мәғлүмәте буйынса, бөгөн, 11 декабрҙә, көндөҙ урыны менән ҡар яуыуы, һауа температураһының -7, -12 градус тирәһендә тирбәлеүе көтөлә. Иртәгә, 12 декабрҙә, бер аҙ ҡар яуыуы, һауа температураһының төндә -6, -11 градус булыуы, аяҙытҡанда -16 градусҡа ҡәҙәр төшөүе, көндөҙ -2, -7 градус тирәһе булыуы күҙаллана. Шәмбе, 13 декабрҙә, температура төндә -5, -10 градус, көндөҙ -1, -6 градус тирәһе фаразлана. Синоптиктар йәкшәмбелә ҡар яуыу, төндә -14 градусҡаса һыуыҡ булыу ихтималлығын да хәбәр итә.",Синоптиктар ялдарға ниндәй һауа торошо вәғәҙәләй?,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Тәбиғәт,505,https://tanburz.ru/articles/t%D0%B0big%D0%B0t/2025-12-11/sinoptiktar-yaldar-a-nind-y-aua-torosho-v-l-y-4502173,2025-12-11T10:15:00+00:00
"Ғәҙәттә, юлда бәләгә осраған кеше янына туҡтамай үтмәй торғайным, был юлы, әлеге лә баяғы әсәйҙе өшөтмәй тиҙерәк алып барып еткерер өсөн, тиҙлекте кәметеп торманым. Барыбер, ярҙам итә алмайым, тигән генә уй үтте баштан. Өҫтәүенә, юл тайғаҡ. Үтеп тә киттем, үҙемдең күңелде үкенес тә телеп үтте – их, туҡтар кәрәк булған. Күп булһа, 3 саҡырым үткәнмендер, арттан бер десятка күренде. Их, былар ҙа туҡтамаған бит теге иномарка янында, тип борсолоуым йәнә артты. Ней үтмәй, ней ҡалмай был. Был иң теңкәгә тейгән нәмә юлда. Етеп кенә эйәреп тик килә. Бер асығыраҡ ерҙә, үтһен, тип, машинамды ситкәрәк  алыуым да булды, күҙ асып йомған арала, машинам өйөрөлөп-өйөрөлөп, юл ситенә лә барып баяғы иномарка һымағыраҡ сумды. Тиҙлегем саҡ ҡына шәберәк булһа, 4-5 метрлыҡ йырҙауға осорға ла күп ҡалмаған булған. Баҡтиһәң, юл таҙартыусы техника, юлды иркенәйтер өсөн, ситтәнерәк һөргән дә, минең бер тәгәрмәс шул йомшаҡҡа эләккән икән. Шул һөйрәп алып та киткән. Сыҡтым машинанан. Шунда ғына иҫкә төштө – минең бит бары тик үҙемдең яҡтағы бер алғы тәгәрмәс кенә шипованный. Ә пассажир яғындағыһы тишелгәс, урынына йәйгене ваҡытлыса ғына ҡуйҙырып торҙом да, йәнәһе, автосервисҡа барғансы ғына, оноттом. Арттағы бахырҙары инде һатып алғандан бирле алмаш күргәндәре юҡ. Алғыһына ҡышҡы тәгәрмәс ҡуйғас етә ул, тип инде өсөнсө ҡышты сығып килә инем. Шөкөр, быға тиклем ул-был булмағайны. Үҙем гел ауылға йөрөйөм. Ә унда текә-текә тауҙар аша үтер кәрәк. …Машинанан янында башынмда бер уй зыйтлап үтеп китте – эй, Хоҙайым, теге бәләгә осраған кешегә ярҙам тәҡдим итмәгән өсөн бит был язаң, дөрөҫөрәге, еңелсә генә иҫкәртеүең – бына һинең дә шул хәлгә ҡалыуың ихтимал бит, тигән ишараң был, эйе. Хоҙай бит тел менән әйтә алмай, аңлағанға ишаралар бирә. Ул арала, мин әйләнә башлағас, төкөлмәҫ өсөн, выжт итеп үтеп киткән теге десятканың байтаҡ ара үтеп, барып туҡтағаны күҙгә салынды. Борола башланы. Киләләр былар ярҙамға. Эй, Хоҙайым, тейем, эстән генә, яратаһың шул мине, яратаһың, ана бит, еңелсә генә ишара бирҙең дә, ярҙамсыларыңды ла ебәрҙең. Мең рәхмәт һиңә, тейем. Ул арала машина килеп туҡтаны ла, эсенән имәндәй йәш егеттәр сыға башламаһынмы. Байрамдан һуң Сибайға уҡырға китеп барған студенттар икән. Өҫтәүенә, таныш та булып сыҡтылар. Көстәре ташып торған өрҙөктәй егеттәргә нимә – машинамды уйынсыҡ һымаҡ ҡына иттереп этеп тә сығарҙылар. Рәхмәттәр әйтеп оҙатып ҡалдым. Был ишара миңә һабаҡ булды. Юлда бәләгә осраған кеше янына мотлаҡ туҡтап китергә кәрәк. Был – яҙылмаған ҡанун. Намыҫ ҡануны. Ярҙам итә алмағанда ла, хәлен белешеп, машинаңдағы һыуыңды булһа ла тәҡдим итергә мөмкин бит әле… …Ҡайтып барғанада теге иномарканы трактор килеп һөйрәп йөрөй ине. Ул тирәләге юл иҙелеп бөткән. Тимәк, ныҡ та сумған булған. Күңелгә еңелерәк булып китте. Сыҡмаған булһа, ауылдағы апайым күстәнәскә һалған яңы бешкән ҡомалаҡ икмәген булһа ла тоттороп китергә ине уй… Т. Баһауетдинова.",Хоҙай иҫкәртеүе булдымы?,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Хәүефһеҙлек,2869,https://tanburz.ru/articles/h-uefhez-lek/2026-01-22/ho-ay-i-k-rte-e-buldymy-4546497,2026-01-22T14:30:00+00:00
"Мәҫәлән, 77 йәшлек пенсионерға үҙҙәрен электр энергияһы хеҙмәткәрҙәре тип танытҡан мутлашыусылар шылтырата. Улар ҡатындан миллион һумға яҡын аҡса алырға маташа, әммә банк хеҙмәткәрҙәренең уяулығы, оператив эшмәкәрлеге арҡаһында оло йәштәге ҡатын аҡсаһын һаҡлап ҡала ала. ""Банк хеҙмәткәре""нең шылтыратыуынан аптырап ҡалған тағы бер 77 йәшлек ҡатын 400 мең һум аҡсаһын күсерергә банкомат янында торған була. Бәхеткә күрә, сиратта тороусы 34 йәшлек ҡатын хәлде аңлап ҡала һәм шунда уҡ полиция саҡыра. Йәнә бер осраҡта мутлашыусылар 83 йәшлек ҡатынға кеҫә телефоны операторы булып шылтыратып, килешеүҙе оҙайтыу өсөн аҡса түләү мотлаҡ икәненә ышандыралар. Банктан 640 мең һум аҡсаһын алырға килгән ҡатындан шикләнеп, банк хеҙмәткәре ҙур сумманы өс көн эсендә генә алыу мөмкинлеген әйтә. Был арала улы менән кәңәшләшеп өлгөргән ҡатын үҙенең мутлашыусылар тоҙағына эләгеүен аңлай. Бөтә осраҡтар ҙа Өфөлә финанс аферистарға ҡаршы һөҙөмтәле эш алып барылыуы, хоҡуҡ һаҡлау органдарының ғына түгел, ә банк хеҙмәткәрҙәренең, ябай кешеләрҙең дә уяу булыуы тураһында һөйләй.  Әле Башҡортостан республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығы Иғтибар! Мутлашыусылар! акцияһы үткәрә. Шулай уҡ район хакимиәте тарафынан мутлашыуҙы иҫкәртеү тураһында саралар планы ҡабул ителде. Уға ярашлы халыҡ араһында, хеҙмәт коллетивтарында аңлатыу эштәре алып барыласаҡ. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: банктарҙың һәм дәүләт учреждениеларының хеҙмәткәрҙәре бер ҡасан да аҡса күсереүҙе йәки шәхси мәғлүмәттәрҙе телефон аша хәбәр итеүҙе һорамай. Ошо юҫыҡта оло йәштәге туғандарығыҙ, яҡындарығыҙ менән аңлатыу әңгәмәләре үткәреү мөһим. Сөнки йыш ҡына оло йәштәгеләр уларҙың тоҙағына әйләнә. Һәр кемдең уяулығы үҙенең генә түгел, ә яҡындарының да аҡсаһын һаҡлап ҡалырға мөмкин.",Мутлашыусыларҙан һаҡ булығыҙ!,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0],5,Хәүефһеҙлек,1725,https://tanburz.ru/articles/h-uefhez-lek/2025-07-07/mutlashyusylar-an-a-buly-y-4305032,2025-07-07T12:05:00+00:00
"Ҡаҙҙы яҡшылап таҙартҡас, муйынын мөмкин тиклем оҙонораҡ итеп киҫеп алабыҙ. Унан тиреһен айырып алып, һалҡын һыу менән һәйбәтләп йыуырға кәрәк. Артабан ҡоротоп, эсе-тышына тоҙ-борос һибеп, 10-15 минутҡа һалҡын урынға ҡуйып торабыҙ. Таҙартып йыуылған дөгөнө тоҙло һыуҙа бүрттереп алып, иләккә һалып һарҡытабыҙ ҙа уға майҙа ҡыҙҙырылған һуған, аҡ май, тоҙ, борос, бер аҙ һурпа өҫтәп болғатып, шыйығыраҡ итеп фарш әҙерләйбеҙ. Муйын тиреһенең бер яҡ осон бәйләп, эсенә әҙер дөгөнө тултырабыҙ. Ике-өс сантиметр ҡалдырып, икенсе яҡ осон да бәйләп ҡуябыҙ. Тултырмаларҙы кәстрүл төбөнә теҙеп, бер аҙ һурпа йәки һыу өҫтәйбеҙ һәм әҙер булғансы бешерәбеҙ. Артабан табаға һалып, духовкала ҡыҙартып алырға тәҡдим ителә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Тултырылған ҡаҙ муйыны,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Матур үтһен ялығыҙ,813,https://bashgazet.ru/articles/matur-t-en-yaly-y/2026-01-08/tultyryl-an-a-muyyny-4531575,2026-01-08T19:30:00+00:00
"– Русланыбыҙҙың донъя көтөүгә әүәҫлеге бала саҡтан билдәле булды, – тип хәтерләй ҡыйыу яугирҙең әсәһе Филиә Нәҙир ҡыҙы, – дүрт-биш йәшенән көтөүҙе ҡаршы алды. Сыбыртҡыһын шайтлатып ебәрһә, кәзә-һарыҡтар, бер рәткә теҙелеп, ихатанан һарай яғына йүнәлә. Үҙебеҙҙең малды япҡас, күрше Нәсимә апай менән Минияр ағайҙарҙың ҡапҡаһын асып кәзәләрен индерә. Балалар баҡсаһында эшләйем, Лилиә ҡыҙым 1-се, Русланым 3-сө класта уҡый. Эштән арып ҡайтып, ятып торғайным, йоҡлап киткәнмен. Бер мәл балалар: Әсәй, тор, беҙ һинең тыуған көнөңә манный бутҡаһы бешерҙек! – тип уяталар. Торҙом, ҡарайым, плитәлә бутҡа бешкән. Һөттө ҡайҙан алдығыҙ һуң? – тим, аптырап. Һыйырҙы Руслан ағайым һауҙы, – ти ҡыҙым. Улым ергә куфайкаһын түшәп, тубыҡланып һыйыр һауған икән. Шул көндө шатлығымдың сиге булманы. Шундай рәхәтлек кисерҙем. Бына ниндәй итәғәтле, ихтирамлы, кеселекле, иғтибарлы, эшһөйәр балалар үҫтерәм, тип ныҡ һөйөндөм. Ҙурая биргәс, Русланды Стәрлетамаҡта йәшәүсе Әминә инәйе йәйге каникулға ҡунаҡҡа алып ҡайта. Яңы өй һалып ятҡас, ата-әсәһе тиҙ генә барып алмай баланы. Ике аҙнанан килеп етһәләр, диванда зарығып ултырған малай һикереп тороп әсәһенең ҡосағына ташлана. Үҙе: Әйҙә тиҙерәк ҡайтып китәйек! Кәзәләремде, ҡолондарымды һағындым! – тип илай. Мәктәптә уҡығанда иптәштәре Русланды олпат, мыҡты, тығыҙ кәүҙәле, етди булған өсөнмө бабай тип йөрөтә. Ә бабай ҡойоп ҡуйған әртис була, концерттарҙа ихлас ҡатнаша. Ҡыҙ булып кейенеп, төрлө модалар күрһәтә. Бер йылы Яңы йыл байрамына Филиә апай улына ҡорғандан япма тегеп, бейек үксәле туфли өҫтөнән һары гольфиҙар кейҙереп, король итеп сығара. Шыршы тирәләй бейегән королде күреп кешеләрҙең көлөп һыны ҡата. Руслан 2004 йылда мәктәпте тамамлағас, Ишембай нефть колледжында электрик һөнәренә уҡый башлай. Ата-әсәләр йыйылышына барған Филиә апай улы тураһында йылы һүҙҙәр генә ишетеп ҡайта. Бер ҡасан да улым йөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәне. Эсеп, тәмәке тартып йөрөмәне. Гел миңә, атаһына ярҙам итте. Ҡыҙҙар кеүек ине, – тип һөйләй ул. Беҙҙең халыҡта ҡыҙыҡ инде ул, ярҙамсыл, егәрле ир баланы яҡшы яҡтан күрһәтергә теләһәләр ҡыҙҙар кеүек тиҙәр. 2007 йылдың декабрендә Руслан армияға алына. Биш ай Еландә учебкала булған сағында Филиә апай уның янына барып ҡайта. 2008 йылдың авгусында һалдат Көньяҡ Осетиялағы ҡораллы конфликтта ҡатнаша. Аллаға шөкөр, ҡыҙыу нөктәнән иҫән-һау әйләнеп ҡайта. Тик һаулығы бик ҡаҡшаған була. Төндәрен йоҡлай алмай. Ҡысҡырып тороп ултыра. Уның ныҡ үҙгәргәнен ауылдаштары, туғандары ла тоя. Руслан, үҙендә көс табып, себергә эшкә китә. Бер йылдан мул аҡса менән ҡайтып, атаһын, әсәһен, һеңлеһен Стәрлебашҡа алып барып баштан-аяҡ кейендерә. Ата йортон ремонтлау өсөн аҡса биргәндә: Өйләнһәм, былай ҙа һеҙгә минең аҡсам тәтемәҫ, – тип йылмая. Яңы йыл байрамдарында Ҡыш бабай булып, балаларҙың күңелен күрә Руслан. Ат егеп, бер мәл Тәтер-Арыҫланға бара ла магазинға инә. Әсәһенә эйәргән бер малай Русланға аптырап ҡарап тора ла: Әсәй, әсәй, ҡара әле – ысын Ҡыш бабай килгән! – ти. Руслан баланан шиғыр һөйләтеп, бүләк бирә. Һеҙ ҡайҙан килдегеҙ? – тип һорай малай, ҡыуанып. Мин, улым, Себерҙән килдем! – тип арҡаһынан һөйә уны Руслан. Ә ул был осорҙа ысынлап та Себерҙә эшләп йөрөгән була. – Кәләш алып, айырым йәшәй башлағас та хәл белергә килһәләр, бер сынаяҡ ҡына сәй эсә лә, эш күп, ваҡыт юҡ тип сығып йүгерер ине. Гел ашыҡты, өлгөрәйем, тине. Донъя көтөр өсөн яртышар йыл Себерҙә эшләне. Машина һатып алды. Йортон йүнәтте. Сабыйҙарының тәпәй баҫҡанын, теле асылғанын да күрмәне. – ти, ауыр көрһөнөп, әсә кеше. Өлөшләтә мобилизация иғлан ителгәс, Руслан Абдуллин Украинаға яуға китә. Ҡанлы һуғыштың ни икәнен үҙ елкәһендә Көньяҡ Осетияла татыған тәжрибәле кесе сержантты взвод командиры урынбаҫары, танкка ҡаршы артиллерия взводының орудия командиры итеп тәғәйенләйҙәр. Ейәнсура районы егете Рәмил Түлебаев менән ныҡ дуҫлаша Руслан. Алғы һыҙыҡтағы аяуһыҙ алыштарҙа һәр саҡ бер-береһенә терәк булалар, бер ҡасан да айырылмайҙар. Уларҙың вафаттары ла бер көндә, ерләнеүҙәре генә төрлө районда. Ике дуҫ ике урында ята. Филиә апай улын юғалтырҙан бер нисә көн алда һыйыр быҙаулаған икән, тип төш күрә. Быҙауы алһыу төҫтә. Йәм-йәшел аҡланда алһыу быҙау уйнаҡлап сабып йөрөй ҙә урман эсенә инеп юғала. Әсә кешенең йөрәгенә шом керә. Улы һәләк булған төндә үҙенә урын тапмай. Йортто уратып, кемдер йөрөй һымаҡ, хатта бәрелеп тә китә. Филиә апай форточканы асып тышҡа ҡарай. Һиллек. Бер кем юҡ. Украинала ҡулға оҫта, хәстәрлекле Руслан кабель эҙләп табып, ташландыҡ һыйыр аҙбарында ут үткәргән икән. Һалдаттар телефондарын зарядкаға ҡуйып ҡыуанған. Шунда уҡ мунса әтмәләгәндәр. Ял араһында ҡыуанып, мунса төшөп йөрөгәндәр. Көндөҙ ауылдаш хеҙмәттәше Илнур Русланға: Мунса әҙерләп тороғоҙ, төндә киләбеҙ, – тип шылтыратҡан. Өлгәрмәгән. Шул төндә дошман снаряды төшөп, яугирҙәрҙең ғүмерен ҡыйған. Махсус хәрби операция барышында хәрби бурысын үтәгәндә күрһәткән ҡыйыулығы һәм батырлығы өсөн кесе сержант Руслан Абдуллин һәләк булғандан һуң Батырлыҡ ордены менән наградланды. Уны 2023 йылдың 5 февралендә тыуған яғында – Стәрлебаш районы Айҙарәле ауылында ерләнеләр. Хәҙер инде Филиә Нәҙир ҡыҙы ире Йәғәфәр Зөфәр улы менән матәм митингыһын телевизорҙы ҡабыҙып ҡат-ҡат ҡарай. Өнһөҙ генә ҡарай ҙа ҡарай, ҡарай ҙа ҡарай. Улар йоҡларға ятыр алдынан гел генә Аллаһтан улының төшкә инеүен һорай. Төшкә инһә, үҙен күргәндәй булыр инек, – ти улар. Бер мәл Руслан улым төшөмдә: Бына, әсәй, тағы алып ҡайталар. – тине. Ауылдан МХО-ға киткән егеттең әсәһенә барып, йыназа сыҡтым. Әлбиттә, әсәһе бер нәмә лә аңламаны, мин ғәҙәттәгесә доға ҡылам, тип уйланы. Күп тә үтмәне ул бала тураһында үлем хәбәре килде. Русландың ҡатыны Эльвира кесе улы Данилдың хатын уҡытты. Һаумы, ҡәҙерле Ҡыш бабай! – тип яҙылған ине унда. – Хәлдәрең нисек? Минең хәлдәр һәйбәт. Яңы йылда Атайым менән осрашырға теләйем. Ныҡ теләйем! Үҙе килә алмаһа, шылтыратһын ине! Абдуллин Данил. – Өлөшләтә мобилизацияға эләккәс, Руслан тыуған ауылында ата-әсәһе менән хушлашты. Ҡайтырға сыҡҡас, шишмәгә төшөп, бит-ҡулын йыуып, хәйер һалды. Шунан алып балалар менән ҡайнымдарҙың хәлен белергә килһәк, ҡайтҡанда шишмә янынан машинала сигнал биреп үтәбеҙ, – ти Эльвира. Русланды юғалтыу Абдуллиндар өсөн йорттоң бер мөйөшө емерелеп төшөүгә тиң була. Быға тиклем биш намаҙын ҡалдырмаған Йәғәфәр ағай үҙенә бикләнә, мәсеттән ваз кисә. Йәш ҡатын өсөн дә көндәр ҡараңғылана, донъя тотҡаһы булған ирен юҡһынып, һарыға һабаша, йәшәгеһе килмәй. Шул мәлдә табиптар унда яман сир таба. Операцияға әҙерләнергә ҡуша. Эльвираның төшөнә ингән Руслан: Ныҡ ыҙалап йәшәйһең, йәнем, арының инде. Бында рәхәт, кил, – тип үҙенә саҡыра. Ошо төш ҡатындың тормошҡа ҡарашын ҡырҡа үҙгәртә. Кеше бөгөн бар, иртәгә юҡ икән дә! Әгәр яман сиргә ҡаршы көрәшергә үҙеңдә көс тапмаһаң, теге донъяға китереңде көт тә тор! Һинһеҙ балалар ни эшләр? Ҡайның? Ҡәйнәң? .. Ер тырнап йәшәйем, Алла бирһә! Сөнки күҙемә ҡарап торған сабыйҙарым бар! – тип үҙенә һүҙ бирә ул. Яман ауырыуҙы еңеп сыға. Әле Эльвира балалары менән Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәй. Уландар ҡаланың 5-се мәктәбенә йөрөй. Өлкән улы Данис 7 класта уҡыһа ла, параллель рәүештә ТОП Компьютер академияһы – Халыҡ-ара мәктәбендә өҫтәмә белем ала. Бәләкәсе, Данилы – 5 класта. Малайҙар воллейбол һәм футбол менән мауыға. Данис аккордеон, гитарала, Данил – гармунда, синтезаторҙа, атаһынан күрмәксе, ҡурайҙа уйнай. Русландың: Балалар эшкә өйрәнһендәр, эшләтегеҙ! – тигән һүҙен ҡатыны ла, ата-әсәһе лә тота. Данис хатта өләсәһе менән һыйыр һауа. Тулы биҙрә тотоп, ғорур ғына өйгә инеп китә ул. Эшем эйәһе лә инде! Шунан бесәйҙәрҙең һәр береһенә һөт ҡойоп сыға, – тип һөйөнә Филиә апай. Ошо балаҡайҙарҙа Русланды күргәндәй бит улар. Тамыры иҫән ҡаһарман егеттең. Уның эшен, тормошон дауам итеүселәр бар. Ваҡыт – табип, тиҙәр бит. Хәҙер инде Абдуллиндар бер-береһенә терәк булып, бер-береһен һаҡлап, ҡурсалап йәшәй. Йәғәфәр ағай ҙа, Филиә апай ҙа Аллаһҡа шөкөр итеп, донъябыҙға тыныслыҡ килеүен теләп, көн дә доға ҡыла. Дини ғаиләлә һиллек, мөхәббәт, ихтирамлы мөнәсәбәт хөкөм һөрә. Ауылдаштары Абдуллиндарҙы аяттан ҡалдырмай, саҡырып торалар. Һөйөклө уландарын юғалтҡандан һуң уларҙың да һаулығы ныҡ ҡаҡшаған, әммә Аллаһҡа һыйыныу, тормошто һөйөү, бер-беренә кәрәклекте тойоу уларҙы көслө итә. Айҙарәле мәктәбендәге уҡытыусылар ҙа, уҡыусылар ҙа батырҙы яратып иҫкә алалар, ҡаһармандың исемен мәңгеләштереү буйынса эш алып баралар. Руслан Абдуллин иҫтәлегенә таҡтаташ ҡуйылған, батыр партаһы билдәләнгән. Унда уҡыу отличниктары ғына ултыра. Шаһит үлеме менән киткән Руслан Йәғәфәр улының йәне йәннәттәлер. Күктән ул тырышып-тырмашып донъя көткән ата-әсәһен, үҙенә тоғролоҡ һаҡлаған йән киҫәккәйен, ҡул араһына кергән баһадир уландарын һоҡланып күҙәтәлер, уларҙан риза булып, оҙон, һаулыҡлы, бәхетле ғүмер теләйҙер. Тиҙ арала илебеҙгә тыныслыҡ килһен, яуҙағы ир-егеттәребеҙ иҫән-һау Еңеү менән ҡайтһын ине. Был донъяла тыныслыҡтан да оло бәхет юҡ икән дә ул. Тәнзилә Дәүләтбирҙина.",Онотолмаҫ батыр исеме,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 1 1 0 0 1 0 0],9,Йәмғиәт,8796,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-11-24/onotolma-batyr-iseme-4488603,2025-11-24T15:00:00+00:00
"Кырым, 31 октябрь 2017Аннексияләнгән Кырымга Русиядән куелган башлык Сергей Аксенов газ тәэминаты берничә авылда өзелгән, диде. Электр тәэминаты резерв чыбыктан тоташтырылган. Республика башлыгы әлеге хәлләрнең сәбәбе диверсия булырга мөмкин, дип фаразлый. Террорга каршы дәүләт комитеты газ үткәргечне шартлату версиясен тикшерүе турында белдерде. ""Крымгазсети"" ширкәте итәкчесе сүзләренә караганда, газ үткәргечне шартлаткан булырга мөмкиннәр, чөнки торбалар деформацияләнгән. ТАСС язуынча, Кырымның көньяк ярында яшәүче тугыз мең кеше газсыз калган.2015 елның ноябрендә Украинадан Кырымга сузылган электр үткәргече имерелгән иде. Нәтиәдә ярымутрау тулысынча диярлекутсыз калды. Төбәктә гадәттән тыш вазгыять игълан ителде. 8 декабрьдә үткәргечнең ""Каховка-Титан"" дип аталган өлеше төзәтелгәч кенә электр бирелә башлады. Безнеңканалына язылыгыз! Иң кызыклы хәбәрләрне беренче булып укыгыз.",Кырымда газ һәм электр үткәргечләргә зыянның сәбәбе диверсия дип фаразлыйлар,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,891,https://www.azatliq.org/a/28828883.html,2017-11-01T09:56:40+00:00
"Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров20 июньдә Башкортстанда Русиянең Украинага каршы сугышында катнашу өчен ихтыярилардан торган икенче батальон төзелү турындабелгеле булды. Май ахырында беренче батальон төзелгән иде. Аңа генерал Миңнегали Шәйморатов исемебирелде. Мөһаирлектәге башкорт активисты Руслан Габбасов бу батальоннарны төзү артында нәрсә торуын тикшергән. Килешү нигезендә хезмәт итүченең туганы белән сөйләшеп, ул батальонга кушылу сәбәпләрен белешкән. Габбасовның шул хакта комментарын тәкъдим итәбез. Русия Украинага каршы сугыш башлаганнан соң, ""махсус операция""нең авырлыгы беренче чиратта төбәкләргә төште, моны белгеч Руслан Айсиндаискәрткәниде. Бу хакта Азатлык та башка мәгълүмат чараларыда да күп язды. Журналистлар да һәлак булган Русия хәрбиләре арасында Мәскәүдән яки Петербурдан беркем юк диярлек, дип искәртте. Берьюлы берничә чыганак һәлак булучылар арасында Русиянең этник азчылык (яки асаба халыклар) вәкилләре һәм авылдан чыгучылар күбрәк дипбелдерде. Татарстан, Башкортстан, Төньяк Осетия, Дагыстан, Бурятиядән һәм башка республикалардан һәлак булучылар турында хәбәр ителде. Шул ук вакытта бу республикаларның итәкчеләре сугыш турында риторикаларын көчәйтә генәбара, һәлак булучыларны каһарманлаштыралар. ""Махсус операция""не хуплап, Мәскәү алдында булдыралганча ныграк куштанлануда бер-берләре белән ярышалар дигән хис туа. Чечня башлыгы Рамзан Кадыровүз республикасында Украинага ибәрү өчен чечен батальоннары оештыра башлагач, бу эстафетаны Башкортстанда да эләктереп алдылар. Башкортстандагы ""Диңгез пехотасы һәм хәрби диңгез флоты спецназы ветераннары"" итимагый оешмасының моңарчы беркемгә билгеле булмаган рәисе Алик Камалетдинов Украинадагы ""махсус операция""дә катнашу өчен ихтыярилардан торган аерым батальон оештыруы турындаигълан итте. Батальонны совет генералы Миңнегали Шәйморатовисеме белән атарга булганнар, дип искәртелде. Бу шәхси тәкъдим диелсә дә, акчасын (сүз аена 220-250 мең сум турында бара) республика хакимиятләре түләргә вәгъдә итә. Шулай ук хәрби хәрәкәтләрдә катнашкан һәр тәүлек өчен хәрбиләргә сигезәр мең сум түләячәкләр. Башкортстан халкында гадел сорау туа: әгәр акчалар бюджеттан биреләчәк икән, мондый чыгымнар өчен алар алдан каралганмы, юк икән, бюджетның кайсы өлешен кисәчәкләр? Украинадагы сугышта катнашу өчен 200 дән артык ихтыяриның хәрби килешү төзүехәбәр ителде. Миңнегали Шәйморатов исемендәге батальонга керергә риза булган хәрбиләрне моңа нәрсә этәргән соң? Мин сөйләшкән бер ихтыяриның туганы әйтүенчә, егет хәрби килешүне гаиләсендәге проблемнар сәбәпле имзалаган. ""Ул комарлы уенчы. Зур акчалар югалтты, бөтен туганнардан бурыч алып чыкты: кемнәндер 50 шәр мең, кемнәндер 100 әр мең сум. Хатыны белгәч, гаиләдә әнал чыккан. Аерылуга кадәр барып итә яздылар. Хәзер финанс эшләрен айга салу өчен сугышка китәргә булды. Хәер, ул үзе дә махсус операцияне хуплый, Украинада нацилар яшәүгә ихлас ышана"", - дип сөйләде бер контрактчының аноним булып калырга теләгән туганы. Чыганак әйтүенчә, хәзергә батальонга бөтен кешене дә алмыйлар. ""Бик итди сайлап алу бара, хәрби хәрәкәтләрдә катнашканы булганнарга өстенлек бирәләр. Уфа хәрби комиссариатына тулы автобусларда районнардан китерәләр. Элек хөкем ителгән булса, хөкем ителү вакыты бетсә дә – алмыйлар. Исерек килеш килгәннәрне дә кире боралар. Әмма мин беренче вакытта гына болай булыр дип уйлыйм. Батальон югалтуларга дучар булгач, бөтен кешене рәттән ыя башлаячаклар"", ди ул. ВКонтакте социаль челтәрендә, Алик Камалетдиновның батальон оештыру барышы турындагы постлары астында кулланучылар шактый актив. Хуплап фикер калдыручыларның аккаунтлары еш кына фейкка охшаган була. Гадәттә аларның фотолары да аз, язылучылары да 5-7 генә. Тәкъдимне күпләп хуплыйлар дигән ясалма фон тудырыла кебек. Шулай да, комментарларда Илфат Кашаповисеме белән язган батальон төзүне актив хуплаучы кеше чынлап та бар ахрысы. Ул еш кына үз сәхифәсендә хәрби киемдә фотолар куя, халык алдында чыгыш ясый, республиканың билгеле затлары белән фотога төшә. Үзегез дә батальонга ихтыяри булып язылдыгызмы дигән сорау язып ибәргәч, Кашапов авап бирүдән качты, ахырдан сорау язучыны кара исемлеккә кертте. Кайбер белгечләр фикеренчә, бу батальон – нәкъ менә Башкортстан башлыгы Радий Хәбировтәкъдиме. Батальонга бирелгән атама – генерал Шәйморатов исемен дә бу түрә еш телгә ала. Элегрәк мин Уфаның Совет мәйданында совет генералы Миңнегали Шәйморатовка атап сын композициясе куячакларынязганидем. Хәбиров Донбасска айга ике мәртәбә һуманитар йөк төялгән йөк машинаналары колоннасын ибәрә. Ә күптән түгел Луһанскига тулы бер асфальт заводы сүтеп алып ибәрелде. Шул рәвешле Хәбиров Владимир Путинкаршында ялагайланырга һәм үзенең тугрылыгын күрсәтергә тели дип саныйлар, чөнки Хәбировның тиздән вазифасыннан алыначагы турында соңгы вакытта ешсөйлибашладылар. Әгәр шулай икән, димәк Хәбиров кәнәфиен саклау өчен якташларының гомерләре белән түләргә дә әзер булып чыга. Украинадагы ""махсус операциядә"" һәлак булучылар саны ягыннан Идел буе федераль бүлгесендә Башкортстан – беренче урында. Азатлык алып барганисемлектәандыйлар саны йөздән артып китте. Руслан Габбасовбашкорт активисты""Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыраЯзманың оригиналы: . Реалии Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкорт батальоны Хәбиров кәнәфие хакына төзеләме?,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 0],6,Комментарийҙар,5273,https://www.azatliq.org/a/31905313.html,2022-06-20T11:37:20+00:00
"Улар Илеш, Әлшәй, Белорет, Иглин, Мәсетле райондарында һәм Өфө, Кумертау ҡалаларында ойошторолдо. Иң яҡшы командалар Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы дипломдары менән бүләкләнде. Еңеүсе һәм призлы урын алған Шайморатовсылар республика этабында ярышасаҡ. Финал Баҡалы районында уҙасаҡ. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Төбәк этаптары үтте,['Дин' 'Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,"Көслөләр, ҡыйыуҙар, етеҙҙәр",691,https://yanshishma.com/articles/k-sl-l-r-yyyu-ar-ete-r/2025-09-25/t-b-k-etaptary-tte-4401926,2025-09-25T14:13:00+00:00
"Ҡулланыу ваҡыты үткән дарыуҙа ниндәй үҙгәрештәр күҙәтелә? Ваҡыт үтеү менән медицина препараттарында температура, дымлылыҡ, ҡояш нуры һәм башҡа факторҙар йоғонтоһонда физик, химик һәм биологик үҙәгрештәр була. Улар тарҡала, әсей, йомшара, төҫөн үҙгәртә һ. б.  Мөҙҙәте сыҡҡан дарыуҙарҙың үҙенсәлеге йә составы үҙгәрә һәм улар дауалау сифатын юғалта. Бындай препараттар кеше һаулығы өсөн хатта хәүефле булыуы ихтимал. Яраҡлылыҡ ваҡыты – ул һаҡлау шарттарын үтәгәндә дарыуҙың һөҙөмтәлелеген гарантиялаған осор. Ошо ваҡыт үткәндән һуң ҡайһы бер препараттарҙы дөрөҫ һаҡлау ҡағиҙәләренә ярашлы ҡулланырға мөмкин, әммә ике айҙан да артыҡ түгел.  Был бөтә дарыуға ла ҡағылмай. Мәҫәлән, күҙ дарыуҙарын ҡулланыу мөҙҙәте үтеү менән ташларға кәрәк. Сөнки дауалау йоғонтоһо бөтә һәм уларҙа бактериялар үрсей башлай. Дарыу төймәләре менән флаконды асҡандан һуң бер йыл ғына һаҡларға һәм ҡулланырға ярай, юғиһә ашҡаҙан-эсәк  менән проблемалар килеп тыуыуы ихтимал. Бынан тыш, ҡайһы бер капсулаларҙың кибеүе йәки һауанан һыу парҙарын йотоу ихтималлығы бар. Был иһә уларҙың дауалау һөҙөмтәһенә йоғонто яһай. Уколдар өсөн иретмәләрҙе мөҙҙәте сыҡҡандан һуң ҡулланырға ярамай – унда ағыулы матдәләр барлыҡҡа килеүе мөмкин. Шулай уҡ бындай иретмәләрҙең төҫө үҙгәрһә йәки ниндәйҙер ҡуныҡ барлыҡҡа килһә, ҡулланыу мөҙҙәте сыҡмаһа ла уларҙы ҡулланырға ярамай – сәләмәтлек өсөн  үтә хәүефле. Витаминдар тураһында айырым әйтеп үтергә кәрәк, түбән молекулалы органик берләшмәләр булараҡ, улар бик тиҙ тарҡала һәм ҡулланыу мөҙҙәте бөтөүгә әүҙем матдәләре бик аҙ ҡала. Тимәк, файҙаһы  ҡалмай тигән һүҙ. Шыйыҡ формалағы нитроглицерин, инсулин, антибиотик  кеүек препараттарҙы мөҙҙәте сыҡҡандан һуң ҡулланыу ҡәтғи рәүештә тыйыла. Яраҡлылыҡ ваҡыты аҙағына яҡынлашыуға ҡайһы бер дарыуҙарҙың һөҙөмтәлелеге ҡырҡа кәмей. Шулай уҡ шыйыҡ формалағы препараттар ҡаты формалағы дарыуҙарға ҡарағанда әҙерәк һаҡлана. Иҫкергән дарыуҙы эсеп ағыуланырға мөмкинме? Иң яҡшыһы – мөҙҙәте сыҡҡан препаратты  ҡулланмау. Айырыуса   был көҙән йыйырыуға ҡаршы,  йөрәк өйәнәген туҡтатыусы дарыуҙарға, антикоагулянттарға, бронхолитиктарға, спазмолитиктарға, ҡалҡан биҙе эшмәкәрлеген көйләүсе препараттарға, тынысландырыусы һәм йоҡо дарыуҙарына, адреналинға, инсулинға, антибиотиктарға  ҡағыла. Ҡулланыу мөҙҙәте сыҡҡан дарыуҙар тейешле дауалау һөҙөмтәһе бирмәүе йәиһә  химик составы үҙгәреү сәбәпле, һаулыҡҡа ҙур зыян килтереүе ихтимал. Бындай медицина препараттарын ҡулланыуҙан аллергия, ағыуланыу, инфекцияның көсәйеүе, йөрәк эшмәкәрлегенең боҙолоуы, күҙгә насар йоғонто яһауы һәм башҡа кире эҙемтәләр булыуы ихтимал. Шуны аңларға кәрәк: мөҙҙәте сыҡҡан дарыуҙы ҡулланған осраҡта  организмға кире йоғонтоһо өсөн бөтә яуаплылыҡты һеҙ үҙ өҫтөгөҙгә алаһығыҙ. Ундай дарыуҙың файҙаһынан зыяны күберәк. Шулай уҡ төҫө, еҫе,  формаһы үҙгәргән дарыуҙарҙы ҡулланыуҙан да тыйылығыҙ. Яраҡлылыҡ ваҡытынан һәм һаҡлау шарттарынан тыш, бөтә медикаменттың да  төҫөнә, ҡатылығына, формаһына, ҡуйылығына һәм башҡа сифатына ҡарап, дарыуҙың иҫкергәнме, иҫкермәгәнме икәнен билдәләргә була. Был осраҡта дарыуҙың ыуалып, онталып, ярылып тороуына иғтибар итергә кәрәк. Шулай уҡ күрһәтмәһендә әйтелгән төҫө үҙгәрмәгәнме – был да мөһим. Әгәр ҙә  перпараттың төҫө йәки текстураһы үҙгәргән икән, ул һаулыҡҡа зыян килтереүе ихтимал. Тимәк, бындай дарыуҙы эсеүҙән тыйылыу зарур. Дөрөҫ һаҡланмаған дарыу  – сәләмәтлек өсөн хәүефле Медицина  препараттарын һаҡлау ҡағиҙәләрен тотоу тейешле сифатлы һәм организмға юғары дауалау һөҙөмтәһе биргән дарыуҙарҙы ҡулланыу гарантияһын бирә. Шуның өсөн дә дарыуҙарҙы дөрөҫ температурала  һаҡлау мөһим. Ул, ғәҙәттә, дарыуҙың ҡабында күрһәтелә. Әлбиттә, саҡ ҡына ситкә тайпылыуҙар булыуы ихтимал. Күп кенә препарат бүлмә температураһы шарттарында (15, 20 градуста) һаҡлауға иҫәпләнгән. Әммә ҡайһы берәүҙәрен мотлаҡ һыуытҡыста ғына һаҡларға кәрәк. Әгәр ҙә дарыуҙың тышҡы ҡабында ҡояш нурҙарынан алыҫыраҡ һаҡларға тиелһә, был осраҡта уның картон ҡабы ғына ҡояш нурынан һаҡлай алмай. Ҡояш нурҙары – ул яҡты ут ҡына түгел, ә ҡап менән флаконды йылытыусы ультрафиолет та. Бындай дауалау сараһын ябыҡ шкафта һаҡлау яҡшыраҡ. Дарыуҙарҙы йыуыныу бүлмәһендә һаҡлау ҙа дөрөҫ түгел.  Ҡабында һәм инструкцияһында күрһәтелгән тәҡдимдәргә ярашлы һаҡлау мөһим.  Мәҫәлән,  һалҡын һәм ҡоро урын тиелгән икән, тимәк, ул ванна бүлмәһендәге шкаф түгел. Ул өйҙө йылытыусы батареяларҙан һәм ҡояш нурҙарынан алыҫтараҡ урынлашҡан шкаф йәки тумба булырға тейеш. Шулай уҡ дарыуҙарҙы балалар һәм  йорт хайуандары теймәҫлек урында һаҡларға кәрәк. Һаҡлау ҡағиҙәләрен тотмағанда, дауалау сараһы мөҙҙәте сыҡмаҫ борон уҡ, ҡулланыуға яраҡһыҙ хәлгә килеүе мөмкин. Фото: асыҡ сығанаҡтарҙан.",Ҡулланыу мөҙҙәте сыҡҡан дарыуҙы эсергә яраймы?,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,4601,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-08/ullanyu-m-te-sy-an-daryu-y-eserg-yaraymy-4567698,2026-02-08T11:00:00+00:00
Ҡырмыҫҡалынан 17 йәшлек Илнар Садиҡов Мәскәүҙә үткән Рәсәй чемпионатында ҡатнаш берҙәм көрәш буйынса еңеү яулаған.,Илнар Садиҡов чемпион исемен алған,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Спорт,114,https://yanshishma.com/articles/sport/2025-05-14/ilnar-sadi-ov-chempion-isemen-al-an-4234080,2025-05-14T10:40:33+00:00
"Үҙҙәренең ҡылығына үҙемде ғәйепле итеп ҡуйҙылар әле ул: Етеш сағында кейәү менән һин дә мин йәшәне лә, хәҙер китте! Моғайын, икенсе берәйһен тапҡандыр. Был хәбәр ике яҡ туғандарыбыҙ, дуҫтарыбыҙ араһында күптән таралды. Барыһын да баштан һөйләп үтәйем әле. Бала саҡтан уҡ уҡыуға етди ҡараным, уҡытыусы булам тигән хыялым да бар ине. Клуб, киске уйын, тип сапманым. Институтҡа уҡырға ингәс тә шундай тормош дауам итте. Егеттәр менән дуҫлыҡ булманы. Беренсенән, үҙемә лә ҡыҙыҡ түгел ине. Икенсенән, китапҡа күмелеп ултырған, артыҡ аралашмаған ҡыҙға улар ҙа иғтибар итмәне. 3-сө курсҡа тиклем шулай тыныс ҡына йәшәнем. Һәм көтмәгәндә ғашиҡ булдым. Яңы телефон һатып алырға, тип магазинға барғайным. Аҡсам самалы, ә һатыусы егет мине чехол, наушниктар алырға ҡыҫтай, өҫтәмә тәҡдимдәр менән аптырата башланы. Проблеманың аҡса юҡлыҡта икәнен әйтеп, баш тарттым. Әммә ул кредит тәҡдим итте. Шул саҡ сиратта торған 30 йәштәрҙәге ир (ул саҡта миңә шулай оло тойола ине) мине яҡлап сыҡты: – Егет кеше, беренсенән, һатып алыусы һеҙҙең тәҡдимдәрҙән асыҡтан-асыҡ баш тартты. Уның финанс белеме булмауын аңлап, һеҙ ҙур процентлы кредит тәҡдим итәһегеҙ. Икенсенән, зинһар, тиҙерәк ҡыймылдағыҙ: сиратта башҡа кешеләр ҙә бар. Сәғәт буйы һеҙҙең алдарға тырышыуығыҙҙы көтөп торор хәлем юҡ! Тәүҙә һатыусы егет уға дорфа ғына яуапланы. Әммә клиенттың һәр саҡ хаҡлы икәнен иҫенә төшөрҙөмө, әллә минән файҙа сыҡмаҫын аңланымы – иғтибарын башҡаларға йүнәлтте. Яңы телефонымды алып, урамға сыҡтым да дөйөм ятаҡҡа йүнәлдем. Үҙем яңы әйберемде өйрәнергә тырышып, төймәләренә баҫҡылайым, мөмкинлектәрен ҡарайым. Шул саҡ алдыма машина килеп туҡтаны һәм: – Һеҙҙең менән яҡынданыраҡ танышырға мөмкинме? – тип унан магазинда мине яҡлап һүҙ көрәштергән егет килеп төштө. Рәил менән шулай танышып киттек. Ул үҙ эшен асып, аяғында ныҡлы баҫып торған егет ине. Минән туғыҙ йәшкә өлкән. Тормош ауырлыҡтарын байтаҡ ҡына күргән, әммә үҙ юлын тапҡан ир-егет. Бер-беребеҙгә үлеп ғашиҡ булдыҡ. Ул үҙенең иғтибары, һөйөүе, тормошҡа ҡарашы, тырышлығы менән мине тамам әсир итте. Аҙна һайын – гөлләмә, байрамдарҙа ҡиммәтле бүләктәр күтәреп килгән егеткә һабаҡташтарым көнләшеп ҡарай ине. Аллаһы Тәғәлә бәхетте өйөп бирҙе: уҡыуҙы тамамлаған йылды һөйгәнем миңә кейәүгә сығырға тәҡдим яһаны. Туйҙы баш ҡаланың ҙур ресторанында үткәрҙек. Барлыҡ сығымды Рәил үҙ өҫтөнә алды. Ә туйҙан һуң Доминиканға баллы айға юлландыҡ. Быға тиклем Өфөнән башҡа ҡала күрмәгән миңә әкиәт иленә барып эләккәндәй тойолдо. Тормош артабан да шулай матур дауам итте: яңы йорт һатып алдыҡ, улыбыҙ тыуҙы. Тәүҙә мәктәпкә эшкә урынлашҡайным, декрет ялынан һуң ирем өйҙә генә ултырыуымды теләне. Артыҡ мохтажлыҡ кисермәгәс, эш тип ныҡышманым. Ирем тырыш, эшлекле генә түгел, туған һәм бала йәнле кеше булып сыҡты. Кем, ҡасан, ниндәй һорау менән мөрәжәғәт итмәһен – барыһына ла ярҙам итте. Аҡса кәрәкме, эшкә урынлаштырырғамы, кәрәкле кешеләр менән осрашырғамы, ҡайҙандыр ҡаршы алырғамы – һәр ваҡыт, рәхим итегеҙ, тип кенә торҙо. Ә улы өсөн атаһы тауҙар аҡтарыр ине, моғайын. Иң яҡшы кейем, ризыҡтар, балалар баҡсаһы, уйынсыҡтар – «юҡ» тигән һүҙҙе бала белмәне. Әллә бәхетебеҙгә күҙ тейҙе, әллә иремде үҙенең ябайлығы, кешеләргә ышанысы юҡҡа сығарҙымы, белмәйем – ҡорған тормошобоҙ күҙ асып йомғансы емерелде. Өйләнешеүебеҙгә ун йыл да тулып өлгөрмәгәйне ул саҡта. Мин бер ваҡытта ла иремдең эштәренә ҡыҫылманым. Бер нисә мәртәбә генә, ярҙам итергә теләп, үҙ фирмаһына эшкә алыуын үтендем. Тик: Аҡса етмәйме әллә? Күпме бирәйем? – тип гел шаяртыуға бора килде. Шуға ла кемдәр менән ниндәй килешеүҙәр төҙөүен, ҡайҙан тауар алып ҡайтыуын бөтөнләй белмәнем. Бары тик бер көн эштән ҡыҙмаса ҡайтып инде лә: Мин – банкрот. Бурыс һаҙлығына баттым. Иртәгәнән башлап һеҙҙе аҫрай алмайым, – тине. Нимә булғанын һорашырға теләнем, тик ул асыҡлыҡ индерергә теләмәне. Мин бары тик: – Һин – 25 йәшеңдә аҡсаһыҙ килеш үҙ эшеңде башлаған кеше. Барыһы ла яҡшы булыр. Ауырлыҡтар ваҡытлы ғына, – тип йыуатырға тырыштым. Әлбиттә, мул тормошҡа өйрәнгәс, аҡсаһыҙлыҡты ауыр кисерҙек. Әммә мин бит байлыҡ менән боҙолған ҡатын түгел: һынауҙарға әҙер инем. Шунда уҡ эшкә урынлаштым. Ҡиммәтле биҙәүестәрҙе (барыбер уларҙың барыһын да таҡмайым), өс ҡатлы йортобоҙҙо, гаражда торған минең машинаны һатырға тәҡдим иттем. Өйләнгәнсе йәшәгән өс бүлмәле фатир ҙа етә бит. Тик ул был тәҡдимдәремде мыҫҡыллау кеүек ҡабул итте: – Үҙем бүләк иткән алтындар, машина аҡсаһын кире алырға мине кем тип беләһең? !Аҙаҡ ишетеүемсә, уны иң яҡын дуҫы алдаған булып сыҡты. Кредит алған саҡта Рәилдән поручитель булыуын һораған. Ирем һәр ваҡыттағыса баш тартмаған, барлыҡ документҡа ҡул ҡуйған. Тик дуҫы был аҡсаға әсәһе исеменә йорт, сит ил машинаһы алған да  кредитты түләмәгән. Проценттар арта башлағас, банк ирем менән икеһен судҡа биргән. Шулай итеп иремдең йылдар буйы төҙөгән бизнесын банк тартып алды. Хәл үтә лә насар түгел ине: йыһаз менән тулы йорт, фатир, машина бар, кейем-һалым да етерлек. Эшкә урынлаш та, башҡа кешеләр кеүек үк аҡсаны самалап йәшә лә кит. Тик быға тиклем көслө тип йөрөгән ирем бахыр бер әҙәм булып сыҡты – ауырлыҡтар уны һындырҙы. Депрессияға бирелде, үҙ-үҙенә йомолдо, эшкә сығырға теләмәне. Аҙналар буйы ашамай-эсмәй, һөйләшмәй ятыр ине, биллаһи. Тора-бара тиҙ ҡыҙып китеүсәнгә әйләнде, эскегә һалышты. Мин уны ипкә килтереүҙең төрлө юлын эҙләнем: иланым, үпкәләп һөйләшмәнем, бер ни булмағандай ҡыландым, күңелен күтәрергә тырыштым. Сөнки бар көсөм, булмышым менән ғаиләне һаҡлағым килә ине. Тик уға бер нәмә лә йоғонто яһаманы. Ҙур хужалыҡты алып барыу өсөн аҡса күп китә. Ярты эш хаҡым өс ҡатлы йорттоң түләүҙәренә китә башлағас, өҫтәмә дәрестәр алдым. Сөнки улыбыҙҙы уҡытырға, кейендерергә кәрәк. Аҙыҡ-түлек тә ҡиммәт. Тик эштә тотҡарланыуымды Рәил яратманы, көнләшеп, ғауға ҡуптара башланы. Бер көндө, ебәрмәйем, тип ишекте бикләп ҡуйҙы. Тиҙ генә шылтыратып, ауырыйым, тип әйтергә баш етте. Төштән һуң ҡасып тигәндәй сығып, дауаханаға барырға, хәйләләшергә тура килде. Ярай, Данил улыбыҙ аҡыллы бала булып сыҡты: алдынғы гимназиянан үҙем эшләгән ябай мәктәпкә күсеүҙе (тегендә айлыҡ иғәнә бик күп ине) аңлап ҡабул итте. Артыҡ әйбер һорап теңкәгә теймәне. Бары бер тапҡыр ҡиммәтле телефон һорап иланы. Әгәр хәҙер телефон алһаҡ, ай буйы ризыҡһыҙ ултырасаҡбыҙ, – тигәйнем, тынысланды. Бер нисә көн кәйефһеҙ йөрөнө лә, онотолдо. Атаһы уның менән элеккесә аралашмай ине, ул күберәк шуға борсолдо шикелле. Әйткәндәй, бөгөн мине әрләгән, ситләткән туғандарға ул саҡта ярҙам һорап күп тапҡыр мөрәжәғәт иттем. Рәил ҡулынан килгәндә уларҙы бер ҡасан да иғтибарһыҙ ҡалдырманы. Ә үҙҙәре төрлө сәбәп менән бурыстарын ҡайтарыуҙан, ярҙам итеүҙән баш тартты: – Кейәү бит ул аҡсаны бурысҡа тип бирмәне. Ундай шарт булһа, мин алмаҫ инем, сөнки мөмкинлек юҡ. Беләһең бит, ике йыл инде һаулыҡҡа туйына алмайым. – Бала уҡытабыҙ, үҙебеҙ быйыл кредит алып түләнек. Былтыр Рәил мырҙа ярҙам иткәйне лә бит. Шулай инде, кеше кешегә башлыса бай, хәлле саҡта кәрәк. Һәм абынғанды түпәләүе генә еңел. Мин дә һуңғы сиккә тиклем Рәил менән бергә булырға, уның тормошон яйға һалырға тырыштым. Тик ул үҙе быны теләмәне. Көн һайын талаш ялҡытҡайны. Ә бер көндө ул миңә ҡул күтәрҙе. Бер генә һуғып ҡалһа аңлар, ғәфү итер инем. Улыбыҙ алдында иҫерек килеш сәсемдән һөйрәп йөрөп туҡманы. Данил ҡурҡышынан «Тиҙ ярҙам»ға һәм полицияға шылтыратҡан. Ғариза яҙыуҙан баш тарттым, әммә башҡаса бергә йәшәй алмай инем. Ҡуртымға фатир алып сығып киттем. Бер нисә аҙнанан ирем килеп, фатир асҡысын бирҙе һәм шунда йәшәргә тәҡдим итте. Тик насар ҡылығы өсөн ғәфү ҙә үтенмәне, ҡабат ҡауышырға ла тәҡдим итмәне. Шулай итеп, беҙҙең матур башланған мөхәббәт тарихы, ғаилә тормошо тәүге ауырлыҡтарҙан уҡ юҡҡа сыҡты. Хәҙер ул йортто һатып, бер бүлмәле фатир алып йәшәп ята. Ҡалған аҡсаһын ҡайҙа иткән, нимәгә тотонған, әллә шул аҡсаға йәшәйме – һорашҡаным юҡ. Алиментҡа ла бирмәнем. Ни тиһәң дә, ул мине матур тормошта йәшәтте, бәхетле итте. Теүәл беләм: әгәр дуҫынан алданмаһа, ул һаман да тура юлдан барыр ине. Айырылыу өсөн мин ғәйеплеме? Кемдер, эйе, тиер. Туғандарым да бит, ирен ташланы, тиҙәр. Тик мин Рәилде бай, уңышлы булыуы өсөн генә яратманым. Ябай эшсе булһа ла, хатта таксист булып эшләп, көнөнә мең һум алып ҡайтһа ла йәшәргә ризамын. Тик эсмәһен, тормошҡа битараф булмаһын һәм ҡул күтәрмәһен ине. Ярҙамды ҡабул иткәндә генә тәҡдим итке килә бит. Һаңғырау күңелгә ҡысҡырыуҙан, һөйөүемде аңлатыуҙан арыным. Ә туғандарға, дуҫтарға килгәндә, тап улар Рәилде бай саҡта яратты. Бәләгә тарығас, береһе-бер килеп кәңәш бирмәне, хәлде белмәне. Редакция хеҙмәткәрҙәре Мөнир Сәхиулла улы ҠУНАФИН - баш мөхәррир Әхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ - баш мөхәррир урынбаҫары Луиза КИРӘЕВА - яуаплы сәркәтип Гөлнара ХӘЛФЕТДИНОВА - бүлек мөхәррире Салауат ӘБҮЗӘР - бүлек мөхәррире Илнур ЮЛБАРЫҪОВ - бүлек мөхәррире Миңзәлә АСҠАРОВА - сайт буйынса өлкән мөхәррир Дилбәр ИШМОРАТОВА - өлкән корректор Фәрзәнә ТУЛЫБАЕВА - биҙәлеш мөхәррире Мөхәрририәт Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВТаңсулпан ҒАРИПОВАГөлсирә ҒИЗЗӘТУЛЛИНАНеля ҒӘЙНЕТДИНОВАТамара ҒӘНИЕВАӘхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙЙомабикә ИЛЬЯСОВАЛуиза КИРӘЕВАЗөлфиә ХАННАНОВАГөлнара ХӘЛФЕТДИНОВАСалауат ӘБҮЗӘРӘмир ӘМИНЕВАзамат ЮЛДАШБАЕВГөлнур ЯҠУПОВАБанкта беҙҙең реквизиттар: журнал «Агидель», ИНН: КПП БИК: кс рсчет Филиал ПАО БАНК УРАЛСИБ в г. Уфа","""Ауырлыҡтар уны һындырҙы"". Гөлнур ҠЫУАТОВА","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 1 1 1 0 1 0 0 1 1 1],9,Хикәйә,9118,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2024-01-29/auyrly-tar-uny-yndyr-y-g-lnur-yuatova-3621246,2024-01-29T14:41:00+00:00
"""Команданың капитаны булараҡ, мин эшебеҙҙең яйлы барыуы өсөн яуаплымын. Беҙ – операторҙар ғына түгел, беҙ – бер бөтөн. Төп маҡсатыбыҙ – дәғүәсенең стратегияһына яраҡлаша белгән робот яһау. Лайыҡлы дәғүәселәрҙе осратырбыҙ һәм баһалап бөткөһөҙ тәжрибә алырбыҙ тип көтәм», – ти Ольга Бражникова, «Ольга һәм миньондар» командаһы капитаны. Тимур Чернов, команда ағзаһы, былай ти: «Мин һәр узелдың конструкцияһы һәм ышаныслылығы өсөн яуаплы. Беҙ, стандарт булмаған инженерлыҡ эшләнмәләрен ҡулланып, роботыбыҙҙы маневрлыраҡ иттек. Алыш көсөргәнешле булыр тип уйлайым, һәм әҙерлегебеҙ еңеүгә илтер тип ышанам. ""Был – күләмле халыҡ-ара майҙанда  тәүге тәжрибәбеҙ. Беҙ роботыбыҙҙы оҙаҡ әҙерләнек, уны функциональ ғына түгел, ә стандарт булмаған һөжүмдәргә лә бирешмәҫлек итергә тырыштыҡ. Ҡыҙыу алыштар көтәм һәм тактикабыҙ уңышлы булыр тип ышанам», – ти «Ольга һәм миньондар» командаһы ағзаһы Богдан Сәғәҙиев. Иң ҡатмарлыһы — роботтың тиҙ үҙгәреүсән мөхиттәге тәртибен программалау. Беҙ бер нисә уникаль алгоритм өҫтәнек һәм әле уларҙы һынау полигондарында тикшерәбеҙ. Чемпионатта ҡатнашыу – төбәктәрҙән килгән студенттарҙың да киләсәккә идеялары барлығын күрһәтеү мөмкинлеге ул», –  ти команда ағзаһы Азалия Вахитова. Команданы ӨФһ ТУ остаздары Азат Дәминов (программалау), Сергей Гусятников (конструкциялау) һәм Ришат Хөсәйенов (дөйөм әҙерлек) күнектерә һәм әҙерләй. Сергей Гусятников әйтеүенсә,  ""робот техникаһы менән шөғөлләнеү балаларҙы техник ижадҡа өйрәтә, уйларға һәм фекерләргә мәжбүр итә. Унда математика, физика, электроника буйынса белемдәр кәрәк. Йәш инженерҙар – беҙҙең фәндең киләсәге. «Роботтар алышы» трансляцияһын 11 октябрҙә ӨТһ ФУ Стәрлетамаҡ филиалының онлайн берләшмәләрендә ҡарарға мөмкин буласаҡ. Ольга һәм миньондарға уңышлы сығыштар! «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Стәрлетамаҡ робот техниктары халыҡ-ара кимәлдә ярыша,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 1 1 0 1 0 0 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,2181,https://amanat.su/news/novosti/2025-09-26/st-rletama-robot-tehniktary-haly-ara-kim-ld-yarysha-4403454,2025-09-26T12:36:00+00:00
"Очрашуда катнашучылар әмигъ мәчет урыны турында сөйләшәфикерләр18 июльдә бер төркем татар архитекторлары Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллинбеләночрашып, Казанда төзеләчәк әмигъ мәчет хакында сөйләште. Фикер алышуда Тукай бүләге иясе, архитектор Искәндәр Сәйфуллин, архитекторлар Фирдәвес Хановһәм Гали Хәмитов, Татарстан аксакаллар шурасы рәисе Рәүф Ибраһимовкатнашты. Мөфтиятнең рәсми хәбәреннән күренгәнчә, очрашуда мөфти мәчетнең шәһәр үзәгеннән читтә — Бишбалта бистәсендәге элекке ком базасында — төзеләчәген кабат раслаган. Моңа кадәр республика хакимиятенең бу тәкъдимен дин әһелләре дә хуплапчыккан иде. Камил Сәлмигуллин сүзләренчә, Татарстан итәкчелеге узган ел мәчеткә нигез ташы салынган ""Кырлай"" паркында ислам динен кабул итүнең 1100 еллыгы паркы һәм кечерәк мәчет өчен файдаланырга ризалык биргән. Фикер алышуда гыйбадәтханә проекты ислам һәм татар халкы үзенчәлекләрен чагылдырырга тиеш дип әйтелгән. Хәзерге вакытта Татарстан рәсмиләре Мәскәү архитекторлары Александр Цимайлобелән Николай Ляшенкопроектын алга сөрә. Бу очрашу Татарстан аксакаллар шурасы тәкъдиме белән оештырылган. Кол Шәриф мәчете авторларының берсе, архитектор Искәндәр Сәйфуллин Азатлыкка сөйләвенчә, ул әмигъ мәчетне Казан үзәгеннән читтә төзүгә каршы булуын белдергән. — Казанның кояш үрелмәсе булып элекке ""Кырлай"" паркы санала, — ди ул. — Бу әмигъ мәчет өчен аеруча кызыклы урын булып тоела. Үз вакытында Ленинград архитекторы Казанга килгәч, шәһәрнең төп объектлары Казансу елгасы буенда урнашачак дип әйткән иде. Бу архитектура ансамбленең төп урынын тәшкил итә. Әлбәттә, шәһәр мәркәзе торак йортлар белән түгел, әһәмиятле корылмалар белән оеша. әмигъ мәчетне монда төзү бик зирәкле эш булыр иде. Бу проектны Идел елгасы буена, Бишбалта бистәсенә, элекке ком базасына күчерү дөрес түгел. Әлбәттә, мәчетне шәһәр читендә төзүгә каршымын. Уңнан беренче мөфти Камил Сәмигуллин, Искәндәр Сәйфуллин һәм Рәүф ИбраһимовОчрашуда аксакаллар шурасы Искәндәр Сәйфуллинның әмигъ мәчет проектынтәкъдим иткән. Ул гыйбадәтханәне иде планлы челтәрдә төзергә кирәк дип саный. Аныңча, исламда иде саны камиллекне аңлата. Анда килеп керүгә сез Аллаһның бөеклеген аңлыйсыз, ди ул. Мәчетнең үзәгендә ""нурлы мәчет"" концепциясе ята. Мөфти белән узган очрашу бары фикер алышуны күзаллаган. Камил Сәмигуллинга, Татарстан итәкчелегенә ниндидер таләпләр кую булмаган. Мөфти үзе вәгъдәләр ышандырмаган. ""Бу проект кирәклеме, юкмы икәнен Камил хәзрәт үзе хәл итәр. Безгә аның һәм әмәгатьчелекнең фикере кирәк"", ди ул. Сәйфуллин сүзләренчә, Мәскәү архитекторлары тәкъдим иткән проект ислам кануннарына да, архитектура кысаларына да сыймый. — Ике архитектор — Александр Цимайло һәм Николай Ляшенко мәчетне Кәгъбатулла рәвешендә күрә икән, моны итди итеп уйларга кирәк, — дип сөйли ул. — Кәгъба — исламда иң мөһим изге урын. Аңа охшатып мәчет ясарга ярамый. Бу урынсыз һәм кабәхәт әйбер. Моны Кәгъбаны мәсхәрәләү, дискредитацияләү дип кабул итәргә була. Яңа проект өч төрле форманың чүплеге кебек күренә. Вертикаль, куб һәм гөмбәз белән бернинди бәйләнеш күрмәдем. Бу формаларның арифметикасы тирән хисләр бәйләнеше тудырмый. Каһирәдә минем яраткан Мөхәммәт Алимәчете бар. Ул шәһәрнең бриллиантына әверелде. Мәчетнең ничек урнашуын, ни рәвешле аңа магистральләр корылуын, лабиринтлар аша аңа барырга кирәклеген күрсәгез… Инде эченә кергәч мин хозурланудан үләр дәрәәгә иттем. Бу бик көчле әйбер. Мин архитектура теориясе укытучы буларак, исламда, христиан һәм иудаизмда киң кырлылык (пространство) нинди урын тотканын аңлыйм. Мәсәлән, Кол Шәриф мәчетен төзүдә тормышка ашкан төп сыйфат — анда күкнең иргә караганда күбрәк булуы. Күкне күрсәтүче гөмбәз горизонталь әйберләрдән күбрәк итеп эшләнде. Күк — Алланың яшәү урыны. Кол Шәриф мәчете интерьерларында да күкнең ирдән өстен булуы күрсәтелде. Камил хәзрәт белән сөйләшкәндә ул безгә мәчеттә татарлык булырга тиеш диде. Без аңардан татарлыкны ничек күрәсез дип сорадык. Ул аерылып торырга тиешлеген, бизәкле булуын һәм башка үзенчәлекләрне әйтте. Бизәкләр бит зур формага салына. Ул бездә — арка. Архитектор теоретигы Огюст Шуазиның гасыр дәреслеген ачып карасагыз, анда ""арка"" төшенчәсе төрки телдән керүен укырга була. Бу форма гасыр башында барлыкка килгән. Бу сүз үз мәгънәсен уймыйча бөтен Урта Азия, Якын Көнчыгыш аша узган, Мисырдан алып төньяк Африкага кадәр үтеп кергән, аннан Гибралтарга күчкән, Португалия, Испания, соңыннан Франциягә кадәр барып иткән. Шул юлдан соң да ""арка"" дигән атама сакланып калган. Әгәр бу төрки төшенчә икән, димәк, татар архитектурасында башка әйбер эзләү сәер яңгырый. Әйе, төрек мәчете салырга булыр иде. Бу очракта без татарлыкны югалтабыз. Камил хәзрәт гаәпләнеп ризалашты. Монда сәясәтнең никадәр булуына карамастан, бер сәгать дәвамында итди эчтәлекле сөйләшү булды. әмигъ мәчет элекке ком базасында Мәскәү архитекторлары проекты нигезендә төзелсә, бу хата булачак ди Искәндәр Сәйфуллин. — Мәчетнең үзенә әлеп итү көче кимиячәк һәм ул аңлашылмый торган бер урынга әвереләчәк. Менә Болгарда Ак мәчет төзеделәр. Ул елына бары бер тәүлек кенә үз бурычын үти торган урынга әйләнде. Анда елына ике тапкыр ярты тәүлеккә Корбан һәм Ураза бәйрәмнәренә ыелалар. Әйе, туристлар йөри, ләкин аларга да анлы объектны күрсәтергә кирәк бит, — диде ул. Татарстан аксакаллар шурасы рәисе Рәүф Ибраһимовта әмигъ мәчетнең Казан үзәгеннән күчерелүен дәлилсез дип саный. Бу хакта ул Татарстан мөфтиенә дә әйткән. — Без әмигъ мәчетнең шәһәр үзәгендә булачагына ышандык, — дип сөйләде ул Азатлыкка. — Казансу елгасы буенда 15 катлы йортлар салынды. Алар да мәчет кебек бер дәрәәдә тора. Йортларның елга буенда торуы зыянлы түгел, мәчет — зыянлы булып чыга. Шуңа да бу дәлилләр ышанычлы түгел. Икенчедән, әгәр шул урын билгеләнгән икән, димәк, шунда төзелергә тиеш. Петербур бит сазлыкта утыра. Мәскәүдә шулкадәр зур бассейнда чиркәү төзеделәр. Димәк, мәчетне күчерү аргументы итешсез булып чыга. Имеш, яңа урында мәчетне очкыч аша һавадан, тимер юлдан һәм елгадан күрергә була диләр. Әгәр беренче президентыбыз Миңтимер Шәймиев Актаныштан килә икән, ул әмигъ мәчетне Идел буеннан эзләп барырга тиешме? Бу дәлил дә ышандырмый. Аксакаллар шурасы мәчетне үзәктә төзергә кирәк дип исәпли. Татарстан бер ел буе тартып-сузып йөрде, хәзер аны шушы урыннан куып чыгаралар. Без бәхәс куптармадык, мөфтигә үз фикеребезне генә әйттек. Рәүф Ибраһимов мәчетнең урынын үзгәртү уңаеннан Татарстан Дәүләт шурасына мөрәәгать иткән. Алар ир мәсьәләсен хөкүмәт карый дип авап кайтарган. Аксакаллар шурасы әмигъ мәчеткә Казан ханлыгына нигез салучы Олугъ Мөхәммәтисемен бирергә тәкъдим итә. Рәүф Ибраһимов сүзләренчә, шура имзалар ыеп, Татарстан мөфтиятенә, Татарстан президент идарәсенә тапшырган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""әмигъ мәчетне читкә күчерсәләр, ул аңлашылмый торган бер урынга әвереләчәк""",['Дин' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Дин,6708,https://www.azatliq.org/a/32515622.html,2023-07-23T21:00:00+00:00
"Йылайыр төрмәһендә урын етмәгәнлектән, тегене шунда ебәрәләр. Ошо хаҡта кемдәндер сала-сарпы ишетеп ҡалған ғәйепләнеүсенең ҡатыны көҙгө ыҙғырыҡта аҙыҡ-түлеген яулығына төйнәп алып, ирен күрәм, тип, алыҫ юлға сыҡҡан. Ул саҡта ылау тигәнең ҡайҙа инде, йәйәүләп. Кейем килеп тороп йоҡа, аяҡтарҙа - сабата, ә ул нәмәләр ни шыпа ла ғына йылы тотмай, ыҙғыр ел тәнде үтәнән-үтә һуға, өҫтәүенә, аяҡ кейеме йораты юл ҡойоһона бүртеп, аяҡтарҙы еүешләй. Ҡырҡ михнәт менән ике тәүлек тигәндә Үрге Казармаға саҡ барып етә. Ҡара кистә. Ауыл буйлап инәлеп-ялбарып йөрөп, кемдеңдер өйөнөң ишек төбөндә, ҡаҡ иҙәндә ҡунып сыға. Ауыҙға ризыҡ ҡабыу, тәғәмләнеү теләге уйында ла юҡ, төйнәгәне - иренә тәғәйенләнгән, бында, йән биргәнгә йүн биргән, иректә нисек тә түҙерҙәр, сыҙарҙар, ә хәбәрһеҙ юғалған ире бит йылдан ашыу тотҡонлоҡта интегә. Лагерь янына килә, ә ундағы казармалар әллә ҡайҙан сәнскеле тимер сыбыҡ менән уратып алынған. Дүрт мөйөштә лә бейек вышка, эттәр өргән тауыш ишетелә. Бер нисә кешенән торған һаҡ ҡуйылған ҡапҡа ауыҙына килә. Билдәле, уны эскә үткәрмәйҙәр. Оҙаҡ тора ямғыр аҫтында күшегеп. Әллә аслыҡтан, әллә һалҡындан тотош тәне ҡалтырай. Көн төшкөлөккә ҡарай ауыша. Бер надзиратель йәлләгәндер, күрәһең, ҡатындың янына килеп былай ти: ""Посещение посторонних людей у нас сторого запрещено. Наш начальник с утра уехал в Зилаир. Ладно уж, так и быть, что у тебя есть? "" Аптыранып ҡала. ""Что молчишь, деньги давай, иначе не пропущу! "" Ҡатын берҙән-бер байлығын, көмөш беләҙеген һалып һона. ""Чистое серебро, значит, годится. Тебе полчаса, и не больше. Какая казарма? "" ""Не знаю. "" ""Тогда как-нибудь сама найдешь, через окошко пообщаешься немного, и обратно. В случае малейшего нарушения пущу на тебя собак, имей в виду! "" Казармаларҙы урап оҙаҡ йөрөй. Ә уларҙың ишектәре бикле, һәр урында һаҡ, тәҙрәләре буй етмәҫлек юғары. Шулай ҡаңғырып йөрөй торғас, эс яҡтан таныш йүтәлләү тауышын ишетә. Бына бит шатлыҡ, күҙҙәренән йәш атлығып сыға. Ул ҡәҙерле кешеһен ҡосҡандай һалҡын ташҡа һыйына. Бер килке онотолоп тора. Шул саҡ ҡапҡа яғынан бойороулы тауышты ишетә: ""Что так долго копошишься, уснула что ли, а ну, обратно! "" Ҡайтырға сыға. Билдәле, китеү ауыр булһа ла ҡайтыу һәр саҡ еңел бит инде ул. Аяҡтары ла үҙҙәренән үҙҙәре йүгерәләр һымаҡ. Өйөнә инеү менән асыҡҡан, өшөгән балаларын дәртләндерергә теләгәндәй ҡысҡырып та ебәрә: ""Барҙым, балалар, атайығыҙҙы эҙләп таптым, уны күрергә яҙмаһа ла йүтәлләүен ишеттем, Аллаға шөкөр, ул тере! "" Был стена аша аралашыу һуңғыһы була. .Яңыраҡ ""Бәйләнештә""ге төркөмгә махсус операция барған мәлдең видеоролигын һалғандар. Алыш бара, унда ла, бында ла аталар, шартлауҙар ишетелә, кемуҙарҙан егеттәребеҙ бер-береһен дәртләндерергә теләп ҡысҡырыша. Видеоролик аҫтындағы комментарийға бер ҡатын былай тип яҙған: ""Баламдың тауышын ишеттем, таныным, бутамайым, ул, ул ғына! "" Яҡын кешеңдең, берҙән-береңдең йүтәлләүен, көрһөнөүен, ишетелер-ишетелмәҫ өн сығарыуын арауыҡ, алыҫ саҡрымдар аша тик уны яратҡан, көткән, зар-интизар булған кеше генә айыра, тойомлай ала. Хәйҙәр Тапаҡов",ТАУЫШТАН ТАНЫУ,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Төрлө,3013,https://henek.info/news/+++-/2025-12-03/tauyshtan-tanyu-4491199,2025-12-03T10:39:00+00:00
"Президент России Владимир Путинпоздравил белорусского коллегу Александра Лукашенкос Днем независимости Белоруссии. Телеграмма российского лидерабыла опубликованана официальном сайте Кремля. «Уважаемый Александр Григорьевич, примите сердечные поздравления по случаю Дня независимости Республики Беларусь. Этот праздник, связанный с освобождением Минскаот немецко-фашистских захватчиков, имеет непреходящее значение и для белорусов, и для россиян — сражаясь плечом к плечу, наши народы внесли решающий вклад в Победу над нацизмом», — говорится в поздравлении. Путин также отметил активное сотрудничество России и Белоруссии сегодня. Он выразил уверенность в том, что Москваи Минск сообща смогут преодолеть любые трудности. Ранеесообщалось, что 26 июля Лукашенко лично встретил Путина на саммите Евразийского экономического союзав Минске. Политики крепко обняли друг друга в холле «Белэкспо». Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Путин направил Лукашенко поздравительную телеграмму,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,1067,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-07-05/putin-napravil-lukashenko-pozdravitelnuyu-telegrammu-4321301,2025-07-05T14:00:00+00:00
"«Әйҙә, уйнарға» Бөтә Рәсәй уйынсыҡтар һәм уйын фестивален асыу тантанаһында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров күргәҙмә экспозицияларын, тематик зоналарҙы, саралар майҙансыҡтарын ҡараны. Республика етәксеһе башҡортса һөйләшкән уйынсыҡтар етештергән Руфия Ханова менән әңгәмәләште. Күп балалы әсә әйтеүенсә, уны был бизнес төрөн һайларға балалары күндергән. Радий Хәбиров уға дәүләт субсидияларынан файҙаланырға кәңәш итте. Күмертау предприятиеһы директоры Евгений Иванов әйтеүенсә, был компания йомшаҡ уйынсыҡтар, кейем-һалым һәм аксессуарҙар етештерә. Ойошма Башҡортостандың Сәнәғәтте үҫтереү фонды аша ташламалы кредит алған. Умка предприятиеһы етәксеһе Мая Крепановская йомшаҡ мебель, сенсор бүлмәләре өсөн ҡорамалдар етештереүе тураһында һөйләне. Балалар уйынсыҡтары етештереүселәргә ярҙам иткәнегеҙ өсөн рәхмәт, был беҙҙең өсөн үтә мөһим, – тине ул Радий Фәрит улына. Уйынсыҡтар етештереү – ҡатмарлы тармаҡ, ул Киров, Түбәнге Новгород, Мәскәү ҡалаһы һәм өлкәһендә генә һаҡланып ҡалған, – тине Радий Хәбиров журналистар менән әңгәмәлә. – Башҡортостанда балалар өсөн тауарҙы 80-дән ашыу предприятие етештерә. Беҙ Балалар тауарҙары етештереүселәр кластеры ойошторҙоҡ һәм хәҙер шуның менән шөғөлләнергә теләгән төбәктәрҙе берләштерәбеҙ. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Радий Хәбиров: Балалар өсөн тауарҙар етештереү кластеры булдырҙыҡ,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан'],[0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Йәмғиәт,1415,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-06-07/radiy-h-birov-balalar-s-n-tauar-ar-eteshtere-klastery-buldyr-y-4268388,2025-06-07T09:44:00+00:00
"– Минең уҡыусым ул, шул тиклем тәртипле, яуаплы, тырыш, ярҙамсыл булды. Бер ваҡытта ла, бер кемгә лә тауыш күтәреп, тупаҫ ҡыланманы. Һәр кем менән уртаҡ тел табып, ипле генә итеп һөйләшеп, барыһы менән дуҫ була белде. Үҙен синыфташтары ныҡ хөрмәт итеп, яратып ҡына торҙо, – ти «Артист» позывнойлы яугирҙың синыф етәксеһе Дилә Әҙеһәм ҡыҙы Исхаҡова.","Изге доғалар һаҡлаһын һине, батыр егет!",['Шоу-бизнес' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Ил һаҡларға яуға китте,347,https://yanshishma.com/articles/il-xaklarga/2025-05-31/izge-do-alar-a-la-yn-ine-batyr-eget-4257926,2025-05-31T00:05:00+00:00
"– Башҡортостанда мине яратыуҙарын белә инем, әммә шул тиклемдер тип уйламағайным. Мин төшкән йәнһүрәт – балаларҙың иң яратҡан йәнһүрәттәренең  береһе икән, — ти легендар айыу балаһы.  – 2023 йылдың сентябрендә минең менән селфи эшләү өсөн оҙоооон сират теҙелгәйне. . Тәм-том белгесе Винни шулай уҡ аш-һыу тәьҫораттары менән дә уртаҡлашты. – Былтыр мине Өфөлә башҡорт балы, Ҡарлыман ҡуйыртылған һөтө менән һыйланылар. Бындай татлы ризыҡтарҙы  бер ҡасан да, бер ерҙә лә ашағаным булманы! – тине Винии-Пух. –  Был юлы ла райдерға ошо тәмлекәстәрҙе индереүҙәрен һораным. Күпмеме? Юҡ, әйтмәйем! Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ""Әйҙә уйнарға"" фестивале баш ҡаланың Совет майҙанында үтә һәм 5 июндән 8 июнгә тиклем дауам итәсәк. Көн һайын бында йәнһүрәттәр персонаждары булып кейенгән аниматорҙар һәм буйлы ҡурсаҡтар эшләй. Әйткәндәй, 5 июндә Винни-Пухҡа тотош майҙансыҡ бағышлана. Мәҫәлән, бәләкәй ҡунаҡтар помпондарҙан айыу балаһы яһап, персонажды 3 ярҙамында  терелтә  ала. Сығанаҡ: фестивалдең матбуғат хеҙмәте. Әйҙә Уйнарға 2025",Күпме тәмлекәс һорағаны сер икән дә.,['Башҡортостан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1017,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-05/k-pme-t-mlek-s-ora-any-ser-ik-n-d-4266215,2025-06-05T13:58:00+00:00
"Көн һайын иртәнсәк битемә аҡ балсыҡ һөртәм, маска кеүек итеп. Ун минуттан һуң йыуып өшөрәм. Әллә ҡасандан бире шулай эшләйем, тине. Аҡ балсыҡты тәбиғәттән алалар икән. Баҡтиһәң, аҡ балсыҡ төрлө минераль тоҙҙарға, кремний, тимер, цинк, литий кеүек химик элементтарға бай. Был матдә косметологияла мөһим урынды алып т ора. Унан йәшәртеүсе, туҡландырыусы маскалар эшләйҙәр, сәстәргә лә файҙаһы ҙур. Бынан тыш аҡ балсыҡтан эшләнгән һауытта һөт тиҙ әсемәй. Ә яңылыш бармағыңды киҫһәң, балсыҡ ҡанды тиҙ туҡтата, яраны тиҙ уңалта һәм микробтарҙан һаҡлай. Шулай уҡ организмдан төрлө шлак, ағыуҙарҙы сығара, матдәләр алмашыныуға булышлыҡ итә. Гайморит, ҡолаҡ шешеү, остеопороз, бронхит, агина кеүек ауырыуҙарҙы дауаулағанда ла аҡ балсыҡты ҡулланаар икән. Балсыҡты тик дарыухананан алғанын ғына ашарға ярай. Егерме бер көндән артыҡ ашарға ярамай.",Аҡ балсыҡ файҙаһы,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,836,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-08-14/a-balsy-fay-a-y-4349418,2025-08-14T16:11:00+00:00
"Ике отрядҡа бүленеп, үҙебеҙгә исем, девиз, йыр һайланыҡ. Бер отряд — ""Аманат"", ә икенсеһе ""Йәншишмә"" тип атала. Был исемдәрҙе беҙ үҙебеҙ һайланыҡ, сөнки улар — беренсенән, беҙҙең яратҡан милли баҫмаларыбыҙҙың атамаһы, икенсенән, икеһе лә тәрән мәғәнәгә эйә һүҙҙәр. Беҙгә лагерҙа бик күңелле. Ваҡыт төрлө уйындар, экскурсиялар менән тиҙ генә үтә лә китә. Ике отряд, бер-береһе менән сәмләнеп ярыша-ярыша, ял итә. Район музейына барып, Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә арналған күңелле уйындар уйнап ҡайттыҡ. Һабантуйҙа ла ҡатнаштыҡ. Саф һауала көн дә иртән күнекмәләр яһайбыҙ, спорт уйындары уйнайбыҙ. Вожатыйҙар ҡыҙыҡлы әңгәмәләр, конкурстар уҙғара. ""Урал батыр"" эпосын өйрәнәбеҙ. Отрядтарҙың девиздары ла башҡорт халыҡ эпосынан алынды. Шулай, ""Аманат""лы һәм ""Йәншишмә""ле балалар беҙ! Данис Йәлилов, Ауырғазы районы Талбазы ауылының Рәшит Назаров исемендәге Башҡорт гимназияһы уҡыусыһы.","""Аманат"" һәм ""Йәншишмә"" отрядтары күңелле ял итә!",['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0],5,Хаттар,886,https://amanat.su/articles/khat-kh-b-r/2025-06-19/amanat-m-y-nshishm-otryadtary-k-elle-yal-it-4355379,2025-06-19T14:50:00+00:00
Башҡортостанға  бизнес ярҙамында инвестициялар килеүен дауам итә. Өфөлә өс көн барған Халыҡ-ара бизнес аҙналығында республика күп миллиардлы инвестициялар йәлеп итә алды.,Һөҙөмтә уңыштары менән ҡыуандыра,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0 0],5,Иҡтисад,170,https://bashgazet.ru/articles/i-tisad/2025-12-06/mt-u-yshtary-men-n-yuandyra-4496846,2025-12-06T12:05:00+00:00
"Айдер МеметовКырым федераль университетның кырымтатар филологиясе белгечлегенә ел саен 30 бюджет урыны аерыла, ләкин бу урыннарга абитуриентларны әлеп итү ел-елдан кыенлаша бара. Кырымтатар филологиясе кафедрасында эшләүче 12 галим мәктәпләргә чыгып, кырымтатар филологиясе бүлегенә керергә өндәү эшләре алып барырга мәбүр. Ел саен бу белгечлек буенча 15-16 студент бакалавриат, 5-6 студент магистратураны тәмамлый. Эш урыннарын үзләре табып эшкә урнашалар. Университет моны күзәтеп тора икән. Әгәр студентлар укыган белгечлеге буенча эшкә урнаша алмасалар, димәк мондый белгечләр кирәкми дип алга таба университет бюджет урыннарын кыскарта ала, сәгәтьләр кимегәннән соң монда эшләгән галимнәр дә эшсез кала ала. Кырымтатар филологиясе бүлеге университетның кырымтатар һәм көнчыгыш филологиясе факультетына керә. Әгәр элек бу факультетта кырымтатар, фарсы, гәрәп, төрек белгечлегендә 400 студент укыган булса, хәзерге көндә 220 студент белем ала, 36 галим укыта. Факультетны профессор, филология фәннәре докторы, кырымтатар һәм көнчыгыш филологиясе факультеты деканы Айдер Меметовитәкли. Азатлык аның белән әнгәмә корды. — Айдер әфәнде, кырымтатар теле белән бәйле бүгенге вазгыятьне сез ничек бәяләр идегез? — Мин 50 ел буе кырымтатар теле дәресләре алып барам, гомеремне телебезгә багышладым. Соңгы 25 елда тел мәсьәләсендә шактый алга киткән идек. Беренчедән, Кырымда яхшымы-яманмы ике университетта кырымтатар телен өйрәнәләр, икенчедән, без аспирантурага кабул итәбез, кырымтатар теленнән гыйльми эшләр языла. Мин үзем 16 фән кандидаты һәм бер фән докторы әзерләдем. Сугышка кадәр Кырымда кырымтатар теле буенча 3-4 фән кандидаты, 1-7 нче сыйныфлар өчен дәресләкләребез бар иде. Хәзерге көндә 1-10 нче сыйныфлар өчен дәреслекләребез бар. Димәк, фән ягыннан алга киттек. — Алай булса, ни өчен кырымтатар теле аяныч хәлдә дисез? — Тел мәсьәләсе дәреслекләргә генә бәйле түгел икән. Кырымтатар теле, әдәбияты, тарихы белән шөгыльләнергә теләмиләр. Ни өчен? Бу сәясәт белән бәйле. Әгәр дә безнең телебез чыннан да дәүләт теле булган булса, кырымтатар бүлегенә кырымтатарлар гына түгел, башка милләт балалары да кереп укыр иде, андый заманнар булды, ләкин хәзер алай түгел. Телебезне дәүләт теле итеп игълан иттеләр, ә ул бездән тыш беркемгә кирәк түгел. Ташкентта яшәгән чакта үзбәк телен дәүләт теле итү програмын әзерләүчеләрнең берсе мин идем. Кырымга килгәннән соң кырымтатар теле дәүләт теле булсын дигән мәсьәләне беренчеләрдән булып куйдым, ләкин югарыда утырган кайбер иптәшләр, мин аларның исемнәрен әйтмим, алар безнең телебез генә түгел, милләтебезнең дә яшәгәнен теләмиләр. Мин турыдан-туры моны сөйлим. Мин аларны яхшы беләм. — Кем соң алар? — 1994 елда мин президент администрациясе итәкчесенең урынбасары булганда(Кырымда Юрий Мешковпрезидент булган чорда – ред. ) шул ук Григорий Иоффе(Кырым әмәгать пулаты рәисе), Александр Форманчук(Кырым тарихы. 10 нчы сыйныф дәреслеге авторларының берсе – ред. ) миңа керү өчен чиратка басып торалар иде. Алар хәзер генә шундый кыю булып күренәләр. Берничә көн элек университетның 27 кешедән торган гыйльми шурасы Форманчукны дәүләт бүләгенә тәкъдим итте. Мин бер үзем моңа каршы чыгыш ясадым. ""Мондый карашлары булган кешегә дәүләт бүләге бирергә ярамый, мәсьәлә акчада түгел, аласын алсын, Кырымда милләтче булса булсын, әммә шовинист булырга, башка милләтләргә нәфрәт хисләре уяткан намзәт булырга тиеш түгел. Бу минем принцибым. Мин моны аларга утырышта белдердем, хәзер дә белдерәм. — Моннан фән сәясәт белән бәйле дигән нәтиә ясап буламы? — Әлбәттә, фән сәясәт белән бәйле. Әгәр дә сәясәт фәнгә ярдәм итсә, сәясәт тәрәккыят итә, әгәр дә сәясәт фәнгә ярдәм итмәсә, ул фәнне үтерә. Без андый илләрне күрәбез, беләбез. Ни өчен Русиядән галимнәр башка илләргә китә. Димәк, фәнгә шартлар тудырылмый. Мисал китерим. Фәннәр докторы, профессорның эш хакы ничә сум, беләсезме? Рәсми буларак 41 мең, депутатның исә 421 мең сум. Ләгънәтләр булсын мондый хакимияткә, мондый хакимият яши алмас. Хакимият үзе янына берничә галимне ала, әз-мәз акча бирә. Андыйларны ""кесә галимнәре"" диләр. Кесә галимнәре фәнне үстерә алмый. — Кырымтатар телен дәүләт теле итеп игълан иттеләр, ләкин аны дәүләт теле буларак куллану, эшләтү турында канунны Дәүләт шурасы инде ничә ел буе кабул итми. Сәбәбе нәрсәдә? — Дәүләт шурасында ике генә кырымтатар депутаты булганда алар мондый канунны ничек кабул итә алсын? Мин бу ике депутатны кырымтатар халкының вәкилләре дип санамыйм. Алар ишек астында ятып булса да бу канунны кабул иттерергә тиеш иде. Алар ""без моннан артык эшли алмыйбыз"" диләр. Эшли алмыйсың икән, ташла да чыгып кит, бер генә кырымтатары да анда булмасын. — Моннан чыгып, Кырымда урыслаштыру сәясәте бара дияргә мөмкинме? — Мин тугыз балалы гаиләдә туып үстем. Әти-әни рус телен ""там дорога, там пошёл"" дәрәәсендә белә иде. Без балалар бакчасын күрмәдек, безнең гаиләбез үзе балалар бакчасы иде һәм без тик туган телебездә сөйләшә идек. Сөргенлек урыннарында да кырымтатарлар өчен балалар бакчасы юк иде, без тик кырымтатар телендә сөйләшеп үстек. Бу яктан бу яхшы иде.1783 елда Русия безне инеп Кырымны басып ала. Ул вакытта беренче итеп кырымтатар мәктәпләренә рус телен кертү мәсьәләсе куела. Кырымда күпчелек мәктәпләрдә моны кабул итмиләр. ""Без урыслашырга теләмибез, рус телен өйрәнмибез"", диләр. Йөз ел дәвамында алар шул рус телен мәбүри рәвештә безнең кырымтатар мәктәпләренә кертәләр. Айдер МеметовУрыслар биргән статисткага күрә, 1783 елда Кырымда кырымтатар телендә укыткан 563 мәктәп була. Нинди дәрәсләр булган, бу инде башка мәсьәлә, ләкин рус телен теләмиләр, аеруча моңа муллалар каршы чыга, чөнки алар моның нәрсәгә китерәчәгән белә. Урыслаштыруның нәрсә икәнен хәзер без дә аңлыйбыз. Хәзер берәр кырымтатар баласы белән кырымтатар телендә сөйләшсәң, ул синең белән кырымтатар телендә сөйләшмәс, чөнки алар 90 процент рус телендә сөйләшә. Мәктәпләрдә кырымтатар телен дәүләт теле буларак укыту сәгәтьләрен кыскарталар икән, берничә елдан безнең бүлеккә килүче кырымтатар телен белгән бала да калмас, бүлек тә ябылыр. Тел юк икән, милләт юк дигән сүз. Башта телне юк итәләр, аннары милләт үзе юкка чыга.","Айдер Меметов: ""Телебезне генә түгел, милләтебезне юк итмәкчеләр""",['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Ҡырым,6066,https://www.azatliq.org/a/30756691.html,2020-07-30T10:54:23+00:00
"Район үҙәгендәге баҙарҙа ҡыҙҙарҙың уҡыу формаһының хаҡы - 1700, алъяпҡыс – 1300, аҡ блузка 1000 һумдан башлана. Ә малайҙарға костюм-салбарҙы һумға алырға мөмкин. Портфельдәрҙең хаҡы 1000 һумдан алып 1800 һумға тиклем. 12 битлек дәфтәрҙәрҙе - 8, ручкаларҙы - 10, көндәлекте 150 һумға алырға була. Бөгөн баҙарҙа бик күп кенә эшҡыуарҙар тауарҙарын тәҡдим итә. Улар араһында үҙҙәре теккән кейемдәр менән һатыу итеүсе ""Иголочка"" ателье-магазины ла бар. Иҫке Собханғол мәктәбенә 1-се синыфҡа уҡырға барасаҡ Мәҙинә Ҡотлобаева тап уларҙа үҙенә кейем һайланы. Әтектән Фирүзә апай Алғазина ҡыҙы Илгизәгә портфель, башҡа кәрәк-яраҡтар алды. Мәктәп йәрминкәләре бөгөндән тыш, 21 август һәм 25-31 августа үтәсәк.",Быйыл баланы мәктәпкә әҙерләү күпмегә төшә?,['Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,699,https://tanburz.ru/news/novosti/2025-08-14/byyyl-balany-m-kt-pk-erl-k-pmeg-t-sh-4348835,2025-08-14T11:04:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБашкортстанда яшәүче ир Радий Хәбировның ""ВКонтакте""дагы сәхифәсендә Хач манган вакытта хатын-кызларның да бәкегә чумуына канәгатьсезлек белдереп фикер калдырган. Ул моны балаларны һәм өлкәннәрне аздыру яки дин тотучыларның хисләрен мәсхәрәләүгә тиңләргә кушкан. Моңа ""Пруфы"" басмасыигътибар иткән. ""Бәйрәм якынлашканга күрә, бу әйбергә игътибар итүегезне сорыйм. Коену урыннарын хатын-кызларныкына һәм ирләрнекенә аерырга кирәк. Чит кешенең хатыны ярым шәрә килеш чит ирләр янына (яки чит ирләр чит хатыннар янына) бәкегә керә икән, бу илаһи эш түгел. Бозыклык бәкесе килеп чыга, ә балалар моны карап тора. Аларның ачык тәннәренә бөтенесе карый. Яхшы холык, тыйнаклык тәрбияләү өчен өлкәннәрдән башлагыз"", дип язган ул. Иргә Башкортстан үзәк идарәсе авап калдырган дип искәртелә. авапта әйтелгәнчә, Хач ману православ бәйрәме уңаеннан 18-19 гыйнвар көннәрендә чиркәүләрдә гыйбадәтләр үтәчәк, бәке дә әзерләнә. Ә ирләр белән хатыннарны аерым коендырту мәсьәләсендә моны дини берләшмәләр белә торган мәсьәлә дигәннәр һәм өстәмә аңлатмалар алу өчен Урыс православ чиркәвенең Башкортстан митрополиясенә мөрәәгать итәргә кушканнар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Башкортстанда Хәбировтан Хач мануда ирләр белән хатын-кызларны аерым бәкедә коендырттыруны сорыйлар,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1249,https://www.azatliq.org/a/32771865.html,2024-01-12T12:58:18+00:00
Республика инженер лицей-интернатының 6 Б синыфы уҡыусыһы Искәндәр Хәсәновтың һүрәте.,Ҡояш байыған саҡта,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Мин донъяны һүрәтләйем""",85,https://amanat.su/articles/min-donyany-r-tl-yem/2024-10-21/oyash-bayy-an-sa-ta-3973104,2024-10-21T12:00:00+00:00
"Ашҡынамын һине күрергә, Серле күҙҙәреңә бағырға. Шундай сибәр һылыуҡай, Тейеш минеке булырға. Йәлләмәйем уға бүләк, Раузалар ""осто ҡосаҡ-ҡосаҡ"". Яуап көттөрмәне оҙаҡ, Йөрәккә ҡапты усаҡ. Килдем ҡанатланып-осоп, Сибәркәйҙе алырға тип ҡосоп. Ҡаршыға килеп сыҡҡас бер ҡарсыҡ, Саҡ ҡотолдом, йүгереп ҡасып. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",ВИРТУАЛЬ ТАНЫШЫУ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Шиғриәт,974,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2026-01-09/virtual-tanyshyu-4532048,2026-01-09T14:55:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУл элек үзе хезмәт иткән хәрби бүлекчәгә батальон итәкчесе булып кайткан, диелә. Татарстанның Мамадыш районы ире, Луһанскида 18 яшьлек кызны үтерүдә гаепләнеп 11 елга хөкем ителгән Ирек Мәгасүмовны Украинадагы сугышка кире ибәргәннәр. Ул элек үзе хезмәт иткән хәрби бүлекчәгә батальон итәкчесе булып кайткан. Бу хакта ""Бизнес"" ""хәбәр итте. Шул ук вакытта кичә, 4 августта ""Бешеные псы"" -каналында әсир төшкән украин хәрбиеннән сорау алуның видеосы чыкты. Бу видеода сорау алучы — Ирек Мәгасүмов, дип яздыбасма. Моны ""Бизнес"" ""га Татарстан хәрбиенең хатыны Анна Мәгасүмова раслаган. ""Бешеные псы"" каналында чыккан хәбәргә күрә, ""Шторм"" хәрби бүлекчәсе сугышчылары Авдеевка юнәлешендә берничә украин хәрбиен әсирлеккә алган. ""Беренчел сорау алуларны иптәшебез ""Бизон"" башкара. Ул ""махсус хәрби операциягә"" (Русиянең Украинага каршы сугышына) кире кайтты"", дип язылган. Әйткәндәй, Русиянең ""Шторм"" отрядлары — нигездә элекке тоткыннардан, колониядә утыручылардан төзелә, әмма анда хәмер эчеп яки наркотик кулланып тотылганнарны, яки хәрби әмерләрне үтәүдән баш тартучыларны даибәрәләр. Шул ук вакытта Русия гаскәре аларны фронтның иң авыр урыннарында куллана дип хәбәр ителгән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз. уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Луһанскида 18 яшьлек кызны үтерүдә гаепләп хөкем ителгән Ирек Мәгасүмовны кире сугышка кайтарганнар,['Шоу-бизнес' 'Иҡтисад' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 0 1 0 1 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1337,https://www.azatliq.org/a/luhanskida-18-yashlek-kizni-uteruda-gaeplap-hokem-itelgan-irek-magasumovni-kire-sugishka-kaytargannar/33065858.html,2024-08-05T09:47:16+03:00
"Проектта 50 гүзәл зат ҡатнашты. миллипроект нацпроект национальныепроекты Башкортостан Проект 2024 йылдың декабрендә башлана һәм ике ай дауам итә. Түләүһеҙ программа махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың ҡатындарын бизнес алып барыу серҙәренә өйрәтеүгә, шулай уҡ Республика йәштәр психологик үҙәге белгестәренән ярҙам алыуға һәм реабилитацияға йүнәлтелде, ул Башҡортостан Республикаһы Башлығы Гранттар фонды ярҙамында бойомға ашырылды, тип хәбәр итә БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм министрлығының матбуғат хеҙмәте. – Программа ҡатын-ҡыҙҙарға уңышлы бизнес алып барырға шарттар булдырыу өсөн кәрәк. Унда уҡыу, коучинг, психологик ярҙам кеүек саралар индерелгән. Барлыҡ ҡатнашыусыларға ла эшен үҫтереүҙә уңыштар теләйем, ә Башҡортостан Эшҡыуарлыҡ һәм туризм министрлығы һәм Минең бизнесым үҙәге Һөҙөмтәле һәм конкурентлы иҡтисад милли проекты сиктәрендә һеҙҙең бизнес-идеяларығыҙҙы тормошҡа ашырыуҙа ярҙам итергә әҙер, – ти БР эшҡыуарлыҡ һәм туризм министры Зөһрә Гордиенко. «СВОй Женский Бизнес» программаһы сиктәрендә 168 белем биреү сараһы үткәрелә, унда 13 эксперт ҡатнаша. Шулай уҡ Республика йәштәр психологик үҙәгендә психологтар менән 100-ҙән ашыу сәғәт шәхси консультация үткәрелә. Финалға ун ҡатнашыусы сыға. Еңеүсе Айгөл Сафиуллина – Ағиҙел ҡалаһынан, ул ҡатын-ҡыҙҙар кейеме етештереү проекты тәҡдим итә. Икенсе урынға Учалы ҡалаһынан Вилә Юлдыбаева сыға, уның проекты дөрөҫ туҡланыу ризыҡтарын ташыу менән бәйле. Өсөнсө урынды автор биҙәүестәре эшләгән Светлана Еремеева һәм гравировкалы әйберҙәр яһаусы Наҙгөл Михайлова ала. Бөтә ҡатнашыусылар ҙа уҡыуҙарын уңышлы тамамлап, сертификатҡа һәм иҫтәлекле бүләккә эйә була, ә еңеүселәр бизнес-идеяһын үҫтереү өсөн ярҙам ала. Фото һәм сығанаҡ –.",«СВОй Женский Бизнес» проекты тамамланды,['Шоу-бизнес' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан'],[0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Милли проекттар,1696,https://bashkizi.ru/news/milli-proekttar/2025-02-19/svoy-zhenskiy-biznes-proekty-tamamlandy-4127628,2025-02-19T11:06:00+00:00
"Гөлмирә ИСМӘҒИЛЕВА, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы: - 1995 йыл ине шикелле, Ҡыш бабай һеңлем менән икебеҙгә Сникерс шоколады ҡалдырҙы. Иртә таңда соланда кемдер ҡыптырлап йөрөгәнен ишетеп, атайым ишекте асып ҡараһа, Ҡыш бабай йылп итеп сығып тайған имеш. Шулай ҙа беҙҙең бүләкте йәшереп өлгөргән икән.",Һүҙ – елдәй елеп килгән Йылҡы йылы хужаларына,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Яңылыҡтар,338,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-01/eld-y-elep-kilg-n-yyl-y-yyly-huzhalaryna-4526076,2026-01-01T21:30:00+00:00
"Эслеге өсөн: һыйыр ите - 400 грамм; өйрәк майы - 150 грамм; картуф - 450 грамм; һуған - 250 грам һәм самалап тоҙ, борос. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Һутлы ғына манты,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Аш-һыу,511,https://yanshishma.com/articles/ash-yu-ser-re/2025-10-11/utly-yna-manty-4423631,2025-10-11T15:05:00+00:00
"2014 елгы форум фотосыБашка елларда июньдә үтсә, быел Бөтенрусия татар дин әһелләре ыены май аенда ук уза. Бу, мөгаен, июнь ураза аена туры килүгә бәйледер. Чарага әзерлек инде тулы көчкә бара. Дөнья татар конгрессы рәисе урынбасары Марс Тукаев Азатлыкка әйтүенчә, татар дин әһелләре эшләп килгән, мөфтият, мәчет, мәхәлләләр булган барлык Русия төбәкләренә, төбәкләргә хатлар, квоталар юлланган. Быел 900 кеше катнашыр дип көтелә. Беренче тапкыр Тамбов өлкәсе һәм Дагыстандагы татар дин әһелләре дә киләчәк. Програмга килгәндә, 19 май көнне төшкә кадәр килү, төштән соң секцияләргә бүленеп эшләү. 20 май - омга көнне иртән пленар утырышның беренче өлеше булачак, аннары Казанның берничә мәчетенә бүленеп омга намазына бару каралган. Төштән соң пленар утырышның дәвамы. Кич белән мәдәни програм. 21 май көнне ел саен уза торган Изге Болгар ыенындаһәм Болгар Ислам академиясенә нигез ташын салу тантанасында катнашу. Програм бу көннәрдә төгәлләнеп бетәчәк. Үзебезнең Татарстан мөфтияте, Русия мөселманнары Үзәк диния нәзарәте, Русия мөфтиләр шурасы белән дә сөйләшүләр алып барабыз. Бер-ике атна элек конгресс каршындагы дин эшләре координацион шура ыелган иде. Анда да темалар каралды. Яшьләр белән эшләү, мәгариф, мәдәният мәсьәләләсе күтәреләчәге әйтелде, диде ул. Марс ТукаевӘле бу көннәрдә генә Болгар Ислам академиясе проектын тәкъдим итү чарасында Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллинны татарча сөйләмәве өченшелтәләпалган иде. Татарлар салдырган мәчетләрдә дә хәзер вәгазьләр еш кына урысча яңгырый. Шул сәбәпле, без Тукаевтан әлеге мәсьәләнең күтәрелүе белән дә кызыксындык. Безнең форумның төп теле - татарча. Урысча чыгышлар сирәк яңгырый. Шуңа да карамастан, әлбәттә, бөтен форумнардагы кебек бөтен кунаклар өчен урысчага тәремә дә булдырабыз. Татар конгрессы бу мәсьәләне һәрдаим күтәреп килә. Татар мәчетләрендә, татарлар яшәгән төбәкләрдә вәгазьләр татарча укылырга тиеш дип әйтеп киләбез. Бу мәсьәлә һәр форумда күтәрелә, диде ул. Әлбәттә мәчетләрнең күбрәк урысчага күчүе анда татарларның аз йөрүе белән аңлатыла. Быылтыргы Татар дин әһелләре ыенында Русия Азия өлеше мөселманнары Диния Нәзарәте рәисе, мөфти Нәфигулла Аширов моның сәбәпләрен дәаңлатты. Мәчетләребез татар белән тулы булыр иде, әгәр татар татарны ашамаса. Динебез безне берләштерми, ә тарката. Бер-беребезгә шикаятьләр язуны туктатырга кирәк, диде ул. Хәзер мәчетләрдән татар имамнарын кысрыклап чыгару очраклары да сирәк түгел. Күпән түгел Курганда таик милләтеннән булган имам аның урынына Урта Әләзән авылыннан чакырылган Али Якуповка эшләргәмөмкинлек бирмәде. Тукаев сүзләренчә, ыенны нәкъ шундый мәсьәләләрне хәл итү өчен да ыялар. Монда бит Үзәк Диния нәзарәтенең дә рәисе киләчәк. Русиянең Азия өлеше мөселманнары Диния Нәзарәте рәисе Нәфигулла хәзрәт Аширов та килер дип көтәбез. Русия мөфтиләр шурасы рәисе Равил хәзрәт Гайнетдин дә киләчәк. Бу мәсьәләләр уртага куеп сөйләшелә торган, үзара хәл ителә торган проблемнар, диде ул. Шул ук Русия төбәкләрендә мәчет төзелешенә рөхсәт бирмәү яки булганнарын сүтәргә кушу очраклары да артканнан арта бара. Күптән түгел Миңнеханов Калининград һәм Волгоград губернаторлары алдында мәчет төзүмәсьәләсен күтәрде. Тукаев Волгоград өлкәсе мисалында ул хатның конгресс аша да узуын әйтә. Мөрәәгать килгән очракта без аларны кире какмыйбыз. итәкчелеккә дә иткерергә тырышабыз. Безгә мөрәәгать итсәләр, ул игътибарсыз калмый. Мондый мәсьәләләр хәл ителгән очраклар булды. Мәхкәмә юллары белән дә хәл ителде. Бу форумда катнашкан имамнар үзара тәрибә уртаклашу өчен дә килә. Алар бер-берләреннән дә хәл итү юлларын сораштыралар. Шуңа бу очрашулар бик файдалы уза ди алар, диде конгресс вәкиле.",Татар дин әһелләре ыены Болгар Ислам академиясенә нигез ташы да салачак,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0],6,Татарстан,3661,https://www.azatliq.org/a/27715716.html,2016-05-04T13:45:39+00:00
"В состав нацпроекта войдут 9 федеральных проектов, которые объединят все меры поддержки детей и молодежи. Они позволят скоординировать деятельность разных ведомств в этой сфере. Отдельное внимание будет уделено развитию инфраструктуры. По поручению Президента продолжится строительство общеобразовательных организаций, будет обновлена материально-техническая база педагогических вузов. Во всех федеральных округах предстоит сформировать сеть из 12 передовых школ. В них станут использоваться современные практики обучения. «Главная цель – сделать так, чтобы дети получали знания в комфортных условиях. Могли попробовать себя в творчестве, в науке, в спорте. И систему образования сфокусируем на том, чтобы помочь раскрыть потенциал каждого ученика», – подчеркнул Председатель Правительства. Также в планах развитие программы профориентации, которая к концу десятилетия должна охватить всех обучающихся. Для повышения качества высшего образования продолжится работа по формированию в вузах сети кампусов мирового уровня. Они будут оснащены всем необходимым, в том числе для проведения исследований с применением новейших образовательных методик. Для достижения технологического лидерства страны предлагается усилить подготовку высококвалифицированных инженерных кадров, способных обеспечить создание прорывных решений. Для этого в ведущих университетах страны и дальше будут появляться передовые инженерные школы. «Президент отмечал, что тема молодежной политики является стратегически важной. Нынешние молодые люди – это будущее нашей страны. И конечно, просто необходимо сделать все возможное, чтобы они могли проявить себя и свои таланты, ставили цели и добивались успехов», – добавил Михаил Мишустин.",Михаил Мишустин рассказал о новом национальном проекте «Молодежь и дети»,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 1 0 1 1 1 0 0 0 1 0 1],7,Яңылыҡтар,1703,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-18/mihail-mishustin-rasskazal-o-novom-natsionalnom-proekte-molodezh-i-deti-3853272,2024-07-18T11:49:00+00:00
"Ауылдан йыраҡ түгел бик матур тауҙа шыршылар үҫкән. . Ул ауыл шул тиклем матур, ти, хатта бер тылсым эйәһе шыршылар ултыртып ""Илсе"" тигән яҙыу ҙа яҙып ҡуйған, ти. Был йыраҡтан башҡаларҙы һоҡландырып үҙенә тартып тора. Шул ауылда Азат тигән бер малай йәшәгән. Ул үҙе бик тә аҡыллы, тырыш булған, уҡыуы ла яҡшы, ти. Ата-әсәһенә лә ярҙам итеп, туғандарын да хәстәрләп кенә торған. Азаттың Яңы йыл байрамына ғаиләһенә бүләк эшләгеһе килгән. Урмандан шыршы алып ҡайтырға уйы булған. Бына Яңы йыл да килеп еткән. Бөтәһе лә байрамға әҙерләнә башлаған. Азаттың да, өйгә тиҙерәк шыршы ултыртып, биҙәгеһе килгән. Ул шыршы уйынсыҡтарын, төрлө-төрлө төҫтәге янған гирляндаларын сығарып, әҙерләнә башлаған. Яңы йыл етә башлағас, Азат, балтаһын алып, урманға барып инһә, уның матурлығына хайран ҡалған. Хас әкиәттәге һымаҡ, ти. Йәм-йәшел, матур-матур шыршылар малайҙы ҡаршы алған. Азат, һайланып, оҙаҡ йөрөгән, бөтә ағастарҙы ҡарап сыҡҡан. Арып-талып бер ҡупшы ғына шыршы төбөнә хәл йыйырға ултырған. Ысынлап та, шыршы бик матур, ти. Азат ҡыуанысынан: — Бына бит, һин ҡайҙа ултыраһың, Һылыуҡаййй! — тип ҡысҡырып ебәргән. Һоҡланыуынан шыршыны бер нисә мәртәбә әйләнеп сыҡҡан. Шулай ҡыуанып торғанда тамаҡ ҡырған тауышҡа һиҫкәнеп китә. Бәй, шыршы төбөнә иғтибар менән ҡараһа, унда шундай бәләкәй генә буйлы, үҙе хәтле ҙурлыҡтағы йәшел төҫтәге осло бик ҡыҙыҡ башлыҡ кейгән бер малай ултыра, ти. — Һин дә шул шыршы алып ҡайтырға тип килдеңме? Урмандағы бөтә ҡупшы шыршыларҙы ҡырҡып бөттөгөҙ ҙә инде! — тип, ныҡ итеп сәрелдәп ебәргән. Азат был һүҙҙәрҙән аптырап, хатта ҡурҡып киткән. — Һин кем? – тип һораған — Мин урман — эйәһе. Урманға матурлыҡ биреүсе, һинең кеүек башһыҙ малайҙарҙан һаҡлап тороусы тылсым эйәһе мин! Бер шыршыға ла тейәһе булма! – тигән. Азат ҡурҡышынан саҡ: – Шу-шунан, беҙ байрамды шыршыһыҙ ҡаршылайыҡмы инде! ? — тигән. Урман эйәһе: — Магазинда бит яһалма шыршылар һатыла лаһа һуң! Шуны ултыртып биҙәргә булмаймы ни? Уларҙы ла бит беҙҙең кеүек тылсым эйәләре уйлап сығарған. Әҙерәк кенә тәбиғәтте һаҡлар инегеҙ. Беҙҙең генә, йәғни урман эйәләренең генә хәленән килмәй быны эшләргә. Барығыҙ ҙа күпләп ҡырҡа башлаһа тау башынан ауылығыҙға йәм биреп тороусы ""Илсе"" исеме лә юҡҡа сығыр бит! Йыл һайын байрам алдынан әллә нисә мең шыршы юҡҡа сыға бит! — тигән әсенеп. Был һүҙҙәрҙән һуң Азат бик ҡаты уйға ҡалған. ""Бәләкәй генә тылсым эйәһе бик дөрөҫ әйтә бит"", — тип уйлаған. Үҙенә лә оят булып киткән. Ниңә генә килдем икән, тигән уй башынан үткән. Балтаһын да ҡайҙа ҡуйырға белмәй, бер урында тапанып тора биргән. Шунан бер ҡасан да урманға бер зыян да килтермәҫкә, тип, тылсым эйәһенә һүҙ биреп, ҡайтып киткән. Ҡайтып был хәлде ата-әсәһенә һөйләгән. Әлбиттә, ата-әсәһе Азаттың шыршы ҡырҡырға барғанын бер ҙә хупламаған. Икенсе көнөнә магазиндан яһалма шыршы алып ҡайтып, шуны биҙәгәндәр. Яһалма шыршы ла бер ҙә ысын шыршынан кәм түгел икән! Азат урмандағы һылыу шыршының ғүмерен өҙмәгәнгә бик ныҡ шатланған. Ул, шыршы урманға йәм биреп, Яңы йыл төнөндә тағы ла ҡупшы булып ултыра, ти. Ә тылсым эйәһе төндә Азатҡа яһалма шыршы төбөнә үҙенең башлығына тултырып, бүләктәрен һалып ҡалдырып киткән, ти. Аделина Бәхтейәрова, Учалы районының Илсе мәктәбе уҡыусыһы.",Шыршылар урманды биҙәһен!,['Мәғариф' 'Хикәйә'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1],2,Хикәйә,3159,https://amanat.su/news/s-sm-r-r/2025-02-16/shyrshylar-urmandy-bi-en-4121822,2025-02-16T14:55:00+00:00
"Был ултырыштан һуң 25 судья отставкаға киткән, берәүһе статустан мәхрүм ителгән һәм 36 судья вәкәләттәрен туҡтатҡан, тимәк, тейелмәҫлек хоҡуғын да юғалтҡан, тип яҙа. сайты. Фемидаға хеҙмәт итеүселәрҙең күп миллиардлы мөлкәткә эйә булыуы тураһындағы мәғлүмәттәр бынан алдараҡ та күренә башлағайны инде. Былтыр сентябрҙә Юғары судҡа генераль прокурор Игорь Краснов етәксе булып килгәс, күп кенә судьяларҙы эштән ебәрәсәктәре тураһындағы хәбәр таралғайны.  Ул биргән тәүге интервьюларында уҡ шулай тине: Үҙенең ҡарарҙарында судтар губернатор әйткәнгә түгел, ә ҡануниәткә һәм Рәсәй Юғары суды ғәмәленә таянырға тейеш. Судьяларға тыштан баҫым яһау бөтөрөлә. Рәсәй Президенты Владимир Путин менән осрашҡанда Игорь Краснов халыҡтың судҡа ышанысын нығытыу өсөн барыһын да эшләйәсәген вәғәҙә итте. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Рәсәйҙә судьялар корпусын таҙартыу башланды,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],4,Йәмғиәт,897,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-02-22/r-s-y-sudyalar-korpusyn-ta-artyu-bashlandy-4588213,2026-02-22T11:10:00+00:00
"— Һәр кешегә яҡын һәм ҡәҙерле ижад әҫәре була. Минең өсөн был һәр саҡ Фидан Ғафаров башҡарған «Ҡышҡы романс» йыры булды. Бала саҡта радионан Фидан Ғафаровтың йырҙары ишетелеп ҡалһа, әсәйем һәр саҡ уның тауышын көсәйтергә ҡуша ине. Фидан Сафа улы һәр саҡ тормошобоҙҙа булды. Бөгөн шәхсән минең һәм бөтә республика өсөн ауыр юғалтыу. Фидан Сафа улы китеп барҙы. Бөйөк кеше — Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы. Мәңге хәтерҙә һаҡланыр, — тип яҙҙы Радий Хәбиров. Театр сәхнәһендә Ә. Атнабаевтың «Мөхәббәт тураһында йыр» драмаһында Илһам, У. Шекспирҙың «Ромео һәм Джульетта» трагедияһында (Ш. М. Мортазина ҡуйылышы) Ромео ролдәре менән сығыш яһай башлаз. Ф. Ғафаров репертуары төрлө жанрлы драма әҫәрҙәрендәге киң темаларға ҡағылған 100-ҙән ашыу ролде үҙ эсенә ала. Талантының тәбиғилеге, лирик хисле булыуы, күңел кисерештәрен нескә асып биреү һәләте менән актёр башҡаларҙан айырылып тора. Моңло тауышы тамашасыны әсир итә. 1991 йылда ул «Фидан Ғафаров театры»н ойоштора.2020 йылдың мартында башҡорт театр сәхнәһе һәм эстрада йондоҙо, популяр актёр һәм лирик йырҙар башҡарыусы Фидан Ғафаровҡа «Өфө ҡалаһының почётлы гражданы» исеме бирелде. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.","Бәхил бул, бөйөк артист!","['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 0 0 0 1 0 1 1 1 0 0 1],7,Яңылыҡтар,1830,https://henek.info/articles/novosti/2025-04-27/b-hil-bul-b-y-k-artist-4215232,2025-04-27T17:50:00+00:00
"Актаныш географиясенә багышланган атласТатар телендә төрле өлкәләргә багышланган фәнни-популяр мәгълүматның аз булу проблемы көн кадагында кала бирә. Укыту, мәгълүмат иткерү, татар телендә фән турында сөйләшү максатыннан материаллар һәм продукция булдыру эшенә укытучылар һәм һәвәскәрләр алына. Бу айда Актаныш районы географиясенә багышланган татар телендә беренче атлас тәкъдим ителде. Бу эшне Актанышта урнашкан сәләтле балалар өчен һуманитар гимназия-интернаты башкарып чыкты. Атласны төзегән авторларның берсе, география, тарих һәм әмгыять белеме укытучысы Рөстәм Фәйзуллин Азатлыкка атласта Актаныш районының авыл, елга исемнәре теркәлгән, кыскача районның тарихы бирелгән дип сөйләде. Аның белән аралашып алдык. – Татар телендә атласны чыгару фикере кайдан туды? – Бу атласны ясарга минем теләгем күптән бар иде, Татарстанның һәр районына багышланган басмалар чыгару теләге күптән яши иде. Дөнья, Русиягә багышланган хариталар, атласлар күп ул, ләкин Татарстаныбызга, туган районнарга багышланган атласлар юк шул. Төп максат – балаларыбызга безнең туган ягыбызны өйрәтергә, моның өчен, әлбәттә, харита кирәк. Рөстәм ФәйзуллинТуган төбәкне өйрәнү проблемы бар, моны күптәннән сизәм. Балаларда туган төбәкне, аның географиясен өйрәнүгә кызыксыну зур булмады, шуңа бу өлкәне ныклап популярлаштыруга керештек. – Гомумән, географияне укытканда татар телен никадәр кулланасыз? Атласны нигә нәкъ татарча ясарга булдыгыз? – Актаныш – татар районы. Беренчедән, безгә телебезне саклау мөһим. Икенчедән, туган ягыңны үз туган телеңдә өйрәнергә кирәк. Чит илләрне, Русияне укучылар федераль стандарты белән өйрәнә, үзебезнең төбәкне татарча өйрәнгәндә сыйфаты югарырак дип уйлыйм. Мәсәлән, марилар үз якларын марича өйрәнергә тиеш. Русларның да безнең якларны русча өйрәнү теләге бардыр, аны русча чыгару нияте дә бар, ихтыя булса. – Географик атласта нәрсәләр бар? Аны нәрсәгә таянып эшләдегез? – Без аны стандарт буенча эшләдек, анда район турында төп географик мәгълүматы бирелә. Актаныш районының авыл, елга исемнәре теркәлгән, кыскача районның тарихы бирелгән. Рельеф, геология, файдалы казылмалар, климат, эчке сулар, үсемлекләр һәм хайваннар дөньясы турында кызыклы гына фактлар тупланган. Хариталарны туплау эше авыр булды. Материалны да озак эзләдек. ""Атлас Татарстана"" хезмәтен киң кулландык. Алга карарбыз, ихтыя булган очракта, контур хариталарын да ясарга теләк бар. – Атлас инде басылдымы? Ничә данәдә? – Әлегә без рецензия үтү этабында. Беренче тиражы кечкенә булды, үзебез өчен генә. Рецензияләр узудан соң, күпләп чыгару эше әле алда. – Географияне татарча укытканда әсбаплар, китаплар, өстәмә кулланмалар проблемын ничек чишәсез? Аларның татар телендә юк дәрәәсендә булуына еш зарланалар бит. – Укытканда бу әсбаплар, әлбәттә, кирәк. Әлегә аларның әз булуы нык сизелә, кытлык зур. Мәгълүматны үзебез тәремә итеп, әзерләп утырабыз. Шулай да, бу проблем әкренләп чишелә башлый. Мәгариф өлкәсендә география дәреслекләре татарча чыга, аерым китаплар да күренә. Шулай да моны бары тик хосусый затлар башкара алмый шул. Укыту эшендә өстәмә материаллар бик кирәк. Әкренләп төрле кызыклы проектлар туа бара бит. ""Гыйлем"" порталы безнең гимназиядә туды, ""Мирасыбыз"", ""Шәкерт"" проектлары да эшләп килә. Бу башлангычның үсеше булыр дип уйлыйбыз. Башкалар да бу юнәлештә эшне дәвам итсә, яхшы булыр. ""Гыйлем"" сайты татарча әзерләгән дөньяның сәяси харитасыАтлас авторларының тагын берсе, Актаныш гимназиясе тәрбиячесе Ленар Хөсәенов Актаныш районы белән генә чикләнербез дип уйламый. Киләчәктә республикабызның башка районнарының да атласларын булдыру өстендә эшләргә кирәк. Шундый үрнәктәге атласлар булдыру туган телебезне үстерергә дә ярдәм итә, ди Ленар Хөсәенов. Югарыда телгә алынган ""Гыйлем"" порталы да татар телендә фәнни-популяр мәгълүмат булдыру өстендә актив эшли. Узган атна сайтта татар телендә""Дөньяның сәяси харитасы""тәкъдим ителде. Социаль челтәрләрдә ул инде шактый зур кызыксыну һәм татар телендә атамалар тирәсендә бәхәсләр тудырган.","""Туган ягыңны туган телеңдә өйрәнергә кирәк""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Татарстан,3953,https://www.azatliq.org/a/28121706.html,2016-11-27T16:22:24+00:00
"Бөгөн Өфөлә урынлашҡан БДМУ ятағында һөжүм булды. Бысаҡ тотҡан егет ятаҡҡа килеп һөжүм асты, һөҙөмтәлә алты кеше йәрәхәтләнде. Улар – дүрт студент, ике полицейский һәм һаҡсы. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, зыян күргән студенттар Һиндостан кешеләре. Уларға 21-24 йәш. Федераль телеграм-каналдар мәғлүмәттәре буйынса, һөжүм иткән кеше – үҫмер, уға 15 йәш. Ул ятаҡта йәшәмәгән. Хәбәр итеүҙәренсә, ул әсәһе һәм өләсәһе менән көн иткән. Һөжүмгә үҙе менән бысаҡ, петардалар алған. Һөжүмдән һуң ул үҙенә ҡул һалырға маташҡан, әле ул дауаханала, ауыр хәлдә. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров бөгөн сит ил студенттарына һөжүм булған Башҡорт дәүләт медицина университеты ятағындағы хәлгә аңлатма бирҙе. Икенсеһе. Зыян күреүселәргә квалификациялы медицина ярҙамы күрһәтеү мәсьәләһе - минең шәхси контролемдә. Өсөнсөһө. Зыян күреүселәрҙең туғандары менән бәйләнешкә индек, булған хәл тураһында хәбәр иттек. Кәрәк булһа, уларҙың Рәсәйгә килеүенә булышлыҡ итәсәкбеҙ. Дүртенсе. Белем биреү учреждениеларын һаҡлауҙы көсәйтеү һәм бындай хәлдәрҙе булдырмау буйынса саралар күрәбеҙ"", – тип яҙҙы төбәк Башлығы үҙенең социаль селтәрендә. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Һөжүм иткән кеше - үҫмер,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 1 0 0],5,Хәүефһеҙлек,1223,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2026-02-07/zh-m-itk-n-keshe-mer-4569008,2026-02-07T20:55:00+00:00
"«Освободить Маслова Игоря Венидиктовича от должности начальника управления», — говорится в тексте документа. В августе 2025 года управление по межрегиональным и культурным связям с зарубежными странами и управление по приграничному сотрудничествубыли упраздненыдругим указом главы государства. Как пишет ТАСС, сотрудники ликвидируемых подразделений должны были продолжать работу до появления новых указов. Тем временем в составе администрации президента было образовано новое управление — по стратегическому сотрудничеству и партнерству. Сообщалось, что первый заместитель руководителя администрации президента Сергей Кириенкоможет курировать его. Должность главы нового управленияпрочилитакже замглавы Россотрудничества Игорю Чайке. Ранее Путинподписал указоб освобождении Дмитрия Козакаот должности заместителя главы администрации президента. В Кремле сообщали, что Козак покидает пост по собственному желанию. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Путин освободил главу управления по зарубежным связям от должности,['Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,1090,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-10-22/putin-osvobodil-glavu-upravleniya-po-zarubezhnym-svyazyam-ot-dolzhnosti-4439183,2025-10-22T15:00:00+00:00
"""Уен тәмам"" фильмыннан күренеш""Игътибар үзәгендә - кеше"" фильмыннан""Ачы бал"" фильмыннан""Рудольф Нуриев. Фетнәле демон"" фильмыннан","""Казан мөселман киносы фестиваленә барсы да әзер""",['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Татарстан,129,https://www.azatliq.org/a/25093484.html,2013-09-02T20:44:34+00:00
"Нәнәйҙән күскән көс – Бала сағымды мин нәнәйемдән айырып иҫләй алмайым, – тип башлай әңгәмәне Ирина. – Борай районының Яңы Мостафа ауылында йәшәй ул, исеме Рәүзиә. Дүрт бала менән бик иртә тол ҡалып, һуғыштан һуңғы ил ауырлығын иңдәрендә күтәреп, ғүмер буйы ҡартатайыбыҙға тоғролоҡ һаҡлап, ҡара хеҙмәттән йәм-тәм табып йәшәгән батыр ҡатын ул. Холҡо ла бик ныҡлы. Әйтте – эшләне. Хатта уның ҡарашы ла, хәрәкәттәре лә эсендә ни тиклем рухи көс, баҫалҡы сабырлыҡ бар икәнлеген һөйләп торғандай. Бала саҡта беҙ йәйҙәрен һәм каникулдарҙа Яңы Мостафаға атлығып торҙоҡ. Сөнки унда нәнәйҙең тәмле икмәге, йылы ҡосағы һәм арбауыс әкиәттәре бар. Мине нәнәйемә оҡшаталар. Бының менән ғорурланам ғына. Сөнки әле үҫмер саҡтарҙа уҡ нәнәйемдең төрлө мәсьәләләрҙе аҡыллы һәм йәһәт хәл иткәненә, хатта көнкүреш эштәрен дә планлаштырып теҙеп алып барғанына, ваҡ ҡына мәшәҡәттәренә лә яуаплы ҡарағанына һоҡлана һәм шулай булырға ынтыла инем. Беҙ бөгөн дә дуҫ уның менән, тик хәҙер инде мин уны ҡосаҡлап һөйәм, олоғайҙы нәнәйем. Шулай ҙа һаман күҙлекһеҙ уҡый, яттан әллә ниндәй шиғырҙар белә, өйөндә иҫ киткес тәртип тота, бошоноп ултырмай, һәр саҡ ниндәйҙер эшмәкәрлектә. Бына ошо рухи көс ейәнсәренә лә күсәлерме, Ирина өс йәштәрҙән алып хәрби булырға хыяллана. Телевизорҙан фильмдарҙа, концерттарҙа хәрби кейемдәге ҡатын-ҡыҙҙы күрһә, күҙен айыра алмай. Кейеп самалап ҡарарға, көҙгө алдында ҡупшыланырға форма йә фуражка булмағас, һүрәттәрендә үҙен «хәрби» итеп ҡуя. Тик ул саҡта әле хәрби менән полиция йә башҡа төр хеҙмәт кейемдәрен айырмай. Уның өсөн бөтөн форма ла бер, әммә һоҡланғыс. Шул хистәрен һәм хыялын оҙаҡ бәпләп үҫтерә, етлектерә үҙендә ҡыҙ бала. - Хеҙмәт баҫҡыстары Тик йәшәйеш маҡтауҙарҙан ғына тормай. Унда – аныҡ ысынбарлыҡ. Яңы диплом алған тәжрибәһеҙ йәш белгесте бер ҡайҙа ла көтөп тормайҙар. Шулай ҙа ул өмөтөн өҙмәй, баш ҡаланың Октябрь районы прокуратураһында волонтер булып йөрөй башлай. Ике көн магазинда кассала ултыра һәм ике көнлөк ялында бушлай эшләүгә килә. Тора-бара был ныҡыш ҡыҙҙы тәфтишсегә беркетеп ҡуялар һәм шул төркөмдә енәйәт урындарына сығалар, тикшерәләр, мәйеттәрҙе ҡарайҙар, хәлде төшөнөү юлдарын асыҡлайҙар. Хатта тәүлек хеҙмәтенә лә тороп ҡалған саҡтары була. Өлкән хеҙмәттәштәре баш сайҡап көлөп ҡуя уның әлеге ҡыланыштарына. Һәм тырышлығы бушҡа китмәй, эшлекле ҡыҙ хаҡындағы хәбәр шул өлкә кешеләре араһында тарала һәм берҙән-бер көндө Ағиҙел ҡалаһы прокуратураһынан шылтыраталар: канцелярияла белгес кәрәк икән. Һис икеләнеүһеҙ юллана шунда Ирина. Ул саҡта, 2006 йылда, үҙенә саҡ 18 йәш тулған була. Тәүге урында ике йыл  самаһы эшләп йөрөгәндә, республика прокуратураһынан тикшереү килеп төшә. Ентекле тикшереү үтә, һығымталар һәм шелтәләр көтөлә. Тик шул саҡ тикшереү комиссияһы етәксеһе әйтә икән: «Һеҙҙең специалисығыҙҙы үҙебеҙ менән алып китмәксебеҙ. Үҙәк прокуратурала ла бындай булдыҡлы, шәп белгестәр кәрәк». Шулай итеп, Иринаны яҙмыш ҡабаттан Өфөгә ташлай, тик инде оператив вазифала, прокуратураның баш белгесе итеп. Ул саҡта инде юғары уҡыу йортона ла ингән була, уныһын да уңышлы тамамлай. - Өйҙә – өс бала – Әгәр әнкәйем булмаһа, мин был дәрәжәләргә өлгәшә, бындай балалар үҫтерә һәм үҙем дә күтәрелә алмаҫ инем, –  тип дауам итә әңгәмәсем. – Өлгәшкәндә лә был процесс бик яй һәм ауыр барыр ине. Ата-әсәм, бәхеткә ҡаршы, яҙмышымда бик ҙур роль уйнаны. Минең өсөн бына тигән донъяларын, эш урындарын ҡалдырып, Өфөгә күстеләр, ҡайҙа эшкә ебәрәләр, шунда бала ҡарашып эйәреп киттеләр, матди һәм рухи нигеҙ булдылар. Әле лә шулай. Бына мин, киске сәғәт һигеҙҙә һеҙгә килеп, интервью биреп ултырам, ә өйҙә әнкәйем ҡыҙым һәм улым менән бәхәсләшә-бәхәсләшә дәрес әҙерләшә. Алты айлығым да  йыш ҡына уның ҡарамағында ҡала, декретта дистанцион эшләйем, шуныһы яйлы. Һөнәр кешене формалаштыра, тигәнгә ярашлы, закон һәм кеше хоҡуҡтары өлкәһе хеҙмәткәре булыу ҙа үҙ эҙен һала, күрәһең, Ирина Зәнфир ҡыҙы балаларын баҫмай, иректәрен сикләмәй, тулы хоҡуҡлы шәхес итеп үҫтереп алып килә. Өҫтәлмә рәүештә психолог һөнәрен үҙләштереүе лә булышлыҡ итәлер. Фекерләргә һәм фекерҙәрен әйтә белергә лә өйрәтә. Тормошта үҙҙәрен яҡлай һәм ҡарай алырлыҡ белемле, яуаплы, закон нигеҙендә йәшәйәсәк граждандар итергә тырыша. – Прокуратураға халыҡ башлыса проблема, хәсрәт, ялыу менән килә. Алдау, талау, урлау, көсләү, кәмһетеү, ғүмерҙе ҡыйыу һәм башҡалар. Үкенескә ҡаршы, был теҙмәнең бөтә өлөшөндә лә балалар бар. Шуныһы – икеләтә ауыр күренеш. Әсәй булғас, мин балалар мәсьәләһен бер нисек тә ҡағыҙ эше, тип кенә үткәрә алмайым. Әрнеп йөрөп хәл итәм, мөмкин булғанса инде. Шундай хеҙмәттән ҡайтып инәм дә, өс баламды түшемә ҡыҫып, Хоҙайға ялбарам: һаҡла, ҡурсала, ярлыҡай күр. - Әңгәмә башында Ирина Зәнфир ҡыҙына «ауыр булһа русса аралашайыҡ» тигәйнем, «ю-уҡ, мин үҙебеҙсә бик яҡшы беләм» тип тороп, туған телендә генә һөйләште. Был тәңгәлдә лә һоҡландым уға. Ҡыҫҡаһы, ҡалабыҙ прокурорының өлкән ярҙамсыһы менән аралашҡандан һуң һис кисектермәҫтән спортҡа, ижадҡа, сәнғәткә бер юлы тотоноу дәрте барлыҡҡа килде, хыялдар яралды, идеялар тыуҙы. Сөнки унан бөтә донъяны ҡармап ҡосорлоҡ һәм барын булдыра алырлыҡ  көс, энергетика бөркөлә. Күрәһегеҙ – погонлы ҡыҙ! Миләүшә ҠАҺАРМАНОВА.",Беҙҙең тышлыҡта ПОГОНЛЫ ҠЫҘ,"['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес']",[1 1 1 0 0 1 0 1 1 0 0 1 0 1],8,Беҙҙең тышлыҡта,5102,https://bashkizi.ru/articles/be-e-tyshly-ta/2025-12-26/be-e-tyshly-ta-pogonly-y-4522342,2025-12-26T16:11:00+00:00
"Балалар юл-транспорт травматизмы проблемаһы йыш ҡына водителдәрҙең һәм ата-әсәләрҙең вайымһыҙлығына бәйле. Балаларҙы транспорт сараһында йөрөткәндә улар тарафынан Юл хәрәкәте ҡағиҙәләре үтәлмәй. Балалар ҡатнашлығындағы юл-транспорт ваҡиғаларының барыһында ла автомобилдәрҙә баланы тотоп тороу ҡо-ролмаларының булмауы, уларҙы ҡулланыу ҡағиҙәләре үтәлмәүе асыҡланды. Был ата-әсәләрҙең балалар хәүефһеҙлеген тәьмин иткән ҡағиҙәләрҙе үтәү кәрәклеге буйынса аңының түбән булыуы, балаларҙы тотоусы ҡоролмаларҙы ҡулланыу кәрәклеге һәм уларҙың һөҙөмтәлелеге тураһында тейешле белемдәренең булмауы тураһында һөйләй. Ошоларҙы иҫәпкә алып, республикала 2025 йылдың 8 декабренән 2026 йылдың 31 майына тиклем транспорт сараларында һәм мототранспорттарҙа балалар үлемен кәметеүгә йүнәлтелгән Балаңа зыян килтермә, ҡайышын таҡ! тип аталған мәғлүмәт-пропаганда компанияһы уҙғарыла. Л. Алтыншина, дәүләт автоинспекцияһы инспекторы.","Балаңа зыян килтермә, ҡайышын таҡ!",['Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,914,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2026-01-12/bala-a-zyyan-kilterm-ayyshyn-ta-4553541,2026-01-12T12:00:00+00:00
"Есть чем дополнить наши материалы? Хотите добавить свой вариант или нашли ошибку? Обязательно напишите нам на почту Будем рады любому отзыву! Это слово используется, чтобы подвести итог, кратко обозначить суть сказанного. По смыслу близко к русскому ""в общем"", но не является калькой – это устоявшееся выражение в татарской речи. Очень частотная разговорная частица. Может смягчать фразу, завершать мысль, выражать нетерпение или ""ну, в общем"". Это вводное слово, которое используют, когда хотят добавить мысль или вернуться к теме. Употребляется, когда подводится логический итог или вывод. Это давнее средство логической связи в татарском. Так же используются такие варианты, как ""шуңа күрә"" (поэтому), ""шулай итеп"" (таким образом). Очень ""татарский"" разговорный заполнитель паузы, когда человек подбирает слова. Весьма богатая татарская фраза, которую можно склонять по-разному и использовать всегда, когда вы вспоминаете, что сказать, о чем речь, и вообще нужно заполнить любую паузу. Очень часто используется связка двух слов ""теге ни"", чтобы описать буквально все на свете. Устоявшееся выражение клятвы в разговорной речи татар. Сейчас чаще используется не как клятва, а как уверение в правоте. Так говорят, когда выражают неизменность ситуации, несмотря на разные мнения или обстоятельства. Похожее выражение: ""ни генә булмасын"" – что бы не было. Татарская частица-""паразит"". Используется для усиления, пояснения, напоминания. Очень живая в устной речи. Часто используется как эмоциональный ""наполнитель"" фразы. Разговорное слово для привлечения внимания к наблюдаемому. Баксана– более древний вариант (багу – смотреть в старотатарском, до сих пор используется в диалектах и книжном татарском). Кара әле – ""народный вариант"". Помимо привлечения внимания, обе эти фразы часто используются с соответствующей интонацией неодобрения, иронией или даже издевкой. Используется для выражения надежды на минимальный результат. Так же используется отдельно, в значении ""ну вот, ну наконец-то"". Абсолютный аналог русского ""вот"" в разговорной функции: начать мысль, указать, подчеркнуть. Разговорная формула, часто с эмоцией лёгкого упрёка или напоминания. Слово-реакция: согласие, завершение разговора, иногда – мягкое ""ну ладно"". Частица сомнения, неуверенности, предположения. Так же используется и отдельно, в значении предикативного слова, при ответе в значении: не знаю, черт его знает. Понравился материал? Заходите нанаш сайт, каждый день вы найдёте там что-то новое и интересное! Также подписывайтесь на наши соцсети: мы есть в-е, -е, и Тиктоке. Проект""Әйдә! .Изучаем татарский""предлагает качественные и современные курсы и материалы для изучения татарского языка. Онлайн-курсы разговорного татарского, адаптированные литературные тексты, новости с подстрочным переводом, видео- и аудио-материалы, тесты и многое другое! Если у вас есть предложения, то Вы всегда можете оставить ихв нашей группе в Вконтактеили по адресу: Скоро – больше! Оставайтесь с нашим проектом, сау булыгыз!","Татарские слова-""паразиты"" и речевые связки, которые делают речь живой",['Дин' 'Татарстан'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Пайҙалы,2984,https://www.azatliq.org/a/33667589.html,2026-02-09T10:33:16+00:00
"Ваҡыт бик тиҙ үтә икән. Әллә ҡайһы арала иркәләнеп кенә үҫеп килгән берҙән-бер малайыбыҙ үҫмер ҡорона ингән. Уға ун өс йәш булғанда ғаиләбеҙгә ҙур фажиғә килде: ирем аварияға осрап, шунан мандый алмай үлеп ҡалды. Улым атаһын ныҡ ярата ине, нығынып етмәгән организм өсөн ҙур тетрәнеү булды был.",Әсәйең һине көтә,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,293,https://henek.info/articles/common_material/2025-04-03/s-ye-ine-k-t-4182732,2025-04-03T18:00:00+00:00
Был турала вице-премьер Татьяна Голикова белдерҙе.,"Рәсәй мәктәптәрендә ""Ғаилә"" дәресе уҡытыла башлай",['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Файҙалы эштәр,50,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-04-07/r-s-y-m-kt-pt-rend-ail-d-rese-u-ytyla-bashlay-3718418,2024-04-07T12:32:46+00:00
"Башҡортостанда яугир-контрактсыларға бер тапҡыр бирелә торған түләү бер миллион һумғасы арттарылды. Хәрби хеҙмәт үтеүсе граждандарҙың айырым категорияларына ярҙам тураһындағы указға индерелгән үҙгәрешкә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡул ҡуйҙы. Был ярҙам сараһы 2026 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәлгә инде. Бер миллион һум күләмендәге төбәк ярҙамы алыуға хоҡуҡ быйылғы йылдың 31 ғинуарына тиклем һаҡлана. Былтырғы йыл Башҡортостанда МХО-ла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләренә ярҙам йылы исеме аҫтында үткәрелде.  Хәрбиҙәр һәм уларҙың яҡындары дәүләт, төбәк, муниципалитеттар, эшҡыуарҙар, йәмәғәтселәр, вайымһыҙ булмаған кешеләр хәстәрлеге менән уратып алынған. Рәсәй кимәлендә, илебеҙ Президенты Владимир Путин белдереүенсә, махсус хәрби операцияға ярҙамға халыҡ 54,5 миллиард һумлыҡ ярҙам күрһәткән. Шуның 45 миллиард һумы – яугирҙәр һәм хәрби подразделениелар  һораған тәғәйен закказдар буйынса. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Түләү 1 миллион һумғасы арттырылды,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Махсус хәрби операция,1006,https://bashgazet.ru/articles/care/2026-01-07/t-l-1-million-um-asy-arttyryldy-4535455,2026-01-07T17:30:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрКазанның Яңа Савин һәм Авиатөзелеш районнарында кайбер урамнарда кар көртләренең биеклеге шәхси йорт биеклеге кадәр. Карның моның кадәр булуы су басу куркынычы тудыра. Бу хакта бүген эшлекле дүшәмбедә әлеге районнар башлыгы урынбасары Артур Мөхәммәтшинәйтте, дип яза""Бизнес "". Урынбасар сүзләренчә, 5-12 февральдә юллардан 19 мең тонна кар чыгарылган, көн саен 220 берәмлек махсус техника эшли. Әмма Мөхәммәтшин кар күплеге аркасында язгы ташу белән бәйле чараларны арттырырга кирәк дигән. Мондый авырлыклар барлыгын Казанның Киров һәм Мәскәү районнары хакимияте башлыгы Сергей Мироновта таныган. Февральдә соңгы атнада ""Ольга"" циклоны йогынтысы белән Казанда айлык норманың 93 проценты кадәр кар яуды дигән ул. ""Яуган карның күләме соңгы биш елгы нормалардан артып киткәнгә, якынлашып килүче язгы ташу чоры мәсьәләсе кискен тора"", дип искәрткән Миронов. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казан районнары хакимиятләре язын су басу куркынычы турында кисәтә,['Шоу-бизнес' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,976,https://www.azatliq.org/a/32815444.html,2024-02-12T10:19:42+00:00
"Яхъя ауылында тыуып үҫкән, ошонда ғүмер буйы көн иткән Юридә апай  Ғибәҙуллина ауылы, тау, йылғалары тураһында матур тарих һөйләне. Рәсәй империяһы фотографы, химик, Дмитрий Иванович Менделеевтың уҡыусыһы, уйлап табыусы, нәшриәтсе, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре, Император Рус географик йәмғиәте ағзаһы, Император Рус техник һәм Рус фотография йәмғиәттәре ағзаһы Прокудин-Горский Сергей Михайловичтың Яхъя ауылында төшөргән төҫлө фото эштәре тураһында бик ҡыҙыҡлы мәғлүмәт бирҙе. Әйткәндәй, Сергей Михайлович Рәсәйҙә төҫлө фотография пионеры, «Рәсәй империяһының күренекле урындары коллекцияһы»н ойоштороусы, фотография һәм кинематография үҫешенә тос өлөш индергән шәхес. Ерем, телем тип янған, Салауат рухлы   Юридә Ҡарам ҡыҙына барыбыҙ ҙа һоҡландыҡ, - ти улар. - Ул матур итеп халыҡ йырҙарын башҡара, шиғырҙар яҙа, ейән-ейәнсәрҙәренә яҡшы тәрбиә бирә. Ә теле уның  ниндәй бай, беҙҙең яҡтағыса тәмде итеп һөйҙәшә! Тыуған еренең үҙе лә бер хазинаһы бит ул. Команда исеменән сюжет төшөрөүҙә ҙур ярҙам күрһәткәндәре өсөн Сәйфетдинова Ализа Атлир ҡыҙына, Ишмөхәмәтова Розалия Рафиҡ ҡыҙына, Ғибәҙуллина Юридә Ҡарам ҡыҙы һәм уның ғаиләһенә  ҙур рәхмәттәрен еткерә улар. Рли Тимер Йосоп Мәктәп Телестудияһы Йәйге Каникул 2024 Тамыр Тау Тау Хәбәр Хазина Салауат Төйәге Яхъя Тарихы",ЙӘЙГЕ КАНИКУЛДАР ФАЙҘАЛЫ ҮТҺЕН!,['Дин' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1272,https://uchbash.com/news/novosti/2024-07-29/y-yge-kanikuldar-fay-aly-t-en-3866292,2024-07-29T18:27:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырКүпчелек балалар Донецки, Харьков, Херсон, Днепропетровски, Киев, Запорожье һәм Николаев өлкәләрендә һәлак булган һәм яраланган. Русия башлаган сугыш аркасында Украинада 585 бала үлгән, 1664 бала төрле авырлыктагы тән әрәхәтләре алган. Бу хакта Украина баш прокуратурасы хәбәрендәәйтелә. Күпчелек балалар Донецки, Харьков, Херсон, Днепропетровски, Киев, Запорожье һәм Николаев өлкәләрендә һәлак булган һәм яраланган. Алданрак Украина эчке эшләр министры урынбасары Леонид Тимченкосугыш аркасында 1700 дән артык бала хәбәрсез югалган булып санала, диде. Хәбәрсез югалучыларның бердәм реестрында исә Украинаның 52 мең кешесе исәпләнә диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Украина баш прокуратурасы: сугыш аркасында илдә 585 бала үлде,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,797,https://www.azatliq.org/a/ukraina-bash-prokuraturasi-sugish-arkasinda-ilda-585-bala-ulde-/33183138.html,2024-11-01T12:56:45+03:00
"Ҡәйнәм ныҡ уҫал. Барҙыҡ, ҡайным ултыра баш баҫып. Ҡәйнәм: ""Йә чесно ғына әйтегеҙ, көн дә иртәнсәк һәм төн алдынан килдегеҙме? "". Алдап булмай инде, юҡ тейбеҙ. Но көнөнә берҙе килергә тырыштыҡ. Ҡәйнәм китте туҙып. Әйтәм бит, шулайҙыр тип уйланым инде. Спальнялағы әйберҙәр шылып бөткән, кемделер алып килгәнһең, тип ҡайныма бәйләнә башланы. Мин шаҡ ҡаттым. 60-ты уҙғандар, ниндәй сит бисә, уға ҡараған әбей ҙә юҡтыр әле. Ирем өндәшмәй, мин ниҙер әйтергә уйлғайным, мине әрләп ташланы. Яҡлашып торма, ирең йөрөй башлаһа ҡарармын әле нишләрең тей. Мин асыулана башлағайным ирем мине семтей өндәшмә йәнәһе. Ҡайным тыңлап ултырып ялҡты шикелле. Бер өҫтәлгә ныҡ итеп һуҡты ла, ""етте! тым! "". Балаларҙың ни ҡыһылышы? ! Гуләть итергә төн бар, уларҙан мине иртәле-кисле һаҡлаттырыуҙан ниндәй толк? , тип ҡысҡырҙы. Ҡәйнәм шунда уҡ шым булды. Ә мин ҡайныма һоҡландым әле. Өндәшмәс, йыуаш тиһәләр ҙә ана нисек яһил ҡәйнәмде махом урынына ҡуйҙы. башдонъя сер",Махом урынына ҡуйҙы,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Юмор,945,https://henek.info/articles/tu-tau-y-k-l-m/2025-07-04/mahom-urynyna-uy-y-4302463,2025-07-04T13:20:00+00:00
"Таҙа һыу милли проекты буйынса Башҡортостанда 25 объект төҙөлгән һәм эксплуатацияға индерелгән. миллипроект нацпроект национальныепроекты Башкортостан 2019 – 2024 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Торлаҡ һәм ҡала мөхите милли проектының Таҙа һыу федераль проектын тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашты.  Эсәр һыу сифатын яҡшыртыу сараларын бойомға ашырыуға 4 235 миллион һум аҡса йүнәлтелгән, тип хәбәр итә  БР Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығының матбуғат хеҙмәте. Был аҡсаға 25 объект төҙөлгән һәм эксплуатацияға индерелгән. Үткән йылда Әбйәлил, Ҡыйғы, Шишмә, Хәйбулла райондарында, Бөрө, Туймазы, Октябрьский, Стәрлетамаҡ ҡалаларында һигеҙ эсәр һыу менән тәьмин итеү объекты эшләй башлаған. Таҙа һыу федераль проектын тормошҡа ашырыу осоронда федераль үҙәк билдәләгән күрһәткестәргә һәм маҡсаттарға ирешелгән. Халыҡтың сифатлы эсәр һыу менән тәьмин ителеүе 87,6 проценттан 90,97 процентҡа тиклем күтәрелгән. Әле Башҡортостан сәскәләре ҡасабаһында төҙөлөш 85 процентҡа әҙер. Шулай уҡ Кушнаренко районында ла төҙөлөш эштәре бара, әҙерлеге 95 процент тәшкил итә. 2025 йылдан Башҡортостан Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы ҡала мөхитен яҡшыртыу, төҙөлөш һәм коммуналь инфраструктура объекттарына капиталь ремонт үткәреү буйынса эштәрҙе яңы Тормош өсөн инфраструктура милли проекты сиктәрендә дауам итә. Фото һәм сығанаҡ –.",Эсәр һыуың таҙа булһын,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Милли проекттар,1317,https://bashkizi.ru/news/milli-proekttar/2025-02-13/es-r-yuy-ta-a-bul-yn-4120224,2025-02-13T14:12:00+00:00
"Владимир атакай келәү уздыраКеләүгә килүчеләр башта шәмнәр яндырып теләкләрен теләде, догаларын укыды, Ходайдан гөнаһларын кичерүне сорады. 5Тихвин чиркәвендә керәшеннәр Раштуаны каршыладыЧиркәүгә килүчеләрнең күбесе битлек кигән иде. Битлексез булучылар да күренде. Бина эчендә полиция хезмәткәре булса да, битлексезләргә кисәтү ясалмады. Чиркәүгә йөрүче Вера Семеноваправослав динен тотулары белән керәшеннәрнең бик бәхетле булуларын әйтте, быелгы бәйрәмгә кешенең аз килүен коронавируска бәйләп аңлатты. Вера Семенова""Пандемия яздан бирле барыбызга да комачау итте. Эпидемия аркасында чиркәүгә кеше азрак йөри башлады. Келәүләр даими булып торса да, кеше саны күпкә кимеде"", диде ул. Семенова коронавирустан бик курыкмавын, чиркәүдә коронавирустан Ходай саклавын әйтте. ""Бу чир керәшеннәргә генә кагылмады. Хөкүмәт күләмендә үзен сиздерде. Бүген чиркәүгә кешенең аз килүе бер яктан яхшырак та булгандыр әле. Күпләп кеше килгән булса, хәтәррәк булган булыр иде"", дип белдерде ул. Келәүгә килүчеләрВера ханым сөйләшү ахырында үзен керәшен татары дип түгел, ә бары тик керәшен дип кенә язуны үтенде. ""Мәгълүмат чараларында бик еш безне керәшен татарлары дип язырга яраталар. Журналистлар тарихны өйрәнмичә шушы сүзне әйтәләр. Без керәшен татарлары түгел. Без чиста керәшеннәр. Журналистлар безне дөрес итеп әйтсен иде. Без төптән, тамырдан керәшеннәр"", диде ул. Келәүдән күренешВера ханым фикеренчә, бүген православ динен алган татарлар булса да, алар барыбер керәшен була алмый. ""Кеше чын керәшен гаиләсендә туып үссә генә керәшен була ала. Безнең бөтен әйбер үзебезнеке, керәшеннеке. Татарларга охшамаган. Тел дип әйтергә мөмкиннәр. Тел булган ул. Инкыйлабка кадәр безнең керәшен теле булган, мәктәбебез, техникумыбыз, типографиябез булган. Аннан аз санлы халыкларны бергә кушу аркасында без барысын да югалтканбыз. Келәүдән күренешБилгеле, совет вакытында без татар мәктәпләрендә укып телебезне югалттык. Безне шуңа күрә һаман телсез халык дип әйтәләр. Мин моның белән килешә алмыйм. Безнең тел бар. Телебез бүген дин китапларында гына сакланып калды"", дип белдерде Вера Семенова. Келәүгә килүчеләрне чиркәү тышында да, чиркәү эчендә дә гадәттән тыш хәлләр министрлыгы һәм башка иминлек хезмәткәрләре келәү беткәнче саклап торды.",Тихвин чиркәвендә керәшеннәр Раштуаны каршылады,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],6,Дин,2232,https://www.azatliq.org/a/31036984.html,2021-01-07T00:38:38+00:00
"Выступят популярные артисты, , Марат Яруллин и. Для гостей также будут организованы -зона, игры, встречи с блогерами, аниме-косплей, выставка автозвука и тюнинга, научный слэм и маркет молодых. Мероприятие бесплатное и рассчитано на молодежь от 14 до 35 лет.","В Уфе отметят День молодежи концертом, и других исполнителей",['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Мәҙәниәт,258,https://tamasha-rb.ru/news/kultura/2025-06-22/v-ufe-otmetyat-den-molodezhi-kontsertom-elman-baby-ti-i-drugih-ispolniteley-4286486,2025-06-22T19:49:00+00:00
"Нариман МемедеминовМәскәү өлкәсендәге хәрби апелляция мәхкәмәсе Кырымдагы журналист һәм блогер Нариман Мемедеминовка карата хөкем карарын үзгәрешсез калдырды. 14 майда узган апелляция мәхкәмәсе нәтиәсен Крым. Реалиигә адвокат Эдем Семедляевсөйләгән. Аның сүзләренчә, мәхкәмә утырышында Мемедеминев коллегаларына мөрәәгать итеп, аларны Кырымда эзәрлекләүләрне яктыртудан туктамаска өндәгән. Сез бу юнәлештә эшне дәвам итәсездер, Русия кануны килгәннән соң Кырымда ниләр булганын, бәйсез журналистлар белән ниләр булып ятканын сөйлисездер дип ышанам. Сез эшли торган әйбеләр барысы да дөрес. Сезгә зур рәхмәт. Алга таба да Кырымда дин, милләт һәм һөнәр белән бәйле эзәрлекләүләргә игътибар бирүегезне үтенәм, дигән Нариман Мемедеминов. Шул ук вакытта ул мәхкәмә карарына карата иллюзияләре булмавын әйткән. Барысы да кешеләр кулында түгел, Аллаһ кулында. Шулай да мин бу кешеләр тарафыннан ниндидер гаделлеккә исәп тотам, дигән блогер хөкемдарларны күздә тотып. Нариман Мемедеминов - кырымтатар блогеры һәм журналист. Аны 2018 елның мартында тоткарлап тикшерү изоляторына япкан иделәр.2019 ел октябрендә ул террорчылыкка чакыруда гаепле дип табылып, ике ярым елга ирегеннәнмәхрүм ителде. Русия хокук саклаучылары Мемедеминовның елларда -та алып барган каналына дәгъва белдерде. Анда сәяси вакыйгаларга аңлатма бирелгән, ислам нормаларын үтәргә чакырылган, Ватанны саклаучылар көне, Халыкара хатын-кызлар көне, Балаларны яклау көне һәм Русиядәге башка бәйрәмнәр уңаеннан фикерләр белдерелгән берничә дистә видеоролик урнаштырылган.",Русия мәхкәмәсе Кырымдагы блогер Мемедеминовка хөкемне үзгәрешсез калдырды,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1528,https://www.azatliq.org/a/30612435.html,2020-05-14T15:41:15+00:00
"Парикмахер һөнәрен ул мәктәпте тамамлағас та үҙләштерә. Иҫке Собханғол ауылы ҡыҙы медицина училищеһына уҡырға ингән еренән документтарын кире алып, парикмахерҙар әҙерләүсе курсҡа яҙыла. Уның был ҡылығына бик аптырап, яҡындары кире күндерергә маташалар. Әммә маҡсатлы, үткер ҡыҙ үҙ ҡарарында ныҡ тора. Һәм һис тә үкенмәй, киреһенсә, һәр заманда ла кәрәкле һөнәр алыуына ҡыуанып бөтә алмай. Уҡыу-производство комбинатында 9 ай уҡып ҡайтҡандан һуң, Өфөлә ҡалырға саҡырһалар ҙа, ул Бөрйәнгә ҡайта. Көнкүреш йортонда эш башлаған Лилиә Әкрәм ҡыҙы тәүҙә ҡатын-ҡыҙҙарҙың ғына сәсен ҡырҡа. Бер ваҡыт йәш ҡыҙҙы ир-егеттәрҙең залына ҡуялар. Ул ваҡытта көнкүреш йортонда айырым ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар залы була. Бөтәһе 4-5 парикмахер ике смена менән эшләй. Ир-егеттәрҙең сәсен алыу буйынса әле тәжрибәһе булмаған ҡыҙға районда билдәле генә оло бабай килеп ултыра. -Полубокс һораны. Мин уны белмәйем бит инде. Ул нисек була һуң ул? - тип һораным. Клиент аңлатҡас, тырышып эшкә тотондом. Икенсе юлы теге бабай килде лә: Мин һиңә башҡаса килмәйем, ҡыҙым, үпкәләмә. Әбей минән, уй, бабай, һиңә таҡыя кейҙереп ҡайтарғандар бит, тип көлдө, ти. Тәүге тапҡыр алғас ни, өҫ яғындағы сәсен ҡалдырып, уратып ҡырҙым да, етмәһә, араһын ныҡ ҡына итеп тигеҙләнем. Ысынлап та, хас та түбәтәй кейгәндәй булып ҡалғайны шул, - тип тәүге тәжрибәһе хаҡында көлөп иҫләй Лилиә Әкрәм ҡыҙы. -Ә ҡатын-ҡыҙҙар тәүҙән үк риза булып, оҡшатып сығалар ине. Ваҡыт үтеү менән Лилиә Вәлиуллина парикмахер серҙәренә тағы ла ныҡлап төшөнә, төрлө курстарҙа белемен камиллаштыра. Бөгөн мастер-универсал һәр клиентының теләген дөрөҫ аңлаған, тәжрибәле, оҫта парикмахер булып танылған. Ул клиенттарының тик үҙҙәренә генә килешкәнен тура килтерә белә, уларҙың прическалары матур булһын өсөн бар күңелен һалып эшләй. Уның һөнәре, тәүге нәүбәттә, етеҙлекте, зауыҡлы булыуҙы талап итә. Ә Лилиә Әкрәм ҡыҙы был яҡтан һынатмай – йәштәрсә дәртле, үҙе ихлас, сәстәрен дә һәр саҡ матур йөрөтә. Өс бала тәрбиәләп үҫтергән әсәнең уртансы ҡыҙы Регина әсәһе юлынан киткән. Ул Өфө ҡалаһында эшләй. -Көнкүреш йортондағы хеҙмәттәр тарҡала башлағас, өйҙән эшләүгә күстем. Балаларым клиенттарым араһында үҫте тиһәң дә була. Регина ҡыҙым бәләкәйҙән бик ҡыҙыҡһынып, 9-сы кластан уҡ сәс ҡырҡа башланы. Шул ваҡыттан алып сәсемде тик ҡыҙымдан ғына ҡырҡтырам, буятам, - ти ул. Лилиә Әкрәм ҡыҙы сәс ҡырҡыуҙан тыш, уларҙы буяу, бөҙрәләтеү, тәрбиәләү хеҙмәттәрен дә күрһәтә. Көн дауамында клиенттары менән аралашырға тура килгән парикмахер ниндәйҙер кимәлдә психолог та. -Сәстәрен ҡырҡтырып, яңы прическа эшләтеп сыҡҡан гүзәл заттарҙың шунда уҡ кәйефтәре күтәрелә. Әйтәләр бит, сәс остарында кире энергия йыйыла тип, бәлки, дөрөҫтөр ҙә. Ауырыңҡырап килһәләр, Ой, күҙҙәрем асылып китте, йә Ҡан баҫымым нормалләште, тип ҡыуанып сыҡҡандар бар. Һәр клиент яҡын кешең кеүек була башлай. Даими клиенттар тураһында әйтеп тораһы ла юҡ. Улар менән төрлө темаларға һөйләшәбеҙ. Кеше бит ҡыуанысын, йә ҡайғыһын кем менәндер уртаҡлашҡыһы килә, - ти һөйләшкән арала клиентының сәсен матурлап та бөткән парикмахер. Эйе, ул тыңлай ҙа, тынысландыра ла, дәртләндерә лә белә. Мин үҙем 25 йылдай тик Лилиәгә йөрөйөм, - ти, уның һүҙҙәренә ҡеүәт өҫтәп Надежда Ғилманшина. 40 йыл әҙ ваҡыт түгел бит, эшегеҙҙән арымайһығыҙмы? тигән һорауыма: Көн дауамында аяҡ өҫтө торорға, бер кеше эргәһендә нисәмә өйөрөлөп сығырға тура килә бит, әлбиттә, арыта. Әммә эшем бер ҙә генә лә ялҡытмай, һәр саҡ яратып башҡарам, - ти шөғөлөнән йәм, тәм табып, кешеләргә матурлыҡ өләшеп йәшәүсе Лилиә Вәлиуллина.",Яратҡан эш - ярты бәхет,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Йүнселлек,3484,https://tanburz.ru/articles/y-nsellek/2025-09-13/yarat-an-esh-yarty-b-het-4385884,2025-09-13T10:10:00+00:00
"Эйе, Салауат йыйыны республика фольклор байрамы тап батырыбыҙға һәйкәл асыуҙан башланды ла инде. Яңы монумент Силәбе өлкәһенән Башҡортостанға ингән ергә ҡуйылды.",Салауат Юлаевҡа – һәйкәл,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Йола,161,https://yanshishma.com/articles/yolalaryby/2025-06-15/salauat-yulaev-a-yk-l-4276833,2025-06-15T23:02:53+00:00
"Республика Хөкүмәте ойошторған аҙналыҡ барышында беҙгә төрлө илдәрҙең рәсми делегациялары, бизнес берләшмәләре вәкилдәре килде. Форумда ҡатнашыусылар иҡтисад мәсьәләләренең дәүләт менән эшҡыуарлыҡ бергәләп хәл итә торған өлөштәре буйынса фекер алышты. Ҡатнашыусылар тәжрибә уртаҡлашты, яңы партнерҙар тапты, киләсәккә пландар ҡорҙо. Кисә Халыҡ-ара бизнес аҙналығы ҡатнашыусылары Евразия фәнни-белем биреү үҙәгенең Өфө вуз-ара кампусында булды. Бында Кампус – технологик эшҡыуарлыҡты үҫтереү экосистемаһы сифатында сессияһы үтте. Кампус ЯСЙ-һы директоры Сергей Гладких ҡунаҡтарҙы, шул иҫәптән төрлө төбәктәрҙән килгән студенттарҙы -парк мөмкинлектәре менән таныштырҙы, кампустың үҫеше, яңынан-яңы мәғәнәләр менән тулылана барыуы тураһында һөйләне. – Беҙ кампусты вуз-ара хеҙмәттәшлек, мәктәп уҡыусылары өсөн профориентация, халыҡ-ара бәйләнештәр, тәжрибәләр мөхите һәм, әлбиттә, бөтәһенән элек, студенттар йорто итеп күрәбеҙ, – тине Сергей Гладких. Эйе, 37 мең квадрат метрҙы биләгән -паркта тиҫтәләрсә лабораториялар урынлашҡан, ижад итеү, ғилми эшмәкәрлек һәм стартаптарҙы тормошҡа ашырыу өсөн күп һанлы майҙансыҡтар эшләй. Фән менән ҡыҙыҡһынған һәм киләсәген ошо йүнәлештә үҫтерергә теләгән уҡыусылар ҙа бында килеп шөғөлләнә. Кемдәрҙер күрергә тип экскурсияға килә, кемдәрҙер яңы технологияларҙы өйрәткән курстарға яҙыла. Иҡтисад өлкәндәр эше булып күренһә лә, бөгөнгө балалар бик тиҙҙән уның әүҙем ҡулланыусыһы һәм ижадсыһы булып китәсәк. Сығанаҡ: форумдың сайты.",Өфөлә Халыҡ-ара бизнес аҙналығы бара,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1467,https://amanat.su/news/novosti/2025-12-05/f-l-haly-ara-biznes-a-naly-y-bara-4495003,2025-12-05T12:57:00+00:00
"Русиядә 3 сентябрьдә күрсәтелә башлый. Пандемия чорында Кристофер Ноланкино дөньясының якты өметенә әйләнде. Эш шунда ки, ул июльдә чыгасы""Тәгълимат""фильмы үз вакытында чыгарга тиешлеген кат-кат кабатлады, һәм. студиясен чикләүләрдән курыкмаска өндәде. Нәтиәдә, фильм премьерасы күчсә дә, ул пандемия чорыннан соң экраннарга чыккан беренче зур премьера. Күп кенә кинотеатрлар халык әле кинога йөрмәс дип курка һәм ""Тәгълимат""ның бу кешеләрне кинога күпләп китерүенә ышана. Беренче премьера көннәреннән күренгәнчә, халык чыннан да кинотеатрларны сагынган. Фильм нәрсә турында соң? Опера театрында узган теракттан соң АКШ һәм Британия күзләү хезмәтләре берләшеп, корал сатуда баеган урыс олигархына каршы тора. Моның өчен агентлар вакыйгаларны артка таба хәрәкәт иттергән вакыт инверсиясен куллана. Күпләргә фильм Ноланның башка фильмы, """"ны хәтерләтә, ""Тәгълимат""ны хәтта аның дәвамы дип атаучылар да бар. Чынбарлыкта ул аерым бер фильм. Кинодагы кайбер идея һәм детальләрне Нолан 20 ел дәвамында уйлаган булган. Фильмда компьютер графикасы ярдәмендә нибары 280 кадр гына төшерелгән, калган барлык кадрлар – махсус эффектлар кулланылган тере төшерү процессы. Кемгә карарга? Кинотеатрларны сагынучыларга. Уйландыра торган һәм көтелмәгән борылышларга бай булган фильм яратучыларга. Русиядә 3 сентябрьдә күрсәтелә башлый. Ә менә бу фильм коронавируссыз да озак күчерүләр язмышына дучар булган.20 студиясе кысаларында -кешеләре турында булган соңгы фильм 2018 елның апрелендә үк чыгарга тиеш булган (-кешеләре турында фильмнар төшерү хокукын студиясе сатып алган). Соңрак премьера 2019 елга ""сикергән"", шуннан соң тагын берничә тапкыр күчерелгән. 2020 нең апрелендә, бу юлы пандемия аркасында, янә күчерелгән. Һәм, ниһаять, ул киноларда күрсәтелә башлаган. Тик беренче рейтингларга караганда, ул шактый уңышсыз чыккан. Фильм яшь -кешеләре язмышын тасвирлый. Гадәттән тыш сәләтләре булган биш яшь кешене серле хәрби урында тоткын итеп тоталар. Монда алар үз сәләтләренә өйрәнә һәм ирек өчен көрәшә башлый. Кемгә карарга? Яшүсмерләр турында фантастик фильмнар яратучыларга. Русиядә 10 сентябрьдә күрсәтелә башлый. Диснейның ""Мулан"" фильмын кино рәвешендә чыгару омтылышы да пандемия корбаны булган. Март аенда чыгасы фильмны башта әй көннәрендә чыгару теләге булган, ахыр чиктә, ул сентябрь аенда гына дөнья күрә. Алай гына түгел, тарихта беренче тапкыр мондый зур премьера киноларга стриминг хезмәте белән беррәттән чыга. Аны кинода караудан тыш, хезмәтендә дә сатып алып, карап булачак. Кайбер кино күзәтүчеләр фикеренчә, премьераларны стриминг хезмәтләрендә чыгару кинотеатрлар табышын нык киметүгә китерә ала. Соңгы елларда Арыслан патша, Галәветдин, Көлгенә кебек танылган мультфильмнарын фильм рәвешендә тәкъдим итә, һәм бу ремейклар студиягә күп акча китерә. Ремейклар чираты классик ""Мулан"" мультфильмына килеп итте. Вакыйгалар тарихи Кытайда бара. Авыру әтисен гаскәрдән коткару өчен, яшь батыр Мулан ир-ат булып киенә, хәрби хезмәткә бара. Аны алда зур сынаулар һәм дан-шөһрәт көтә. Кемгә карарга? Әкият яратучыларга. Русиядә 17 сентябрьдә күрсәтелә башлый.1980 нче еллардагы Америка Кушма Штатлары сурәтләнә. Урамдагы инаятьчелек һәм ришвәтчелек Нью-Йоркны басып алган. Абель Моралес исемле иммигрант эшкуар бизнесын һәм гаиләсен инаять дөньясыннан саклап калу өчен көченнән килгәнен эшли, ләкин барысы да ул теләгәнчә бармый. Фильмда төп рольләрне Оскар Айзекбелән Джессика Честейнбашкара. Честейн бу роле өчен Алтын Глобуска намзәт булды, ләкин бүләккә ирешмәде. Кемгә карарга? Мәрхәмәтсез чынбарлык турында фильмнар караучыларга. Русиядә 24 сентябрьдә күрсәтелә башлый. Зур премьералар гына түгел, сентябрьдә берничә кызыклы автор киносы да дөнья күрә. ""Оя"" фильмы – шуларның берсе. Бу кеше амбицияләренең бәясе турында драма. Режиссер Шон Дуркинкешенең әмгыятьтә билгеле статуска ирешү теләгенең аны гына түгел, кешенең якын-тирәсен дә юкка чыгарырга мөмкин булуын күрсәтә. Фильмда төп рольләрне Джуд Лоубелән Кэрри Кунбашкара. Сәләтле эшмәкәр Рориның бәхетле тормыш өчен барысы да бар: зиннәтле йорты, уңышлы бизнесы, чибәр хатыны һәм сүз тыңлаучы балалары. Тик ул моңа гына канәгать булмый, күбрәк өчен барысын да ташлап, Англиягә юнәлә, яңа үрләр яуларга тели. Тик ул хыялланган тормыш бик үк гади булып чыкмый. Кемгә карарга? Тормышта уңыш һәм бәхетле булу турында уйланучыларга.",Киноханә: сентябрьдә нәрсә карарга?,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0],6,Мәҙәниәт,4291,https://www.azatliq.org/a/30820742.html,2020-09-05T21:10:47+00:00
"Һары таңдың нурҙарынан уянып, Әҙер Илгиз ҡара ергә таянып, Нисәнсе көн ҡулда үҙен күтәреп, Әллә йөҙгә еткерәм тип үртәлеп, Килә эшкә илһамланып, дәртләнеп. ""Һәнәк""тәргә яҙылырға сират күп, Әҙерләнә ҡатын-ҡыҙҙар кистән үк, Ни өсөнмө? Сөнки ҡыҙҙың матурын, Әсир итеп портрет яһай батырың- Кисточкаһы уйнай ҡулда Артурҙың. Һандуғастай һайрай ""Һәнәк"" һабында, Әйтерһең дә үҙен тоя табында, Нимә, ҡайҙа, ҡасан тигән һорауға, Әҙме-күпме ваҡыт үткән арала, Күҙен йомоп яуап бирә Дилара. Һәр битенә нимәләрҙе баҫаһын, Әкрен генә һынап һүҙҙең баһаһын, Ныҡлап ышҡып ""Һәнәк"" тең һәр асаһын, Әй, тырыша Диана һәм Заһиҙә, Күңел менән юморҙы улар һиҙә. Әллә ""Һәнәк"" журналы, Әллә журнал һәнәге, Ҡайҙа барһаң, нишләһәң дә Тейеп тора кәрәге. Әллә шаян Марсәлим, Әллә Илгиз Вәкилиш, Аралашҡан, күргән һайын, Ҡала изге кисереш. Акро: Һәнәк эше - хаҡлыҡ эше, Әйтмәҫтәйҙе әйттерә, Нейтмәҫтәйҙе нейттерһә лә, Әйтешкәндә тоҡанғанды Көлөп кенә һүндерә. Һәнәктең үҙ хәбәрсеһе.",АКРО-ШАРЖДАР,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Йөҙ йыллыҡ,952,https://henek.info/articles/+-+-+-+/2025-10-20/akro-sharzhdar-4434496,2025-10-20T21:25:00+00:00
"Дома фестивалендә ике меңдән ашыу студент йыйыла Ғинуар аҙағында Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә уҡыған яҡташ студенттарыбыҙ Өфөлә осраша. 30 ғинуарҙа үтәсәк республика фестиваленә 2500 ҡатнашыусы килер тип көтөлә. Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте министры Вито Сабиров һүҙҙәренсә, республиканан сыҡҡан, әммә башҡа ҡалаларҙа белем алған һәм республиканың юғары уҡыу йорттарында уҡыған студенттар фестивалдә ҡатнаша ала. Төп маҡсат - йәштәргә һөнәри яҡтан үҫеү һәм тыуған яғында файҙалы булыу мөмкинлектәрен күрһәтеү. Фестиваль программаһы ике блокка бүленгән: эшлекле өлөш (26-29 ғинуар) - Евразия фәнни-белем биреү үҙәгенең студенттар кампусында төрлө өлкәләрҙең уңышлы вәкилдәре менән осрашыуҙар: сәнәғәт, бизнес, агросәнәғәт һәм байрам өлөшө (30 ғинуар) Көрәш һарайында үтәсәк. Алдынғы предприятиеларҙың, йәштәр ойошмаларының презентациялары һәм, әлбиттә, сағыу мәҙәни программа планлаштырылған. Төп сюрприз — популяр артистарҙың сығыштары. Сәхнәлә (Арыҫлан Тимеров), (Виталина Медведева) һәм Фогель (Роберт Черникин) сығыш яһаясаҡ. Фестивалде дуэты алып бара. Ҡатнашыу тулыһынса бушлай, әммә һылтанма буйынса алдан теркәлеү талап ителә: Бындай фестиваль икенсегә үткәрелә. Былтыр 1500 студент ҡатнашҡан.","Студенттар, һеҙҙе көтәбеҙ!",['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 0 1 1 1 0 0 1 0 1 0 0 0],6,Йәмғиәт,1202,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2026-01-19/studenttar-e-e-k-t-be-4542676,2026-01-19T23:00:00+00:00
"Иллюстратив рәсемфикерләрРусия мәхкәмәләре Украинадагы сугышта катнашканнарга кылган инаятьләре өчен хөкем карары чыгарганда 97 процент очракта әзаны йомшарта. Бу хакта ""Вот Так"" басмасыхәбәр итә. Журналистлар соңгы ярты елда гарнизон хәрби мәхкәмәләрендә чыккан 60 хөкем карарын өйрәнгән һәм аларны сивил мәхкәмәләрдә чыккан моңа охшаш гаепләү карарлары белән чагыштырган. Кайбер очракларда мәхкәмәләр гаепләнүчеләргә әзаны йомшартканда сугышта катнашуны да түгел, ә Русия гаскәре өчен дип акча күчерүне дә исәпкә алган диелә. Хөкем карарларының берсендә гаепләнүченең сугышка барырга ниятләвен генә дә йомшартырдай сәбәп дип исәпкә алганнар. Тагын берсендә гаепләнүченең үги әтисе сугышка катнашканга әзаны йомшартканнар. Соңгы ярты елда мәхкәмәләр хәрбиләргә ешрак үтерү, исерек килеш транспорт йөртү, шулай ук наркотиклар алу, саклау яки куллану маддәләре нигезендә хөкем карарлары чыгарган. Быел май ахырында ""Если быть точным"" проекты да моңа игътибар иткән иде. Хәзер Русиядә яңа ""өстенлекләргә ия"" төркем барлыкка килде, бу – Украинага каршы сугышта катнашучылар. Аларны торган саен ешрак аваплылыктан азат итәрләр, ""итди сәбәпләр белән"" гаепләүдән баш тарталар, дип искәрттежурналистлар. Шулай ук Русиядә саклану министрлыгы аша сугышка киткән тоткыннарның бурычларын кичерүләре дәхәбәр ителде. Әйтик Тамбовта Павел Алехин 2022 ел ахырында 91 яшьлек пенсионерны талаган һәм үтергән өчен 26 елга утырган. Колониягә керү белән диярлек саклану министрлыгы белән контракт төзегән һәм ""Шторм "" хәрби төркеме белән сугышка киткән. инаять эшендә ярлыканса да, канунга ярашлы Алехин үзе үтергән пенсионерның иптәш кызына 321 мең сум компенсация түләргә тиеш булган. Әмма мәхкәмә приставы аның бу бурычын исәптән сызган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Русия мәхкәмәләре 97 процент очракта сугышта катнашканнарга әзаны йомшарта,['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1818,https://www.azatliq.org/a/32592320.html,2023-09-14T07:56:35+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырФән-мәгариф өлкәсендә хезмәттәшлек итү турындагы килешүне Казан федераль университеты (КФУ) һәм Төньяк Кореянең Политехник университеты имзалаган. Татарстан студентларын Төньяк Кореягә укырга ибәрәчәкләр. Казан федераль университеты (КФУ) һәм Төньяк Кореянең Политехник университеты фән-мәгариф өлкәсендә хезмәттәшлек итү турында килешүимзалаган. КФУ ректоры Ленар Сафинмоны Көнчыгыш Азиядәге ""алдынгы уку йортлары белән хезмәттәшлекне киңәйтү һәм ныгыту"" дип саный. Аның әйтүенчә, 2024 елның июнь аенда Русия президенты Владимир Путинһәм Төньяк Корея лидеры Ким Чен Ынтарафыннан имзаланганстратегик хезмәттәшлек килешүендә Төньяк Корея уку йортлары белән элемтәләр урнаштыру да каралган. Ике уку йорты арасында уртак програмнар тормышка ашырылачак, шул исәптән ""фәнни-мәгариф эшчәнлеген камилләштерү"" өчен студентлар белән алмашачаклар. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Казан студентларын Төньяк Кореягә укырга ибәрәчәкләр,['Мәғариф' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,906,https://www.azatliq.org/a/kazan-studentlarin-tonyak-koreyaga-ukirga-jibarachaklar/33296175.html,2025-01-30T11:13:40+03:00
"Әйткәндәй, улар былтыр ҙа синыфтары менән яҙылғайны. Етәкселәре - Мәфрүзә Аллабирҙина. Ер йөҙөндә балалар өсөн башҡортса сыҡҡан берҙән-бер гәзитте һаҡлауға индергән өлөшөгөҙ өсөн рәхмәт, дуҫтар! Беҙ үҙ сиратыбыҙҙа ""Йәншишмә"" биттәрендә һеҙгә кәрәкле яңылыҡтарҙы, мәғлүмәттәрҙе биреп барырға, һеҙҙе ҡыҙыҡһындырған шәхестәр, сәнғәт, спорт йондоҙҙары менән интервьюлар эшләргә тырышабыҙ. Әлбиттә, уҡыусылар ижадына ла күп урын бирелә, шиғырҙарығыҙҙы, хикәйә, нәҫер, мәҡәләләрегеҙҙе, һүрәттәрегеҙҙе, үҙенсәлекле фотоларығыҙҙы ебәрегеҙ генә. Һеҙҙең тәҡдимдәрегеҙҙе лә көтәбеҙ. Гәзиткә яҙылып, квитанцияғыҙҙың күсермәһен ебәрһәгеҙ, матур бүләк отоу мөмкинлеге лә бар. Исламбайҙарҙан өлгө алығыҙ, дуҫтар!",Дуҫтарыбыҙ арта,"['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[0 1 1 0 0 1 1 1 1 0 1 0 1 1],9,Гәзит,697,https://yanshishma.com/articles/g-zitebe-du-yby-/2025-10-21/du-taryby-arta-4434999,2025-10-21T11:12:00+00:00
"Быны мин һиңә күптән әйтергә тейеш инем дә бит, – тине. – Булдыра алманым, ғәфү ит. Минең Себерҙә өс йәшлек ҡыҙым үҫә. Күптән түгел әсәһе һәләк булды. Баланы үҙемә алам. Бергәләп тәрбиәләйек. .Ауылға нисек ҡайтып еткәнемде лә иҫләмәйем. Тыуған йортома инеп, үҙ урыныма барып йығылдым. Әсәйем менән атайым ни әйтергә белмәй шаҡ ҡатҡан. Ниңә? Кемгә насарлығым тейҙе? Ниндәй гонаһтарым өсөн? .. Әрнегән йәнемде һаман йолҡҡолап, һорау артынан һорау яуа. Уларға яуап эҙләргә, уйларға хәлем дә юҡ инде хәҙер. Ҡараңғылыҡҡа сумғандан-сумам, упҡындың бөтөнләй йотоуына ла ҡаршылығым юҡ. Ирем менән ун дүрт йыл элек өйләнештек. Икебеҙ ҙә юғары уҡыу йортон тамамлаған осор ине. Ҡалала осрашып, бер күреүҙән ғашиҡ булышып, мәңге айырылмаҫҡа һүҙ ҡуйыштыҡ. Туйҙан һуң иһә бер һүҙҙән Себергә китергә ҡарар иттек. Үҙебеҙҙә йәш белгескә тиҙ арала күтәрелеү мөмкин түгеллеген беләбеҙ. Әллә күпме көс түгергә, шул уҡ ваҡытта тығында йәшәргә тура киләсәк. Себерҙә иһә аҡсаны тиҙерәк тупларбыҙ ҙа, ҡайтып, теләгән урындан фатир алып, ихласлап үҙ шөғөлөбөҙгә тотонорбоҙ. Унда туғандарыбыҙ ҙа күптән саҡыра. Йәһәт байыу тураһында хыялланыу ғына еңел икән ул. Ситтә көндәлек ауыр хеҙмәткә юлыҡҡас, бының ҡасанға ҡәҙәр дауам итере хаҡында уйлау ҙа ҡурҡыныс була башланы. Тәүҙә дәрт тә, дарман да ташып тора ине, ә дүрт-биш йылдан күңел һүрелә төштө кеүек. Хыялдарыбыҙ ҙа тоноҡланып ҡалғандай тойолдо. Йәшәүҙең башҡа ҡиммәттәре хаҡында уйҙар тынғылыҡ бирмәй башланы. Утыҙға етеп киләбеҙ, ә һаман балабыҙ юҡ. Йәштәштәребеҙ, ана, тыуған төйәгендә ул-ҡыҙҙар үҫтереп, гөрләтеп донъя көтә. Беҙҙең кеүек һәр тинен һанамайҙар ҙа шикелле. Эшләйҙәр, табалар, йүнләйҙәр, файҙаға тотоналар, киләсәген хәстәрләйҙәр – йәшәйҙәр! Ә беҙ? Өҫтәүенә бындағы һалҡындан һаулыҡҡа ла мандымай башлағайным. Ауырға ҡала алмауым сәбәбе менән табипҡа күренгәс, проблемалар тауы тағы ла бейегәйҙе: йылдар буйы өҙлөкһөҙ дауаланыу курстары, укол-дарыуҙар, әммә алға китеш юҡлығы, бөтә ғәйепте иремә өйөргә тырышып янъял ҡуптарыу. Ун ике йылдан тыуған яғыбыҙға әйләнеп ҡайттыҡ. Баш ҡаланан иркен фатир алдыҡ, ирем тиҙ арала һөнәре буйынса яҡшы эшкә урынлашты. Ә миңә өй эштәре менән булырға, күберәк ял итергә кәңәш бирҙе. Күңелем китек. Нисек тыныс йәшәмәк кәрәк? Тағы дауахана юлын тапай башланым. Һуңғы сиктә бала тыуҙырыу йәһәтенән заманса алымды файҙаланып ҡарағайныҡ, уныһы ла уңышһыҙ булып, өмөтөм селпәрәмә килде. Ә бер нисә айҙан һеңгәҙәтә һуғыр хәбәр ишеттем. Кемдән бит әле – иремдән. Быны мин һиңә күптән әйтергә тейеш инем дә бит, – тине. – Булдыра алманым, ғәфү ит. Минең Себерҙә өс йәшлек ҡыҙым үҫә. Күптән түгел әсәһе һәләк булды. Баланы үҙемә алам. Бергәләп тәрбиәләйек. Бына ошо һүҙҙәрҙән һуң ҡайтып йығылдым да инде тыуған йортома. Йылдар дауамында күңелде өткән өмөтһөҙлөк яраһына хыянат тоҙо һибелде. – Бәй, апай, һин һаман ятаһыңмы ни? Ҡайтҡаныңа аҙна үтте бит инде! Көр тауышҡа әйләнеп ҡараһам, ике туған ҡустым йылмайып баҫып тора. Уның алдында уңайһыҙланып, тороп ултырҙым. Хәлеңде лә һөйләмәйһең, эреләнгәнһең, – тип шаяртыбыраҡ һүҙ башланы ҡустым. – Ҡырҡҡа етеп килгәндә шулай биҙунланып ятыр икән кеше. Инәй менән бабайҙы олоғайған көндәрендә ҡара ҡайғыға һалып. Йә, һөйлә, ни булды? Элек тә серем һыйған ҡустыма барыһын да бәйән ҡылдым. Кисерештәрем яңынан урғылып сығып, илай-илай һөйләнем. Ҡустым иһә, тыңлап бөткәс, көтмәгәндә шатлыҡлы тауыш менән: Еҙнәйҙең ҡыҙы бармы? – тип ҡабатлап һораны. – Бергәләп тәрбиәләйек тиме? Эйе, ә ниңә көләһең? Мыҫҡыл итәһеңме әллә? – Ни эшләп көләйем инде, апай? – тип уйсан яуапланы ҡустым. – Бәхет тә баһа был! Аллаһ Тәғәләнең биргән ниғмәте. Һынауҙар, яңылышлыҡтар аша килгән бәхет. Артҡа түгел, алға ҡарап йәшәргә кәрәк, тип өйрәтә торғайның даһа үҙең. Шул саҡта ғына ҡустымдың үҙ хәлен иҫемә төшөрөп, уны ҡосаҡлап алдым. Бер йәшендә фалиж һуғып, ғүмерлеккә ғәрип ҡалһа ла, ҡултыҡ таяҡтарына таянып, һәр саҡ хәрәкәттә булған, ауылдаштары күңеленә өмөт-ышаныс өҫтәп, гел көр кәйефтә йәшәгән кеше бит ул. Үҙе хәлендәге утыҙ йәшлек ҡыҙға өйләнергә лә йыйына әле. Яҙмыш һынауына һынмаған, һығылмаған ҡустымды һис кем ғәрипкә иҫәпләмәй, ул үҙе берәүгә лә ауырлыҡ һалмай, һыҡтамай, мыжымай, зарланмай. Ә мин? Бөтөн ағзам теүәл көйө шыңшып, олоғайған атай-әсәйемә ҡайғы булып ятсы әле. Аллаһ Тәғәләнең биргәненә шөкөр итмәйсә. Иремдең ситкә йөрөгәнендә үҙемдең ғәйебем юҡмы ни? Барлыҡ хата-яңылышлыҡтарҙы артта ҡалдырып, ғәфү итеп, яҡтыға ынтылырға кәрәк! Ғүмер бер генә. (Өфөлә йәшәгән ҡатындың һөйләгәндәренән). .Ауылға нисек ҡайтып еткәнемде лә иҫләмәйем. Тыуған йортома инеп, үҙ урыныма барып йығылдым. Әсәйем менән атайым ни әйтергә белмәй шаҡ ҡатҡан. Ниңә? Кемгә насарлығым тейҙе? Ниндәй гонаһтарым өсөн? .. Әрнегән йәнемде һаман йолҡҡолап, һорау артынан һорау яуа. Уларға яуап эҙләргә, уйларға хәлем дә юҡ инде хәҙер. Ҡараңғылыҡҡа сумғандан-сумам, упҡындың бөтөнләй йотоуына ла ҡаршылығым юҡ. Ирем менән ун дүрт йыл элек өйләнештек. Икебеҙ ҙә юғары уҡыу йортон тамамлаған осор ине. Ҡалала осрашып, бер күреүҙән ғашиҡ булышып, мәңге айырылмаҫҡа һүҙ ҡуйыштыҡ. Туйҙан һуң иһә бер һүҙҙән Себергә китергә ҡарар иттек. Үҙебеҙҙә йәш белгескә тиҙ арала күтәрелеү мөмкин түгеллеген беләбеҙ. Әллә күпме көс түгергә, шул уҡ ваҡытта тығында йәшәргә тура киләсәк. Себерҙә иһә аҡсаны тиҙерәк тупларбыҙ ҙа, ҡайтып, теләгән урындан фатир алып, ихласлап үҙ шөғөлөбөҙгә тотонорбоҙ. Унда туғандарыбыҙ ҙа күптән саҡыра. Йәһәт байыу тураһында хыялланыу ғына еңел икән ул. Ситтә көндәлек ауыр хеҙмәткә юлыҡҡас, бының ҡасанға ҡәҙәр дауам итере хаҡында уйлау ҙа ҡурҡыныс була башланы. Тәүҙә дәрт тә, дарман да ташып тора ине, ә дүрт-биш йылдан күңел һүрелә төштө кеүек. Хыялдарыбыҙ ҙа тоноҡланып ҡалғандай тойолдо. Йәшәүҙең башҡа ҡиммәттәре хаҡында уйҙар тынғылыҡ бирмәй башланы. Утыҙға етеп киләбеҙ, ә һаман балабыҙ юҡ. Йәштәштәребеҙ, ана, тыуған төйәгендә ул-ҡыҙҙар үҫтереп, гөрләтеп донъя көтә. Беҙҙең кеүек һәр тинен һанамайҙар ҙа шикелле. Эшләйҙәр, табалар, йүнләйҙәр, файҙаға тотоналар, киләсәген хәстәрләйҙәр – йәшәйҙәр! Ә беҙ? Өҫтәүенә бындағы һалҡындан һаулыҡҡа ла мандымай башлағайным. Ауырға ҡала алмауым сәбәбе менән табипҡа күренгәс, проблемалар тауы тағы ла бейегәйҙе: йылдар буйы өҙлөкһөҙ дауаланыу курстары, укол-дарыуҙар, әммә алға китеш юҡлығы, бөтә ғәйепте иремә өйөргә тырышып янъял ҡуптарыу. Ун ике йылдан тыуған яғыбыҙға әйләнеп ҡайттыҡ. Баш ҡаланан иркен фатир алдыҡ, ирем тиҙ арала һөнәре буйынса яҡшы эшкә урынлашты. Ә миңә өй эштәре менән булырға, күберәк ял итергә кәңәш бирҙе. Күңелем китек. Нисек тыныс йәшәмәк кәрәк? Тағы дауахана юлын тапай башланым. Һуңғы сиктә бала тыуҙырыу йәһәтенән заманса алымды файҙаланып ҡарағайныҡ, уныһы ла уңышһыҙ булып, өмөтөм селпәрәмә килде. Ә бер нисә айҙан һеңгәҙәтә һуғыр хәбәр ишеттем. Кемдән бит әле – иремдән. Быны мин һиңә күптән әйтергә тейеш инем дә бит, – тине. – Булдыра алманым, ғәфү ит. Минең Себерҙә өс йәшлек ҡыҙым үҫә. Күптән түгел әсәһе һәләк булды. Баланы үҙемә алам. Бергәләп тәрбиәләйек. Бына ошо һүҙҙәрҙән һуң ҡайтып йығылдым да инде тыуған йортома. Йылдар дауамында күңелде өткән өмөтһөҙлөк яраһына хыянат тоҙо һибелде. – Бәй, апай, һин һаман ятаһыңмы ни? Ҡайтҡаныңа аҙна үтте бит инде! Көр тауышҡа әйләнеп ҡараһам, ике туған ҡустым йылмайып баҫып тора. Уның алдында уңайһыҙланып, тороп ултырҙым. Хәлеңде лә һөйләмәйһең, эреләнгәнһең, – тип шаяртыбыраҡ һүҙ башланы ҡустым. – Ҡырҡҡа етеп килгәндә шулай биҙунланып ятыр икән кеше. Инәй менән бабайҙы олоғайған көндәрендә ҡара ҡайғыға һалып. Йә, һөйлә, ни булды? Элек тә серем һыйған ҡустыма барыһын да бәйән ҡылдым. Кисерештәрем яңынан урғылып сығып, илай-илай һөйләнем. Ҡустым иһә, тыңлап бөткәс, көтмәгәндә шатлыҡлы тауыш менән: Еҙнәйҙең ҡыҙы бармы? – тип ҡабатлап һораны. – Бергәләп тәрбиәләйек тиме? Эйе, ә ниңә көләһең? Мыҫҡыл итәһеңме әллә? – Ни эшләп көләйем инде, апай? – тип уйсан яуапланы ҡустым. – Бәхет тә баһа был! Аллаһ Тәғәләнең биргән ниғмәте. Һынауҙар, яңылышлыҡтар аша килгән бәхет. Артҡа түгел, алға ҡарап йәшәргә кәрәк, тип өйрәтә торғайның даһа үҙең. Шул саҡта ғына ҡустымдың үҙ хәлен иҫемә төшөрөп, уны ҡосаҡлап алдым. Бер йәшендә фалиж һуғып, ғүмерлеккә ғәрип ҡалһа ла, ҡултыҡ таяҡтарына таянып, һәр саҡ хәрәкәттә булған, ауылдаштары күңеленә өмөт-ышаныс өҫтәп, гел көр кәйефтә йәшәгән кеше бит ул. Үҙе хәлендәге утыҙ йәшлек ҡыҙға өйләнергә лә йыйына әле. Яҙмыш һынауына һынмаған, һығылмаған ҡустымды һис кем ғәрипкә иҫәпләмәй, ул үҙе берәүгә лә ауырлыҡ һалмай, һыҡтамай, мыжымай, зарланмай. Ә мин? Бөтөн ағзам теүәл көйө шыңшып, олоғайған атай-әсәйемә ҡайғы булып ятсы әле. Аллаһ Тәғәләнең биргәненә шөкөр итмәйсә. Иремдең ситкә йөрөгәнендә үҙемдең ғәйебем юҡмы ни? Барлыҡ хата-яңылышлыҡтарҙы артта ҡалдырып, ғәфү итеп, яҡтыға ынтылырға кәрәк! Ғүмер бер генә. (Өфөлә йәшәгән ҡатындың һөйләгәндәренән).",Кемгә насарлығым тейҙе? (булған хәл),['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 1 0 0],6,Аңлатма,8645,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-07-11/kemg-nasarly-ym-tey-e-bul-an-h-l-4310341,2025-07-11T16:00:00+00:00
"Был федераль проект 2019 йылда эшләй башлай. Шунан бирле Башҡортостандың төрлө ҡала һәм ауылдарындағы 896 мәктәптә ошондай парталар ҡуйылған. 492 парта – махсус хәрби операция батырҙарына, башҡалары Бөйөк Ватан һуғышы, локаль һуғыштар геройҙары иҫтәлегенә бағышланған. «Проекттың асылы – партаға геройҙың биографияһын, уның батырлығы тураһындағы яҙманы, фотоларын, наградаларының һүрәттәрен урынлаштырыу. Ошондай парта артында ултырып, балалар Ватан тарихын тәрәнерәк өйрәнә. Мәктәп уҡыусыларына патриотик тәрбиә биреүҙә бик мөһим был. Бына шулай итеп беҙ балаларҙа Рәсәйҙең героик үткәненә һәм унан да кәм булмаған героик бөгөнгөһөнә хөрмәт уятабыҙ, – тип яҙа үҙенең блогында Радий Хәбиров. — Ошондай парта артында ултырыу – ҙур мәртәбә. Был хоҡуҡ уҡыуҙа, спортта, ижадта, йәмәғәт эштәрендә  уңышҡа өлгәшкәндәргә генә бирелә». Сығанаҡ",Герой партаһында ултырыу – ҙур мәртәбә,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,835,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-28/geroy-parta-ynda-ultyryu-ur-m-rt-b-3986637,2024-10-28T12:39:00+00:00
"Сегодня, 17 февраля, в Уфе состоялось торжественное открытие физкультурно-оздоровительного комплекса с бассейном, катком и универсальным залом.",В Уфе открылся физкультурно-оздоровительный комплекс имени Ульфата Мустафина,['Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,143,https://uchbash.com/news/novosti/2024-02-17/v-ufe-otkrylsya-fizkulturno-ozdorovitelnyy-kompleks-imeni-ulfata-mustafina-3648023,2024-02-17T18:40:37+00:00
"Әммә тәүҙә Нух бәйғәмбәрҙе һәләкәттән ҡотҡарыу өсөн уға ҙур кәмә төҙөргә һәм унда ғаиләһен, шулай уҡ һәр төрлө йән эйәһенән берәр парҙы алып, йөҙөп китергә ҡуша. Нух ғәләйһиссәләм был кәмәне 100 йыл буйы төҙөй. Уның оҙонлоғо — 1000 терһәк, киңлеге 600 терһәк булған. Өс ҡаттан торған. Туфан ҡалҡып, Ер йөҙөн һыу баҫа башлағас, Нух бәйғәмбәр, Аллаһ Тәғәләнең әмере буйынса, кәмәгә мосолмандар менән бергә хайуандарҙың, ҡоштарҙың, үҫемлектәрҙең һәр енесен ишле итеп ала. Беренсе ҡатына — хайуандарҙы, икенсеһенә – мосолман бәндәләрен, өсөнсө ҡатына ҡош-ҡорттарҙы индергән. Бер мәлдә, кәмә төбө тишелеп, эсенә һыу урғыла башлай. Ен-пәрейҙәр, сысҡан ҡиәфәтенә инеп, кәмәне кимереп тишкән була. Урғылған һыуҙы туҡтатыуы ауырлаша. Эсенә күп һыу тулыуҙан, кәмә бата башлай. Шул саҡ Йылан, шыуышып килеп, кәмә тишеген кәүҙәһе менән ҡаплап ята. Һыу килеүҙән туҡтаған кәмәне дәррәү генә киптереп тә ҡуялар. Нух бәйғәмбәр Йыланға был изге ғәмәле өсөн яҡшылыҡ эшләргә була. Ниндәй йән эйәһенең ҡаны иң тәмлеһе икән, шуны бел! — тип, Серәкәйгә Йыланға йәне теләгән ризыҡты табырға әмер биргән. Серәкәй барлыҡ йән эйәләренең ҡанын тәмләп йөрөгән, ти. Кәмәләге барлыҡ йән эйәһенең дә ҡанын тәмләп сыҡҡандан һуң, Әҙәм ҡанынан да тәмлерәк ризыҡ юҡ, — тигән фекергә килә. Тик Серәкәй был хаҡта һөйләргә өлгөрмәй ҡала, Йыланға Әҙәм ҡанын эсерергә теләмәгән Ҡарлуғас Серәкәйҙең телен өҙгәнсе тешләп ала. Ошо ваҡыттан бирле Серәкәй бер ваҡытта ла һөйләшә алмаған: Безззз – тигән өн генә сығара башлаған, ти. Йылан ҡоштоң хәйләһен аңлап ҡала һәм Ҡарлуғасты йотмаҡсы була, әммә Ҡарлуғас осоп китә. Шулай ҙа Йылан барыбер Ҡарлуғастың ҡойроғон булһа ла тешләп өлгөрә. Шунан алып Ҡарлуғастың ҡойроғо мәңгегә икегә айырылып тороп ҡала. Кәмәнең тишеген ҡаплаусы йылан туҙбаш йылан булып сыға. Кешеләрҙе, тере йәндәрҙе ҡотҡарғаны өсөн шуға ла Туҙбаш йыланды үлтерергә ярамай, тиҙәр. Туфан һыуы, Рәжәб айында ҡалҡып, алты айға тиклем дауам итә. Мөхәррәм айының 10-сы көнөндә Туфан ҡайтҡас, кәмә Ҡаф (Арарат) тауына терәлеп, туҡтап ҡала. Шунда Нух бәйғәмбәр, Ергә төшөп, Аллаһ Тәғәләнең ризалығын өмөт итеп, ҡорбан сала. Нух бәйғәмбәр туфандан һуң да 350 йыл йәшәгән. Барлығы 1300 йылдан ашыу ғүмерен ғибәҙәттә үткәргән һәм шуның 100 йылын көн һайын өҙлөкһөҙ ураҙа тотҡан. Нух бәйғәмбәр улына былай тип васыят әйткән: Аллаһ Тәғәләнән башҡа нәмәгә табыныуҙан һаҡлан, улым! Аллаһ Тәғәләнең рәхмәтенән өмөтөңдө өҙмә. Һәр ваҡыт Лә иләһә иллә Ллаһ! һүҙен, йәғни ""Аллаһтан башҡа илаһ юҡ! "" тип ҡабатлап йөрө, сөнки Ҡиәмәт көнөндә үлсәүҙең бер табағына — ете ҡат Күк һәм ете ҡат Ерҙе, ә икенсе табағына ошо Аллаһты ололау һүҙен һалһалар, ул һүҙ ауырыраҡ тартыр, — ти. Ғафури районы Сәйетбаба ауылынан 97 йәшлек Мөнирә Ғәзизованың һөйләгәндәренән.",Нух бәйғәмбәр заманында Йыландың изге ғәмәле,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Һабаҡ,2708,https://amanat.su/articles/aba/2024-12-28/nuh-b-y-mb-r-zamanynda-yylandy-izge-m-le-4070498,2024-12-28T11:33:00+00:00
"Сентябрь айында ғына Салауат ағайҙың ""Башҡортостан - батырҙар иле"" тигән балалар өсөн хикәйәләр китабы донъя күргәйне. Бөгөн мәртәбәле ҡунағыбыҙ үҙ ҡултамғаһы менән өр-яңы китабын гимназиябыҙҙың китапханаһына бүләк итте. Ҙур рәхмәт уға! Салауат Ғайса улы менән бергә даими ҡунағыбыҙ, дуҫыбыҙ, яҡташ шағирыбыҙ, районыбыҙҙың ""Зәңгәр шишмә"" ижади берләшмәһе етәксеһе Вәрис Йәғәфәр улы Аҡбашев килде. ""Балалар өсөн яҙыу өлкәндәргә ҡарағанда ауырыраҡ та, яуаплыраҡ та"", - тип билдәләп үтте ул. Яңы китап сығыуы менән Салауат Ғайса улын ҡотланы. Уҡытыусыларға, йәш быуынға уңыштар теләне. Телде һаҡларға һәм өйрәнергә кәрәк икәнен балаларҙың тағы ла бер тапҡыр хәтерҙәренә төшөрҙө. Салауат Ғайса улы үҙенең ижады тураһында уҡыусыларға мауыҡтырғыс итеп һөйләне. Уға һорауҙар ҙа бик күп бирҙе балалар. ""Нисек журналист булып киттегеҙ? Беренсе хикәйәгеҙҙе ҡасан яҙҙығыҙ? Нисә китабығыҙ донъя күрҙе? Мәктәптә ниндәй предметтарҙы ярата инегеҙ? Ниндәй йыл миҙгеле оҡшай? Берәй музыка ҡоралында уйнай беләһегеҙме? Ниндәй спорт төрөн яратаһығыҙ? Мәктәптә ниндәй билдәләргә уҡынығыҙ? - тигән һорауҙарға ихлас яуап бирҙе яҙыусы. ""Әлегеләй әүҙем булып, төрлө сараларҙа ҡатнашығыҙ, илебеҙҙе яратып, кәрәкле, белемле шәхестәр булып үҫегеҙ! "" - тине ҡунағыбыҙ. Район мәғәриф бүлеге етәксеһе Рөстәм Әнүәр улы Ғиләзетдинов уҡыусылар араһында ижад итеүселәрҙе дәртләндереп айырым бүләктәргә бәйгеләр уҙғарырға тәҡдим индерҙе. Районыбыҙҙа, республикабыҙҙа сыҡҡан матбуғатты алдырып, уҡытыу һәм тәрбиә өлкәһендә ҡулланырға өндәне. Сара йәнле һәм фәһемле уҙҙы. Осрашыуҙы ойоштоуҙа ҡатнашҡандарҙың барыһына ла ҙур рәхмәт! Салауат Ғайса улына ныҡлы һаулыҡ, ижади уңыштар, именлек теләйбеҙ! Розалиә ЙӘЛИЛОВА,  башланғыс синыфтар уҡытыусыһы. Ауырғазы районы, Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһы.",Салауат Кәримов менән осрашыу,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[0 0 1 0 0 1 1 1 0 0 1 1 1 1],8,Осрашыу,1781,https://yanshishma.com/news/osrashyu-ar/2025-11-19/salauat-k-rimov-men-n-osrashyu-4472840,2025-11-19T09:15:00+00:00
"Рәсәй Федерацияһының Журналистар союзы рәйесе Владимир Соловьев журналистика өлкәһендәге Дөрөҫлөк. Яуаплылыҡ. Ҡаһарманлыҡ тип аталған Башҡортостан Башлығы премияһының быйылғы һөҙөмтәләрен барлап, республика етәкселеге һәм киң мәғлүмәт сараларының алдынғы үҙ-ара бәйләнеш тәжрибәһен билдәләне: – Өфөлә йыш булам. Радий Хәбиров журналистика өлкәһендә Дөрөҫлөк. Яуаплылыҡ. Ҡаһарманлыҡ конкурсын иғлан иткән сарала мин дә ҡатнаштым. Күптән түгел йәнә Өфөлә  Башҡортостандың Журналистар союзы съезында булырға тура килде. Унда сығыш яһап, Радий Фәрит улына журналистар йәмәғәтселеге исеменән киң мәғлүмәт сараларына дөрөҫ мөнәсәбәте өсөн рәхмәтемде белдерҙем, сөнки республика етәкселеге һәм киң мәғлүмәт саралары араһындағы үҙ-ара бәйләнеш буйынса Башҡортостан күп нәмәлә алдынғылыҡты биләй. Бик күп баҫма киң мәғлүмәт саралары эшләй, улар өлкәндәр өсөн генә түгел, йәштәр, балалар  өсөн дә хеҙмәт итә. Телеканалдар бар, һәләтле журналистар әүҙем рәүештә фронтҡа юллана, репортаждар әҙерләй, конкурстарҙа ҡатнаша. Әлбиттә, Дөрөҫлөк. Яуаплылыҡ. Ҡаһарманлыҡ  кеүек премия  журналистар берләшмәһенең үҙен нисек күрһәтеүен, республика етәкселегенең уға мөнәсәбәтен сағылдыра. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Башҡортостан власы һәм журналистарҙың маҡсаттары уртаҡ,['Башҡортостан' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],3,Йәмғиәт,1276,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-18/bash-ortostan-vlasy-m-zhurnalistar-y-ma-sattary-urta-4513344,2025-12-18T18:15:00+00:00
"Әсә күҙҙәренән тамған йәштәр Берҙәй әсе барлыҡ илдәрҙә, Әсә йөрәгенән сыҡҡан аһ-зар Берҙәй ауыр бөтә телдәрҙә. Дуҫтар! Дуҫтар! Һиҙгер булайыҡсы! Сыланмаһын әсә керпеге. Яуҙан улын көтөп, ағармаһын Әсә сәстәренең бөртөгө. Ал таң ата, ай һәм Сулпан бата, Туғайҙарҙа ята аҡ томан. Ал таң менән Ватан эшкә ҡалҡа, Йыр яңғырай тауҙар артынан. Йәшнәтеп булат ҡылысты, Айҡаныҡ дошман яуын, Йәшәһен, дуҫтар, тыныслыҡ, Ҡупмаһын яңы дауыл. Йәшәһен, йәшәһен, дуҫтар, Тыныслыҡ! Ҡупмаһын, ҡупмаһын яңынан дауыл! Бай Уралдың ҡайнар ҡосағында Илгә яңы бәхет ҡойола: Бала тыуа дала ҡосағында, Тауҙың ҡаялары ҡойола. Сәңгелдәктә ята көлөмһөрәп Алма кеүек матур йәш бала. Уға яҡты, оло бәхет теләп Әсә йөрәгенән йәш тама. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Түгелмәһен әсәләрҙең күҙ йәше,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Шиғриәт,1375,https://henek.info/articles/shi-yr-ar/2025-05-12/t-gelm-en-s-l-r-e-k-y-she-4230533,2025-05-12T10:00:00+00:00
"Награждение состоялось на Всероссийском семинаре для пресс-секретарей системы образования. Благодарственные письма вручили замминистра просвещения РФ Владимир Желонкин и директор Департамента внешних коммуникаций и референтуры Минпросвещения России Ирина Шилкина. «Уважаемые коллеги, благодарю вас за труд и преданность делу. Вы ежедневно освещаете успехи и изменения, которые происходят в сфере российского образования, рассказываете о значимости модернизации учебных заведений и улучшения условий для педагогов и учащихся. Именно благодаря вашему профессионализму жители каждого региона страны могут получить своевременные и точные разъяснения по различным аспектам образовательной политики», – обратился к участникам Владимир Желонкин. Пресс-секретарь БГПУ имени М. Акмуллы Елена Киселева назвала победу признанием ежедневной работы коллектива в течение года и поблагодарила Министерство просвещения РФ за содержательный и прикладной образовательный семинар. «Спикеры высокого профессионального уровня, представленные на мероприятии, дали много новых знаний, стратегий и инструментов. Антикризисные коммуникации, эффективное взаимодействие со СМИ, увеличение медиарезонанса, правильная подача контента, выстраивание диалога с целевой аудиторией – это будни информационных управлений университетов. Сегодня пресс-службы — опора системы образования в эпоху информационных вызовов, выполняющая большую роль не только в освещении деятельности образовательных организаций, но и в формировании мировоззрения молодых людей», – подчеркнула Елена Киселева.",Резидент Межвузовского кампуса Уфы вошел в ТОП-5 лучших педагогических вузов,['Мәғариф' 'Донъя' 'Хикәйә' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1],4,Йәмғиәт,1550,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-12-12/rezident-mezhvuzovskogo-kampusa-ufy-voshel-v-top-5-luchshih-pedagogicheskih-vuzov-4504494,2025-12-12T13:40:00+00:00
"З. Биишева исемендәге ""Китап"" нәшриәтенең магазинында Яныбай Хамматовтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған сара һәм ""Алтын юлағым"" автобиографик китабына презентация матур һәм әһәмиәтле булды. Сараны асып, ""Китап"" нәшриәтенең директор урынбаҫары Ғаяз Бикбулатов Я. Хамматовтың тыуған яғы Белорет районы тураһында викторина һорауҙары тәҡдим итте. Р. Ғарипов исемендәге 1-се һанлы башҡорт гимназия-интернаты уҡыусылары дөрөҫ һәм аныҡ яуаптары менән ҡыуандырҙы. Яҙыусылар Союзы рәйесе, Дәүләт Ҡоролтай йыйылышы депутаты Айгиз Ғиззәт улы Баймөхәмәтов ""Алтын юлағым"" китабын тәүгеләрҙән булып уҡыуы, оҡшатыуы тураһында әйтте. Республикала Яныбай Хамматовтың исемен мәңгеләштереү тураһындағы эштәр менән таныштырҙы. Үҙең үлгәндән һуң да халыҡ хәтерендә йәшәйем тиһәң, балаларыңа дөрөҫ тәрбиә бир. Егермеләгән роман яҙған башҡорт яҙыусыһы Яныбай Хамматовтың ейәнсәре Алһыу Хамматоваға ҡарап тап ошо фекерҙең дөрөҫлөгөнә инанаһың. Бөгөнгө көндә ул олатаһының ижадын йәш быуынға таратыуға ҙур эштәр башҡара. Сарала ул олатаһы, әсәһе, өләсәһе тураһындағы иҫтәлектәре менән бүлеште. Нәшриәттең баш мөхәррире Зөлфиә Ҡарабаева Яныбай Хамматовтың яңы китабына байҡау яһаны, Алһыу Хамматоваға башҡорт әҙәбиәтен, олатаһының ижадын үҫтереүҙәге хеҙмәте өсөн рәхмәтен белдерҙе. Шулай уҡ, махсус ҡунаҡ  профессиональ рилсмейкервидеограф Рәфис Әминев башҡорт әҙәбиәтен нисек итеп интернет киңлектәрендә үҫтереү, реклама эшләү тураһында оҫталыҡ дәресе уҙғарҙы. Яныбай Хамматовтың бүләсәре, Ф. Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы уҡыусыһы Нәиләнең батырҙарға арналған йыры сараның биҙәге булды.","""Алтын юлағым"" йәки шәп осрашыу булды",['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],5,Әҙәбиәт,1581,https://shonkar.com/news/-bi-t/2025-04-10/altyn-yula-ym-y-ki-sh-p-osrashyu-buldy-4193308,2025-04-10T22:18:00+00:00
"Бәпембәлә булған витаминдар һәм антиоксиданттар яман шештән, ҡанда шәкәрҙең күбәйеүенән һаҡлай, ҡалҡан биҙенең, бауырҙың һәм йөрәк-ҡан тамыры системаһының яҡшы эшләүенә булышлыҡ итә. Ул эренләгән яраларҙы, бешкән һәм туңдырған урындарҙы, оҙаҡ ятыуҙан боҙолған тәнде дауалай, һыу-тоҙ алмашыуына яҡшы тәьҫир итә. Был үҫемлек көс бирә, кәйефте күтәрә, шуға ла үтә арығанда, борсолғанда тәҡдим ителә. Ул тән температураһын төшөрә, тирҙе, үтте ҡыуа, тынысландыра, йоҡлай алмағанда ярҙам итә. Бәпембә сәскәһе бешерелгән һыу эс ҡатҡанда, йоҡоһоҙлоҡтан һәм ҡан баҫымы күтәрелгәндә ярҙам итә. Үҫемлектең спиртлы төнәтмәһен ревматизмдан яфаланғанда ауыртҡан урындарға һөртәләр. Сылатҡыс һәм компресс килеш быуындар ауыртҡанда ҡулланалар, ә һөйәктәрҙең ялғанып үҫеп китеүен тиҙләтеү өсөн үҫемлектең һутын саф килеш йәки кишерҙеке менән ҡушып ҡабул итергә кәңәш бирелә. Аяҡ ауыртҡанда бәпембә төнәтмәһен эшләү өсөн ҡараңғылатылған ярты литрлыҡ шешәне бәпембә сәскәһе менән тултырабыҙ, унда 2-3 флакон одеколонды бушатабыҙ һәм ике-өс аҙна төнәтәбеҙ. Аяҡтар ауыртҡанда табандан тубыҡҡа тиклем ышҡымайынса һөртәбеҙ. Одеколон урынына медицина спиртын файҙаланырға мөмкин. Эс ҡатҡанда һәм күпкәндә, бер аш ҡалағы бәпембә сәскәһенә бер стакан һыу һалып, 15 минут талғын утта ҡайнатабыҙ. Ярты сәғәт төнәтәбеҙ. Берәр ҡалаҡлап көнөнә өс-дүрт тапҡыр эсергә кәрәк. Аҙ ҡанлылыҡты дауалау өсөн өсәр аш ҡалағы бәпембә сәскәһе менән кәкүк емешен (медуница) ҡушып бутарға. Ике аш ҡалағы кесерткән һәм бер аш ҡалағы әрем өҫтәргә. Шунан бер литр ҡайнар һыу һалырға. Көнөнә алты тапҡыр 50-шәр мл эсергә. Бәпембәнең тамырын ҡаҙып алып ҡыҙҙырырға һәм ҡәһүә урынына эсергә була - ул организмды нығыта. Тамырҙарҙы көҙ һуңында йәки яҙ ҡаҙып алығыҙ, йәй мәлендә бигүк файҙалы булмай. Бәпембә һутын һаҡлау өсөн үҫемлекте тамыры, япраҡтары, сәскәләре менән ит үткәргес аша үткәрәләр һәм марля аша һығып сығаралар. Һаҡлау өсөн ярты литр һутҡа 100 г спирт йәки 400 г араҡы ҡушалар, унан стерилләнгән банкаларға бушаталар. Врач менән кәңәшләшергә онотмағыҙ.",Бәпембә - мең сиргә дауа,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",2015,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2024-05-06/b-pemb-me-sirg-daua-3756205,2024-05-06T17:27:00+00:00
"Хатны татар кызы Ләйлә Латыйпова да имзалаганфикерләрХатны активист хатын-кызлар язган. Аерым алганда алар Русиядәге милли республикаларның һәм асаба халыкларның киләчәге турындагы теләсә нинди сөйләшүләр бары тик бу республикалар һәм халыкларның вәкилләре катнашында гына узарга тиеш ди. Русиянең асаба, милли һәм деколониаль активист хатын-кызлары ""Безнең хакта бездән башка — берни дә"" дигәначык хатчыгарды. Аны татар, ойрат, бурят, чечен, тува, юкагир милләтеннән булган хатын-кызлар имзалаган. Алар милли республикаларга һәм андагы асаба халыкларга булган мөнәсәбәтне хупламавын белдерә. Хат Русиянең украинадагы сугышын хөкем итүдән башланып китә, мөрәәгать авторлары Русия хакимиятенең империячел булуын искәртә. ""Империяне киңәйтү һәм ""урыс дөньясын"" ныгыту — Кремльнең украин халкы геноцидын кылуы, канкоеш оештыруының төп сәбәбе шушы"", диелә хатта. ""Бу колониаль, империалистик табигатькә ия сугыш барышында"" Русиянең колония-ирләрендә яшәүче, этник һәм раса кимсетелүләренә дучар булган асаба халык вәкилләренең тавышы ныграк ишетелә башлады, дип яза активистлар. Алар Русия хөкүмәтенең һәм Мәскәү либераль оппозициясенең асаба халыкларга бер үк төрле каравын, аларны яки ишетмәмешкә салышуын, яки үз сәясәтләрендә файдалануын искәртә. Хат авторлары Русиядәге милли республикаларның һәм асаба халыкларның киләчәге турындагы теләсә нинди сөйләшүләр бары тик бу республикалар һәм халыкларның вәкилләре катнашында гына узарга тиеш ди. ""Халыкларның үзләреннән башка гына кабул ителгән карарларның дискриминациягә, золымнарга һәм колониаль көч куллануга китергәнен тарихтан хәтерлибез. Без моны демократик булмаган һәм нык ялгыш хәл дип саныйбыз"", диелә хатта. Шул ук вакытта алар асаба халыклар турында расизм, экзотиклаштыру, гомумиләштерүләр кулланмый гына сөйләшүне сорый. ""Русияләр"" диясе урынга ""урыслар"" диюне, милли ""азчылык"" гыйбарәсен куллануны өнәмәүләрен иткерә. ""Без милли киемнәребезне, башка атрибутикабызны яратабыз, шуңа аларның рәсемнәрен ниндидер материалны экзотиклаштыру өчен кулланмауны сорыйбыз"", ди активист хатын-кызлар. Шул ук вакытта алар теләктәшлеккә чакыра. Теләктәшлек — ул хөкем итү, тәнкыйтьләү генә түгел, ""Югарыда әйтелгән таләпләрне игътибарга алмаучы оешмалар, блогерлар, сәясәтчеләр белән хезмәттәшлекне туктату да"", ди алар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Русия төбәкләренең асаба милләт вәкилләре ""Безнең хакта бездән башка — берни дә"" дигән ачык хат чыгарды",['Татарстан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],2,Донъя,2367,https://www.azatliq.org/a/32340606.html,2023-03-29T15:29:57+00:00
"Намаҙ - 2 Үткән һанда беҙ намаҙҙың тышҡы маҡсаты һәм уның кешегә ыңғай йоғонтоһо хаҡында һүҙ алып барғайныҡ. Был юлы намаҙҙың эске мәғәнәһе хаҡында һөйләмәксебеҙ. Һәр кемгә мәғлүм, донъя күҙгә күренгән нәмәләрҙән генә тормай. Мәҫәлән, магнит, радио, гравитация һ. б. тулҡындарҙы беҙ күрмәйбеҙ, әммә уларҙың барлығын беләбеҙ, һиҙәбеҙ. Ғөмүмән, әҙәм балаһының күҙе ғәмәлдәге процестарҙың бер процентын да күрмәй. Күҙ, төнгө юлсының ҡулындағы фонарь кеүек, юҡ-барға барып ҡағылмаҫ, эләгеп йығылмаҫ өсөн генә бирелгән кешегә. Күҙ матди донъяға ингән тулҡындарҙы ла күрмәгәс, йоҡа даирәне ҡайҙан тойомлаһын инде. Ә йоҡа ғәләм иҫ киткес ҙур һәм ул бар донъя менән, шул иҫәптән, матди тәбиғәт менән етәкселек итә. Доға, намаҙ уҡыған кеше үҙе лә һиҙмәйенсә, белмәйенсә ана шул йоҡа донъя менән бәйләнешкә инә. Кешенең мейеһе өс хәлдә була: уяу көйө, еңелсә һәм тәрән йоҡо рәүешендә. Әммә ғалимдар әйтеүенсә, дүртенсе осраҡ та бар икән – ул доға, намаҙ уҡыған мәлдә тыуа – кеше уяу, бөтәһен дә күрә, аңлай, ә мейеһе тулыһынса тиерлек эшләүҙән туҡтай. Ғәҙәттә, өс-дүрт айлыҡ балаларҙың ғына мейеһе ошондай хәлдә була. Ғалимдар раҫлауынса, мейенең ана шундай хәлгә инә алыуы арҡаһында доға уҡығандан һуң кешегә еңел булып ҡала, ҡаты ауырыуҙарҙың да симптомдары юғала. Мейенең яңы тыуған баланыҡы хәленә инеп алыуы уғата кәрәкле һәм файҙалы, тип раҫлай ғалимдар, ул бик күп ауырыуҙарҙан ҡотҡара. Дини китаптарҙа бала кеүек булығыҙ тип юҡҡа әйтелмәй бит. Мейенең нейрондарҙан торғанын беләбеҙ. Төрлө насар уйҙар һәм тойғолар арҡаһында шул нейрондар араһында яңылыш кире бәйләнештәр барлыҡҡа килә, ә был тәндә төрлө ауырыуҙар тыуҙыра. Доға, намаҙ уҡығанда нейрондар араһындағы ана шул дөрөҫ булмаған бәйләнештәр юҡҡа сыға, был ауырыуҙарҙың төп сәбәбен үлтерә һәм кеше һауыға. Иң мөһиме, намаҙ уҡыусы ауырыуҙан ҡурҡмай башлай, ә был үҙе һауығыуҙың тәүге аҙымы. Әйткәндәй, рак менән ауырығандарға операция яһағандан һуң Аллаға ышанғандар, намаҙ уҡығандар күпкә оҙағыраҡ йәшәй, тип раҫлай ғалимдар. Америкала – доға ярҙамында шизофрениянан, Кореяла – ҡатын-ҡыҙҙы бал таба алмауҙан, Германияла – йөрәк ауырыуҙарынан дауалайҙар һәм был эксперименттар бөтә ерҙә ыңғай һөҙөмтә бирә. Иң мөһиме, доға һәм намаҙға бөтә күңелеңде һалып, ныҡ ышанып, ысын йөрәктән уҡырға ғына кәрәк. Наил Ғәйетбай. Архивтан, 2009-йыл, 4-се һан.",НАМАҘ,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 1 1 0],7,Йәмғиәт,2301,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-03-28/nama-4177252,2025-03-28T18:19:00+00:00
"Был күргәҙмә Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығында үтә, сөнки уны һаулыҡ һаҡлау тармағы хеҙмәткәрҙәренең балалары эшләгән уйынсыҡтарҙан төҙөгәндәр. Күргәҙмәгә 200-ләп эш ҡуйылған. Уйынсыҡтар менән бергә балаларҙың үҙ ҡулдары менән яһаған һәм махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға төбәп яҙған асылмалары ла бар. Күргәҙмәне ойоштороусылар уйынсыҡтарҙың бер өлөшөн хосписҡа бирәсәк, ҡалғанын хәйриә йәрминкәһенә ҡуясаҡ. Сығанаҡ: Башинформ.",Үҙҙәре яһаған уйынсыҡтар,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Сәләмәтлек'],[0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,442,https://amanat.su/news/novosti/2024-12-09/re-ya-a-an-uyynsy-tar-4043872,2024-12-09T10:47:00+00:00
"Үҙен исеме менән әйтмәйҙәр – ""Ҡапаҡ"" – ти ҙә ҡуялар. Шул Ҡапаҡ бер ваҡыт, аҡса алмашына икән, тип хәбәр таратҡан. Бөтә тирә-яҡ ауылдары халҡы булған аҡсаларына ҡалаға барып, кәрәк-кәрәкмәгән әйберҙәр алып бөткәйне аҡса әрәм булмаһын тип. Ҡасандыр аҡса ҡапыл осһоҙланып, халыҡ һемәйеп тороп ҡалғайны шул. Йыйған ғына аҡсалары әрәм булды, кәрәкмәгән ҡағыҙға әйләнде. Аҡсаһын теләһә ниндәй тауарға әйләндергән кешеләр Ҡапаҡты бәреп үлтерерҙәй булдылар. Мәрхүмәнең әсәһе Ғәлимә лә шундай ине, тейҙәр. Йәй етеп, туғайҙа емешлерәк бешә башлаһа: ""Төрмәнән ҡасҡын ҡасҡан, беҙҙең ауыл тирәһендә йөрөй икән"", – тип хәбәр тарата. Үҙе иһә, көтөү ҡыуыу менән биҙрәһен эләктереп, бәрәңге баҡсаһы аша еләккә һыпырта. Ауылдың аҡһаҡалы Ғарифулла ҡарт китеп барған икән, тигәнде ишеткәс, ирҙәр кисләтеп мәйет ҡарауылларға йыйылды. Әлбиттә, бер нәмәнән дё ҡоро ҡалмаған Ҡапаҡ та килгәйне. ""Әле генә һин дә мин йөрөгән кеше ине, нишләп ҡапыл үлеп китте икән, йүнләп ҡарау булмағандыр инде"", – тип һөйләнде Ғарифулланың балаларына ғәйеп ташлағандай итеп. ""Көфөр хәбәр һөйләп ултырма инде, ағайҙың ғүмерен бөткән дә, ерҙән уҙған"", – тине ауыл муллаһы Сәлимйән. – ""Мәйет янында телеңде тыйыбыраҡ торһаңсы, Мәрүән"". ""Минең район балнисында ятҡанды күреп, Хәмит үлергә ята унда, тип ҡапаҡ һуҡҡанһың. Туғандарым илашып, шылтыратып бер булдылар"", – тип һүҙгә ҡушылды Хәмит. Ҡалпаҡ, үҙенә ҡаршы һөжүм башлағанда һиҙеп, хәбәрҙе ситкә борорға ашыҡты: ""Ана, Ғарифулла ағайҙың йәне тәненән айырылып осоп сығып китте""' – тигән булды күргәндәй итеп. – Юҡты һөйләп ултырма әле, – тине Сәлихйән мулла, – башҡалар күрмәгәнде һин күрә булаһыңмы инде. Йәне ҡайҙа осҡанын бер Хоҙай ғына белә. Бесән әҙерләп бөтөп, бер аҙ эштән бушағас, Ҡапаҡ, бисәһе менән Һамар өлкәһендә хеҙмәт иткән улы Юнирҙе күреп ҡайтты. ""Улым, махсус тәғәйенләнештәге ғәскәрҙә хеҙмәт итә. Буйға ныҡ үҫеп, мыҡтыланып киткән беҙҙең Юнир. Ул яурын киңәйгән, метр ярым булып киткән! "" – тип ҡоласын мөмкин тиклем нығыраҡ йәйеп күрһәтеп маҡтанды осраған бер кешегә Ҡапаҡ. Ниһайәт, Юнирҙәре хеҙмәтен тултырып ҡайтып төштө. Яурыны әллә ни киңәймәгән. Әммә кешегә етә ҡалды – Юниргә ""Яурын"" тигән ҡушамат йәбешеп ҡалды.",Ҡапаҡ. Харис ШӘРИПОВ,['Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,2144,https://henek.info/news/+++-+-/2025-11-26/apa-haris-sh-ripov-4483060,2025-11-26T18:28:00+00:00
"Башбармаҡ-шоу"" подкасы Башҡортостандың һәм Ҡарағалпаҡстандың атҡаҙанған артисы, мультиинструменталист Заһир Зәйнетдинов менән асыҡтан-асыҡ әңгәмә тәҡдим итә!",Зәйнетдин нисә йәшендә тәүге тапҡыр сәхнәгә сыҡҡан?,['Дин' 'Башҡортостан' 'Шоу-бизнес'],[0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],3,Мәҙәниәт,157,https://shonkar.com/news/culture/2025-02-08/z-ynetdin-nis-y-shend-t-ge-tap-yr-s-hn-g-sy-an-4113785,2025-02-08T20:23:55+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАны киңкүләм тәртипсезлекләр оештыруда һәм хакимият вәкиленә карата сәламәтлеккә куркыныч тудырмый торган көч куллануда гаеплиләр. ""Баймак эше"" нигезендә кулга алынган Салават Йылкыбаевка гаепләү белдергәннәр. Аны ""киңкүләм тәртипсезлекләр оештыруда"" (Русия инаять кодексының 212 маддәсе, 1 өлеше) һәм ""хакимият вәкиленә карата сәламәтлек белән гомергә куркыныч тудырмый торган көч куллануда"" (инать кодексының 318 маддәсе, 1 өлеше) гаеплиләр. Бу хакта туганнарына сылтама белән ""Аспекты""иткерә. ""Тиздән алар эш белән танышырга тиеш. Сигез ай буе нәрсәләр ыйдылар икән, карарбыз һәм шуннан нәтиәләр чыгарырбыз"", дип иткергән туганнары. Хатыны әйтүенчә, бүген, 25 сентябрьдә тикшерү эшләре башланачак. ""Салават тикшерү изоляторында көтеп утырган бу сигез ай эчендә хет нинди дә булса алга китеш бар. Бу вакыт эчендә ниләр кичерүебезне тасвирлау өчен сүзләр таба алмыйм. Ирем, аның әти-әнисе, балалар һәм мин, бөтен туганнар һәм безгә якын кешеләр нәрсәдер көтеп яшибез, алда — билгесезлек. Салаватның исән булуы, аның кайда икәнен, аның белән бар да яхшы икәнен белүебез генә тынычландыра һәм сөендерә. Адвокат гел безнең белән элемтәдә. Аның белән берлектә Салаватның гаепсез булуын дәлилләү өчен мөмкин булганнан бөтенесен дә эшләячәкбез"", дигән ул. Салават Йылкыбаев — балигъ булмаган өч бала атасы һәм зур гаиләсендә бердәнбер туендыручы. Аны 17 гыйнварда, Баймактагы бер кафеда кичке аш ашап утырганда тоткарладылар. Июнь аенда Кичә, 24 сентябрьдә башкорт блогеры Ильяс Байгускаровка да Баймакта ""киңкүләм тәртипсезлекләр оештыруда"" гаепләү белдерүләребилгеле булды. Шул ук вакытта ""Баймак эше"" нигезендә тоткарланучыларның туганнарыннан бөтен булган хәлләргә Алтынай Вәлитовгаепледип тануны сорыйлар. Бу хакта ырчы үзе хәбәр итте. ""Алтынай, безгә монда мондый тәкъдимнәр килә башлады: ""Әйдәгез, Вәлитов һәм Алсынов барысы өчен дә гаепле дип атап, интервью ясыйк, ирләрегез тизрәк иреккә чыгачак, диләр"", дип язган бер хатын ырчыга. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Салават Йылкыбаевка ""Баймак эше""ндә гаепләү белдерелгән",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,2095,https://www.azatliq.org/a/salavat-yilkibaevka-baymak-eshe-nda-gaeplau-belderelgan/33134459.html,2024-09-25T12:35:17+03:00
"Отборочный этап в Башкортостане прошел на базе центра «Аврора», где была сформирована команда из шести школьниц из Уфы, Стерлитамака, Мелеуза и Туймазинского района. Команду сопровождает Татьяна Анатольевна Харитонова, председатель республиканской предметно-методической комиссии по русскому языку. Финальный этап включает написание сочинения, комплексную работу по русскому языку и литературе, а также творческие конкурсы. В этом году в олимпиаде участвуют 198 старшеклассников из всех регионов Беларуси и 24 регионов России. Жюри состоит из ведущих белорусских и российских ученых и педагогов. Желаем команде Башкортостана удачи и уверенности в своих силах! Фото: Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Олимпиада «Россия и Беларусь» собирает лучших школьников,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0],4,Общие статьи,788,https://uchbash.com/articles/common_material/2025-10-27/olimpiada-rossiya-i-belarus-sobiraet-luchshih-shkolnikov-4442807,2025-10-27T14:59:00+00:00
"Быйыл «Ҡыҙыл ҡәнәфер»гә илдең 83 төбәге ҡушыла. Улар иҫәбендә Башҡортостан да бар. Апрелдән июнгә тиклем ҡалаларҙың төп урамдарында һәм күләмле сараларҙа ветерандарға ярҙам итеү өсөн иғәнә йыялар. Теләгән һәр кем взносты ҡулаҡса менән бирергә йәки -код ярҙамында күсерергә мөмкин. Акцияла ҡатнашыусыларға ҡыҙыл ҡәнәфер рәүешендәге значок тапшырыла. «Ҡыҙыл ҡәнәфер» 2016 йылдан алып үткәрелә. Былтыр унда Рәсәйҙең 79 төбәгенән ирекмәндәр ҡатнашҡан. Партнерҙар менән бергә улар 1,5 миллионға яҡын значок таратҡан. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",«Ҡыҙыл ҡәнәфер» акцияһына ҡушылығыҙ!,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Еңеү,1184,https://henek.info/articles/pobeda-80/2025-04-14/y-yl-n-fer-aktsiya-yna-ushyly-y-4196721,2025-04-14T10:20:00+00:00
"Бына әле яңыраҡ Милли кейем көнө айҡанлы аҙналыҡ иғлан ителгәйне. Унда һәр синыф әүҙем ҡатнашты. Милли кейемгә арналған әңгәмә, күргәҙмә, конкурс, флешмобтар ойошторолдо. Аҙналыҡтың бер көнөндә беҙ, ҡыҙҙар, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Рәмилә Абдулла ҡыҙы Сәлихова менән тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейына барҙыҡ. Килеребеҙҙе алдан белеп, ихлас ҡаршы алдылар. Музей хеҙмәткәрҙәре беҙҙең өсөн оҫталыҡ дәресе лә үткәрҙе. Улар менән бергәләп сәс биҙәүесе – сәсмәү эшләргә өйрәндек. Бик матур ғына килеп сыҡты. Сәсмәүҙәр үҙебеҙгә иҫтәлек итеп бирелде. Был матур биҙәүесте сәстәребеҙгә тағып йөрөрбөҙ. Апайҙарға рәхмәт әйтеп, ҡыуанып ҡайтып киттек. Элина ФАЯЗОВА, иныф уҡыусыһы. Ағиҙел ҡалаһы, башҡорт гимназияһы.",Иҫтәлеккә - сәсмәүер,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1],5,Хаттар,716,https://yanshishma.com/articles/be-g-kilg-n-khattar-an-/2025-11-18/i-t-lekk-s-sm-er-4472163,2025-11-18T15:57:00+00:00
"Йыл һайын 8 июндә "" Урал батыр"" көнө билдәләнәсәк.","8 июнь - ""Урал батыр"" көнө",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Донъя,50,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-05-30/8-iyun-ural-batyr-k-n-4257902,2025-05-30T23:41:12+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБыел Университетны Татарстан, Чуашстан, Чечня, Карелия вәкилләре тәмамлаган. Украинаның Азат халыклар университеты деколониаль активистларның икенче төркеменукытып чыгарган. Алар өч ай буе онлайн укыган. Укытуның төп максаты — активистларга хәзерге Русия киңлекләрендә үз бәйсез дәүләтләрен төзергә булышу һәм милли-азатлык хәрәкәтләре лидерларын әзерләү. Активистлар университетта укыган чакта геосәясәтне, халыкара хокукны өйрәнгән, дәүләт белемен, украин азатлык хәрәкәте тарихын, икътисади теорияне, мәгълүмати-психологик махсус операцияләр уздыруны, хәтта контркүзләү эшчәнлеге нигезләрен үзләштергән. Кайбер фәннәрне укытучылар (алар арасында фән кандидатлары һәм докторлары да бар) фронтта хәрби позицияләрдә булган килеш укыткан. Быел Университетны Татарстан, Чуашстан, Чечня, Карелия вәкилләре тәмамлаган. ""Азат халыклар университетында әсир милләтләрнең милли-азалык хәрәкәтләре өчен сыйфатлы кадрлар әзерлибез. Шул ук вакытта, якын киләчәктә аларның азат ителгән дәүләтләрендә чын лидерлар булырга бөтен мөмкинлекләре дә булачагын да аңлыйбыз"", дип искәртә Халыкларның империягә каршы блогы вице-президенты һәм башкарма мөдире Олег Витвицкий. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Украинаның Азат халыклар университеты активистларның икенче төркемен укытып чыгарды,['Татарстан' 'Мәғариф' 'Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 1 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1312,https://www.azatliq.org/a/ukrainaning-azat-haliklar-universiteti-aktivistlarning-ikenche-torkemen-ukitip-chigardi-/33050357.html,2024-07-25T12:52:39+03:00
"Разминку для участников фестиваля проведет Депутат Госсобрания Курултай, генеральный директор детской хоккейной школы «Красная машина Юниор Уфа», мастер спорта по самбо, дзюдо и борьбы на поясах Антон Сергеевич Матренин и Анна Александровна Пругова — российская хоккеистка, мастер спорта международного класса, 9-кратный чемпион России,  вратарь хоккейной команды  «Агидель» и сборной России. В программе также мастер-классы от Центр развития и творчества «Золотые шишки», будем создавать, творить, наслаждаться процессом. Авторская мастерская «Золотые шишки» провели уже более 1000 мероприятий и разработали более 250 мастер-классов. В концертной части мероприятия  выступят  воспитанники АНО «Центр выявления, работы и продвижения довоенных детей и талантливой молодежи «Планета Талантов» и Инклюзивный детский эстрадный хор «Восьмая нота».  В праздничной атмосфере будут  исполнены современные эстрадные хиты и затронут души каждого из присутствующих проникновенными песнями. Вас ожидают фитнес - тренировка коллектива «Спутник», мастер-класс от танцевальных студий «Алемана», «220 В». Для самых маленьких книголюбов в рамках праздника на Набережной будет организована площадка от магазина «Китап», который недавно распахнул свои двери по адресу Ленина, 26. Захватывающие настольные игры, яркие и интересные книги от самых популярных авторов Башкортостана, и с некоторыми из них вы встретитесь воочию. На территории летнего кинотеатра состоится творческая встреча с автором бестселлера Международной книжной ярмарки «Китап-Байрам»-2024 Айдаром Газизовым. Его книга «Стишки-БЕЗОПАСИКИ» получила положительные рецензии Минпросвещения России, Минобразования и науки РБ и других профильных учреждений, и рекомендовано к чтению и обучению ОБЖ детям в возрасте от 3 до 10 лет. Также вас ждет увлекательное путешествие в мир «Таежных историй» Камиля Зиганшина. Он не только известный путешественник, но и автор многочисленных путевых очерков о самых труднодоступных уголках планеты, включая повести для детей и исторические романы. Некоторые, особенно полюбившиеся книги, были переизданы до пяти раз. Вместе насладимся показом мод и красотой новых коллекций дизайнеров города Уфы. Мы представим вам коллекции максимально наполненные красотой и смыслами. Стильно и нежно, местами неожиданно! В модном показе принимают участие уфимские бренды одежды: Колерия, ,, и. Бренды представят жителям нашего города свои модели одежды и покажут, что в нашем городе можно каждому человеку найти своё направление в моде. В завершении модного показа вас ждет сюрприз от Арсения Борецкого - создателя бренда. Завершится фестиваль дискотекой. Мы готовим большой семейный праздник. Вас ожидает активная программа для участников всех возрастов! А наши фотографы обязательно сделают для вас сочные и теплые кадры. Организаторами мероприятия являются Уфимский центр творческих проектов, Федерация Велоспорта Велоспорта Маунтинбайк Республики Башкортостан, магазин «Китап» и ведущий стилист -съёмок и модных показов – Яна Фахретдинова. Время проведения мероприятия: 17:00 регистрация и велогонки 17:00 Мастер- классы, творческие номера, показательные шоу 17:00 работает площадка от магазина «Китап», настольные игры и многое другое 18:00 Модный показ 18:40 Встреча с авторами популярных книг Башкортостана 20:00 Мультпоказ 21:00 Дискотека",В Уфе пройдёт фестиваль «Колесо»,['Дин' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 1 1 0 0 0 1 1 0 0 1 1 0],7,Файҙалы эштәр,3312,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-07-08/v-ufe-proydyot-festival-koleso-3840122,2024-07-08T20:38:00+00:00
"Президент России Владимир Путинподписал закон, ограничивающий снижение премий работникам за нарушения дисциплины. Соответствующий документвыложенна сайте официального публикования правовых актов. Теперь снизить премию можно будет только за тот период, когда к работнику было применено дисциплинарное взыскание. При этом размер снижения премии не может приводить к тому, что месячная зарплата работника станет меньше на 20 и более процентов. Работодатель теперь не может использовать взыскания в качестве основания для необоснованного сокращения уже заработанных выплат и премий. Закон также обязывает работодателя прописывать размеры, виды, сроки и условия выплат премий в трудовом договоре и локальных актах. Ранее стало известно, что почти треть россиян регулярносталкиваетсяс переработками на основном месте труда. «Если не доказываешь эффективность, то работодатель считает тебя ненужным, не платит премии и не повышает зарплату», — заключается в исследовании. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Путин ограничил снижение премий работникам,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Йәмғиәт,1142,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-06-09/putin-ogranichil-snizhenie-premiy-rabotnikam-4278000,2025-06-09T18:00:00+00:00
Республика Башлығы Радий Хәбиров популяр төркөм музыканттарына маҡтаулы исемдәр тапшырҙы.,«Ай Йола» төркөмөнә лайыҡлы награда бирелде,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Донъя,89,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-05-05/ay-yola-t-rk-m-n-layy-ly-nagrada-birelde-4224163,2025-05-05T20:40:00+00:00
"Рухлы, киң күңелле ҡыҙ Юлдашбаева Амелия булам. Әлшәй районы Шафран мәктәбенең 4 Б синыфында уҡыйым. Бейергә, йырларға, рәсем төшөрөргә әүәҫмен. Ваҡ таштарҙан (бисер) бүләккә беләҙектәр яһап, яҡындарымды, дуҫтарымды шатландырырға яратам. Әсәйем Айгөл Олег ҡыҙы һәм атайым Юлай Салауат улы Юлдашбаевтар менән һөйөклө илебеҙҙең тарихи ҡалаларына күп сәйәхәт ҡылабыҙ. Шулай уҡ беҙ ғаиләбеҙ менән Башҡортостандың мәғрүр тауҙарына менергә яратабыҙ. Ғәзиз илем – ожмах иле! Башҡортостанымда тыуып, башҡорт булыуым менән мин – ғорур. Ҡәҙерлеләрем – атайлы-әсәйле булыуы –  үҙе сикһеҙ бәхет!","Рухлы, киң күңелле ҡыҙ",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Хаттар,583,https://amanat.su/articles/khat-kh-b-r/2024-10-15/ruhly-ki-k-elle-y-3968308,2024-10-15T15:17:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБу акчаларның 220 млн сумга якыны - гаскәрне ""кимсетү"" турындагы административ беркетмәләргә туры килә. Мәскәүнең 2,5 ел буе Украинага каршы алып барган сугышы дәвамында русияләрне һәм чит ил ватандашларын гаскәрне ""дискредитацияләү"" турындагы административ һәм инаять маддәләре, шулай ук гаскәр турында ялган мәгълүмат тарату турындагы инаять маддәсе нигезендә 241 миллионлап сумга штрафка тартканнар. Моны Югары мәхкәмә каршындагы мәхкәмә департаменты белешмәләренә таянып, ""Вёрстка""исәпләп чыгарган. Бу акчаларның 220 млн сумга якыны - гаскәрне ""кимсетү"" турындагы административ беркетмәләргә туры килә. 2022 һәм 2023 елда бу маддә нигезендә 190 млн сумлык штраф салган булганнар. 29,8 млн сумны исә 2024 елның беренче ярты еллыгында сукканнар.2,5 ел эчендә мәхкәмәләргә ""дискредитацияләү"" турында 1226 административ беркетмә кергән. 980 кешегә әза биргәннәр. Шуларның 251 е - хатын-кызлар, 29 ы - чит ил ватандашлары. Сугыш барганда гаскәр турында ""фейклар"" тарату һәм аны кабаттан ""кимсетү"" турындагы инаять маддәләре нигезендә 21 млн сумлык штраф бирелгән. Шуларның биш миллион сумга якыны - 2024 елда.2024 елның беренче яртысында ""фейклар"" таратуда гаепләп 39 кешене хөкем иткәннәр. Аларның өчесенә төп әза буларак гомуми күләмдә 2,2 млн сумлык штраф бирелгән. ""Важные истории""искәртүенчә, бу вакыт эчендә Русия гаскәрен кабат ""дискредитацияләү"" маддәсе нигезендә 28 кешене хөкем иткәннәр, аларның күбесенә - 19 кешегә барлыгы 2,6 млн сумлык штраф салынган. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","угыш барганда Русия мәхкәмәләре гаскәрне ""кимсетү"" һәм аның турында ""фейклар"" тарату өчен 240 млн сумлык штраф салган",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1533,https://www.azatliq.org/a/cugish-barganda-rusiya-mahkamalare-gaskarne-kimsetu-ham-aning-turinda-feyklar-taratu-ochen-240-mln-sumlik-shtraf-salgan/33163472.html,2024-10-18T12:30:55+03:00
Башҡортостан мәктәптәрендә кем балаларҙы социаль статусы буйынса бүлә?,Һәм тағы ла Салауат Юлаев һәйкәленә бәйләнәләр,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Сәйәсәт,70,https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2025-12-07/m-ta-y-la-salauat-yulaev-yk-len-b-yl-n-l-r-4497064,2025-12-07T23:04:00+00:00
"Был юл ҡайҙан үтә? Был тиҙ йөрөшлө дүрт һыҙатлы автомобиль юлы. М-12 менән сығып, светофорһыҙ көнсығышҡа Екатеринбургҡа тиклем, яҡын киләсәктә Төмәнгә тиклем, һуңыраҡ Ҡытайға тиклем, ә көнбайыш йүнәлештә Ҡазанға һәм Мәскәүгә тиклем барып етергә мөмкин. Башҡортостан участкаһы республиканың төньяҡ-көнбайышында һәм Дүртөйлөнән Борай һәм Тәтешле аша башлана, артабан Свердловск өлкәһенә китә. Юлда ниндәй тиҙлек менән йөрөргә мөмкин? Максималь рөхсәт ителгән тиҙлек еңел автомобилдәр өсөн 110 кмсәғ һәм йөк транспорты өсөн 90 кмсәғ. Тәү сиратта, түләүле юл йөк транспортына, йәғни бизнесҡа файҙалы. Мәҫәлән, Элек Өфөнән Екатеринбургҡа тиклем юл 640 саҡрым тәшкил иткән, юл ваҡыты - 8 сәғәт 35 минут, ә хәҙер 531 саҡрымға еткән, уны 6 сәғәт 17 минут эсендә үтергә мөмкин. Экономия 2 сәғәт ваҡыт һәм 35 литрҙан ашыу яғыулыҡ. Еңел автомобилдәр Екатеринбургҡа Мәсәғүт аша бара. Был 530 километр һәм юлда 7 сәғәт 40 минут. Яңы юл шул уҡ араны бер сәғәткә тиҙерәк 6 сәғәт 25 минут эсендә үтергә мөмкинлек бирә Өфө — Пермь маршруты 510 км, юл ваҡыты 8 сәғәт 50 минут; 509 км, юл ваҡыты 6 сәғәт 7 минут. Оҙонлоғо бер төрлө, әммә яңы маршрут 3 сәғәткә тиерлек тиҙерәк! Икенсенән, яңы юл – ул һәр ваҡыт үткән райондарҙың иҡтисадын үҫтереү. РФ хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Марат Хөснуллин яҙыуынса, унда сифатлы, талап ителгән юл булһа, унда тормош та, инвестициялар ҙа, яңы үҫеш әйләнеше лә килә. Көнбайыш Көнсығыш коридорында ҙур агломерацияларҙан алып ҙур булмаған ауыл биләмәләренә тиклем 1100 – ҙән ашыу терәк тораҡ пункт бар. Унда 63 миллион кеше йәшәй. Өсөнсөнән, транспорт эксперты Олег Арефьев һөйләүенсә, хатта был трассанан файҙаланырға йыйынмағандар ҙа эффектты тоясаҡ – юлға трафиктың етди өлөшө, бигерәк тә йөк машинаһы китәсәк һәм күп кенә юлдар һиҙелерлек бушаясаҡ. Юл хаҡын күпме түләргә һәм нисек түләргә? «Автодор» мәғлүмәттәре буйынса, Дүртөйлөнән Ачитҡа тиклем еңел автомобилдә йөрөү хаҡы 1713 һум тәшкил итәсәк, ә транспондер менән түләһәк, 1456 һум. Дүртөйлөнән Борайға тиклем юл хаҡы 408 һумға төшәсәк, Борайҙан Октябрьскийға тиклем — 890 һум, Октябрьскийҙан Әшиткә тиклем — 415 һум. Дүртөйлө-Әчит трассаһында «Ирекле ағым» юл йөрөү өсөн контактһыҙ түләү системаһы эшләй, шулай уҡ шлагбаумдар менән участкалар бар. Беренсе осраҡта аҡыллы камералар һеҙҙең инеү һәм сығыу нөктәһен билдәләй, машинаның төрөн билдәләй һәм иҫәп ебәрә. Әгәр һеҙҙең машинағыҙҙа транспондер ҡуйылған икән, түләү шунда уҡ үтәсәк, әгәр ул юҡ икән, сәйәхәттән һуң биш көн эсендә сайтҡа инергә кәрәк. -. , машина номерын индерергә һәм юл хаҡын түләргә. Шулай уҡ Дәүләт Хеҙмәттәре аша, 390 номеры буйынса, Һаҡлыҡ Банкы һәм ВТБ-ның онлайн-сервистары аша, тиҙ түләүҙәр системаһы (СБП) ярҙамында һәм башҡа ысулдар менән түләргә мөмкин. Әгәр юл хаҡын түләмәһәк, алтынсы көндә еңел автомобилдәр өсөн 1500 һум һәм йөк машиналары өсөн 5000 һум штраф тураһында белдереү килә Әгәр һеҙ шлагбаум менән участкаға килһәгеҙ, ҡапҡа өҫтөндәге билдәнең төҫөнә йүнәлеш алығыҙ. Әгәр һеҙҙең транспондерығыҙ булһа, йәшел төҫтәге фон ҡайҙа, әгәр транспондер юҡ икән, зәңгәр йәки ҡыҙғылт — һары төҫтәге индикациялы ҡапҡаға инегеҙ. Уларға аҡса йәки банк картаһы менән түләргә мөмкин. Участка асылғандан һуң юл хаҡы алына, тест осоро булмай. Дүртөйлө-Әчит участкаһының бушлай альтернативалары бармы? Эйе, бар. Был Ижевск һәм Пермь аша Р-243 юлы, Шулай уҡ Өфө һәм Силәбе аша М-5 урал трассаһы. Водителдәр өсөн трассала ниндәй шарттар бар? Дүртөйлө-Әчит юлында мобиль элемтә һәм интернет, яғыулыҡ ҡойоу станциялары бар, ҡунаҡханалар һәм ял итеү зоналары төҙөлә. Хатта экодуктар һәм биоүткәргестәр ҙә бар. Экодуки хайуандарҙың тәбиғи йәшәү мөхитен имитациялаған трасса өҫтөндәге махсус күперҙәр. Уларҙа ҡыуаҡтар һәм башҡа үҫемлектәр ултыртыла. Биоүткәргестәр юл аҫтындағы хайуандарҙың махсус үткәүелдәре. Бынан тыш, юл буйында урман кешеләре юлға сығып китмәһен өсөн селтәр ҡуйылған. Өфөнән трассаға нисек барып етергә. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров һөйләүенсә, әле Өфөнән М-12-гә тиклем юлды беренсе категорияға еткереү бурысы тора. Бының өсөн аҡса ҡаралған, айырым участкалар проектлау стадияһында. Алдағы алты йылда был эш тамамланасаҡ. Һүҙ элек М-7 тип аталған федераль юлды реконструкциялау тураһында бара, ә хәҙер Р-240 М-12 подъезы. Ул өфө Һыу баҫыуынан Башлана һәм Дүртөйлөгә тиклем бара. Материал һәм схемалар: ""Башинформ""",Башҡортостанда яңы тиҙ йөрөшлө трасса тураһында алты төп һорау,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 1 0 1 1 1 0 1 0 0 0],6,Аңлатма,4287,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-07-18/bash-ortostanda-ya-y-ti-y-r-shl-trassa-tura-ynda-alty-t-p-orau-4318277,2025-07-18T13:06:00+00:00
"Кырымда туристлар хәрби кораб сурәтендә диңгездә коенафикерләрРусиянең Украинага каршы башлаган сугышы Кырымдагы курорт кәсебенә дә зур зыян салган. Элек ял итүчеләрнең зур өлеше Кырымга очкычларда килгән булса, хәзер очышлар тукталу сәбәпле, алар анда поезд, йә машинда барырга мәбүр. Акмәчет һава аланы февраль ахырыннан бирле ябык хәлдә. Моннан тыш, ял итүчеләрне август башында Кырымның хәрби объектларында булганшартлауларда куркыткан, туристлар агымы шактый кимегән. Белгечләр әйтүенә караганда, Кырымда ял итүчеләр саны узган ел белән чагыштырганда быел 30-50 процентка кимегән. Кырымның кече кунакханәләр ассоциациясе башлыгы Наталья Стамбульникова, сүзләренчә, быел сезон ай ярым соңрак ачылган, әйнең соңгы аенда килучеләр саны да шактый кимегән. — Русиянең онлайн торак алухезмәтемәгълүматына күрә, август аенда торак алу узган ел белән чагыштырганда 47ка кимегән. Ялтада кимү 37, Кефеда 38, Керичта 35 тәшкил иткән. Май һәм июнь айларында кайбер кунакханәләрдә нибары 15 процент урыннар гына алынган. Сентябрь-октябрь айларында ял сезоны дәвам итсә дә, Кырымдагы ""Турэтно"" агентлыгы мөдире Андрей Пылов Кырымда быелгы сезонда сату күләме ике тапкыр азрак булачак дип фаразлый. — Гомумән алганда, быелгы сезонда сату күләме кимендә ике тапкыр кимер дип уйлыйм. Кайбер туристик объектлар хәзер үк ""бата"" башлады. Хәзер рекламны көчәйтү чаралары күрелә. Ләкин бу гына проблемны чишә алмый. Мөмкин булган барлык ысуллар белән чыгымнарны киметү бара. Белгеч фикеренчә, хәзерге вакытта йөкләнеше 30 проценттан да югары булмаган объектлар киләчәктә ябылырга мөмкин. 5Сугыш Кырымда туризмга зур зыян китерәРусиянең Украинага каршы башлаган сугышы сәбәпле Кырым белән чиктәш булган Херсон һәм аңа якын Николаев, Запорожье өлкәләрендә дә транспорт мәсьәләсе катлауланган. Ял сезонында кибет, ашхәнә, кунакхәнә тотучылар да Азатлыкка үз кәсепләренең бик авырлануы турында сөйләде. Кефе (Феодосия) белән Судак арасында урнашкан Коктебель (Күктүбә) бистәсендә кибет тотучы Решатәфәнде(исеме үзгәртелде – ред. ) быел ял итүчеләр аз килде, аларның кибеттә азык-төлек сатып алу мөмкинлеге дә шактый кимегәне сизелде дип сөйләде Азатлыкка. — Узган ел кибеткә йөрүчеләрнең уртача сатып алу чеклары 1-2 мең сум булган булса, быел 500-600 сум чамасы, кешеләрнең сатып алу мөмкинлеге кимендә 30 процентка кимеде. Азык-төлек бәяләре дә доллар үскәннән соң күтәрелде, бераздан доллар төшсә дә, бәяләр шул килеш калды. Сатып алучылар катык, ипи, су, балык консервасы кебек ашамлыклар белән чикләнә. Соңгы биш елда ял итүчеләрнең фәкыйрьләнүе сизелә. Шул сәбәпле Коктебельда кафелар, рестораннар урынына күпләп ашхәнәләр ачылды. Ял итүчеләр анда арзанрак бәягә (300-400 сумга) туклана. Алар кибетләргә дә бик йөрми. Акчалары кимегән, күрәсең. Узган елларда ял итүчеләр июнь урталарында килә башлаган булса, быел июль урталарына килә башладылар, килүчеләр саны августның беренче атнасында гына үсте. Ләкин август башларында Кырымдагы хәрби объектларда шартлаулар булганнан соң, ял итүчеләр куркып калды, килүчеләр агымы кимеде. Элек ял итүчеләрнең 30-40 проценты очкычларда килә иде, ә хәзер Кырымга очышлар тукталу сәбәпле кешеләр поезд, йә үз машиналарында килергә мәбүр. Акмәчет һава аланы февраль ахырыннан бирле ябык. Очкычта 2,5-5 мең сумга 2-3 сәгәтьтә киләләр иде, хәзер поезд бер якка ике тәүлек бара, билет бәяләре очкычныкыннан да кыйммәтрәк: ике якка 20-30 меңгә итә. Кешенең ялы ике атна булса, яртысын юлда югалта. Кибетебезгә килүчеләр дә ""юлда бик озак йөрергә мәбүрбез"" дип зарлана. Коктебельдагы ""Голубой залив"" пансионатында эшләгән бер танышым белән сөйләштем. Ул 600 бүлмәнең 120 се генә алынган диде. Диңгезгә якын урнашкан хосусый йортларда бәяләр тәүлегенә сум чамасы. Украина заманында безгә Русия, Польша, Германия, Беларус, Украинадан ял итүчеләр килә иде. Хәзер хәтта беларуслар да күренми, чөнки алар Русия аркылы килергә мәбүр, ә бу бик озын юл. Болай барса, мин сатуны туктатып, кибетне, бәлки, арендага бирергәдер дип уйлана башладым. Ялтадан ерак булмаган Алупка шәһәрендә кунак йортын тоткан Равил Сунюковта, быел Кырымда сезон булмады, дип сөйләде. — Безнең 12 бүлмәбез бар. Ачык һавада 10 метрлы бассейн эшләдек, бәяләр дә кыйммәт түгел кебек. Кирәк булса, өстәмә бәягә ашатабыз да. Алупкага хәттә Акъярдан киләләр, чөнки бездә диңгез бик чиста. Монда һава да бик шифалы. Ардыч, артыш, кырым нараты, кипарислар, матур табигать, таулар һәм диңгез һавасы бик файдалы. Култык таяклы кешеләр бер айда таягын ташлап дәваланып китә. Моңа карамастан, йортыбызның 50 процент бүлмәләре генә алынды. Һава аланы эшләмәве моның төп сәбәбе. Безгә бер кунагыбыз авыру баласы белән Русиянең Амурдагы Комсомольски шәһәреннән килде. Аның маршруты: Комсомольски–Хабаровски–Мәскәү-Адлер–Сочи-Краснодар–Кырым булды. Краснодардан Кырым күперенә килеп иткәч мин аны аннан барып алдым. Баласы авыру булмаса, ул мондый озын юлга чыкмас та иде, бәлки. Безгә килгән кешеләр Русиягә кертелгән санкцияләрнең тәэсире хакында да сөйли. Кырымга хәзер ял итүчеләр Русиядән килә, чит илдән беркем юк. Элек Кырымга очкычта килгән бай русиялеләр дә быел булмады. Күршебезнең кунак йортына да беркем дә килмәде быел. Без әле, шөкер, элекке вакыттан калган туристлар хисабына сезонны яхшымы-начармы тартып тордык. Болай дәвам итсә, киләсе елда нәрсә буласы билгесез. Кырымның курортлар һәм туризм министрлыгы 2022 елның июнь-август айларында Кырымда 4,2 млн кеше ял итте дип хәбәр итте. ""Агымдагы елның июнь-август айларында республикада 4,2 миллионнан артык турист ял иткән. Бу 2021 елның шул ук чорына караганда 19 процентка, 2019 елның әйге сезонына караганда 7 процентка кимрәк. 2022 елның гыйнвар-август айларында Кырымга 5,26 миллион турист килгән. Шуларның 83 проценты Кырым күпере аша машина һәм автобуслар белән, 17 проценты тимер юл белән. Тимер юл белән килүчеләр саны 2,5 тапкырга арткан"" дип хәбәр итте министрлык вәкиле. Ковид котырган 2021 елда Кырым башлыгы Сергей Аксенов Кырымга 9,5 млн турист килгән дипбелдергән иде. Хакимият китергән бу һәм башка саннарны бәйсез чыганакалардан тикшерү мөмкинлеге юк. Ничек кенә булмасын, 2014 елдагы аннексиядән соң Кырымда курорт сезонына комачаулаган факторлар бер-бер артлы өстәлеп бара. Алар арасындабәяләр үсү(2014), ковид пандемиясе, су кытлыгы(2020) булды.2022 елгы ял сезоны Кырымдаочышлар тукталу, Русия кулланган Сак, әнкой, Сарабуз, Акъяр хәрби һава аланнарында һәм хәрби объектлардашартлауларбелән билгеләнде. Русия Кырымны 2014 елда канунсыз референдум нәтиәләре нигезендә аннексияләде. Тавыш бирү Украина кануннарына каршы килеп һәм Кырымны Русия хәрбиләре үз кулына алгач уздырылды. Киев һәм Көнбатыш илләре моны халыкара хокук нормаларын бозу дип саный. Мәскәү Кырымны Русиягә кушуны ""тарихи гаделлекне торгызу"" дип атый. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Кырымда ял сезоны уңмады. Туристларны сугыш куркыта,['Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0],3,Ҡырым,6775,https://www.azatliq.org/a/32026218.html,2022-09-10T21:15:44+00:00
"«Үҫеп килеүсе быуындың һаулығы беҙҙең өсөн һәр ваҡыт өҫтөнлөклө. Шуға күрә беҙ мәктәп медицинаһын планлы үҫтерәбеҙ, стоматология кабинеттарын асабыҙ һәм яңыртабыҙ» - тине республика башлығы Радий Хабиров. Һуңғы биш йылда «Сәләмәт йылмайыу» модуле сиктәрендә «Юғары ос! ""беҙ заманса ҡорамалдар менән 110 яңы мәктәп стоматология кабинеты асылған. Бынан тыш, ике йыл эсендә программа башланғанға тиклем эшләгән 24 кабинет яңыртылған. Бөгөнгө кәндә, республика мәктәптәрендә бөтәһе 584 лицензиялы медицина пункты, 233 табип-педиатр һәм 570 урта медицина белеме булған хеҙмәткәр эшләй. Медпункттарҙың функционалы ашығыс ярҙам күрһәтеүҙән алып сәләмәт йәшәү рәүеше күнекмәләрен формалаштырыуға тиклем бурыстарҙың киң спектрын үҙ эсенә ала. Һәм, әлбиттә, даими тикшереүҙәр. 2025 йылдың 9 айында ғына уларҙы 430 363 уҡыусы үткән. «Был эште дауам итәсәкбеҙ. «Ғаилә» милли проекты сиктәрендә 2028 йылға тиклем республиканың балалар поликлиникалары мәктәптәрҙә профосмотр өсөн 18 күсмә медицина комплексы аласаҡ. Шулай уҡ 500 һәм унан күберәк бала уҡыған һәр мәктәптә заманса, матур итеп биҙәлгән стоматология кабинеты булһын өсөн мәсьәләне планлы хәл итәбеҙ» - тип һүҙен даум иттте Радиә Фәрит улы. Быйыл 1 сентябрҙән тағы ла 8 яңыртылған мәктәп стоматология кабинеты эшләй башланы. 2025 йылда ауылда стоматологик ярҙам ойоштороу маҡсатында башлыса ауыл мәктәптәре һайлана. Бөгөнгө көндә бөтә стоматология кабинеттары лицензияланған һәм кадрҙар менән тәьмин ителгән. уҡыу йылы башына 215 896 уҡыусы иҫәпләнә, шул иҫәптән 123 707 «Сәләмәт йылмайыу»модуле сиктәрендә. Уҡыусылар һаны 53 проценттан ашыу, сөнки мәктәптәрҙә һәм беркетелгән филиалдарҙа уҡыусылар күп. уҡыу йылы башына стоматология кабинеттары булған мәктәптәрҙә 275 меңдән ашыу бала уҡый, был уҡыусыларҙың дөйөм һанынан 53 проценттан ашыуын тәшкил итә. Уҙған уҡыу йылы менән сағыштырғанда стоматология кабинеттары һаны ғына түгел, мәктәптә стоматология ярҙамы ала алған уҡыусылар һаны ла 27,4 процентҡа артҡан.",Үҫеп килеүсе быуындың һаулығы беҙҙең өсөн һәр ваҡыт өҫтөнлөклө,['Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1961,https://amanat.su/news/novosti/2025-11-10/ep-kile-se-byuyndy-auly-y-be-e-s-n-r-va-yt-t-nl-kl-4460336,2025-11-10T16:01:00+00:00
"""Туҡта, ниндәй таныш был тауыш? Күңелдәргә үтеп кереүсе яғымлы тауыш, тауыш менән, моңло тауыш. Уның улы, уның Булаты әйтә түгелме һуң аҙанды? Уның һуҡыр улы, уның ҡаны, уның төпсөгө кешеләрҙе намаҙға саҡыра түгелме һуң? ""","""Күҙҙәремде астың һин бөгөн! """,['Дин' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Ғибрәт,222,https://shonkar.com/news/ibr-t/2025-02-28/k-remde-asty-in-b-g-n-4140419,2025-02-28T14:41:35+00:00
"Ҡәйнәм санаторийға китте. Ҡайнымды көнөнә ике мәртәбә ҡарап торорға ҡушты. Иртәнсәк һәм йоҡлар алдынан. Көн дә! Ни өсөн улай тип һораманыҡ. Тәүҙә ирем менән бара инек шулай. Унан ялҡытты, үҙ мәшәҡәт етерлек бит инде. Ҡәйнәм ҡайтты санаторийҙан 15 көндән. Бер кис звонить итә килегеҙ хәҙер үк тип. Тауышы уҫал сыға. Беҙ киттек ир менән ҡурҡа ҡурҡа. Ҡәйнәм ныҡ уҫал. Барҙыҡ, ҡайным ултыра баш баҫып. Ҡәйнәм: ""Йә чесно ғына әйтегеҙ, көн дә иртәнсәк һәм төн алдынан килдегеҙме? "". Алдап булмай инде, юҡ тейбеҙ. Но көнөнә берҙе килергә тырыштыҡ. Ҡәйнәм китте туҙып. Әйтәм бит, шулайҙыр тип уйланым инде. Спальнялағы әйберҙәр шылып бөткән, кемделер алып килгәнһең, тип ҡайныма бәйләнә башланы. Мин шаҡ ҡаттым. 60-ты уҙғандар, ниндәй сит бисә, уға ҡараған әбей ҙә юҡтыр әле. Ирем өндәшмәй, мин ниҙер әйтергә уйлғайным, мине әрләп ташланы. Яҡлашып торма, ирең йөрөй башлаһа ҡарармын әле нишләрең тей. Мин асыулана башлағайным ирем мине семтей өндәшмә йәнәһе. Ҡайным тыңлап ултырып ялҡты шикелле. Бер өҫтәлгә ныҡ итеп һуҡты ла, ""етте! тым! "" Балаларҙың ни ҡыһылышы? ! Гуләть итергә төн бар, уларҙан мине иртәле-кисле һаҡлаттырыуҙан ниндәй толк? тип ҡысҡырҙы. Ҡәйнәм шунда уҡ шым булды. Ә мин ҡайныма һоҡландым әле. Өндәшмәс, йыуаш тиһәләр ҙә ана нисек яһил ҡәйнәмде махом урынына ҡуйҙы. башдонъя сер",Махом урынына ҡуйҙы,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Йәмғиәт,1290,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-05-23/mahom-urynyna-uy-y-4247073,2025-05-23T08:11:00+00:00
"Был ултырышта Башҡортостан Республикаһының Силәбеләге даими вәкиле Әлфир Байымов, Силәбе башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Амур Хәбибуллин һәм милли-мәҙәни ойошма вәкилдәре ҡатнашты. Һөйләшеүҙе модератор, Башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгенең баш белгесе, Рауил Әсәтулин алып барҙы. Туған тел уҡытыусылар Ассоциация етәксеһе Зимфера Шафранская темаға бәйле мәктәптәрҙә башҡарылаһы эштәр менән яҡындан таныштырҙы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Айгөл халыҡ ансамбле режисёры Маһитап Вәлитова мәҙәни саралар, шул иҫәптән өр-яңы ижади проект Шәғәлиев уҡыуҙарын тормошҡа ашырыу тураһында һөйләне. Тыуған яҡты өйрәнеүсе Мөхөммәт Хәбиров шағирҙың тормош юлына, шағирҙың шәхесенә һәм уның билдәле музыкат булып таныуына туҡталды. Арҙаҡлы шәхесте оло ихтирам менән иҫкә алдылар яҡташтары. Уның милли мәҙәниәткә индергән фиҙакәр хеҙмәте, шәхесе һәм ижады хаҡында һүҙ барҙы. Был иҫтәлекле дата менән бәйле уҙамандың яҡты исемен халыҡ күңелендә мәңгеләштереү, иҫтәлекле мәҙәни саралар ойоштороу һәм  башҡа мәҙәни-ағартыу проекттарын тормошҡа ашырыу тураһында килештеләр.",Түңәрәк өҫтәл артында һөйләшеү,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],5,Яңылыҡтар,1064,https://uchbash.com/news/novosti/2025-02-03/t-r-k-t-l-artynda-yl-she-4105696,2025-02-03T09:48:00+00:00
"Иван Подгорный Иглин ҡасабаһының Виктор Бесценный исемендәге 1-се мәктәбендә белем ала. Бик тырыш, уңған, өлгөр егет. Футбол уйнарға ярата, ҡапҡа һаҡсыһы икән. Бынан тыш, йәйге каникул мәлендә «Барыһы ла Еңеү өсөн» ирекмәндәр штабына ярҙам итергә йөрөй.",Унан өлгө алайыҡ!,['Спорт' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Махсус хәрби операция,253,https://yanshishma.com/articles/care/2025-07-05/unan-lg-alayy-4303279,2025-07-05T14:05:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырКонцерт ирле вакыт белән кичке алтыда Ленин исемендәге мәйданда башланырга тиеш булган. Башкортстанның Салават шәһәре хакимиятләре шәһәрдәге нефть эшкәртү оешмасына пилотсыз очкыч төшкәннән соң 9 май бәйрәме уңаеннан узасы концертны үткәреп тормаска булган. Бу хактагы мәгълүматны шәһәр хакимияте үзенең ""ВКонтакте""дагы рәсми сәхифәсендә чыгарды. Концерт ирле вакыт белән кичке алтыда Ленин исемендәге мәйданда башланырга тиеш булган. Бүген 13:00 сәгатьтә ""Газпром нефтехим Салават"" оешмасына дронһөүм итте. Бу Украинада сугыш башланганнан бирле Башкортстанга очып килгән беренче пилотсыз очкыч булды. Суырту станциясе корылмасына зарар килгән. Республика башлыгы Радий Хәбиров""Бу безнең бәйрәмне бозарга тырышу, без провокацияләргә бирешергә ыенмыйбыз"", диде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Салаватта нефть эшкәртүче заводка пилотсыз очкыч һөүм иткәннән соң 9 май уңаеннан узасы кичке концерт булмаячак,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,919,https://www.azatliq.org/a/salavatta-neft-eshkartuche-zavodka-pilotsiz-ochkich-hojum-itkannan-song-9-may-ungaennan-uzasi-kichke-kontsert-bulmayachak-/32939622.html,2024-05-09T14:55:27+03:00
"Парк 2024 йылда халыҡтың әүҙем тауыш биреү ярҙамында Тормош өсөн инфраструктура милли проектының Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу программаһы сиктәрендә булдырыла. Төҙөкләндерелгән биләмәлә ял итеү өсөн эскәмйәләр, уйын һәм спорт майҙансыҡтары, ҡышҡы таусыҡ, бәләкәй фонтан ҡуйылған, асфальт түшәлгән. Рәмил Миңлеәхмәт улы проектты бойомға ашырырға ярҙам иткәндәрҙең барыһына ла рәхмәт еткерҙе, бер төркөм ирекмәндәрҙе, Фурҡан паркын төҙөкләндереүҙә ярҙам күрһәткән шәхси эшҡыуар М. Бакировты, «ГИП- Электро» йәмғиәте етәксеһе Н. Сафинды бүләкләп үтте. Зариф Зәкир улы халыҡты парк асылыу менән ҡотлап, уның мәсет янында булыуының әһәмиәтлеген билдәләне, парктың әүҙем ял итеү, осрашыуҙар һәм ғаилә ялын үткәреү өсөн яратҡан урын булыуын теләне.",Фурҡан паркы асылды,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Йәмғиәт,741,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-11-24/fur-an-parky-asyldy-4485076,2025-11-24T16:00:00+00:00
Рәсәйҙәге һәр егерменсе янғын балалар шуҡлығы йәки уларҙың ут менән һаҡһыҙ эш итеүе һөҙөмтәһендә сыға. Балаларға ошо ябай 10 ҡағиҙәне өйрәтегеҙ.,Янғын осрағына уҡыусылар өсөн 10 ҡағиҙә,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Хәүефһеҙлек,144,https://tanburz.ru/news/h-uefhez-lek/2025-01-07/yan-yn-osra-yna-u-yusylar-s-n-10-a-i-4076551,2025-01-07T11:56:04+00:00
Владимир Путин Русия мөселманнары үзәк диния идарәсенең 225 еллыгына багышланган чарада чыгыш ясыйГалиман хәзрәт БикмуллинНәфигулла хәзрәт Аширов,Путин мөселманнардан ватанпәрвәр ясарга омтыла,['Дин' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Дин,145,https://www.azatliq.org/a/25146071.html,2013-10-23T16:18:18+00:00
Башҡортостан Республикаһында Милли кейемдәр көнө 2020 йылдан үткәрелә. Ул йылына  ике тапҡыр – апрелдең өсөнсө  һәм сентябрҙең икенсе йома көндәре ойошторола.,Бөгөн - Милли кейем көнө,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Төрлө,158,https://yanshishma.com/articles/t-rl-n-n/2025-04-18/b-g-n-milli-keyem-k-n-4203997,2025-04-18T13:15:00+00:00
"Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры Илдар Мәүлитбирҙин белдереүенсә, һуңғы ике йыл эсендә синыфҡа уҡырға төшөүсе балалар һаны 10 меңгә кәмегән.",Уҡыусылар һаны әҙәйә,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Донъя,150,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-08-13/u-yusylar-any-y-4347326,2025-08-13T07:35:10+00:00
"В церемонии открытия приняли участие представители семи вузов Башкортостана, а также шесть филиалов УУНи Т. Ректор университета Вадим Захаров подчеркнул важность проекта для развития региональной науки и образования, а также необходимость качественного освещения проводимых в университете исследований и проектов. Директор Департамента информационной политики и комплексной безопасности Минобрнауки России Андрей Толмачев отметил, что Региональный медиацентр – это уже 32-я площадка подобного рода в России. Он подчеркнул значимость студенческих СМИ в объединении молодежи и популяризации науки и образования. Толмачев призвал студентов самих проявлять инициативу и создавать позитивный, доброжелательный контент. Максим Ульчев, руководитель Агентства по печати и средствам массовой информации РБ и выпускник Уфимского университета, отметил актуальную проблему нехватки квалифицированных специалистов в медиа сфере и выразил готовность к сотрудничеству с медиацентром. Он пригласил студентов к участию в мероприятиях и обучению начинающих журналистов, подчеркнув важность взаимодействия и обмена опытом. Продолжением мероприятия стала презентация агрегатора студенческих СМИ «НОС: Наука. Образование. Студенчество». Редактор НОС Юлия Миронова рассказала о проекте, а затем, вместе с руководителем Регионального молодежного медиацентра Министерства науки и высшего образования РФ Илюзой Гилязетдиновой, провела интерактивную сессию, посвященную творческому заданию. Преподаватель кафедры политологии и связей с общественностью УУНи Т Нелли Мутугулина поделилась секретами создания вирусного контента для социальных сетей. Доцент УУНи Т, эксперт агентства стратегических инициатив и наставник акселератора Евразийского НОЦ Антон Асташкин провел мастер-класс на тему ""Нейросети для повышения эффективности коммуникаций"". Директор студии «Муха», визитной карточки Башкортостана, Артур Абдрахманов рассказал историю успеха своего проекта. Главный режиссер телеканала «БСТ» Ярослава Феоктистова ответила на актуальные вопросы: ""Искусственный интеллект - помощник или соперник? "", ""Почему сейчас лучшее время для карьеры в медиа? "" и ""Как просто говорить о науке? "". Завтра на площадке Межвузовского студенческого кампуса Евразийского НОЦ состоится Круглый стол, посвященный деятельности и дальнейшему развитию региональной площадки студенческого Медиацентра Минобрнауки России. В центре внимания – поддержка студенческих медиа в образовательных организациях высшего образования. Модератором выступит и. о. проректора по информационной политике Уфимского университета Эльвира Ямалова. Среди участников: директор департамента информационной политики и комплексной безопасности Минобрнауки России Андрей Толмачев, редактор НОС Юлия Миронова, заместитель министра образования и науки Республики Башкортостан Кира Галямова, а также представители вузов РБ и Евразийского НОЦ, отвечающие за связи с общественностью. Главная тема обсуждения: разработка стратегий популяризации и информационного продвижения молодежных инициатив и студенческих проектов в рамках деятельности регионального студенческого Медиацентра Минобрнауки России. В рамках Круглого стола планируется также привлечение представителей студенческой среды, их обучение и развитие профессиональных навыков работы в медиасфере. В завершении церемонии ректор Уфимского университета Вадим Захаров, Андрей Толмачев и Максим Ульчев совместно запустили медиацентр. Открытие Регионального студенческого медиацентра на базе Уфимского университета – это важный шаг в развитии студенческих медиа в республике. Студенты получают возможность реализовать свои творческие идеи, приобрести профессиональные навыки и внести свой вклад в популяризацию науки и образования. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",В Уфе открылся Региональный студенческий медиацентр,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 1],7,Файҙалы эштәр,3829,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2024-11-04/v-ufe-otkrylsya-regionalnyy-studencheskiy-mediatsentr-3995694,2024-11-04T22:40:00+00:00
"Русиянең төрле төбәкләреннән хага кузгалганнарның кайберләре Мәккәгә китә алмыйча, берничә көнен Мәскәүнең Домодедово һава аланында уздырырга мәбүр булды. 23 август көнне андыйларның саны 700 гә иткән иде. Азатлык элегрәк ""Тюльпан Тревел"" ширкәте аша юлламалар алган Урал мөселманнарының инде 13 августан бирле Мәскәү һостелендә яшәргә мәбүр булуынязган иде. Әлеге төркем 24 август көнне Мәккәгә очты. Моннан тыш Башкорстаннан да 100 гә якын мөселман берничә көнен Домодедово һава аланында уздырды. Аларның берсе Раил Азатлыкка әйтүенчә, башкортстаннарны Мәккәгә 22 август көнне ибәрергә тиеш булганнар. ""Безгә виза бирмиләр. Моны ханы оештыручы ширкәтләр Согуд Гарәбстаны илчелегенә сылтый. Алар виза бирми дип аңлаталар. ""Домодедово"" һава аланында утырабыз. Уфа-Мәскәү очкычы белән алып килделәр дә, ""көтәбез"" диделәр. Ашатмадылар, эчертмәделәр, һава аланында торып калдык. Юлламаларга акчаны ел башында ук түләп куйган идем"", диде ул. Башкортстан мөселманнарына юллама саткан ""Урал-Сервис"" ширкәте итәкчесе Илшат Хафизов Азатлыкка белдерүенчә, әлеге проблем беренче тапкыр гына чыкмый. ""Бу проблем гарәпләрнең башбаштаклыгы аркасында килеп чыкты. Алар визаларны бирми. Проблем бездә генә түгел, ә бөтен Русиядә. ""Мөслим тур""да 700 виза бирелмәве ачыкланды. ""ДУМРТ Ха""да шул ук хәл – 50 виза, Урал-Сервиста – 100 виза, ""Тюльпан Тревел""да – 100 виза. Юлламалар сатып алучылар шуның аркасында китә алмый. Билетлар алабыз да яна, алабыз да яна. Мөселманнарны кунакханәгә урнаштырдык. Боларбарысы да – көтелмәгән чыгымнар. Гарәпләр систем, компьютер эшләми диләр дә, паспортларны бирмиләр. Бу инде өченче көн дәвам итә. Без нишлибез? Көтәбез. Былтыр да шундый хәл булды. ""Компьютер эшләми"" диделәр, ә безнең билетлар янды. ""Урал-Сервис"" яңа билетлар алды, яңа чартерлар сатып алырга туры килде. Хага билетларны табуы да кыен. Моны хәл итү өчен хакимият дәрәәсендә Согуд Гәрәбстан хөкүмәтенә чыгарга кирәк. Мондый мыскыллау булырга тиеш түгел, диде ул. Соңрак Башкортстан мөселманнарының ахыр чиктә Мәккәгә очканы билгеле булды. Азатлыкка бу турыда волонтер Раил белдерде. ""Автобуста Мәккәгә барабыз. Автобус өчен акчаны үзебезгә түләргә туры килде. Кире кайтарабыз дигән булдылар, әмма белмим"", диде Раил. Азатлык әлеге проблемны ачыкларга тырышып Согуд Гарәбстанының Мәскәүдәге илчелегенә шалтыратты, әмма матбугат үзәге хезмәткәре эштә булмау сәбәпле, авапны ала алмады. Сәркәтип исә итәкчеләр белән тоташтырырга теләмәде, барлык мәсьәләләрне дә матбугат үзәге аша хәл итегез дип кенә котылды. Социаль челтәрләрдә әлеге проблем квоталар итмәү аркасында килеп чыккан дигән сүзләр дә таралды. Хага барырга теләүчеләр күп булу сәбәпле, Русиягә өстәмә квоталар сорарга туры килде дигән иде Русия мөфтиләр шурасы рәисе урынбасары Рушан хәзрәт Аббясов. Азатлык Аббясовка шалтыратып мөфтиятнең әлеге проблемнан хәбәрдар булу-булмавын ачыкларга теләде. ""Мин Русиядә түгел, ялдамын. Шуңа күрә бу хакта ниләр булганын белеп бетермим"", диде ул. Социаль челтәрләрдә Домодедово һава аланында калган мөселманнарны тукландыруны сорап язмалар барлыкка килде. Моны ха өчен аваплы ширкәтләр эшләргә тиеш булса да, чынлыкта бу ихтыярилар һәм мөселман оешмалары илкәсенә төште. Үзен ""Халыкара ислам бизнесы берләшмәсе"" вәкиле дип таныштырган Мөхәммәт Азатлыкка әйтүенчә, Мәскәү мөселманнары кулларыннан килгәнчә ярдәм иткән. Шул ук вакытта ул бу эш белән туроператорлар шөгыльләнергә тиеш дип саный. Аның сүзләренчә, аларның оешмасы инде Согуд Гарәбстаны илчелегенә үзенең канәгатьсезлеген белдергән. ""Согуд Гарәбстаны электрон рәвештә визаны ха сезоны башланыр алдыннан 15-20 көн алдан гына ача. Әлеге вакыт эчендә мөселманнар үзләренә электрон виза бирелүе турында рөхсәт алырга тиеш. Шуннан барлык паспортлар Согуд Гарәбстаны илчелегенә ибәрелә һәм виза паспортка ябыштырыла. Нәкъ шул виза ябыштыру иһазларының өчесе дә ватылган булып чыкты. Илчелеккә үзебезнең канәгатьсезлекне юлладык. Алар чәршәмбе төнге 11 дә 500 паспортны биргән"", диде ул. омгага каршы төндә Домодедово һава аланында виза көткән тагын 100 мөселман Дубайга очты. Аннан алар инде автобуста Мәккәгә китәчәк.",Хага баручыларның кайберләре Мәккә урынына көннәрен Мәскәүдә уздырды,['Дин' 'Иҡтисад' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 0],5,Дин,4060,https://www.azatliq.org/a/28695135.html,2017-08-25T12:11:17+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУл хакта Русиянең ""Новости"" агентлыгы хәбәр итә, агентлык Петровскийның адвокаты һәм белән басмаларына сылтана. Моңарчы Финляндиядә Украинадагы сугыш вакытында хәрби инаятьләр кылуда гаепләнгән кешеләрнең эшләре каралмаган иде. Бу — беренче шундый очрак. Воислав Торден (Ян Петровский) ""ДНР"" белән ""ЛНР"" ягында сугышкан ""Русич"" төркеменең командиры булган. Торден үзе аңа карата белдерелгән гаепләүләрне кире кага. ""Русич"" диверсион-штурм төркемендә Русия неонацистлары сугыша. Әлеге төркемнең шигаре — ""Руська дан"" (""Слава Руси""), ә төркемнең логотибында ""коловрат"" свастикасы төшерелгән. ""Русич"" төркеменә Петербурда яшәгән неонацист Алексей Мильчаков нигез салган. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Финляндиядә мәхкәмә неонацист Воислав Торденны гомерлек төрмәгә хөкем иткән,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,736,https://www.azatliq.org/a/finlyandiyada-mahkama-neonatsist-voislav-tordenni-gomerlek-tormaga-hokem-itkan/33347596.html,2025-03-14T11:46:40+03:00
"Башҡортостанда һауа торошо әленән-әле сюрприздар яһап тора.  Йә аномаль йылы, йә ҡапыл һыуыҡ. 2026 йылдың тәүге айы нимә менән ҡыуандырасаҡ? Был хаҡта синоптиктар фараздарын еткерҙе.",- 30 буласаҡ,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,182,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-18/30-bulasa-4512158,2025-12-18T10:00:00+00:00
"Махсус хәрби операция зонаһынан тыуған яғы - Әлшәй районына ялға ҡайтҡан Данир Шкалей тормошонда мөһим аҙым яһай - һөйгәне Лилиә менән сәстәрен-сәскә бәйләй. ""Ҡәҙерле Данир һәм Лилиә, алыҫ аралар айырһа ла, һеҙгә ныҡлы мөхәббәт, бәхет теләйем. Көндән-көн бәйләнешегеҙ нығынһын ғына, киләсәккә хыялдарығыҙ тормошҡа ашһын. Данир, һөйгәнең менән тормошоңдоң яңы бүлеген тиҙерәк башларға булһын, һине Еңеү менән көтәбеҙ"", - тип яҙа социаль селтәрҙә йәштәрҙе ҡотлап, район хакимиәте башлығы Наил Әбелғужин.",МХО яугиры өйләнгән,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,501,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-08-05/mho-yaugiry-yl-ng-n-4339329,2025-08-05T22:47:00+00:00
"Үлемесле заман ағыуы - йәш быуынды, балаларыбыҙҙы, ейәндәребеҙҙе кешелектән сығарыуы ихтимал булған хәүефле психоактив матдә. Бөтә наркотиктар ҙа баш мейеһендә барған химик процестарҙа ҡатнаша, уларҙы үҙгәртә һәм бәйлелек үҫеүенә килтерә. Кеше бөтә ғүмере буйына даими рәүештә психоактив матдәләр ҡулланырға мәжбүр. Наркотиктарға тыйып торғоһоҙ ынтылыш барлыҡҡа килә. Наркомания үҫешенең төп билдәләре: наркотикка күнегеү һәм уға бәйлелек тыуыуы, дозаны һәм уны ҡулланыу йышлығын арттырыу, сираттағы доза булмағанда ломка башланыуы. Алкоголь һәм тәмәке шулай уҡ психоактив матдәләргә ҡарай, әммә юридик яҡтан наркотик булып иҫәпләнмәй. Бөтә психоактив матдәләрҙең дә ағыу икәнлеген хәтерҙән сығармағыҙ. Мейенең күҙәнәктәре һәләк булыуы арҡаһында наркомандың фекерләүе боҙола, интеллекты түбәнәйә, хәтере насарлана. Наркотиктар психиканы үҙгәртә, хәрәкәтте боҙа, хис-тойғоларҙы ярлыландыра. Организмдағы бөтә ағыуҙар бауыр тарафынан зарарһыҙландырыла, ә наркотиктар уның күҙәнәктәрен дә һәләк итә һәм циррозға килтерә. Бынан тыш, дөйөм энәләрҙән файҙаланыу һәм гигиена ҡағиҙәләрен үтәмәү арҡаһында наркомандар йыш ҡына бер-береһенә В һәм С гепатиттарын, сифилис һәм ВИЧ-инфекцияһын йоҡтора. Наркомандарҙың күпселеген йәштәр тәшкил итә, ағыулы матдәне һатып алыу теләге уларҙы енәйәт юлына баҫтыра. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Зарарлы ғәҙәт йәштәр араһындағы үлем кимәлен арттыра,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 1 0 0 0],4,Сәләмәтлек,1405,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2025-12-15/keshelekt-n-sy-aryusy-a-yu-4508350,2025-12-15T17:30:00+00:00
"– Интервьюға рәхим итегеҙ, Руслан! Һәм беренсе һорау. Ниндәй юлдар Һеҙҙе театрға алып килде? Йырларға яратҡанығыҙҙы беләбеҙ. Күңелегеҙгә музыка донъяһы яҡыныраҡ түгелме ни? – Яҙмыштыр был. Театрҙа эшләрмен, тип һис кенә лә уйламағайным. Бала саҡтан йырларға яраттым. Кумирҙарым – һәр кемгә киң билдәле йырсылар – Салауат Фәтхетдинов һәм Айҙар Ғәлимовтарҙың таланты менән илһамланып, йырсы булам, тип хыялланып үҫтем. Әммә мәктәпте тамамлап, уҡыу йортон һайлау ваҡыты еткәс, сәнғәт хаҡындағы хыялдар йәшерен һандыҡҡа ҡаса яҙҙы. Таныштарҙың, дуҫтарҙың, ярҙам итергә әҙер тороусыларҙың аҡыллы кәңәштәрен иҫәптә тотоп, буласаҡ һөнәремде Ырымбур медицина университетында алырға уйланым һәм шуға дәүләт имтиханы тапшырыу өсөн дә биология фәнен һайланым. Бәхеткә, Түбәнге Кама ҡалаһының Сәлих Сәйҙәшев исемендәге музыка училищеһында директор булып эшләүсе ағайым минең һәләттәремә иғтибарлыраҡ булып, дөрөҫ юл һайларға ярҙам итте – мин музыка училищеһының йыр бүлегенә уҡырға индем. Ағаһы булғас, танышлыҡ буйынса кергән инде, тип төрттөрөүселәр булды. Юҡ! Барлыҡ башҡа абитуриенттар кеүек үк имтихандар тапшырып керҙем. Уҡыған ваҡытта параллель рәүештә эшләп йөрөнөм. Училищела уҡыуҙы тамамлағас, Татарстанға – Ҡазан мәҙәниәт һәм сәнғәт университетына юлландым, унда 5 йыл уҡыным. Татар мәркәзендә мөмкинлектәр ҙур ине, әлбиттә. Филармония, театрҙар. Тик университетта дәүләт имтихандары тапшырған осорҙа – ә был июнь-июль айҙары, күпселек мәҙәни ойошмалар йәйге ялдарҙа булып, эшләмәй ине. Шулай ҙа, филармонияла, Айҙар Фәйзрахманов етәкселек иткән фольклор музыкаһы дәүләт ансамблендә тыңлауҙар үттем. Камал театрына барҙым. Кергән бер ерҙә, көҙгә кил, тип саҡырып ҡалдылар. Әммә ваҡыт бара, йәйен дә ҡайҙалыр йәшәргә, нимә булһа ла эшләргә кәрәк. Әсәй менән һөйләшеп-кәңәшләштем дә, Өфөгә ҡайтырға булдым. Дуҫтар быға бик ҡаршы төштө, туған телдә ижад итеүгә мөмкинлектәр Ҡазанда күберәк була, тинеләр. Ни булһа шул булыр тип, ҡайттым. Тыуған яҡ, әсәйем, ағайҙар, туғандар тартҡандыр. Биш йыл буйы йыйылған әйберҙәрҙе тейәп, автобус багажнигына ҡапсыҡтарымды һалып – хатта телевизорым да бар ине, Өфөгә ҡайтып төштөм. Филармонияға килдек, тыңлауҙар тураһында килештек, ә директор башҡортса ла йырларға кәрәк булыуын әйтмәһенме! Ә мин татарса ғына йырлайым. «Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбленә урынлашырға тәҡдим булды. Тик унда хор менән йырларға күңел тартманы. Шунда «Нур» театры тураһында ишеттем. Театрҙың директоры ул саҡта Урал Рәхмәтулла улы Ғирфәтуллин ине. Шул уҡ көндө күрешеп тә өлгөрҙөк, үҙем тураһында һөйләнем. «Белемең ниндәй? » – ти Урал Рәхмәтуллович. Йырға уҡығанымды әйтәм. «Старик (үҙ итеп өндәшеүе ине шулай), театр белеме кәрәк шул, – ти ул. – Әйҙә, беҙ ҙә һиңә тыңлауҙар эшләйбеҙ. Шул көндө кил. Худсовет ни тиер». Бер нисә көндән Азат Арсланов исемле йәш егет менән икәүләп худсоветҡа килдек. Икебеҙҙе бер юлы тыңланылар-һынанылар. Азатты тулы ставкаға, мине белемем тура килмәгәнгә һынау срогы менән эшкә алдылар. Шулай, 2009 йылдан әкренләп эшләй башланым. Башта күмәк ролдәрҙә ҡатнаштым, шунан инде ролдәрем күбәйҙе. – Театр артисы өсөн йырлай белеү мөһимме? – Һис шикһеҙ. Беҙҙең театр өсөн бигерәк тә. Сөнки театрыбыҙҙы күптәр музыкаль театр тип белә һәм шуның өсөн ярата ла. – Ниндәй ролдәр яҡыныраҡ һиңә? Багажыңда комик ролдәр күберәк түгелме? Әллә улар уңышлыраҡ сыҡҡанғамы? – Яратҡан ролдәр күп, әйтеп тә булмай ҡайһыһы нығыраҡ оҡшағанын. Ысынлап та, комедиялы ролдәрем күберәк, әммә комедияны уйнауы һис тә еңел түгел. Ябай жанр түгел ул. Үҙ нюанстары бар. Артиста ниндәйҙер эске ирония, көслө органика булыу кәрәк. Һәм инде партнерҙарыңдың көслө булыуы. Әйтәйек, Эсфир Йәһүҙиндың «Ҡойоп ҡуйған фәрештә»һендә бер нисә генә артист уйнай һәм улар бер-берһен бер ҡараштан аңлай. Бер-беребеҙгә ныҡ ярҙамлашабыҙ. Оҙаҡ йылдар уйнала был спектакль. – Руслан, үҙеңдән йәшерәк егеттәрҙе уйнау рәхәтерәкме, әллә өлкәндәр образына инеүме? Әйтәйек, «Йәшлегең ишек шаҡыһа» спектаклендәге Морат ул йәш егеттер бит? Һеҙгә нисә йәш? – Миңә 43 йәш. Ә образыма 30 йәштәр тирәһе. Әлбиттә, 3 бала атаһы өсөн сәхнәлә һикергеләп йөрөү сәйер тойола. Тик был һинең һөнәрең икән, теләсә ниндәй йәш кәртәләренә лә инә белергә тейешһең. Әйткәндәй, өлкәнерәктәрҙе уйнау еңелерәк. – Зөлфәт Хәкимдең «Тыҡрыҡта булды был хәл» спектаклендә Һеҙ Фәһим ролен кәүҙәләндерәһеҙ. Был – тамашасыларҙың яратҡан спектаклдәренең береһе. Уңышы ниҙә? – Халыҡсан спектакль булыуындалыр. Бында көнкүреш хәлдәре. Барыһы ла ауылса, ябай. Ғөмүмән, образды булдырғанда, күп күҙәтергә тура килә, һайланаһың, кешеләрҙең холоҡтарын, үҙ-үҙен тотоштарын өйрәнәһең. Теләсә ниндәй спектаклдә ҙә роль тиҙ һәм еңел генә тыумай. Режиссер һиңә бурыс ҡуя, һин ролде бала кеүек һаҡлап-тәрбиәләп үҫтерәһең, мәғлүмәт һеңдерәһең. – Нәжип Асанбаевтың «Киң урамдар тар ине» спектаклендәге Миңнеәхмәт, Илгиз Зәйниевтең «Хыял йорто»ндағы Иҙрис кеүек үҙенсәлекле образдар хәтергә ныҡ уйылып ҡала. Булдырған характер штамптары тормошта, йәки башҡа спектаклдәргә эйәреп кереп яфаламаймы? – Штамптар, әлбиттә, була. Ҡайһы ваҡыт өйҙә геройҙарҙың репликалары һөйләшеүгә килеп инә. Ҡатын: «Нимә, театрҙы һағындыңмы? » тип һорай минән. Артистарға йөкләмә ҙур. Бер спектаклдән тиҙ генә икенсеһенә күсергә тейеш булаһың. Ҡайһы ваҡыт көн һайын спектаклдәрҙә уйнарға тура килә. Бер көндө – комедия, икенсе көндө драма уйнайһың. Улар барыһы ла күңел аша уҙа. Был осраҡта ролеңде йөрәктән ебәрергә өйрәнергә кәрәк. – Балалар өсөн спектаклдәрҙә уйнағанығыҙ бармы? Ауырмы? – Театрыбыҙҙа әкиәттәр күп уйнала. Балалар өсөн уйнауы ауырыраҡ, сөнки бәләкәй тамашасыбыҙ ныҡ һиҙгер. Балаларҙың иғтибарын тотоу ауыр. Ныҡ ҙур хеҙмәт талап итә. Балаларҙың тамаша ваҡытында иғтибары ситкә китһә, уйнап булмай. Ашайҙар, һөйләшәләр, телефонда ултыралар. Бер сәғәт эсендә ҙур спектакль уйнаған кеүек энергияң сыға. – Тормошта Һеҙ ниндәй? Ҡайһы бер образдарҙы булдырғанда, үҙегеҙҙе һындырырға тура киләме? – Әлбиттә, ролде сығарғанда үҙеңә яҡын сифаттарын да эҙләйһең. Бөтөнләй үҙеңә оҡшамаған ролдәр ҙә була. Төрлө образдар кәрәк. Ҡаршылыҡтар булмаһа, үҫеп булмай. – Дублдәге артисыңдың эшен ҡарау ҡамасауламаймы? Әйтәйек, «Кредитҡа алынған ҡатын»да һеҙ Рушат Мөҙәрисов менән дублдә Искәндәрҙе уйнайһығыҙ. Икегеҙҙең эше лә режиссер талабына тура киләме? Сәхнә уйынығыҙҙа оҡшашлыҡтар, бер-берегеҙҙең ижади табыштарын файҙаланыуҙар бармы? – Була инде. Рушаттың үҙ табыштары, минең – үҙемдеке. Һәр актерҙың үҙ органикаһы. Мин Рушат кеүек була алмайым. Һәм был кәрәкмәй ҙә. Иң мөһиме – режиссер ҡуйған бурысты үтәргә. – «Нур» театрында ир-ат артистар ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарағанда күпкә әҙерәк. Ни өсөн егеттәр театрға килеп бармай икән? – Әлбиттә, ир-аттар етмәй. Был һөнәргә егеттәр уҡып та бармай, һуңғы махсус курста бер егет уҡыны, ул да театрға килеп етмәне. Әлеге ваҡытта ике спектаклгә репетициялар бара. Икеһендә лә егеттәр кәрәк. Әммә ниндәй шарттарға ла яраҡлашаһың. Иң мөһиме, илдәребеҙ тыныс булып, хеҙмәттәге ир-егеттәребеҙ иҫән-һау ҡайтһын. – «И вновь о любви» проекты тураһында һөйләгеҙ әле! Һеҙ уның актив ҡатнашыусыһы. Проекттың уңышы ниҙә, тип уйлайһығыҙ? Бик күп тамашасыһы булды, ни өсөн ул популярлығын юғалтмай? – Балаларға эйәреп, проект гел үҙгәрә, тулыландырылып тора. Фатирник форматында булыуы менән бик йәнле ул, йәштәрҙең фекерен тыңлап, уларға яҡын темалар һайлана. – Театрҙың бөгөнгөһө һәм киләсәге тураһында нимә әйтерһеҙ? Хыялығыҙ ниндәй? – Театрыбыҙ ҡаҙан кеүек ҡайнап тора. Уның тере тормошо туранан-тура бөгөнгө етәксебеҙ, директор Фирҙәт Фәрит улының әүҙем эшмәкәрлеге менән бәйле. Ул һәр саҡ хәрәкәттә, ҙур гастролдәр ойоштора, фестивалдәр белешә. Мәскәү, Ҡазан, Грозный, Махачкала – ҡайҙа ғына ижадыбыҙ менән таныштырмайбыҙ! Һуңғы йылдарҙа күп актерҙар маҡтаулы исемдәр алды. Хеҙмәтте таныу актерҙар өсөн бик кәрәк. Театрыбыҙға тағы ла күберәк матур, мәғәнәле спектаклдәр теләйем. Матур әҫәрҙәр яҙылһын. Спектаклдәребеҙгә тамашасы зал тултырып йөрөһөн. Театрыбыҙҙың киләсәге яҡты, данлы булһын! Айгөл ЮЛЪЯҠШИНА ""Тамаша"" журналы, 5-2025 й.",Театрҙың киләсәге яҡты булһын!,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 1 1 1 1 0 1],10,Мәҙәниәт,7896,https://tamasha-rb.ru/articles/kultura/2025-10-31/teatr-y-kil-s-ge-ya-ty-bul-yn-4449167,2025-10-31T13:08:00+00:00
"2025 йылдың 11 айында Башҡортостан Республикаһы шәкәр заводтары менән әҙерләнгән 29,41 мең тонна гранулалы сөгөлдөр һығынтыһын Ҡытай һәм Корея Республикаһына экспортҡа сығарған. Был хаҡта Россельхознадзорҙың республика буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр. Төбәктең агросәнәғәт комплексы продукцияһы сит илгә «Халыҡ-ара кооперация һәм экспорт»(национальный проект «Международная кооперация и экспорт»)милли проекты сиктәрендә оҙатыла. Ауыл хужалығы малдары һәм ҡош-ҡорт өсөн 1159 партияла һайлап алынған аҙыҡ өҫтәмәләре барлыҡ кәрәкле лаборатор тикшеренеүҙәрҙе үтте. Энтомологик, гербологик һәм микологик экспертиза һөҙөмтәләре буйынса, хәүефле карантинлы организмдар өҫтәмә продукцияла асыҡланмаған. Яңыртылған милли проекттар, ил Президенты Владимир Путиндың Указына ярашлы, 2025 йылдан алып тормошҡа ашырыла. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ҡытай һәм Кореяға сөгөлдөр һығынтыһы оҙатылған,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0],5,Милли проекттар,938,https://bashgazet.ru/articles/milli-proekttar/2025-12-13/ytay-m-koreya-respublika-yna-granulaly-s-g-ld-r-y-yndy-y-oatyl-an-4505300,2025-12-13T09:30:00+00:00
Яңыраҡ Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына арналған «Хәтер тере» республика балалар һүрәте еңеүселәренең конкурсы-күргәҙмәһе асылды.,«Хәтер тере»,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Күргәҙмә,155,https://yanshishma.com/articles/k-rg-m-l-r/2025-05-12/h-ter-tere-4237103,2025-05-12T16:26:07+00:00
"Розка беҙҙең һарайыбыҙға ҡайҙан, ҡасан килеп ингәнен йүнләп хәтерләмәйем дә инде. Яңлышмаһам, атайым уны колхозға бүрәнәләр ташығанда, Инйәр яғынан, быҙау килеш алып ҡайтты. Ҡарағусҡыл ҡыҙыл төҫтә. Йөндәре плюш уйынсыҡтыҡы кеүек йомшаҡ, бер аҙ бөҙрә. Күҙҙәре ҙур, ҡара төҫтә, керфектәре оҙон, һыны тура, тояҡтары туҡылдап тора. Бик шаян. Шаяра башлаһа, хәтфә үләндә арт һынын һикертә-һикертә сабып, хатта башы менән ергә һөрлөгөп йығылып китәр ине. Шунан тора ла йәнә саба башлай. Хәс тә беҙҙең сабый малайбыҙ кеүек, әсәйем тотоп алып тынысландырмайынса туҡтамай. Арттан ҡалмай эйәреп, мороно менән төрткөләп ашарға һорай. Әсәйемдең кеҫәһендә һәр ваҡыт икмәк киҫәге ятҡанын белә шул ул. Шуны талап алмайынса ҡуймай. Атайымдың машинаһын әллә ҡайҙан танып ҡаршыһына сабып бара. Баштараҡ, әлбиттә, бойоҡто, һағышланды, тик был оҙаҡҡа һуҙылманы. Шулай, йыл ярым тигәндә, бәләкәс, йомроҡас быҙыуыбыҙ ҙур, тоҡомло һыйырға әйләнде. Ауыл көтөүендә ул иң ҙур һыйыр ине. Һыны туры, мөгөҙҙәре ярым ай кеүек, ҡарашы аҡыллы. Һәр көн иртән ауыл көтөүөн үҙ артынан эйәртеп ҡырға алып сыҡты, ә кисен эйәртеп алып ҡайтты. Көтөүселәр уны ихтирам итте, сөнки ул көтөү эсендәге тәртипте лә һаҡлай ине. Беҙҙең бер ваҡытта ла уны ҡырҙан эҙләп йөрөгәнде хәтерләмәйем. Исемен ишетеү менән тауыш биреп, ҡайтыу яғына ыңғайлар ине. Бер ваҡыт, көпә-көндөҙ, һәүкәшебеҙҙең игеҙәктәре юғалды. Ауыл тирәһен, һыу буйҙарын, һәр тыҡрыҡты, яҡындағы урман эстәренән эҙләнек, тик бәпестәр һыуға төшкән кеүек юҡ булды ла ҡуйҙы. -Мин уларға таҙа һыу алып сығайым тип, өйгә ингән инем, - тим, әсәйемә аҡланып, сыҡһам юҡ булғандар. Әсәйем: -Бер нисә минут эсендә улар йыраҡ китә алмай. -Тағы тиҙ генә сәй эсеп алдым, - тинем мин. - Нисек тиҙ сәй эскәнегеҙҙе беләм инде. Кесерткән араларын ҡаранығыҙмы? -Хәҙер, - тип эҙләүебеҙе дауам иттек. Кис етте. Атайым эштән, Розка көтөүҙән ҡайтты. Атайым: -Ни булды? Нимә, балтаһы һыуға төшкән кеше кеүек ултыраһығыҙ? - ти, борсоулы йөҙөбөҙгә ҡарап. Әсәйем хәлде аңлатып бирҙе. Күңеле тойған кеүек, һәүкәшебеҙ ҙә бөгөн көтөүҙән өйгә ҡайтып еткәнсе, быҙауҙарын саҡырып мөңрөне. Балаларының бында юҡ икәнлеген тойоп, ялан албарға ла инмәй, тегеләй һуғылды, былай һуғылды ла, ҡаты баҡырып урман яғына илткән юлға төшөп саба-атлай китте. -Ҡайҙа юлланды был? – тип әсәйем алдына төшөп, борорға уйлаған ине, атайым туҡтатты. -Тороп тор, ул белә быҙауҙарын ҡайҙан эҙләргә, тине һәм Розка артынан йәйәү төштө. Һыйыр бер ҡайҙа боролманы, оло юл буйлап күрше ауыл яғына атланы. Әле һаман һауылмаған елененән һөтө аға. Розка ауылға килеп ингәс бер-нисә мәртәбә ҡаты итеп баҡырып ебәрҙе. Шунан ситтән өсөнсө өй ҡапҡаһы алдына туҡтап, мөгөҙө менән ҡапҡаны һөҙҙө. Һарай эсенән бәләкәй быҙауҙарҙың әсәләрен саҡырып мөңрәгөне ишетелә ине. Асыҡҡан быҙауҙар әсәләренең тауышын ишетеп, тағы ла нығыраҡ баҡырышты. Өйҙән йорт хужаһы йүгереп килеп сыҡты. Был хәл нисек тамамланғанын хәҙер аныҡ ҡына әйтә лә алмайым. Ике бәләкәстең әсәләре елененә йәбешеп, һөт имеүҙәре бөгөнгөләй хәтеремдә. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Миләүшә ҒӘЙФУЛЛИНА РОЗКА,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Хикәйә,3638,https://henek.info/articles/s-sm-r-r/2025-10-30/mil-sh-yfullina-rozka-4447534,2025-10-30T12:45:00+00:00
Башкирия стала одним из регионов с самым высоким уровнем подписки на печатные СМИ. Об этом на совещании у президента сообщил глава Минцифры РФ Максут Шадаев.,Башкирия вошла в число лидеров по подписке на печатные СМИ,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Гәзиткә яҙылыу,157,https://tanburz.ru/news/g-zitk-ya-ylyu/2025-02-19/bashkiriya-voshla-v-chislo-liderov-po-podpiske-na-pechatnye-smi-4129141,2025-02-19T19:05:00+00:00
"Бер көн иртән аяғыма баҫа алманым. Күрер күҙгә бер ниндәй үҙгәреш һиҙелмәй, шеш тә юҡ, тик түшәктән тора алманым да ҡуйҙым. Врач саҡыртҡайным, дауаханаға һалдылар.",ЮҒАЛТҠАС ҠЫНА АҢЛАНЫМ - БӘХЕТ НИМӘ ИКӘНЛЕГЕН,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Сәләмәтлек,163,https://shonkar.com/articles/auly-ym-bayly-ym/2025-03-03/yu-alt-as-yna-a-lanym-b-het-nim-ik-nlegen-4143262,2025-03-03T16:20:46+00:00
Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров яҡынлашып килгән Яңы йыл уңайынан ҡотлауҙар ҡабул итте.,Радий Хәбиров Владимир Путиндан ҡотлау ҡабул итте,['Башҡортостан' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0],2,Яңылыҡтар,90,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-01/radiy-h-birov-vladimir-putindan-otlau-abul-itte-4528154,2026-01-01T01:00:00+00:00
"Яңыраҡ подъезд йыуырға беҙгә олораҡ апай килде. Йонсоу йөҙө, моңһоу ҡараштары менән иғтибарымды йәлеп китте. Кешене йәлләй торған холҡом бар шулай. Бер эштән ҡайтышлай сәйгә саҡырып индерҙем был апайҙы. Һөйләшеп киттек. Үҙенең тормош юлын ғибрәт булһын тип бәйән итте миңә. Өс ҡыҙы бар икән, ире ҡырҙа эшләй. Бына шул өс балам тамуҡҡа төшөрҙө беҙҙе, ти. Шулай ҙа була икән! ""Йәш саҡта икебеҙ ҙә аҡсалы эштә эшләнек. Бер нәмәгә мохтажлыҡ булманы. Бер-бер артлы балалар тыуҙы. Аҡса мул булғас, бәләкәйҙән кеҫәләре аҡсалы ине. Ҡыҙҙарҙың шулай яйлап аҡсаға өйрәнеп киткәндәрен дә һиҙмәнек. Нимә теләй, ҡасан теләй – алдылар. Аҡсаны дөрөҫ итеп тотонорға, ҡәҙерен белергә өйрәтмәгәнбеҙ. Ҙурая килә күберәк аҡса һорай башланылар. Ярай, кеше алдында кәм-хур булмаһындар, тинем. Ә улар кешенән байыраҡ, яҡшыраҡ, матурыраҡ күренгеләре килде. Берәй класташы ҡиммәтлерәк телефон алһа, унан ике тапҡырға ҡиммәтлерәген һоранылар. Дуҫтарын һыйларға өйрәнеп алдылар. Бәләкәйе көн дә кибеттән туңдырма, һағыҙ, чипсы алып тарата ине бөтөн урамға. Өлкәндәре ураған һайын кафеға саҡырҙы теләһә кемде. Йәнәһе лә байҙар. Нишләп юл ҡуйҙығыҙ быға, туҡтатманығыҙ, тиерһегеҙ. Үҙем генә ғәйепле. Аталары ҡаты итеп өндәшер булһа, яҡланым, һүҙ тигеҙмәнем. Өләсәләрен бөтөнләй ҡыҫтырманым. Хәҙер аңлайым да хатамды, әммә һуң инде. Туҡтатырлыҡ түгел был хәлде. Тыйыуҙан файҙа юҡ. Үсегеү, өйҙән сығып китеү, талаш, үлем менән янау ғәҙәти күренешкә әйләнде беҙҙең өйҙә. Үҙ балаларымдан үҙем ҡурҡыныс хайуан яһаным. Мәктәпте икәүһе көскә тамамланы. Түләп юғары уҡыу йортона индерҙек. Береһе уҡып бөттө, әммә эшләргә теләге юҡ. Уртансыһы уҡып бөтә алманы. Кесеһе әле мәктәптә уҡый. Ирем оло йәшенә ҡарамаҫтан ҡырҙа бил бөгә, сөнки ҡыҙҙарҙың береһе айфон йә тун һораһа, ҡалғандары ла һорай. Һеҙ беҙҙе ҡарарға бурыслы, тип ебәрәләр. Үҙемде ғәйепле тойғанға әҙ булһа ла иремә ярҙам булһын тип иҙән йыуа башланым. Пенсия етмәй бит. Тормошобоҙҙо тамуҡҡа әйләндерҙем шулай. Балағыҙға ҡол булмағыҙ. Балаларығыҙҙы үҙегеҙҙән өҫтөн ҡуймағыҙ! Бала бит ул балсыҡ кеүек – нимә әүәләйһең, шул була. Үҙемә йәл ҡыҙҙарым. Беҙ бит мәңгелек түгел. Аҙаҡ кем ҡарар уларҙы? Тыуған минутынан башлап тәрбиәләгеҙ балаларығыҙҙы. Бер йәштә теләгәнен алып өйрәнгән бала ул ғәҙәтен ташламаясаҡ. Нәфсенән дә яман нәмә юҡ икән был донъяла. Нәфсене тыйыуы ай-һай ауыр. Йәнең теләгәнде алыр өсөн үҙеңә көс түгергә кәрәк икәнен аңлатығыҙ балаларға"". Ниндәй кәңәш бирергә лә белмәнем был апайға. Бик ҡыҙғаныс хәл. Беҙгә инде был хәлдән ғибрәт алырға ғына ҡала. Үҙе үтенеп һораны башҡаларға еткереүемде уның тормош тарихын. ""Хикәйәләр"" төркөмөнән, авторы билдәһеҙ.",«Тормошобоҙҙо тамуҡҡа әйләндерҙем шулай»,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 1 1],6,Хикәйә,2593,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2025-06-10/tormoshobo-o-tamu-a-yl-nder-em-shulay-4272673,2025-06-10T16:17:00+00:00
"Иртәнсәк һауынға торһам, кәлүшем эсендә йомарланып ҡына ҡара йылан ята. Ҡурҡышымдан ырғыта тибеп, ҡысҡырып ебәрҙем. Минең тауышҡа бабай килеп сыҡты. Тупһа эргәһендә һөйәүле торған көрәкте тотоп алып, ҡыуа төштө. Кәртә яғына инеп киткәйне йылан, китеп өлгөрмәгән, бабай башын өҙә сапты. Шунан башланды ла инде ҡартымдың баштан яфаланыуы. Йылан ҡарғышы төшкәндер, тип уйланыҡ. Бахыр ҡартым үлеп киткәнсе этләнде. Хикмәтле йән эйәһе бит ул йылан. Зыяны теймәһә, үлтерергә ярамай тигәндәре хаҡтыр. .Борон өләсәйем аҡ йыланға тап булған. Ураҡтан ҡайтып барғанда. Башына ябынған яулығына арыу ғына итеп бойҙай башағы ла йыйып, төрөп алған була.  Йылан осрағас, башағын ауҙарып ебәреп, яулыҡты йылан алдына һала. Баяғы йән эйәһе йомарланып ҡына ята, ти. Аҡ йылан осраһа уның алдына аҡ яулыҡ түшәйҙәр, мөгөҙөн һала, тиҙәр бит инде.  Өләсәйем боҫоп ҡына көтөп ултыра был мөгөҙ һалғансы. Оҙаҡ ултыра, ойоп та китә. Көн эҫеһе һүрелеп, ҡояш байышҡа тартылғас ҡына уяна, ул уяныу менән йылан да яулыҡтан шыуып китә. Өләсәйем яулығын  ябынып ала. Ҡайтһа, ауылда бер итеп рөхсәтһеҙ башаҡ йыйғандарҙы фашлап, тентеү үткәргәндәр, ти. Бына ҡалай һаҡлап ҡалған  Хоҙай уны, юлына аҡ йылан тап итеп. Оҙон ғүмерле булды үҙе. Бәхетле йәшәне, тормошо бәрәкәтле булды, балаларынан ҡәҙер-хөрмәт күреп йәшәне. Баҡыйлыҡҡа күскәндә лә үҙ аҡылында, үҙ иманында китте.",Аҡ йылан,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,1337,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-11-21/a-yylan-4476608,2025-11-21T10:56:00+00:00
"фикерләрШ. Мәрани исемендәге Тарих институты яңа дөнья күргән хезмәтләрен тәкъдим итте. Аларның бер өлеше башкортлаштыру сәясәтен фаш итә, Тәтешнең юкка чыгып баручы болгар чоры ташлары турында бәян итә. ""Татар-информ"" дәүләт агентлыгында узган матбугат очрашуында Чаллы шәһәренең 400-еллыгын билгеләп үтәргә ыенулары да бәхәсләр уятты. Азатлык яңа китаплар һәм тарихчыларның фикерләре белән уртаклаша. Башкортлаштыру сәясәтен фаш итүче өч китап2023 елда тарихчы Таһир Кәримовның Бүләр волосте турында ""Татарские поземельные волости. Том 1. Булярская волость"" дип аталганкитабыдөнья күрде. Бу волость ирлеге хәзерге Татарстанның Актаныш, Әлмәт, Минзәлә, Мөслим, Сарман районнары һәм Башкортстанның Бакалы һәм Илеш районнарын колачлый. Китапта елларда халыкның ничек сословиегә керүләре языла. Тарих институты галиме Радик Исхаковяңа китап башкортлаштыру идеологиясен кире кага дип саный. — Сер түгел, беренче чиратта безнең күршеләр спекуляция алып бара, — ди ул. — Алар төрле сословиеләрдә, шул исәптән башкорт сословиесендә торган татарлар этник башкортлар булган дигән идеологик концептны тагарга омтыла. Кәримовның бу хезмәте гасырдагы архив белешмәләреннән башлап Бүләр волостендә татарларның башкорт сословиесенә күчүе күрсәтә. Шуның нигезендә бу ирлектә татарлар Казан ханлыгы чорыннан башлап яшәгәне турында объектив картина хасил була. Таһир Кәримовның ""Азнакай төбәге авыллары һәм нәселләре тарихы"" дигәнкитабыда тәкъдим ителде. Ул архив чыганакларына таянып язылган. Биредә дә татарларның бу урында Казан ханлыгы чорында ук яшәве күрсәтелә, типтәр, башкорт, хезмәтче татар сословиесенә керүләре аңлатыла. Тарих институты галимәсе Лилия Габдрафыйкованың""Минзәлә өяз шәһәре (-ХХ)"" дигән китабы чыкты. Галимә Октябрь инкыйлабына кадәр Минзәлә шәһәре татарның бер үзәге булган ди. Ул биредә эшләгән ярминкәне мисал итеп китерде. — Минзәлә ярминкәсе татар сәүдәгәрләре арасында популяр булган, — ди ул. — Аеруча, Казан сәүдәгәрләре аны калдырмаган. Татар сәүдәгәрләре Казан шәһәр думасының әгъзасы (гласный) булуына карамастан, гыйнварда Минзәләгә ярминкәгә китү сәбәпле думаның утырышы үткәрелмәгән очраклар булган. Минзәләдә тарихи мәчет сакланган. Ул сәүдәгәрләр көче белән салынган. Аңа акчаны ярминкәдә ыйганнар. Әлеге өч китап та Татарстанның көнчыгыш өлешен һәм Башкортстанның төньяк-көнбатышын үз эченә ала. Башкорт сәяси технологлары бу ирлекләрдә элек-электән башкортлар яшәгән дип бара. Еш кына ""Минзәлә башкортлары"" төшенчәсен куллана.2018 елда Башкорт дәүләт университетының тарих кафедрасы галиме Нурислам Калмантаевинкыйлабка кадәр Минзәлә һәм Бөгелмә өязләрендә 250 мең башкорт яшәгән дип белдергән иде. Ул Актаныш районында гына да 80 башкорт авылы ""билгеле сәясәт"" нәтиәсендә юкка чыккан дипәйтте.2021 елда Башкортстанда Әнвәр Әсфәндияровның ""Башкортстан һәм чиктәш территорияләрдәге авыллар тарихы"" һәм ""Минзәлә башкортлары авыллары"" китаплары яңадан басылып чыкты. Тарихчы Радик Исхаковмоны анисәп белән бәйле сәясәт дип дипатады. Соңгы өч дистә елда башкортлаштыру сәясәте нәтиәсендә Татарстанга терәлеп торган Илештә татарлар саны ике тапкыргакимегән. Башкортлар саны исә 7 процентка арткан. Башкортстанның яңа тарихында Илеш районында халык саны кими, шул сәбәпле татар-башкортларның уртак саны да 4 меңгә азайган.1989 елда Илеш районында 11 мең татар һәм 22,9 мең башкорт гомер иткән. 2002 елда татарлар саны 6 меңгә кими, башкорт — 7 меңгә арта. 2010 елда татарлар саны 354 кешегә артып, 5,3 меңгә итә, башкортлар 2 меңгә кимеп, 27,2 мең була. Шул ук вакытта 2010 елда башкорт телен 2,8 мең кеше генә күрсәткән, татар телен 29,6 мең кеше туган теле дип яздырган. Иң кызыгы: 24,2 мең башкорт дип язылган кеше үз теле дип татар телен атаган. Моннан тыш, Алабуга турында дакитапдөнья күргән. Аның авторларының берсе — төбәк тарихчысы Ленар Мифтахов. Биредә бишенче ревизия белешмәләре нигезендә Алабуганың тарихы бәян ителә. ""Тәтешкә хөкүмәт игътибар итәргә тиеш""Тарихчы Эльмира Сәлахованың Тәтеш ирлеге, аерым алганда, Әтрәч авылы турында китабы дөнья күргән. Ул ""Тәтеш өязе татарларының көнкүреше һәм рухи тормышы ( йөз ахыры — йөз башы)"" дип атала. Анда ул борынгы кабер ташлары, татарларның яшәеше турында яза. — Авылда читтәрәк зират бар. Беренче вакытта 50 таш була. Мәрани караган вакытта 21 таш калган була. Аннан соң аларның саны елдан-ел кими. Хөсәен Фәесханов та карый бу каберлекне. Хәзерге вакытта 7 таш саклануы билгеле. Кая киткән ул ташлар? Әлбәттә, кайсыдыр югалган, кайсыдыр төзелеш материалы булып киткән дигән мәгълүмат бар, — диде ул. әлахова әлеге Болгар дәүләте истәлекләрен сакларга, ""хөкүмәтнең моңа игътибарын юнәлтергә"" чакырды. — Әтрәч янында Болгар дәүләте тәңкә баскан, — дип дәвам итә ул. — Бу Болгарның икътисади үзәге булган. Әлеге китапта Тау ягының атаклы Шәкүр караганың төркемендә катнашкан ат каракларының исемнәре дә ачыкланып язылган. Моннан тыш, Тәтеш ягында татарларны чукындыруга каршы көрәшүе дә тасвирланган. — Монда чукындырылган керәшеннәр кире исламга кайтып бетә, — ди ул. — Бу якта көрәш бик көчле барган. Чукындыруга каршы иң беренче көрәш Чистай ягында башланып китә. Аннары Тәтеш алардан үрнәк алып эш итә. Монда 47 мулла Труханга сөрелә. Бу безнең тарихның ачылмаган бер фаигале сәхифәсе. Галимә бу турыда мәгълүматлар архивта саклана, аларны өйрәнергә кирәк диде. Бу уңайдан Тәтешкә ничәнче елда нигез салынуы сораулар уятты. Журналист Рәшит Минһа Рафаил Хәкимовның Тәтешнең 2000 еллык тарихы булу турында әйткәнен искә төшерде. Тарихчы Эльмира Сәлахова Тәтеш тарихын өйрәнгән. Ул Болгар чорыннан билгеле татар ирлеге булган ди. — Шәһәргә нигез салынган датаны рәсмиләштерү — зур эш, — ди Тарих институт мөдире урынбасары Марат Гыйбатдинов. — Менә Казанны истә тотсак, анда дистәләгән конференцияләр, дистәләгән археологик казылмалар, экспертизалар узды. Дөньядан галимнәр чакырылды. Шуңа күрә Тәтеш һәм башка шәһәрләрнең, борынгы авылларның тарихын борынгы дип рәсми тану — бик зур эш. Ул аерым проектлар таләп итә. Чаллының 400-еллыгы хакында: ""Бу чып-чын ялган""Соңрак журналистлар Чаллы шәһәренең 400-еллыгын билгеләп үтәргә ыенулары хакында сорашты. Узган елның октябрендә шәһәр мэры Наил Мәһдиев 2026 елда бу датаны Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановхуплады дипбелдерде. Алдагы өч елда шәһәрнең 400-еллыгын билгеләп үтәр өчен төрле чаралар узачак. Хәзер Чаллының рәсми сайтында шәһәргә 1626 елда нигез салынгандиелә. Тарих институты мөдире урынбасары Марат Гыйбатдиновисә, ""бу сорау археологларга һәм ирле хакимияткәдер"", диде. Тарих фәннәре докторы Радик Исхаков моны бәхәсле дата дип атады. — Бүгенге рәсми дата архив материалларына нигезләнә. Х гасырда Алабугадан кешеләр күчеп, Чаллы ирлеген оештырган. Бу мәсьәлә методикага бәйле. Монда тарихчы Владимир Ермаков тәкъдим иткән архивка нигезләнгәннәр. Бүгенге Чаллы биләмәләрендә татар шәһәрчеге бар. Ул Казан ханлыгы чорында ук булган. Монда туктаусыз үсеш булганмы дигән мәсьәлә бар. Эш шунда, Куйбышев сусаклагычында күп кенә урыннар су астында калган. Шулай да безнең археологлар өйрәнгән хәзерге Чаллы шәһәрендәге татар шәһәрчеге үзе бер факт булып тора. Бу мәсьәлә фән ягыннан әһәмиятле. Аны өйрәнергә кирәк. Фәнни конференцияләрдә галимнәр фикер алышырга тиеш, — ди ул. Тарихчы Ленар Мифтахов фикеренчә, Чаллының 400-еллыгын хакимият уйлап чыгарган. — Мин Тарих институты хезмәткәре түгел, шуңа турыдан-туры әйтә алам, — диде ул. — Эш шунда, Чаллы шәһәренә нигез салынган дата буенча бернинди фәнни конференция үткәрелмәде. 1626 елда шәһәргә нигез салынган дип фәнни даирә игълан итмәде. Дөресрәге, бу — шәһәр итәкчелегенең, аның башлыгының тәкъдиме. 1626 ел — ул Чаллыга нигез салынган ел түгел. Бу — Чаллының Алабуга сарай волостенә кушылуы. Әлеге чорны романтикалаштырырга омтылалар: крестьяннар үзлегеннән күчеп утырганнар, янәсе. Бу — чып-чын ялган. Сарай крестьяннары ирекле булмаган. Аларга дәүләт сәясәте нигезендә ир бүленгән һәм алар күчеп утырган. Ермаков белән мин шәхсән таныш идем. Әлбәттә, ул — хөрмәткә лаек галим. Шулай да аның аерым идеологиягә йөз тотуы бар иде, күп нәрсәгә күз йомды. Ул хезмәтендә нигезләнгән чыганакларда бернинди сылтама да калдырмады. Хәтта тикшереп тә булмый. Анда бик күп сорау бар. Әгәр дә шәһәр хакимияте итди караган булса, һичьюгы бер конференция үткәрерләр һәм төрле фикерле кешеләрне чакырырлар иде. Бүгенгә фән бу сорауга авап бирмәде. Әлегә бары Ермаков фикерен генә алалар. Чаллы шәһәрендә археологик казыну эшләре алып барган тарихчы Альберт Нигамаев Азатлык белән сөйләшкәндә ""ниндидер урыс кешеләре тора башлагач кына торулыкка нигез салынган дигән сүз түгел"", дигән иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Башкорт сословиесендә торган татарлар башкорт булган дигән идеология бар""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],7,Татарстан,8576,https://www.azatliq.org/a/32829407.html,2024-02-21T21:21:40+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырРусия төбәкләрендә татар телен укыту сәгатьләре кими, хәтта татар балаларына татар телен чит тел буларак укытырга мәбүр булган өлкәләр дә бар. Татарстан үз хисабына яңа буын дәреслекләре эшләсә дә, алар күп кенә мәктәпләргә килеп итмәгән, бер өлеше һаман да басылмаган. Моннан тыш, Мәскәү бүгенгә кадәр 10-11 сыйныф укучылары өчен дәреслекләрне федераль исемлеккә кертүне суза. Димәк, аларны уку әсбабы буларак кына кулланырга була. Мәскәүнең басымы татар әдәбиятына да барып иткән. Хәзер татар мәктәбендә аны атнасына бер сәгать кенә укытырга мөмкин. Бу проблемнар турында 20 февральдә Галиман Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында (ТӘСИ) татар телен укытуга багышланган төбәкара онлайн семинарда сөйләштеләр. Утырышта институт галимнәре һәм Русия төбәкләрендәге татар теле укытучылары катнашты. ыелышның төп темасы — мәгариф өлкәсендәге федераль дәүләт програмнары (ФГОС) шартларында татар телен укыту. Очрашуда Азатлык тел белгечләрен һәм укытучыларны борчыган төп мәсьәләләрне барлады. ТӘСИ мөдире урынбасары Олег Хисамовсүзләренчә, институт соңгы 6-7 елда 1-11 сыйныфлар өчен татар теленнән һәм әдәбиятыннан яңа буын дәреслекләре эшләгән. Шул исәптән, һәр сыйныф өчен видеодәресләр әзерләнгән. Шулай да аларның барысы да әлегә дәреслек буларак расланмаган. — 1-9 сыйныфлар өчен татар теле дәреслекләре федераль исемлеккә кертелгән, — диде ул. — Бүгенге көндә 10-11 сыйныфлар өчен татар теленнән һәм 1-4 сыйныфларга әдәби укудан дәреслекләрнең федераль исемлеккә кертелеп, дәреслек статусы алуларын көтәбез. Бүгенгә алар уку әсбабы. Федераль исемлеккә Әлфиба да кермәгән. Аның эш дәфтәре, уку әсбабы, укытучы китабы, электрон дәреслеге дә Мәскәүдә раслануын көтеп ята, диде ТӘСИ галимәсе Мөслимә Шәкүрова. Бу дәреслекләрне Татарстан 2023 елда әзерләп ибәргән булган. Аның сүзләренчә, татар теленең яңа буын дәреслекләрен бастыруда да проблемнар бар. Гәрчә, 2022 елда Русия мәгариф министрлыгы аларны федераль исемлеккә керткән. — 5-9 сыйныфлар дәреслеге федераль исемлеккә керсә дә, кызганычка каршы, безнең 5 сыйныф дәреслеге генә басылып чыкты, — диде ул. — Быел 6 сыйныфларга, алга таба 7-9 сыйныфлар өчен дәреслекләрне дә күрәсе килә. Без аларны эшләп бетергәнгә 3-4 ел була бит инде. Бик тиз арада басылып чыгарлар дип өметләнәбез. Аның сүзләренчә, яңа дәреслекләрның төп өлеше коммуникатив формага, ягъни аралашуга нигезләнгән. Ул үз эченә дүрт лексик теманы ала. Бу — ""мин"", ""тирә-як, көнкүреш"", ""туган ир"" һәм ""татар дөньясы"". Татар дөньясы өлешендә татарның фәлсәфәсе, гореф-гадәтләре, мәдәнияте турында язылган. ТӘСИнең Милли мәгариф бүлеге итәкчесе, тел белгече Гөлназ Мөхәрләмовасүзләренә караганда, яңа дәреслекләр бүген күп кенә төбәкләргә барып итмәгән. — Без ишетеп беләбез, бүген күп кенә мәктәпләрдә яңа буын дәреслекләре әлегә юк. Кайбер мәктәпләрдә элекке булган дәреслекләр дә итеп бетми. Шуңа бу укытучылар өчен зур проблем, — диде ул һәм татар конгрессы вәкиленә мөрәәгать итеп. Шулай да проблемның сәбәбе турында авап ишетелмәде. Мөхәрләмова татар теленнән федераль эш програмнары белән таныштыры. 2023 ел башыннан ТӘСИ туган тел буларак татар теле һәм әдәби уку, туган әдәбият, дәүләт теле буларак татар телен укыту өчен 13 федераль эш програмы төзегән. Узып баручы уку елында төп үзгәреш әдәбият дәресенә кагылган. — Яңа уку планнарына игътибар итсәк, татар мәктәпләренә караган өлештә сәгатьләр санында үзгәрешләр бар, — дип дәвам итте галимә. — Моңа кадәр Татарстанда татар теленә 2 сәгать һәм татар әдәбиятына 2 сәгать бирелгән булса, яңа уку планында сәгатьләр бүленеше — 31, ягъни татар теленә 3, әдәбиятка — бары тик 1 сәгать калган булып чыкты. Мин белгәнемчә, төбәкләрдә ул 11 калган. Шуңа күрәк федераль эш програмнарын шактый үзгәрешләр кертеп эшләргә туры килде. Мәсәлән, 8-9 сыйныфлар өчен әдәбияттан яңа програм эшләнде. Шулай итеп, атнасына 1 сәгать укытылучы әдәбият дәресенә зур үзгәрешләр кертелгән. Аны ""иңеләйтелгән"" төстә укытырга мәбүрләр дип аңлаттылар. ТӘСИнең Милли мәгариф бүлеге хезмәткәре Диләрия Абдуллинаәдәбиятны укыту үзенчәлекләре турында сөйләде. — Бездә урыс әдәбиятына кебек атнасына 5-6 дәрес каралмаган. Бу атнасына бер тапкыр бирелә торган дәрес. Шуңа күрә без әдәбиятны фән һәм сүз сәнгате буларак иткерергә, аның күренекле әсәрләре белән таныштырырга, иади үсеш процессын күзалдына китерергә, тарихын бирергә һәм шул ук вакытта балага татар милләтенең бер вәкиле икәнен һәм горурланырга хакы бар икәнен төшендерергә тиеш булабыз, — дип сөйләде ул. Яңа дәреслекләрнең барысы да электрон форматта Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы сайтында бар. Моннан тыш, институт ""Мәгърифәт""сайтыбулдырган. Анда да татар теле һәм әдәбиятын укыту әсбаплары, дәреслекләре тәкъдим ителгән. Яңартылган федераль стантатартлар шартларында Русия төбәкләрендә татар телен укытуда да үзгәрешләр пәйда булган. Халидә Кирамова— Төмән шәһәренең бердәнбер этно-мәдәни мәктәбе — 52 нче урта мәктәбендә татар телен укыта. Хәзерге вакытта Төмән өлкәсендә 50 гә якын этно-мәдәни мәктәп эшли. Аларның икесе — шәһәрдә, калганнары — авылларда. Кирамова сүзләренчә, ул белем биргән мәктәптә федераль стандартларның өченче һәм дүртенче уку планы белән укыталар. Бу вариантта туган телне укыту каралган. Шулай ук мәктәптә урыс телен туган тел итеп укучылар да бар ди ул. — Хәзерге көндә мәктәпләрнең күбесендә татар теленә атнасына 1 сәгать, татар әдәбиятына 1 сәгать бүленгән. Әлбәттә, бу бигрәк тә аз, — ди ул. — Укучыларыбыз урыс мохитендә үсә. Дәресләрне өч телдә алып барырга туры килә: әдәби телдә, себертатар диалектында һәм урыс телендә. Класста балалар татар телен төрле дәрәәдә белә. Шуңа күрә урыс укучыларын һәм урысча сөйләшүче балаларны татарчага чит тел укыту методикасына нигезләнеп өйрәтәбез, чөнки коммуникатив принцип беренче урында тора. Татар телен чит тел буларак Сарытау шәһәренең Рамаев исемендәге Милли татар гимназиясендә дә укытырга мәбүрләр, дип сөйләде әлеге мәктәпнең татар теле укытучысы Рафилә Бәхтиева. — Безнең быел сәгатьләр саны кимеде, — диде ул. — Без хәзер атнасына бер сәгать татар теле һәм бер сәгать әдәбият укытабыз. Гимназиядә төрле милләт балаларын да укытабыз. Төрлечә эшләргә тырышабыз. Татар телен чит тел буларак та өйрәтәбез. Аның сүзләренә караганда, мәктәптә кадрлар да итә, дәресекләр дә бар.1992 елда ачылган татар гимназиясендә бүген 400 укучы белем ала. Сарытау өлкәсендә тагын 6 этно-мәдәни мәктәп эшли. Бәхтиева гимназиядә башлангыч сыйныфларда әйләнә-тирә мохит дәресен сынау рәвешендә татарча укыта башлаулары турында уртаклашты. Шул ук вакытта Ижау шәһәренең Хөсәен Фәезханов исемендәге лицейда татар теле сәгатьләре саны арткан. — 2023 елдан бездә 2 татар теле һәм 1 әдәбият укытыла башлады, — ди лицейның татар теле укытучысы Илмира Шакирова. — Моңарчы ул бездә ике дәрес кенә иде. Элек татар теле 2 нче сыйныфтан гына укытыла башлый иде, бу уку елында (1 нче сыйныфтан) икешәр дәрескә күчтек. Мари иленең Морки районы Нурумбал авылы мәктәбе укытучысы Гөлсара Һадиуллинаисә, белем йортында татарлар күпчелекне тәшкил итмәве турында әйтте. — 7 авылдан 108 укучы белем ала, шуларның 38 — татар балалары. Алар татар теленә йөри. Марилар үз телен өйрәнгәндә, татарлар — татар телен укый. Атнасына татар теле 2 сәгать һәм әдәбият 1 сәгать укытыла. ""Тирә-як күршеләребез мари булганлыктан, катнаш гаиләләребез дә байтак"", дип өстәде ул. Татарстанның Яшел Үзән шәһәрендәге 7 нче урта мәктәбе татар теле укытучысы Резидә Зәйнуллина""Тел бетми, Алла бирса"", дип мөгаллимнәрнең рухын күтәрергә тырышты. Яңа дәреслекләрдә фантастик әсәрләр булуы укучыларны әлеп итәргә ярдәм итә дип саный ул. Семинарда Башкортстанның Чишмә районы укытучысының чыгышы көтелгән иде, ләкин ул элемтәгә чыкмады. Федераль дәүләт мәгариф стандарты, ФДМС(русчасы: Федеральный государственный образовательный стандарт, ФГОС) — Русиянең белем бирү өлкәсендә мәбүри таләпләр ыелмасы. Русиянең мәгариф министрлыгы тарафыннан раслана. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","""Татар телен чит тел буларак укытабыз"". Русия төбәкләрендә татар теле ничек укытыла",['Дин' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Татарстан,7972,https://www.azatliq.org/a/rusiya-tobaklarenda-tatar-tele-nichek-uqitila/32836065.html,2024-02-27T00:00:22+03:00
"Форум, проходящий в Академии наук РБ с 11 по 13 декабря, включает разнообразные мероприятия. Сегодня состоялись панельные дискуссии под названием «Урал-Алтай-Москва: тюрки России от древности к современности», на которых обсудили этнополитические проблемы, вопросы национальной и гражданской идентичности, цивилизационные ценности и механизмы обеспечения солидарности народов России. Во время пленарной сессии рассматривались этнолингвистические вопросы, а также проблемы, связанные с использованием родных и государственных языков в образовании и обществе в целом, как на общефедеральном, так и на региональном уровне. Будет представлен опыт не только Башкортостана и национальных республик ПФО, но также Сибири, Якутии и Астраханского края. Проект, который реализуется при поддержке Гранта Главы Республики Башкортостан, называется «Язык и идентичность в контексте реализации Стратегии развития башкирского народа». Основной идеей проекта является создание горизонтальных связей между экспертными сообществами различных регионов России. Это позволяет специалистам, таким как историки, политологи и социологи, обмениваться идеями по решению общегуманитарных проблем общества, — поделился Ильшат Юсупов, научный сотрудник Института стратегических исследований Академии наук РБ. В условиях меняющихся мировых событий и начала СВО, целью является укрепление сплоченности и гармонии в обществе, формирование общей идеи солидарности народов России и укрепление дружеских связей между различными национальностями. Проект также направлен на снижение напряженности в межнациональных и межконфессиональных отношениях и их гармонизацию, - пояснил руководитель научного форума Азат Бердин. На 13 декабря запланирована серия панельных дискуссий в рамках съезда Всемирного курултая башкир. Напомним, что в Уфе с 12 по 14 декабря проходит Всемирный курултай башкир. Очередной съезд будет проводиться в соответствии с указом Главы Башкортостана Радия Хабирова. Ожидается участие более 500 делегатов из республики, различных регионов России и зарубежных стран.",В Уфе в рамках Всемирного курултая башкир проходит научный форум,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,2045,https://uchbash.com/news/novosti/2024-12-12/v-ufe-v-ramkah-vsemirnogo-kurultaya-bashkir-prohodit-nauchnyy-forum-4050354,2024-12-12T17:34:00+00:00
"Өфөлә Йәштәр һәм балалар милли проектының Бар яҡшы нәмә балаларға төбәк проекты сиктәрендә 4-се һәм 18-се мәктәптәрҙә капиталь ремонт дауам итә, тип хәбәр итә Өфө ҡалаһы хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте. миллипроект нацпроект национальныепроекты Башкортостан Әле эштәр графикка ярашлы бара. Ике мәктәптә лә әҙерлек һәм демонтаж эштәре башҡарылған. 18-се мәктәптә подряд ойошмаһы ҡыйығын, эске яҡтан диуарҙарын, уҡыу кабинеттарында түшәмдәрҙе, иҙәндәрҙе ремонтлау менән мәшғүл. Һыу үткәрелә, канализация торбалары яңыртыла. 4-се мәктәптең ҡыйығын йүнәтеү буйынса эштәр алып барыла. Тамаша һәм спорт залдары, санитар бүлмәләр ремонтлана, электр үткәрелә. Ике мәктәп тә яңыса йыһазландырыла, белем биреү һәм тәрбиәләү саралары менән тәьмин ителә. Ремонт эштәрен финанслау (125,7 миллион һум) федераль, республика, ҡала бюджеттарынан субсидия иҫәбенә башҡарыла. Ремонт эштәрен 2025 – 2026 уҡыу йылы башына тамамлау ҡарала. Фото һәм сығанаҡ –.",Ике мәктәптә ремонт бара,['Спорт' 'Мәғариф' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0],4,Милли проекттар,935,https://bashkizi.ru/news/milli-proekttar/2025-06-02/ike-m-kt-pt-remont-bara-4261019,2025-06-02T14:14:00+00:00
"5Казанда ""Русия – ислам дөньясы"" төркеме утырышы уздыыелышны башлап әлеге төркемнең рәисе, Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов экстремизм һәм терроризмга каршы көрәшүнең әһәмияте турында сөйләде. Әлеге чарада күбрәк гарәп илләре әһелләре чыгыш ясады. Барысы да берсүздән диярлек, Татарстан итәкчелегенә рәхмәт укып, Казанда аларны бик яхшы каршы алулары турында әйтте. Шулай ук терроризмга каршы көрәш алып барырга кирәклеген ассызыклады. Бары тик Берләшкән гарәп әмирлекләренең стратегик тикшеренүләр үзәге итәкчесе Әбдесам Әл-Кетби чыгышы гына башкаларныкыннан аерылып торды. Сүз башлаганчы ук ул гафу үтенеп, үзенең бернинди дипломатия корпусына карамавын һәм шәхсән үз фикерләрен иткерү турында әйтте. ""Терроризм һәм экстремизмга каршы көрәшкәндә иң элек аны тудырган сәбәпләрне бетерергә кирәк. Без һаман ниндидер йомык даирәдә әйләнәбез сыман. Бу турыда күп сөйләшәбез, көрәш алып барабыз, әмма әлегә чыгу юллары күренми. Бу сәбәпләр - хәерчелек, гаделлекнең булмавы, кайбер илләрнең ике төрле принцип алып баруы. Болар барысы да кешеләрне экстремизмга этәрә. Бүгенге көндә Фәләстин, Сүрия, Гыйрак, Йәмән һәм башка күп кенә проблемнар хәл ителмәгән. Бездән чын исламны урладылар. Бу урлаучылар үзләрен чын мөселман итеп күрсәтә, әмма чынлыкта алар ислам дөньясына зур зыян салучы адашкан аннар. Русиянең әлеге ислам проблемнарын хәл итүдә зур шанслары бар. Әмма ул сак булырга тиеш. Сүриядәге хәрби бәрелешләр һичшиксез Русиягә зыянга эшләнә. Без Советлар берлеген дә еш искә алабыз. Ул да заманында безгә ислам проблемнарын чишәргә ярдәм итә иде. Гарәпләр Американы да үзләренең элекке арадашчылары дип саный. Әмма алар бу ил башкарган эшләрдән зыян күрә. Билгеле, зур сәясәттә һәркем үз ягын карый. Ислам банкын булдыру - бу яхшы эш әлбәттә. Әмма гарәпләрнең проблемы шунда - башта яхшы идеяләр булдырып, шуны ясарга кирәк дибез дә, асылда эшкә тотынгач, бу гамәлләрдән кире кайтыла. Иң мөһиме - проблемның асылын аңларга кирәк. Шул очракта гына без бу афәткә каршы нәтиәле көрәшә алачакбыз, диде Эбтесам Әл Кетби. Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин үз чыгышында: Бүген мөселманнарның дини хисләрен, экстремистик рәвешле сәяси һәм икътисади мәсьәләләрне хәл итүдә кулланалар. Без моны Әфганстан, Либия, Сүриядә күрәбез. Кызганыч, Русия мөселманнары шулай ук бу уенга тартыла. Алар бу сәяси уенны алып баручылар кулында коралга әйләнә. Күбесенчә төрле интернет ресурслардан яшьләрне кире юлга кертәләр. Буген Русия ислам мәгарифенә бу агымнарга каршы торуы авыр, - диде. ыелышның беренче яртысында Татфондбанк белән Ислам үсеш банкы арасында килешү төзелде. Журналистлар белән аралашканда Рөстәм Миңнеханов та, Ислам үсеш банкы итәчесе Әхмәт Мөхәммәд Али дә ике яклы килешүнең нәтиәле, файдалы һәм бик кирәкле булуын әйтте. ыелыш барышында Рөстәм Миңнеханов исеменә Чечен республикасы итәкчесе Рамзан Кадыровтан хат килүе әйтелде. Ул Русия – ислам дөньясы төркеменең чираттагы ыелышын Грозныйда үткәрергә тәкъдим ясаган. Татарстан президенты бу тәкъдимне кабул итеп, киләсе ыелышның Грозныйда булачагын әйтте.","""Мөселманнарның дини хисләрен сәяси һәм икътисади мәсьәләләрне хәл итүдә кулланалар""",['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,3018,https://www.azatliq.org/a/27761429.html,2016-05-27T15:00:26+00:00
"Еҙем, Һаҡмар йылғаларында һыу индек. Элекке дуҫтарыбыҙҙы күрҙек, яңыларын таптыҡ. Юлыҡ ауылында әсәйемдең балалыҡ дуҫы башҡорт, урыҫ телдәрендә бер нисә балалар һәм үҫмерҙәр китабы бүләк итте. Араларындағы Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй! » повесын шунда уҡ ҡулдан-ҡулға йөрөтөп, йығылып ятып уҡыныҡ. Төп герой Ильяс – балалар йортонда үҫкән малай. Уның икенсе төркөмдә йәшәгән һеңлеһен йәлләүе уҡыусыны битараф ҡалдырмай. Балалар йортондағы тормоштоң ҡыйынлығы, бигерәк тә ата-әсәһен һағыныуы үҙәкте өҙә. «Ниңә генә минең әсәйем дә төрмәлә ултырмай икән? !» – тип илауы, әсәһен төшөндә күреүе күңелгә үтеп инә. Бер нисә көн шул ваҡиғалар шауҡымында йөрөйһөң. Атайлы-әсәйле булып үҫеүҙең ниндәй ҙур бәхет икәнлеген аңлайһың. Беҙ ғаиләлә өс бала. Ислам, Рамаҙан исемле ҡустыларым бар. Атай-әсәйебеҙ беҙҙең өсөн өҙөлөп тора. Әсәйем тәмле аштар бешерә, һәр көн иртән яратып уята, мәктәпкә, балалар баҡсаһына оҙата. Атайым вахта ысулы менән эшләй. Уның эштән ҡайтыуын һағынып көтөп торабыҙ. «Ҡалдырма, әсәй! » повесын уҡығандан һуң беҙ был донъяла иң бай, бәхетле кеше икәнебеҙҙе аңланыҡ. Атай-әсәйҙең ҡәҙерен белергә, уларҙы яратырға һәм хөрмәт итергә, ҡулдан килгәнсе ярҙамлашырға кәрәклегенә тағы ла нығыраҡ төшөндөрҙө был әҫәр. Авторға тағы ла уҡыусыһын уйға һалырлыҡ, фәһем бирерлек әҫәрҙәр яҙыуын теләйем. Илнар АЗАМАТОВ. Сибай ҡалаһы, 12-се мәктәп.","Ильясты йәлләп, илай-илай уҡыныҡ",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 1 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 1],7,"""Минең өс айым""",1357,https://yanshishma.com/articles/mine-s-ayym/2025-08-22/ilyasty-y-ll-p-ilay-ilay-u-yny-4357727,2025-08-22T16:25:00+00:00
"По официальным данным, она унесла жизни более 630 тыс. ленинградцев, хотя, по подсчетам историков, эта цифра может достигать и более миллиона человек. Блокада Ленинграда показала, что человек способен вынести любые испытания во имя чести и свободы Родины. Этот трагический период истории стал символом не только страдания, но и несгибаемой силы духа. В условиях жесточайшего холода и недостатка пищи люди проявляли невероятную стойкость, объединяясь в едином порыве, чтобы выжить и защитить свой город. Каждый день, когда над Ленинградом гремели бомбы, а улицы заполняли эхо войны, жители продолжали жить — работать, учиться, мечтать. Мы всегда будем помнить о тех, кто не вернулся с войны, и о тех, кто самоотверженно боролся за нашу Родину.",Сегодня исполняется 81 год со дня снятия блокады Ленинграда,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Файҙалы эштәр,742,https://uchbash.com/news/godpoleznihdel/2025-01-27/segodnya-ispolnyaetsya-81-god-so-dnya-snyatiya-blokady-leningrada-4097820,2025-01-27T11:02:00+00:00
В Уфе в Башопере в рамках Международного фестиваля балетного искусства имени Рудольфа Нуреева открылась выставка фотокорреспондента газеты «Республика Башкортостан» Александра Данилова «Путь к совершенству».,В Уфе открылась персональная выставка фотохудожника Александра Данилова,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Йәмғиәт,207,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-03-18/v-ufe-otkrylas-personalnaya-vystavka-fotohudozhnika-aleksandra-danilova-4164665,2025-03-18T13:45:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырВазгыять киеренке, балалар һәм карт-корылар эвакуацияләнде дип белдергән губернатор. Төмән өлкәсенең Вагай районындагы Карагай авылы су басуга әзерләнә. Бу хакта өлкә губернаторы Александр Моор үзенең каналындахәбәр итте. Вазгыять киеренке, ди ул. Бу мәсьәлә оператив штаб утырышында каралган. Аның сүзләренчә, Иртыш елгасында су бишенче көн рәттән 20 сантиметрга күтәрелә. Бүгенгә су дәрәәсе 1 253 сантиметрга иткән. ""Зур Карагай авылында суның саклану корылмасы аша чыгуы теркәлгән. Балаларны, өлкәннәрне һәм физик мөмкинлеге чиклеләрне су басарга мөмкин зонадан эвакуацияләдек. Йорт хайваннары һәм терлек имин урынга күчерелде"", дип язды ул. Хәзер Карагай авылында су басуга каршы көчләр көчәйтелгән режимда эшли.15 майда Төмән өлкәсе губернаторы Александр Моор Карагайга барганы турындаязган иде. Ул 66 йортка су басу куркынычы яный дип белдерде. Соңгы тапкыр Карагайда мондый ташу 2016 елда булган. Хәзер су күләме елгы күрсәткечләрдән узып киткән. Карагайда 258 хуалык бар. Иртеш елгасы нәкъ авыл яныннан агып уза. 2016 елның май башында Карагай авылын су басты. Ул вакытта Иртышта су 8 метрга якын күтәрелде. 27 өйгә суүтеп керде. Су басканнарны мәктәпкә күчерделәр. Шул ук елны Тугыз авылын да су баскан иде.2016 да су басудан зыян күргән Себер авылларына һуманитар ярдәмозатылды. Татар сәнгатькәрләре хәйрия концертыүткәрде. Моңа кадәр язгы ташу Омскига да килеп итте. Биш татар авылы эвакуацияләнде. Усть-Ишем районының биш авылы — Әшеван, Эбәргүл, Кайнаул, Зур Төбендә, Төрмитәк су эчендә калган. Биш авыл кешеләре дә эвакуацияләнгән. Кемдер үзе чыгып киткән, кемгәдер булышканнар. Мал-туарны күрше авылларга озатканнар, ә кемдер урман ягына куып чыгарырга өлгергән. Су бик тиз килде, үзебезне коткарыргамы, малнымы, өйнеме — белмәдек, дипсөйләделәр Азатлыкка. Русиядә көчле су басулар апрель башында башланды. Русиянең Оренбур өлкәсендә, Казакъстанның төрле өлкәләрендә һәлакат, гадәттән тыш хәл дәрәәсенә итте. Ташулар татарлар һәм башкортлар яшәгән ирләргә дәзыян китерде. Оренбурның татар авыллары су һәлакәтенә каршы үзләре көрәшергәмәбүр булды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Төмән өлкәсенең Карагай татар авылын су баса башлаган,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,2220,https://www.azatliq.org/a/toman-olkaseneng-karagay-tatar-avilin-su-basa-bashlagan/32951143.html,2024-05-17T09:39:36+03:00
12 - 13 майҙа Өфө ҡалаһының «Башҡортостан» дәүләт концерт залында башҡорт теле уҡытыусыларының Бөтә Рәсәй съезы уҙа. Унда 650 кеше ҡатнашыуы көтөлә.,Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ҡорға йыйыла,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0],6,Мәғариф,148,https://yanshishma.com/articles/m-arif-ya-yly-tary/2025-05-12/bash-ort-tele-m-bi-te-u-ytyusylary-or-a-yyyyla-4231548,2025-05-12T09:15:58+00:00
"Проект менеджеры Анна Уварова Рәсәй брендтарының бөтә яҡшылығы ошонда тупланғанын билдәләне.  «Фабрика» универмагы Рәсәйҙең йөҙҙән ашыу брендын, шул иҫәптән урындағы Өфө маркаларын тәҡдим итә. Универмаг хеҙмәткәрҙәре етештереүселәргә реклама һәм промоушен менән ярҙам итә, һатыуҙы күҙәтә, универмагтың социаль селтәрҙәренә постар ҡуя, контент төшөрөү өсөн фотостудия тәьмин итә. Радий Хәбиров менән Светлана Чупшева Кубус архитектура мәктәбендә лә булды. Унда 6 йәштән 16 йәшкә тиклемге балалар проектлау менән шөғөлләнә. Уларҙың ижады милли мотивтарға нигеҙләнгән. Балалар һәм үҫмерҙәрҙең йыл буйы шөғөлләнеү һөҙөмтәһе булып 100-гә яҡын ижади композиция барлыҡҡа килде. Төп эш – Өфөнө кәүҙәләндергән панно. «Кубус» Өфө дәүләт нефть техник университетының  архитектура һәм төҙөлөш төҙөлөшө институтына ҡарай. Башҡортостан Башлығы һәм АСИ генераль директоры шулай уҡ «ОперениеХахачу» ижади үҫеш студияһы студенттарының ижади мөмкинлектәрен баһаланы. Студияны 2011 йылда Өфөлә Рәсәйҙең халыҡ артисы Константин Хабенский ойошторғайны. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Светлана Чупшева – Арт-Квадратта,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1462,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-24/svetlana-chupsheva-art-kvadratta-3982927,2024-10-24T22:17:00+00:00
"Абдурешит Джеппаров итәкчелегендә ""Солидарность"" хәрәкәте жыелышыУтырышны алып барган Кырым кеше хокуклары контакт төркеме итәкчесе Абдурешит Джеппаров хәзер кулга алынган 23 кырымтатарның 22 се вакытлыча изоляторда, тагын берсе өй сагы астында тотылганын белдерде. Алар барысы да Русиядә тыелган Хизб ут-Тәхрир төркеме белән бәйләнештә булуда, террорчылык, экстремистлык гамәлләре оештыруда гаепләнеп кулга алынганнар диде ул. Утырышта күпчелекне кулга алынганнарның хатыннары тәшкил итте. Акмәчетнең Мамак (Строгановка) бистәсендә тоткарланган Эмиль Джемадиновның табип булып эшләүче хатыны Лиана Джемадинова һәрбер тоткарланганның сәламәтлеге хакында хисап тотып изолятордагы 22 кешенең 20 сендә төрле авырулары кискенләшүе, барысының да тешләре авыртуы, аларның дымлы камераларда ябып тотылуы турында сөйләп исемлекне тапшырды. Кулга алынган мөселманнарның хатыннарыАлим Рефатовның әнисе исә үз улының күмәк камерада утыруын, аның йокларга урыны да булмавын әйтте. Тоткыннарның гаебен таба алмаган мәхкәмәләр, нәрсә эшләргә белмичә, тоткыннарны сак астында тотуны вакытын озайтырга мәбүр булалар, алар бернәрсә хәл итә алмый, чөнки алар өстән кушканны эшләргә мәбүр дигән фикерләр дә яңгырады утырышта. Ростов-Дондагы хәрби мәхкәмә Хизб ут-Тәхрир эше белән бәйле террорчылык гамәлләре оештыруда гаепләнгән Руслан Зейтуллаев (7 елга), Феррат Сайфуллаев, Рустем Ваитов, Нури Примовның (5 әр елга елга) аппеляцион мәхкәмәгә мөрәәгатьләрен 28 декабрьдә караячагы хәбәр ителде утырышта. Катнашучылар тоткыннарны яклау өчен адвокатлар, юристлар итешмәве, акча мәсьәләсе хакында да сүз алып барды. Адвокатлар мәсьәләсен хәл итү юллары да билгеләнде. Адвокат Эмиль Курбединов: ""Кулга алынганнарны тикшерүчегә кыйнап китерәләр""""Кулга алынганнарны тикшерүчегә алып баруда яңа ысуллар пәйда була. Әгәр дә элек кулга алынганнарны тикшерүчегә полиция, йә әзаны үтәүче федераль хезмәтләр вәкилләре карамагында алып барган булсалар, хәзер инде аларны ФСБның махсус бүлеге озата бара. Алар ФСБга буйсына. Аларның тоткыннарны ничек озатулары хакында Теймур Абдуллаевның миңа язган гаризасы бар. Аларның башларына капчык, кайберләренә, ишетүемчә, хәтта полиэтилен капчык кидерәләр, кулларын аркасына каерып богаулыйлар, башларын аска идереп, автобуска кертеп, утыргыч астына тыгалар. Юлда барганда аларга сугарга, тибәргә дә мөмкиннәр. Килеп иткәч аларны аякларыннан сөйрәп чыгаралар, тикшерүче бүлмәсенә барган чакта да аларны типкәләп алып барырга мөмкиннәр. Соңгы тапкыр мин тикшерүче бүлмәсе янында утырганда ишек ачылганын ишетеп борылып карасам, Теймурның шпагатта кебек утырганын, башлыгының битенә кадәр төшереп кидерелгәнен күрдем. Аннан алар аны күтәреп аякка бастырды, богаулы куллары белен яңадан аска идереп бүлмәгә керттеләр. Мин моңа ризасызлык белдердем, Теймур да бу хакта сөйләде, ләкин тикшерүче ""мин бер нәрсә эшли алмыйм, димәк шулай тиеш, син урындыктан тиз торма, югыйсә бу егетләр тәләсә нәрсә эшли ала"", диде. Тикшеруче янында ФСБның махсус көчләре кешеләре даими тора"", диде ""Солидарность"" утырышында катнашкан адвокат Эмиль Курбединов. 5""Кырымда кулга алынган мөселманнарны кыйныйлар""""Солидарность"" Төньяк Кавказдагы тоткыннарны яклаучылар белән дә эләмтә тота. Төньяк Кавказда, ягъни Дагыстанда, Ингушетиядә мөселманнарга карата мөгамәлә хакында утырышта катнашкан Анна Богачева, тоткын Кырым мөселманы Вадим Сирукның хатыны сөйләде: ""Телевизорда күрсәткәннәргә ышанмагыз. Төньяк Кавказда хәлләр безнекеннән дә начаррак. Анда гаепсез кешене тотып утырталар да, сакалы үскәнче тоталар. Сакалы үскәч, аны террочы, экстремист итеп күрсәтергә тотыналар. Террор әзерләүдә кемнедер гаепләп махсус көчләр фатирга килеп ул фатирның ишеген тимер белән эретеп (сварка) ябыштыралар. Бернәрсә белмәгән, чыгарга теләгән кеше дә чыга алмый шул фатирдан. Ә аны телевизордан инде фатирда эчтән бикләнгән террочы итеп күрсәтәләр. Аннары өстәге фатирдан түшәмне тишеп бикләнгән фатирга шартлаткыч, төтенле шашкалар ташлыйлар. Моны инде террорга каршы көрәш итеп күрсәтәләр. Кырымда әле моңа хәтле барып итмәдәләр. Минемчә, бу безнең читкә даими мәгълүмат бирүебезнең нәтиәседер, ләкин без дә бөтенесенә әзер булырга тиешбез"". 5Анна Богачева: ""Иремне мөселман булган өчен генә эзәрлеклиләр""""Миңа ирем белән күрешү мөмкинлеге бирмиләр. Минем ике балам бар, икенчесен Вадим мәхкәмә залында берничә мизгелгә кенә күрде. Без ирем белән тик мәхкәмәләрдә генә бер-беребезне күрәбез. Соңгы ике мәхкәмәгә аны хәтта китермәделәр дә. Хәзер ул психиатрик хастаханәдә тикшерү уза. Аның белән анда нәрсә эшлиләрдер, беркем белми. Аны террорчылыкта гаепләүләренең бернинди нигезе юк. Ул ябылган вакытлы изоляторда шакшылык, санитар шартлар начар, аның авыруларын дәвалучы юк. Аны кулга алуларының бердәнбер сәбәбе - ислам дине тотуы. Башка бернинди сәбәп юк"", дип сөйләде Азатлыкка Анна Богачева. 5Әнвәр Омеров: ""Минем киявемне бары ислам дине тоткан өчен генә эзәрлеклиләр""Кулга алынган Рөстәм Исмаиловның кайнатасы Энвер Омеров: ""Минем киявем Рөстәм Исмаилов террорчылыкта гаепләнә. Моңа бернинди нигез юк, гаделсезлек. Кеше намаз укыган, үзенә охшаш мөселманнар белән аралашкан өчен аны террорчылыкка бәйләргә ярамый. Исламның һәм минем киявемнең дә шулай ук террорга бернинди кагылышы юк. Ислам һәм бандитизмны аерырга кирәк. 23 декабрьдә инде 4 нче мәхкәмә узды, һәм киявемне тагын өч айга 2017 елның март аена кадәр сак астында калдырдылар. Адвокатлар исә аны сак астында тотарга бернинди нигез юк, тикшерүче китергән дәлилләр нигезсез диләр. Минем фикеремчә, Кырымда террорчыларны табу Кырымга Русия килгәннән соң әелеп китте. 25 ел дәвамында без Украинада яшәгәндә кырымтатарлар, кырым мөселманнары арасында бернинди террорчылык булмады, бу хакта бер сүз дә ишетелмәде. Тикшерүчәләр бер дәлил дә тапмагач, гаепләнүчеләргә басым ясап гаепне танырга өндиләр. Без моны кырымтатарларны куркыту, диннәреннән читләштерү гамәлләре дип бәялибез"". Кырым кеше хокуклары контакт төркеме итәкчесе, ""Солидарность"" хәрәкәте координаторы Абдурешит Джеппаров хәзер Татарстан һәм Башкортстан белән дә бәйләнешләр урнаштыра башлауларын белдерде. 5Кырым кеше хокуклары контакт төркеме Казан һәм Уфа белән дә бәйләнешкә керә""Без тоткыннарның якыннары белән даими эләмтә тотып мәгълүматлар уртаклашабыз, төрле мәсьәләләр турында киңәшләшәбез. Шуңа күрә хәрәкәтне дә ""Солидарность"" дип атадык. Кырымда кеше хокуклары торышына килгәндә, монда инде вазгыять коточкыч дияргә мөмкин. Без бүген монда тоткыннарны ничек кыйнаганнары турында тыңладык. Камераларда кеше күп булуы, урын юклыгы сәбәпле, алар йоклый алмыйлар, аш-сулары авызга алырлык түгел. ""Солидарность"" Кырым кеше хокуклары контакт төркеме канаты астында туплана. Без киңәшләшү өчен Мәскәүдән, Петербурдан да кешеләр чакырабыз. Дагыстан, Ингушетия, Кавказ белән эләмтә тотабыз. Хәзер Казанга, Башкортстанга чыгабыз. Без ялгыз гына булырга теләмибез. Шуңа күрә хәрәкәтебезне бөтен Русиягә әелдәрәбез, эшлибез"", диде Кырым кеше хокуклары контакт төркеме итәкчесе Абдурешит Джеппаров. Шуны да әйтергә кирәк, ""Солидарность"" утырышында Петербурдан кеше хокукларын яклаучы Александра Крыленкова да катнашты. Александра КрыленковаКиевтагы ""Крым-"" оешмасы 23 декабрьдә Русиянең Украинадагы илчелеге каршында пикет уздырып, 2016 елда Русиянең кылган гамәлләренә йомгак ясады. Бу оешма 117 кулга алу, 31 инаять эше ачу булганын хәбәр итте. 2016 елда Марсель Аляутдинов, Эрвин Ибрагимов, Арсен Алиевны урлау, мәчет-мәдрәсәләрдән тыш 20 йортта тентү уздыру, 7 кешене мәбүри психиатрик тикшерүгә ибәрү, 9 кешене хөкем итеп барлыгы 89 елга иректән мәхрүм итү турында белдерде оешманың координаторы Тамила Ташева.","""Солидарность"" Кырым тоткыннарының якыннарын берләштерә",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Ҡырым,7525,https://www.azatliq.org/a/28198016.html,2016-12-26T17:12:20+00:00
"Мордовиянең Югары мәхкәмәсе Русиядә тыелган ""Тәблигый әмәгать"" оешмасы бүлеген булдыру һәм анда торуда гаепләнгән өч мөселманның хөкем карарларынкырыслатты. әен Саранскиның Пролетар районы мәхкәмәсе Рәис Тышкинһәм икетуганнар Айсәһәм Хафиз Айзатуллиннарга зур күләмдәге штрафлар түләтү карары чыгарган иде. Хафиз Айзатуллин 300 мең сум, Айсә Айзатуллин һәм Рәис Тышкин 500 әр йөз мең сум түләргә тиеш булды. Ләкин Мордовия прокуратурасы бу әзаны артык йомшак дип санап, аны шикаять итте. Мордовия Югары мәхкәмәсе прокуратура таләбен үтәп, район мәхкәмәсе карарын гамәлдән чыгарды һәм яңа хөкем карары кабул итте. Нәтиәдә Азюрка һәм Латышовка авыллары кешеләре Айсә Айзатуллин һәм Рәис Тышкин өчәр елга гомуми тәртипле колония, Хафиз Айзатуллин 1 ел колония әзасы алырга тиеш дип табылды. Өстәмә рәвештә Айсә Айзатуллинга ике ел дәвамында дини оешмалар булдыруда катнашуны тыю әзасы бирелә. Тәртип саклау органнары фаразынча, 2019 елның сентябрендә Айсә Айзатуллин һәм Рәис Тышкин Мордовиядә ""Тәблигый әмәгать"" оешмасы бүлекчәсен оештырган. Бу оешма Русиядә экстремист дип табылган һәм тыелган. Азатлыкка мәгълүм булганча, гаепләнүчеләрнең өчесе дә баштан ук гаепләрен таныган. Икетуган Айзатуллиннар һәм Рәис Тышкинны адвокат Мәгъсүм Искәндәровяклаган.2020 ел июлендә полиция бу мөселманнарның торган һәм яшәгән урыннарында тентү уздырган. Тентүләр шулай ук Сарански мәчетендә, Ромадановски районы Азюрка һәм Кадошкино районы Латышовка авылларында да узган. Тентү вакытында дини китаплар табылган, алар экстремист материалларының федераль исемлегенә кертелгән, диелә. Шул ук елның июнь аенда ФСБ Идел буендагы дүрт төбәктә ""Тәблигый әмәгать"" әгъзаларын тоткарлау турында белдерде – тоткарлаулар Түбән Новгород, Пенза, Сарытау һәм Ульяновски өлкәләрендәузган. Адвокат Марат Ашимов Азатлыкка сөйләгәнчә, хәзерге вакытта Пензада һәм Ульяновскида да шундый ук эшләр карала. Бу төбәкләрдәге мөселманнарың мәнфәгатьләрен Ашимов яклый. Ульяновскида эштә әле тикшерү бара, Пензада эш мәхкәмәгә тапшырылган, дип сөйләде адвокат. ""Анда беркем дә гаебен танымый, ләкин мин Пензада һәм Ульянда мәхкәмәләр Мордвиядә чыккан хөкем карарына карап хөкем чыгарыр, дип уйлыйм"" диде Ашимов. ""Тәблигый әмәгать"" оешмасын Русия Югары мәхкәмәсе 2009 елда экстремист дип таныды. Аның эшчәнлеге әмгыятьтә милләтләр арасында һәм диннәр арасындагы тотрыклылыкка һәм Русиянең бөтенлегенә яный дип табылды. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","Мордовиядә ""Тәблигый әмәгать"" бүлеген оештыруда гаепләнгән мөселманнарга төрмә әзасы бирелде",['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0],5,Яңылыҡтар,2621,https://www.azatliq.org/a/31522988.html,2021-10-21T14:51:32+00:00
"27 декабрҙә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Белоретта көрәш менән шөғөлләнеү өсөн модулле спорт комплексы төҙөләсәк урында булды һәм был объект проекты менән танышты. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – спорт министры Руслан Хәбибовтың билдәләүенсә, объекттың дөйөм хаҡы -  110 миллион һум. -  Күптән беҙ белореттарға ошондай объект вәғәҙә иткәйнек. Тәүҙә урындағы стадионды үҙгәртеп ҡороу менән шөғөлләндек, хәҙер был комплексты төҙөйбөҙ. Бик яҡшы спорт кластеры барлыҡҡа киләсәк, - тине Радий Хәбиров. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Белореттарға матур бүләк буласаҡ,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Спорт,631,https://bashgazet.ru/articles/sport-m-turizm/2025-12-27/belorettar-a-matur-b-l-k-bulasa-4523031,2025-12-27T22:45:00+00:00
"Бында ҡайтып, беҙ ысын башҡорттарса эшкә әрһеҙлеккә өйрәндек. Бер йылдан инде салғы, балта тота белмәгән ҡала малайҙары түгел инек, туғанлыҡ ҡәҙерен белдек, иң мөһиме, туған телде яраттыҡ, бында хеҙмәт юлыбыҙҙы башланыҡ, хөрмәт ҡаҙандыҡ.",Билдәле йырсы Рөстәм Шаһыбаловтың атаһы нисек Юра булып киткән?,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Иҡтисад,237,https://shonkar.com/articles/i-tisad/2025-03-23/bild-le-yyrsy-r-st-m-sha-ybalovty-ata-y-nisek-yura-bulyp-kitk-n-4168501,2025-03-23T11:00:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрТатарстан Дәүләт шурасы депутатлары Русия Административ хокук бозулар кодексының 1.8 маддәсенәүзгәрешләр кертүнебертавыштан хуплаган. Шулай итеп, депутатлар Русиядән читтә яшәүчеләрне ""интернетта һәм медиада дөреслеккә туры килмәүче, итимагый тәртипкә куркыныч тудырырдай мөһим мәгълүмат тараткан"", ""дәүләт башлыгын, түрәләрне һәм дәүләт символлларын мәсхәрәләгән"", ""дошманлык яки нәфрәт уяткан"", ""Русия бөтенлеген бозарга чакырган"", ""Русия гаскәрен дискредитацияләгән"", ""Русиягә һәм аның ватандашларына чикләүләр кертергә чакырган"" өчен әзага тартуны тәкъдим итә. Хәзерге вакытта чит илдә кылган хокук бозулары өчен русияләрне бары тик ""Русиядә теләнмәгән дип табылган оешма эшчәнлегендә катнашкан"" өчен генә (Административ хокук бозулар кодексының 20.33 маддәсе) аваплылыкка тарта алалар. Шул ук вакытта чит илдә яшәүче русияләрне инаять аваплылыгына тартырга мөмкин. Татарстан Дәүләт шурасы депутатлары үз тәкъдимнәрен Русиянең Украинага каршы сугыш алып баруы (түрәләр моны ""махсус хәрби операция"" дип атый) белән аңлата, янәсе чит илдән торып сугышка каршы фикер белдерү ""очраклары арткан"". ""Төрле итимагый лидерларның һәм активистларның чит дәүләтләрдә килеш Русия мәнфәгатьләренә каршы эшчәнлек алып баруына ачык мисаллар бар. Бу затларга гамәлдәге кануннарга ярашлы профилактик йогынты ясардай чаралар күреп булмый"", диелә канун өлгесенә аңлатма язуында. Дәүләт шурасы утырышында канун өлгесен канунлылык комитеты башлыгы урынбасары Александр Чубаровтәкъдим иткән. Фикер алышулар булмаган, канун өлгесен бертавыштан хуплаганнар. Татарстан тәкъдимен Русия Думасында республикадан депутат, ""Бердәм Русия"" фракциясе әгъзасы Айрат Фәрраховтәкъдим итәчәк. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Татарстан депутатлары Русиядән киткәннәрне гаскәрне ""кимсетү"" өчен әзага тартуны хуплады",['Дин' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1780,https://www.azatliq.org/a/32645158.html,2023-10-19T12:05:04+00:00
"Акмәчет һава аланыУтырышка чакырылганнар арасында кырымтатар әмәгать оешмалары, галимнәр, театр итәкчеләре, журналистлар бар иде. Утырышта башка тәкъдимнәр дә яңгырады. Кырымда оештырылган кырымтатар милли-мәдәни автономиясе рәисе Эйваз Умеров Кырымның әмәгать пулаты тәкъдим иткән 10 исем арасыннан рәссам Иван Айвазовскийисеменә тавыш бирергә чакырып, аның өчен Кырым башлыгы Сергей Аксеновта тавыш бирде диде. Украина заманында без даими зәгыйфь, иңелүче көчләр тарафында тора идек һәм иңелеп тә килдек, әйдәгез, көчле якка тавыш бирик, безне кырымтатарлар интернациональ караштагы халык дисеннәр, аннары безне читтә торган халык димәсләр, мәсьәләләрне хәл итергә юллар ачылыр, диде ул. Бу тәкъдимне юрист Тейфук Гафаровта хуплады. Кайберәүләр моңа авап биреп, без болай тавыш бирергә чыкырсак, халыкның болай да беткән ышанычын гомумән югалтырбыз диделәр. Фикер алышу вактында бу тәкъдимгә күпчелек каршы чыкты һәм иң лаеклы исем дип Аметхан Султанисеме аталды, ләкин бу исем инде Махачкала һава аланына бирелгән һәм бу киртә булып тора дигән мәгълүмат бирелде. Имеш, ике һава аланына бер исем бирүне халыкара ИКАО оешмасы рөхсәт итми икән. Аметхан Султан музее хезмәткәре Мустафа Мустафаевбу аргументны кире какты. Очкычлар һава аланы исеме белән очмый да кунмый да, алар һава аланнарының кодлары белән оча, аның өчен бу киртә була алмый, дөньяда Викторияисемле генә тугыз аэропорт бар, диде ул. 5""Акмәчет һава аланына Аметхан Султан исемен бирү кирәк""Кырым әмәгать пулаты әгъзасы, мөфти урынбасары Эсадулла Баиров, Аметхан Султан, Гагарин, Титов исемнәрен исемлеккә кертмәскә дигән карар алынганын да сөйләде, чөнки аларның исемнәре инде бирелгән икән. ""Безнең бик аз вактыбыз калды, Аметхан Султанны исемлеккә кертмәсләр, чөнки аның исемен йөрткән һава аланы бар"", диде ул. Утырышта бу русиякүләм проектта бөтенләй катнашмаска дигән тәкъдим дә яңгырады, чөнки күпчелектә булмаган кырымтатарлар үз намзәтен уздыру өчен итәрлек тавыш ыя алмаячак, диелде. Шуннан соң утырышта катнашучылар Кырым әмәгать пулаты исемлегенә кергән Исмәгыйль Гаспринскийөчен тавыш бирергә тәкъдим итә башлады. Ләкин соңыннан кабат Аметхан Султанисеменә кайтып, әмәгать пулаты кагыйдәләренә туры киләме-юкмы, аның исемен исемлеккә кертү өчен тавыш бирергә чакырырга дигән карар алынды. Билгеле буланча, ""Русиянең бөек исемнәре"" дип аталган проект кысаларында 45 иң эре һава аланына мәшһүр ватандашлар хөрмәтенә исем бирергә тәкъдим ителә. Кырымның итимагый пулаты Акмәчет һава аланына бирү өчен тәкъдим иткән исемнәрне игълан итте. Алар: патшабикә Екатерина, шагыйрь Максимилиан Волошин, адмирал Павел Нахимов, кенәз Лев Голицын, әдидче Исмәгыйль Гаспринский, табиб Иван Пирогов, рәссам Иван Айвазовский, язучылар Антон Чехов, Александр Грин, галим Дмитрий Менделеев. Шартларга күрә исемлеккә язмышлары бу ир белән бәйле намзәтләр тәкъдим ителә ала.2015 елда Украина Югары Радасы Акмәчет һава аланына Аметхан Султан исемен бирү хакында карар чыгарды, ләкин хәзерге Кырымда аны гамәлгә ашыру, куллану мөмкинлеге юк. Кырымтатарлар бу карарны дистә еллар таләп итсә дә, Киев моны бары тик Кырым аннексиясеннән соң гынаэшләде.","""Акмәчет һава аланына Аметхан Султан исемен бирү кирәк""",['Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Ҡырым,3104,https://www.azatliq.org/a/29562166.html,2018-10-24T21:28:16+00:00
"Мәхкәмә бинасыМәскәүнең Татар милли-мәдәни мохтарияте һәм Русия президенты идарәсең ""Югары хакимият оешмалары биналарын эксплуатацияләү идарәсе"" үзара килешеп күчерүне сорады. гасыр башында төзелгән Әсәдуллаев йорты 2009 елда Русия президенты Владимир Путинфәрманы белән Мәскәү татар әмәгатьчелегенә куллану өчен кире кайтарылган иде. Күптән түгел Русия президенты идарәсенең Әсәдуллаев йортын Мәскәү татар милли-мәдәни мохтариятеннән алырга ыенуымәгълүм булды. Хакимият 49 елга түләүсез арендага бирү килешүен юкка чыгармакчы дип белдерелде. Президент идарәсе килешү шартлары үтәлмәгән дип саный. Мәхкәмә алдыннан Азатлык йортның тарихы турында тарих белгече Әхмәт Галимов беләнсөйләште.",Мәскәүдә Әсәдуллаев йорты эшен мәхкәмәдә карау янә кичектерелде,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,688,https://www.azatliq.org/a/30107197.html,2019-08-13T08:05:55+00:00
"уртаклашуртаклашбастырМәскәү Үзәк Азиядән үсмерләрне укырга һәм эшләргә чакырып, аларны ""Алабуга"" махсус икътисади зонасына ыя. Биредә Кремльнең хәрби машинасы өчен Украинага каршы сугышта кулланыла торган дроннар ыела. Студентлар ыю эше аеруча Кыргызстанда нык әелгән. Кыргзыстанның Чуй өлкәсендә яшәүче Самира (исеме үзгәртелгән) үзенең кызын Русиядәге ""Алабуга Политех"" көллиятенә укырга ибәрергә ыенган була. Ул Татарстандагы әлеге уку йортының Кремльнең хәрби сәнәгате белән бәйле булуын башына да китермәгән. Чынлыкта ""Алабуга"" махсус икътисади зонасында урнашкан бу көллият хәрби-сәнәгать комплексына карый, дроннар итештерә торган ширкәт белән тыгыз эшли. Русия әлеге дроннар белән Украинага һөүмнәр ясый, нәтиәдә тыныч халык һәлак була, йортлар имерелә. — Мин интернеттан әлеге уку йорты турында мәгълүмат эзләдем. Укып чыккач, шаккаттым, — ди Самира. ""Алабуга Политех"" реклам буклетларын һәм листовкаларын Кыргызстан мәктәпләрендә һәм көллиятләрендә иркен тараталар. Бер шундый кәгазьдә — камуфляж киемендәге яшьләр һәм ""Иң яхшылар сафына бас! "" дигән чакыру. Рекламда ""Русия армиясе өчен"" дрон ыярга өйрәтү вәгъдә ителә. Башка буклет тышлыгында — дрон рәсеме һәм Украинага каршы сугыш тамгалары саналган һәм хәрефләре. Реклам кәгазь белән генә чикләнми. Узган язда ""Алабуга Политех"" рекрутчылары Кыргызстан мәктәпләренә йөреп, 14 яшьтән өлкәнрәк балаларны Русиягә укырга чакырган. Алар техник белем, карьера мөмкинлекләре, югары стипендия һәм 70 мең сумга кадәр (900 доллар чамасы) хезмәт хакы вәгъдә иткән. Ләкин Русиядә әлеге хәлләрне тикшерүчеләрәйтүенчә, чынлыкта хезмәт хакы күпкә түбәнрәк, ә эш шартлары мәбүри эшкә тиң. Ата-аналар сөйләвенчә, балаларны һәм аша ибәрелгән дигән онлайн-уйын аша сайлаганнар. Анда катнашучылар виртуаль песиләр үрчетә һәм сата, имеш, бу аларның тапкырлыгын һәм бизнес күнекмәләрен бәяли. ""Алабуга"" моны ""финанс һәм эшкуарлык нигезләре програмы"" дип атый, һәм ул, аларча, элекке СССР илләрендә дә ачык. ""Алабуга"" махсус икътисад мәйданы вәкилләре Русиянең саклану сәнәгате өчен эшче көч чыганагы буларак Кыргызстан белән генә кызыксынмый. Яшьләрне ыю көллият аша гына чикләнмичә, башка юллар белән дә алып барыла дигән хис кала. Махсус икътисад мәйданы күрше илләрдән яшьләрне әлеп итүгә юнәлтелгән ""Алабуга старт"" исемле програм эшләтеп ибәргән. ""Без укыганда заманча сәнәгать иһазларында кулланабыз һәм һөнәри тәрибә туплыйбыз. Барыгызга да бу програмга кушылырга киңәш итәм, чөнки монда кызлар квалификацияне бөтенләй бушлай ала ала! "" — дип рекламлый әлеге програмны аның сайтында ""Казакъстаннан Әминә"" дип күрсәтелгән кыз. Сайтның баш битендәге төп фото — азиат йөзле кыз сурәте. Сәхифәдәге язмаларда ""югары технологияле композит итештерүдә"" югары хезмәт хаклы эш тәкъдим ителә, әмма ширкәтнең нәрсә итештерүен әйтелми. Казакъстанның пиар белгече һәм һөнәр сайларга ярдәм итүче киңәшче Дарья Бубликаңа ""Алабуга"" вәкилләре мөрәәгать итеп, Казакъстаннан 16–22 яшьлек кызларны програмга әлеп итүдә катнашырга тәкъдим ясаулары турында белдерде. ""Эшкә урнаштырылган һәр казакъстанлы өчен акча тәкъдим иттеләр. Мин моның барысыннан да баш тарттым, —диде Бублик үзенең сәхифәсендә. — Татарстанда казакъстан кызларына нинди мөмкинлекләр тәкъдим итәләр? Миңа алар кухняда һәм хезмәт күрсәтү өлкәсендә эшләячәк диделәр, өстәвенә яхшы хезмәт хакы вәгъдә иттеләр. Әмма ""Алабуга""га эшкә әлеп итү белән бәйле алдау схемалары турында ишеткән бар. Матбугат чаралары язуынча, яшьләр карьера үсеше һәм мөмкинлекләр эзләп макталган төбәккә бара, ә ахыр чиктә хәрби дроннар ыела торган заводта эшләп кала"". Бублик язуынча, ""Алабуга""да инде Казакъстан һәм Кыргызстаннан күп кенә кызлар эшли. ""Алабуга старт"" сайтыннан күренгәнчә, махсус зонада эшләүчеләр арасында Үзбәкстан ватандашлары да бар. Июльдә чыккан хәбәрдә әйтелгәнчә, тышкы эшләр министры урынбасары Олимжон Абдуллаевитәкчелегендәге Үзбәкстан делегациясе Үзбәкстан кызлары белән аралашкан. Шул ук сайтта кыска хәбәрләрдә ""Алабуга старт"" програмына Таикстаннан килгән ике кыз — ""Сафия"" һәм ""Сабрина"" да реклам ясаган. Дүшәнбедән килгән хезмәт министры урынбасары Шариф Норзодада програмны уңай бәяли. ""Бу яшьтәге кызлар өчен менә дигән мөмкинлек"", дип китерә аның сүзләрен сайт. Ләкин шулай да ""Алабуга"" иң зур уңышта Кыргызстанда ирешкән.2023 елның июнендә Кыргызстанның мәгариф һәм фән министрлыгы ""Алабуга"" икътисад зонасы белән хезмәттәшлек турында меморандум имзалаган. Русия ягы белдергәнчә, бу ""Кыргызстан Республикасы ватандашларын эшкә урнаштыруга ярдәм итү максатыннан"" эшләнгән. Шулай да документ имзалануга кадәр үк ""Алабуга"" вәкилләре Кыргызстанга килеп, уку йортларында йөргән булган. Кыргзыстан мәгариф һәм фән министрлыгының урта һөнәри һәм вуздан соң белем департаменты белгече Динара Бекташевабу мәгълүматны раслый. Аның сүзләренчә, ""Алабуга Политех"" көллияте вәкилләре Кыргызстан мәктәпләренә 2023 елдан башлап килә (нәкъ шул елда Татарстанда дроннар итештерелә башлады). ""Алар үзләре килгән, — ди ул. — Мәктәпләргә йөрүләрендә без катнашмадык"". Ләкин Чуй өлкәсенең Токмок шәһәрендәге мәктәп мөдире Мирлан Токтобековсөйләвенчә, быел апрельдә ""Алабуга Политех""ның өч вәкиле килгәч, ул аларны югары итәкчелек боерыгы белән мәктәпкә кертеп ибәргән. Токтобеков сүзләренчә, ике укучы гариза язган, берсе үткән. Русия ягы бушлай очу мөмкинлеге тәкъдим итә, әмма бары тик балалар өчен генә. Гомумән, аларны өлкәннәр тарафыннан озату күздә тотылмый. Мондый хәл ""Алабуга""га сайлап алынган мәктәп укучыларының әти-әниләрен борчуга салган. ""Мин баламны ибәрмәячәгемне әйттем, чөнки документларны ыярга өлгермим дидем. Ә алар ""хәлегезгә керәбез, "" булган документлар белән кызыгызны ибәрегез диделәр"", — дип сөйли Самира. Үсмер кызның әнисе сүзләренчә, ""вербовкалаучыларның"" берсе аның белән берничә тапкыр элемтәгә кергән, язып та, шалтырап та торган. ""Без игътибар итмәдек, әмма алар туктаусыз шалтыраттылар"", — ди Самира. Кыргызстанда белем бирү өлкәсендәге эксперт Мырза Каримовбалаларны өлкәннәрсез ибәрү очрагын, йомшак кына әйткәндә, гадәти булмаган хәл дип саный. ""Әгәр безнең мәгариф министрлыгы килешү төзегән икән, министрлыктан кем дә булса төркемне ыеп, аларны анда озатырга тиеш, — дип фикер йөртә Каримов. — Чөнки балаларга 18 яшь тулмаган, аларны болай гына ибәрү һәм анда кабул итәрләр дип өметләнү дөрес түгел. Мәктәп яшендәге балалар төрле халыкара спорт чараларында катнашканда да аларны һәрвакыт дәүләт вәкиле озатып йөри"". Шулай да, Кыргызстанның кайбер ата-аналары инде балаларының Татарстанга ибәргән. Чуй өлкәсеннән Казыбек(чын исемен әйтмәүне сорады) сөйләвенчә, аның улы 15 июльдә киткән, очу чыгымнарын Русия ягы каплаган. ""Улым әйтүенчә, Кыргызстаннан, Үзбәкстаннан һәм башка илләрдән барлыгы 21 бала килгән. Балалар сентябрьгә кадәр буш, берни эшләмиләр. Хәрби-патриотик уеннар үткәрәчәкләрен әйткәннәр"", — диде ул. Казыбек сүзләренчә, улы пейнтбол уены вакытында имгәнсә, дәгъва белдермәячәген раслый торган кәгазьгә кул куйган. ""Алабуга Политех""ның рәсми сайтында пейнтбол уены видеосы урнаштырылган. Анда флаг уртасында НАТО символикасы сурәтләнгән, ул ""дошман байрагы"" дип атала. Русиядән икътисади яктан шактый бәйле һәм аның белән дустанә мөнәсәбәтләр саклаучы Үзәк Азия илләре тышкы сәясәттә Көнбатыш белән дә хезмәттәшлек итә. Алар Көнбатышка һәм НАТОга каршы булу риторикасыннан ерак тора. ""Алабуга старт"" сайты язганча, 2023 һәм 2024 елларда програмда Таикстан, Үзбәкстан, Кыргызстан, Казакъстан һәм Беларусьтан 40 кыз катнашкан. Әмма, яшүсмерләрнең ""Алабуга Политех"" көллиятенә укырга килүен дә исәпкә алганда, Үзәк Азия яшьләре ""Алабуга"" махсус икътисади зонасында тагын да күбрәк була ала. Кыргызстан мәгариф министрлыгыннан Динара Бекташевахәбәр итүенчә, хәзерге вакытта ""Алабуга Политех"" көллиятендә генә Кыргызстаннан 58 кеше укый. Әмма ул әлеге уку йорты дроннар итештерә дигән мәгълүматны кире какты. Аның сүзләренчә, көллият тирәсендә ""дезинформация бик күп"". ""Алабуга""да дроннан итештерүне Русия яшерми. Көллият белән махсус икътисад зонасы арасындагы элемтәләр расланган. Июльдә Русия саклану министрлыгына караган ""Звезда"" телеканалы ""Алабуга"" ""Герань"" (Иранныңдроны Русиядә шулай атала) пилотсыз очкычлары итештерә дип сөйләде. Телеканал андагы эшләрнең күләмен күрсәтте һәм көллият студентлары да дрон ыю эшендә катнашуы әйтелде. ""Звезда"" репортажында ""Алабуга"" икътисад зонасы итәкчесе Тимур Шаһивәлиевзаводта ""меңләгән"" дрон итештерелә, эштә ""Алабуга Политех"" студентлары да катнаша диде. ""Йөзләгән станок, меңләгән эшче, кая гына карасаң да - бөтен ирдә яшьләр. Малайлар һәм кызлар монда эшлиләр һәм шушындагы көллиятттә укыйлар"", ди алып баручы. Украина хәрбиләре ""Алабуга""ны ""кануни хәрби һәдәф"" дип атый.2024 елның 2 апрелендә Украина дроны һөүме нәтиәсендә ""Алабуга""да иде кеше зыян күрде, алар арасында үсмерләр дә бар. Һөүмнәр 23 апрель һәм 15 июньдә дә башкарылды, нәтиәдә ике кеше һәлак булды һәм 13 кеше яраланды. Киев белдергәнчә, һөүмнәр Украинага каршы кулланыла торган пилотсыз очкыч итештерелә торган объектларга ясалган. Мәкаләнең оригиналы: Азаттык Радиосы. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашбастыр",Карьера һәм акча вәгъдә итәләр: Үзәк Азиядән яшьләрне Алабугага дрон заводына ыялар,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Шоу-бизнес']",[1 0 1 0 1 1 0 1 1 1 0 1 0 0],8,Татарстан,9049,https://www.azatliq.org/a/molodezh-iz-tsentralnoy-azii-zamanivayut-v-rossiyu-na-sborku-boevyh-dronov/33501406.html,2025-08-18T08:57:30+03:00
"Аттестат алыу өсөн һынауҙы кәмендә нисә балға бирергә кәрәк? Мәҫәлән, урыҫ теленән 24 балл етә икән. Ә юғары уҡыу йортона инергә документтар тапшырыу өсөн - 36. Йәмғиәтте өйрәнеү фәненән насар билдә алмаҫ өсөн имтиханда кәмендә 42 балл алырға кәрәк була. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Аттестат алыу өсөн нисә балл кәрәк?,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Мәғариф,645,https://yanshishma.com/articles/m-arif-ya-yly-tary/2026-01-20/attestat-alyu-s-n-nis-ball-k-r-k-4543246,2026-01-20T10:29:00+00:00
"Чарага килүче кырымтатарлар18 май - матәм көне алдыннан хакимиятләр кырымтатар активистларын чакыртып һәм өйләренә килеп кисәтүләр ясаган. Моңа карамастан Кырым буйлап кырымтатарлар төрле урыннарда хәтирә чараларын үткәрергә ыелды. Мондый чараларның берсе Акмәчеттә тимер юл вокзалы янындагы бакчада иртән башланып төшкә хәтле дәвам итте. 1944 елда нәкъ шул ирдә Акмәчеттә һәм аның янында яшәгән кырымтатарларны ыеп йөк вагоннарына төяп сөргенгә озаттылар. Бүген иртән монда төркем-төркем килгән кырымтатарлар сөрген корбаннары рухларына хәтирә ташы янында догалар кылды. Бу юлы Кырым югары түрәләре монда күренмәде. Тик Акмәчетнең Кремль контролендәге башлыгы Наталья Маленкоитәкчелегендәге вәкилләр тиз генә чәчәкләр куеп китте. Бакчаны һәр яктан урап алган полиция, сивиль киемдә тиешле хезмәтләрнең вәкилләре күзәтеп торганнары, фотолар, видеолар төшергәннәре күзгә ташланды. Полиция чарага килүчеләрне күзәттеМатәм чарасына килгән Совет берлегенең атказанган тренеры Айдер Мустафаевкырымтатарларның яртысы сөргенлектә һәлак булды дип сөйләде. ""Ни өчен барлык дөньяда яһүдләрнең, әрмәннәрнең геноциды хакында сөйлиләр, ә без нәрсә, геноцидка дучар ителмәдекме? Без 90 нчы елларда Үзбәкстаннан килгән качаклар түгелмени? Безнең әти-әниләребезне Русия сөргенгә ибәрде, без Русия ватандашлары булабыз, ни өчен Русия безгә йөзе белән борылмый? Ни өчен без сөрген, матәм көнендә бу хәтирә ташы янына килеп дога кылу өчен үтенергә, сорарга тиешбез? Шулкадәр күп полиция вәкилләрен китергәннәр. Без нәрсә, террорчымы? Элек монда килгән Кырым итәкчеләре чыгышлар ясыйлар иде, бүген алар монда юк, ә безгә хәттә бу чараны үткәрергә дә ризалык бирмәгән кебек булалар. Акмәчет шәһәр башлыгы урынбасары миңа юллаган хатында хәтирә ташы янына килү өчен гариза язырга кирәклеген, аннан соң алар бу мәсьәләне караячакларын белдерде. Бү нәрсә? Мәсхәрәлек! "", диде ул. 5Акмәчеттә сөрген корбаннарын искә алдыларЧарада катанашкан тагын бер активист Решат Аблязисов Азатлыкка әйтүенчә, хакимиятнең максаты халыкны таркату. ""Имеш бер урында тупланмасыннар, ягъни бер максатта, бер фикердә булмасыннар, милләт буларак үз таләпләрен куймасыннар. Бүген матәм көне. Монда килгәндә махсус карадым, Совмин (хөкүмәт - ред. ) бинасында байраклар төшерелмәгән, ә бит бүген бөтенкырым матәм көне. Мин биш вакыт намаз кылган кеше, ләкин бүген шәхсән мәчеткә бармаячакмын. Чөнки бу безнең халыкка каршы эшләнә. Анда-монда 10-15 кеше тупланып намаз кылачакбыз, бу халык бер урында тупланмасын дип кылынган гамәл. Без монда Акмәчеттә бер урында элеккегечә ыелырга тиешбез"", диде ул. Килгән халык алдында чыгышында ул: ""Безгә имеш кырымтатарларның саны 200 мең булган дип сөйлиләр. Бу - ялган. Халкыбызның яртысы һәлак булганнан соңгы саннар бу. Безне сөргенгә ибәргәндә 300-400 мең булганбыз, ләкин халыкның яртысы юлда һәм сөргенгә ибәрелгән урыннарда вафат булды"", диде ул. Чарага сөргендә вафат булган туганнарының исемнәрен язып килгән Куртбикә Кемалетдиновада килгән иде. ""Сөргендә туганнарыбыз гаиләсенең дүрт баласы вафат булды, әниемнең 1950 елгача ике баласы вафат булды. Аларны әле язмадым. Киләсе елга язармын, диде ул. Чарада катнашучы Абибе Аблязисованың әти-әнисе Мари Иленә Пикинабур авылына сөргенгә ибәрелгән. ""Бу фотода барлык яшьләрне 13 яшеннән башлап урман кисәргә ыйган урын күрсәтелгән. Анда кешеләрнең урманга эшләргә китәргә әзерләнүе чагыла. Бу каторга эшләре иде, аны башкача атап булмый, чөнки кешеләр комендант режимында яшәде. Авылдан биш чакрым ераккарак китсәң, 25 елга утырталар иде"", диде ул фото күрсәтеп. Чарада катнашучылар18 май Кырымдагы иң зур матәм чарасы Буюк Онлар (Октябрьский) бистәсендә узды. Монда ирле хакимият чарага каршы килмәгән булса кирәк, чөнки бистә һәм авыл итәкчеләре дә матәм чарасында чыгышлар ясады. Әйтергә кирәк, 18 май полиция хезмәткәрләренең ял көне булуына карамастан, Акмәчет юлларында аларның күбрәк булуы күзгә ташланды. Кечкенә кырымтатар байраклары булган машиналарны полиция туктатып документларын тикшерде.","Сөргенгә 75 ел. ""Матәм көнендә дога кылуга да рөхсәт сораргамы? """,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Ҡырым,3950,https://www.azatliq.org/a/29949880.html,2019-05-18T18:20:20+00:00
"Акмәчеттәге Абдал зиратының мөселман өлешендә яңа каберләрУзган айда Кырымда коронавирустан барлыгы 75 кеше вафат булган. Коронавирус йоктыручылар кырымтатарлар арасында да аз түгел. Роспотребнадзор итәкчесе Наталья Пеньковскаясүзләренчә, соңгы вакытта Кырымның биш районында: Карасубазар (Белогорски), Курман (Красногвардейски), иде Кое (Ленин), Ички (Советский) районнарында һәм Алуштада бу чирне йоктырганнар саны аеруча нык үскән. Ә бу районнарда кырымтатарлар шактый күп яши. Алар Карасубазарда 31, Курманда – 20, Ичкида – 26, иде кое районында 13 чамасы. Карасубазар район хастаханәсе табиблары сүзләренчә, бу чирнең районнарда таралу сәбәпләренең берсе - Акмәчет хастаханәләрендә урыннар итми башлагач, төрле инфекция йоктыручыларның бер өлешен район хастаханәләренә китерә башлаганнар. Район хастаханәләре шулхәтле авыруларны кабул итергә, коронавирус белән көрәшергә әзер түгел. Беренче вакытта коронавирусны тикшерү тестлары да итми иде, кемнең коронавирус эләктергәнен төгәл билгеләп булмый иде. Шуңа районнарга читтән китерелгәннәр бу чирне районнарга күпләп китерүчеләрнең беренчеләре булды, ди табиблар. Дарулар итмәү, үпкәләрне илләтү иһазлары да район хастаханәләрендә бармак белән санаулы булу сәбәпле үлүчеләр саны да арта башлады. Тик үлүчеләр коронавирустан түгел, ә пневмония, шикәр, йөрәк һәм башка авырулардан вафат булды дигән диагноз кую киң таралды. Мәетне хастаханәдән кара полиэтилен пакетларда чыгарудан туганнары аның коронавирустан вафат булганын аңлый башлады. Кәгазьдә - бер диагноз, чынбарлыкта – икенче. Акмәчетнең Семашко исемендәгә хастаханәсендә 67 яшендә вафат булган Месфурә ханымны хастаханәдән ике яклы пневмония диагнозы белән кара пакетта чыгаралар, туганнарына аны юарга, пакетны ачарга тыялар. Аны зиратта ирләгәндә кабер казучылар диагнозын сорыйлар, пневмония диагнозын ишеткәч, тагын сорау: ""Кара пакеттамы? "" –""Әйе"" авабын ишетүгә, ""нинди пневмония, алдамагыз"" дип, мәрхүмәне кабергә төшерүдән баш тарталар. Күрәсең, кабер казучылар да коронавирус йоктырудан курка. Мондый хәл болай да кайгыда булган туганнарны икелетә кайгыга сала. Дильшад ИльясовИке абыйсы вафат булган кырымтатар активисты Дильшад Ильясовхастаханәләрдә олы яшьтәге кешеләргә тиешле игътибар бирмиләр, карамыйлар дигән шикләрен белдерә. ""Минем 91 яшендә абыем, 83 яшендә әнем Акмәчетнең 7 нче хастаханәсендә вафат булды. Миңа калса, аларны инде яшисен яшәгәннәр дип карамаганнар кебек"", ди ул. Бу хастаханәдә эшләүче, коронавирусны дәвалаучы табиб сүзләренчә, көненә монда 5-7 кеше вафат була. Социаль челтәрләрдә кырымтатарлар арасында үлүчеләр күп дигән язулар да таралды. Туйларны үткәрү тәнкыйть ителә башлады, догаларга, еназаларга йөрмәскә өндәүләр тарала. Үлүчеләр арасында кырымтатарлар шактый булуы хәбәр ителә, төрле саннар китерелә. Бу саннар никадәр төгәл булганын тикшерү авыр, ләкин хастаханәләрдә эшләүче табиблар бу саннарны 2-3 кә тапкырларга кирәк, ди. Карасубазар хастаханәсендәге табиб аларда көненә уртача ике кеше вафат була, ди. ""Элек үлгәннәрнең диагнозлары арасында -19 булган булса, соңгы вакытта дәүләт карамагында булган һәм булмаган лабораторияләрдән тискәре нәтиәле тестлар килә башлады, ә авыруның клиникасы нәкъ -19 булуын күрсәтә. Миңа калса, өстән тестларны үткәргән барлык лабораторияләргә ниндидер күрсәтмә бирелгән кебек тоела. Хәзер инде вафат булганнарның барысын да диагнозга карамыйча туганнарына кара пакетларда тапшыра башладылар. Моның сәбәбе аңлашыладыр"", ди ул. Узган атна Кырым башлыгы Сергей Аксёнов 20 декабрьдән 15 гыйнварга кадәр ябык биналарда массакүләм чараларны үткәрүне тыю турында карар чыгарды, ләкин Кырымга ""читтән ял итәргә килүчеләр килсен"" диде. Күрәсең, әйге ял сезонында Русиядән килгән берничә миллион ял итүчеләрнең Кырымда коронавирусны төп таратучылар булганы Кырым хакимиятенәсабак булмаган. Кырымнар бу сезонның нәтиәсен хәзер күрә башлады. Кырымдагы Роспотребнадзор итәкчесе Наталья Пеньковская -19 белән авыручыларның саны арту сәбәбен әй айларында битлек режимын бозу булган дип белдерде. Курорт сезоныннан соң Кырым Русия төбәкләре арасында коронавирусны йоктыручы регионнар арасында югары урыннарга күтәрелде. ""Соңгы атнада Кырымда коронавирус инфекциясе белән авыручыларның саны артуы саклана"", ди Наталья Пеньковская. Мәскәү, Петербур һәм башка зур шәһәрләрдә коронавирус сәбәпле кырыс чаралар кертелгәндә, Кырым башлыгы Аксёновның ""читтән ял итәргә килүчеләр килсен"" диюе Кырымга Яңа елга туристларны чакыру кебек күренә. Кырымда декабрь аеның икенче яртысында Кара дингез буендагы кунакханәләрдә урыннарны алдан алучылар саны шактый булыр дип көтелә. Кырымның курорт һәм туризм министры Вадим Волченко, Яңа елга кунакханәләрдә 60-65 процент урыннар алдан алынды, кайберләрендә бу сан тагын да югарырак, ди. Димәк, әйге курорт сезоныннан соң Кырымда артып киткән коронавирус чире кышкы сезоннан соң тагын да артачак дип көтергә кирәк. Пеньковская да ""декабрьнең икенче яртысында коронавирус инфекциясенең нык артуын көтәбез"", ди. Рәсми мәгълүматларга күрә, 22 ноябрьгә Кырымда коронавирус йоктыручылар саны ел башыннан 13 604 кә, үлүчеләр саны 242 гә итте. Кырым Чукотка, Ямал-Ненец, Тверь, Белгород, Ставрополь белән бергә күңел ачу тамашаларын тыймаган алты төбәк арасына керә.",Кырымда коронавирус корбаннары арасында кырымтатарлар да күп,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,коронавирус,5178,https://www.azatliq.org/a/30963480.html,2020-11-22T21:10:14+00:00
"2025 йылда туйға саҡырылған ҡунаҡтарҙы мотлаҡ рәүештә яңы өйләнешкән парға күпме аҡса бүләк итергә кәрәк тигән һорау көтә. Бүләк күләмен билдәләү еңелдән түгел – бында бер нисә күрһәткес роль уйнай: Коллегалар, күршеләр, яҡшы таныштар. Был категориянан килгән ҡунаҡтарға бер кеше өсөн яҡынса байрам ашы хаҡын алырға мөмкин. Уға тағы ла шунса өҫтәгеҙ – ул саҡта өйләнешеүселәр заказ биргән киске ашты ҡаплай һәм күңелгә ятышлы бонус та аласаҡ. Дуҫтар. Ғәҙәттә 20 йәштән 30 йәшкә тиклемге кешеләр өйләнешә, тимәк, яңы өйләнешкән парҙарҙың дуҫтары – яңыраҡ юғары уҡыу йортон тамамлаған, карьера төҙөй башлаған йәки яңыраҡ үҙҙәре туй үткәргән кешеләр. Уларҙың килеме, ғәҙәттә, әллә ни ҙур түгел. Бынан сығып, 2025 йылда һәр кешенән иң ҙур әһәмиәттәге бер купюра, мәҫәлән, 100 доллар йәки 5000 һум бүләк итергә тейештәр. Ғәҙәттә, парҙан уртаса 10000 һум бүләк ителә – банкетта киске ашты артығы менән аҡлаған аҡса. Шул уҡ ваҡытта ташламалар ҙа бар. Мәҫәлән, әхирәте туйға һумдан да әҙерәк аҡса бүләк итә ала. Шаһиттар иһә икеһе бер конвертка аҡса һалып, бүләк итә ала. Яҡын туғандар. Яңы өйләнешкән пар менән тығыҙ бәйләнештә булған яҡын туғандар бүләккә һаранланмаҫҡа мөмкин. Максимум, әлбиттә, янсыҡтың мөмкинлектәренән тора – баштан юғары һикерергә ярамай. Туғандарға туйға кәмендә бер нисә ҙур купюра мәҫәлән, ғаиләнән һум бүләк итергә кәрәк. Туғандарының йәш быуыны (яңы өйләнешкән парҙарҙың бер туған ағай - энеләре) ата-әсәһе йә ике туған ағай-энеләре менән бергә ҡушылып һалырға мөмкин. Айырым бүләк эшләргә теләк булһа, 3 – 5 мең һум етәсәк. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Быйыл туйҙа нисә һум аҡса бүләк итергә?,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Төрлө,2218,https://henek.info/articles/+++-/2025-07-04/byyyl-tuy-a-nis-um-a-sa-b-l-k-iterg-4302262,2025-07-04T11:25:00+00:00
"Иглин районында 44 йәшлек Гузик (Кротова) Оксана Анатольевна юғалған. 29 ғинуарҙан бирле уны эҙләйҙәр.2024 йылдың 16 декабрендә өйөнән сығып китеп, кире әйләнеп ҡайтмаған 1960 йылғы Риф Минийәр улы Ғиләзүтдиновтың (Стәрлетамаҡтан) һәләк булыуы асыҡланды. Яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.","Табылһындар, тип теләйбеҙ!",['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,472,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-11/tabyl-yndar-tip-tel-ybe-4574543,2026-02-11T18:30:00+00:00
"Мәчеттә гыйбадәт кылучылар11 август Башкортстан мөселманнары ислам динендәге иң зур бәйрәмнәрнең берсе булган Корбан гаетен билгеләде. Уфада төп чара Лалә-Тюльпан мәчетендә узды. Аны Русия мөселманнарының Үзәк диния нәзарәте рәисе, баш мөфти Тәлгать Таетдинуздырды. Бәйрәм вәгазендә ул бу бәйрәмнең барлыкка килү тарихы турында сөйләде. Ислам мәдәниятенең миһербанлылык, шәфкатьлелек тәрбияләвен билгеләде. Мөфти вәгазендә һәрвакыттагыча ил итәкчеләренә эшләрендә уңышлар да теләде. Тәлгать Таетдин""Без илебезнең намуслы адымнары өчен дә горурланабыз. Безнең ил тугандаш Сүрия халкына халыкара террорчылыкка каршы көрәштә, бу илдә тынычлык урнаштыруга ярдәм итә. Илебез рухи яңарыш кичерә. Бу тоткан курсның дөреслеге турында сөйли. Болар барысы да Русия президентының һәм аның тарафдарларының тырыш хезмәте нәтиәсендә ирешелгән уңышлар, диде Тәлгать Таетдин. Ләлә-Тюлпан мәчете ихатасы халык белән шыплап тулыБаш мөфти вәгазен урысча сөйләп намаз укыганнан соң һәрвакыт татарча да вәгазь укый. Тик залда утырган Урта Азия халкы бу өлештә дәррәү чыгып китә иде. Бу юлы мөфтинең ярдәмчесе Равил хәзрәтбәйрәм алдыннан халыкны чыгып китмәскә чакырды. Ташлап чыгуның савабы булмаячагын әйтте. Ләкин бер өлеш халык мөфти татарчага күчкәч барыбер мәчеттән чыгып китте. Мәчет ихатасындаУфада узган Корбан бәйрәме намазында Башкортстан итәкчеләре катнашмады. Узган елны Уфада корбан чалу бер урында гына оештырылган иде. Ул башкаладан читтәге Зинино бистәсендәге Кәрван сәүдә үзәге мәйданында узган иде. Чара бер генә урында оештырылуы сәбәпле, корбан чалулар узган елны кимеде. Быел да корбан чалу өчен шул мәйдан һәм аңа өстәп тагы бер урын – Уфаның Черниковка бистәсендәге Төньяк автовокзалы артындагы мәйдан бүленде. Андагы корбан чалуларны Лалә-Тюльпан, Мәдинә һәм Шакша бистәсе мәчетләре уздырды. Һәр мәчетнең үз мәйданында корбан маллары белән сәүдә итү, корбан чалу һәм аларны тикшереп торган хезмәтләр эшләде. Корбан сарыклары 8 мең сумнан сатылды. ""Мәдинә"" мәчетенең корбан урыныЗинино бистәсендәге Кәрван сәүдә үзәге мәйданында Ихлас, Нугай һәм башка мәчетләрнең корбан чалу урыннары эшләде. Корбан чалулар тагы ике көн дәвам итәчәк. Ихлас мәчете имам-хатыйбы Мөхаммәт Галләмһәр мәчет ихатасында корбан чалган элекке елларда 200 гә якын сарык чалынса, узган елны 100 гә тулмавы, быел да шул дәрәәдә булуын билгеләде. Аның сүзләренчә, шәһәрдән читтә булу авырлыклар тудыра. Шул ук вакытта бәйрәм рухы да элеккечә югары түгел. Корбан сарыкларыУфада бәйрәм чаралары Ватан этно-паркында һәм Башкортстан лайфстайл үзәге каршындагы мәйданда да оештырылды. Анда хәләл сәүдә ярминкәләре эшләде, спорт чаралары оештырылды. Корбан Хәләл дип заманча аталган бу фестивальләр мәдәни чара һәм пылау белән сыйланулар белән тәмамланды. Корбан Хәләл Уфада өченче тапкыр оештырылды. Хәер сораучыларКорбан чалуларны санитар тәртипләргә сылтап мәчет ихаталарыннан шәһәр читенә куып, ислам йоласын фестивальләр белән алыштырулар нәтиәсендә бу бәйрәм соңгы елларда элеккечә колачлы узмый башлады.",Уфада корбан чалулар саны кими,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Татарстан'],[0 1 1 1 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0],5,Дин,2977,https://www.azatliq.org/a/30104311.html,2019-08-11T14:44:47+00:00
"«Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Тәнзилә Исраилова – Рәсәй чемпионкаһы,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Спорт,430,https://amanat.su/news/sport/2026-02-02/t-nzil-israilova-r-s-y-chempionka-y-4560576,2026-02-02T12:21:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырПолиция һәм Роскомнадзор фаразынча, совет диссиденты һәм хокук яклаучысы Людмила Алексеева турындагы мәкаләдә ""Америка авазы"" һәм ""Азатлык адиосы"" турында мәгълүмат булган, әмма аларның ""ят агент"" булуы әйтелмәгән. Аннексияләнгән Кырымда ""Къырым"" бәйсез газетын гамәлгә керткән Сейран Ибраһимовка һәм газетның баш мөхәррире Бекир Мамутовка барлыгы 44 мең сум штраф салганнар. Аларны газетта совет диссиденты һәм хокук яклаучысы Людмила Алексеева турында кырымтатар телендә чыгарган язма өчен ""мәгълүмат ирегеннән явызларча файдалану""да гаепле дип тапканнар. Бу хакта ""Грати""иткерә. Полиция һәм Роскомнадзор фаразынча, Алексеева турындагы мәкаләдә ""Америка авазы"" һәм "" Газетта бу язма үзе 2023 елның 26 октябрендә үк чыккан булган. Мәхкәмәдә Мамутовның хокукларын яклаган юрист Лилия Гемеджибу язма - Алексееваның кыска биографиясе булуын һәм аның ТАССдәүләт агентлыгы сайтыннан күчереп алынуын әйтә. ""Бу язма әле дә ачык кулланышта. Мәхкәмә бу фактка бәяләмә бирмәде"", дигән ул. Быел ""Къырым"" газетына, аның вәкилләренә берничә тапкыр штрафлар бирелде. Август ахырында аннексияләнгән Кырымдагы Русиягә буйсына торган әмәгать мәхкәмәсе газетны гамәлгә керткән Сейран Ибраһимовны ""мәгълүмат ирегеннән явызларча файдалану""да гаепле дип тапкан һәм аңа 250 мең сум штрафсалган иде. Русия мәхкәмәсе газет редакциясенә ""гаскәрне дискредитацияләү"" маддәсендә гаепләп 300 мең сум штрафсалган иде. Шулай ук ""Къырым"" бәйсез газеты мөхәррире Бекир Мамутовка Русия гаскәрен дискредитацияләү һәм ялган мәгълүмат тарату турында административ беркетмәләр төзелде.18 июньдә аннексияләнгән Акмәчетнең (Симферополь) Киев районы мәхкәмәсендә Мамутовның административ эше каралды. Мәхкәмә аны Русия гаскәрен ""дискредитацияләү""дә гаепле дип табып 100 мең сумштраф салды. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","""Къырым"" газетының баш мөхәрриренә һәм гамәлгә куючысына кабат штраф салганнар — бу юлы совет диссиденты турындагы язма өчен",['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1818,https://www.azatliq.org/a/kirim-gazetining-bash-moharrirena-ham-gamalga-kuyuchisina-kabat-shtraf-salgannar-bu-yuli-sovet-dissidenti-turindagi-yazma-ochen/33250236.html,2024-12-23T18:15:52+03:00
"Казанда Кол-Шәриф мәчетеТатарстанда ""Экстремизмга – юк! "" айлыгы кысаларында 13 сентябрьдә республика мәчетләрендә әлеге темага омга вәгазьләре укылачак. Бу хакта Татарстан мөселманнары диния нәзарәте хәбәр итә. ""Үзләренең вәгазьләрендә имам-хатыйблар мәчет мөнбәрләреннән ислам диненең бары тик игелеккә чакыруын ассызыклап, кеше каны коелуга китергән экстремизм һәм террорчылыкның мөэмин мөселманнар өчен бөтенләй ят күренешләр булуы турында сөйләячәк. Чыгышларда динебезнең һәм хәнәфи мәзһәбенең асыл кыйммәтләрен барлауга, экстремистик төркемнәрнең ялган идеяләрен фаш итүгә аерым игътибар бирү күздә тотыла. Хәзрәтләр, Коръән аятьләренә һәм хәдисләргә таянып, диннән бик ерак булып та, исламны аклану рәвешендә файдаланучы террорчылар һәм экстремистларга каршы торуның мөһимлегенә басым ясаячак"", диелә хәбәрдә. Моннан тыш, омга намазы ахырында террор гамәлләре вакытында фаигале төстә һәлак булганнарның рухларына дога кылыначак.",Татарстан мәчетләрендә экстермизмга каршы вәгазьләр укылачак,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,935,https://www.azatliq.org/a/30162157.html,2019-09-13T07:14:50+00:00
"Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, Учалы ҡыҙы Рәйлә ханым 17 йыл Силәбе өлкәһе Ҡатау-Тамаҡ ҡалаһының 2-се, 5-се мәктәптәрендә инглиз теленән уҡыта. Бер мәл Өфөлә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында уҡыған улы Ренаттан: «Әсәй, беҙҙең инглиз теле уҡытыусыһы Мәскәүгә күсә, бәлки, һин килерһең», – тигән хат килеп төшә. «Улым шулайтып яҙмышымды 180 градусҡа бороусы булды: ғаиләбеҙ менән Өфөгә килеп төпләндек. Гимназияның ул саҡтағы директоры Миңнегәрәй Өмөтбаев ағай ҡуш ҡуллап эшкә алды, хатта фатир ҙа бирҙе. Фатир тигәнем Черниковка биҫтәһендә урынлашҡан балалар баҡсаһы ине. Ҙур, иркен бүлмәләрҙе һайлап алып, йәшәп алдыҡ та киттек», – тип ихлас йылмая Рәйлә ханым, иҫтәлектәренә сорналып. 23 йыл ғүмерен арнай ул ғариповсыларға. Ошо йылдар эсендә рухлы уҡытыусы ЮНЕСКО клубын асып ебәрә, гимназияның диуарҙарында ЮНЕСКО залын булдыра. Һәм тәрбиәләнеүселәрен ете тапҡыр Екатеринбург ҡалаһында урынлашҡан ЮНЕСКО үҙәгенә стажировка үтергә, Европа илдәренә күп һанлы сәйәхәткә, Бүрәт Республикаһында үткән Халыҡ-ара милләттәр мәҙәниәте фестиваленә алып бара. Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҙур еңеүҙәр яулап ҡайтҡан уҡыусылары бөгөн иһә бөтә Рәсәй, сит илдәр буйлап таралған. Ә Мәскәүҙәге И. М. Губкин исемендәге Рәсәй дәүләт нефть-газ, Норвегияның Ставангер университеттарын тамамлап, юғары вазифалар биләгән уҡыусылары Алмаз Хәтмуллин менән Марат Төхвәтуллиндар – Рәйлә апайҙың оло ғорурлығы һәм күңел һалып башҡарған эшенең юғары һөҙөмтәһе. Ҡайҙа ғына интервью бирмәһендәр, уҡыусылары, иң беренсе нәүбәттә, Рәйлә Хәйҙәр ҡыҙын хөрмәтләп телгә ала. Сит телде һыуҙай  эскән остаз – үҙе инглиз теленән төҙөлгән дәреслек авторҙарының береһе лә. Ғүмере буйы мәктәп тормошо менән генә йәшәгән педагог өсөн мауыҡтырғыс, ҡыҙыҡлы тормош 64 йәшендә, хаҡлы ялға сыҡҡас башлана. Дорогино ауылында урынлашҡан ҡотло донъяһында гөл-сәскәләр үҫтерергә лә, ҡәҙерле ғаиләһен, дүрт ейән-ейәнсәрен тәмле аштары менән һыйларға ла өлгөргән шәп өләсәй күңел офоҡтарын киңәйтерлек, үҙен үҫтерерлек яңы шөғөлдәр эҙләй. Һаулығын нығытыу маҡсатынан хиджама һәм һөлөк һалыу буйынса махсус курстар үтеп, дипломлы белгес булып таныла. Аҙнаһына ике тапҡыр әхирәттәре менән скандинав таяҡтарында йөрөй. Ә иң ҡыҙығы: уҡ атыу менән мауығып китә.","Ятып ҡалғансы, атып ҡал!",['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 0],7,Ҡатын-ҡыҙ,2256,https://bashkizi.ru/articles/a-byl-atyn-y/2026-02-04/yatyp-al-ansy-atyp-al-4564364,2026-02-04T15:01:00+00:00
"Ябай ғына бер ысул тәҡдим итәбеҙ. Ҡояш нурҙары туранан-тура төшмәгән урынға барыһын да йыйып иҙәнгә ҡуйырға. Ә уртаға ултырғыс өҫтөнә һыулы биҙрә ултыртыла. Һәр бер гөл төбөнә ҡалын еп менән бәйләнгән сөйҙө ипләп кенә батырып, ептең икенсе яҡ осон теге һыулы биҙрәгә ҡуйырға. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Гөлдәребеҙ имен торһон,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Төрлө,948,https://henek.info/articles/+++-/2025-05-29/g-ld-rebe-imen-tor-on-4255293,2025-05-29T14:15:00+00:00
"Сегодня в столице Башкортостане открывается Международная книжная ярмарка «Китап-Байрам». На Советской площади книги представят около 100 издательств из крупнейших российских городов и регионов: Москвы, Санкт-Петербурга, Ростовской, Кировской, Мурманской, Самарской, Волгоградской, Саратовской, Свердловской, Нижегородской, Челябинской областей, а также из республик – Чувашия, Удмуртия, Коми, Татарстан, Дагестан, Марий Эл, Саха (Якутия), Хакасия, Мордовия. Литературу привезли из Беларуси, Казахстана и Кыргызстана. Впервые принимает участие издательство из Ирана. Как всегда, гостей ждет серия творческих встреч с писателями, в том числе с Олегом Роем, телеведущей, актрисой, писательницей Оксаной Федоровой и поэтом, участником СВО, командиром противотанкового взвода Сергеем Лобановым. В режиме нон-стоп на Акмуллинской сцене будут идти спектакли. В целом, первый день форума был посвящен Великой Отечественной войне, СВО и пройдет под девизом «Слово о подвиге». Например, журналисты газеты ""Республика Башкортостан"" организовал мастер-класс по изготовлению сухого душа для бойцов военной спецоперации, а газета ""Башкортостан"" представил мероприятие, посвященное СВО, организовали встречу с участником СВО, артисты Молодежного театра исполнили патриотические песни. Подробнее – в программе.",В Уфе стартовал первый день книжной ярмарки «Китап-Байрам»,['Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес'],[0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1 1 0],5,Аңлатма,1295,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-05-30/v-ufe-startoval-pervyy-den-knizhnoy-yarmarki-kitap-bayram-4257878,2025-05-30T23:05:00+00:00
"Бу хакта Крым. Реалиига Асан Эгизны эзләү белән шөгыльләнүче Айдер Азаматов белдергән. ""Без ФСБның баш идарәсендә булдык. Безгә бүген аны китермәделәр диделәр. Язма гариза калдырдык һәм ""Э үзәге""нә киттек"", дип сөйләгән Азаматов.23 майда Акмәчет районының Джолман (Пионерское) авылы тирәсендә Кырымтатар халкы корылтае делегаты Асан Эгизны тоткарлыйлар. Русиядә тыелган кырымтатар Мәлесе итәкчесе Рефат Чубаровхәбәр итүенчә, аны ЮХИДИ машинасына утыртып алып киткәннәр. Куәт оешмалары әлегә бернинди аңлатма бирми. Русия аннексиясеннән соң Кырымда бәйсез журналистларның, кырымтатар хәрәкәте активистларының, Русиядә тыелган Кырымтатар халкы мәлесе әгъзаларының, шулай ук ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасында катнашуда гаепләнүче кешеләрнең йортларында даими тентүләр узып тора. омга шулай ук Кырымда мәхкәмә ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасында катнашуда шикләнелеп дүшәмбе тоткарланган Сервер Мустафаев һәм Эдем Смаиловнысак астына алды.","Кырымтатар халкы корылтае әгъзасы тоткарланган, ләкин ФСБ моны кире кага",['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,921,https://www.azatliq.org/a/29245856.html,2018-05-23T15:53:57+00:00
"Шулай матур тормошобоҙҙо яҙыр өсөн район гәзитенән хәбәрсе килеп, беҙҙең нисек йәшәүебеҙҙе яҙып алғас: - Һеҙ, шундай мөхәббәтле пар, бер-берегеҙҙе бер ҡасан да оҙаҡ күрмәй тора алмайһығыҙҙыр ул? – тип һораны. - Ни эшләп, күрешмәй тормаған саҡ булмаһын ти, булды. Бер мәлде бер йыл күрешмәйенсә торҙоҡ! – тип әйткәс, хәбәрсе дәфтәрен ябып ҡуйҙы ла: - Нисек улай, шул тиклем сыҙанығыҙмы? – тип маңлайындағы күҙлеген бер систе, бер кейҙе. - Ул әсәһенә яңы йыл ҡаршыларға китте, мин иһә үҙ атай-әсәйемә барҙым, ә иртән, яңы йылды ҡаршы алғас ҡына, үҙ йортобоҙға икебеҙ ике яҡтан ҡайтып индек. Нәҡ бер йыл үтте, - тигәс хәбәрсе, ниңә килдем икән, тигән һымаҡ тиҙ генә сығып китеү яғына ҡараны. Хәҙер йылдар үтте, ҡартайта башлағас, яңы йыл булды ни ҙә, булманы ни. Кистән билмән бешереп ашайбыҙ ҙа, иртән бер ни булмағандай кәртә тирәһенә ҡар көрәргә сығабыҙ. Оло улыбыҙ өйләнде. Хәҙер яңы ҡоҙалар яңы йыл ҡаршы алырға тигән һылтау менән беҙҙе үҙҙәренә саҡырҙы. Башҡа кешеләр саҡырһа, баш тартыр инек, тик, ҡоҙа менән ҡоҙағый саҡырғас, кире ҡағып булмай бит инде. Малдарға бер аҙнаға етерлек итеп бесән ишеп төшөрҙөк тә, улыбыҙҙың машинаһына ултырып ҡунаҡҡа киттек. Барып ингәс, беҙҙе күктән төшкән кешеләрҙе ҡаршы алған шикелле ҡосаҡлап уҡ алдылар. - Үәт беҙҙең ҡоҙалар малаҙис, - тип беҙҙең аяҡтарҙы ергә лә тейҙермәйҙәр. Сәй эсеп, мунсаларын инеп сыҡҡас, беҙҙе яңы йыл өҫтәле артына ултырттылар. Инде яңы йылды ҡаршы алып, тышта салют атҡанын ҡарап бөтөп, өйгә генә ингәйнек: - Әйҙәгеҙ беҙгә яңы йылды ҡаршы алырға, - тип яңы ҡоҙабыҙҙың яңы ҡоҙаһы килеп инде. - Ниндәй яңы йыл ҡаршы алыу ти ул? Әле генә Путин һөйләп бөттө, - тип мин ҡаршы килһәм дә, ай-вайыма ҡуйып тор- манылар, ҡапҡа төбөндә торған машинаға ултырттылар ҙа, үҙҙәренә алып та киттеләр. Йә, Хоҙай, күрәһеләрем бар икән ҡартаймалы көнөмдә, тип уҡынып та бөтмәнем, беҙҙе бер күпер аша алып сыҡтылар ҙа, шул ауылдың икенсе йортона алып та инделәр. - Йәгеҙ әле, ҡоҙалар, Путин һөйләгәнсе, танышыу хөрмәтенә берҙе тотоп ҡуяйыҡ, - тигәс аптырап киттем. Бер аҙҙан ҡараһам, ысынлап та, Путин һөйләй башланы. - Бына һиңә кәрәк булһа, бер Путинды бөгөн икенсегә күрәм, - тип аптырап ултырғанымды ҡоҙалар һиҙеп алды. - Беҙ бит күрше Татарстан менән күпер аша ғына йәшәйбеҙ, ваҡыт айырмаһы – ике сәғәт, шулай булғас, яңы йыл менән тағы ҡотлайбыҙ! – тип әйткәс кенә аңыма килдем. Үҙ-үҙемдән көлдөм дә, күрше ҡоҙаларға рәхмәт әйтеп: - Ғүмерҙәр ҙә шулай ике тапҡыр ҡабатланһын ине, - тип ҡунаҡҡа килгәнемә һөйөнөп бөтә алманым. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Яңы йыл мажараһы (Юмореска),['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0],3,Юмор,3150,https://henek.info/articles/++--/2025-10-27/ya-y-yyl-mazhara-y-yumoreska-4442701,2025-10-27T14:20:00+00:00
"Әсәйҙәргә арналған шиғыр (шағир йәки башҡарыусының авторлығында булыуы мөмкин); Әсәйҙәр тураһында инша; Әсәйем портреты (рәсем). Шулай итеп, ""Әсәйҙәргә арналған шиғыр"" номинацияһында еңеүсе - Исҡужин Вадим, Бөрйән районының Иҫке Собханғол урта мәктәбе уҡыусыһы (Етәксеһе: Йәғәфәрова Нәйлә Басир ҡыҙы), ""Әсәйҙәр тураһында инша"" номинацияһында - Юлдашбаева Альбина, Өфө ҡалаһының М. Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейы уҡыусыһы (Етәксеһе: Хәжиева Ләйлә Рәйеф ҡыҙы), ""Әсәйем портреты"" номинацияһында - Юлфаризова Дарина, Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Дәрүиш урта мәктәбе уҡыусыһы (Етәксеһе: Фәхретдинова Гөлсирә Фәсхит ҡыҙы) еңеүсе тип билдәләнде. Ҡотлайбыҙ! Артабан  ""Тамашасы һөйөүе"" номинацияһындағы еңеүселәҙе түбәндәге һылтанмалар аша үтеп, бергәләп билдәләрбеҙ. Конкурсанттарға тауыш биреү 30 ноябрҙең 12.00 сәғ. тиклем дауам итә. Уңыштар теләйбеҙ! Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Халыҡ-ара әсәйҙәр көнөнә арналған конкурс һөҙөмтәләре,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 1 1 1 0],7,Яңылыҡтар,980,https://uchbash.com/news/novosti/2024-11-24/haly-ara-s-y-r-k-n-n-arnal-an-konkurs-mt-l-re-4021793,2024-11-24T15:36:00+00:00
"Акмәчеттәге 1 нче тикшерү изоляторыфикерләрХерсон өлкәсендә яшәүчеләрнең кимендә 575 е Русия тарафыннан урланган. Бу хакта ""Крым "" хокук яклау оешмасы башлыгы Алексей Тильненкобелдерде. ""Бу кешеләрнең кайберләрен Кырымнан Русиягә алып чыгалар. Әсирләрне әфалыйлар, медицина ярдәме күрсәтмиләр"", дип искәртә ул. Әсирләр белән алмашудан аермалы буларак, урланган сивилләрне азат итү механизмы айга салынмаган. Сугыш алып бару кануннары һәм гадәтләре сивил затларны әсирлеккә алырга рөхсәт итми, шуңа күрә урланган украин ватандашлары Русиядә тоткыннар статусында тотыла. ""Аларны туганнары белән дә, нинди дә булса дәүләт оешмалары белән дә аралашмыйча тоталар. Туганнары адвокатлар аша тоткарланучының нинди хәлдә булуын, аны нәрсәдә гаепләүләрен белешергә тырышса, еш кына бу сорауларга авап ала алмый. Русия бу кешеләрнең аннексияләнгән Кырымда яки Русиядә булуын һәрьяклап яшерә"", ди Тильненко. Үз чыганакларына сылтама беләнкеше хокуклары үзәге белдерүенчә, русияләр басып алган ирләрдән украиннарны аннексияләнгән Кырымга алып чыккан. Аларны Акмәчеттәге (Симферополь) тикшерү изоляторында аерым биналарда тоталар. Мондый украиннарны әфалыйлар, аларга адвокатларны кертмиләр, диелә. Элегрәк 17 ел колониягә хөкем ителгән кырымтатар активисты һәм сәясәтче Нариман Джелялда Русия басып алган ирләрдән урланган украиннарны әфалауларынсөйләгән иде. ""Агентство"" басмасы да Акмәчет тикшерү изоляторында 50-100 украин тотыладип язды, аларны Украинаның басып алынган ирләрендә Русия гаскәре яки махсус хезмәтләре тоткарлаган булган диелә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Крым "": Херсон өлкәсендә яшәгән кимендә 575 кеше Русия тарафыннан урланды",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1630,https://www.azatliq.org/a/32205222.html,2023-01-03T10:20:18+00:00
"Түләк ҒИРФАНОВФәйрүзә, кискелеккә сәй ҡуйып, Миңлегөлдөң ҡайтыуын көттө. Аш-һыуын әҙерләп өҫтәлгә ултыртҡас, балконға сыҡты. Көҙгө һалҡын саф һауа тынын иркенәйтеп ебәрҙе. Аҫта кемдер машинаһы менән мәж килә. Һары төҫ кергән япраҡтар, ботаҡтарынан өҙөлөп, әкрен генә тирбәлешеп ергә төшөп яталар. Әле ҡасан ғына йәшеллеккә төрөнөп шаулаша ине ошо ағастар.",ФӘЙРҮЗӘ,['Хикәйә'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],1,Хикәйә,355,https://henek.info/articles/s-sm-r-r/2025-03-23/f-yr-z-4168623,2025-03-23T20:05:00+00:00
"Өфөлә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында ""Йыл ғаиләһе - 2025"" Бөтә Рәсәй конкурсында еңгән күп балалы ғаиләләрҙе бүләкләү тантанаһы үтте.",Һәр бала үҙ ризығы менән тыуа,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт'],[0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,143,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-20/r-bala-rizy-y-men-n-tyua-4515990,2025-12-20T21:36:31+00:00
"Өфөнөң «Торатау» конгресс-холында Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәренең ижади һәм фәнни интеллигенцияһы форумы барышында «Тамға» халыҡ-ара башҡорт милли кейеме оҫталары конкурсының финалы уҙҙы. Финал ысын мәғәнәһендә башҡорт мәҙәниәте байрамына әүерелде, тип хәбәр иттеләр халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәтенән. Милли кейемдең матурлығын һәм төрлөлөгөн күрһәткән этно-дефиленан һуң конкурс еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы булды. «Быйыл конкурс бик күп ғаиләле ҡатнашыусыларҙы йәлеп итте, һәм был осраҡлы түгел. Ғаилә йылында конкурс үҫешә һәм дүртенсе тапҡыр тағы ла күберәк ҡатнашыусыларҙы, шул иҫәптән ғаиләләрҙе бергә туплай. Тимәк, ғаилә кәсебе, халыҡта ныҡлы традициялар бар», — тип билдәләне Башҡортостан мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары Наталья Лапшина. Гран-приҙы Өфө районы оҫтаһы Гөлсөм Хөсәйенова алды. Еңеүсе 150 000 һумлыҡ сертификат менән бүләкләнде. «Балалар кейеме — реконструкция» номинацияһында беренсе дәрәжә лауреат исеменә Гөлгөнә Мәмбәтова (Ишембай), «Башҡорт традицион костюмы аксессуарҙары — реконструкция» номинацияһында Әлиә Аллағолова (Өфө, Нуғай ауылы) лайыҡ булды. «Башҡорт халыҡ кейеме — реконструкция» номинацияһында иң яҡшы ир-егеттәр кейемен — Роберт Хәмиҙуллин (Өфө районы), ҡатын-ҡыҙҙар кейемен Сәйҙә Әхтәмова (Балаҡатай районы) тәҡдим итте. Быйыл ойоштороусылар тәүгә ижади ғаиләләр араһында конкурс үткәрҙе. Әлеге номинацияла беренсе дәрәжә лауреат дипломына Өфөнән Рауза Ғәлиуллина лайыҡ булды. Тамашаны башҡорт эстрадаһы артистары Зәйнетдин шоу-проекты, Зилиә Бәхтиева, шулай уҡ Зәлиә Ғиниәтуллина һәм «Дарман» өлгөлө бейеү ансамбленең сығыштары биҙәне. «Тамға» проекты 2020 йылдан алып бойомға ашырыла. Ошо йылдар эсендә унда Башҡортостан, Пермь крайы, Ҡурған, Силәбе өлкәләре, Мәскәү, Алматы, Милан ҡалалары вәкилдәре ҡатнашты. Быйыл конкурста ҡатнашыу өсөн республикабыҙҙан, Силәбе, Ҡурған, Ырымбур өлкәләренән, Мәскәү ҡалаһынан, шулай уҡ Италиянан һәм Төркиәнән 60-тан ашыу ғариза килгән. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Өфөлә «Тамға» башҡорт костюмы конкурсы еңеүселәре иғлан ителде,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,2378,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-21/f-l-tam-a-bash-ort-kostyumy-konkursy-e-e-sel-re-i-lan-itelde-3938441,2024-09-21T13:05:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырТатарстанда барлыгы 1945 балалар бакчасы бар. Шуларның 729 ында татар телендә белем бирәләр, аларга 28 мең татар баласы йөри. Моннан тыш 665 урыс-татар бакчасында 14 мең татар төркеме эшли, аларда 25,3 мең бала тәрбияләнә. Узган елгы нәтиәләргә караганда, Татарстан балалар бакчаларында тәрбияләнүчеләрнең 57 процентына туган телләрдә белем бирелгән. Бу хакта республика хөкүмәтенең узган елгы эшчәнлеге турындагы хисапта әйтелә, дипяза""Коммерсантъ"". Мәктәпкәчә яшьтәге балалар оешмаларында барлыгы 201,6 мең бала тәрбияләнә, димәк аларның 114,5 меңе милли телләрне өйрәнә. Татарстанда барлыгы 1945 балалар бакчасы бар. Шуларның 729 ында татар телендә белем бирәләр, аларга 28 мең татар баласы йөри. Моннан тыш 665 урыс-татар бакчасында 14 мең татар төркеме эшли, аларда 25,3 мең бала тәрбияләнә. Шулай ук республикада чуаш телендә тәрбияләүче һәм белем бирүче 51 бакча, удмурт телендә - 15, мари телендә - сигез, мордва телендә - бер бакча бар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстандагы балаларның 57 проценты бакчаларда милли телләрне өйрәнә,['Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1104,https://www.azatliq.org/a/tatarstandagi-balalarning-57protsenti-bakchalarda-milli-tellarne-oyrana-/32897702.html,2024-04-09T16:43:47+03:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырШул ук вакытта сораштырылганнарның күпчелеге әле дә атом коралы куллануга каршы, андыйлар 52 процент. Русияләрнең өчтән береннән артыгы Украинага атом һөүмен хуплар иде. Бу ""Левада"" үзәгенең июнь аенда уздыргансораштыруы нәтиәләреннәнкүренә. Сораштыруда катнашканнарның 10 проценты сугышта атом коралы куллануны ""һичшиксез"" хуплый, 24 проценты аны ""мөгаен урынлы булыр"" дип саный. Моны хуплаучылар саны соңгы елда 5 процент пунктына арткан һәм Украинада сугыш башланганнан бирле иң зур күрсәткечләргә иткән. Шул ук вакытта сораштырылганнарның күпчелеге әле дә атом коралы куллануга каршы, андыйлар 52 процент. Элегрәк Владимир Путинилнең атом доктринасына үзгәрешләр кертүне уйлавынәйтте. Хәзеге вакытта атом коралын дошман да шушындый корал кулланса һәм ""дәүләтнең яшәешенә "" куркыныч янаса гына куллану күз уңында тотыла. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","""Левада"": сораштырылганнарның 34 проценты Украинага атом һөүмен хуплый",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,982,https://www.azatliq.org/a/levada-sorashtirilgannarning-34-protsenti-ukrainaga-atom-hojumen-hupliy-/33022803.html,2024-07-05T09:33:00+03:00
"Всего в Республике Башкортостан за 7 месяцев 2025 года поступило 7488 заявлений налогоплательщиков на предоставление социального налогового вычета в упрощенном порядке. Сумма подтвержденного социального налогового вычета составила 379 млн руб. , в том числе сумма НДФЛ, подтвержденная к возврату составила 49 млн рублей. Налогоплательщикам, имеющим «Личный кабинет для физических лиц» на сайте ФНС России и заключившим договоры на оказание услуг, не нужно представлять в налоговые органы налоговую декларацию по налогу на доходы физических лиц по форме 3-НДФЛ и пакет документов, подтверждающих право на данные вычеты. Вся информация, необходимая для проверки права граждан на вышеуказанные вычеты (с их согласия), поступает в налоговые органы напрямую от налоговых агентов-участников информационного обмена с ФНС России: учебных заведений, медицинских организаций, негосударственных пенсионных фондов и прочих организаций и индивидуальных предпринимателей. В случае наличия права у налогоплательщика на получение налогового вычета, налоговым органом направляется налогоплательщику в Личный кабинет предзаполненное заявление для его утверждения. Подробнее о возможностях получения налоговых вычетов в упрощенном порядке можно ознакомиться в специальном разделе официального сайта ФНС России.",Подведены предварительные результаты получения жителями,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,1291,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-08-04/podvedeny-predvaritelnye-rezultaty-polucheniya-zhitelyami-4337810,2025-08-04T15:48:00+00:00
"Руководитель Физтех-лицея имени П. Л. Капицы, исполнительный директор Фонда развития Физтех-школ Андрей Богданов ознакомился с научной инфраструктурой Башкортостана. В рамках визита он посетил Евразийский музей кочевых цивилизаций и передовые лаборатории УУНи Т и УГНТУ на базе Межвузовского кампуса.","«Место, где зажигаются технологические звезды»",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,300,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2024-12-13/mesto-gde-zazhigayutsya-tehnologicheskie-zvezdy-4052443,2024-12-13T21:25:00+00:00
Сайтта - Башҡортостан Республикаһының Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты кәңәштәр тәҡдим итә:,Урамда боҙлауыҡ булғанда айырыуса иғтибарлы булырға кәрәк!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,102,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-02/uramda-bo-lauy-bul-anda-ayyryusa-i-tibarly-bulyr-a-k-r-k-4527257,2026-01-02T07:54:00+00:00
"Күҙҙең яуын алып торған Рабиға коллекцияһы тамашасыларға ла, жюриға ла оҡшаған. Башҡорт милли кейеменең ҡабатланмаҫ үҙенсәлеге менән заманса стилдәрҙе ҡушыу һөҙөмтәһендә тыуған ижад емештәре, ысынлап та, ифрат матур. Проект Президент мәҙәни инициативалар фонды ярҙамында тормошҡа ашырыла. Сығанаҡ: ""Ағиҙел"" БХК ДУП-ының ВК сәхифәһе.",Башҡорт күлдәктәре лайыҡлы баһа алды,['Башҡортостан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,332,https://amanat.su/news/novosti/2024-09-25/bash-ort-k-ld-kt-re-layy-ly-ba-a-aldy-3944762,2024-09-25T15:59:00+00:00
"Төмәндә төзеләчәк мәчет рәсемеМөселманнар Чехов урамындагы бернинди уңайлыкларсыз ике катлы агач йортның беренче катында намаз да укый, төрле чаралар, утырышлар да үткәрә, ә икенче катта казыятның эш бүлмәсе урнашкан иде. Шушы араларда мәхкәмә бу йортны сүтәргә дигән карар чыгарды. Хакимиятләр мәчет төзү өчен урынны да рәсмиләштерде, әмма ул кишәрлек уйсу иргә урнашкан. Төзелә калса, мәчет арзанга чыкмаячак. Азатлык хәбәрчесе Төмән өлкәсе казыяты мөфтие Фатыйх хәзрәт Гарифуллин белән әңгәмә корды. –Фатыйх хәзрәт, казыят күп еллардан бирле хакимияттән яңа мәчет өчен урын сорый. Ниһаять, бу хыялыгыз тормышка ашып килә ахрысы. Лесобазадагы мәчет урыны рәсмиләшкәнме инде? Төмәннең Чехов урамындагы гыйбадәт йорты–Әйе. Бу кишәрлек ""Шәһәрнең икенче мәчете"" дини оешмасы исеменә язылган. Ә оешма безнең дини идарәгә керә. Күп еллар элек Дан орденнарының тулы кавалеры Хәбибулла Якин бу оешманы теркәгән иде. Ул мәчеткә урын алу өчен күп тырышлык куйды. Тик бу шатлыклы көнне үзе күрә алмады, үлеп китте. Аның эшен дусты, сугыш ветераны Тияк Шәрипов дәвам итте. Ул да 90 яшькә итеп килә инде, сәламәтлеге дә яхшыдан түгел. Шулай да Тияк абый Төмән шәһәренең Лесобаза дип аталган ягындагы 25 сутый ирне алуга иреште. Урын уйсу ирдә бирелгән, әле аны күтәрергә күп ком кирәк, мәшәкатьләре итәрлек. Әйтергә кирәк, өлкә татар Конгрессы башкарма комитеты рәисе Ринат Насыйров белән берлектә Төмән өлкәсе милләтләр эшләре комитеты итәкчесе Евгений Воробьев белән күрештек. Төзүне башлау өчен мәйданны әзерләү эшләре каралды, мәчетнең проекты турында сүз алып барылды, бу эш архитекторларга тапшырылды. Тиздән Русиянең Азия өлеше мөселманнары диния идарәсе мөфтие Нәфигулла Аширов килергә тиеш. Тияк бабай, Нәфигулла хәзрәт белән бергәләшеп башка мәчетләрнең проектларын карап, уңайлы, матур, мәһабәт Аллаһ йорты төзелеше турында тагын да сөйләшәчәкбез. Язын шундый бер катлаулы стартка керешәчәкбез дигән өмет бар. Шәһәрнең Лесобаза өлешендә соңгы елларда шактый торак йортлар калкып чыкты, бу район үсә. Анда татарлар да күп яши. Мәчетнең бу районда булуы бик кирәкле. Шәһәр елдан-ел зурая, шундый микрорайоннарда мәчетләрнең булуы бик мөһим. Шуның өчен, Төмәндә якын киләчәктә тагын бер иман йорты калкып чыгар дип ышанып калабыз. –Мәчет төзелешен кем финанслаячак, хөкүмәт ярдәм итәме? –Хөкүмәт читтә калыр дип уйламыйбыз, беркадәр ярдәм булыр дип өметләнәбез. Башка диннәргә зур ярдәмнәр күрсәтелгәнне күрәбез. Тагын да Нәфигулла Аширов та, Ринат Насыйров та бу эштән читтә калмаслар. Катлаулы эшне башкарып чыгар өчен бөтен көчне тупларга туры киләчәк. –Мәчет ничә кешегә исәпләнеп төзеләчәк? –Меңнән дә ким булмаска тиеш. Көчебез итсә, булдыра алсак, зур мәчет салырга ният бар. –Төмәннең әмигъ мәчете 700, Тубылның яңа мәчете 600 кешегә исәпләнгән. Мөселманнар бәйрәм вакытларында әмигъ мәчетенең ишек алдына да сыймый башлады. Шәһәрнең Эшчеләр бистәсендә дә (Рабочий поселок) өлкә диния идарәсенә мәчет салыр өчен урын бирелде. Төмәндә мәчетләр итәрлек буламы аннары? –Мәчетләр итәрлек булмас. Хәзер шәһәрнең Кугалы бистәсендәге мәчеттә дә омга намазына килүчеләргә урын итми кала. Кырынкүлдәге мәчеттә дә халык тулы. Бәйрәм вакытында шыгрым булалар. Бу мәчет кенә бөтен проблемны да хәл итмәячәк. Чөнки шәһәр үсә, яңа районнар барлыкка килә. Киләчәктә әле тагын мәчетләр салуга ихтыя туар. –Хәзер мәчет булган бинаны нишләтергә булдыгыз? –Калинин районы мәхкәмәсе бу бинаны күчерергә, сүтәргә дигән карар чыгарды. Соңгы дүрт елда Чехова урамындагы ике катлы агач йорт безгә мәчет ролен үтәгән һәм анда казыятның офисы да урнашкан иде. Бу урында Павел Митинский өе булган, ул 2000 елда бөтенләй янып беткәч, гаиләнең бер әгъзасы белән килешү төзеп, хәзерге йортның хуасы төзелеш башлый. Төзелеш бетүгә, йортны сатып алырга килешәләр. Документлар расланып бетми, ир кеше вафат була. Әти-әниләре йортны казыятка бүләк иттеләр. Тик ике елдан Митинскийлар гаиләсе мирасының икенче варисы барлыкка килде. Канун буенча йорт казыят исемендә булса да, ир аныкы иде. Шулай итеп көннәр ылынуга без бу өйне сүтәргә тиеш идек. Аның бурасын мәчетсез авылга бирергә килештек. Алдан хәбәр итсәк тә, алырга теләүче булмады һәм кайчандыр зур авыл саналган Төмән районындагы Кыштырлыга бирергә карар кылдык. Хәзер анда яшьләр кайта, яңа өйләр салалар. Ә казыятка шәһәр хакимияте яңа офис бирергә вәгъдә итте, көтәбез.",Төмәндә яңа мәчет төзү эшләре башлана,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Дин,4302,https://www.azatliq.org/a/26902145.html,2015-03-20T14:22:28+00:00
"Гөлфиәгә был оҡшамағас, өйҙә тауыш сыға башлай. Тәүге тапҡыр ошо сәбәпле ныҡ ҡына итеп әрләшкәс, ире бөтөнләй өйҙән сығып китә. Юҡ, һөйәркәгә лә, дуҫтарына ла түгел, ә ике урам аша йәшәгән әсәһе янына.",Был хәл йышайғандан-йышая шул.,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,201,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-01-28/byl-h-l-yyshay-andan-yyshaya-shul-4100140,2025-01-28T17:41:03+00:00
"Исполняющий обязанности Министра просвещения РФ Сергей Кравцов выступил на заседании Комитета Государственной Думы по просвещению, посвященном обсуждению кандидатов на должности министров Правительства РФ. Он рассказал об изменениях, произошедших в системе образования, и сообщил, что разрабатывается стратегия образования в России до 2035 года. Члены комитета единогласно поддержали его кандидатуру на пост главы ведомства.",Комитет Госдумы по просвещению единогласно поддержал кандидатуру Сергея Кравцова на пост Министра просвещения РФ,['Дин' 'Хикәйә'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1],2,Яңылыҡтар,424,https://uchbash.com/news/novosti/2024-05-13/komitet-gosdumy-po-prosvescheniyu-edinoglasno-podderzhal-kandidaturu-sergeya-kravtsova-na-post-ministra-prosvescheniya-rf-3764229,2024-05-13T23:41:38+00:00
"Һәр бер ҡатын ҡыҙ һәйбәт егеткә тормошҡа сығырға, балалар табып матур ғаилә ҡорорға һәм бәхетле ғүмер кисерергә хыяллана. Миндә шулай уҡ хыялландым. Балаларым күп булһын, итәгемә йәбешеп йөрөһөндәр тип әйтә торғайным гел. Әхирәттәрем иҫләйҙер бәлки, Сибайҙа уҡығанда магазиндар буйлап йөрөгәндә, улар үҙҙәренә кейем һайлай, ә мин иҫем китеп балалар отделында йөрөй торғайным. Эй, ҡыҙыға инем бәләкәс ҡыҙҙарҙың күҙ яуын алырлыҡ кейемдәренә. Ҡыҙым булһа ҡурсаҡ шикелле кейендерермен ти торғайным. Аллаһы Тәғәлә минең теләгемде ишеткәндер, доньяға береһенән береһе матур биш ҡыҙ килде. Теҙелешеп кенә һыу төшөргә сығып китһәләр, урамға сығып арттарынан күҙемдән юғалғанса ҡарап ҡала торғайным. Бәхетем мөлдөрәмә генә тулы ине, күңелем бөтөн ине. Ғүмерҙә лә уйламаным, бер заман барыһы ла емерелер һәм йөрәгем меңәрләгән ярсыҡтарға селпәрәмә килеп ярғыланыр, яраһынан бер туҡтамай ҡан һарҡыр тип. Бер-бер артлы ике ҡыҙымды ерләгәс, донъяның аҫты өҫкә әйләнде. Ер шары үҙ күсәренән ысҡынып йәһәннәмгә төшөп китһә лә, ыһ та итмәҫ инем хатта! Тормош шул тиклем төҫһөҙләнде! Күҙҙәрҙе томан пәрҙәһе ҡапланы. Балаларымды һөйләп илап зарланып уҙғарған көндәрем төндәремдең иҫәбе юҡтыр. Түгелгән күҙ йәштәремде бергә йыйһаң диңгеҙ булыр ине. Кис йоҡларға ятһам, иртәнсәк уяна алмаҫмын һымаҡ тойғо була ине. Күҙҙәремде йомһам әллә ниндәй бушлыҡҡа осам, тертләп уянам. Ҡасан үлермен дә ҡасан ҡыҙҙарым эргәһенә китермен тигән тойғо менән йәшәнем. Йәшәнем тип әйтеү дөрөҫ тә түгел. Йәшәмәнем мин, ә бары существовала. Ҡалған балаларым бар икәнен дә оноттом, бар нимәгә ҡул һелтәнем. Ғүмеремдә лә бер ниндәй иҫерткес эсемлек эсмәнем. Йәш саҡта ла эсмәнем. Ҡыҙым үлгәс, ҡайғы уртаҡлашырға араҡы тотоп килеүселәр ҙә булды. Ғәйепләп яҙмайым, уларға бик рәхмәтлемен. Кешенең кемлеге шундай ваҡытта беленә. Минең хәлемә инеп, мине әҙгә генә булһа ла ҡайғы һаҙлығынан һөйрәп сығарырға теләүселәргә рәхмәттән башҡа һүҙем юҡ. Эсһәң еңелерәк була, эсеп ҡара тигәндәргә ҡаршы килмәнем, эсеп иҫерәм дә ятып илай торғайным. Араҡы ҡайғыны баҫа тиеү дөрөҫ түгел. Миңә киреһенсә ауыр була торғайны. Гел генә илап, зарланып йөрөп булмай. Һәр кемдең үҙ тормошо, үҙ проблемалары. Гел зарланған кешенән туғандар ҙа, дуҫтар ҙа биҙеп китә. Күҙ йәштәреңде тыйып, хәсрәтеңде эскә йотоп, ҡайғыларыңды яңғыҙың кисерергә өйрәнәһең. Яйлап тормошҡа кире ҡайтаһың, башҡалар һымаҡ йәшәйһең. Йылмаяһың, көләһең бер ни булмағандай. Һинең эсеңдә ниндәй ут янғанын кем белһен? Белмәһендәр ҙә! Мине моңһоҙ ғына бер бисә, бер нимәгә лә иҫе китмәй, уның кеүек пофигистка булһаң ине тип тә әйткәндәре бар. Көләм дә ҡуям. Ҡайғыларҙы һәр кеше төрлөсә кисерә. Кемдер күтәрә алмай бөгөлә, кемдер йырып сығырлыҡ көс таба үҙендә. Бер ҡунаҡта бер өлкән инәй һөйләгәйне. Туғыҙ улымды ерләнем, бер үҙем ултырып ҡалдым, үлеп бөтөрҙәрен белһәм, тапмаҫ инем ҡороғорҙарҙы ыҙалап тип көлгән булып һөйләп ултырҙы. Эсендә ниндәй уттар янғанын кем белә инде һикһәнде ашаҡлаған инәйҙең. Боронғолар белеп тә әйткәндәрҙер инде, күргәнгә түҙем бирһен, күрмәгәнгә күрһәтмәһен тип. Бала ҡайғылары кисерергә яҙмаһын инде берүк әсәйҙәргә. Донъялағы иң ҙур хәсрәт - балаңды юғалтыу. Ҡайғы һаҙлығынан сығыу шул тиклем ауыр икәнен үҙ баштарынан үткәндәр генә белә. Сыға алмай батҡандар, сабырлығы етмәй эсеүгә һабышҡандар, һынғандар әҙме ни? Ҡайғыңды эскә бикләп, сабыр итеп артабан йәшәргә ынтылыу ҙур көс талап итә. Ул әллә ниндәй батырлыҡ түгел. Бары тик ҡалған балаларыбыҙ хаҡына үҙебеҙҙе ҡулға алырға тейешбеҙҙер тип уйлайым. Ҙур ҡыҙымдың юҡлығына 20 йыл булып киткән. 18 йылын илап үткәрҙем, әле бер ике йыл баҫылғаныма. Хәҙер иламайым. Фотоларын төпкә йәшереп бөттөм, сығармайым да, ҡарамайым да, уларҙы һөйләмәйем дә. Күҙ алдымдан китмәйҙәр инде, шул килеш һаҡланалар. Ҡайһы саҡ, булдымы шул ике балам әллә төш кенә булдымы тип уйлап ғәжәпләнеп ҡуям. Бер ниҙә ҡыла алмайым, ер аҫтынан тырнап ала алмайым, бер ниҙе лә үҙгәртә алмайым, күнергә һәм сабыр итергә генә ҡала. Ҡайғы һандығын ҡырҡ йоҙаҡҡа бикләп артабан йәшәргә ынтылырға кәрәк. Ғүмер ҡыҫҡа ғына бит. Инде миңә 53 йәш. Ярты ғүмер үтелгән. Тағы күпме ҡалғаны бер Аллаһы тәғәләгә генә мәғлүм. Инде ҡалған ғүмерҙе илап үткәргем килмәй. Ейәнсәрҙәрем бар, шуларға күңелем әүрәй, шуларға бауыр баҫам. Иң беренсе ейәнсәрем Аянаның тыуыуы мине күктәргә күтәреп, бөтә хәсрәттәремде онотторор көскә эйә булды. Шул бала мине тормошҡа ҡайтарҙы. Тормош ҡараңғы упҡын түгел, ә төрлө йәйғор нурҙарына сорналған икән. Йәшәү үҙе бәхет Өйөмә йәм инде, ҡот ҡайтты сабый менән! Оло йәштәгеләр ейән-ейәнсәрҙәргә әүрәп кенә йәшәй ала. Йәшерәктәргә бәпәй табырға кәңәш итер инем. Сабый тыуыуы кешене тормошҡа кире ҡайтара, өр-яңынан йәшәй башлайһың. Берәүгә лә шулайт, былайт тип аҡыл өйрәтеп булмай. Ҡайғылы саҡта кеше кешене ишетмәй ҙә, тыңламай ҙа, аңламай ҙа. Балаһын юғалтҡан кешенең һәр ваҡыт хәлен белешер кәрәк. Ҡайғыһын уртаҡлашырға, саҡырырға, барырға. Яңғыҙын ҡалдырмаҫҡа. Шул саҡта уға еңелерәк булыр ине. Бер яңғыҙыңа һаҙлыҡтан һурылып сығыу ай һай. Күпме ваҡыт, күпме көс талап ителә. Башты ҡайҙа тығырға белмәгән саҡтар була, нишләргә, нишләргә, артабан ҡалайтып йәшәргә тип өҙгөләнгән ваҡыттар. Ә йырып сығырға кәрәк. Бәлки, ҡайһы бер ҡатындарға ситкә эшкә сығып килеү кәрәктер? Эш кешене баҫа, уйларға ҡайғырырға ваҡыт булмай. Унан һуң, урын алмаштырыу кешене үҙгәртә. Ниндәйҙер стимул бирә. Бына мин Себерҙә ике йыл ғына йөрөп ташланым. Ә шул ике йыл минең тормошомдоң иң сағыу иң матур миҙгеле. Ошо йөрөүемә, ошо йәшәйешемә шөкөр ҡылам. Донъяның ваҡ төйәгенә көймәҫкә тырышам. Үҙемдең үҙгәртергә хәлемдән килмәгән хәлдәргә ҡағырмайым, көсөмдө сарыф итмәйем. Кешеләрҙе күҙәтмәйем. Бары тик үҙ тормошомда ҡайнайым. Шул машина алған, был Турцияға барған тип сәсемде йолҡмайым. Ана, уның балаһы ҡалай йәшәп ята, минеке үлеп ята тип тә сәсрәмәйем. Балаларымдың үлеме һәм башҡа ауырлыҡтарҙы үҙемә Хоҙай тарафынан ебәрелгән һынау итеп ҡабул итергә өйрәндем. Ярышмай, кеше менән булышмай, көнләшмәй йәшәй алыу иң ҙур бәхеттәрҙең береһе ул. Әсәйем мәрхүмә әйтер ине, берәүҙең дә ҡаҙаны буш түгел тип. Балаларын юғалтҡан әсәйҙәргә күркәм сабырлыҡ теләйем. Бар йөрәгем менән һеҙҙең хәлегеҙҙе аңлайым, тик йыуатыу һүҙҙәренән тыш башҡа бер нисек тә ярҙам итә алмайым шул. Шул тиклем смстар күп килә, ҡайһы берҙәрен уҡырға ла өлгөрмәйем. Мин дә әллә кем түгел, ябай ғына бер бисәмен. Кешеләргә аҡыл өйрәтеп ултыра алмайым. Үҙ башымдан үткәндәрҙе яҙам, әгәр бынан кемгәлер еңеллек килә икән, бик шатмын. Һине уҡыһам ҡабат йәшәргә дәрт уяна, йөрәгемә ял алам тигәйне бер ҡатынҡай. Рәхмәт инде. Тик мине артыҡ ҙурлап, аштырып шаштырып маҡтау ҙа кәрәкмәй. Ундай саҡтарҙа мин юғалып, уңайһыҙланып ҡалам. Ни әйтергә лә белмәйем. Яҙғандарымды уҡып үҙегеҙгә берәй файҙаһы булһа фәһем алырлыҡ булһа мин ризамын. Һәр ваҡыт әйтәм, артыҡ күккә сөймәгеҙ, йығылып төшкәндә миңә ҡыйын булыр тип. Ауырлыҡтарға ҡарамай тормош дауам итә. Тере кеше тереклек итергә тейеш. Барлы юҡлы ғүмерҙе барыбыҙға ла именлектә-һаулыҡта, сабыр ғына матур ғына йәшәргә яҙһын! Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций года. Свидетельство о регистрации ПИ ТУ02-01477",Ауырлыҡтарға ҡарамай тормош дауам итә,['Дин' 'Донъя' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,7067,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-07-19/auyrly-tar-a-aramay-tormosh-dauam-it-3855165,2024-07-19T13:43:00+00:00
"1943 йылдың 8 сентябрендә Берлинда фашистар Чехословакия журналисы һәм әҙәбиәт тәнҡитсеһе Юлиус Фучикты үлтерә. Төрмәлә ятҡанда ул Муйында элмәк  менән репортаж тигән китабын яҙып өлгөрә. Һәләк булғандан һуң, 1950 йылда, Юлиус Фучик Халыҡ-ара Тыныслыҡ премияһына лайыҡ ителә. Уның китабы 70-тән ашыу телгә тәржемә ителә. Журналистика донъяла иң хәүефле һөнәрҙәрҙең береһе  булып ҡала. Йыл һайын планетаның төрлө мөйөшөндә байтаҡ журналист үлемесле һөжүмгә дусар була. Башҡортостан журналистары донъяның прогрессив журналистарына теләктәшлек белдерә, шулай уҡ илебеҙҙә барған махсус хәрби операцияны һәм уның батыр яугирҙәрен киң яҡтыртыуға ҙур өлөш индерә. Ә бөгөн Матбуғат йортонда журналистар МХО яугирҙарына ебәреү өсөн сәк-сәк бешереү буйынса өмә үткәрә. Еңел булмаған хеҙмәттәрендә коллегаларыбыҙға, республикабыҙ журналистарына, ҙур уңыштар теләйбеҙ.",Бөгөн – Журналистарҙың халыҡ-ара теләктәшлек көнө,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0],4,Яңылыҡтар,856,https://amanat.su/news/novosti/2025-09-08/b-g-n-zhurnalistar-y-haly-ara-tel-kt-shlek-k-n-4378630,2025-09-08T11:43:00+00:00
"Беҙ барыбыҙ ҙа – мосолман кешеләре бына ошо һорауға динебеҙ ҡанундарынан сығып яуап эҙләп тапһаҡ, дөрөҫ юлда булырбыҙ, иншалла. Ислам дине алдауҙы рөхсәт итәме? Әҙәм балаһы ниндәйҙер кимәлдә ҡурҡағыраҡ, ҡыйыуһыҙыраҡ йәиһә, киреһенсә, дыуамал булыуы, бәғзе кешенең ялҡауыраҡ йә артыҡ ҡыҙыуыраҡ булыуы ла мөмкин. Кеше башҡа төрлө етешһеҙлектән дә азат була алмай. Әммә, бына алдашыу мәсьәләһенә килгәндә, бәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әҙәм балаһына уны ҡәтғи тыйған, әммә тормошта була торған тик өс осраҡ өсөн генә алдашыуҙы рөхсәт иткән. Беренсе осраҡ – асыуланышып йөрөгән ир менән ҡатынды йәиһә башҡа ике кешене яраштырыу маҡсатында кемдеңдер бер аҙ алдап ебәреүе тыйылмай. Иң яҡшы ниәт менән атҡарған бындай алдашыуҙың хәләл икәнен белергә тейешбеҙ. Мәҫәлән, ике күрше ҡасандыр, ниндәйҙер сәбәп менән асыуланышып, ыҙғышып киткән дә, ошоғаса бер-береһенә һүҙ ҡушмай, хатта иҫәнләшмәй ҙә йөрөй икән, ти. Ә өсөнсө күрше быларҙың икеһе менән дә яҡшы мөнәсәбәттә һәм уларҙың икеһен дә берҙәй үк яҡын күрә. Бәхәстә булған күршеләрен йәлләй, улар өсөн ифрат та борсола, нисек итеп дуҫтарын яраштырырға берәй ысул эҙләй торғас, уның башына бер уй килә: – Күрше, яңыраҡ Ғәлиәхмәт ҡорҙаш менән һөйләшеп ултырғайным, һинең менән ни өсөндөр бәхәскә ингәненә шундай ныҡ үкенә, нисек итеп һинән ғәфү үтенергә белмәй. Эй уңайһыҙланам Мөхтәр күршенән, минең өсөн уның менән һөйләшеп ҡара әле, – тип әйтте Ғәлиәхмәт. Үҙе һинең фәлән-фәлән эштәреңде хатта маҡтап та алды. – тип һүҙ араһында әйтеп ебәрә был. Халыҡса әйткәндә, Мөхтәрҙең һалпы яғына һалам ҡыҫтырып, уның күңеленә уйланыуға аҙыҡ бирә. Оҙаҡҡа һуҙмай, икенсе күршеһенә барып, алдаштырып-йолдаштырып, Ғәлиәхмәттең йөрәгенә лә бер аҙ орлоҡ сәсеп китә. Унан инде башҡаса һис бер кемгә лә был хаҡта өндәшмәй генә үҙенең боҙоҡлоғоноң һөҙөмтәһен көтә башлай. Ғәлиәхмәт бер көн иртән көтөү ҡыуғанда Мөхтәргә хатта сәләм биреп тә үтә. Икенсе тапҡыр Мөхтәр күрше тегеһен алдараҡ сәләмләп өлгөрөргә ашыға! .. Күпмелер ваҡыт выждандары ғазапланып көн күргән был ике күрше, бынан ары, әлбиттә, күңелдәре бушанып, тыштан әйтешмәһәләр ҙә, эстән генә бер-береһен ғәфү итәләр. Айырылышҡан ир менән ҡатынды ла шундай уҡ ысул менән яраштырыу мөмкин. Ике кешенең татыулашыуына булышлыҡ итеү, әлбиттә, бик сауаплы ғәмәл булғанғалыр, Алла рәсүле ғәләйһис-сәләм хатта бер аҙ алдаштырыуҙы ла рөхсәт иткән. Алдау тыйылмаған икенсе осраҡ – үҙеңдең хәләл ефетеңә бәғзе мәлдәрҙә ысынбарлыҡҡа әллә ни тап килеп етеңкерәмәгән яҡшы һүҙҙәр, урыҫса әйткәндә, комплименттар әйтеү. Быға, әлбиттә, бер ниндәй миҫал килтермәгәндә лә була. Быны беҙ, айырыуса ир-ат, һәр кемебеҙ ифрат яҡшы беләбеҙ. Был донъяла һинән дә матурыраҡ ҡатын юҡтыр, Ғәлимә, йәнем йәиһә Русланым, һин ысынбарлыҡта торғаның менән арыҫлан да баһа! .. , йә булмаһа, Сөнәғәт, һин бит – аҡыл эйәһе! . Был ысул, әлбиттә, ир менән ҡатыңдың бер-береһе менән татыу йәшәүенә этәргес булып тора. Өсөнсөнән, бәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм, һуғыш ҡырында дошмандарыңды алдауҙы ла, әлбиттә, рөхсәт иткән. Үлән төҫөндәге маскировкалы хәрби кейемдән алып төрлө хәйлә ярҙамында атҡарылған маневрҙар, дошмандар ишетһен, тип ебәрелгән утка, йәғни дезинформация кеүек һанһыҙ ысулдарҙы һанап китеүҙең хатта кәрәге лә юҡтыр. Был хаҡта әрме хеҙмәтендә булған йә унда булмаған кешеләр ҙә бик яҡшы белә. Бына ошоларҙан башҡа осраҡтарҙа һәр төрлө алдау – хәрәм. Хатта бала кешене: Кил, балам, кәнфит бирәм, – тип яныңа саҡырһаң, уға вәғәҙә ителгән кәнфитте мотлаҡ бирергә бурыслыһың. Тик, тормош тигән нәмә ифрат та ҡатмарлы, төрлө мәл була. Ҡайһы бер осраҡта нимәнелер кемгәлер әйтергә ярамай. Бындай ваҡытта, әлбиттә, ярамаған нәмәне тик әйтмәй генә ҡалдырыу хәйерле. Уйлап сығарып, бына шунда булған хәл тип һөйләүҙең гонаһ икәнен беләйек. Ә бына Аллаһы Тәғәлә хаҡында, Уның китабы, фәрештәләре, бәйғәмбәрҙәре тураһында, ғөмүмән, дингә ҡағылышлы мәсьәләләрҙә Ҡөрьәндә лә, бәйғәмбәр хәҙистәрендә лә булмаған нәмәләр, үҙеңдең шәхси фекереңә генә таянып ниҙер сығарып һөйләү айырыуса ҡурҡыныс ялған һәм ололарҙан-оло гонаһ! Бәйғәмбәр шулай йә былай тип әйткән, – тигән мәғлүмәттәрҙе сәхих хәҙистәр йыйынтығынан үҙең уҡып йә мәҙрәсә белеме булған имамдарҙан ишетеп кенә һүҙ алып барыу мөмкин. Минең хаҡта ялған һөйләгән кешенең гонаһы башҡа кеше хаҡында һөйләгән ише генә түгел. Ундай кеше ахирәттә Утта (тамуҡ уты күҙ уңында тотола) буласаҡ, – тип әйткән рәсүлуллаһ. Үкенескә, бәғзе кешеләр Раббыбыҙ тураһында йәки Уның илсеһе хаҡында хатта көләмәстәр һөйләүҙән дә тартынмай. Нисек кенә көлкөлө тойолһа ла, нисек кенә башҡаларҙы көлдөргөң килһә лә, бындай гонаһлы эштән тыйылып тороу мотлаҡ. Ҡиәмәт көнөндә һәммәбеҙ ҙә ҡылған эшебеҙ өсөн генә түгел, ә һәр бер әйткән һүҙебеҙ өсөн хисап бирәсәкбеҙ. Ә ниңә уйыбыҙ өсөн? – тип һорай бәғзеләр. Күңелгә килгән уй өсөн генә кеше яуаплы түгел, сөнки әҙәм башына ниндәй генә уйҙар килмәүе мөмкин. Әлеге мәкерле шайтан кешенең аңына үәсүәсә ҡылырға йәтешләп кенә йөрөй. Ул ишеттермәй генә кешенең күңеленә шыбырлау торған һәләткә лә эйә. Бына шуның өсөн дә уйыбыҙға баш булырға тырышырға тейешбеҙ. Ниндәйҙер берәй шундайыраҡ анекдот йәиһә ғәйбәт булырҙай хәбәрҙе ҡасандыр ишеткән булһаң да, иҫеңә төшөү менән әғүҙубилләһи минәшшәйтәниррәжим тип уны онотоу яйын ҡарарға кәрәк. Ә шул насар хәбәр ауыҙыңдан сыҡты икән, үҙең уйлап сығармаған булыуға ла ҡарамаҫтан, был информация һинең ғәмәл дәфтәреңә яҙыла. Был хаҡта мотлаҡ ҡасандыр яуап бирергә һәм уның язаһын алырға тура киләсәк. Бына ни өсөн алдау – бик насар нәмә. Ялған шаһитлыҡ ҡылыуҙың да Аллаһы Тәғәләгә тиңдәш биреү һәм ата-әсәне ҡәҙер итмәү һымаҡ иң оло гонаһтарға һаналғанлығы хаҡында бәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм әйткән хәҙис бар. Һүҙебеҙ башлыса хәҙерге тыныс тормош хаҡында барғанлыҡтан, әллә ни тәрәнгә төшөп китеүҙе маҡсат итеп ҡуймайым. Кемделер ҡурҡытыу юлы менән дөрөҫ булмаған мәғлүмәтте һөйләргә мәжбүр итеү осраҡтары ла булыуы мөмкин бит. Бындай мәлдең, әлбиттә, үҙенсәлектәре бар. Мәжбүри рәүештәге алдашыу тураһындағы мәғлүмәтте махсус белемле ҡазыйҙар Ҡөрьән һәм Бәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм сөннәтенә таянып яуап бирә ала. Бына ошо хаҡта ине әйтер һүҙем. Аллаһы Тәғәлә һәммәбеҙгә лә тик хаҡ һүҙҙәр генә һөйләп ғүмер кисерергә насип ҡылһын. Х. ҒӘЛИӘХМӘТОВ.",Алдаштырып- йолдаштырып.,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0],5,Йәмғиәт,6115,https://henek.info/articles/common_material/2025-08-01/aldashtyryp-yoldashtyryp-4335169,2025-08-01T12:50:00+00:00
"– Сегодня выпускники наших школ достойно сражаются на передовой, проявляя мужество и героизм. Низкий вам поклон! Педагоги, ученики и родители республики объединились в работе по оказанию помощи участникам СВО, заботе об их семьях, чествованию памяти героев. В прошлом учебном году 10 школам присвоены имена Героев Советского Союза, одной – имя Героя Российской Федерации Бориса Александровича Дудко, ещё одной – имя полного кавалера ордена Славы, 8 – получили имена выдающихся деятелей республики. На фасадах 78 школ установлены мемориальные доски в честь погибших участников СВО. До конца года мы присвоим имена еще 104 школам из 35 муниципалитетов, одному учреждению дополнительного образования, увековечим память героев разных лет. Мы также открыли 2225 «Парт героев». В республике отреставрированы все памятники, мемориалы, обелиски. Проходят тематические выставки, создаются школьные музеи, работают поисковые отряды. Более 5 тыс. ребят с честью носят звание юного шаймуратовца. В парке «Патриот» имени Героя России Максима Серафимова более 16 тыс. десятиклассников прошли допризывную подготовку на базе учебного центра «Авангард». Мы провели в парке «Патриот» первую в своем роде встречу с учителями географии и «Основ безопасности и защиты Родины», которые вносят большой вклад в воспитание у ребят патриотизма, готовности защищать Родину. В августе мы открыли здесь памятник Герою России Максиму Серафимову. Наш долг – помнить подвиги героев-земляков и эта важная работа, несомненно, будет продолжена. Особая роль в ней отводится учителям. Поручаю министерству просвещения республики продолжить работу по сохранению исторической памяти, создать пособия (брошюры) с описанием подвигов уроженцев Башкортостана для использования в образовательном процессе», – отметил Радий Хабиров. «Поручаю министерству просвещения республики совместно с главами районов и городов вести работу не только по обновлению зданий школ, но и содержания образования в них. Концепции обновления с учетом профилизации и дополнительного образования необходимо представить до 1 ноября этого года. А министерству просвещения – организовать анализ и защиту проектов. Наш Президент поддержал нас в вопросе строительства Республиканского математического лицея-интерната. 7 августа мы дали старт этой работе. Через два года у нас появится инновационное учреждение для 360 одаренных детей со всей республики», – отметил Радий Хабиров. Фото из БАШИНФОРМ",Ключевые решения для сферы образования: августовское совещание в Бирске,['Дин' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Мәғариф,2425,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2025-08-26/klyuchevye-resheniya-dlya-sfery-obrazovaniya-avgustovskoe-soveschanie-v-birske-4362675,2025-08-26T15:55:00+00:00
халыҡ-ара Китап-байрам йәрминкәһендә гәзит-журналдарға яҙылыусылар араһында бүләк отоу уйыны БАШЛАНА.,Электрогриль отоусы бүләген килеп алды!,['Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],3,Яңылыҡтар,101,https://yanshishma.com/articles/yanyliktar/2025-06-01/elektrogril-otousy-b-l-gen-kilep-aldy-4259441,2025-06-01T15:05:00+00:00
йылдарҙа күп сит ил компаниялары ишекте емерә һуға яҙғансы ябып Рәсәйҙән сығып киткәндәр ине. Ә беҙгә бартамсылдар кәрәкме?,"Ҡасып кит, сәсеп кит!",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Юмор,123,https://henek.info/articles/shulay-a-bula/2025-02-28/asyp-kit-s-sep-kit-4139894,2025-02-28T13:00:00+00:00
"В документе указывается, что награда связана со значительным вкладом жителей города в Победу в Великой Отечественной войне. В годы войны Ишимбаю довелось сыграть особую роль. Всего за годы Великой Отечественной войны страна получила около 4,5 млн тонн ишимбайской нефти.",Президент РФ В. В. Путин присвоил городу Ишимбай почетное звание,['Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,270,https://uchbash.com/news/novosti/2025-01-16/prezident-rf-v-v-putin-prisvoil-gorodu-ishimbay-pochetnoe-zvanie-4085752,2025-01-16T10:50:00+00:00
"Төҙөүселәр ғаиләһендә тәрбиәләнгән Гордей бәләкәйҙән үк был һөнәргә өйрәнеп үҫә. Ҡыҙыҡһыныусан бала 4 йәшендә үк тәүге «өйө»нөң проектын төҙөй. Бөтә Рәсәй «Төҙөүсенән һора» конкурсында ҡатнашып, урын алғас, уны Советҡа саҡыралар. Гордей Рәсәй Шахмат федерацияһында, Зураб Церетели галереяһында, Төҙөлөш министрлығы ултырыштарында ҡатнашып та өлгөрҙө! Быйыл Гордей үҙенең тәүге, әммә бик мөһим проекты өҫтөндә эш башлаясаҡ. Проект йәш быуын араһында төҙөлөш һөнәрен танытыуға йүнәлтелгән! Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Башҡортостандан йәш төҙөүсе — Рәсәй кимәлендә!,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,"Көслөләр, ҡыйыуҙар, етеҙҙәр",878,https://yanshishma.com/articles/k-sl-l-r-yyyu-ar-ete-r/2026-01-17/bash-ortostandan-y-sh-t-se-r-s-y-kim-lend-4540428,2026-01-17T11:10:00+00:00
"— Яҙ Зареманан был симаналарҙы бер яртыға алып ҡалып сәскәйнем, һаман шытмай ята әле, — тине шул саҡ Гөлфая бер түтәлгә ымлап. — Эййй. Бынау ҡыҙҙарҙы әйтәм: бер атаның балалары — икеһе ике төрлө! Кесеһен бигерәк уңған, тиҙәр ҙә уның. Балта оҫтаһы, тиме. Булған кеше булдыра инде! Бер ҙә ҡыҙмын, тип ҡарап тормаған, егеттәр шөғөлө, тип ҡурҡып ултырмаған. Хәҙер бит хатта ирҙәр ҙә ул балта тигән нәмәне тота белмәй. Вәт, әй! Олатаһы Хисам ҡарт мәрхүм тирә-йүндә данлыҡлы балта оҫтаһы була торғайны ла инде. Иҫеңдәлер — йән тартмаһа ла, ҡан тарта, тигәндәй. Беҙҙең ауылда ни йорт фәлән төҙөгән кеше юҡ та инде хәҙер, шуға ситкә сығып киткән, тиҙәр. — Кемде һөйләйһең, ҡоҙағый? — Ғәли ҡыҙын әйтәм, сығып киткән, тип. — Тағы киткән шул? .. — Тегеһе түгел инде, Баныу малайында торғаны. Уныһы — олоһо түгелме әле? Ни донъя көтөргә юҡ, ни эшләгән эше, тигәндәй. Бер көн килен ниндәйҙер йомош менән ингән икән. Теге ҡатын өйҙә юҡ, ти. Ҡатының ҡайҙа? — тигәнгә: Уның сығып китә торған ғәҙәте бар. Йөрөп туйһа, ҡайтыр әле, — тип тора, ти, ыжламай ҙа. Килен үҙе лә: Бер әйткәйнем, — ти, — шундай шәп егетһең, ул ҡатын һиңә ни бысағыма кәрәк, ҡыу уны! — тип. Беләһеңме, нимә тип яуаплаған? Ул бигерәк балыҡты оҫта һата, — тип. Баныу малайы балыҡ тотоу менән булашҡан була ла инде. Тапҡан оҫта! Әҙер балыҡты һатырға ни? ! Балыҡ һата, тип кенә эт юлында йөрөгән ҡатынды аҫрарға башына тай типмәгәндер! Ул бисәләрҙе лә әйтәйем инде — ҡайҙан өлгө алған эсеп, ир өҫтөнән гүляйт итеүҙе! Исмаһам, һеңлеһенән үрнәк алһын ине. Әллә апаһымы, әллә? .. Кит, кит инде, илаһым — бер атанан, бер тормош күреп үҫкәндәр! — Кемде һөйләйһең, ҡоҙағый? — Ғәли ҡыҙҙарын әйтәм — икеһе ике төрлө, тим! — Ҡайһы Ғәлиҙең? — Атаҡ, Ғәли берәү түгелме ул беҙҙә? — Мин дә шулай тим дә. Һуң, Ғәлиҙең ҡыҙы берәү генә лә, Баныу малайында торғанын әйтәһеңдер ҙә? Зареманымы? — Балта оҫтаһы булып йөрөгәне кем ҡыҙы, улайһа? — Шулдыр! Шунан башҡа балта тоторҙай ҡатын-ҡыҙ юҡ ауылда. Ир генәһе: Балыҡты оҫта һата, — тип маҡтағас, килене тегегә балтаһын алып барып күрһәткән, ти. Оҫта ғынамы — балта оҫтаһы ул һинең бәғеркәйең! — тип әйткәс, тегенән балта оҫтаһы, тип көлгәндәр имеш. Баҡһаң, зимагур бисәкәй ауырлығы күп булһын, тип балыҡтар эсенә һапһыҙ балта ҡушып һатҡан икән. Бер уға ғынамы, тиһәң — юҡ: Кәфиәгә, Әлфиәгә лә һатҡан, ә Гөлфиәгә таш ҡайраҡ һалып ебәргән, ти, хатта! — Бәй, ҡарамағандар микән шундуҡ? .. Эй, аллам! Бигерәк олатаһына оҡшамаҫ, шулай! Ул да данлыҡлы балта оҫтаһы ине бит — Хисам ҡартты әйтәм. Мәрхүмкәйең шулай кешегә бураһын бурашып, өй төҙөшөп, тирә-яҡта йөрөй торғайны. Гел генә эш түгел дә инде — арып та киткәндер. Шул арала, берәр ай дауамында эсеп тә ала. Хәйерселәп берәй өйгә кергәндә, күҙенә балта-фәлән күтәрмәлә салынһа, шундуҡ ҡуйынына тығыр ҙа, инеп, хужаһына үҙ балталарын бер яртыға һатып сыға торғайны. Оҫта булғас, кем шикләнһен дә, етмәһә — оҫтаның үҙенең балтаһын ҡулға төшөрөргә кем теләмәһен инде? .. 2025, июнь.",Раушан ҒӘЛИМОВ,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Йөҙ йыллыҡ,2914,https://henek.info/articles/+-+-+-+/2025-10-08/raushan-limov-4419232,2025-10-08T13:45:00+00:00
"Факил Сәлих улы Мырҙаҡаев 1950 йылдың 14 ноябрендә Башҡортостандың Миәкә районы Ҡаран-Ҡуңҡаҫ ауылында тыуған. Юғары белемле – Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлаған. Рәсәй, Башҡортостан Журналистар (1979) һәм Яҙыусылар (1997) союздары ағзаһы. Хеҙмәт юлын тыуған районының «Октябрь» гәзитендә башлай. «Башҡортостан» гәзитендә – баш мөхәррир урынбаҫары, «Башҡортостан ҡыҙы» журналында – яуаплы сәркәтип, «Һәнәк» журналында баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй. Өлкәндәргә һәм балаларға тәғәйенләнгән «Йәш хәбәрсе», «Ҡамғаҡ», «Аҙашҡан болан балаһы», «Тынғыһыҙ малай», «Яҙмыш фалы – йәшлектә», «Яратам, тигәйнең», «Ҡайын һуты», «Ҡайынлыҡ – малайҙар төбәге», «Ҡояшлы сәскәләр» тигән хикәйәләр һәм повестар йыйынтыҡтары авторы. «Һайлау», «Аҙашҡан болан балаһы», «Оҙайлы сәфәр», «Ҡиблалар буталғанда» повестары быуаттар алмашынған, ҡиблалар буталған үҙгәрешле-болғауыр осоробоҙға хас төрлө темаларға яҙылған. Тәнҡитселәр әҙип ижадының ҡәҙимге ерлекле, тормошсан булыуына иғтибар итә, төрлө быуын замандаштарыбыҙ әҫәрҙәрҙә йыш ҡына үҙҙәрен, яҡындарын, таныш ваҡиғаларҙы тоҫмаллай. Ысынлап та, көҙгөгә ҡапыл һынсыл баҡҡанда әлегәсә иҫләнмәгән салдарымды абайлау һиҫкәндереп ебәргән кеүек, яҙыусының әҫәрҙәре аяуһыҙ дөрөҫлөгө менән тетрәндерә, йәшәү – үлем, мөхәббәт – нәфрәт, тоғролоҡ – хыянат, ғорурлыҡ – меҫкенлек, форсат – сараһыҙлыҡ, ҡыуаныс – аяныс, ләззәт – ғазап кеүек һәр әҙәми затҡа ҡағылышлы мәңгелек төшөнсәләр хаҡында фәлсәфәүи уйланырға, ғәмләнергә этәрә. Факил Мырҙаҡаев – балалар әҙәбиәтендә әүҙем һәм уңышлы эшләгән әҙип. Уның «Аҡтүш-Пират һәм Рөстәм менән Марат», «Йәйге каникул», «Тышау» повестары – «Аманат» журналында, «Йәш хәбәрсе», «Ҡайынлыҡ – малайҙар төбәге», «Хушлашыу вальсы», «Яҙмыш фалы – йәшлектә», «Күңел ҡошом», «Яратам, тигәйнең», «Ҡайын һуты», «Баҙарҙарға барһаң. » повестары, «Шатморат ҡыҙыҡ-мыҙыҡтары» һәм хикәйәләре 1989 – 2022 йылдарҙа «Йәншишмә» гәзитендә баҫылды. Әҫәрҙәрҙә шатлыҡ-һөйөнөстәре, ҡыйынлыҡ-көйөнөстәре, тәүге мөхәббәт хистәре, әхлаҡи һәм рухи проблемалары менән бөгөнгө үҫмерҙәр һәм йәштәр донъяһы һынландырыла. Яҙыусы тәржемә өлкәһендә лә әүҙем эшләй. Ул тиҫтәләгән авторҙың хикәйә-повестарын башҡортсаға ауҙарып, китап итеп йә иһә гәзит-журналдарҙа баҫтырҙы. «Йәншишмә»лә донъя күргән Станислав Востоковтың «Президент һәм уның министрҙары», Артур Гиваргизовтың «Атаҡлы «икеле» тоҡсайы яҙмалары», Андрей Жевалевский һәм Евгения Пастернактың «Ҡастыҡ бынан», Екатерина Каретникованың «Вирта» тигән мауыҡтырғыс һәм фәһемле повестары менән уҡыусыларыбыҙ Факил Мырҙаҡаев тәржемәһендә танышты. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры эстон драматургы Андрус Кивиряхктың – «Әлифбанан бер себеш», ҡырғыҙ яҙыусыһы Сыңғыҙ Айытматовтың «Аҡ пароход» драмаларын, француз драматургы Жан Ануйҙың «Антигона» трагедияһын, испан драматургы Алехандро Касонаның «Иң бәхетле төн» мелодрамаһын уның тәржемәһендә сәхнәгә башҡортса ҡуйҙы. Факил Мырҙаҡаев – күп яҡлы ижад кешеһе. Ул төҙөгән башҡортса-урыҫса ауыл хужалығы терминдары һүҙлеге ике тапҡыр нәшер ителде. «Икмәк ҡәҙере» йыйынтығына, исеме әйтеп тороуынса, төп байлығыбыҙ икмәккә ҡарата бөйөк кешеләрҙең, танылған йәмәғәт эшмәкәрҙәренең фәһемле фекерҙәре, яҙыусыларҙың был ризыҡ хаҡындағы афоризмдары тупланды. Ҡаһарманыбыҙ Салауат Юлаев хаҡында «бәләкәй энциклопедия» тип баһаланған йыйынтыҡтары башҡорт һәм урыҫ телдәрендә баҫылды. Ул Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының Рәхмәт хатына лайыҡ булды. Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллыҡ юбилейы айҡанлы нәшер ителгән «Тарих шаңдауы» йыйынтығы ла үҙ уҡыусыларын тапты. «Үлемһеҙҙәр» тигәне Башҡортостанда тыуып үҫкән Советтар Союзы Геройҙары һәм Дан орденының тулы кавалерҙары тураһындағы мәҡәләләрҙән тора. Автор башҡорт әҙиптәренең фәһемле фекерҙәрен бөртөкләп туплап, халҡыбыҙ тарихында беренсе дөйөм афоризмдар йыйынтығын баҫтырып сығарҙы. Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Мостай Кәрим менән Әнғәм Атнабаевтың афоризмдары башҡорт, урыҫ, татар телдәрендә айырым китап булып донъя күрҙе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт, Ҡаҙағстандың Әхмәт Йәсәүи исемендәге халыҡ-ара, Мифтахетдин Аҡмулла, Әнғәм Атнабаев исемендәге премиялар лауреаты ул. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы менән бүләкләнгән. Бөгөн гәзитебеҙҙең тоғро дуҫы, әүҙем авторыбыҙ Факил Сәлих улы Мырҙаҡаев 75 йәшлек юбилейын ҡаршылай. Уны байрамы менән ысын күңелдән ҡотлап, үҙебеҙҙең иң изге теләктәребеҙҙе юллайбыҙ, ихтирамыбыҙҙы еткерәбеҙ. «Икенсе космонавт» Ҡәләмдәштәр фекере Факил Мырҙаҡаев – яҙыусылар араһында «икенсе космонавт», сөнки Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһын икенсе булып ул алды. Шуныһы мөһим: ике лауреат та Дим буйынан. Факил Сәлих улына әлеге премияны матур күҙҙәр өсөн бирмәнеләр. Тырыш хеҙмәт, балаларға һөйөү, ихласлыҡ ята уның нигеҙендә. Бәхетле яҙмышлы кеше ул Факил Мырҙаҡаев. Журналистика өлкәһендәге тынғыһыҙ һәм яуаплы хеҙмәте менән бер рәттән ул матур-матур әҫәрҙәр ижад итте. Киләсәктә лә ижад ҡомарың һүнмәһен, ҡәләмдәш. Ҡәҙим АРАЛБАЕВ, Башҡортостандың халыҡ шағиры. Балалар ҡулдарынан төшөрмәгән был китаптарҙың өҫтөнлөгө шунда: улар мауыҡтырғыс сюжетҡа ҡоролоуҙары менән бергә, башҡорт теленең бөтә байлығын иркен файҙаланып яҙылған юғары художестволы әҫәрҙәр. Тыуған төйәккә һөйөү тәрбиәләйҙәр, балаларға һәм үҫмерҙәргә бәйләнешле мөһим проблемаларҙы сағылдыралар. Иң мөһиме, Факил Мырҙаҡаев балалар һәм үҫмерҙәр психологияһын тойоп, уларҙы яратып яҙа. Нәжиб АСАНБАЕВ, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы. Уның «Аҡтүш-Пират һәм Рөстәм менән Марат», «Йәш хәбәрсе» повестарынан, бик күп хикәйәләрҙән тупланған «Тынғыһыҙ малай» китабы кескәйҙәрҙе туған тел хикмәттәре менән таныштырһа, йәш үҫмерҙәргә тәғәйен әҫәрҙәрендә хеҙмәт кенә кешене кеше итә тигән фекер үткәрә. «Йәш хәбәрсе» повесында Самат үҙенең редакцияла эшләгән ағаһы Айраттан журналистика серҙәренә өйрәнә, гәзит жанрҙары менән таныша. Балаларыбыҙға һөнәр һайларға ярҙам иткән бындай китаптарҙың әһәмиәте ҙур. Сөнки әҙип һәм журналист һүҙенең баһаһы төшөп барған бер заманда йәш быуынды әҙәбиәткә һәм журналистикаға ылыҡтырыу мөһим. Факиһа ТУҒЫҘБАЕВА, Башҡортостандың халыҡ шағиры. Балалар яҙыусыһы булып танылған, дан ҡаҙанған Факил Мырҙаҡаевтың «Яҙмыш фалы – йәшлектә» тип аталған повестар йыйынтығы – бөгөнгө балалар әҙәбиәтен байытыусы ижад емеше. Ул емештең һуты күңелдәрҙе сафландыра, мәктәп уҡыусыларына күпме үрнәк, йәшәү рәүешенең өлгөләре килтерелә, хис-тойғоларына күпме көс, ҡөҙрәт бирә. Бындай яҙыусыбыҙ бар икән, илһамланып ижад итә икән, балалар прозаһы яңыса үҫеш алырына ышанам, сөнки уның фалы Факилда. Факил Мырҙаҡаевтың әҫәрҙәрендә, бөйөк булмаһаң да, кеше булып ҡал, тигән төп идея күтәрелә. Рафаэль АҘНАҒОЛОВ, педагогия фәндәре докторы, профессор. Факил Мырҙаҡаевтың ҡайһы әҫәрен генә алһаң да, шул күҙгә ташлана: унда үҫмерҙең күңел донъяһы нескә тасуирланған. Автор геройҙарын идеаллаштырып та ебәрмәй, әммә насар ҡылыҡлыһы – үҙ йөҙө менән, яҡшылыҡ юлына баҫҡаны ла эҙләнеүсе булып күҙ алдына баҫа. Шуныһы йәнә иғтибарға лайыҡ: автор яманлыҡ эшләгәндәргә лә ҡул һелтәп, «йәмғиәттең ташландығы» тигән диагноз ҡуймай. Сөнки ул тәү сиратта – бала, үҫмер. Балалар өсөн яҙыусы иң тәүҙә педагог булырға тейеш. Ул баланың бер генә ыңғай сифатын күрһә лә, шуны үҫтерерлек яҡтылыҡ һибә – бер көн килеп яҡшылыҡ орлоғо ҙур ағас булып үҫеп сығасаҡ. Лариса АБДУЛЛИНА, Башҡортостандың халыҡ шағиры. Әмәлгә ҡалғандай, бер көн Мостай Кәрим «Башҡортостан» гәзите редакцияһына килеп сыҡты. Байтаҡ һөйләшеп ултырҙыҡ. Уртаҡ фекерҙәребеҙ күп булды. Һүҙ араһында Факил ағайҙың фәһемле фекерҙәр йыйынтығын Мостай ағайға тотторҙом. Аҡыл эйәһе, тын да алмайынса, йыйынтыҡҡа ҡапланды ла ҡуйҙы. Әлбиттә, ҙур өлөшөн уның ижады алып тора. – Кем эшләне быны? – тип ғәжәпләнгән ҡарашын миңә йүнәлтте. Факил ағайҙы саҡырып индерҙем. – Урынбаҫарымдың эше, – тим. – Ҡара әле, Факил, һин бит булкаларҙан «йөҙөмдәрҙе» генә сүпләп алғанһың. Ә китабы ҡасан сыға? Халыҡҡа оҡшар ул. Тик беҙҙең яҙғандарҙан аҙаҡ Факил Мырҙаҡаев сүпләп йыйған «йөҙөмдәр» генә ҡалмаһа ярар ине, – тине халыҡ шағиры. Рәлиф КИНЙӘБАЕВ, прозаик, драматург. Күтәрелдең ижад тауына Факил Мырҙаҡаевҡа, ҡәләмдәшкә Ҡайынлыҡта ҡалған малай сағың, Аҙашыпмы, әллә үс итеп, Көмөш тәңкәләрен ҡайындарҙың Йыйып йөрөй ихлас, үҙ итеп. Яраталар, ахыры, шул малайҙы: Ҡайындар бит әсә йәнлеләр. Ҡаран ҡайындары зифа буйлы, Сихри моңло, бигерәк йәмлеләр. Тыуған ерҙең йәм-биҙәге улар, Бында уйнай йәштәр йыйылып. Япраҡ шауы, гүйә, симфония, Йөрәктәрҙә ҡала уйылып. Бында киңлек, бында паклыҡ, сафлыҡ, Гүзәллеккә күңел кинәнә. Бында ҡанатлана тәүге хистәр, Тәүге һөйөү бында төйнәлә. Йәшлек бәхетен татып, Мөхәббәттән шашып, Нисә быуын бында үҫкәндер, Үҫкәндер ҙә ҡоштар һымаҡ көҙөн, Йылы эҙләп осоп киткәндер. Һин дә киттең, Аҡ ҡайындар шауын Алыштырҙың ҡала шауына. Әрхәнәй тау тәпәш тойолдомо, Күтәрелдең әҙәбиәт тигән Мәртәбәле ижад тауына. Шул тау-үрҙән күренәлер әле Ҡул болғаған анау аҡ ҡайын. Хәтерләтәлер ул шул аҡ ҡайын Һөйөү тулы әсә ҡосағын. Янып-көйөп гәзит сығараһың, Китап артлы китап яҙаһың. Ауылдаштарыңа һин һаман да Ҡайынлыҡта йөрөгән малайһың. Ҡайынлыҡта ҡалған малай сағың, Үҙең күптән ҡала кешеһе. Һары япраҡтарҙы ел өйөртә, Көҙгө елдәр елдәр ишеме. Малай сағың йөрөй ҡайынлыҡта. Түләк ҒИРФАНОВ.","""Малай сағың йөрөй ҡайынлыҡта""","['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 1 0 1 1 0 0 1 1 1 1 1],11,Юбилей,9231,https://yanshishma.com/news/yubiley-ar/2025-11-18/malay-sa-y-y-r-y-ayynly-ta-4471419,2025-11-18T11:06:00+00:00
"Таңсулпан был  ризыҡты Көнъяҡ Ҡаҙағстанда йәшәгәндә Ташкенттан килгән үзбәк ҡыҙҙарынан өйрәнгән. Хәҙер үҙе лә уны телде йоторлоҡ тәмле итеп әҙерләй. Һүҙ коллегабыҙға: – Лагман - Үҙәк Азия халыҡтарының ризығы. Хәҙерге ваҡытта уның рецебы шул тиклем күп, хатта уны ниндәйҙер төргә бүлеүе лә ҡыйын. Алдан бешкән ит һурпаһының тәме томат пастаһы менән быҡҡан йәшелсәләрҙең тәме менән ҡатышып үҙенсәлекле бер тәм булдыра. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Лагман бешереп алайыҡ,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,525,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2026-02-11/lagman-besherep-alayy-4573329,2026-02-11T09:00:00+00:00
"Үҙе лә ошо райондың Ҡужай ауылынан сыҡҡан журналист, яҙыусы Рәүеф Насировҡа ноябрҙә 90 йәш тулған булыр ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы йылдарында ул ныҡ ауырыны, әммә быны бер ҡасан да белдермәне. Өфөләге Шәһит Хоҙайбирҙиндең йорт-музейында шәхесте иҫкә алдылар. Осрашыуға Рәүеф Хәй улының яҡындары – ҡыҙы Гөлнара Рәхимйәнова, ейәне Илгиз, коллегалары, уны яҡындан белгән журналистар һәм яҙыусылар – Рәүеф Шаһиев, Рәшит Кәлимуллин, Зәйтүнә Шәрипова, Әҡлимә Сафина, Лира Яҡшыбаева, Тамара Искәндәриә, Гүзәл Вилданова һәм башҡалар килгәйне. Әлбиттә, ҡунаҡтарҙың күпселек өлөшөн журналистың яҡташтары тәшкил итте. Һәр кем йылы хәтирәләре менән уртаҡлашырға ашыҡты, Рәүеф ағайҙы профессиональ яҡтан ғына түгел, кеше булараҡ та яңынан астыҡ. Һәләтле публицист, оҫта рәссам, яҡшы атай, һәр саҡ терәк булырҙай тормош иптәше. Ә күпме билдәле шәхестәрҙең биографияһындағы аҡ таптарҙы бөтөрөргә ярҙам иткән ул! Мифтахетдин Аҡмулла, Муса Мортазин, Шәриф Манатов, Хафиз Ҡушаев, Миңлеғәле Шайморатов, Әмир Ҡарамышев. Һәр береһе хаҡында яҙылған әҫәрҙәр күпме тарих һаҡлай. Сараны билдәле артист, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Салауат Мөхәмәтйәров менән Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы уҡыусыһы, өмөтлө йәш йырсы, күп конкурстар лауреаты Ильяс Боташев йәмләне. Гөлнара Рәүеф ҡыҙы атаһының яҡты иҫтәлеген хөрмәтләп килгән һәр кемгә, кисәне ойошторған шағирә Зөлфирә Ҡарағужинаға рәхмәтен белдерҙе. Автор фотолары.",Рәүеф Насировты иҫкә алып,"['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 0 1 1 0 1 0 1 1 1 1],9,Хәтер,1420,https://yanshishma.com/articles/kh-ter/2025-11-21/r-ef-nasyrovty-i-k-alyp-4477697,2025-11-21T21:51:00+00:00
"Фазыл Вәлиәхмәтов, архив фотосыфикерләрБүген, 15 апрель көнне, Татарстан Югары мәхкәмәсе түбән инстанция мәхкәмәсенең карарын гамәлдән чыгарды. Ике атна элек 70 яшьлек татар милли хәрәкәте ветераны Фазыл Вәлиәхмәтовка карата сак астында калу чарасы 2 июньгә кадәр озайтылган иде. Бу хакта адвокат Рим Сабировка сылтанып, ""ОВД-Инфо"" хокук яклау проектыхәбәр итә. Татарстан Югары мәхкәмәсе Вәлиәхмәтовны сак астында тоту чарасы мәсьәләсен Казанның Совет районы мәхкәмәсендә яңадан карарга кушты. Шул ук вакытта мәхкәмә 70 яшьлек активистның изоляторда калу вакытын 29 апрельгә кадәр озайтты. Рим Сабиров фикеренчә, бүгенге карар беренче инстанция мәхкәмәсе карарында булган хаталарга бәйле, дип яза ""ОВД-Инфо"". Аерым алганда, Вәлиәхмәтовка ""терроризмны аклау"" маддәсе нигезендә рәсми гаеп белдерелмәгән, шул ук вакытта тикшерү аның сак астында калуын шушы авыр маддә нигезендә дәлилләргә тырышкан. Фазыл Вәлиәхмәтовка ""Русия армиясен кабаттан дискредитацияләү"" маддәсе нигезендә берничә пацифистик посты өчен гаепләү белдерелде. Әлеге постлар ""ВКонтакте""да урнаштырылган, аларда Русиянең Украинага каршы сугышы телгә алынмый. Тикшерү шулай ук татар активистын ""Русия азатлыгы"" легионының мөрәәгатенә сылтама урнаштыруда да гаепли (""интернетта террорчылыкны аклау"" маддәсе). Азатлык моңарчы Фазыл Вәлиәхмәтов эше турындаентекләп язган иде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Татарстан Югары мәхкәмәсе Фазыл Вәлиәхмәтовны сак астында калдыруны канунсыз дип таныды,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,1434,https://www.azatliq.org/a/33385583.html,2025-04-15T07:40:28+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Канун студентлар ягында. Бу очракта уку йорты итәкчеләренең гамәлләре - чын башбаштаклык"", ди депутат. Русия думасының яшьләр сәясәте комитеты рәисе урынбасары Владимир Исаков Казан федераль университетын (КФУ) тикшерүне сорап, Русия баш прокуратурасына документ юллаган. Элегрәк студентлар КФУ итәкчелегенең аларны вакытыннан алда тулай тораклар урнашкан Универсиада авылыннан чыгаруларына зарланган иде. Бу хакта КПРФ фракциясе депутаты ""Бизнес "" белән сөйләшкәндәәйткән. Исаковка социаль челтәрләрдә студентлар язган, үзләрен тулай торактан чыгаруларын сөйләгән. ""Алардан урыннарын бушатуларын сораганнар да инде"", ди депутат. Шул ук вакытта КФУда Универсиада авылын 1 сентябрьдә генә бушатачакларын, ә 31 августка кадәр анда студентлар яшәячәк, дипхәбәр иткәннәр иде. ""Прокуратура - кануннарның үтәлешен кырыс һәм игътибарлы рәвештә күзәтергә тиешле оешма. Канун студентлар ягында. Бу очракта уку йорты итәкчеләренең гамәлләре - чын башбаштаклык"", дигән депутат. ""Студентларны тулай торактан чыгару - Русия торак кодексының 105 маддәсе, 2 өлешен боза. Тулай торакта бүлмә арендасы бөтен укыган чорга төзелә, ә бу чорга БРИКС ыенын уздырган вакыт та керә"", диелә Исаков юллаган документта. Шулай ук хәзерге вакытта физика, социаль-фәлсәфи фәннәр, фундаменталь медицина һәм биология институтыннан, шулай ук КФУның башка бүлекләреннән дә студентларны тулай торактан чыгарулары искәртелә. Шул ук вакытта аларга башка корпусларда яшәү урыны тәкъдим ителми. Июнь ахырында университет ректоры Ленар Сафин БРИКС ыены уздырган вакытта Универсиада авылында куәт оешмалары вәкилләре яшәячәкдигән иде. Алар әмәгать тәртибен сакларга киләчәк. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз. уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Дума депутаты КФУ тулай торагыннан чыгарылган студентларны яклап Баш прокуратурага мөрәәгать иткән,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 1 1 1 1 0 1 0 0 1 0 0],7,Яңылыҡтар,1793,https://www.azatliq.org/a/duma-deputati-kfu-tulay-toraginnan-chigarilgan-studentlarni-yaklap-bash-prokuraturaga-morajagat-itkan/33021857.html,2024-07-04T16:22:26+03:00
"Һауа шарттарының ҡырҡа насарайыуына (көслө ел, буран, күреү мөмкинлеге сикләнеү) бәйле бөгөн 10.50 сәғәттән Аксенов – Аксаков – Бәләбәй автомобиль юлының 0 – 39 километрындабөтә төр транспорт саралары өсөн ваҡытлыса сикләү индерелде. – Мәжбүри хәүефһеҙлек сараларын аңлап ҡабул итеүегеҙҙе һорайбыҙ. Был йүнәлештә сәйәхәт итеүҙән тыйылығыҙ. Рәсми сығанаҡтарҙа мәғлүмәттең яңыртылыуын күҙәтегеҙ, – тип иҫкәрттеләр Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса Баш идаралығынан. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Иғтибар: тағы ла юл ябылды!,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,600,https://bashgazet.ru/articles/kh-ef-e-lek/2026-02-17/i-tibar-ta-y-la-yul-yabyldy-4581436,2026-02-17T11:30:00+00:00
"Һолоно кефир менән болғатып бутҡа яһарға, әммә  шыйыҡ түгел. Ярты сәғәткә ҡалдырырға, һуңынан туралған алма һәм бал өҫтәргә. Еүеш ҡул менән икмәк бешереү ҡағыҙы һалынған һауытҡа һалырға 200 градуста 20-30 минут бешерергә. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Алмалы һоло печеньеһы,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Аш-һыу,894,https://henek.info/articles/-+-+-+/2025-05-21/almaly-olo-pechenie-y-4244512,2025-05-21T12:14:00+00:00
"Нух заманында туфан алдынан ҡырҡ көн дауамында ҡойоп ямғыр яуа. Исраид ҡәүеме ҡырҡ йыл дауамында барыр еренә бара алмайынса, сүллектә ҡаңғырып йөрөй. Динебеҙ беҙгә кәмендә ҡырҡ хәҙисте өйрәнеп алып, уларҙы башҡаларға өйрәтергә ҡуша. Ҡырҡ йәше тулған кешенең рухы камиллыҡҡа ирешә, изгелеккә юл тота, ата-әсәһенең ҡәҙерен белә башлай. Ауырыуҙың баш осонда ҡырҡ тапҡыр Әл Фатиха сүрәһен уҡылһа, ауырыу һауығырға мөмкин тигәндәр бабайҙар. Араҡы эскән кешенең аяты ҡырҡ көн дауамында ҡабул булмай торор. Шулай булһа ла, намаҙыңды уҡып торор кәрәк. Әгәр ҙә үле кешенең ҡаршында ҡырҡ мосолман Был кеше яҡшы булды, -тип торһа, был кешенең гонаһтары ярлыҡаныуы ихтимал.",Ҡырҡ һанының хикмәттәре,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Аңлатма,661,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-08-18/yr-anyny-hikm-tt-re-4352254,2025-08-18T11:29:00+00:00
"Берәүҙекенә лә оҡшамаған, донъяға ҡараштары тик үҙҙәренсә булған, замандан алдараҡ та атлаған, насар ҡылыҡтарҙан азат булған, халҡыбыҙҙың бөгөнгөһө, киләсәге өсөн йән атып йәшәгән һәм эшләгән Ейәнсура районының аҫыл ир-уҙамандары: алдынғы ҡарашлы уҡытыусы, педагог-новатор, фәйләсуф яҙарман Наил ЮЛДАШБАЕВ менән үҙе режиссер ҙа, үҙе актер ҙа булараҡ ""Бер актер театры"" оҫталығына эйә Радмир ДӘҮЛӘТБӘКОВ яуаптары: Радмир: Беҙ һәр ваҡыт кемдәндер нимәлер көтәбеҙ. Дәүләт нимәлер эшләр тип көтөү ҙә дөрөҫ түгел. Туған тел мәсьәләһе буйынса башҡорт йәмәғәтселеге ойошорға, ҡарарҙар ҡабул итеп, уларҙы тормошҡа ашыра башларға бурыслылыр. Был йәһәттән ойошоу күҙәтелә, тик һиҙелерлек саралар тойолмай. Шул арала бер нисә быуын туған телен белмәй быуын нығыта. Ул быуын вәкилдәре үҙҙәре атай, әсәй булғас, туған телдәрен үҙ балаларына нисек өйрәтер икән? Бер ваҡыт беҙ ун егет тупланып, шундайыраҡ ҡарарҙар ҙа ҡабул иткәйнек. Әйтәйек, уныбыҙҙың береһендә һарыҡтар бар икән, ҡалғандар унан ғына алырға тейештәр. Башҡа тауарҙар, проблемалар буйынса ла шундай уҡ принцип. Әгәр ҙә минең балымды туғыҙ кеше һатып алһа, мин финанс йәһәтенән күтәрелеп ҡалам. Тағы ла уныбыҙ ҙа үҙебеҙҙең туғандарҙы әйҙәһә, бер-береңде күтәреү пирамидаһы барлыҡҡа килә. Бына мин тыуған ауылымда ер алып, фермерлыҡ эшен башлағайным, шунда уҡ ҡырын ҡараусылар барлыҡҡа килде. Был йәһәттән Гөлсирә апай үҙенең уңышһыҙ эшҡыуарлыҡ тәжрибәһе тураһында һөйләгәне бар, яҙып та сыҡты. Минеңсә, беҙгә был йәһәттән ҡырҡа үҙгәрергә кәрәк. Әгәр ҙә ауылдарҙа йәшәүселәр бер-береһенә ихтирамлы, иғтибарлы мөхиткә ойошһа, бер лөғәттә аралашһа, тел мәсьәләһен дә ыңғай юҫыҡҡа бороу ҡыйын булмаҫ ине. Балаларҙың теле үҙебеҙсә асылһын өсөн уларҙың ата-әсәләренең бер-береһен ихтирам иткән, туған тел проблемаһы менән янып йәшәгән мөхите кәрәктер. Ә бит балалар өлкәндәргә ҡарап үҫә. Наил: Туған телебеҙ өсөн борсолоп йәшәүселәрҙең күп булыуы ҡыуаныслы. Һәр районда кәмендә ун кеше ошо мәсьәлә менән көнө-төнө янып йәшәй, көрәшә, ниндәйҙер ғәмәлдәр башҡара. Халыҡҡа телдең функцияһы, шәхес тәрбиәләүҙәге әһәмиәте тураһында аңлатыу эше алып барырға кәрәк. Кемдәрҙер беҙгә килеп, ошо телдә һөйләшһендәр, тип өйрәтмәгән бит туған телебеҙҙе. Телебеҙ тәбиғи рәүештә барлыҡҡа килгән, Аллаһы Тәғәлә тарафынан бирелгән. Тел кешелә аңды, аҡылды, фекерләүҙе формалаштыра. Литвала биш-алты йыл элек телде һаҡлау буйынса митингылар күп булды. Унда урыҫ мәктәптәрен яба башлағайнылар, халыҡ күтәрелде. Митингыларҙы федераль каналдарҙан күрһәттеләр. Шул ваҡытта психолингвистар сығыш яһаны. Уларҙың фекеренсә, әгәр ҙә бала үҙ телендә уҡымай икән, уның фекерләүе барлыҡҡа килмәй. Шул саҡ был мәсьәләне бар халыҡ аңлар тип ҡыуанғайным, береһе лә быға иғтибар итмәне. Урыҫ балалары үҙ телендә уҡымаһа, фекерләүҙәре формалашмаһа, башҡа милләт балалары ла шундай уҡ хәлдә бит. Рәсәйҙә бөгөн йөҙҙән ашыу милләт үҙ телендә уҡымай, бының балаларҙың психикаһында нисек сағылыш тапҡанын ниңә ғалимдар өйрәнмәй икән? Тикшермәйҙәрме, әллә тикшереп тә әйтмәйҙәрме? Үҙ ваҡытында психолог Леонид Выготскийҙың ""Телмәр һәм фекерләү"" тигән ҙур хеҙмәте булды. Донъя кимәлендә беҙҙең илдең психологы итеп уны ғына беләләр. Ул һәр милләттең менталитеты тураһында ғилми эштәр зарурлығы хаҡында белдергәйне. Шуны әйтте лә, 38 йәшендә генә вафат булды. Әллә ауырып үлдеме, әллә ошо фекере булышлыҡ иттеме? Шунан алып был теманы күтәргән кеше юҡ. Туған телдең кеше психикаһына тәьҫире хаҡында сит ил ғалимдарының хеҙмәттәре барҙыр инде ул. Литвалағы хәлдәрҙән һуң психолингвистика өлкәһендә хеҙмәттәр яҙыусылар шундуҡ барлыҡҡа килде. 90 процент милләт беҙҙә үҙ телендә уҡымай. Башҡорттар, татарҙар, удмурттар, якуттар араһында ла ундайҙар бар. Халыҡтың күпселек өлөшөнә туған телдә уҡыу бөтөнләй кәрәкмәй. Улар минең балам үҫер ҙә, берәр һөнәр алыр ҙа, магазин асыр ҙа, байманлыҡта йәшәр тип уй йөрөтә. Башҡорт балаларының урыҫ класында уҡыуына ҡарайым да, күпме буласаҡ шәхестәребеҙҙең юҡҡа сығыуын күҙаллайым. Урыҫ мөхите ""комбайны"" беҙҙе ашай. Беҙҙә 1974 йылда асылған 2-се мәктәптә гел урыҫса уҡыттылар. Унда башҡорт класы бөтөнләй булманы, әммә, асылда, башҡорт балалары белем алды. Ул иң яҡшы мәктәп һаналды, әммә башҡорт милләтенән булған бер ғалим да, яҙыусы ла юҡ. Ә беҙҙең райондан сыҡҡан ғалимдар, яҙыусылар Үтәғолда, Иҙәштә, Байышта, Ибрайҙа, Муйнаҡта, Үргендә, Мәзиттә, Абзанда башҡорт мәктәбен тамамлаусылар. Ә Иҫәнғолдоң иң маҡталған мәктәбенән берәү ҙә юҡ. Ижади шәхестәре генә түгел, унан етәкселәр ҙә сыҡмаған. Унан инженер-техник хеҙмәткәрҙәр йәғни урта кимәлдәге белгестәр сыға. Әсә теле - ул тәбиғи тел, ижади фекерләү - ул тәбиғи фекерләү. Һәр бала ижадсы булып тыуа, әгәр ҙә туған телен белмәһә, был тәбиғәт ҡануны емерелә, юҡҡа сыға. Әсә телендә һөйләшкән кешенең фекерләүе һығылмалы була. Федераль кимәлдә, Мәскәүҙән тороп туған телдәрҙе уҡытыуҙы сикләргә була, әммә ғаилә менән бер кем дә идара итә алмай. Уның үҙ ҡанундары, үҙ конституцияһы, үҙ туған теле, йолаһы. Ғаилә ҙур потенциалға эйә. Был йәһәттән ни әйтерһегеҙ? Наил: Мин үҙ ғаиләмә шундай шарт ҡуйҙым: ""Өйөбөҙ - башҡорт утрауы, унда тик башҡортса һөйләшәһегеҙ, ә тышта үҙегеҙ ҡарағыҙ. "" Ҡыҙым медицина университетын тамамланы, хәҙер ҙур ғына компанияла эшләй, ҡайһы ваҡыт Рәми Ғариповтың шиғырҙарын ебәреүемде һорай. Ул башҡорт, урыҫ, инглиз телдәрен ҡымыҙ һымаҡ эсә. Улым радиоэлектроника өлкәһендә хеҙмәт итә. Аспирантура тамамланы, башҡорт телендә иркен аралаша. Әйткәндәй, улым 2007 йылда Башҡорт дәүләт университетының радиофизика һәм электроника бүлегенә ике имтихан биреп инде: береһе - физика, икенсеһе - башҡорт теле. Ул саҡта бындай мөмкинлек бар ине. Былар барыһы ла үҙ ғаиләмдә ҡуйған шарт ярҙамында килеп сыҡты. Ғаилә - туған телде һаҡлаусы бер институт ул. Радмир: Мин үҙемдең балалар театрына йөрөүселәргә: ""Әгәр ҙә һеҙ туған телегеҙҙе белһәгеҙ, татар, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, ҡарағалпаҡ, үзбәк телдәре кеүек бик күп телдәрҙе аңлаясаҡһығыҙ"", - тип йыш ғына әйтәм. Беҙ күп осраҡта балаларҙың туған телен белмәүен ""Ул аңлай ул"" тигән һылтау менән ҡапларға тырышабыҙ. Йәнәһе, аңлауы ҙур мәртәбә. Аңлауын аңлай ҙа, ҡасан һөйләшер һуң? Мин йыш ҡына Урта Азия, Кавказ халыҡтарының урыҫ телендәге акценттарына иғтибар итәм. Хатта шул акценттарына ҡарап ҡына ла уларҙың ниндәй милләттән булыуҙарын билдәләп була. Ҡыҙыҡ, башҡорттоң урыҫса һөйләшеүендәге акценты нисегерәк яңғырай икән? Ни өсөн тигәндә, бында психологик мәл бар. Беҙ үҫкән саҡта хатта шул акцентыбыҙҙан ҡурҡып, оялып, урыҫса һөйләшмәй, юғалып ҡала торғайныҡ. Әгәр ҙә акцентыбыҙ булһа, үҙебеҙҙең башҡорт икәнлегебеҙҙе һөйләшеүебеҙҙән ук танытыр инек, тимәксемен. ""Киске Өфө"" гәзитендә сыҡҡан мәҡәләнән өҙөк. Әхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ әңгәмә ҡорҙо. ""Киске Өфө"" гәзите, 39, 2024 йыл",Барыбыҙҙы борсоған бер күренеш.,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 0 1 1 1 1 1 0],11,Йәмғиәт,6630,https://tamasha-rb.ru/articles/obshchestvo/2024-12-14/baryby-y-borso-an-ber-k-renesh-4052711,2024-12-14T10:41:00+00:00
"Загребта ""Халыкара Кырым платформасы""ның Беренче парламент саммитыфикерләрАннексияләнгән Кырымда Украина яклы кәефләр ""торган саен ачыграк була бара"", ә кешеләр ""Русиянең аннан китәчәген"" аңлый. Бу хакта ""Кырым платформасы""ның икенчепарламент саммитында Украина президенты Владимир Зеленскийәйтте. ""Бу ирләр әле дә Русия контролендә булуына карамастан, Кырымда Украина яклы кәефләр торган саен ачыграк була баруын теркибез. Украинаның баскынлыктагы бөтен районнарындагы кебек үк, Кырымдагы кешеләр дә аннан Русиянең китәсен аңлый, Украинаны көтә"", диде Зеленский. Бүген, 24 октябрьдә Прагада Кырым платформасы""ның икенче парламент ыены эшен башлады. Украина Югары Радасы рәисе Руслан Стефанчук әйтүенчә, чарада бөтен дөньядан барлыгы 70 парламент делегациясе катнаша. Стефанчук моны ""куәтле рәвештә"" Украина суверенитетын һәм бөтенлеген хуплау дип атады. Үз чыгышында Чехия премьер-министры Петер Фиалакырымтатарларга һәм Украина ватандашларына ""тарихи гаделлекнең кире кайтачагын""вәгъдә итте. ""Европага тотрыклылык кирәк. Без төбәгебездә кемнеңдер чит иргә бәреп кереп аны басып алуына юл куя алмыйбыз. без моны кырымтатарларга вәгъдә итәргә тиеш. Шәхсән үзем аларга булышуны, Украина ватандашларына исә тарихи гаделлекнең кире кайтачагын вәгъдә итәм"", диде ул. ""Халыкара Кырым платформасы""ның Беренче парламент ыены былтыр 24-25 октябрьдә Хорватия башкаласы Загреб шәһәрендәузган иде. Анда 50 гә якын ил, халыкара оешма, парламентлардан вәкилләр ыелды. ыенның нәтиәсе буларак уртак декларация кабул ителде. Документта кырымтатарларның хокуклары бозылуы белән беррәттән халыкара парламентларда Кырымны һәм Акъяр шәһәрен Русия оккупациясеннән азат итү өчен резолюция кабул итәргә кирәклеге әйтелде. Саммит барышында Кырым Украинага кайтарылганнан соң аны интеграцияләүдә булачак проблемнар турында да фикер алыштылар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Прагада ""Кырым платформасы""ның икенче парламент ыены башланды",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1915,https://www.azatliq.org/a/32651645.html,2023-10-24T09:10:26+00:00
"Ярыштар Көрәш һарайында үткәрелә. Турнирҙа донъяның алты иленән 22 спортсы, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһынан ете көрәшсе ҡатнаша. Башҡортостандан чемпионы, ҡул һуғышы буйынса рекордсмендарҙың береһе — ""Хантер""  ҡушаматлы Илнар Ишембаев Суламбек Шахгириевҡа ҡаршы биш раундлы реванш үткәрә. Алыш биш раундҡа планлаштырылған һәм көйәрмәндәрҙең ҙур иғтибарын йәлеп иткән принципиаль ҡаршы тороуҙың дауамы буласаҡ. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Лиганың шәп спортсылары осраша,['Башҡортостан' 'Спорт' 'Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0],3,Спорт,527,https://bashgazet.ru/articles/sport-m-turizm/2026-02-12/ligany-sh-p-sportsylary-osrasha-4581705,2026-02-12T12:30:00+00:00
"Салауат районы Малаяҙ ауылы егете Рәмил Хәйруллин мотоуҡсылар полкы составында махсус хәрби операцияла ҡатнаша. Яугир Башҡорт позывнойын йөрөтә. Рәмил атаһы, өләсәһе һәм апалары тәрбиәһендә үҫә. Малаяҙ башҡорт гимназияһында 9 класс уҡып, Дыуан күп профилле колледжы филиалын тамамлай. 2023 йылдың йәйендә әрмегә алына, артабан хеҙмәтен контракт буйынса дауам итә. Йәш һалдат МХО биләмәһендә лайыҡлы хеҙмәт итә. Быны уның атаһына полк командиры юллаған Рәхмәт хаты дәлилләй. Хөрмәтле Рәфис Әлтәф улы! Һеҙҙең улығыҙ – рядовой Хәйруллин Рәмил Ватанды һаҡлау буйынса бурысын лайыҡлы үтәй, хәрби һәм махсус заданиеларҙа тырышлыҡ, ныҡышмалыҡ, оҫталыҡ күрһәтә. Хеҙмәттәштәре һәм командирҙары араһында, юғары әхлаҡи сифаттар, хәрби туғанлыҡ, бурыс, намыҫҡа тоғролоҡ өлгөһө булараҡ, ихтирам һәм абруй менән файҙалана. Ул киләсәктә лә бурыстарҙы уңышлы үтәр, өлкән быуындың данлы традицияларын һаҡлар һәм арттырыр, тип ышанам. Һеҙгә улығыҙҙы тәрбиәләүегеҙ өсөн ҙур рәхмәтемде белдерәм. Һеҙ намыҫлы һәм әҙәпле кеше, ысын ир, Рәсәйҙең ышаныслы яҡлаусыһын үҫтергәнһегеҙ. Улығыҙ менән хаҡлы рәүештә ғорурлана алаһығыҙ, – тип яҙған полк командиры, Рәсәй Федерацияһы Геройы, полковник Л. Пашкевич. Яугирҙең атаһы Рәфис Хәйруллин да хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡан, ул – беренсе чечен һуғышы ветераны. Хәҙер улы ла, уның хәрби юлын дауам итеп, Тыуған ил һағына баҫҡан. 25 августа Рәмилгә 21 йәш тулды. Йәш яугирҙең иҫән-һау әйләнеп ҡайтыуын атаһы, өләсәһе Мәҡсүдә, туғандары көтә. Яҡташыбыҙға еңел булмаған хеҙмәтендә уңыштар теләйбеҙ! ""Йүрүҙән"" гәзитенән.","""Улығыҙ менән хаҡлы рәүештә ғорурлана алаһығыҙ",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Еңеү,1536,https://shonkar.com/news/pobeda-80/2025-10-02/uly-y-men-n-ha-ly-r-esht-orurlana-ala-y-y-4411548,2025-10-02T12:55:00+00:00
"Унда - синыф уҡыусылары һәм һөнәри белем биреү колледждары студенттары 2-3 кешенән торған командалар менән ҡатнаша ала. Тур 31 октябргә тиклем бара. Финал Өфөлә студенттар кампусында 19 ноябрҙә буласаҡ. Турнирҙың еңеүсеһе һәм призеры дипломдары Рәсәй юғары уҡыу йорттарына ингәндә Берҙәм дәүләт имтиханына 10 балл өҫтәйәсәк. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.","""Берлога""ла ҡатнашығыҙ",['Башҡортостан' 'Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0],4,Мәғариф,715,https://yanshishma.com/articles/m-arif-ya-yly-tary/2025-10-21/berloga-la-atnashy-y-4434882,2025-10-21T10:32:00+00:00
"10 июндә температура 30 градусты уҙасаҡ.8 июндән 10-на тиклем ҡояшлы, яуым-төшөмһөҙ буласаҡ. Төндә һауа 20 градусҡаса йылына.11 июндәкөндөҙ 31 градус булып, йәшенләп ямғыр яуыуы көтөлә.12 июндән 15- нә тиклем, температураның бер аҙ түбәнәйеүе көтөлә: көндөҙ – 26, 27 градусҡа тиклем, ә төндә –  17 градусҡаса.20 июндә көндөҙ 21 градус,  төндә 13 градусҡа тиклем температура түбәнәйәсәк. Айаҙағынакөндөҙ 25, төндә 17 градус булыуы фаразлана. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Эҫе көндәр кире ҡайта,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1113,https://henek.info/news/novosti/2025-06-04/e-e-k-nd-r-kire-ayta-4263843,2025-06-04T10:50:00+00:00
"Француз пианисы Орельен Фроиссарт Лондондың Сент-Панкрас вокзалында көтөлмәгән импровизация менән видео яҙҙырған. Ул ""Кармен"" операһынан ""Хабанера""ны башҡарған. Сумаҙан тотҡан бер пассажир - опера йырсыһы Айгөл Әхмәтшина уға ҡушылған. «Мин Лондондың Сент-Панкрас вокзалында пианинонала уйнай инем, бер оло йәштәге ағай минең ""Кармен""ды уйнауымды һораны. Ҡапыл сумаҙанлы бер пассажир килеп, ҡушылып йырлай башланы. Ул бар халыҡты шаҡ ҡатырҙы! Баҡтиһәң, был бөтә донъяға билдәле опера йондоҙо, меццо-сопрано Айгөл Әхмәтшина икән. Бәлки, беҙгә бергә тағы бер видео эшләргәлер? "" - тип яҙа пианист. Комментарийҙа кешеләр бының импровизация булыуына ышанмай, шулай ҙа йырсының иҫ китмәле матур йырлауын, тауышының көслө яңғырауын билдәләй. Белеүегеҙсә, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Айгөл Әхмәтшина билдәле лейблының эксклюзив йырсыһы һәм һуңғы 30 йылда уның менән контракт төҙөгән беренсе меццо-сопрано. Шәп бит, дуҫтар? !",Лондон пассажирҙарын хайран иткән,['Башҡортостан' 'Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0 0],4,Мәҙәниәт,922,https://tamasha-rb.ru/news/kultura/2025-09-09/london-passazhir-aryn-hayran-itk-n-4381326,2025-09-09T19:03:00+00:00
"- Мне тепло от того, что все гости с горящими глазами собрались для участия в новом для нас формате мероприятия. Огромная благодарность всем коллегам, партнерам, Министерству спорта и образования, нашим спортсменам. Огромное спасибо комитету по спорту за то, что дают возможность реализовывать это в Уфе, - поприветствовал участников советник главы Башкортостана по вопросам взаимодействия с детскими и молодежными общественными организациями на общественных началах Ранис Хасанов. В рамках турнира прошли матчи плей-офф, где сошлись активисты «Движения Первых» и известные личности Башкортостана, такие как многократный триумфатор состязаний по кикбоксингу и КМС по боксу Ильнар Ишимбаев и депутат созыва Государственного Собрания - Курултая Республики Башкортостан Джефф Монсон. Политик даже провел групповую разминку для всех присутствующих спортсменов, зрителей и волонтеров. Медийный футбол отличается от обычного креативными правилами, например, забитый «красный мяч» в последние минуты может переломить ход игры, даже если команда проигрывала с большим счетом. Помимо футбольных баталий, зрителей ждали увлекательные челленджи, конкурсы, открытая тренировка и автограф-сессия. Болельщики испытали себя в различных интерактивных зонах и попробовали разные виды деятельности. Одним из таких интерактивов стал мастер-класс от олимпийской чемпионки по фехтованию Аделины Загидуллиной. Спортсменка учила правильно держать шпагу, защищаться и принимать стойку, чтобы выиграть. Желающих попробовать себя в новом виде спорта было много, очень быстро образовалась длинная очередь. - Всем юным фехтовальщикам я советую обязательно заниматься спортом, ставить себе цели и идти к ним. Главное - слушать своих наставников, потому что наш результат также важен для близких, родителей и тренеров, - дала наставления Аделина Загидуллина. Всех участников фехтовальщица вдохновила тем, что, по словам самой Аделины, она не из спортивной семьи и без выдающихся физических качеств, но это не помешало ей добиться высот в спортивной карьере. - Профессиональный спорт - это всегда сложно. Но главное не забывать, что ты занимаешься любимым делом, и тогда становится намного легче. Участницей мастер-класса стала студентка Финансового университета  Сафина Азаматова. Она пришла на мероприятие вместе с подругами в качестве зрителя. Сама девушка не занимается спортом, но очень любит смотреть футбол и болеет за наш футбольный клуб «Уфа». - Больше всего в этом спорте мне нравится атмосфера, адреналин, сплоченность болельщиков. Дух захватывает, когда сотни людей болеют за одну команду, переживают, кричат, радуются, - сказала Сафина. По итогам со счетом 5:2 одержала победу команда «Беркуты», за которую вместе с ребятами из «Движения первых» играл шорт-трекист Семен Елистратов. А лучшим игроком турнира признан студент Уфимского колледжа предпринимательства, экологии и дизайна Рамазан Ленарович. Победители получили медаль, сертификат в «Додо Пицца» и клуб виртуальной реальности «», от «Первого Вкуса» - пакет вкусной продукции и кружку. - Мне тепло от того, что все гости с горящими глазами собрались для участия в новом для нас формате мероприятия. Огромная благодарность всем коллегам, партнерам, Министерству спорта и образования, нашим спортсменам. Огромное спасибо комитету по спорту за то, что дают возможность реализовывать это в Уфе, - поприветствовал участников советник главы Башкортостана по вопросам взаимодействия с детскими и молодежными общественными организациями на общественных началах Ранис Хасанов. В рамках турнира прошли матчи плей-офф, где сошлись активисты «Движения Первых» и известные личности Башкортостана, такие как многократный триумфатор состязаний по кикбоксингу и КМС по боксу Ильнар Ишимбаев и депутат созыва Государственного Собрания - Курултая Республики Башкортостан Джефф Монсон. Политик даже провел групповую разминку для всех присутствующих спортсменов, зрителей и волонтеров. Медийный футбол отличается от обычного креативными правилами, например, забитый «красный мяч» в последние минуты может переломить ход игры, даже если команда проигрывала с большим счетом. Помимо футбольных баталий, зрителей ждали увлекательные челленджи, конкурсы, открытая тренировка и автограф-сессия. Болельщики испытали себя в различных интерактивных зонах и попробовали разные виды деятельности. Одним из таких интерактивов стал мастер-класс от олимпийской чемпионки по фехтованию Аделины Загидуллиной. Спортсменка учила правильно держать шпагу, защищаться и принимать стойку, чтобы выиграть. Желающих попробовать себя в новом виде спорта было много, очень быстро образовалась длинная очередь. - Всем юным фехтовальщикам я советую обязательно заниматься спортом, ставить себе цели и идти к ним. Главное - слушать своих наставников, потому что наш результат также важен для близких, родителей и тренеров, - дала наставления Аделина Загидуллина. Всех участников фехтовальщица вдохновила тем, что, по словам самой Аделины, она не из спортивной семьи и без выдающихся физических качеств, но это не помешало ей добиться высот в спортивной карьере. - Профессиональный спорт - это всегда сложно. Но главное не забывать, что ты занимаешься любимым делом, и тогда становится намного легче. Участницей мастер-класса стала студентка Финансового университета  Сафина Азаматова. Она пришла на мероприятие вместе с подругами в качестве зрителя. Сама девушка не занимается спортом, но очень любит смотреть футбол и болеет за наш футбольный клуб «Уфа». - Больше всего в этом спорте мне нравится атмосфера, адреналин, сплоченность болельщиков. Дух захватывает, когда сотни людей болеют за одну команду, переживают, кричат, радуются, - сказала Сафина. По итогам со счетом 5:2 одержала победу команда «Беркуты», за которую вместе с ребятами из «Движения первых» играл шорт-трекист Семен Елистратов. А лучшим игроком турнира признан студент Уфимского колледжа предпринимательства, экологии и дизайна Рамазан Ленарович. Победители получили медаль, сертификат в «Додо Пицца» и клуб виртуальной реальности «», от «Первого Вкуса» - пакет вкусной продукции и кружку.","Медийный футбол объединил спортсменов, политиков и звезд в Уфе",['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт'],[0 0 1 1 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,6053,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-22/mediynyy-futbol-ob-edinil-sportsmenov-politikov-i-zvezd-v-ufe-3979979,2024-10-22T22:55:00+00:00
"Маҡсат – бәхетле һәм үҙ-ара мөхәббәт, мәрхәмәт менән тулған ысын мосолман ғаиләһен төҙөү, иманлы балалар тәрбиәләп үҫтереү. Аллаһ Тәғәлә Ҡөрьәндә әйтә: «Һәм Аллаһ мөғжизәләренән: Ул һеҙгә, улар аша тыныслыҡ табыуығыҙ өсөн, һеҙҙең үҙегеҙҙән ҡатындар барлыҡҡа килтерҙе һәм арағыҙҙа мөхәббәт һәм мәрхәмәтлелек булдырҙы. Ысынлап та, фекерләп ҡараған кешеләргә был – асыҡ аят! » («Рум» сүрәһе, 30:21). Аллаһ Тәғәлә йәнә шулай ти: «Аллаһ һеҙгә үҙегеҙҙән ҡатындар сығарҙы һәм ҡатындарығыҙҙан балалар һәм ейәндәр бирҙе һәм һеҙҙе яҡшы нәмәләр менән ризыҡланы. » (Ҡөрьән, «Бал ҡорто» сүрәһе, 16:72). Һәм тағы ла: «Арағыҙҙан никахта булмағандарҙы һәм ҡолдарығыҙҙан һәм кәнизәктәрегеҙҙән яҡшыларын өйләндерегеҙ. Әгәр улар ярлы булһа, Аллаһ уларҙы Үҙ йомартлығынан байытыр. Аллаһ – Солғаусы, Белеүсе! » (Ҡөрьән, «Нур» сүрәһе, 24:32). Никах  – кешенең хис-тойғоларын ҡәнәғәтләндереп, тыныслыҡҡа ирешеүҙең иң яҡшы һәм иң тәбиғи сараһы. Никах кешегә гонаһһыҙ тормош алып барырға мөмкинлек бирә. Никах – нәҫел ҡалдырыу, ырыуҙы үҫтереү юлы. Никахта яуаплылыҡ тойғоһо һәм балаларҙы тәрбиәләү кәрәклеге кешене хеҙмәт итергә һәм үҙ бурыстарын үтәргә этәрә. Никах  ғаилә тормошон яйға һала һәм бәхетле, бар яҡтан да камил булған йәмғиәт тыуҙыра. ""Ваҡыт! """,НӘҪЕЛ ҺАҠЛАУ — АЛЛАҺ ӘМЕРЕ,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Мәғариф,1233,https://bashkizi.ru/articles/t-rbi-merlek-i/2025-02-23/n-el-a-lau-alla-mere-4133227,2025-02-23T14:05:00+00:00
Заявки на ежегодный федеральный форум «Сильные идеи для нового времени-2025» принимаются до 15 мая.,Башкирия примет участие в форуме «Сильные идеи для нового времени-2025»,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,99,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-03-25/bashkiriya-primet-uchastie-v-forume-silnye-idei-dlya-novogo-vremeni-2025-4173767,2025-03-25T18:35:00+00:00
"Посланник Аллаха говорил, что превосходство месяца Шаабан перед другими месяцами такое же, как его превосходство перед другими пророками. Это указывает на высокую значимость Шаабана среди других месяцев и означает, что поклонение, совершенное в этом месяце приносят большую награду и довольство Господа. В месяц Шаабан открываются большие возможности для верующих: милость Аллаха увеличивается, и мусульманин получает шанс стать ближе к Своему Творцу. Согласно достоверным источникам, награда за благодеяние в Шаабан приносит 700-кратное воздаяние! Фото Д. Калимуллин.",Шәғбән айы башлана,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Аңлатма,568,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2026-01-20/sh-b-n-ayy-bashlana-4543736,2026-01-20T15:21:00+00:00
"Әле Өфөлә аяҡ-ҡул зәғифлеге кисергән балалар һәм үҫмерҙәрҙең еңел атлетика буйынса Бөтә Рәсәй ярышы бара. Ярыштарҙа 8 – 17 йәшлек 60-тан ашыу спортсы ҡатнаша. Илназ тураһында республика һәм ил баҫмаларында күп яҙылды. Иҫегеҙгә төшөрәйек. Илназ дүрт йыл элек урамда иптәштәре менән футбол типкән саҡта туп  трансформатор щитына төшә. Илназ тупты алырға менеп китә. Тик шул мәлдә уны 5–10 мең вольт көсөргәнешле электр тогы һуға. Илназдың ҡулдары янып сыға. Ҡулдар ҡотҡарырлыҡ хәлдә булмай. Малай әллә нисә операция үткәрә, янбашынан тиреһен күсереп ултырталар, ҡулдарын ҡулбашҡа тиклем ҡырҡалар. Илназдың яҙмышы, һаулығы өсөн  тотош илдә генә түгел, бөтә донъяла борсолған, ярҙам итергә тырышҡан кешеләр күп була. Илназ Дәүләтов төшөнкөлөккә бирелмәй, уҡыуын да уҡый, спортта ла ҡаҙаныштарға өлгәшә. Афарин, Илназ! Фотола һәм видеояҙмала: Илназ Дәүләтов һәм үҙәк етәксеһе Айрат Дауытов. Сығанаҡ: Башинформ.","Афарин, Илназ!",['Спорт' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,905,https://amanat.su/news/novosti/2025-07-02/afarin-ilnaz-4299567,2025-07-02T22:50:00+00:00
"Балаға уйынсыҡ алырға кәрәк. Ләкин ниндәйен? Әлбиттә, бала үҙ ҡулдары менән ниҙер яһап, теҙеп, үҙ хыялынса эшләп уйнарға ярата. Шуның өсөн ярым әҙер уйынсыҡтар алыу отошло. Ҡыҙ балаға иһә бала ҡурсаҡтар алыу маҡсатҡа ярашлы була. Ғаилә, атай, әсәй, бала итеп сығарылған Барби, Кен уйынсыҡтары менән уйнаған ҡыҙ баланы күҙ алдына килтерәйек. Атай менән әсәй итеп яһалған ҡурсаҡтарҙы үҙ-ара нисек һөйләштерһен, кем итеп уйнатһын бала? Ҡыҙ бала нисә генә йәштә булһа ла ҡурсаҡтарҙы йә үҙенә тиң, йә үҙенән бәләкәй итеп уйнатырға ярата. Ул йә әсәй (йышыраҡ әсәй булып), йә уҡытыусы, йә тәрбиәсе булып уйнай. Барби ҡурсаҡтарҙың бала аңына нисек тәьҫир иткәнлеген уйлап та ҡарамай һатып алырға ынтылабыҙ. Бындай ҡурсаҡтар сығарыла башлаған  1959 йылдан алып, барби ҡурсаҡтары хаҡында донъя кимәлендә бәхәстәр бара, улар тынмаҫ та, туҡтамаҫ та. Америка кешеһе Рут үҙенең Барбара исемле ҡыҙының, Кен исемле улының исемдәрен атап  етештерә башлаған был ҡурсаҡтар киң таралды. Уны етештереүҙе туҡтатмаҫ өсөн һәр ваҡыт заман талаптарынан сығып камиллаштырып торалар. Хәҙер иһә заман модаһы менән матур һәм зауыҡлы кейемдәр тегеп кейендерәләр. Бындай ҡурсаҡтар күҙ яуын алып тора, әлбиттә. Әммә уларҙы фәҡәт баланы алдаштырыу, ваҡытын ниндәйҙер шөғөл менән тулыландырыу өсөн генә файҙаланырға мөмкин. Әлбиттә, баланы зауыҡлы кейенә, мода айыра белеү яғынан ниҙер тәрбиәләй алалыр улар. Ләкин бит ундай зауыҡ бала бәләкәй сағында һалынмай, үҫә килә тәрбиәләнә. Ә бала бәләкәй саҡта уға  күңел тәрбиәһе мөһимерәк. Күңел тәрбиәһен әҙер уйынсыҡтар түгел, баланың үҙ фантазияһын ҡушып бар иткән донъяһы ғына тәрбиәләй ала. Нимә ул уйынсыҡ? Уйынсыҡ – ул баланың хыял донъяһын сағылдырырлыҡ мөхит булдырыу сараһы. Бала үҙ уйыны менән эске донъяһын аса. Бәләкәй генә итеп биләп алған майҙанында уның хыял донъяһы. Бар уйы, булмышы менән ул тотош ошо донъяға сума. Һөйләшеүгә ауыр, теле һуң асылғандары ла, бик аралашып бармаған йомоҡ балалар ҙа ошо үҙ донъяһында ҡәҙимгесә һөйләшә, үҙе уйлап сығарған яҡындары менән аралаша. Баланың эске донъяһын белгең килһә, һиҙҙермәй генә уның уйынына күҙ һал да, һөйләшеүенә ҡолаҡ һал. Шуның өсөн уйынсыҡтарҙы ялтырауыҡтан, тотош әҙер эшләнгәндән түгел, ә ярым яһалғанды алырға кәрәк. Һис юғы, йәйге ял осоронда бала менән тәбиғәткә сығып, ағастан, япраҡтарҙан, таштарҙан, балсыҡтан, ғөмүмән, шундай һығылмалы, әүәләп тә, йомарлап та һәр төрлө ҡалыпҡа йәтеш, тиҙ килтермәле нәмәләрҙән бала менән бергәләп төрлө уйынсыҡтар яһап, аралашыу бала менән аралашыуҙың иң матур ысулы ул. Бала менән бергәләп яһалған хыяли мөхит уның фантазияһын үҫтереү генә түгел, ә эске донъяһын өйрәнеү атай-әсәйгә артабанғы тәрбиә эшендә ныҡ ярҙам итер ине. Әлбиттә, йәйге ялдарҙан башҡа ваҡытта көнө-төнө эштә юғалған һәм кисен генә ҡайтып бала менән аралашырға форсат тапҡан заман атай-әсәйҙәренән дә, бергә йәшәрлек шарттар булмағанлыҡтан, айырым донъя көтөп, ейән-ейәнсәрҙәре менән бик һирәк аралашыу форсаты тейгән өләсәй-олатайҙарҙан тәрбиә эшендә әүҙем ҡатнашып китеүҙәрен өмөт итеү мөмкин түгел. Шуның өсөн баланың эске донъяһы менән таныш түгелбеҙ, уның холоҡ-фиғелен, ҡайһы йүнәлештә үҫешкәнен күҙ уңынан ысҡындырып ебәрәбеҙ, тәрбиә эшендә иң ҙур ярҙамсы булған туған тел һәм туған традицияларҙан мәхрүм ҡалыуын, сит-ят мөхиткә ылығып китеүен, хатта интернет аша аралашып та юлдан тайпылыуын  һиҙмәй ҙә ҡалабыҙ. Бындай шарттар тыуҙырылыуға бер кем дә ғәйепле түгел. Аҙаҡ аҡланыуҙың, һылтаныуҙың, үкенеүҙең файҙаһы юҡ. Шуға күрә гәлсәр һауытыбыҙ ватылмаҫ элек һаҡлау сараһын күрәйек. Уның иң ышаныслы юлы – атай-әсәйҙәрҙең иғтибарынан бөтөнләй ситтә тороп ҡалған уйынсыҡтар һәм балаларҙың сәхнәләштергән йәғни үҙҙәре уйлап сығарған ғаилә, балалар баҡсаһы тормошонан күренештәр, төрлө уйындар аша уларҙың күңел донъяһын өйрәнеү. Бала үҙ уйынында ни тураһында хыялланғанын, ниҙәр борсоғанын, атай-әсәй яғынан ҡайһы, ниндәй мәлдә хата ебәрелгәнен,  ғәҙелһеҙлекте, ниндәй шатландырырлыҡ ваҡиғалар булғанын, атай-әсәйҙең үҙ-ара мөнәсәбәтен сағылдыра. Тимәк, улар уйнатҡан ҡурсаҡтар үҙҙәренән бәләкәйерәк: йә бала, йә ҡусты, йәки һеңле булырға тейеш. Ир балалар атай булып та, ғаилә ҡороп та уйнамай. Улар командир, шофер, летчик булып уйнаусан. Күп осраҡта атаһының һөнәрен ҡабатлаусандар. Ҡайһылай ғына булмаһын, уларҙың уйыны аша ла күңел донъяларын белеп була. Тик был сер менән аҙаҡ уларҙы сыбыртҡыларға түгел, ә атай-әсәй булараҡ үҙеңде тәрбиәләү, баланы артабан ниндәй йүнәлештә үҫтереү, ҡайҙа яңылышлыҡ ебәргәнеңде аңлау өсөн кәрәк. Бала һиңә асмаған серен уйынсыҡтарына аса. Ул уйнағанда, бөтөн эске донъяһын аса, балаңдың уйынын күҙәт, өйрән генә. Баланың эске донъяһын тәрбиәләү – атай-әсәйҙең иң мөһим, мөҡәддәс бурыстарының береһе. Ә был «донъяға» инеүҙең иң ышаныслы юлы – бала күңелен аңлау. Бала күңелен аңлауҙың һыналған ысулдарының береһе – уның уйынына ҡарата иғтибарлы булыу. Ғаиләлә ишле, тиңерәк үҫкән балалар үҙҙәре уйлап сығарған был «донъяларында» онотолоп-бирелеп уйнай һәм тап уйындар аша уларҙа нотоҡ уҡып ҡына һеңдереп булмай торған ҡиммәттәр – татыулыҡ, ярҙамсыллыҡ, бер-береңде аңлау кеүек сифаттар тәрбиәләнә. Заман үҙгәреүе кеше аңына ныҡ тәьҫир итә, әммә аҡыл нигеҙенә ҡоролмағандары байтаҡ. Беҙ ҡайҙалыр ашығабыҙ, атламайбыҙ – йүгерәбеҙ. Ултырып, аҙ ғына уйланып алырға ла ваҡыт тапмайбыҙ. Ә бит уйланып алыу кәрәк. Бигерәк тә бала үҫтергәндә уның ни менән шөғөлләнгәне, компьютерҙан ниҙәр ҡарағаны, ниндәй уйындар уйнағаны, күпме ваҡытын компьютер янында ултырғаны ҡыҙыҡһындырырға тейеш атай-әсәйҙе. Заман йүгертер ул. Атай-әсәйҙе генә түгел, олатай-өләсәйҙе лә йүгертә. Аҙаҡ балаларыбыҙ – беҙҙең тәрбиә емештәребеҙ аша ни күрербеҙ? Шуның өсөн бала хаҡына ваҡыт бүләйек, боронғолар тәрбиәһенә күҙ һалайыҡтыр.",Мәрйәм Бураҡаева. Бала һәм уйынсыҡ,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Донъя'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0],4,Мәғариф,5643,https://uchbash.com/articles/bash-ort-tele-m-bi-te/2026-01-13/m-ry-m-bura-aeva-bala-m-uyynsy-4535449,2026-01-13T12:15:00+00:00
"Тәлгать ТаетдинРусия мөселманнары Үзәк Диния нәзарәте рәисе Тәлгать хәзрәт Таетдин чираттагы тапкыр мөселманнар белән христианнар бердәмлегенә чакырды. Ул бу хакта Уфада узган хәйрия ярминкәсеннән соң мөселманнарга мөрәәгать итеп әйтте. Мин Себердә сөргендә булган мәртәбәле имамнарны күрдем. Урман кискәндә бер якта православ рухание, икенче якта мулла булган. Алар икесе дә бер Аллаһка (Бог) табынып эшләгән, диде ул. Таетдин бу сүзләрне Рим папасы белән урыс чиркәве патриархы Кубадаочрашыпхристиан дине үсеше турында сүз йөрткәндә әйтте. Ислам һәм христиан дине вәкилләренең бер Аллаһка табыну турындагы сүзләрен Таетдин беренче генә әйтми. Элегрәк ул дөнья диннәренең гыйбадәт йортын ясау тәкъдиме белән чыккан иде. Инде вафат булган элекке Рус православ чиркәве патриархына: Сез изге кеше, мин кулыгызны һәм аягыгызны үбәргә тиеш"" дигән сүзләре дә булды, чиркәүләрдә иконалар алдында башын иеп йөрде, мөселман хатын-кызлары өчен яулыкның мәбүри булмавы турында фәтвәләр чыгарды, Болгарга куярга тәкъдим ителгән шайтан сынын мактап чыкты, Олимпиада уеннарын ха белән чагыштырды, күптән түгел Вся Уфа телевидениесенә килеп, бүлмәләренәизге сусипте. Ислам белгече Ринат Мөхәммәтов Таетдинның диннәрне якынайту турындагы чираттагы сәер белдерүе сорау тудыра дип саный. Ринат МөхәммәтовМонда ислам һәм христиан дине берлеген кайсы яктан карыйсың бит? Әгәр теологик яктан карасаң, бу әлбәттә абсурд. Христианнар үзләре дә моңа бармаячак. Бу инде саташу дияргә була. Әгәр ниндидер проектларны бергәләп тормышка ашыру, гомум тәкъдимнәр турында сүз бара икән, бу хәзер үк гамәлдә. Таетдин соңгы берничә айда гына да Русиягә Израил, Согуд Гарәбстанының бер өлешен, Сүрияне кушаргачакырды. Ул хәтта моны Путинга мөрәәгать итеп әйтте. Ул христианнарга хас булганча Уфада телерадикомпанияне ""изгеләштерде"". Бу дини генә түгел, хәтта акыл кысаларына да сыймый дип әйтер идем. Шуңа аның сүзләрен итди кабул итүче юктыр. Тәлгать хәзрәтнең 15 елда шундый сәер сүзләр сөйләве һәм гамәлләр кылуы төрлечә бәяләнә. Мөселманнар арасында аның психик яктан сәламәтлеге белән проблемнар бар дигән сүзләр йөри. Бигрәк тә яз, көз көне ул авырулар көчәя һәм аның шау-шу тудыра торган белдерүләре дә нәкъ шул вакытка туры килә. Кайберәүләр әлеге юл белән ул үзенә игътибарны әлеп итәргә тырыша дип саный. Тавыш чыгарып, популизм белән югары түрәләрне үзенә игътибар иттермәкче яки ниндидер максатны күздә тотып шуны гамәлгә ашырмакчы була. Аның иң шау-шу тудырган сүзләре 2003 елда булды. Ул АКШның Гыйракка керүеннән соң, ""Бердәм Русия"" партиясе митингында Америкага иһад игълан итте. Ул вакытта Владимир Путин акланырга мәбүр булды, ул аны туры мәгънәдә әйтмәде диебрәк. Шуннан соң Таетдин федерал медиа мохитендә берничә ел күренмәде, диде ул. Ринат Мөхәммәтовтан аермалы буларак, сәясәт белгече Руслан Айсин Таетдин Мәскәүдән килгән илләрне сизеп, барысын да акыл белән эш итә дип саный. Тәлгать Таетдин ул үзенә күрә Жириновский кебек. Аны да ахмак дип саныйлар, бер шамакай дип кабул итәләр, ләкин алай түгеллеген яхшы беләбез. Кремльнең алдан сынап карау өчен ибәрелгән кешесе бит ул. Аннары, әмәгатьчелек баш тартмый икән, аның инициативасы гамәлгә керә дә башлый. Әгәр каршы чыга икән – кире кагыла. Таетдин да нәкъ шундый кеше. Заманында ул бердәнбер мөфтият булдыру идеясе белән чыкты. Моның өчен аңа Чечня башлыгы Рамзан Кадыйров акча да бирде. Кадыйров ул мөфтиятне үз канаты астында булдырмакчы иде. Шуннан соң күпме тавыш купты, дипсөйләгәниде ул.",Таетдин ислам-православ бердәмлегенә чакырды,['Дин' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],4,Донъя,3439,https://www.azatliq.org/a/27558330.html,2016-02-17T21:06:43+00:00
"Белорет районы малайы, Өфөләге музыка гимназия-интернаты уҡыусыһы Эмир Билалов спиннинг менән боҙ бырауы тураһында хыяллана. ""Президент менән тура бәйләнеш""кә хыялын яҙып ебәрә. Уның яҙғанын Башҡортостан Халыҡ фронты эшмәкәрҙәре уҡый һәм тиҙ арала тормошҡа ашыра. Был ҡыуаныслы хәбәрҙе беҙ ҙә баҫып сығарғайныҡ. Каникулда Эмир Билалов атаһы менән балыҡҡа барған һәм бүләктәрен һынап ҡараған. Хәҙер уның үҙ кәрәк-ярағы бар, берәй мәке бушамаҫмы икән тип көтөп ултыраһы түгел. Был турала ""Башинформ"" таҫмаһынан уҡып белдек.",Эмир бүләктәрен һынап ҡараған,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 0 0],5,Яңылыҡтар,521,https://amanat.su/news/novosti/2026-01-14/emir-b-l-kt-ren-ynap-ara-an-4536744,2026-01-14T13:08:00+00:00
"Башҡортостан матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлыҡ етәксеһе Максим Ульчев махсус хәрби операциялағы һалдатҡа квадрокоптер һәм тепловизор тапшырҙы. Ватан һаҡсыһы ""Башҡортостан Республикаһы"" нәшриәт йорто хеҙмәткәре иҫәпләнә. Әйткәндәй, ҡоролма киң мәғлүмәт саралары өлкәһе хеҙмәткәрҙәре өсөн республикабыҙҙың Журналистар союзы тарафынан йыйылған аҡсаға һатып алынған. Аҡса йыйыу былтыр октябрҙә башланғайны. Максим Ульчев бындай башланғысты хупланы һәм барыһына ла үҙ өлөшөн индерергә саҡырҙы. Аҡсаның күп өлөшөн ""Народный фронт. Все для победы"" мәрхәмәтлек фонды биргән. Артур иһә 2022 йылдың сентябрендә махсус хәрби операцияға өлөшләтә мобилизацияланған. Ул бүтән журналистар менән бергә хеҙмәт итә. Уларҙың батальоны 2025 йылда иң яҡшыһы тип табылған. Әле Артур отпускыла, ғаиләһе янында. – Посылканы уның аша биреүгә өлгәшкәнгә ҡыуанысым сикһеҙ, ул Еңеүҙе тиҙерәк яҡынайтһын, – тине Максим Ульчев. – Беҙ киләсәктә лә ярҙам итеүҙе дауам итәсәкбеҙ. Республикабыҙҙың Журналистар союзының изге башланғысына ҡушылырға саҡырам. Бөтәһе лә Еңеү өсөн, бөтәбеҙ ҙә Еңеү өсөн тырышайыҡ! Республикабыҙҙың Журналистар союзы рәйесе, ""Башҡортостан"" гәзитенең баш мөхәррире Вәдүт Исхаҡов әйтеүенсә, был - махсус хәрби операцияға ебәрелгән дүртенсе дрон. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ярҙам киләсәктә лә буласаҡ,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Махсус хәрби операция,1363,https://bashgazet.ru/articles/care/2026-02-18/yar-am-kil-s-kt-l-bulasa-4584026,2026-02-18T22:20:00+00:00
"Айыу йыйған байрамға. Бер-береһенән уҙҙырып, Кейектәр, эй, ярышҡан. Һәр ҡайһыһы иң-иң шәбеБулырға тип тырышҡан. Былай ҙа матур ялдарынМатур итеп турайтҡан. Бөҙрә сәсен күрһәтеп, Терпеләр ҡуйған сәстәрен«Ирокез»ға кәкрәйтеп. Матурлығына таң ҡалып, Күҙен алмай көҙгөнән. Күңелле барған байрамдыБүре килеп боҙған, ти. Йәнлектәр ҡайһыһы ҡайҙаБынан тиҙерәк һыҙған, ти. Шул көндән һуң кейектәрЙыйылмағандар бер ҙә. Рәйсә ИСЛАМҒОЛОВА, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Ауырғазы районы, Талбазы лицейы. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Бүре боҙған байрамды,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 1 0 1 0],5,Хикәйә,925,https://yanshishma.com/articles/akyattar/2023-01-23/b-re-bo-an-bayramdy-3115171,2023-01-23T10:50:00+05:00
"Башҡортостандың хәҙерге студент сервис отрядтары ҙур тәжрибәгә эйә, ҡунаҡ ҡабул итеү даирәһендә улар ыңғай дан алған.  Ошо йүнәлештә эшләүселәрҙең береһе – М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия унивреситетының Көньяҡ еле отряды. Башҡорт филологияһы факультетының 4-се курс студенткаһы Светлана Ҡазыева быйыл өсөнсө тапҡыр инде йәйге хеҙмәт семестрында эшләй.  Светлана был мәшғүллек төрөн һайлағанына бик ҡәнәғәт. Отряды менән бергә ул Бөтә Рәсәй  «Диңгеҙ» сервис проекты составына ингән һәм Ҡырым Республикаһында эшләй. «Студент отрядтары минең  фантазияларыма ҡанат ҡуйҙы һәм теләктәремде тормошҡа ашырҙы.  Беренсе йылында, хеҙмәт проектында ике ай эшләгәс,  мин үҙемә яңы телефон аһтып алдым, икенсеһендә ноутбук алдым. Әммә иң мөһиме – дуҫтар таптым. Бына өсөнсө барыуымда мин биш йондоҙло «Диңгеҙ» отелендә  горничный булып эшләп йөрөйөм һәм бында булыуыма бик шатмын! Бына тигән хеҙмәттәштәр, етәкселәр һәм үҙ эшенең  профессионалдары, улар миңә ярҙам итә, яңы нәмәләргә өйрәтә», – ти  Светлана. Уның хеҙмәттәше, «Көньяҡ еле» студенттар сервис отряды боецы булыуға дәғүә иткән Камила Байсарова студотряд менән эшкә тәүләп килгән. Ул ашнаҡ эшсеһе булырға теләк белдергән, сөнки үҙен нәҡ ресторан өлкәһендә һынарға  ниәтләгән. «Студент отрядтарында ҡатнашырға кәрәк, сөнки был уникаль һәм бик әһәмиәтле тәжрибә, хатта бер ни менән сағыштырғыһыҙ тәжрибә тип уйлайым.  Һөнәри һәм хеҙмәт күнекмәләрен үҫтереү генә түгел, яңы танышлыҡтар ҙа,  аралашыу, тупланыу, бер-береңә булышлыҡ итеү, кәрәк саҡта яурыныңды ҡуйыу, берҙәмлек хисе лә ул. РСО-ның ҡәҙимге эштән айырмаһы – был мөхиттә ысынлап та яңғыҙ түгеллегеңде тойоу. Боец булыу – шәп,  сөнки был, тәү сиратта,  отрядың өсөн, үҙең өсөн ғорурлыҡ тойғоһо, үҙеңдең ролеңде һәм баһаңды аңлау, берҙәмлек һәм башҡа отрядтар, боецтар менән, дөйөм идея һәм маҡсат менән бергәлекте тойоу. Боец булыу — шәп, сөнки ул, үҙеңде үҫтереп һәм асып, отряд исеменән сығыш яһау, уны төрлө яҡлап күрһәтә алыу мөмкинлеге.  Был минең тәүге эш тәжрибәһе, һәм мин унан ҡәнәғәтмен һәм шатмын. Хәтирәләр ҙә күп булыр, балаларға, ейәндәргә һөйләр һүҙ  ҙә булыр. Был – минең ҡатмарлыҡтарға, шатлыҡтарға иҫ киткес бай һәм тулы йәйем, иртәгә нимә булырын хатта күҙаллай ҙа алмайһың.  Тик шуны ғына әйткем килә:  файҙаһы иҫ киткес ҙур», — ти  Камила. «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. . Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом «Республика Башкортостан».",Студент отрядында эшләү баһалап бөткөһөҙ тормош тәжрибәһе бирә,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 1 1 1 0 1 0 1 0 0 0],7,Яңылыҡтар,2713,https://amanat.su/news/novosti/2025-08-06/student-otryadynda-eshl-ba-alap-b-tk-tormosh-t-zhrib-e-bir-4339994,2025-08-06T13:26:00+00:00
"КЕНДЕК — Әҙәм менән Һауала булмаған тән ағзаһы, уларҙы әсә тапмаған. КЕРЕМ — байлыҡ ни тиклем күп керһә, шул тиклем керләнәһең. КЕҪӘРТКЕ — ҡойроғон баҫып өҙөп килә кесерәйтке. КЕШ — кеше була яҙған һыу йәнлеге. КЕШЕ — эше, хеҙмәт урыны булған йән эйәһе, эше булмағандар. КИЛЕМ — килендәкилем. КИЛЕН — килгән кеше, айырылғаны китен микән? КИНДЕР — германдар бала-саға кейемен киндерҙән һуҡҡан. КИСӘ — өлөкөгөндөң иртәгәһе. КИШЕР — һағыҙ. КӨҘ — тәбиғәттең көҙрәйгән сағы. КӨЙӘНТӘ — һоноҡ дуға. КӨЙӘ — кейемгә төшһә, йән көйә. КӨНБАҒЫШ — болотло көндәүҙ-үҙенә ҡарарға мәжбүр булған үҫемлек. КӨНДӘШ — өлөш бүлеүсе. КӨНКҮРЕШ — төнгө ҡарауылсылар төнкүреүселәр микән? КУЛЬТУРА — ҡулдан тотоп тура йөрөтөүсе. КҮБЕРӘК — күплегенә сыҙай алмай күбеп киткән. КҮКӘЙ — эротик йомортҡа. КҮПЕР — күп бүрәнәләрҙән һалынған баҫма. КҮРКӘ — күркәм ҡош. КҮРҺӘТМӘ — күрһәтмәй генә башҡарыла торған бойороҡ, фарман. КҮРШЕ — көн һайын күрешә торған кеше. КҮС — Филүс Ҡасимовтың ғәскәре. КӘБЕҪТӘ — эстон крәҫтиәндәре Салауат Юлаевты ошо йәшелсә менән һыйлар булған. КӘКЕРЕ — бөкөрөнөң йәш сағы. КӘКҮК — үҙенә-үҙе исем ҡушҡан ҡош. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",КӘКҮК — ҮҘЕНӘ-ҮҘЕ ИСЕМ ҠУШҠАН ҠОШ,['Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],3,Төрлө,1778,https://henek.info/articles/+++-/2025-06-19/k-k-k-en-e-isem-ush-an-osh-4281795,2025-06-19T11:30:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырХәзерге вакытта ничә бала укуына карап, мәктәпләрне бер сәгать саклаган өчен 130-150 сум түләнә. Хосусый сак оешмалары бу акчага риза түгел. Мәгариф министрлыгы акчаларны арттырып, 140-162 сум булса да түлик ди. Татарстан депутатлары 175 нче мәктәп фаигасен искә алып, бу тәкъдимне хупларга сүз бирә. Татарстанның 2024 ел өчен бюджетында республикадагы мәктәпләрне һәм балалар бакчаларын саклау өчен 1,44 млрд сум каралган. Бу хакта Татарстан мәгариф һәм фән министры урынбасары Станислав Андреевәйтте, дип яза""Коммерсантъ"". Аның сүзләренчә, куркыныч ягыннан беренче һәм икенче категориядәге мәктәпләрне саклауның бер сәгате - 150 сум, өченче категориядәгеләрен саклаганга бер сәгатькә 130 сум түләнә. Куркынычлык категориясе мәктәптә яки балалар бакчасында белеп алучыларның санына карап билгеләнә. Әмма бу акчалар аз дип, хосусый сак оешмалары мәктәп мөдирләре белән килешү төзүдән баш тарта, дип искәрткән түрә. Мәгариф министрлыгы сак өчен түләүне сәгатенә 162 сум хәм өченче категориядәге мәктәпләргә 140 сум итеп күтәрергә тәкъдим итә. Сак өчен түләүләр арта икән, бу республика бюджетына өстәмә 110 млн сум чыгым ясаячак. Хәзерге вакытта акчаларны арттыру тәкъдиме финанс министрлыгында карауда, дип аңлата Андреев. Дәүләт шурасы депутатлары мәгариф министрлыгының бу тәкъдимен хупларга сүз биргән. ""Казанның 175 нче мәктәбе безне күпкә өйрәтте"", дип әйткән канунлылык комитеты башлыгы Шакир Яһудин(""Бердәм Русия""). Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Татарстанда түбән хезмәт хаклары аркасында хосусый саклау оешмалары мәктәпләрне саклаудан баш тарта,['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан'],[0 0 1 1 1 1 0 0 0 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1581,https://www.azatliq.org/a/tatarstanda-tuban-hezmat-haklari-arkasinda-hosusiy-saklau-oeshmalari-maktaplarne-saklaudan-bash-tarta-/32898636.html,2024-04-10T10:48:10+03:00
"В программе выступят студенты Уфимского училища искусств, а также известные исполнители, включая заслуженную артистку РФ и народную артистку РБ Танзилю Узянбаеву и оперную певицу Любовь Буторину. Гости вечера услышат произведения М. Глинки, Н. Римского-Корсакова, А. Даргомыжского и других композиторов на стихи русских поэтов. Ведущей мероприятия традиционно выступит Елена Замрий, заслуженный деятель искусств Республики Башкортостан. 6",В Уфимском училище искусств пройдет вечер русского романса,['Шоу-бизнес' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0],2,Мәҙәниәт,438,https://tamasha-rb.ru/news/kultura/2025-02-14/v-ufimskom-uchilische-iskusstv-proydet-vecher-russkogo-romansa-4123003,2025-02-14T21:13:00+00:00
"Синоптиктар мәғлүмәте буйынса, шәмбе, 12 июлдә, көн яуым-төшөмһөҙ, көньяҡ-көнбайыш райондарҙа бер аҙ ямғыр яуыуы көтөлә. Төньяҡ ел көндөҙ урыны менән көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә 13,18 градус, көндөҙ 23, 28. Йәкшәмбе, 13 июлдә, йәнә яуым-төшөмһөҙ. Төньяҡ елдең көсө уртаса, көндөҙ урыны менән көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә 9,14, көндөҙ 21, 26.",Ял көндәренә һауа торошо билдәле,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,358,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-07-11/yal-k-nd-ren-aua-torosho-bild-le-4310610,2025-07-11T09:19:00+00:00
"Гәзит бөгөн дә сағыу, уҡымлы булып сыға, беҙ, редакция хеҙмәткәрҙәре, бының өсөн күп көс һалабыҙ. Әлбиттә, хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ, һеҙһеҙ ҙә гәзит булмаҫ ине. Байрам уңайынан былтыр баҫылған мәҡәләне тәҡдим итәбеҙ. Дуҫтар, һеҙҙең ҡулығыҙҙағы сағыу, матур гәзит уҡыусыларға ваҡытында барып етһен өсөн күп көс һалына. Редакцияла эш гөрләп тора. Хәбәрселәр төрлө сараларға йөрөй, яҙа, һеҙҙән килгән хаттарҙы уҡый, тикшерә, яуап бирә. Мәҡәләләр менән бергә ебәрелгән фотоларҙан тегеһе йәки быныһы һайлап алына. Улар матур ғына итеп гәзит битенә «инеп ултыра». Номерҙы тапшырыр алдынан буласаҡ һан ҡабат-ҡабат тикшерелә. Әйҙәгеҙ, редакцияға сәйәхәткә бергәләп барайыҡ! Мирсәйет ЮНЫСОВ – Хәйбулла районы Бәләкәй Әбеш ауылынан. 1986 йылдан бүлек хәбәрсеһе, мөдире, яуаплы сәркәтип, баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй. 1997 йылдан – «Йәншишмә» гәзитенең баш мөхәррире. – Һеҙ бына 4 тиҫтә йылға яҡын бер урында эшләйһегеҙ. Гәзиткә килгән ваҡытығыҙҙы иҫләйһегеҙме? – Минең редакцияға ҡыйыуһыҙ ғына атлап килеп инеүемә 39 йыл тула. Ул ваҡытта «Башҡортостан пионеры»нда Әлфинур Вәхитова, Рәмил Йәнбәков, Зөһрә Ҡотлогилдина, Тамара Юлдашева, Йомабикә Ильясова, Йәркәй Яҡшыдәүләтов, Зөбәржәт Миңлебаева кеүек апайҙар, ағайҙар эшләй ине. Үҙемде йылы, ихлас ҡаршыланылар, һәр саҡ ярҙамдарын тойҙом, кәңәштәрен алдым. Бигерәк тә һәр һүҙеңә яуаплы ҡарарға өйрәткән талапсан Рәмил Йәнбәков һәм Зөһрә Ҡотлогилдина «мәктәптәре»н үтеүем менән ғорурланам. Уларҙан күп нәмәгә өйрәндем. Гәзитебеҙҙең тарихына күҙ һалһаҡ, уның хәҙер «Йәншишмә» тип аталыуы тәрән мәғәнәгә эйә. Үлемһеҙ «Урал батыр» эпосындағы Тереһыу сығанағы кеүек ул һаман да мәңге ҡоромаҫ, саф һыулы ижад шишмәһе булып ҡала. Исеме үҙгәрһә лә, үҙ йөҙөн, йолаларын һаҡлап килә, уҡыусылар өсөн ижад майҙаны булып ҡала. Шул уҡ ваҡытта замандан артта ҡалмаҫҡа ла тырыша. Ғүмеремде мин дә балалар матбуғатына арнаным. Хәҙер үҙемде «Йәншишмә»нән башҡа күҙ алдыма ла килтерә алмайым. Китап, гәзит-журнал уҡыусылар кәмей барһа ла, үҙебеҙҙең «Йәншишмә»нең киләсәгенә ышанам. Беҙ булғанбыҙ, барбыҙ, буласаҡбыҙ! Лилиә ФАЗЛЕТДИНОВА – Учалы районы Ташҡыя ауылынан. Гәзиткә 2023 йылда хәбәрсе булып килһә, 2024 йылдан яуаплы сәркәтип вазифаһын башҡара. – Яуаплы сәркәтип нимә менән шөғөлләнә? Ул да, хәбәрселәр кеүек, яҙа белергә тейешме? – Әлбиттә. Сөнки уҡыусыларҙан килгән хаттар, хәбәрселәрҙең мәҡәләләре, тәү сиратта, яуаплы сәркәтип аша үтә. Балалар ебәргән һүрәттәр, мәҡәләләр, яңылыҡтарҙың ҡайһыһын гәзиткә бирергә, ҡайһыһын тиҙ арала сайтҡа ҡуйып ебәрергә икәнлеген хәл итә ул. Ә ҡайһы бер яҙмалар гәзит битендә бөтөнләй донъя күрмәүе лә бар. Бынан тыш, редакцияның сит күҙҙәргә күренмәгән документ эштәрен, отчёттарын да яуаплы сәркәтип башҡара. Үҙем бәләкәйҙән яҙыштым. Быға атай-әсәйемдең күпләп гәзит-журнал алдырыуы ла булышлыҡ иткәндер. Интернет юҡ заман, уларҙы яратып уҡый торғайныҡ. Шиғыр, һүрәт, мәҡәләләрем төрлө гәзиттәрҙә донъя күрә килде. Үҙем 2003 йылда «Йәншишмә»нең 295-се һанлы йәш хәбәрсеһе булдым. Шуға бәләкәйҙән үк, журналист булам, тип хыялланып үҫтем. Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетына уҡырға индем. Бер-ике йыл уның «Тулҡын» гәзитен етәкләнем. Беренсе курстан уҡ редакцияға килеп, журналист апай-ағайҙар менән яҡындан танышып алдым һәм төрлө гәзиттәрҙә әүҙем генә яҙышыуымды дауам иттем. Етмәһә, гонорар ҙа түләй башланылар. Шулай ҙа уҡып бөткәс, тәүҙә – балалар баҡсаһында, һуңынан мәктәптә эшләп алырға тура килде. Әле хыялым тормошҡа ашыуым менән бәхетлемен. Зөһрә ХӘКИМОВА – Баймаҡ районы Аҡтау ауылынан. 1994 йылдан – корректор, 2019 йылдан – хаттар бүлеге хәбәрсеһе. – Һеҙ төрлө рубрикалар уйлап сығараһығыҙ, конкурстар ойоштораһығыҙ. Махсус хәрби операция яугирҙары һәм уларҙың ғаиләләре хаҡында яҙылған мәҡәләләрҙе берләштергән акция идеяһы нисек тыуҙы? – Гәзитебеҙҙе нисек тағы ла уҡымлыраҡ итергә, ниндәй конкурстар ойошторорға икән, тип гел уйланам. Мәҫәлән, йыл һайын үткәрелгән «Беренсе синыфҡа барам» конкурсында балалар ихлас ҡатнаша, гәзиткә лә яҙылып ҡала. «Элекке йәш хәбәрселәрҙән гәзит-бүләк», «Йәншишмә»-бүләк – изгелек кәштәһе» рубрикалары подписка барышында ныҡ ярҙамға килә. Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу барышында һүрәттәр конкурсы ойошторғайныҡ. Ижади эштәр шул тиклем күп килде. Улар 500-ҙән ашып китте! Әлбиттә, бындай ваҡытта уҡытыусылар менән бергә эшләү отошло. Ошо урында республиканың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларын маҡтап китер инем. «Мин – әсәй янында, ә атай, ағай – ил һағында» акцияһын башлау уйы бер яугир менән һөйләшкәндән һуң тыуҙы. Төрлө милләт һалдаттары – башҡорт, татар, урыҫ, удмурт, сыуаш, мариҙар менән осрашырға тура килде. Геройҙарымдың милләте төрлө-төрлө, әммә уй-маҡсаттары, выждан ҡушыуҙары бер – Ватанды һаҡлау. Махсус хәрби операцияла Башҡортостандан бик күп илһөйәр, ҡыйыу егеттәребеҙ ҡатнаша. Уларҙың исемдәре лә тарих биттәрендә алтын хәреф менән уйылырға тейеш. Шуға ла ошо яугирҙарыбыҙ хаҡында яҙырға булдым. Әлбиттә, барҙың да яҙып алып ҡайттың түгел. Ваҡытың менән иҫәпләшмәйенсә, алыҫ районға ла сығырға, әгәр яугир ялға ҡайтһа, уны осратырға һәм дөрөҫ кенә әңгәмә ҡорорға кәрәк. Улар һөйләгәнде йөрәгең аша үткәреүе лә еңелдән түгел. Быйыл акцияны икенсе исем менән дауам итергә булдыҡ. «Ил һаҡларға яуға китте. » тип атала ул. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, мин әңгәмәләшкән, үҙҙәре хаҡында мәҡәләләр ташҡа баҫылып өлгөрмәгән ҡайһы бер батырҙарыбыҙ һәләк булған йә хәбәрһеҙ юғалған. Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА – Бөрйән районы Яуымбай ауылынан. Редакцияла 1989 йылдан алып эшләй, мәктәп тормошо бүлеге хәбәрсеһе. – Һеҙҙе инде гәзиттең ветераны тиергә лә була. Республиканың нисә районында булдығыҙ? Ниндәй темаларҙы яҡтыртыуҙы яҡыныраҡ күрәһегеҙ? Иҫтә ҡалырлыҡ командировкалар, интервьюлар булдымы? – Редакцияла 35 йыл хәбәрсе булып эшләү дәүерендә күп район-ҡалаларҙа командировкала булырға яҙҙы. Республикабыҙҙың төрлө төбәктәре тәбиғәтенә һоҡланыу бәхете тейҙе. Шулай ҙа Урал аръяғында бер ҙә булмағанмын икән, сөнки алыҫ райондарға оҙайлы командировкаға күберәк егеттәр сыға торғайны. Ниндәй генә темаларға яҙырға тура килмәне: һүрәтләмә, аналитик мәҡәлә, интервью, репортаждар. Бер мәл проблемалы мәҡәләләр яҙыуға әүәҫләнеп киттем. Балаларға пособие бирмәй башлаған заманда бер ғаиләгә шуны юллашып, район хакимиәтенә барып йөрөгәнем һаман иҫтә. Полицияның балиғ булмағандар эштәре буйынса бүлеге хеҙмәткәрҙәре менән рейдтарға ла сыҡтыҡ. Оҙаҡ йылдар баҫмабыҙҙа хеҙмәт иткән фотохәбәрсебеҙ Игорь Киняпин менән эшләүе еңел була торғайны. Бер ваҡыт Өфөгә яҡын бер райондағы мәктәптә уҡыған баланың өләсәһе мөрәжәғәт итте. Ауыл мәктәбенә йылы бирмәйҙәр икән, сөнки ваҡытында түләмәгәндәр, кабинеттарҙа электр йылытҡыстары ҡуйып уҡыйҙар, ә был хәүефле. Барҙыҡ, балалар, ысынлап та, дәрестә өшөп, өҫкө кейемдә ултыра. Тәнҡит мәҡәләһен баҫтырып өлгөрмәнек, сөнки район хакимиәтенән шылтыратып, баш мөхәррир менән һөйләшкәндәр. Мәҡәләне сығармағыҙ, мәсьәләне хәл итәбеҙ, тип вәғәҙә иткәндәр, әллә күпме гәзиткә яҙылғандар. Матбуғат һүҙе көслө булған! Әлбиттә, иҫтә ҡалырлыҡ ваҡиғалар етерлек булды. Һәләтле балалар тураһында күп яҙылды. Күптәре бөгөн танылған шәхестәр булып китте. Билдәле кешеләрҙән дә интервью алырға тура килде. Ҙур вазифа биләүҙәренә ҡарамаҫтан, ваҡыт табып, балалар гәзитенә иғтибар биреүҙәренә рәхмәтлемен. Римма БАЙМЫРҘИНА – Ейәнсура районы Мәзит ауылынан. 2024 йылда гәзиткә хәбәрсе булып килде. – Һеҙ оҙаҡ ҡына уҡытыусы йөгөн тартҡанһығыҙ. Педагог булыу әлеге эшегеҙҙә ярҙам итәме? – «Йәншишмә»ләге ижади мөхит менән уҡытыусылыҡ эше бер-береһенә ныҡ бәйле. «Осҡон» район гәзитендә эшләп алғас, мин Әбйәлил районы Асҡарҙағы Таһир Күсимов исемендәге гимназияға уҡытырға барҙым. Директор урынбаҫары вазифаһын башҡарҙым, дәрестәр теҙмәһе төҙөнөм, түңәрәк тә алып барҙым, Берҙәм дәүләт имтиханын үткәреүсе, методик берекмә етәксеһе урынбаҫары – ҡыҫҡаһы, тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек эш башҡарылды. Шуның араһында төрлө конкурстар, олимпиадалар, асыҡ дәрестәр. Уҡытыусы бар яҡтан да өлгөр ҙә, уҡыусыһы өсөн өлгө лә булырға тейеш. Балалар менән ижадҡа ла ваҡыт таба инек. «Йәш хәбәрсе» исемен алыусылар ҙа булды. Бер нисә йылдан кире гәзит эшенә ҡайттым. Әхирәтем әйтмешләй, «Һәр кем уҡып сыҡҡан һөнәре буйынса эшләһен ине ул». Бына мин хәҙер – «Йәншишмә»лә. Матбуғат көсө, һүҙ көсө һәр саҡ булды һәм буласаҡ. Мәктәптән килгән кеше булараҡ еңел: берҙән, уҡыусыларҙы нимә ҡыҙыҡһындырғанын беләһең, балалар донъяһы миңә яҡын. Икенсенән, уҡытыусылар менән дә бәйләнеште өҙмәйем, улар – минең төп таянысым. Республикабыҙҙа ижади, һәләтле уҡытыусыларыбыҙ күп булыуына ҡыуанам. Диана ЛАТИПОВА – Өфө ҡалаһынан. 2024 йылдан вёрсткалаусы инженер булып эшләй. – Вёрсткалаусы инженер – һирәк һөнәр, улар республикабыҙ баҫмаларында етеңкерәмәй. Ни өсөн тап ошо өлкәне һайланығыҙ? Балалар гәзитен һәм ололар өсөн баҫманы вёрсткалау айырыламы? – Һүрәт төшөрөргә яратыуым мине дизайн колледжына алып килде. Артабан белемемде нығытып, яңынан-яңы программалар өйрәндем. Гәзит-журнал полосаларын «төҙөү» бигерәк ҡыҙыҡ ул! Балалар гәзитендә эшләү яңы офоҡтар аса. Тексты һәм фотоны рәсми баҫмаларҙағы кеүек тигеҙ һәм ғәҙәти урынлаштырмайһың, ә фантазияңа урын бирәһең. Фотолар, һүрәттәр үҙенә килешеп кенә торған урынын таба. Һәр бит сағыу, мауыҡтырғыс килеп сыҡһын өсөн дә күп көс һалаһың. Кескәйҙәр өсөн ҙур шрифт, төрлө төҫтәр, биҙәлеш ҡулланыу кәрәк. Башҡа баҫмаларҙағы кеүек сиктәр булмауы оҡшай миңә! Ә гәзит биттәрен 1996 йылдан балаларса матур һүрәттәре менән редакциябыҙҙың рәссамы Хаят ЙӘРМӨХӘМӘТОВА апайығыҙ (Баймаҡ районы, Байыш ауылы)биҙәй. Тағы бер хәбәрсебеҙ Юлиә КИРӘЕВА (Әлшәй районы, Тәүәтәй ауылы)гәзитебеҙҙә 2014 йылдан алып эшләй, әле – декрет ялында, өс бала әсәһе. Об использовании персональных данныхБашҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Ә бөгөн - беҙҙең тыуған көнөбөҙ!,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт'
 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 0],11,G zitebe du yby,9964,https://yanshishma.com/articles/g-zitebe-du-yby-/2026-02-12/b-g-n-be-e-tyu-an-k-n-b-4574997,2023-11-09T14:48:00+05:00
"Өфөлә, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай йортонда, абруйлы Еңеү Никаһы 2025 республика наградаһын тапшырыу тантанаһы үтте. Дөйөм тауыш биреү һөҙөмтәһендә Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты, Башҡортостандың Ирҙәр ҡоро төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Зариф Байғусҡаров Дәүләт власы органдарының иң спортсы етәксеһе номинацияһында еңеүгә лайыҡ булды. Был рух көсөн, еңеүгә ынтылышын һәм әүҙем гражданлыҡ позицияһын сағыу кәүҙәләндергән кеше өсөн лайыҡлы награда. Зариф Закир улы шәхси өлгөһө менән күптәрҙе рухландыра: даими рәүештә марафонда йүгерә, саңғы уҙыштарында һәм ат сабыштарында ҡатнаша. Уның аталар улдары менән йүгереүҙе, традицион уҡтан атыу буйынса турнирҙарҙы һәм ғаиләләр өсөн ат турҙарын ойоштороу буйынса башланғыстары республикала спортты һәм традицияларҙы әүҙем популярлаштыра. Ғөмүмән, йыл һайын республиканың төп спорт ваҡиғаларында ҡатнаша: Йүгереү. РФ Бөтә Рәсәй ярыммарафоны, Халыҡ-ара Өфө марафоны, Сибай һәм Октябрь ярыммарафондары, Милләттәр кросы, Росхим йүгереүе ярыммарафоны, йүгереүе, яңы йыл Теләктәр йүгереүе, Ҡуянтау-Баймаҡ йүгереүе, Талҡаҫ күле тирәләй йүгереү. Шулай уҡ саңғы уҙыштарында ҡатнаша. 10, 12,4 һәм 21,1 километр дистанцияларында шәхси һөҙөмтәләрҙе яҡшыртыу өҫтөндә даими эшләй. Һабантуйҙарҙа, Башҡорт аты фестивалендә һәм Урал батыр ҡышҡы уйындарында ат парадтарында, ат сабыштарында һәм милли ярыштарҙа (ашаҡ, ауҙарыш) даими ҡатнаша, башҡорт халҡының мәҙәни-спорт мираҫын популярлаштыра. Ул ғаиләһен - ҡатыны Гөлназ Фәрит ҡыҙын һәм улы Уралды спорт эшмәкәрлегенә йәлеп итә. Шулай уҡ Өфөлә ""Улдары менән атайҙар"" конкурсын үткәрҙе. Аталар һәм улдар өсөн традицион уҡтан атыу буйынса йыл һайын турнир ойоштора. Спорт объекттарын (спорт стадиондары, балалар спорт мәктәбе, спорт залы, ябыҡ боҙ һырғалағы төҙөлөшө һәм башҡалар) төҙөү һәм реконструкциялау буйынса депутат контролен тормошҡа ашыра. Балаларспортынаярҙамитә: хоккей кейеме, боксер бирсәткәләре, футбол һәм волейбол туптары, спорт формаһы, инвентарь, саңғы, бильярд һәм теннис өҫтәлдәре, скалодром өсөн ҡорамалдар, коньки һәм башҡа бүләктәр тапшыра. Физкультура-һауыҡтырыу хеҙмәттәре өсөн НДФЛ-ды кире ҡайтарыу тураһында закон әҙерләүҙә ҡатнаша. Башҡортостандың ""Ирҙәр ҡоро"" спорт-белем биреү проекттарын тормошҡа ашырыуға етәкселек итә. Республика ярыштарында даими рәүештә спортсыларға, тренерҙарға һәм ойоштороусыларға наградалар тапшыра, уларҙың хеҙмәтенең ижтимағи әһәмиәтен һыҙыҡ өҫтөнә ала. Был награда спорт ҡаҙаныштарын ғына түгел, Зариф Байғусҡаровтың Башҡортостан һәм ил халҡы мәнфәғәтендә башҡарған күп яҡлы эшен дә таныу. Мәҫәлән, быйыл үҙ округындағы район һәм ҡалаларҙа 32 тапҡыр гражданды ҡабул итеү ойошторған, бөтәһе 636 кешене ҡабул иткән. Уларҙың күпселегенә ярҙам итә алған. Зариф Закир улын хеҙмәтенең юғары һәм лайыҡлы баһаһы менән ихлас ҡотлайбыҙ! Бөтмәҫ-төкәнмәҫ көс-ҡеүәт, ныҡлы һаулыҡ һәм бөтә башланғыстарҙа ла яңы еңеүҙәр теләйбеҙ! Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Зариф Байғусҡаровтың эшмәкәрлеге лайыҡлы баһаланды,"['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 0 1 0 1 1 1 0 0 1 1 0 0],8,Сәләмәтлек,2985,https://bashgazet.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/2025-12-25/zarif-bay-us-arovty-eshm-k-rlege-layy-ly-ba-alandy-4520879,2025-12-25T14:00:00+00:00
"– 1 сентябрь алдынан мәктәптәргә яңы автобустар тапшырыуға шатбыҙ. Республиканың 52 меңдән ашыу балаһының уҡыу көнө мәктәп автобусынан башлана – был ҙур һан. Иң мөһиме – юлдарҙа хәүефһеҙлек булһын. Ә хәүефһеҙлек – ул яңы, яҡшы автобустар һәм профессиональ водителдәр. Шуға күрә бөгөн мин яңы техника асҡыстарын ҙур теләк менән тапшырам. Имен юлдар теләйем, сөнки мәктәп водителенең эше бик яуаплы, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Радий Хәбиров. – Хөрмәтле мәктәп директорҙарын яҡынлашып килгән Белем көнө менән ҡотлайым! Һеҙгә һәм коллективтарығыҙға һаулыҡ, уңыштар, именлек теләйем. Уҡыусыларығыҙҙы һағынғанһығыҙҙыр, моғайын. Яңы уҡыу йылына аяҡ баҫабыҙ. Төбәк етәксеһе «Вектор » маркалы яңы быуын автобустарының береһе менән танышты Машиналар навигация системаһы, тахографтар менән йыһазландырылған, заманса хәүефһеҙлек талаптарына яуап бирә. Бынан тыш, биш автобус салонына өҫтәмә рәүештә көсәйтелгән йылытҡыстар ҡуйылған. Был транспорт саралары 15 муниципалитет мәктәптәренә оҙатыла.2019 – 2024 йылдарҙа мәктәп автопарктары 700 яңы автобус менән тулыланған. Шуларҙың 253-ө – төбәк бюджеты иҫәбенә, ә 447-һе федераль саралар ярҙамында һатып алынған. Яңы автобустарҙы Асҡын, Ауырғазы, Балтас, Дәүләкән, Дыуан, Йәрмәкәй, Мәсетле, Миәкә, Тәтешле, Өфө, Әбйәлил, Яңауыл райондары һәм Күмертау, Сибай, Өфө ҡалалары мәктәптәренә тапшырҙылар. Башҡортостанда уҡыусыларҙы белем биреү учреждниеларына алып барыуға барлығы 1 523 автобус йәлеп ителгән. Улар 2 638 тораҡ пункттан 52 206 баланы йөрөтә. Сайт издания ""Башҡортостан уҡытыусыһы"" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Башҡортостан мәктәптәренә 17 яңы автобус тапшырылды,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 1 1 1 0 0 1 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1605,https://uchbash.com/news/novosti/2024-08-17/bash-ortostan-m-kt-pt-ren-17-ya-y-avtobus-tapshyryldy-3889865,2024-08-17T18:44:00+00:00
"«Теүәл 24 йыл элек, 18 генә йәшемдә әсәй булдым. Бик ауыр осор ине. Илдә көрсөк. Эшһеҙлек. Беҙ иребеҙ менән үҙебеҙ ҙә бала ғына әле. Уға – 19, миңә 18 йәш. Был – студент мөхәббәте. Ғәлим сәнғәт училищеһының художество бүлегенең һуңғы курсында уҡый, ә мин вокал бүлегендә икенсе курстамын. Һомғол буйлы, ҡарағусҡыл йөҙлө матур башҡорт егетенә ғашиҡ булмайынса мөмкин түгелдер. Барыһы ла ҡапыл ғына килеп сыҡты. Йәйен туй үткәргәнебеҙҙе һиҙмәй ҙә ҡалдыҡ. Ирем сәнғәт училищеһын тамамлағас, мине үҙе менән Сибайға алып ҡайтырға булды. Филармонияла эшләй ине. Ҡыуана-ҡыуана Өфөнән документтарымды алып, Сибай педагогия колледжына уҡырға күстем. Әммә пландар көтөлмәгәнсә килеп сыҡты. Йөккә уҙғанымды белеп ҡалдыҡ. Табиптар февралгә срок ҡуйҙы. Уйланыҡ-уйланыҡ та, уҡыуҙы һуңынан дауам итергә ҡарар иттек, иң мөһиме – баланы имен-һау табыу. Сибайҙа бер бүлмәле фатирҙы ҡуртымға алып йәшәй башланыҡ. Һәр ял һайын ҡайным менән ҡәйнәмә ҡайтып йөрөнөк. Ҡәйнәм бик егәрле, сос ҡатын ине. Бер ваҡытта ла ҡул ҡаушырып ултырманы. Көнө буйы усаҡ тирәһенән китмәй ниҙер бешерә, самауыры һәр ваҡыт ҡайнап  ултыра. Ул – был өйҙә донъя тотҡаһы, сөнки ҡайнымдың йөрәге ауырта, шунлыҡтан хужалыҡ эштәрендә булыша алманы. Тағы ла ул саҡта ауылдарҙа көмөшкә һатыу бизнесы киң таралғайны. Бына ошо урында әкиәтем тамам, тиһәм дә булыр. Ысынлап та, көмөшкә бар донъябыҙҙы селпәрәмә килтерҙе. Был турала ғибрәт итеп һөйләйем. Ҡәйнәм бик уҫал да ине. Тәүге көндән үк уның миңә ҡарата һалҡын ҡарашын тойҙом. Уның ҡылыҡтарына йәшлек менән артыҡ иғтибар бирмәгәнмен, күрәһең. Һуңынан ғына улын ҡыҙғаныуын, эргәһенән ебәрергә теләмәгәнен аңланым. Ғәлим менән фатирға йә өҫтөбөҙгә ниҙер һатып алырға булһаҡ, мотлаҡ ҡәйнәм менән кәңәшләшергә тейеш инек. Ирем дә әсәһенең һүҙенән сыға алманы. Ғөмүмән, ул үҙ өҫтөнә яуаплылыҡ ала белмәне. Ҡәйнәмдең тормошобоҙҙо контролдә тотоуы, беҙҙең шәхси проблемаларыбыҙҙы үҙенсә хәл итергә маташыуы ялҡытты. Ҡыҫҡаһы, минең тулы булмаған ғаиләлә, атайһыҙ үҫеүемде үҙһенеп етмәнеләр. Йөклөлөк осоро күҙ асып йомған арала үтеп тә китте. Матур ғына ҡыҙ таптым. Бала табыу йортонан иремдең ата-әсәһе һәм башҡа туғандары килеп алды. Шулай өсәү булып киттек. Юҡсыллыҡ заманы. Ярай әле күршеләребеҙ һәйбәт ине. Күршем, Надя исемле ҡатын,   баланы йыуындырырға ла, йүргәккә төрөргә лә ярҙам итте. Барыһын да унан өйрәндем. Икенсе күршемә, Нина Васильевнаға, баламды ҡалдырып, һөт алыу өсөн эшкә йөрөнөм. Бер ваҡыт иремдең ата-әсәһе беҙҙе ауылға алып ҡайтты. Унда еңелерәк. Ҡайнымдың шифалы үлән сәйҙәрен эсеп, бер аҙ кеше хәленә индем. Түрҙә ҡәйнәмдең самауыры шыжлай, ирем янымда. Барыһы ла һәүетемсә ине. Ине. Бер ваҡыт ирем өйгә инде лә әсәһенә ниҙер шыбырланы. Ҡәйнәм, алан-йолан ҡаранып, бүлмәһендәге һандыҡтың йоҙағын асты ла, улына бер ярты сығарып бирҙе. «Атайың күреп ҡалмаһын», – ти үҙе. Мин бер ни ҙә өндәшә алмайым бит инде. Ирем төндә генә иҫереп ҡайтып инде лә, йоҡомдан уятып, мөнәсәбәттәрҙе асыҡларға тотондо. Тауышҡа балам илай башланы, ҡайным-ҡәйнәм килеп торҙо. Бындай төндәр бер генә тапҡыр ҡабатланманы. Юҡ, иремдең эскегә һабышыуында ҡәйнәмде ғәйепләргә теләмәйем. Йәшерен-батырыны юҡ, ул ваҡытта ауылдарҙа күптәр көмөшкә ҡыуҙы. Ҡайһы берҙәр «аҡбаш» менән сауҙа итә, бәғзеләр бесән осоронда, утын әҙерләгәндә генә уны өҫтәлгә сығарып ултырта. Әммә ҡайны-ҡәйнәмдең бер ваҡытта ла эсеп ултырғанын күрмәнем. Аҡса юҡлыҡтан ғына эшләп, һандыҡҡа йәшерәләр ине. Ҡәйнәм айырыуса уртансы улын, минең иремде, бик яратты. Ҡара малайым минең, тип һөйөп алыр ине. Хатта, минән ҡыҙғанып: «Улымды үпкәләтә күрмә», – ти торғайны. Ғәлимдең дә ҡулынан килмәгән эш юҡ, ата-әсәһен ҡыуандырып ҡына торҙо, бар эшен эшләне. Һуңынан төпкө бүлмәләге һандыҡ йышыраҡ асыла башланы. Ирем һораған һайын ҡәйнәм көмөшкә сығарып бирә. Минең һүҙҙәремә иғтибар итеүсе кеше юҡ. Мин кем шул тиклем? Бары тик уларға хеҙмәт итергә тейешле килен. Көйҙөм-яндым. Ошо арҡала һөтөм юғалды. Быны кисереүе бик ауыр булды. Айлыҡ балам менән педиатрға барыуым әле лә хәтерҙә. Табип баламды үлсәгәс, инәнән тыумаға һалып әрләп ташланы. Уның һүҙҙәре әле булһа ла ҡолағымда сыңлай: – Был нимә ул? Һинең башың. Баланы үлтерергә булдыңмы әллә? Сәпсим ауыраймаған бит! Имеҙмәйһеңме ни? ! Педиатр мине елтерәтеп, түшемде сығарып алды ла һауырға тотондо. Һөт урынына күҙ йәштәрем                   субырлап аҡты. Шунда ер тишеге булһа, төшөп китер инем, валлаһи. Балаға ҡайҙан һөт табырға? Хәҙерге кеүек ул заманда ҡоро ҡатнашмалар, «Фруто-няня»лар тулып ятмай, булһа ла – алтын хаҡына. Ни эшләргә белмәйем. Ирем ҡайғынан тағы эскегә һабышты. Минең ҡайғымды белеп ҡалғас, күршеләге инәйҙәр тағы ла йүгереп инде. Надя инәйҙең ейәнсәренән ҡалған шешәһе лә булған, шуны бирҙе. Икенсеһе һыйыр һөтөн йылытып килтерҙе. Ҡыҙым шешәне ҡарһалана-ҡарһалана тылҡырға тотондо. Бәпесем ныҡ ас булған, күрәһең, ашап алғас та ҡаты йоҡоға талды. Оҙаҡ йоҡланы. Сибайҙа шәхси йорттарға яҡын урында йәшәнек. Йыш ҡына тәҙрәнән күршеләрҙең мал ҡарағанын күҙәтә торғайным. Бер ваҡыт башыма бер уй килде. Әгәр күршеләргә һыйыр һауырға ярҙам итһәм, миңә бер аҙ һөт бирмәҫтәрме? Өҫтәге Нина инәйгә баламды ҡалдырҙым да баяғы ауыл өйөндә йәшәгән ғаиләгә киттем. Һыйырығыҙҙы һауып торормон, балаға бер литр һөт бирһәгеҙ, еткән, тип тәҡдим иттем. Мәрйә инәй иҫәр кешегә ҡараған кеүек аптырап ҡараны ла, ризалашты. Ирле-ҡатынлы үҙҙәре генә йәшәй ине, балалары ла юҡ. Көн дә шуларға барып, һыйыр һауа башланым. Ҡыҙымды яҡшылап ашата башлағас, күҙгә күренеп матурайып, тулыланып китте. Киләһе барыуыбыҙҙа табиптар бының өсөн ҡыуанды, әммә ҡыҙымдың гемоглобины түбән ине. Сөнки әсә һөтөндәге витаминдар һыйырҙың ағында юҡ, был юлы йәшел алма ашатырға ҡушып ҡайтарҙылар. Аҙаҡтан ҡыҙым оҙаҡ ҡына эсе ауыртыуҙан ыҙаланды. Бер көн магазинға икмәккә барырға булғас, ирем тәмәке алырға ҡушты. Кибеткә ингәс, иң тәүҙә күҙем йәшел алмаға төштө, уны алһам, тәмәкегә аҡса етмәй. Нимә эшләргә? Табиптарҙың тағы әрләйәсәген иҫемдә тотоп, алма алырға булдым. Ҡыуанысымдан йүгерә-атлай фатирға ҡайттым да Ғәлимгә тәмәкегә аҡса етмәгәнлеген әйттем. Быны ишеткән ирем тағы боларырға тотонмаһынмы. Бер тәмәке өсөн генә ғауға ҡуптарып, ҡайҙалыр сығып олаҡты. Тыныс ҡына йоҡларға ятҡас, йәнә иреш-талаш. Ҡыҫҡаһы, үҙәккә үтте. Балам үҫә төшкәс, Сибайҙа уҡыуымды дауам иттем. Ҡыҙым менән сәнғәт училищеһына бергә йөрөп тигәндәй уҡыныҡ. Уны төркөмдәштәрем алмашлап тәрбиәләште. Ә ирем беҙҙе дәрестәрҙән йыш ҡына иҫерек ҡаршы ала ине. Шундай сираттағы бер байрамында миңә тәүгә ҡул күтәрҙе һәм өйҙән ҡыуып сығарҙы. Көҙгө һыуыҡ ямғыр яуа. Шәрә килеш урам уртаһында бер ярҙамһыҙ йәнемде йәлләп һыҡтаным һәм иремә бүтән әйләнеп ҡайтмаҫҡа ҡарар иттем. Оҙаҡламай беҙ суд аша айырылыштыҡ. Тиҫтә йылдар үткәс, ҡәйнәм шылтыратты. Ҡыҙыбыҙҙың тыуған көнө ине. – Ғәйеп беҙҙә лә булды инде. Ярай, үҫтерҙең ҡыҙыбыҙҙы, уҡып та сыҡтың, ә хәҙер беҙ ҡартайҙыҡ. Ғәлим һаман эсеүен дауам итә. Ғаиләлә алйотһоҙ булмай, ти. Беҙҙәге алйот – шул Ғәлим, – тине ҡәйнәм. Иң мөһиме – бөгөн барыһы ла артта ҡалды. Ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, ҡыҙымды имен-һау үҫтерҙем. Бөгөн инде ул – буй еткән аҡыллы, сабыр ҡыҙ. Әхирәтем дә, кәңәшсем дә минең. Бик рәхмәтлемен уға». Ысынлап та, бөгөн был ғаилә бәхетле. Ауырлыҡтар әсәне генә түгел, уның балаһын да сыныҡтыра. Тап шуның өсөн дә, күрәһең, ҡасандыр үлем хәлендә йүргәктә ятҡан сабый – бөгөн Өфөләге уңышлы эшҡыуарҙарҙың береһе. М. ЙӘНГИЛДИН. Әхлаҡи күҙлектән сығып, исемдәр үҙгәртеп алынды. Беҙҙең МАХ каналына ҡушылығыҙ!",Көмөшкәгә алмаштырылған бәхет,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'
 'Хикәйә' 'Шоу-бизнес' 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 1 1 1 0 1 0 1 1 0 1],10,Йәмғиәт,7346,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-12-21/k-m-shk-g-almashtyryl-an-b-het-4516083,2025-12-21T08:37:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырУкраина -каналлары язуынча, ракет  ""Экомаркет"" супермаркетына эләккән. Янгын башланган. Русия гаскәренең Донецки өлкәсендәге Константиновка шәһәрен атышка тотуы нәтиәсендә кимендә 11 кеше үлгән, 40 кеше әрәхәтләнгән. Донецки өлкәсенең хәрби хакимияте башлыгы Вадим Филашкинәйтүенчә, шәһәргә артиллерия белән һөүм итмәгәннәр, ә һавадан -38 ракеты атканнар, ""Русия бу террор өчен авап тотачак"", дип искәртте Филашкин. Украина -каналлары язуынча, ракет ""Экомаркет"" супермаркетына эләккән. Янгын башланган. Шулай ук имерелгән корылмалар, зарарланган машиналаркүренә. ""Константиновкадагы супермаркетка һөүм - русияләрнең чираттагы терроры. Сивилләр белән сугышу - аларның бердәнбер булдыра ала торган әйберсе"", дип язды -да Украина президенты офисы башлыгы Андрей Ермак. Русия саклану министрлыгы әлегә Константиновкага ясалган һөүмгә фикер белдермәде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз. уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Русия гаскәре Константиновканы атышка тоткан, үлүчеләр бар",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1006,https://www.azatliq.org/a/rusiya-gaskare-konstantinovkani-atishka-totkan-uluchelar-bar-/33072675.html,2024-08-09T16:50:38+03:00
"Известный автор, сценарист, написавший более 60 фантастических и психологических романов для взрослых проведет творческую встречу на книжной ярмарке в столице Башкирии. Автор входил в топ-10 лидеров по суммарному тиражу изданных книг, известен так же, как детский писатель. Олег Рой приглашает гостей посетить мероприятия книжной ярмарки и хорошо провести время!",Олег Рой приглашает гостей на Международную книжную ярмарку «Китап-Байрам» в Уфе,['Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0],2,Яңылыҡтар,362,https://uchbash.com/news/novosti/2024-05-21/oleg-roy-priglashaet-gostey-na-mezhdunarodnuyu-knizhnuyu-yarmarku-kitap-bayram-v-ufe-3776472,2024-05-21T14:49:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырСәлахетдиновны Кама Аланындагы сәүдәгә корылган бер оешмадан 120 мең сум тирәсе ришвәт алуда шикләнәләр. Татарстанда куәт оешмалары вәкилләре Түбән Кама районының Кама Аланы бистәсе башлыгы Ринат Сәлахетдиновны тоткарлаган. Бу хакта чыганакларына сылтама белән ""Бизнес ""яза. Бистә хакимиятендә тәүлек буе тентү һәм башка тикшерү эшләре барган, Сәлахетдиновны Кама Аланындагы сәүдәгә корылган бер оешмадан 120 мең сум тирәсе ришвәт алуда шикләнәләр, дип иткерә басма. Түрәне кичә, 5 март кичендә соң гына тикшерү комитетына сорау алуга китергәннәр. Төнне ул вакытлы тоту изоляторында үткәргән. Әлеге инаять эше белән бәйле тагын ике кешенең тоткарлануы әйтелә. Сәлахетдиновка 54 яшь, ул Баулы районы Урыссу авылында туган. Коммуналь-төзелеш техникумын бетергән, 1989 елда Кама Аланына килгән һәм Татар атом электр станциясе идарәсенең капиталь төзелеш бүлегендә эшли башлый.2004 елда ""Камстройпроект"" төзелеш ширкәте мөдире урынбасары була. 2006 елда аны Түбән Кама районындагы Ширәмәт авыл ирлеге башкарма комитеты итәкчесе итеп куялар. 2011 елда Кама аланы башкарма комитеты итәкчесе була, 2020 елда бистәнең башлыгы итеп сайлана. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Медиа: Татарстанда ришвәт алуда шикләнеп Кама Аланы башлыгын тоткарлаганнар,['Дин' 'Иҡтисад' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 1 0 1 0 0 0 1 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,1200,https://www.azatliq.org/a/media-tatarstanda-rishvat-aluda-shiklanep-kama-alani-bashligin-totkarlagannar/33338121.html,2025-03-06T09:58:30+03:00
"Ләбәжә мәктәбе. 2014 елгы фотоДүшәмбе көнне Мордовиянең Ромодановский районы башлыгы Анатолий Гурьянов Ләбәжә авылы мәктәбендә белем бирүче яулыклы укытучылар белән очрашты. Юрист Марат Ашимов әйтүенчә, район башлыгы бу очрашуда укытучылардан эш урыннарында яулыкларын салуны таләп иткән. Анда катнашучылар ""Салмыйбыз, чөнки бернинди канунны бозмыйбыз"", дигәч, район башлыгы: ""Алайса эштән азат итәбез"", диде. Укытучылар исә мәхкәмәгә шикаять итү белән янады. Элек инде мәктәптәге балалардан яулык салдыру тырышлыклары булганнан соң, район итәкчелеге ник федераль дәрәәдә тавыш куптардыгыз, уртага салып сөйләшеп бер фикергә килгән булыр идек диде. Гәрчә ул вакытта да сөйләшеп карарга тырыштык бит. Хәзер инде укытучылар район башлыгына: ""Аннары безне тагын тавыш куптардыгыз дип гаепләмәгез"", диде. Район башлыгы: ""Бу минем соңгы сүзем, әгәр тыңламасагыз, сезнең белән махсус хезмәтләр шөгыльләнәчәк, дип янады"", дип сөйләде безгә Ашимов. Марат АшимовБилгеле булганча, узган елны Мордовиянең Азюрка татар авылында мондый хәл инде булган иде. Яулыкларын артка бәйләргә ризалашмаган 7-8 укытучы үзләре эшеннән китте һәм алар урынын пенсиядәге урысукытучылары алды. Әлеге мәсьәләнең кабат калкып чыгуын Ашимов мәктәптәге бер укытучының (ир кеше) инаять кылуда шикләнелүе белән бәйли. ""Ул мөселман укытучысы. Чынлыкта ул гаеплеме, юкмы - әйтә алмыйм. Әлеге хәлдән соң мөселман укытучылары экстремизмга чакыралар һәм аларны эштән куарга кирәк дигән карарга килгәннәр, күрәсең. Әлбәттә бу ир кешене беркем дә акламый, әмма башка укытучылар аның өчен авап тотарга тиеш түгел бит"", ди Ашимов. Хәзер укытучылар мәктәп итәкчелегенең киләчәк адымы нинди булыр дип көтә. Ләбәжә авылында бер меңнән артык кеше яши.",Ләбәжәдә яулыклы мөслимә укытучыларга эштән куу белән яныйлар,['Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Татарстан,1703,https://www.azatliq.org/a/28029376.html,2016-10-04T08:20:23+00:00
"Маҡсаты, әлбиттә, ауыл хужалығы өлкәһенә ҡараған һөнәрҙәргә ҡарата ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыу, ауыл хужалығының Рәсәйҙе хәүефһеҙ аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙә әһәмиәтен билдәләү. Акцияла илдең бөтә төбәктәре лә ҡатнашасаҡ. Диктантты оффлайн һәм онлайн форматта 8-12 октябрҙә яҙырға мөмкин. Оффлайн ҡатнашыусылар, 20 октябрҙә шәхси кабинетығыҙға һөҙөмтәгеҙгә ҡарап, наградағыҙ киләсәк. Агродиктант — образовательный проект про агропромышленный комплекс России сайтында тулыраҡ мәғлүмәт алырһығыҙ.",Агродиктант яҙабыҙ,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Донъя,491,https://yanshishma.com/articles/byl-donyala-ni-r-bar/2025-10-06/agrodiktant-ya-aby-4416545,2025-10-06T15:44:00+00:00
"Иҫке Собханғол ауылында йәшәүсе Рәис ағай Ишбаев ҡәләмгә тотонһа, унан бына тигән шәп яҙыусы сығыр ине, моғайын. Аҫта бәйән ителәсәк хәлдәр – шуға дәлил. Рәис ағай байтаҡ ҡыҙыҡ хәлдәргә, мажаралы ваҡиғаларға тарыған кеше ул. Шул тарихтарының береһен беҙгә лә бәйән итте. Ул шул тиклем матур итеп һөйләй. Уны тыңлаған кеше бәйән ителгәндәрҙе кинолағы һымаҡ күҙ алдына килтерә баралыр. -Был хәл байтаҡ йылдар элек булды. Ҡайҙа ул мәлдәрҙә кәрәҙле телефондар – духтары ла юҡ ине. Бер мәл, яҙ, май баштары ине булһа кәрәк, һыйыр ҡайтманы. Элек йөрөгән яҡтарын атай менән арҡыры-буйға гиҙеп бөттөк. Юҡ! Өс көн буйы эҙләһәк тә таба алманыҡ. Ахыры, ваҡытты бушҡа уҙғармайыҡ, тип, балта-фәләндәребеҙҙе алып, атай менән Финляндияға (Иҫке Собханғол ауылының Баҙал биҫтәһенә) менергә булдыҡ. Малайға өй һалып йөрөгән саҡ ине. Өйҙөң эше күп бит инде аның. Атай менән мәж килеп эшләп йөрөһәк, дружбаның (бысҡы) бензины бөттө лә ҡуйҙы. Срочно ғына бер нәмәне бысыр кәрәк ине. Бысҡыны йөкмәп тышҡа сыҡтым. Берәйһенән берәй стакан бензин һорап тороу инде уй. Бер ваҡыт геүелдәп килеп, пожарный машина эргәнән бешә һуғып үтеп китте. Бысҡы, бензин ҡайғыһы бөттө – бысҡыны өйгә индереп һелтәнем дә пожарный артынан елдерҙем. Үҙем пожарник булғас, бындай осраҡта битараф ҡалып булмай. Машина киткән яҡта былай төтөн-фәлән тойолмай. Нимә булды икән, тип аптырайым. Пожарный машина урман яғынараҡ үтте. Барып етһәм, пожарниктар машинанан төшөп, аптырабыраҡ ҡарап торалар. Иғтибарлабыраҡ күҙ һалһам, эргәләге батҡаҡ эсенән бер һыйыр башы күренә - мөгөҙҙәре һерәйеп тора. Батҡаҡ тирәһенә нығыраҡ яҡынлағайным, һыйыр, мине танып, мөлдөрәп кенә, мө-ө-ө тигән була. Өс көн эҙләгән һәүкәшебеҙ. -Рәйес ағай, һин кешене беләһең, был һыйыр  кемдеке икән? Хужаһы кем икән? – тип һорайҙар егеттәр. -Хужаһы мына тора, - тейем, түште һуғып. – Минең һыйыр. Уже дүртенсе көн ҡайтмай. -Ысын һинекеме? – тиҙәр. -Минеке, - тейем. Машинанан тиҙ генә биҙрә алып, һыйырға һыу эсерә башланым. Ул ваҡытта Зәйтүн ҡусты ҡарауыл начальнигы. -Рәйес ағай, нимештәйең? Тороп тор, – тей был. -Һыйырға һыу эсерәм бит, - тейем. -Тороп тор, эсермәй тор. Һыйырҙы хәҙер сығарыр кәрәк. 4-5 биҙрә һыу эсһә, тағы ла ауырая бит. -Ярай, - тип ризалашып, биҙрәне ергә ҡуйҙым. -Һыйырҙы был ҡойонан сығарырға кеше күп кәрәк була бит, Рәйес ағай, - тей тегеләр. Килешәм. Былар 3 кеше. Ул ваҡытта ҡайҙа һиңә хәҙерге һымаҡ телефондар. Пожарныйҙың рацияһы бар бит инде. Пожаркаға звонить итегеҙ, тейем.  Диспетчер алды. Мин әйтәм, ҡустым, тиҙ генә судебный приставтарға звонить ит. Унда минең малай эшләй. 3-4 малай алһын да бында минең эргәгә килһен, тейем. Адресты әйттем. Финляндияла, үҙенең өйө тәңгәлендә аҫта, тип өҫтәнем. Бер ун минут үттеме-юҡмы, малайҙар килеп төштө. 3 малай. -Рәйес ағай, ишеү бер кеше кәрәк, - тей Зәйтүн. -Минең ыздарауай атайым бар бит, - тейем. Малай тиҙ генә барып атайымды алып килде. Атайым ишеү көрәктәр тотоп килгән. Ике кеше һыйырҙың мөгөҙөнән, Зәйтүн ҡойо эсенә сумып, пожарный рукавты һыйырҙың эсенән үткәреп, 4 малай рукавтан, атайым һыйырҙың ҡойроғонан һөрәй. Беҙ мөгөҙөнән һөрәшәбеҙ. Шул һигеҙ кеше һыйырҙы саҡ һөйрәп сығарҙыҡ. Ныҡ та упҡан шул. Зәйтүн, бына хәҙер һыу эсерһәң дә була, тип ҡуйҙы. Һыйырға һыуҙы машинанан алып торабыҙ, эсереп торабыҙ. 5 биҙрә һыу эсте, бахыр, ныҡ һыуһаған булған. Пожарный машинанан рукавты төшөрөп, һыйырҙы сайғылап алдым. Ул арала тегеләргә рациянан, тиҙ генә ҡайтып етегеҙ, выезд, тигән хәбәр килде. -Ярай, Рәйес ағай, артабан үҙең как-нибудь. Һыйырыңды сығарҙыҡ, беҙ ҡайттыҡ, - тип былар бешә һуғып ҡайтып киттеләр. Судебный приставтың егеттәре лә ҡабат эштәренә юлландылар. Атай менән икебеҙ генә ҡалдыҡ. Һыйырҙы яратып алдым. Эй мине ялаған була. Ҡотҡарғанға рәхмәт белдереүелер, бәлки. Һағынған да булғандыр инде. Уже дүрт көн күрмәгән бит инде. Моронон, керпектәрен, ҡойроғоноң төбөн вис күгәүендәр ашап бөткән бахырҙың. Һаҡлана алмаған бит инде – ҡойроҡ батҡаҡ эсендә. Теге пожарник егеттәргә, һыйырым ошо арала ғына быҙауларға тейеш ине ишеү, тиһәм, береһе, ҡойроҡ тирәһендәге лайлаға күрһәтеп, һыйырың ҡойо эсендә быҙаулаған уже, ана, тигәйне. Быҙауҙы эҙләргә булып киттем. Сисенеп ташланым да, батҡаҡҡа төшөп китеп, ҡойоно соҡойом. Билдәле, үлгән инде ул барыбер, шулай ҙа күмеп булһа ла ҡайтайым, тейем. Эҙләнем-эҙләнем, юҡ, тапманым. Атайым, ярай, ятһын шунда, үлгән бит инде ул, тигәс, батҡаҡтан сыҡтым. Ярай, һыйыр иҫән иң мөһиме, тип күндем. Ололар, ярты ҡаза, ти бындай осраҡта. Был майҙың баштары ине. Ул тирәлә картуф баҡсалары күп. Шуларға инеп, ҡутарғансы үлән йолҡоп алдым. Ҡайын ботаҡтары ла һындырып алып ҡосаҡланым. Һыйырҙы шуларға әүрәтеп эйәртеп алып ҡайтыу инде уйым. Ас бит инде ул. Үләнде әҙләп кенә ҡаптырып, үҙем яй ғына алдан барам. Был саҡ атлап эйәреп килә. Арый. Ултырып тәмәке тартып алам. Тегене тәнтерәкләтеп, батҡаҡтан өйгә тиклем ике сәғәт буйы алып ҡайттым. Элекке өй зыярат ҡаршыһындағы ғына тауҙа ине бит -  Финляндиянан төшөп килгән юл ситендә генә. Ветеринарға шылтыраттым. Бына һыйырҙы шундай-шундай хәлдәрҙән һуң алып ҡайттыҡ, тиҙ генә килеп кит әле, тейем. Теге килеп уколдар һалды. О-о, ҡоҙа, быны йыуындырыр кәрәк, тигәс, мунса яғып ебәрҙек. Ҡатын ике биҙрә һыу алып сығып, йүкә йыуғыс менән һыйырҙы йыуындыра. Елендәрен йыуа. Һыйыр хатта ҡымшанмай ҙа, тик тора. Ветеринар, былай ғына булмай, араҡы булһа, араҡы менән ыуыр кәрәк, ти. Самогон бар ине, ҡатын шуның менән вис ыуып сыҡты һыйырҙы. Һыйыр батып торған ерендә быҙаулаған, шикелле, тейем ветеринарға. Теге тотҡолап ҡараны ла, эйе, шулай һымаҡ шул, тей. Мал табибы, шулайтығыҙ, былайтығыҙ, тип беҙгә кәңәштәрен әйтеп, дарыуҙар яҙып ҡайтып китте. Һауығыҙ, һөт төшөрөп алығыҙ, тип тә өҫтәне. Уның кәңәшен тотоп, тартҡылай торғас, ҡатын һөт төшөрөп алды. Йәһәтләп ыуыҙ ҡоймағы ла ҡойоп ебәрҙе. Пожаркала эшләйем бит инде. Иртәгәһенә дежурға теге ҡоймаҡты алып киттем. Малайҙарға, һыйыр шулай-шулай мажаралар менән табылды, тип табылыу тарихын тәмләп һөйләп, еңгәгеҙ бына ыуыҙ ҡоймағы ла ебәрҙе, тип ҡоймаҡ менән һыйланым тегеләрҙе. Шунан икенсе, өсөнсө дежурҙарға уже ҡаймаҡ апара башланым. Ҡатын геүелдәтеп һөт бора, шөкөр. Быҙау булмаһа ла, аҡтан яҙҙырманы әле, тибеҙ. Шулай бер ун биш көнләп үтте. Бер мәл эштә саҡта бисәкәй шылтырата.  Рәйес, тиҙ генә ҡайтып ет. Һыйыр быҙаулаған, ти. Нисек инде? ! Шаҡ ҡаттым. Нәчәлниккә әйттем дә тиҙ генә ҡайтып киттем. Ысынлап та, быҙау ята шул. Күрше Зиннурҙың малайы теге быҙауҙы күтәреп индергән. Һарайҙың арт яғында быҙаулаған булған. Быҙауға оя эшләп, шунда индереп һалдым. Матур ғына үгеҙ быҙау. Был әкиәт инде. Һөйҙәп аңлатып булмай. Кеше ышанмаҫтай хәл инде. Ветеринар Рәшит ағайҙың, ҡустым, бындай хәл бер ҡайҙа ла бер ҡасан да булғаны юҡ, тигәне хәтерҙә. Малайҙар аҙаҡтан эштә: һыйыр һыуалды әле ул. Еңгәйҙе ебәрмәйеңме? Һөт төшөрөп бирер ине, тип көлөп бер булдылар. Яҙғылыҡ батҡаҡ бит инде. Һыйыр ныҡ батҡан шул. Ул ҡойо хәҙерге Хеҙмәт урамының Ҡайынтүш яғына киткән ерендә ине. Уны тәүҙә бер малай күреп ҡалған. Әсәһе малайын лесхозға атаһына йомошҡа ебәргән булған. Малай шул тирәнән үтеп барһа, ҡойо өҫтөндә бер баш – һыйыр башы ята, тей бит инде. Ҡолаҡтары ҡыбырҙағас, ен икән тип ҡурҡҡан башта. Шунан әсәһенә әйткән. Әсәһе МЧС-ҡа хәбәр иткән. Аҙаҡтан ул малай менән әсәһенә рәхмәт әйтеп, күстәнәстәр алып барып киттек. Һыйыр ныҡ батмағандыр, тип пожарниктар өс кеше генә барған булғандар. Ә һигеҙ  кеше саҡ сығарҙыҡ. Ҡатын йүкә йыуғыс менән йыуғанда ла тик кенә торған һыйырыбыҙ артабан ҡорола бер тәүлек тирәһе йоҡланы ла ҡуйҙы. Бер нәмә лә ашамай ҙа. Һыу эсә лә ята. Быҙау һалғанына переживать итәме икән, тип уйлайбыҙ бит әле ул. Бына шулай, йәмәғәт, быҙауламаған һыйырҙың ыуыҙ ҡоймағы менән ҡаймағын да ашатты был донъя! – тип тамамланы һыйыры менән булған мажараларҙы бәйән итеүҙе Рәис ағай. Т. БАҺАУЕТДИНОВА.",Ыуыҙ ҡоймағы һәм. ҡаймағы,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 1 1],7,Йәмғиәт,7684,https://henek.info/news/common_material/2025-11-17/yuy-oyma-y-m-ayma-y-4470447,2025-11-17T16:11:00+00:00
"– Махсус хәрби операция – ул ниндәйҙер локаль хәрби конфликт ҡына түгел. Уның характеры операция сиктәренән киңерәк. МХО – глобаль конфликттың бер өлөшө. Ғәҙел донъя тәртибе өсөн көрәш бара. Көнбайыш элиталарының бөтә планетала гегемония урынлаштырыу теләгенә ҡаршы көрәш. Тап Рәсәй – азат донъя лидеры. Шуға ла был ҡаты ҡаршылыҡ төрлө тармаҡта бара – иҡтисадта, дипломатияла, технологияларҙа, медиа һәм киберкиңлектәрҙә. Рәсәйҙең яҙмышы, суверенитеты, беҙҙең балаларҙың һәм ейәндәрҙең киләсәге уның ахырына бәйле. Беҙҙең дошман – Украинаның туғандаш халҡы түгел. Беҙҙең дошман – ҡабаттан баш ҡалҡытҡан неонацизм. Тиҫтәләрсә йыл буйына Рәсәйҙе көсһөҙләндереү, бүлгеләү һәм юҡ итеү маҡсатын ҡуйып, коллектив Көнбайыш уны оятһыҙ рәүештә үҫтерә. Ул беҙгә яҡын булған илде беҙгә ҡаршы йүнәлтелгән ҡапҡанға әйләндерҙе. Ә украин халҡы – ҡаты нацист ҡәбәхәттәренең тотҡононда, – тиеп, Радий Хәбиров махсус хәрби операция маҡсаттары, илебеҙ позицияһы тураһында һөйләне. Әлбиттә, махсус хәрби операция бөгөн һәр беребеҙгә, һәр ғаиләгә тиерлек ҡағыла. Быны халҡыбыҙ бик яҡшы аңлай һәм яугирҙарыбыҙға ҡулынан килгәнсә терәк булырға тырыша. – Беҙгә хәҙер ЕҢЕҮ ӨСӨН бар көсөбөҙҙө һалырға кәрәк. Шундай ауыр ҡаршылыҡтыеңеү өсөн йәмғиәтебеҙҙең тулыһынса бергә тупланыуы, һәр беребеҙҙең дә берләшеүе кәрәк, – тине БР Башлығы. – Беренсенән – махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға, алғы һыҙыҡтағыларға ярҙам итеү. Ул башланғандан алып, республикабыҙ халҡы тап шулай итә лә, – тип, алдағы көндәрҙә лә ярҙам туҡталмаясағына ишара яһаны Башлыҡ. Был йәһәттән ул тыныс булһын – халыҡ та, һис шикһеҙ, ярҙам итеү өсөн көсөн һалған етәкселеккә ҡушыласаҡ. – Алғы һыҙыҡҡа 171 тапҡыр гуманитар ылау оҙаттыҡ. Яугирҙарыбыҙға ике меңдән ашыу автомобиль тапшырҙыҡ. Командирҙар һорауы буйынса йөҙҙәрсә берәмек махсус техника ебәрҙек. Предприетиелар ҙа еңеү өсөн күп эшләй. БР Башлығы Хакимиәтенә, МХО биләмәһендә даими булған кәңәшселәрем – Алик Камалетдинов менән Артур Йомағужинға подразделениелар командирҙары менән бергә ундағы яугирҙарыбыҙға иң кәрәк нәмәләрҙе билдәләргә ҡушам. Бөгөн һауа һөжүменә бәйле бөтә нәмә үтә лә мөһим, – тине Радий Хәбиров. Һүҙ пилотһыҙ осоу аппараттары тураһында. Белеүегеҙсә, РФ Оборона министрлығы башланғысы менән илебеҙҙә яңы ғәскәр ойошторолдо. Уға һайлап алыу бара. Был ғәскәргә ҡушылыу өсөн республикабыҙҙа әҙерлекле белгестәр ҙә етерлек. Өҫтәүенә, бихисап ирекмән оҫталығын еңеү өсөн ҡулланырға ҡарар итте лә инде. Башҡортостанда Владлен Татарский исемендәге БПЛА операторҙары әүҙерләү үҙәге бар һәм унда егеттәрҙе өйрәтергә әҙерҙәр. Радий Хәбиров Мөрәжәғәтнамәлә билдәләүенсә, Башҡортостан пилотһыҙ авиация һәм радиоэлектрон көрәш буйынса компетенциялар үҙәктәренең береһенә әүерелде. Төбәктәрҙе «дронлаштырыу» рейтингында тәүге өсәү иҫәбенә индек. Беҙҙең уникаль предприятиелар Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып пилотһыҙ аппараттар өсөн электр двигателдәре сығара башланы. Президент ҡушыуы буйынса беҙҙә бөтә класлы граждандар һәм хәрби дрондар әҙерләнә, эшләнә. Беҙҙең ""Ҡыш Бабай"" ауыр дроны осошта уңышлы һыналып, әлеге мәлдә яугирҙарға ярҙамға ҡушылды. Ике йылда Башҡортостан МХО биләмәһенә 10 меңдән ашыу дрон оҙатҡан. Радий Хәбиров 1 апрелдән пилотһыҙ осоу аппараттары менән тәьмин итеү күләмен 50 процентҡа арттырырға ҡушты. – Республика мөмкинлектән сығып һәм РФОборона министрлығы яғынан түләүҙәрҙе иҫәпкә алып, яугирҙарҙы тулыһынса тейешле аҡса менән тәьмин итергә бурыслы. Икенсенән – махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә социаль йәһәттән булышлыҡ итеү. Былтыр беҙ 12 яңы ярҙам сараһы өҫтәнек һәм барлығы 55 сара булды. Тормоштоң бөтә өлкәһенә лә ҡағыла. Үткән йылдың аҙағынан хәрби хәбәрселәргә лә шифахана-курорт дауаланыуы ҡаралған. Ике йылда ошо юҫыҡта бүленгән аҡсаны ике тапҡырға арттырҙыҡ. Республика Хөкүмәтенә был эште дауам итергә ҡушам, – тине Радий Хәбиров. – МХО-нан ҡайтҡан өс меңдән ашыуяугирҙың 78 проценты эшкә урынлаштырылған. Муниципалитет башлыҡтарына ошо йүнәлештәге эште көсәйтергә ҡушам, – тине БР Башлығы. Әйткәндәй, ветерандар менән эшләү өс йүнәлештә бара – медицина тергеҙелеүе (реабилитация), эшкә урынлаштырыу, социаль яраҡлаштырыу. Фронттан ҡайтыусыларҙың 86 проценты диспансерлаштырыу үткән. Реабилитация мөмкинлектәре киңәйтелергә тейеш, тигән талап ҡуйҙы Радий Хәбиров. Яралы, контузия алған яугир-ветерандар айырым иғтибар талап итә. – Ундайҙарға махсус автомобиль, медицина әйберҙәре биреү, торлаҡтарын яраҡлаштырыу, адаптив спорт менән шөғөлләнеү өсөн шарттар булдырыуҙы тәьмин итеүҙе контролләү мөһим, – тине БР Башлығы. Радий Хәбиров МХО-ла ҡатнашыусыларҙың туғандарының шифаханаларҙа льготалы дауаланыуын тергеҙергә ҡушты. Бынан алда бюджет сикләүҙәре арҡаһында сара туҡтатылғайны. Республика етәксеһе был ҡарарҙы, ""урынһыҙ"", тип атаны. Хөкүмәткә йыл аҙағына тиклем барлыҡ районда һәм ҡалала МХО-ла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына булышлыҡ итеү үҙәктәрен асырға (әле беҙҙә шундай 20 үҙәк бар), ә Хөкүмәт аппараты структураһында айырым бүлек – Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына ярҙам мәсьәләләре буйынса департамент асырға ҡушылды. – МХО ветерандары ассоциацияһының роле айырым. Улар ветерандар менән тиҙ аңлаша. Урындарҙа бүлексәләр ҙә асыла. Йыл аҙағынаса ассоциация ныҡлы йәмәғәт ойошмаһына әүерелергә, муниципалитеттарҙа әүҙем эшләргә тейеш. Хөкүмәткә финанслау сығанағын табыу эшен йөкмәтәм, – тине Радий Хәбиров. Был мәсьәләлә иң мөһиме – ҡаты күңеллелек һәм миһырбанһыҙлыҡ күрһәтмәү. Беҙ бындай хәлдәргә юл ҡуймаясаҡбыҙ. Һәләк булған геройҙарҙың ғаиләләре тураһында хәстәрлек күрәсәкбеҙ, – тине БР Башлығы. Радий Хәбиров БР Сәнәғәт, энергетика һәм инновациялар министрлығына, йылылыҡ һәм энергия менән тәьмин итеү объекттарын өҫтәп, һаҡланыусы объекттар исемлеген киңәйтеү тураһында тәҡдимдәр әҙерләргә ҡушты. Шулай уҡ БР Башлығы Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһағанда республика Хөкүмәтенә предприятиеларҙың уңышлы эшләгән хеҙмәт коллективтарына генерал Шайморатов орденын тапшырыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләүҙе йөкмәтте. – 2025 йыл еңел булманы. Бюджет дифициты тирәләй ауырлыҡтар булды. Әммә беҙ социаль сығымдарҙы тулыһынса тәьмин итәбеҙ, алдан ҡабул ителгән ҡарарҙар һәм пландарға ярашлы, мөһим йүнәлештәргә булышлыҡ итәбеҙ. Был йәһәттән беҙгә шул мөһим: кешенең тормош кимәлен күтәреү, иҡтисадтың эшен һөҙөмтәле итеү, әһәмиәтле инфраструктура объекттарҙын төҙөү. Бөгөн иҡтисадтағы фронт – еңеү өсөн мөһим, – тине Радий Фәрит улы. – Беҙ ҙур һынауҙар осоронда йәшәйбеҙ. 2026 йыл да еңел булмаясаҡ. Бөтә яуаплы бурысты намыҫ менән хәл итербеҙ, сынығырбыҙ һәм тағы ла көслөрәк булырбыҙ. Геройҙарыбыҙ тиҙҙән иҫән-һау һәм еңеү менән ҡайтыр, тип ышанам. – Терәк төбәктәрҙең береһенең Башлығы булараҡ, Башҡортостан Рәсәй менән бергә ошо ҡатмарлы осорҙо лайыҡлы үтһен өсөн бөтә көсөмдө һәм тәжрибәмде һаласаҡмын. Бының өсөн беҙ һеҙҙең менән артабан да ЕҢЕҮ ӨСӨН барыһын да эшләйәсәкбеҙ! – тип тамамланы сығышын БР Башлығы. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.","""Барыһы ла еңеү өсөн!","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Татарстан' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 1 0 1 1 0 1 1 1 0 0],9,Махсус хәрби операция,7024,https://ye102.ru/articles/care/2026-02-02/bary-y-la-e-e-s-n-4560425,2026-02-02T11:45:00+00:00
"Һәр саҡ шуға инанам: ни тиклем күберәк халыҡ ижадына, мәҙәниәтенә, тарихына, фольклорына таянып эшләһәң, шул тиклем һинең эшең уңышлыраҡ сыға, сөнки халыҡ - мәңгелек. Игеҙәктәр Әлфиә менән Зөлфиә Хамматоваларҙың да башҡорт халыҡ кейеме традицияларына нигеҙләнеп эшләнгән коллекцияһы Ҡазан ҡалаһында үткән Рәсәй – Ислам донъяһы халыҡ-ара иҡтисади форумы барышында "" Ғ "" мода күрһәтеүендәуңыш ҡаҙанған. Сит ил вәкилдәре йыйылған ҙур сарала миләттәштәребеҙ – Әлфиә менән Гөлфиә Хамматоваларҙың (Миңзифа) кейем бренды ҡатнашҡан. Әйткәндәй, форумдағы мода күрһәтеүгә Рәсәйҙән ике генә бренд саҡырылған, һәм уларҙың береһе – беҙҙең яҡташтар. Режиссер ҙа моделдәргә ҡарғалар кеүек ирекле, ғорур ҡош образын бирегеҙ тигән талап ҡуя, үҙегеҙҙе ҡош кеүек тотоғоҙ, ти ул, уның идеяһы коллекцияныңконцепцияһы менән тап килә. Былар бөтәһе лә шул тиклем уңышлы ҡушыла. Һөҙөмтәлә, таң ҡалырлыҡ сығыш барлыҡҡа килә. Бөтә зал тын да алмай башҡорт дизайнерҙарының кейемдәрен ҡарай. ""Миңзифа"" бренды аҫтында сығыш яһаған Әлфиә һәм Зөлфиә Хамматовалар ҙур уңышҡа ирешә! Ҡотлайбыҙ! Афарин! Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Башҡорт модельерҙары мода донъяһын шаулатҡан,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],6,Ҡатын-ҡыҙ,1185,https://bashkizi.ru/articles/a-byl-atyn-y/2025-05-21/bash-ort-modelier-ary-moda-don-ya-yn-shaulat-an-4244275,2025-05-21T09:57:00+00:00
"Иманғолова Әдилә Ғәйсәр ҡыҙы. Бөрйән районы, Байназар ауылы.",Ағиҙелкәй буйҙарында,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,"""Күҙ менән ҡаш араһы""",60,https://amanat.su/articles/k-men-n-ash-ara-y/2024-10-20/a-i-elk-y-buy-arynda-3972971,2024-10-20T09:05:00+00:00
"Боронғо осор менән бөгөнгө тормошто, дошман менән һуғыш тәңгәлендә, айырма ер менән күк араһы. Әле пилотһыҙ осоу аппаратынан башҡа һөжүмде күҙ алдына ла килтереүе ҡыйын. Бында иң мөһиме тиҙлек һәм тәғәйен урынға барып етеү ҙур роль уйнай. Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәренең хәрби часы ул ""Рубикон"" тигән перспективалы пилотһыҙ технологиялар үҙәге. Өфөләге һайлап алыу пунктына пилотһыҙ осоу операторҙары талап ителә. Түбәндәге телефон һандарын йыйып, белешмә алырға мөмкин –. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.","""Рубикон"" барыһын да ҡыйрата",['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Геройҙар,586,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2026-02-10/rubikon-bary-yn-da-yyrata-4574007,2026-02-10T12:15:00+00:00
"25 ноябрҙә Ауырғазы районының Талбазы ауылында бик ҙур сара үтте. Беҙгә концерт менән Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы Һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Азат Айытҡолов етәкселегендәге Башҡортостан Республикаһының дәүләт ҡурайсылар ансамбле килде. Концерт бик көслө, иҫ киткес булды. Ҡурайҙың мауыҡтырғыс һәм тылсымлы көйҙәре, йырҙар һәм бейеүҙәр. Программала башҡорттарҙың боронғо көйҙәре һәм халыҡ йырҙары яңғыраған сағыу концерт номерҙары тәҡдим ителде. Быуаттар буйына телдән тапшырып килгән: «Урал», «Ҡаһым түрә», «Ашҡаҙар», «Ҡолой кантон», «Абдрахман», «Байыҡ», «Зарифа», «Ирмәк» һәм башҡалар көйҙәр һәм йырҙар булды. Шулай уҡ билдәле халыҡ көйҙәре заманса эшкәртеүҙә башҡарылды. Был ысынлап та һоҡланғыс һәм мауыҡтырғыс күренеш булды. Ауырғазы районы Рәшит Назаров исемендәге Талбазы башҡорт гимназияһының 3-се синыф уҡыусыһы Рәхимов Таһир, йәш хәбәрсе",Талбазы ауылында бик ҙур сара үтте,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0 0],5,Яңылыҡтар,863,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-26/talbazy-auylynda-bik-ur-sara-tte-4024286,2024-11-26T13:27:00+00:00
"Баҡһаң, йыл һайын мөгөҙ һала торған был хайуандарға яңы мөгөҙ үҫтереү, һөйәктәрен дә нығытыу өсөн минераль тоҙҙар кәрәк, ә инәләренә йөклө булғанда һәм быҙауҙарын имеҙгәндә тоҙҙар талап ителә икән. Был хайуандар ашаған үләндәрҙә калий тоҙҙары күп, ә натрий бик әҙ.  Тәбиғәт паркы хеҙмәткәрҙәре хәстәрләп һалып ҡалдырған  таш тоҙ мышыларҙы натрийға туйҙыра. Был хаҡта Башҡортостан Экология министрлығы һөйләй һәм күрһәтә. Сығанаҡ: Башинформ.",Мышылар ҙа тоҙ ярата,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,440,https://amanat.su/news/novosti/2024-11-29/myshylar-a-to-yarata-4029951,2024-11-29T12:08:00+00:00
"Апай уҡытыусы балаларын, дәрес ваҡытында бәҙрәфкә барғылары килһә, ҡул күтәреп: ""Апай, баҡсаға сығып сәскә өҙөп килергә мөмкинме? ""— тип һорарға өйрәткән. Бер көндө уҡытыусы предметы буйынса райондың башҡа уҡытыусылары, мәғариф бүлеге вәкилдәре ҡатнашлығында асыҡ дәрес биргән. Дәрес ваҡытында бер уҡыусы ҡулын күтәреп ""сығып сәскә өҙөп килергә"" рөхсәт һораған.",Сәскәһен класта өҙгән,['Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Юмор,361,https://henek.info/articles/shulay-a-bula/2025-03-18/s-sk-en-klasta-g-n-4161512,2025-03-18T16:30:00+00:00
"1-се, 2-се һәм 3-сө урындарҙы алған конкурсанттарҙы журналыбыҙҙың Рәхмәт кәлимәләре һәм бүләктәр көтә. Конкурсты ойоштороп үткәреүселәр.","""МИН ДОНЪЯНЫ ҺҮРӘТЛӘЙЕМ"" конкурсы бара. Тауыш бирегеҙ",['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Яңылыҡтар,136,https://amanat.su/news/novosti/2025-01-21/min-don-yany-r-tl-yem-konkursy-bara-tauysh-birege-4091300,2025-01-21T13:50:00+00:00
"Для полной безопасности в общежитиях вузов и колледжей республики незамедлительно усиливают охрану, выставляют посты охраны. От себя отмечу, что все в республике да и сами студенты прекрасно понимают, что это единичный инцидент, который мог произойти в любой точке мира, в любой стране. Башкортостан остается территорией гармонии, стабильности и точкой притяжения иностранных студентов. Подробнее - в сюжете Ильяса Батыргариева.",Радий Хабиров лично встретился с иностранными студентами из Индии,['Дин' 'Мәғариф' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Йәмғиәт,428,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2026-02-10/radiy-habirov-lichno-vstretilsya-s-inostrannymi-studentami-iz-indii-4572585,2026-02-10T16:01:00+00:00
"Петербурда үзе эшли торган корылма ишеге төбендә активист Асан Мумджи тоткарланган дипхәбәр итә ОВД-инфо. Аны полиция бүлегенә китергәннәр. Тоткарлау сәбәбен активистка каршы шикаять килүе белән аңлатканнар. Мумджи канунсыз уздырылган акциядә катнашуда шикләнелә. МБХ медиаязганча, бу тоткарлау 15 сентябрьдә күпергә Конституциягә үзгәрешләргә каршы язу элеп кую белән бәйле. Мумджи бу чарада катнашуын кире кага. Тыныч каршылык -каналы бу баннерда «Путин Конституциясен танымыйбыз. Узурпатор төзәтмәләренә – юк! » дип язылганын һәм бу язуның Петербурга кергән юл өстеннән узучы күперләрнең берсенә эленгән булуын хәбәр итә. МБХ медианың төньяк-көнбатыш бүлеге хәбәрчесенә Асан Мумджи тоткарлануын 18 июньдә кырымтатарларны яклаган акция өчендигән. Стратегия-18 дип аталган туктаусыз акция Петербурда 2016 елда башланган иде. Ул 1944 елның 18 маенда башланган кырымтатарлар депортациясеә багышлана һәм һәр айның унсигезендә чара уздыруны күздә тота. Русия Конституциясенә үзгәрешләр президент Владимир Путин тәкъдиме белән кертелде. Үзгәрешләрне Русия думасы һәм илдәге бөтен төбәк парламентлары хуплады. Рәсми нәтиәләргә ярашлы, тавыш бирүдә катнашучыларның 77,92 проценты бу үзгәрешләрне яклаган. Яңа кертелгән бүлекләр арасында иң зур каршылык тудырганы – Путинның мөддәтләрен нульләштерү булды. Бу үзгәреш аңа тагын ике мөддәткә сайланырга мөмкинлек бирә.",Петербурда кырымтатарларны яклаучы активист тоткарланган,['Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1359,https://www.azatliq.org/a/30841740.html,2020-09-16T09:54:12+00:00
"Илллюстратив фотофикерләрАннексияләнгән Кырымда диверсия кылуда, белә торып Ангара авылындагы газ үткәргечкә зыян салуда гаепләнүче бертуган Асанһәм Азиз Ахтемовны Акмәчеттәге 2 нче тикшерү изоляторында газаплыйлар. Бу хакта Кырымтатар халкы мәлесе рәисе Рефат Чубаровхәбәр итте, дип иткерә. Шул ук эш нигезендә хөкем ителгән Нариман Джелялга исә куәт оешмалары вәкилләре басым ясый ди ул. Чубаров сүзләренчә, Нариманга ""халыкара танылган кеше булганга күрә"" куәт оешмалары вәкилләре физик көч кулланырга курка, әмма абыйлы-энеле Ахтемовларны газаплыйлар. Элегрәк изолятор хезмәткәрләре хөкем карарын шикаять итәргә әзерләнгән вакытларында Асан һәм Азиз Ахтемовларны бер көн буе ризыксыз һәм сусыз тоткан булган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Акмәчет тикшерү изоляторында кырымтатарлар Асан һәм Азиз Ахтемовларны газаплыйлар,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,810,https://www.azatliq.org/a/32445492.html,2023-06-05T13:44:44+00:00
"«Герой-әсә» исеменә лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙҙарға өҫтәмә ярҙам саралары тураһында закондар ҡабул ителде. Дәүләт Думаһы «Герой-әсә» исеменә лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙҙарға социаль гарантиялар тураһында закондар ҡабул итте. Хәҙер улар Рәсәй һәм хеҙмәт геройҙары кеүек социаль өҫтөнлөктәр менән файҙалана ала. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Герой-әсә» исеме 10 һәм унан күберәк бала табып, тәрбиәләп үҫтергән ҡатын-ҡыҙҙарға бирелә. Социаль гарантияларға сираттан тыш медицина ярҙамы күрһәтеү, торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙән азат итеү, бушлай ер участкаһы алыу хоҡуғы, эшкә урынлашыу һәм бушлай һөнәри белем алыу өсөн өҫтәмә мөмкинлектәр һәм башҡалар инә. Льготалар урынына ҡатын-ҡыҙҙар айлыҡ түләүҙе һайлай ала – 72 403 һум, ул йыл һайын индексациялана. Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, республикала 10 ҡатын-ҡыҙ «Герой-әсә» исеменә лайыҡ булған. Башинформдан.",Герой-әсәләр Рәсәй һәм хеҙмәт геройҙарына тиң хоҡуҡҡа эйә була,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Йәмғиәт,915,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-11-20/geroy-s-l-r-r-s-y-m-he-m-t-geroy-aryna-ti-ho-u-a-ey-bula-4474981,2025-11-20T12:05:00+00:00
"Орден «Победа» – высший военный орден СССР, который вручался военачальникам за успешное проведение боевых операций. Всего было 20 награждений и 17 кавалеров ордена (трое награждены дважды). В ЦМВС хранится пять орденов «Победа»: два — Георгия Жукова, столько же — Александра Василевского и награда Родиона Малиновского. Один из них можно увидеть в Нацмузее РБ с 22 по 27 августа, когда проходят Дни армейской культуры. Также на выставке представлена копия знамени Победы из собрания ЦМВС, сценические костюмы артистов, награды, знаки и другие предметы, свидетельствующие о достижениях на культурном фронте. «В эти дни у нас особенно много посетителей. Гости из Воронежа, Тулы, Оренбурга. Приходят люди средних лет, молодежь, школьники. Все проявляют живой интерес к истории нашей страны», – рассказала старший научный сотрудник отдела истории музея Лариса Рамазанова. К примеру, одна из записей в книге отзывов музея гласит: «Гостья из Крыма в восторге. Благодарим за столь познавательную экскурсию. Очень понравилось — многогранно и интересно Елизавета». А вот комментарий Илгама из Кигинского района: «Особенно впечатляют материалы о Великой Отечественной войне, о подвиге, нашей великой Победе. Благодарю за ваш вклад в развитие отличного музея». Фото пресс-службы Дней армейской культуры.",В Уфу привезли орден «Победа»,['Дин' 'Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Хикәйә'],[0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1],4,Аңлатма,1292,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-08-26/v-ufu-privezli-orden-pobeda-4361403,2025-08-26T09:02:00+00:00
"Камил Гыймадутинфикерләр12 гыйнварда Русия саклану министрлыгы Украинаның Донецки өлкәсе Соледар шәһәреналуытурында белдерде. Украина кораллы көчләре бу белдерүне кире какты. Украина милли гвардиясенең ""Свобода"" хәрби батальоны итәкчесе урынбасары Владимир Назаренко""Настоящее время""гаәйтүенчә, чыннан да Русия хәрбиләре Соледарны юк иткән диярлек, әмма Русия бу сугышта үзенең бик күп сугышчысын югалткан. ""Алар анда ашлама булып яталар"", ди ул. Соледар басып алынса, Русия гаскәрләре турыдан-туры Бахмутка керергә тырышачак, ди Украинаның 17 нче танк батальоны хәрбие. Моңа кадәр берничә ай дәвамында Бахмут өчен каты сугышлар барды. Украина хәрби экспертлары әйтүенчә, Русия аны басып ала алмагач, Бахмуттан иде тапкыр кечерәк булган Соледарга күчкән. ""Русия хәрби итәкчеләре аны тиз генә кулга төшерергә өмет итсә дә, бу авыр булып чыкты. Русия хәрби пропагандистлары Соледар тулысынча Русия армиясе контролендә дип берничә тапкыр ышандыруга карамастан, бу мәгълүмат дөрес түгел. Сугыш дәвам итә. Күрәсең, Путинга нинди дә булса иңү күрсәтергә кирәк"", диде Азатлыкның урыс редакциясенә Украина хәрби көчләре полковнигы, запастагы офицер Владислав Селезнев. Бахмут юнәлеше сугыштагы иң кайнар нокталарның берсе санала. Майның икенче яртысыннан башлап Русия гаскәрләре Бахмутны куәтле ракет һөүмнәренә тотты. Бахмут өчен каты сугышлар барды. Декабрьдә Бахмутта Украина президенты Владимир Зеленскийдабулып китте. Шәһәрдә яшәүче 70 меңләп кешенең күбесе сугыштан качып киткән, нигездә өлкән яшьтәгеләр генә калган. Бахмут үзәгендәге бина""Шәһәрдә кибетләр, банклар эшләми, берни юк"", ди Бахмутта яраланучы солдатларны коткару, эвакуацияләү белән шөгыльләнүче Украина татары Камил Гыймадутин. Камил әфәнде тумышы белән Донецкидан. Әнисе Мордовия якларыннан, әтисе Украинада туган. ""Донецки өлкәсендә Куйбышев шәһәрендә яшәдек. Анда татарлар күп, мәчет тә бар. Белмим ул мәчет хәзер нихәлдә икән. Фронтта булгач сорашкан да юк"", ди ул. Биш бала атасы 2014 елны гаиләсен алып Донбасстан Украинаның үзәгенә чыгып киткән, әмма күпмедер вакыттан соң кире әйләнеп кайтканнар. ""Инде хәл яхшыга таба бармаганны күргәч 2019 елны бөтенләйгә киттек"", ди ул. Гаиләсе белән Киев янына килеп урнашканнар. Олы улына 26 яшь, төпчек кызына - 14. ""Дүрт улым, бер кызым бар. Әтием-әнием вафат"", ди ул. Русия Украинага басып кергәндә ул Буча шәһәрендә булган. Хатынының үтенеченә карамастан сугышка китәргә карар иткән. ""Ничек инде ватанны сакламаска, дидем. Бу - бузнең бурыч. Минем өчен Мордовия дә, Татарстан да, Русия дә түгел ә Украина - ватан. Армиядә хезмәт иткәндә Украина халкына ант бирдем. Украина дәүләтенә түгел, ә нәкъ Украина халкына. Дәүләт - ул бер нәрсә, ә халык - бөтенләй башка. Антны тотмау ул инде ватанга хыянәт дип саныйм. Мондый кешеләр Украина ватандашы булырга лаеклы түгел. Шуңа сугышка китәргә булдым.24-25 февральдә Сәид Исмәгыйлев(Украинаның элекке мөфтие - ред. ) белән Киевка киттек, соңрак ихтыярилар буларак кешеләрне эвакуацияләү эшенә алындык. Ирпень янында Романовкадан бик күп кешеләрне эвакуацияләү эшендә катнаштык. Бүгенге көндә үзебезнең төркем белән Бахмуттан яраланган кешеләрне эвакуациялибез. Бик күп тапкыр пуля астында кешеләрне коткарырга туры килде. Гел догада. Әлбәттә, үләрләр генә курыкмый. Сугышта куркыта, әмма Аллаһ - саклаучы. Мин үзем итче, шуңа каннан курыкмыйм. Медиклар нинди йомыш куша, барысын да эшлим. Операциядә дә катнашырга туры килде. Ә болай без яралы солдатларга беренче ярдәм күрсәтеп, аларны хастаханәләргә илтәбез"", ди ул. Камил әфәнде әйтүенчә, ул ихтыяри буларак алынган, шуңа 2-3 ай саен ике-өч атнага ял алу хокукы бар. Ул вакытта үзе урынына кеше калдырып гаиләсе янына кайтып килә. ""Әлбәттә гаилә янда булмагач авыр. Әмма нишлисең. Менә тиздән тагын ял вакытым итә"", ди ул. Ата кеше сугышта булганда, гаиләдә уллары хуа булып кала. ""Анда бөтенесе бер-берсенә ярдәм итеп яши. Гаиләмә кыенлык килми"", ди ул. Камил әфәнденең татарларның сугышны яклавына йөрәге әрни. Андый татарларның Донбасста да күп булуын әйтә. ""Мин алар белән аралашмыйм. Хатынымның әнисе аралаша. Русиядә дә туганнар бар, әмма алар белән сугыш хакында сөйләшмәскә тырышабыз. Ирекле халык ирекле фикер йөртә, кол халыкларның фикерләве дә колларныкы кебек була. Без Украинада ирекле яшәргә ияләшкән"", ди ул. Камил әфәнде мөмкинлек булганда әмәгать белән намаз укуларын әйтә. ""Сугыш каты булганда мәчеткә бара алмыйбыз, тынычрак булганда омгага барабыз. Бахмутта мәчет бар. Сәид хәзрәт Коръән укыган видеоны күрдегезме? Шул мәчет. Аның сул ягына бераз зыян килгән. әмәгать намазларына Украина ягында сугышучы чеченнар да килә, 15 ләп кеше ыела. Әле сугыштагы мөслимәләр дә була. Бу нигездә ислам кабул иткән украин хатын-кызлары. Әсирләр арасында да мөселман булганы бар. Үлгәннәр арасында да берсенең мөселманча татуировкасы бар иде. Гәрчә исламда татуировка ярамаса да, мөселман икәнен шуннан белдек. Ә болай Русия солдатлары арасында үлүчеләр бик күп"", ди Украина татары Камил Гыймадутин. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Украина татары: ""Кол илдә яшәүчеләрнең фикерләве дә колларныкы кебек""",['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 0 0 1 0 0 1 0 1 0 0],6,Сугыш,5015,https://www.azatliq.org/a/32224451.html,2023-01-15T21:00:56+00:00
"Аида Гарифуллина китабыТанылган опера ырчысы, Вена операсы солисты Аида Гарифуллинататар ашлары турында китап чыгарды. Басманы Татарстан китап нәшрияты кибетләрендә сатып алырга мөмкин. ""Ризык – ыр төсле. Минем кулинар тәэсирләрем"" (""Еда как песня. Мои кулинарные впечатления"") дип аталган китап Мәскәүдә 4 мең тираж белән дөнья күргән, ул 900 сум тора. Гарифуллина татар халкының танылган ризыклары – өчпочмак, гөбәдия, чәк-чәк, каймак бәлеше, пилмән, коймак һәм башка ашлар белән танышырга тәкъдим итә. ""Әбиемнең әнисе миңа ризыкны гел яхшы кәеф белән әзерләргә кирәк ди торган иде, ә инде ырлый-ырлый эшләсәң – тагын да әйбәтрәк. Яхшы кәеф белән пешерелгән ризык тәмлерәк була, ул үзенә бер төрле ""яңгырый"" башлый. Ул синең ан ылыңны сеңдерә, аерым бер тәмле була. Бу чыннан да шулай"", дип яза Аида Гарифуллина китапта. Беренче яраткан эшем, әлбәттә, музыка, мин һәрвакыт репертуарымны милли көйләр белән тулыландырырга омтылам ди ул. ырчының икенче яраткан шөгыле – ашарга пешерү. Аида Гарифуллина китабы кибеттәКитапта ырчы ризык пешерү ысуллары белән генә таныштырып калмый, үзе, гаиләсе, төрле илләрдә чыгыш ясавы, опера йолдызлары белән танышуы хакында да сөйли. Китаптан аңлашылганча, Аида Гарифуллина гасыр башында Казанга килеп урнашкан борынгы Биккинеевлар нәселеннән. Бу нәселдә приказчиклар да, йомышлы татарлар да булган. Аида үзенең биш буын бабасын яхшы белүен әйтә. Моннан кала, китапта татар халкы тарихы турында мәгълүмат та, татар хатын-кызының сыйфатлары турында уйланулар да урын алган. ""Татар хатыннары бик кунакчыл. Әнием мине дә кунакчыл булырга өйрәтте. Борынгыдан килгән гадәттә кунакны сый-хөрмәт белән каршылаганнар, өстәлгә иң яхшы ашъяулыкны әеп, кунак алдына иң тәмле ризыкларны чыгарганнар: бәлеш, өчпочмак, баллы чәк-чәк, бавырсак, кош теле, талкыш кәләвәсе, ширбәт, юкә балы һәм әлбәттә инде хуш исле чәй. Ә инде татар хатын-кызына килсәк, ул бик оста хуабикә, өен, гаиләсен, балаларын кайгырта, кунак итәргә ярата"", дип яза Гарифуллина. Белешмә. 1987 елда Казанда туган Аида Гарифуллина бүген Вена операсы солисты. 2015 елда ул Русиянең беренче музыка бүләгенә ия була. 2013 елда Веронада Пласидо Доминго канаты астындагы опера ырчыларының халыкара бәйгесендә (-2013) беренче бүләкне яулый.2005 елда Аида Казан мэры грантына Германиянең Нюренберг югары музыка мәктәбенә укырга керә. 2007 елда Венаның музыка һәм башкару сәнгате университетында белем алуын дәвам итә. Шарль Гуноның ""Ромео һәм Джульетта"" операсыннан Джульетта ариясе Аиданың визит картасы булып тора. Ул Пуччининың ""Боһема"" әсәреннән Мюзетта, Вердиның ""Риголетто"" операсында Джильда, Моцартның ""Серле флейта""сында Памина, ""Дон Жуан""да Церлина, ""Фигаро туе""нда Сюзанна, Проковьевның ""Сугыш һәм солых"" операсында Наташа Ростова арияләрен һәм башка әсәрләрне дә башкара.",Опера жырчысы Аида Гарифуллинаның татар ашлары турында китабы Казанда сатуга чыкты,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 1 0 0 1 1 0 0 1 0 1 1 0],6,Яңылыҡтар,2769,https://www.azatliq.org/a/29883835.html,2019-04-16T09:31:44+00:00
"Кырымның Бакчасарай районында сөрген корбаннары истәлегенә куелган һәйкәлдә ""асаба кырымтатар халкы"" дигән сүзләр бар17 ноябрь Берләшкән милләтләр оешмасы Гомум ыенының Өченче комитеты Русия тарафыннан аннексияләнгән Кырымда кеше хокуклары хакындарезолюция өлгесен хуплады. Кырымтатарларны Кырымның асаба халкы дип таныган документка каршы чыккан 20 ил арасында Русия дә бар. Кабул ителгән очракта, бу документ Кырым статусын ""вакытлыча оккупацияләнгән ярымутрау"" буларак билгеләгән беренче резолюция булачак. Ул арада Кырымның Бакчасарай районында сөрген корбаннары истәлегенә төзелгән мемориаль комплекстагы һәйкәл өстенә язылган ""асаба кырымтатар халкы"" дигән сүзтезмәдән ""асаба"" сүзен алып ташларга таләп иткәннәр. Бу хакта Азатлыкка әлеге комплексны төзүдә катнашкан кырымтатар эшмәкәрләренең берсе (исемен язмаска үтенде) сөйләде. Кырымтатарларның 1944 ел сөрген корбаннары истәлегенә Бакчасарай районы Сюрень (Танковое) тимер юл станциясендә хакимият акчасына төзелгән бу комплекс 2021 елда ачылды. Бакчасарай районында сөрген корбаннары истәлегенә төзелгән мемориаль комплексГайре рәсми мәгълүматка күрә, Кырымның әмәгать пулаты рәисе Александр Форманчук, ""асаба"" сүзе алынмаса, хакимият һәйкәлне үзенең химаясенә алмаячак дип янаган. Түрәгә һәйкәлгә язылган ""асаба кырымтатар халкы"" дигән сүзләр ошамаган. ""Асаба"" сүзен алып ташламасагыз, һәйкәлнең кабул ителү икеле, Кырымда кырымтатарлар асаба халык дип танылмаган, миңа алман, грек әмгыятьләре итәкчеләре бу хакта даими сөйләп тора, дигән пулат рәисе. Моңа авап итеп эшмәкәр түрәгә Украина чорында Кырымда өч халык: кырымтатарлар, караимнар һәм кырымчаклар асаба халык дип танылганын хәтерләткән. Эшмәкәр Азатлыкка әйтүенчә, хәзер алар бу мәсьәләне артык күпертмичә ""асаба""сүзен калдырырга, бу эшкә тарихчыларны, галимнәрне әлеп итергә ыеналар. Кырымда соңгы вакытта куелган кырымтатарлар белән бәйле һәйкәлләр бер яктан сөендерсә, икенче яктан хакимиятнең аларны урнаштыруга төрле почмаклар бирүе, ниндидер шикле таләпләр куюы кырымтатар әмгыятендә сораулар тудыра. Карасубазарда Абдурешит Медиевка халык акчасына ачылган һәйкәлКарасубазарда (Белогорски) Дәүләт Думасы депутаты, елларда шәһәр башлыгы булган Абдурешит Медиевкахалык акчасына ачылган һәйкәл моңа чираттагы мисал булды. 12 елгасузылган язышудансоң хакимият бу һәйкәлне бер кырымтатар эшмәкәре төзегән сәүдә-күңел ачу үзәге янындагы мәйданчыкта урнаштырырга ризалык бирде. Өч яктан дивар белән капланган урында ачылган һәйкәлне халыкта ""яшерелгән һәйкәл"" дип йөртәләр. Чыннан да, аны күрергә теләгән кеше башта мондый һәйкәл барлыгын белергә һәм аны эзләргә тиеш булачак. Гәдәттә һәйкәлләр ачык, күзгә күренгән урыннарда куела. Монда исә бөтенләй башка максат күздә тотылган булса кирәк. Гәрчә Медиев шәһәр башлыгы булып эшләгән бина каршында шундый урын да, бакча да бар. Мемет КемалетдиновКырымтатар активисты, ""Илери"" (""Алга"") этно-мәдәни үзәге итәкчесе Мемет Кемалетдиновшушы бакчаның бер ягында булганбуш урынныһәм башка лаеклы урыннарны сорап еллар буе төрле хакимият ишекләрен кагып йөрсә дә, хакимият бу урыннарны Медиев һәйкәленә ни өчендер лаек күрмәде. ""Һәйкәлне ачу тантанасында катнашкан, кул чабып торган ирле хакимият вәкилләренә, ни өчен Медиев кебек шәһәргә хезмәт иткән кешеләрнең истәлеген халык акчасына мәнгеләштерү өчен һәйкәлгә хакимият 12 ел урын аермады, дип сорадым, мондый эшне алга таба тиз хәл итергә кирәклеген әйттем"" диде Мемет әфәнде. Азатлыкның, моның сәбәбе нәрсәдә, дигән соравына Мемет Кемалетдинов ""алар чарага килеп, тасманы кисеп, кул чабып торды, ләкин аларның күбесе моны чын күңелдән теләми"", диде. Сүзен дәвам итеп ул, без Медиев һәйкәле торган урынны шәһәрнең матур бер урыны итәрбез, диде. Акмәчеттә Аметхан Султанга ачылган һәйкәл, 25 октябрь 2020Тагын бер мисал. 2020 елда Акмәчет шәһәр хакимияте ике тапкыр Совет берлеге каһарманы Аметхан Султанның 100 еллыгына һәйкәлне 2009 елда билгеләнгән мәйданга түгел, ә Пионерский урамындагы бер почмакка куйдыртты. Бу хәл зур шау-шу һәм ризасызлыкка китергән иде. Ә бит һәйкәл куеласы урын 2009 елда ук билгеләнеп, ""Монда Аметхан Султанның һәйкәле куелачак"" дигән таш та урнаштырылган иде.2018 елда Русиядә һава аланнарына исем сайлау бәйгесендә Акмәчет һава аланына тавыш бирүдә иң күп тавыш ыйган Кырымның мактаулы гражданы Аметхан Султан исемен Махачкала һава аланы инде йөртә дип, дүртенче турга кертмәделәр. Ә менә Юрий Гагарин исемен (Оренбурның мактаулы гражданы) Оренбур һава аланы 2011 елдан бирлейөртсә дә,2019 елда аны Сарытау һава аланына да биререгә ни өчендер букомачауламады. Шулай итеп, Кырымда кырымтатарлар белән бәйле һәйкәлләр почмакларга яшерелә, аларга төрле шикле таләпләр куела. Шул ук вакытта кырымтатарлар яшәгән урамнар кырымтатар булмаган исемнәр белән мәбүриисемләнә, үзәк урыннарда рус монархларының сыннарыкалкып чыга. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!",Кырымның асаба халкы һәм аның почмакларга куелган һәйкәлләре,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Ҡырым,5011,https://www.azatliq.org/a/31568393.html,2021-11-18T21:00:09+00:00
"Радий Хәбиров һәм Рөстәм Миңнеханов Уфада Тукай һәйкәлен ачу чарасында, 18 апрель 2019Башкортстанда ""Татарча диктант"" дип аталган чарада туган әналдан соң Башкортстан халыклары ассамблеясы Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов исеменә сәяси әләк стилендә хат язды. 14 октябрь Казан Кирмәне вәкиле Лилия Галимова, әлеге хат итимагый оешмалар белән эшләүче вице-премьерга юлланды, регламент нигезендә аңа вакытында авап биреләчәк дип аңлатты. Кәрим Яушев фикеренчә, шушы яңа тәрәккыят алда торган анисәп алдыннан Уфаның татарга һөүм башлавына ишарә итә. Аның комментарын тәкъдим итәбез. Башкортстанда 2018 елның 11 октябрендә республика итәкчелеге алышынгач (Рөстәм Хәмитовны Радий Хәбировалыштыргач), белгечләр милли сәясәттә нинди үзгәрешләр булыр дип баш ваттылар. Татар әмәгатьчелеге үзгәрешләр уңай якка булыр дип тә өметләнә иде. Ни дисәң дә, Башкортстан республикасының тумышыннан бирле татар халкы монда үги бала рәвешендә ан асрады. Фигураль итеп әйткәндә, милли-мәдәни өлкәдә татарларга республика бюджеты табыныннан башкорт һәм урыс мәдәниятен үстерүдән калган аз гына өлеш чыгарыла иде. Татарның сәләтле уллары һәм кызлары фәкать башкорт мәдәниятен, әдәбиятен үстерүдә үзенчәлекле ""ашлама"" ролен генә үтәделәр, үтәргә мәбүр булдылар. Башкортстанда дәүләт суверенитеты игълан ителгәч хәлләр тагын да катлаулана төште. Рәхимов-Хәмитов чорларында үткәрелгән анисәпләрдә Башкортстанның берничә йөз мең татары башкорт дип язылды, шуннан соң ""башкортка"" әйләндерелгән татар авылларында укыту ""башкорт ана"" телендә алып барыла башлады. Милли-мәдәни өлкәдә татарга кайбер ташламалар ясалса да, алар татар халкының республика бюджетына керткән өлешенә һич бәрабәр түгел иде. Менә шушындый милли вазгыять фонында республика башына Радий Хәбиров килеп утырды һәм бер ел үткәннән соң аның милли сәясәте контурлары ачыклана башлады. Әмма, аның милли сәясәтендә дә Русия һәм Башкортстан Конституцияләрендә беркетелгән милли тигезлек төшенчәсе декоратив рольдә генә кулланылуы ихтимал. Бик ихтимал. Моны, шактый дәрәәдә, 19 октябрь көнне Русиянең һәм дөньяның күп шәһәрләрендә, шул исәптән Башкортстанда да үткән ""Татарча диктант"" дигән мәдәни чара тирәсендә фәкать Башкортстанда гына рәсми түрәләр тарафыннан тудырылганәналраслый. Азатлыкның ""анисәпкә юнәлтелгән башкортча татар диктанты"" дигәнкомментарындашулай диелгән иде: ""Шунысы да игътибарга лаек – татарга моның ише тупас бәйләнүләр республика башына Радий Хәбиров утыргач яңадан башланды дияргә була. Шуңа күрә дә ""Татарча диктант"" тирәсендә тудырылган бу әналны Хәбиров чорының милли сәясәте элементы дип карарга була. Моны ачыклау авыр түгел. Әгәр аерым шәхес яисә татар милли оешмасы Радий Хәбировка бу әналны иткереп тә, бернинди чара күрелмәсә – республикада татарны тагын да ныграк рухи кысу сәясәте башланды дигән сүз булачак. Шуңа күрә республика башлыгының бу диктант тирәсендә тудырылган әналга мөнәсәбәте, аның милли сәясәтен ачыклаучы лакмус кәгазе ролен үтәячәк"". Ноябрь башында Татар яшьләре форумы дигән итимагый оешма ""Татарча диктант"" тирәсендә тудырылган киеренкелеккә үз мөнәсәбәтен белдерүне сорап Башкортстан башлыгы Радий Хәбировка хат беләнмөрәәгать итте. Радий Хәбировның авабы әлегә юк, әмма шулай да авап алынды дияргә була. Башта рәсми хакимияткә якын булган Башкортстан халыклары ассамблеясы Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановка адресланган (чынбарлыкта Мәскәү игътибарына исәпләнгән) сәяси әләк стилендә шактый агрессивхат язды, аннан соң ""МК в Уфе"" дигән басмада, шулай ук Мәскәү күз-колагына тәгаенләнгән, имзасыз ""Экспертлар татар милләтчелеге идеологларының Башкортстан эшләренә тыгылуын күзәтә"" дигән псевдоаналитикязмапәйдә булды. Русия дәүләт думасы депутаты (Башкортстанның Мортаза Рәхимов чорындагы мәгариф министры - ред. )Зөһрә Рәхмәтуллинаитәкләгән Башкортстан халыклары ассамблеясы хатында шундый юллар бар: ""Безнең төбәктә диктантны оештыручыларның агрессив һәм килешенмичә эшләве Татарстан ягының алга таба Русия Федерациясенең булган административ чикләрен һәм конституцион тәртипләрен кире карап чыгуга юнәлтелгән гамәлләр кылуы турында фикерләргә этәрә. Башкача әйткәндә, ачык ишекләр булган килеш, Татарстан вәкилләре ""дивар имерә"" башлый"". Татарстан һәм Башкортстан харитасы""МК в Уфе""да да Татарстан ягы Башкортстанның ""эчке эшләренә"" тыгылуда һәм ике республика арасындагы административ чикне бозарга ниятләүдә гаепләнә. Язмада турыдан-туры әйтелмәсә дә, моны Башкортстанның татарлар укмашып яшәгән Көнбатыш өлешен Татарстанга кушарга ниятләү дип аңларга кирәктер. Башкортстан ягының бу авапларында кимендә ике принципиаль хата бар. Беренчесе. Күпләр Башкортстан халыклары ассамблеясы хатында Башкортстан татарлары милли-мәдәни мохтарияте шурасы рәисе Римма Үтәшеваимзасы булуына игътибар итәләр. Әмма, Башкортстан татарлары мәнфәгатьләренә һәм Татарстан ягын гаепләүгә нигезләнгән бу хат, мохтарият низамнамәсенә уставына ярашлы рәвештә, советта каралмады. Шуңа күрә мондый мөһим хатка Римма Үтәшеваның үз белдеге белән генә имза куярга хакы юк. Димәк, Татарстан президентына ибәрелгән бу хаттагы кимендә бер имзаның легитимлыгы юк. Димәк, хат үзе дә шундый ук хәлдә. Башкортстан ягыннан яңгыратылган иң зур гаепләүгә – Татарстан ягының ике республика арасындагы административ чикне үзгәртергә ниятләвенә килгәндә, Русия думасы депутатына да, аноним материалны әзерләүчеләргә дә, мондый гаепләр ташлаганчы, Русия Конституциясенә күз салу зыян итмәс иде. Конституциянең 67 нче маддәсендә ачык итеп: ""Русия Федерациясе субъектлары арасындагы чикләр ике якның да килешүе нигезендә үзгәртелә ала"", диелгән. Ягъни, моны (әгәр чынлап та шундый ният бар икән) һич кенә дә Русия Федерациясенең конституцион тәртипләрен бозу дип тә, ""дивар имерү"" дип тә бәһалап булмый. Табигый сорау туа: ни өчен Башкортстан ягы Татарстанга ачыктан-ачык сәяси һөүм башлады? Бу сорауга авап күпкырлыдыр, мөгаен. Әмма шуларның берсе каккан казык кебек тырпаеп тора – бүген Татарстанны Башкортстанның эчке эшләренә кысылуда гаепләп, аны алда торган анисәптә Башкортстандагы ихтимал хәрәмләшүләр мәсәләсеннән читләштерү. Шулай килеп чыкса, татарны башкорт дип язу исәбенә, башкортларны сан белән республикада беренче урыга чыгарырга мөмкин булачак. Шундый бурыч 2010 елгы анисәп алдыннан яңгыратылган иде. Башкортстанның ул чактагы башлыгы Мортаза Рәхимовның дәүләт киңәшчесе Сергей Лаврентьевэлекке Уфа губернасындагы халыкның 41 башкорт телендә сөйләшкән дипбелдергән иде. Менә алда торган максат һәм сан. Комментар"" бүлегендәге язмалар авторның шәхси карашларын чагылдыра",анисәп алдыннан рәсми Уфа татарга янә һөүм башлады,['Дин' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Комментарийҙар,6455,https://www.azatliq.org/a/30270961.html,2019-11-14T09:47:18+00:00
"Рөстәм МиңнехановТатарстанның Русиядә вәкаләтле вәкиллегендә узган медиаклуб очрашуында Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов 2020 елгы анисәп вакытында ""татар-башкорт"" дигән милләт уйлап табуны тәнкыйтьләде. Кеше үзен билгеле бер милләт кешесе итеп тоярга тиеш дигән Миңнеханов. Аның сүзләрен ""Коммерсант""китерә. ""Ярымукраин-ярымурыс була алмый. Кеше үзен кем итеп булса да тоярга тиеш – украин, рус, башкорт, татар. Мин шулай дип саныйм һәм горурлык белән үземне татар дип язачакмын"", дигән Татарстан итәкчесе. Элегрәк Русиянең баш этнологы, Русия фәннәр академиясенең Этнология һәм антропология институты мөдире Валерий Тишковтатар һәм башкорт этник төркемнәреннән кала, ""татар-башкорт"" төркеме дә булдырыргатәкъдим иткән иде. Бу төркемгә ике милләткә дә кагылышы булган кешеләр керә ала диелде. Тишков тәкъдиме белән керәшеннәр, мишәрләр, Әстерхан, Касыйм, Себер татарлары ""Халыклар һәм телләр исемлегенә"" аерым төркемчәләр итеп кертелгән иде.","Рөстәм Миңнеханов анисәптә ""татар-башкорт"" дип язылуга каршы чыкты",['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,җанисәп 2021,948,https://www.azatliq.org/a/30329666.html,2019-12-17T07:30:54+00:00
"Туғандарыбыҙға эйәреп аят мәжлесенән һуң яҡын кешебеҙҙең ҡәберен зыярат ҡылырға барҙыҡ. Мосолман зыяраты булһа ла яҡындарының ҡәберҙәрен тәртипкә килтереүсе ҡатын-ҡыҙҙар күренә, тын ғына ҡәбер эргәһендә баҫып тороусы ир-аттар ҙа бар. Рәттәр буйлап барғанда күптән мәрхүм булғандарҙы хәтерләп үтәм, яңы гүр эйәләренә  баш эйәм. .    Күптән түгел ергә тапшырылғаны күренеп торған, яһалма сәскәләргә күмелгән ҡәбер рәшәткәләренә тотоноп  урта йәштәрҙәге ҡатын илай. СВОла ҡатнашып мәрхүм булған яугир ҡәбере,  ҡатыны һөйөклө ирен иҫкә алырға килгәндер. Тауыш тынһыҙ үкһегән ҡатындың янына барып йыуатырлыҡ һүҙҙәр һөйләгән булдым, бындай саҡта бары дежур һүҙҙәр, электән килгән, йыуатыу әйтемдәре генә иҫемә төштө. .     Асылып күңел бушатыр кешеһе булмағанмы, бәлки сыҙар әмәле ҡалмағандыр, ваҡыты ла, урыны ла ҡулай түгеллеген белә тороп, бына нимәләр һөйләп күңелен бушатты ул миңә күҙ йәштәре аша. .    -Һеҙ ирегеҙгә яратып, үҙегеҙ теләп сыҡҡанһығыҙҙыр, тормошта осраған ниндәйҙер ауыр саҡтарын да бергә еңелерәк кисерәһегеҙҙер. Бына миңә ауыр булды, яратмағаныма сыҡтым, йөрөгән егетемдең хыянатына үс итеп, иремдең айыҡ сағында ҡушҡан һәр һүҙе сығырымдан сығарғас, һәр ҡылығы һарыуымды ҡайнатҡас, аралашырға ынтылыуы, көндәлек эштәремдә ярҙам итергә теләүе лә йәнемде көйҙөргәс, ҡалғанын үҙең уйлап ҡара, эскән ваҡыттарын бөтөнләй күрә алманым, тын алышын, үҙ ыңғайына тыныс булырға тырышып йәшәүен, бер нәмәгә ҡыҫтырылмай, өндәшмәй генә диванда ултырһа ла, хатта йоҡлап ятыуҙары ла ҡанымды ҡыҙҙыра ине. Күрә алмай инем күҙ көйөгөн, уның йәнәшәһендә тыным ҡыҫылып, минең  үҙемдең тиремә һыйыша алмаған саҡтарым күп булды. Нимә эшләйһең, түҙергә тырышам, балаларым хаҡына тигән булып үҙемде алдаштырам, ә был сәбәп түгеллеген үҙем генә беләм, үҙемдең булдыҡһыҙлығымды, унһыҙ яңғыҙ донъя көтә алмаҫымды бик яҡшы белгәнгә. Ирем  белә минең ялҡаулығымды, өндәшмәй, түҙә, үткәрә белә, боларған донъямды, бысыраҡ һауыт-һабамды күрмәмешкә һалыша. .    Аҙаҡ үҙемдең һәпрәлегемдән толҡа тапмай, өйөм ҡаҡаша башлағас ҡырып-йышып донъямды таҙарта башлайым, йыуылмаған сепрәк, йолҡолмаған ҡый, йышылмаған ҡашығаяҡ ҡалмай, таҙартырын таҙартып, ялтыратырын ялтыртып бөткәс, арып-талып  туҡтап ҡалам, кем өсөн тырышам, балаларым өсөн тиер инем улар был саҡтарҙа ҡурҡалар ғына, ҡурҡмай ҡайҙа барһындар, унда һалма, быға теймә, тегендә баҫма, улай ярамай, былай бармай. Надзиратель. Минән ҡырҙараҡ, алыҫыраҡ булырға тырышалар балалар, беҙҙең ғаиләлә алсаҡ һөйләшеү юҡ, көлөүҙәрендә лә ихласлыҡ юҡ, йөҙҙәрендә һағайыу ҡатып ҡалған, әйтерһең мин бер яуыз ҡатил, минән бары ҡурҡыуҙары ғына һиҙелә. .   Быны  аңлайым, тағы күңел төшөнкөлөгөнә биреләм, тәүге мөхәббәтемде һағынам, эргә-тирәмдә үҙемдең яҡындарым, ғаиләм, ә мин яңғыҙлыҡтан ни ҡылырға белмәйем, башымды ҡайҙа тығырға, болоҡһоған күңелемде нисек асырға, ҡыйырһытылған балаларыма яратыуымды ҡайһылайтып белдерергә. Бешеренәм, әммә наҙ, һөйөү, теләк, асыҡ күңел менән ихласлыҡ ҡушылмағас, бешергәнемдең таты юҡ, астан үлмәҫкә, эсте тултырырға кәрәк булған өсөн генә ашайҙарҙыр. Ризыҡ мул, әммә яҡындарымды хәстәрлекле әсәй булараҡ ысын күңелдән, ихластан һыйлай белмәйем, өҙгөләнәм, бәргеләнәм, өҫтәлде күтәрә һуғып аунатҡым килә, әммә ярамай, мин әсә, һәр хәлдә әсәй нисек була, шулай булырға тырышам. Ауырыумы был, тән ауырыуымы, йән ауырыуымы, мин кемгә кәрәклемен һуң тигән уйҙар тыуа, минһеҙ уларға ауыр буласаҡмы? Уларға? Был телгә ҡайҙан килгән һүҙ, ошоғаса ҡулланылмаған, әммә үҙенең барлығын һәр саҡ белдергән, сит, ят һүҙ. Балаҡайҙарым, бәпестәрем, мөхәббәтем, ирем һүҙҙәре урынына ошо һүҙ ҡуллана башланыммы, мөхәббәтһеҙ. .   Кешегә лә асыла алманым ошоғаса, илай ҙа алманым бөгөнгәсә, бына әле күҙ йәштәре йөрәктәге таштарын иреткәс кенә һиңә, бөтөнләй белмәгән-күрмәгән кешегә күңелемде асам, ә күрше-тирәләрем, туғандарым белмәне минең кисерештәремде, белмәҫтәр ҙә. Ҡайҙан белһендәр, кеше алдында бер ваҡытта ла ирешеп-талашманыҡ, икеһе лә  бер-береһенә тап килгән, тип һоҡланыусылар күп булды. Һиҙенгәндәрҙер, әммә бәйләп һөйләрлек сәбәп тапманылар, төпсөп һорашыусыларҙан хәлемде үҙем йәшерҙем, һөйөп-һөйөлөп йәшәгән ҡатын ролен уйнаным, эшлекле бисә булып күрендем, хәстәрлекле әсәй булып ҡыландым. Эйе ҡыландым кешеләр алдында, өйҙәгеләр белделәр кем икәнлегемде, өндәшмәнеләр, ҡаршы килмәнеләр, түҙҙеләр. .   Белмәнем шул иремдең бер саҡ сабырлыҡтары һынырын, ҡасан да булһа ла мине ташлап китерен, яныуҙарыма, көйөүҙәремә түҙмәй үҙем алдан үлермен кеүек ине, хәҙер уйлайым да үҙемдең башыма ҡыҫыр ҡайғы һалып, үҙемә яңғыҙлыҡ теләп йөрөгәнмен, оло һағышты юрап килтергәнмен. Имеш яратмайым иремде, тәүҙә минең үҙемде кем ярата һуң, тип уйлап ҡарарға булған, тәүге мөхәббәтен онота алмай имеш берәү, килде ирем үлгәс, һырпаланды, һөйөүен белдерҙе, аҡса иҫәбемә күпме аҡса күскәнен һораны, бына нимә ҡыҙыҡһындырған уны. Ә мин беренсе мөхәббәт тип яндым-көйҙөм, иремдең, ҡулымдағы бәхеттең ҡәҙерен белмәнем, балаларыма, ,Уның балалары"" булды әрләү һүҙҙәрем, ,, Атаң балаһы"", ирем алдында ҡабатларға яраттым был һүҙҙәрҙе, бары уны кәмһетер өсөн. .    Алдан белдермәне ниәтен, әммә күптәнән уйланып шундай ҡарарға килгәнен әйткәс, юғалып ҡалдым. СВО хәрәкәте башланыу менән үҙ теләге менән китергә ғариза яҙған,  әйтмәне, һиҙҙермәне, бары ихтибары, наҙҙары ғына артты, был мине бары ытырғандырҙы ғына, күҙенә ҡарап, ,ерәнгесһең мәххәпәтһеҙ"" тинем. Белһәмсе алданыраҡ һуғышҡа китергә йыйынғанын, телемде тыйыр инем исмаһам, шунда ла өндәшмәүен әйт. .   Китер көнөн дә кешенән белдем, ғәйебемде юйырға теләгәндәй иркәләнгем килде, ә ул ҡырға этәрҙе, белде ул башҡаса кире ҡайтмаҫын. Страховка аҡсаһы, түләнәсәк компенсациялары тигеҙ өс өлөшкә бүленәсәген белдерҙе, балаларға, һәм миңә. Кейәүгә сыҡһам балаларҙы ташламаҫҡа үтенде, тәүге мөхәббәтемә сыҡмаҫҡа, уның ышанысһыҙ юлдаш буласағын белдерҙе. Тыныс, хатта бер аҙ ирониялы шаярыу ҡатыш әйтте был һүҙҙәрҙе, әйтерһең санаторияға китә, хәйер, ялды белмәне ул, ҡайҙа инде уға ял йорто. .   Ата-әсәһенә ерләү расходтарын һалмаҫҡа теләне,  кәрәк саҡта ярҙамһыҙ ҡалдырыуына үкенде. Шулай булды, ата-әсәһенә барырға теләһә һәр саҡ арҡыры төштөм, тауыш сығарҙым, улары өндәшмәне, үҙ яйына йәшәнеләр. .    Китеренә ышанманым, ҡайғырманым, үлеп ҡайтырын һиҙһәм дә, хатта унан ҡотолоу юлы тип ҡабул иттем, СВОға китеүен. Ирем сығып китеү менән югерергә теләнем тәүге мөхәббәтемә, кеше һүҙенән оялдым, балаларымдан тартындым, үҙенең килерен көттөм. Һәм килде, иремдең аҡсаһы килгәнме-юҡмы икәнлеген белешергә, нисәмә йылдар яратып йөрөгән кешемдең һөмһөҙлөгөнә шаңҡып ҡалдым, ошомо минең һөйгән кешем? .. .   Шунда ғына үҙемдең ғүмерлек мөхәббәтемде тапҡанлығымды аңланым, мәңгегә юғалтҡас. Балаларым аталары батырҙарса һәләк булғанын ишеткәс миңә нәфрәтләнеп ҡаранылар, күҙ ҡараштарынан, атайҙың башына еттең, тигәнде аңларға була ине. Миңә ирек бирер өсөн киткәнлеген аңлар йәштәләр, кире ҡайтмаҫҡа теләгәнлектән ҡаһарманлыҡҡа ынтылғандыр, балаларының киләсәген уйлап, аҡсаға интекмәһендәр өсөн батырҙарса һәләк булғандыр, хәҙер генә шулай уйлайым. Бәлки мин  үҙен, тиҫтәләрсә йылдар бергә йәшәгән иремде белмәгәнмендер ҙә, аңларға, уның да уй-хистәре барлығын белергә теләмәгәнмендер, һәр хәлдә ихлас һөйләшеп ултырғаныбыҙҙы хәтерләмәйем. Эш тураһында, көндәлек бурыстар, бойороҡ, оторо һөйләшеүгә ҡоролғайны минең аралашыу. .   Тормошом икегә бүленде, элек һәм хәҙер, ошоғаса ғаиләм булған, мине яратҡан кешем булған, ирем вафатынан һуң балаларым ҡайғынан ҡара яндылар, мине үҙҙәренә яҡын ебәрмәнеләр, йыуатырға һүҙ ҡушһам бары нәфрәтле ҡараштарына төртөлдөм. Ҡартатай, ҡәртәсәйҙәренә ылыҡтылар, уларҙа уртаҡ ҡайғы, уртаҡ юғалтыу, бер-береһенә терәктәр, кәрәктәр. Мин үҙем күптән теләгән яңғыҙлыҡта ҡалдым, үкһеп-үкһеп кеше күҙенән ҡасып иларға теләгән яңғыҙлыҡта, бәреп-һуғып, ҡысҡырып-боларып енләнергә теләгән яңғыҙлыҡта, теләгән еремә барырға, нимә теләһәм шуны эшләргә теләгән яңғыҙлыҡта. Әле бер теләгем дә юҡ, кәрәкмәй ҙә, күрмәгәндең күргеһе килә, күргәндең ҡоҫҡоһо килә, ниңә шуны элек аңламағанмын. Элек тәкәбберлектән тиремә һыйышмаһам, хәҙер ташландыҡ берәҙәк эттән дә насарыраҡ тормошом, олорға ғына ҡалды. Балаларым минең бар икәнлегемде дә тоймайҙар, һәр теләгемде үтәргә әҙер булған ирем юҡ, бығаса мин яратмайым, теләмәйем, ҡамасауламағыҙ тигән һүҙҙәр онотолдо, хәҙер кемгә мин кәрәк, мине кем ярата, бына мин булғанмын икән ул мөхәббәтһеҙ әҙәм. Ярай әлегә күңелемдең ҡайҙалыр мөйөшөндә өмөт ҡуҙы ялтырай, ваҡыт үтеү менән аталарын юғалтыу ҡайғыһы баҫылғас балаларым бәлки кисерер,  ҡайны-ҡәйнәмә терәк  булырға тырышырмын, ғәфү итмәҫтәрме, сәсем менән ер һепереп булһа ла ризалыҡтарын алырға тырышыр инем. Ә иремдең рухы алдында мәңге юйылмаҫ гонаһтарым бар, ирлек ғорурлығын ашатланым, ҡатын бурысымды үтәмәнем, тоғро ҡатын булһам да тәкәбберлегемде байраҡ итеп күтәрҙем. Уның һуңғы бүләге, иркемде күтәрерлек тә көсөм юҡ, ташлап сығып китһә етәкләп алып ҡайтыр инем, кире ҡайтыр ергә китмәне, илап еңеләйер өсөн күҙҙәремдең  йәше сыҡманы,  йәнем-булмышым ҡатты, йәшәр өсөн ынтылышым да, хәлем дә юҡ. .     Бына әле ҡәберенә килгәс күҙ йәштәрем йылға булып йырылды, кисерә алырмы мине берҙән берем. Ғүмерем алыҫтағы миражға алданып үткән дә киткән, ҡулымдағы бәхетемде юғалтҡанмын, иремә һөйөүемде белдерһәм ҡайтыр ине уттар-һыуҙар кисһә лә, ашҡынып, үлемдең күҙенә төкөрөп ҡайтып етер ине, өйҙән сығып киткәндә үк япрағы төшкәйне инде, төңөлгәйне минең яратыуымдан. Мин уның китеүенә ҡыуанмаһам да, тыныс ҡабул иттем, тик былай ауыр булырын белмәнем. Аҡса, ирек ҡыҙыҡтырҙы, балаларҙың киләсәге ныҡлы булһын тип теләнем, барлы-өйлө буласаҡтарына ҡыуандым, аталы-арҡалы үҫһендәр тип ниңә теләмәнем икән. .    Мине ашыҡтырып зыярат ҡапҡаһынан туғандар ҡул болғанылар, ҡайтырға ваҡыт. Мин ҡыйынһынып ҡатынға ҡарайым, ул үкһеүенә быуылып миңә ҡуҙғалырға ҡушып ҡулын иҙәне. Гөлдәр әбей.",Мәххәпәтһеҙ. Хикәйә. Гөлдәр Кәлимуллина,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 1 1],7,Аңлатма,9700,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-06-07/m-hh-p-t-e-hik-y-g-ld-r-k-limullina-4268195,2025-06-07T20:00:00+00:00
"Бөгөн 5 июндә Совет майҙанында Бөтә Рәсәй  «Әйҙә уйнайыҡ» уйынсыҡтар фестивален рәсми асыу тантанаһы уҙҙы. Республикабыҙ башлығы Радий Хәбиров, ҡунаҡтарҙы һәм ҡатнашыусыларҙы тәбрикәләп яһаған сығышында,  уйынсыҡтарҙың тәрбиәүи йоғонтоһон һыҙыҡ өҫтөнә алды. Бала ниндәй уйынсыҡ менән уйнауы һәм уйындан ниндәй тәьҫорат алып үҫеүе уның ниндәй  шәхес булып  формалашыуына йоғонто яһай. Ҡайһы бер уйындар баланы физик яҡтан көслө итеп үҫтерһә, икенселәре – рухи яҡтан, матурлыҡты яратыуға өндәйәсәк, – тине төбәк етәксеһе, ойоштороусыларға, ата-әсәләргә мөрәжәғәт итеп. «Әйҙә уйнайыҡ! » фестивале  баш ҡалабыҙҙа 4 көн барасаҡ. Сараның программаһы бик бай һәм мауыҡтырғыс. Совет майҙанында төрлө спорт уйындары буйынса, балсыҡтан һауыт-һаба эшләү һәм уйынсыҡтар эшләү оҫталыҡ дәрестәре ҡаралған. Дүрт көн буйына балалар өсөн «Авиапарк», «Йыһан – Буяуҙарҙа», «Технологик үҫеш», «Уйынтека», «Квиз ғаләме», «Спорт», «Патриот», «Ышаныс майҙансығы» зоналары эшләйәсәк.",Әйҙә уйнайыҡ!,['Дин' 'Спорт'],[0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,959,https://amanat.su/news/novosti/2025-06-05/y-uynayy-4266712,2025-06-05T16:11:00+00:00
"Район хакимиәтендәге сираттағы киңәйтелгән оператив кәңәшмәлә райондағы оператив хәл торошо, һаулыҡ һаҡлау һәм халыҡты медицина хеҙмәтләндереүе өлкәһендәге ағымдағы хәл ҡаралды.",Кәңәшмә ҡотлауҙарҙан башланды,['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],3,Йәмғиәт,177,https://tanburz.ru/articles/y-m-i-t/2025-03-04/k-shm-otlau-ar-an-bashlandy-4143787,2025-03-04T09:50:00+00:00
"Бер ҡасан да тормошоғоҙға зарланмағыҙ! ""Һин ауыр тормошто күргәнең юҡ әле"", - тип Аллаһы Тәғәлә күпкә ауырыраҡты ебәрәсәк.",Изге йомабыҙ мөбәрәк булһын!,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,122,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2025-12-26/izge-yomaby-m-b-r-k-bul-yn-4521420,2025-12-26T06:30:00+00:00
"Унда республиканың һәр район-ҡалаһынан тиерлек ижадсылар ҡатнашты. «Ағиҙел» журналы еңеүселәрҙе «Башредактор» нәшриәте менән берлектә билдәләне. Конкурстың бүләкләү тантанаһы йыл аҙағында Башҡортостан Яҙыусылар союзының яңыртылған бинаһында үтә. Интернет-һораулама иң әүҙем тип табылған ойошмаға — «Башредактор» нәшриәтендә 100 битлек китап сығарыуға сертификат тапшырыласаҡ. Шиғырҙар йә сәсмә әҫәрҙәрҙән торған йыйынтыҡтың тиражы — 50 дананан башлана. Шулай итеп, еңеүселәр: 1-се урын — Ғафури районының «Мағаш тауышы» әҙәби берекмәһе, 2-се урын — Ҡырмыҫҡалы районының «Илһам» әҙәби берекмәһе, 3-сө урын — Дәүләкән районының «Дим» әҙәби берекмәһе.","Хөрмәтле дуҫтар, «Башҡортостандың иң яҡшы әҙәби ойошмаһы» конкурсы тамам!",['Башҡортостан' 'Хикәйә' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1],3,Яңылыҡтар,648,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-12-04/h-rm-tle-du-tar-bash-ortostandy-i-ya-shy-bi-oyoshma-y-konkursy-tamam-4493508,2025-12-04T14:52:00+00:00
"Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларыларының  Бөтә Рәсәй съезы беҙҙең көтөп алған мөһим һәм мәртәбәле сараларҙың береһе. - ти Өфө ҡалаһы 94-се һанлы лицейының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әхмәдйәнова Фидания Тәфкил ҡыҙы. - Был съездың эше көнүҙәк  һорауҙарҙы  хәл итеү юлдарын эҙләүгә генә ҡайтып ҡалманы. Мәҫәлән, ""Һомай"" интерактив башҡорт теле майҙансығында ҡатнашыусылар телебеҙҙе, рухи мираҫыбыҙҙы һаҡлауға айтишнитктар,  журналистар, блогерҙар, ғөмүмән, күңелендә башҡорт рухы булған төрлө һөнәр эйәләре булған милләттәштәребеҙҙе берләштерҙе. Беҙ уларҙың, үҙ мөмкинселектәренән сығып, күп эштәр башҡарғанын күрҙек. Уларҙың ижад емештәре башҡорт телен уҡытыуҙы ҡыҙыҡлы, заманса ойошторорға булышлыҡ итәсәк, тип уйлайым. Ошо сара телдең, дөрөҫ әйтелгән һәр һүҙҙең бик юғары көс икәнен тағы ла бер тапҡыр иҫбатланы. Ул беҙгә көтөлмәгән осрашыуҙар, яңы идеялар, рух күтәренкелеге биреп  иңдәребеҙгә ҡанат ҡуйҙы.","""Көтөлмәгән осрашыуҙар, яңы идеялар, рух күтәренкелеге. """,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 1 1 0],5,Яңылыҡтар,922,https://agideljurn.ru/news/novosti/2025-05-14/k-t-lm-g-n-osrashyu-ar-ya-y-ideyalar-ruh-k-t-renkelege-4234194,2025-05-14T11:33:00+00:00
"Әлбиттә, вәғәземде, дөрөҫ аңларлыҡ итеп, үпкәләшеүҙәр булмаҫлыҡ итеп һөйләйем. .Тағы ла бер сетерекле мәсьәлә: һине кеше ихтирам итеп, шундай оло ашҡа, Ҡөрьән ашына, саҡыра икән, ниңә әле унда түш, ҡулдар күренеп торған, ҡыҫҡа итәкле кейем кейеп барырға! ?Доғалар ҡасан тиҙерәк ҡабул була? Әлбиттә, фәрештәләр беҙҙең менән бергә доға ҡылғанда. Ә инде дөрөҫ кейенмәгән ҡатын-ҡыҙ булған ергә фәрештәләр кермәй, ояла. Өйгә аят уҡытҡанда аҙан әйтелергә тейеш! Аҙан яңғыраған ерҙән яман көстөр ҡаса. Динде ихтирам иткән, шулай уҡ өйрәнер өсөн олораҡ кешеләрҙе, ҡыуанысыңды уртаҡлашыр өсөн туғандарыңды саҡырыу дөрөҫ була. Ҡөрьән уҡылған өйҙә шулай уҡ фотолар тормаҫҡа тейеш. Аш-һыуҙы саманан тыш күп әҙерләү ҙә исрафҡа керә. Тимәк, гонаһ! Хәйер өләшеү тураһында: хәйерҙе тик саҡырған кеше генә таратыу хуплана. Хәйерҙе бар кеше лә таратыу модаға кереп китте, был беренсенән монафиҡлыҡ, икенсенән ваҡытты күп ала, өсөнөснән, расходланып әҙерләнгән хужабикәгә ҡушылып, сауаптарын бүлешеү булмаймы ни? Уйлап ҡарағыҙ. Күстей алыу мотлаҡ түгел. Муллаға айырым күберәк биреү ҙә нисектер ситен. Мәсет исеменә бирелә ул. Ә аҡ таҫтамал өҫтәлгә Ҡөрьән китабын һалыу өсөн ҡуйыла. Ирҙәргә түбәтәй кейеү һәйбәт. Тик ул булмаһа урамда кейеп йөрөгән малахай, шапкала, фуражкала ултырыу кәрәк эш түгел. Шуға күрә лә өйөгөҙҙә артыҡ (бол-запас) түбәтәй тотоу ҡамасау итмәҫ. Тоҙ ялатыу- ысынтылап та бар. Мөхәммәт СҒС аш алдынан һәм ашап бөткәс тоҙ яларға кәрәк тип әйтеп ҡалдырған. Тәһрәтләндереүгә килгәндә: хәҙер уңайлыҡтар бар бит. Тас тотоп, ҡомған менән йыуындырыу мотлаҡ түгел. Һәр кем йыуыныу бүлмәһендә йыуынып керә ала. Ә инде хәйер өләшһәләр (аҡсалата), шунда йыуынырға кәрәк тип уйлайым. Аҡсала күп бысыраҡ. Беҙҙең яҡта өҫтәлдең ике яғына бер башы еүешләтелгән таҫтамал биреп, ҡулдарын һөрттөрәләр. Ҡөрьән табынына ҡош ите ҡуйыу дөрөҫ түгел тигән фекерҙәр ишетелде. Ә мин ҡош ите тураһында ундай фекерҙе ишеткәнем юҡ әлегәсә. Суфыйҙар ашамай, уныһын үҙ күҙҙәрем менән күргәнем булды. Доға ҡылыу оҙаҡ булмаһын. Ҡайһы бер хәҙрәттәр, бигерәк тә абыстайҙар ҡул күтәрттереп оҙаҡ итеп доға ҡылдыра. Был да артыҡ тырышыу тип әйке килә. Диндә ауырлыҡтар булдырмайыҡ. Әҙерәк туй ураһында ла әйтеп китке килә. ,, Әсе, , тип аҡырышып ултырыу -бер оят, өҫтәлгә шул әсе нәмәне ултыртып туй үткәреү - мең гонаһ. Яңы ғына яралған йәш ғаилә- сабый һымаҡ. Ҡурсыуға, һаҡлауға, кәрәк саҡта ата- әсәһенең ситтән күҙәтеүенә лә, әпәүләп ебәреүгә лә мохтаж. Ике йәш баланың башланып ҡына торған уртаҡ байрамдарын харам менән атҡармағыҙ. Уларҙың юлында былай ҙа һынауҙар кәртә булырға әҙер генә тора бит. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",Ҡөрьән аштары әҙәптәре,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Төрлө,3241,https://henek.info/articles/+++-/2025-08-15/r-n-ashtary-pt-re-4350088,2025-08-15T10:30:00+00:00
"Инәй иң тәүҙә атайымдың, әсәйемдең хәлен һорашты. – Күптән пенсияға сыҡтылар, хәҙер зарланмайҙар. Ауылға ҡайтып киттеләр. – Сәләм әйт үҙҙәренә. Мин дә арыу ғына йәшәр инем, ваҡ-төйәге сығып тормаһа, – тине. – Тик бына Урал дуҫың башымды ҡатыра бит, әллә нимә эшләй башланы. Өйләнеп йөрөй бит ике балалы ҡатынға. Ике ут һымаҡ малай инде. Уралға әйтәм, үҙең ҡара, ике малай түгел, дүрт йоҙроҡ үҫтерәһең бит, тинем. Дүрт кенә йоҙроҡ бит. Үҙҙәре үҫкәс, Уралым пенсияға сыҡҡас, өйөнән ҡыуып ҡына сығарырҙар инде. Тәүҙә ныҡ ҡына туҡмарҙармы икән? Улым, дуҫыңа әйт әле, әсәһен тыңлаһын, балаһыҙ йәш ҡатын тапһын. Рәшит Солтангәрәев яҙған шикелле: Ахырызаман етә башлаһа, кемде һөйләһәң, шул алдыңа килеп баҫасаҡ, – тигәнме. Ҡатынымды, улымды, ҡыҙымды эйәртеп, ял баҡсаһына сыҡҡайным. Урал дуҫым да ғаиләһе менән йөрөп ята. Зөбәйҙә инәй дөрөҫ әйткән: ике терегөмөш һымаҡ малай, ипле, тыныс, һылыу әсәләре. Балалар уйнаған арала икәүләшеп кенә һөйләшеп алдыҡ. – Әлеге ваҡытта ошолар менән булам, – тине дуҫым. – Әсәй ҡарсыҡ, әлбиттә, ҡаршы. Аралашыу юҡ. Мин әле эшләгән ерҙә өйләнмәгән ирҙәргә, балалары булмаған ғаиләләргә шик менән ҡарайҙар. Директорҙың дүрт балаһы бар, ҡатыны бишенсегә ауырлы. Ә мин – яңғыҙ. Миңә шик менән ҡарай, ситләтә башланы. Әмәлгә ҡалғандай, ике балаһы менән ошо ҡатын тура килде. Ял көнөндә эйәртеп, корпоративҡа тәбиғәт ҡосағына сыҡҡайныҡ, иң алда дүрт балаһын, ауырлы ҡатынын эйәртеп хужа килә, улар артынан – мин, тегеләрҙе эйәртеп. Дуҫыңдың абруйы күтәрелеп китте. Яңы вазифа, юғары эш хаҡы, хөрмәт. Маҡтаулы атайҙар стендында эленеп торам. Әлегә йөрөһөндәр әле, тим. Һәйбәт бешерә, кер йыуа. Әтеү күлдәк үтекләп, ҡул ҡалмай торғайны. Килер заман, бер йәшерәге тура килер әле. Был ҡатын миңә бушлай хеҙмәтсе һымаҡ. Ике малайы менән эш хаҡын ҡушһаң, табышты күберәк килтерә. Үҙең беләһең, өй йыйыштырыу ҡиммәт хәҙер. Етмәһә, һуңынан әйберҙәр юғала. Өйгә ыңғайлағас, ҡатыным һөйләп ҡайтты: – Уралдың ҡатыны Рәхилә тормошонан ифрат ҡәнәғәт икән. Урал балаларҙы үҙенеке һымаҡ ҡарай икән, балалар баҡсаһына ла үҙе йөрөтә, кәрәкһә, төндә тора. Эшләгән ерендә директоры бик хөрмәт итә, байрамдарҙа үҙе шылтыратып, ҡотлай, ти. Бар бит бәхетле ғаиләләр! Өндәшмәнем. Үҙҙәре беләлер. Урал уҡығанда уҡ шыма ине. Рәшит Солтангәрәев әйтмешләй, шундай кеше, ҡайҙа арбаһына ултыраһың, шунда төшөп ҡалаһың. Беләбеҙ уны. Тағы берәй юғары урын эләктерер ҙә, эҫе ҡомға һалған һыу һымаҡ, юҡ булыр. Биш-алты йыл үттеме -юҡмы, Зөбәйҙә инәй миңә тағы шылтырата: – Улым, атай-әсәйең иҫән-һаумы? Теге ваҡыт ауылға ҡайтып китте, тигәйнең, нисек йәшәп яталар? – Һәйбәт, зарланғандары ишетелмәй, – тим. – Сәләм әйт. Эх, бер барып күрергә ине. Ҡартайтты шул. Урал дуҫың ҡартайтты. Дуҫыңа әйт әле, улым, әсәһен онотмаһын. Һин беләһеңме икән, ике балалы ҡатын алғайны, күрһәң, үҙенә мин әйтте, тип өндәшмә. Ҡатыны бик уңған булып сыҡты. Теге ике малайға ҡушып, тағы ике малай тапты. Дуҫың хәҙер балаға күмелеп ултыра. Әле ҡайҙалыр ҙур директор, машина килеп ала, илтеп ҡуя. Оса торған нәмәһе лә бар – самолеты, вертолеты. Малайҙарын үҙе һаман баҡсаға, мәктәпкә йөрөтә. Белмәйем, белмәйем, был нимә менән бөтөр. Килен тағы ауырлы. Уныһы бигерәк уңған булып сыҡты: Ҡыҙ тапмайынса, туҡтамайым, – ти. Күрһәң, әйт әле дуҫыңа. Донъяның рәте-сираты юҡ, ошо бишәү еткәндер ул. Теге ваҡыт Рәшит Солтангәрәев нимә тип әйткәйне әле, үҙем онотҡанмын, ярай, иҫкә төшөр әле. Бер көн Салауат Әбүзәр үҙенең шиғыр кисәһенә саҡырҙы. Барһам, бер рәт булып, Урал дуҫымдың ғаиләһе ултыра. Һаҡсылары менән. Эргәлә генә Әбүзәр ҡатыны, ике малайы, ике ҡыҙы менән ултыра. Шағирға яҡын барырлыҡ түгел, ҡыҙҙарынан, малайҙарынан автограф алдыҡ. Шәп яҙа! Урал менән гәпләшергә лә ваҡыт булды. – Артта ҡалғанһың, – тине дуҫым, минең малай менән ҡыҙға күҙ ташлап. – Әлегә йөрөйөм әле, тип ҡалған булғайным, ғүмер үтте лә китте. Әсәләре уңған, күҙемә генә ҡарап тора. Шул ҡатынды дүрт балаһы менән нисек ташлап китәһең инде. Һиҙгәнһеңдер, бишенсеһен көтәбеҙ. Ошо ғаилә мине үҙенә йәбештерҙе лә ҡуйҙы. Командировкаға сыҡһам, ике-өс көндән артыҡ түҙә алмайым, күңел өйгә ынтыла. Күҙ алдыңа килтер. Мин ҡайһы ваҡыт төн уртаһында ҡайтып төшәм. Йоҡламайынса теҙелешеп, көтөп торалар. Миңә оҡшай. – Буш йөрөмәйһеңдер, һинең йәшерәктәре барҙыр ул, – тим дуҫыма, төрттөрөп. – Һин нимә һөйләйһең? – тине дуҫым, тертләп ҡуйҙы, хатта тирә-яғына ҡаранды. – Беҙҙең директор ҡатындарына хыянат иткәндәрҙе шунда уҡ эшенән ҡыуа, ҡатынынан беренсе ялыу килеү менән үк. Директор нимә ти, беләһеңме? Ҡатынына хыянат иткән ир иленә хыянат итә. Иленә хыянат иткән – заводҡа хыянат итә. Бына шулай. – Ауыр түгелме? – тип һорайым шым ғына. – Тәүҙәрәк ҡыйын ине, хәҙер өйрәндем, – ти. – Иртән хоккейға баралар, кискә – бокс секцияһына. Үҙем дә шулар ыңғайына күнекмә үтеп ҡайтам. Донъя хәлен белеп булмай, кәрәк булыуы бар. Ә бер көн Зөбәйҙә инәй шылтырата. Улым, миңә туҡһан йәш тула. Ишеткәнһеңдер, Урал ҡала эргәһендә өй һалып сыҡты. Әсәйеңде, атайыңды, ҡатыныңды, балаларыңды тейә лә, беҙгә килегеҙ. Өйҙө күрһәтербеҙ, минең 90 йәшемде үткәрербеҙ. – Ярай, рәхмәт, килербеҙ, – тинем мин. – тик атай менән әсәй саҡырыуығыҙҙы ҡабул итә алмаҫ. – Ниңә, уларҙы ауылға ғына ҡайтып китте, тигәйнең түгелме һуң? – Эйе, ун йыллап була инде. Атай яҙ ҡайтып китте, әсәйҙе көҙ алып ҡайтып ҡуйҙым. Ауылыбыҙ зыяратында йәнәш кенә яталар. – Ишетмәгәйнем, йәндәре йәннәттә булһын инде, – тине Зөбәйҙә инәй. – Хәҙер аралашҡан юҡ шул. Килгәс, улым, дуҫыңдың иҫенә төшөр әле, мин уның тормошонан бик тә ҡәнәғәтмен. Миңә айырым бүлмә эшләне, шунда Ҡөрьән сығып, намаҙ уҡып ултырам инде. Балалар иҫән-һау булһын. Килегеҙ, улым, һөйләшеп ултырырбыҙ.","УЛЫМ, ДУҪЫҢА ӘЙТ ӘЛЕ, ӘСӘҺЕН ТЫҢЛАҺЫН. Хикәйә. Рәлиф КИНЙӘБАЕВ","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 1 1 1 1 0 0 0 1 1 1],9,Хикәйә,5565,https://agideljurn.ru/articles/s-sm-r-r/2023-05-08/ulym-du-y-a-yt-le-s-en-ty-la-yn-hik-y-r-lif-kiny-baev-3249723,2023-05-08T12:56:00+00:00
"Бөрйән районы Кейекбай ауылы башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһының 3-сө синыф уҡыусыһы ХӘЙРУЛЛИН Нуриман – уҡыу алдынғыһы ғына түгел, тирә-яҡ тәбиғәткә битараф булмаған уҡыусы ла. Нуриман үҙҙәренең өйө янында ҡоштар өсөн ашханалар эшләп, ағастарға элеп ҡуйған. Ул йылдың һалҡын ваҡытында беҙҙә ҡалған ҡанатлыларға ҡарата мөхәббәтен һәм хәстәрлеген күрһәтә. Тағараҡтарҙы гел ҡарҙан таҙартып, емдәр һалып тора. Ашханаға ҡунаҡҡа килгән ҡоштарҙы күҙәтә. Улар тураһындағы ҡыҙыҡтарҙы тиҫтерҙәре менән уртаҡлаша. Ят ҡоштар ҡунаҡҡа килһә, был ҡоштар хаҡында күберәк белеү өсөн интернет селтәрҙәре, атай-әсәй ярҙамға килә. Буш ваҡыттарында Нуриман ғаилә менән тәбиғәт ҡосағында ял итергә, саңғыла йөрөргә, дуҫтары менән тау шыуырға ярата. Йәй көндәре төрлө дарыу үләндәре йыйыу, миндек бәйләү байрамдарынан ситтә ҡалмай.",Нуриман ҡоштарҙы хәстәрләй,['Дин' 'Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 1 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Тирә-яҡ мөхит,809,https://amanat.su/news/tir-ya-m-khit/2026-02-13/nuriman-oshtar-y-h-st-rl-y-4577065,2026-02-13T12:34:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрБыел беренче яртыеллыкта Русиядә гаскәр турында ""ялган мәгълүмат"" таратуда гаепләп 21 кешене хөкем иткәннәр. Шуларның сигезе ирекләреннән мәхрүм ителгән, өчесен шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм иткәннәр, унысына штраф салганнар. Бу хакта Мәхкәмә департаменты белешмәләренә таянып ""Коммерсантъ""иткерә. Журналистлар искәртүенчә, бу гаепләү белән быел беренче айда хөкем ителгәннәрнең саны былтыр ел буе хөкем ителгәннәрдән дә күбрәк - 2022 елда 14 кешегә хөкем карары чыккан булган. Моннан тыш газет мәгълүматынча, 2022 елда 4440 кешене гаскәрне ""кимсеткән"" өчен административ аваплылыкка тартканнар. Ә 2023 елның беренче алты аенда мәхкәмәләр ""Русия гаскәрен искредитацияләү"" турында 1690 беркетмә караган һәм 1308 кешене аваплылыкка тарткан диелә. Аларга барлыгы 42,7 млн сумлык штраф салганнар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Медиа: быел беренче яртыеллыкта Русиядә гаскәр турында ""ялган мәгълүмат"" таратуда гаепләп 21 кешене хөкем иткәннәр",['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,916,https://www.azatliq.org/a/32649621.html,2023-10-23T06:22:58+00:00
"Изге йөрәкле егет буласаҡ  «тимер ат»тың хужаһы — батыр һалдатҡа хат та яҙып һалған. Илһөйәр егеткә һоҡланырға ғына ҡала. Айгиз — һин башҡаларға өлгө! Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Айгиздән — яугирҙарға өр-яңы мотоцикл,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Махсус хәрби операция,541,https://yanshishma.com/articles/care/2026-02-13/aygizdan-yaugir-ar-a-r-ya-y-mototsikl-4576248,2026-02-13T01:10:00+00:00
"Халҡыбыҙҙың тарихы йылҡы малы менән тығыҙ бәйле. Боронғо башҡорт ир-атын атһыҙ күҙ алдына ла килтереү мөмкин түгел. Улар икеһе бергә ғәйрәт, ҡеүәт, баш бирмәү, ихтыяр көсө, ҡаһарманлыҡ һымаҡ сифаттарҙы берләштереп, халҡыбыҙҙың мәңгелек асылын кәүҙәләндерә. Изге Ҡөрьәндә Беҙ йылҡы малын менеп йөрөү һәм зиннәт өсөн яралттыҡ тигән аят бар. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең мөбәрәк хәҙисендә: Аллаһ Тәғәлә йылҡының маңлай сәсенә бәрәкәт бәйләгән, – тигән. Тимәк, был мал – Раббыбыҙҙың бүләге. Уны аҫраған әҙәм балаһының тормошо бәрәкәтле, күңеле яҡты була. Ҙур тәрбиәүи көскә эйә ул ат. Аҡыллы, сыҙамлы, көслө. Ниндәй генә хәл булмаһын, ҡиәфәтенән ғорурлыҡ, ихтыяр ныҡлығы китмәй. Ҡупшы үҙе. Шул уҡ ваҡытта ифрат таҙа. Хатта ки үте юҡ. Шуға күрә ите ғәжәп туҡлыҡлы, тәмле, төрлө ауырыуҙан дауа. Бынан тыш, атта һыбай йөрөүҙең дә сәләмәтлеккә ыңғай йоғонто яһауы тураһында ишетеп-белеп торабыҙ. Ауыр сирҙәр менән яфаланған күпме балаға йәшәү бүләк итә ул йылҡы малы! Өҫтәүенә аттың һыуыҡҡа бирешмәүе, үҙ-үҙенә ризыҡ табыуы, ҡаҙыһының, ҡымыҙының шифаһы һәм башҡа бихисап өҫтөнлөктәре хаҡында беләбеҙ. Өйөрҙә йөрөгәндә ниндәйҙер хәүеф сыға икән, өлкән малдарҙың тайҙарҙы, ҡолондарҙы уртаға алып, һаҡлап, яҡлап ҡалыуы ла ҙур тәрбиәүи әһәмиәткә эйә. Ат — аҙыҡтың тәменә үтә һиҙгер мал. Ул үләнде лә бик һайлап ашай. Һыуҙың да өйрәнгәнен генә үҙ итә. Бер урында һыулап өйрәнгән аттың икенсе ерҙә эсмәүе лә мөмкин. Тәбиғәте буйынса ат күрәш, йәғни ныҡ алыҫтан күрмәй. Шуға ла ҡайһы берҙәре юл ситендә ялпылдаған нәмәләрҙән өркөүсән була. Ғәҙәттә, атҡа бик һиҙгер ҡолағы һәм танауы ярҙамсы. Ҡараңғыла ышаныслы йөрөүе өсөн ул тояҡтарының һиҙгерлегенә бурыслы. Шуға буранда ла ат ҡаты юлдан тайпылмай. Айғырҙарҙа туған өйөр, тыуған төйәк тойғоһо көслө була. Шуға күрә борон юлға сыҡҡан кеше мотлаҡ айғыр эйәрләгән. Юлда бер-бер хәл булһа йәки барып еткәс, атты кире ҡайтарырға кәрәкһә, уны үҙ иркенә ебәргәндәр. Йәйәүле ҡунаҡты ла айғыр менән оҙатҡандар. Ул да боролоп ҡайтыр булған. Аттың йөрәгенең ауырлығы — 2,5 – 4,5 кг. Рекорд ауырлығы иһә 8 килограмға еткән. Тыныс ваҡытта 28 – 44 тапҡыр һуҡҡан пульс ауыр эш башҡарғанында 130-ға етә. Үпкәһе тыныс ваҡытта 40 литр һауа һыйҙыра, сапҡанда 2000 литрға тиклем киңәйә. Аттың ишетеү һәләте көслө, ә һаңғырау ат ҡолаҡтарын ҡайсыламай. Еҫ айырыу һәләте лә ныҡ үҫешкән: бейәләр үҙ ҡолондарын еҫенән таба, үҙҙәренең сбруйын да еҫкәп айыра. Шуға уларҙың эскән, одеколон һөрткән кешене яратмауы ғәжәп түгел. Иң оҙаҡ йәшәгән ат Англияла теркәлгән. Билли ҡушаматлы бейә 62 йәшендә үлә. Ә иң ҙур ат 1802 йылда тыуған! Өлкән сағында ул 1358,5 килограмм тартҡан, оҙонлоғо 4 метр 82 сантиметрға еткән. Ә иң бәләкәй аттарҙы АҠШ-тың Көнбайыш Виргиния штатында үрсетәләр: уларҙың буйы 40 сантиметр ғына. Күк (ап-аҡ) төҫтәге ат — тыуғас та бер нисә ай эсендә салланған мал ул. Тыуғанда уҡ ап-аҡ йөнлө булған ҡолондар — бик һирәк күренеш. Аттарға исем ҡушыуҙың да үҙ йолаһы бар. Ғәҙәттә, ҡолондоң исеме атаһының исеменең баш хәрефенән башланырға тейеш. Ә һүҙҙең эсендә инәһенең исеменең дә баш хәрефе ҡушылыуы мотлаҡ. Мәҫәлән, Толпар Турыҡай менән Алмасыбарҙан килә.",Ир ҡанаты ат була,['Дин' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],4,Йәмғиәт,3099,https://shonkar.com/articles/y-m-i-t/2025-07-15/ir-anaty-at-bula-4314281,2025-07-15T15:06:00+00:00
"Изоляция чорында килеп туган кризис авыл мәчетләренә дә китереп сукты. Алар матди кыенлыклар кичерә. Иман йортларында сәдакалар кими, коммуналь хезмәтләр өчен чыгымнар арта, бурычлар ыела, имамнарга гаиләләрен ашату кыенлаша. Әлеге проблемны беренче итеп Татарстан мөфтияте үзе күтәргән иде. Бу уңайдан мөфти Камил Сәмигуллинаеруча авыр хәлдә калган район һәм авыл мәчетләрен, имамнарны финансларга карар итте. Хәзер мәчетләрнең матди хәле нинди? Коммуналь чыгымнарны түли алалармы? Сәдакалар ни дәрәәдә кимегән һәм алар мөфтияттән ярдәм алганмы? Азатлык төрле авыл имамнары белән сөйләште. Кукмарадагы Хәйрия мәчетеХәйрия мәчете Кукмара шәһәрендә урнашуына карамастан матди кыенлыклар кичерә. Мәчет имамы Илсур Рәхмәтуллинсөйләвенчә, коммуналь бурычлар ыелган. ""Авыр инде. Кеше йөрмәгәч, мәчеткә сәдакалар юк. Әлегә без әәттә, диде ул Азатлыкка. — Ярдәм сорап кешеләргә мөрәәгать итәргә туры килер, мөгаен. Узган айларда чыгымнарны капларга эшмәкәрләр ярдәм итте. Хәзер ылылык өчен түләү бетә, хәлләр иңеләячәк инде. Мәчетне ылытыр өчен чыгымнар зур. Безнең мәчетне ылытыр өчен бер айга 14,5 мең сум түләү килә. Кеше йөрмәгәч, су аз тотыла, ут та аз кулланыла. Килеп азан әйткәндә генә кушабыз. Мөфтияттән ярдәм көтәбез. Бәлки, булыр дип әйттеләр. Кукмара районы имам-мөхтәсибе Рәдиф Тимергалиев ярдәм булыр дип әйткән иде. Сүз коммуналь түләүләр турында бара. Хакимияткә ярдәм сорап мөрәәгать итмәдек. Без генә түгел, башка мәчетләр дә бар. Кукмараның үзәк мәчете генә дә әнә нинди зур бит, ди Илсур хәзрәтКукмара районының Аш-Буи авылы мәчетендә дә хәлләр катлаулануын сөйләделәр. Моңа кадәр ыелган акчага чыгымнарын каплый алганнар, алга таба хәлләр ничек булыр – билгесез, ди алар. Аш-Буи авылы имамы Мансур Тимеров сүзләренчә, иң күп чыгымнар мәчетне ылыту өчен тотыла. Газга аена 10 мең сум тирәсе түләгәннәр, электр өчен азрак чыга – аена 300 сум тирәсе. Мансур Тимеров— әмәгать булмагач, сәдакалар кимеде. омгаларда сәдакаларны алып керә идек. Хәзер күләменнән ук сизелеп тора. Өч кеше белән сәдака ыелмый. Болай барса, мәчетләрне тотып булмас. Әлегә коммуналь хезмәтләр өчен түләүләрне калган акча белән капладык. ыелган акчаларны түләгәч, ут һәм газ өчен түләүләргә бурычлар зур булмады. Әмма алга таба ничек булыр – әлегә белмибез. Аллаһ кодрәте киң, аңа сыенабыз. Елына мәчетне ылытыр өчен 55-60 мең сум кирәк. ылылыкны кабызып ибәрү өчен дә түләргә кирәк, аны да санасаң, елына 100 мең сумга баса. Безнең тирәдәге алты мәчеттә дә шундый хәл. Ә безнең якларда – бик зур авыллар. Булганы белән кышларны чыктык, әлһәмдүлиллаһ. Кышка да шулай булса, кешедән сорап хәл итәсе була инде. Эшмәкәрләрдән сорасаң, кире какмыйлар. Питрәч районының Татар тау иле авылы мәчете исә үзенең социаль програмнарын кыскартырга булган. Авылда 700 ләп кеше яши. Имам Зифирәләлетдинизоляция чоры мәчет тормышын үзгәртте, бик күңелсез, дип сөйләде. — Бездә ел саен төзелеш була торган иде. Мәчетне яңарта торган идек, балалар мәйданчыгы ясаттык, лагерьлар оештырдык. Быел бу эшләрне күтәрә алмабыз дип уйлыйбыз. Финанс мәсьәләсендә авырлык күзәтелә. Сәдакалар да кимеде. Кеше мәчеткә кермәгәч, сәдакасы да салынмый. Коммуналь хезмәтләр өчен түләүләрне капларга дип ыелган акча бар иде, әлһәмдүлиллаһ. Шул акчалар белән мәсьәләне хәл иттек. Ашларда сәдаканы өстәл уртасына тәлинкә куеп ыябыз да мәчеткә тапшырабыз. Ун кешегә кадәр ыелып өчесен, идесен үткәрергә рөхсәт итәләр иде бит. Шул ыелган сәдакалар булгач бик авыр булмады. Быел Рамазан ае күңелсезрәк уза инде. Хәерлегә булсын. Пандемия булгач, авыррак булды. Халык булмагач, безгә дә күңелсез. Намазлар укыта, вәгазьләр сөйләнә, укыту эшләре алып бара идек. Бу эшләр оештырылмады. Узган елларда ифтарлар оештыра идек, көн аралаш булса да, мәчеткә йөрүче 20-25 кеше белән бүлешеп авыз ачтыра идек. Болар быел берсе дә булмады. Мәчет буш торды, ди Зифир хәзрәт. Бөгелмә районының Кодаш авылы мәчетендә дә сәдакалар кимегән. Ләкин халык ярдәм итеп тора, шуңа да коммуналь түләүләр белән проблем чыкмаган. Мәчеттә биш вакыт азан әйтелә, ләкин әмәгать белән намаз укулар юк. Имам Рәфкать СафиуллинАзатлыкка сөйләвенчә, берничә көн элек Росгвардия вәкилләре мәчеткә килгән. — Коронавирус вакытында да мәчеттә биш тапкыр азан әйтелде. Бер-ике кеше генә кереп укып чыга мәчеткә. Кешеләр фитыр сәдакаларын китерә, аларга дога кылабыз. Авыр хәлдәге күпбалалы гаиләләргә ярдәм итәргә уйлыйбыз. Бу хәл кайчан бетә дип көтеп утырабыз. Гаетне пылаулар пешереп үткәрербез дип уйлаган идек, ләкин кеше ыеп булмый бит. Бездә даими рейдлар үтә. Карабашка да, авылга да бер-ике көн элек Росгвардия хезмәткәрләре кереп китте. Тикшерәләр, штраф белән яныйлар. Мәчетнең чыгымнары бар, халык аңлый, ярдәм итә. Безнең авылда бер генә эшмәкәр бар, аңа сабышып ятмыйбыз. Рәфкать хәзрәт мөфтияттән ярдәм булачагы турында ишетмәвен сөйләде. Кодаш авылы мәчетенә әлегә бердәнбер ярдәм – районның әмигъ мәчетенә һәр мәхәлләгә антисептиклар бирәләр икән. Балтач авылы мәчетеКама Тамагы районының 150 кешелек Балтач авылы имамы Нияз Вафинмәчеттә бернинди проблем да юк дип белдерде. Пандемиягә кадәр мәчеткә 10-12 кеше йөри торган булган. — Сәдака килә, Аллаһның биргәненә шөкер. Шәһәрдән кайтып фитыр сәдакалары калдырганнар иде. Коммуналь хезмәтләр өчен түләүләр авыр түгел. Акча итә, керем бар бит. Түләү кыен түгел. Бу юлысы мөхтәсиб үзе килеп ыйды. Безне районга чакырмады. Мәчеттә ут өчен генә түләүләр бар. Өч мең сумнан дә ким булганы юк. Бер дә сүндергәнем юк, мәчетне электр энергиясе белән ылытабыз, ди Нияз хәзрәт. Азатлык Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллиннан Татарстанның кайсы мәчетләренә ничек ярдәм күрсәтелде һәм авыл мәчетләренең проблемын ничек хәл итәргә мөмкин дип сорашты. Мөфти нинди мәчетләргә һәм нинди күләмдә ярдәм иткәнен төгәл әйтмәде. Камил Сәмигуллин— Мәчетләр мөселманнарның сәдакалары хисабына гына көн күрә, шушы акчалар торак-коммуналь хезмәтләрне түләп барырга мөмкинлек бирә. Хәзер исә алар бик авыр хәлдә калды. Нәзарәт, чыннан да, мөмкинлекләрдән килгәнчә, аеруча авыр матди хәлдә калган авыл имамнарына һәм мәчетләргә финанс ярдәме ибәрде. Аны имамнар һәм мәчетләр арасында бүлгәләү мәсьәләсен без мөхтәсибәтләрдәге хәзрәтләрнең үз карамакларына тапшырдык, чөнки ирлектәге ситуацияне алар яхшырак белә. Әмма, билгеле, әлеге матди ярдәм мәчетләрнең дә, имамнарның да килеп туган чыгымнарын каплый алмый. Хәдистә Кыямәт көнне иде төрле кеше Аллаһы Тәгаләнең гарше күләгәсенә лаек булыр, ди. Шуларның берсе - күңеле мәчет белән бәйле булган кеше. Дин кардәшләребез шушы авыр көннәрдә үзләре яратып йөргән мәчетләрен онытмыйча, имамына шалтыратып хәл-әхвәлләрен белешеп, мәчетнең коммуналь хезмәтләренә сәдакасын ибәрсә, зур ярдәм булыр иде. Андый очракта кайчак 50 сум да мөһим бит. Әйе, мәчетләр әлегә бикле, әмма тормышның иң авыр мизгелендә, үзебезгә бик кирәк чакта без Аллаһка ялварабыз, хәзрәтләрдән киңәш сорыйбыз, мәчеткә сәдака биреп яхшыга өмет итәбез. Мәчетләр бары тик мөселманнарга гына кирәк – ярдәмнәребездән мәхрүм итмик аларны, диде Сәмигуллин. Казанның Киндери бистәсе мәчете дә ураза аенда ябык. Мәчет имамы Марат Вәлиуллин Азатлыкка мөселманнарның мәчетләр ачылуын зарыгып көтүе турында сөйләде. 5Киндери мәчете имамы: ""Мөселманнар мәчетләрнең ачылуын көтә""","""Болай дәвам итсә, мәчет тоту авыр булачак""",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Татарстан'],[1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0],4,Дин,7131,https://www.azatliq.org/a/30625410.html,2020-05-22T08:43:20+00:00
"Фәүзия БәйрәмоваРусия Конституциясенә үзгәрешләр кертү уңаеннан үзен Татар халкының Милли мәлесе дип атаган оешма исеменнән язучы, әмәгать эшлеклесе Фәүзия Бәйрәмовабелдерү белән чыкты. Иң беренче чиратта, ул төп канунга ""дәүләт коручы халык"" турындагы төшенчәнең кертелүе урыс халкын Русиядә яшәүче башка милләтләрдән өстен куя дип яза. ""Бу исә расачылык теориясенә нигезләнгән фашизмга китерергә мөмкин, без моның белән берничек тә килешә алмыйбыз! Русия дәүләтен урыслардан тыш дистәләгән милләт тәшкил итә һәм алар барысы да үз тарихи ирләрендә яшиләр, федерациянең нигезе булып торалар. Конституциянең үзгәртелгән вариантында урыслардан кала Русиядә яшәүче башка бер милләтнең дә рәсми статусы күрсәтелмәгән, алар дәүләт кысаларыннан читкә чыгарылып ташланган, илсез-ирсез, хокуксыз сукбай-бомж хәлендә калган"", ди ул. Бәйрәмова Русиядә бер халыкны гына ""дәүләт коручы"" дип игълан итү ""башка милләтләрне телсез, милли мәгарифсез һәм мәдәниятсез калдырачак"" дип саный. ""Нәтиәдә милләтләр үзләре дә юкка чыгачак. Бу этник геноцид дип атала, без моның белән берничек тә килешә алмыйбыз! Инде болай да мәктәпләрдә һәм уку йортларында тоташ урыс теле хакимлек итә, хәтта патша заманында да милли мәктәп-мәдрәсәләрен саклап кала алган татар халкы бүген үз ана телендә белем алудан мәхрүм! "", диелгән белдерүдә. Белдерүдә шулай ук яңа үзгәрешләр Русияне империя рәвешендә торгызу идеясен тәкъдим итә диелә. Әлеге идея ""гасырлардан килгән традицияләрне дәвам итү"" (""преемственность вековых традиции"") ""битлеге астында"" яшерелгән дип саный Бәйрәмова. Моннан тыш, активист Конституциягә, ""Бог"" битлеге астында православ динен кертеп калдырырга ыеналар дип фаразлый. ""Бу исә Конституция артыннан мәктәпләргә дә христиан дине үтеп керәчәк, башка милләт балаларын да мәктәпләр аша рухи чукындыру башланачак, дигән сүз. Без моның белән берничек тә килешә алмыйбыз! Россия – дөньяви дәүләт, анда дин иреге игълан ителгән, анда төрле милләт һәм дин вәкилләре яши, шуңа күрә бу илне тоташ чиркәүгә әйләндерүгә без кискен рәвештә каршы! "", диелгән мөрәәгатьтә. Татар халкының Милли Мәлесе дип аталган оешма Русия Конституциясенә милли һәм дини рәвештәге үзгәртүләргә кискен каршы төшә һәм ""татар халкын 22 апрельдә узачак тавыш бирүдә катнашмаска чакыра, бойкот игълан итә"". ""Конституция шушы үзгәрешләр белән кабул ителгән очракта, татар халкы үз сәяси һәм дәүләти статусын үзе билгеләргә тиеш булачак. Бу — үз бәйсез дәүләтебезне кабат торгызу дигән сүз. 1990 елның 30 августында кабул ителгән Татарстан Республикасының суверенитеты турында Декларация, 1992 елның 21 мартында Татарстанның дәүләт бәйсезлеге буенча уздырылган референдум нәтиәләре моңа тулы хокук бирә"", дип язылган мөрәәгатьтә. Татар халкының Милли Мәлесе дип аталган оешма Халыкара оешмаларга, Берләшкән Милләтләр Оешмасына, Европа Парламентына һәм Берлегенә шушы хокукый актларны тануларын сорап мөрәәгать итә. Белдерүнең инглиз телендәге варианты Русия думасы рәисе Вячеслав Володинга да ибәрелгән. Русия Конституциясенә Русия президенты Владимир Путин тәкъдиме белән әзерләнгән үзгәрешләр өлгесендә урыс халкына ""дәүләт коручы"" статусын бирү каралган. Белгечләр бу урыс булмаган халыкларны килмешәккә тиңләү була, азчылык халыкларны кимсетәчәк дип саный. Элегрәк ТИҮ рәисе дә моңа ризасызлык белдереп, Путиннан Конституциядә урысларны дәүләт коручы халык дип билгеләүгә юл куймауны сорапмөрәәгать итте. Соңрак Дөнья татар яшьләре форумы Конституциядә урысларны дәүләт коручы халык дип билгеләүне кире кагырга чакырып Русия Дәүләт Думасы депутатларынамөрәәгать итте. 5Конституциягә урысларның дәүләт коручы халык булуын язуны хуплыйсызмы?",Бәйрәмова Русия Конституциясен үзгәртү өчен тавыш бирүдә катнашмаска чакыра,['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан'],[0 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Татарстан,3596,https://www.azatliq.org/a/30477088.html,2020-03-09T06:31:04+00:00
"Башҡорт теле көнөндә республикабыҙ Башлығы үҙенең социаль селтәрҙәрҙәге ЖЗЛБашкортостан тигән рубрикаһында Сорғот ҡалаһында тыуған малай тураһында һөйләгән. Таныш булығыҙ, Савелий Функ. Әсәһе Ишембай районынан. Атаһының нәҫелендә башҡорттар, рустар, немецтар булған. Савелий 4 йәшендә башҡорт халыҡ бейеүҙәре менән шөғөлләнә башлай. Ата-әсәһе уны «Шатлыҡ» ансамбленә бирә. Малай төбәктең бөтә ижади конкурстарында әүҙем ҡатнаша. Ә 2018 йылда «Байыҡ-2018» республика телевизион конкурсында «Рәсәйҙә башҡорт бейеүен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн» дипломын ала. Халыҡ бейеүҙәре менән шөғөлләнгәндә, Савелий ғөмүмән башҡорт мәҙәниәте менән дә ҡыҙыҡһына башлай. Уның Башҡортостанда йәшәргә һәм уҡырға тигән хыялы барлыҡҡа килә, – тип яҙа Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров. Савелий Функ исемле был егет бөгөн Башҡортостанда йәшәй, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт гимназия-интернатының 11-се синыфында уҡый. Быға нисек өлгәшә һуң Савелий? Былтыр ул Өфө гимназия-интернаты үткәргән Беренсе олимпиадаһында ҡатнаша. Уның йомғаҡтары буйынса гимназияға ҡабул ителә. Сорғот ҡалаһында тыуып үҫкән һәм бәләкәйҙән башҡорт бейеүҙәре түңәрәгенә йөрөгән, башҡорт теле һәм мәҙәниәте менән ҡыҙыҡһынған  үҫмер бала сағында  Сорғоттағы йәкшәмбе мәктәбенә йөрөй. Был мәктәп Башҡортостан Халыҡтар дуҫлығы йортоноң Сорғоттағы филиалында эшләй. Шунда Савелий башҡорт телен өйрәнә башлай. Ата-әсәһе лә баланы тамырҙарын белергә, яратырға өйрәтә. Савелий Башҡортостан тураһында хыяллана башлай. Беренсе олимпиадаһындағы һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәшеүе уның хыялын тормошҡа ашыра. Савелий әле лә бейеүҙе ташламай, Аҡйондоҙ ансамблендә шөғөлләнә. Башҡортостан Башлығы Савелий Функ тураһындағы посында уға уңыштар теләгән, тыуған төйәктән алыҫта йәшәп тә, балала тыуған теленә һәм мәҙәниәтенә һөйөү тәрбиәләгән ата-әсәһе алдында баш эйеүен яҙған. Сығанаҡ: Радий Хәбировтың социаль селтәрҙәре.",Башҡортостан Башлығы Сорғот малайы тураһында яҙа,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 1 0 1 1 0 1 0 0 0],6,Йәмғиәт,1867,https://amanat.su/articles/common_material/2025-12-14/bash-ortostan-bashly-y-sor-ot-malayy-tura-ynda-ya-a-4506470,2025-12-14T16:53:00+00:00
"Иллюстартив фотофикерләрБүген Татарстан Дәүләт шурасы урыс телен белмәүче мигрант балаларын мәктәпкә алуны тыючы федераль канун өлгесен хупламады. Гәрчә, парламентның мәгариф комитеты аны хупларга чакырган иде. Дәүләт шурасының мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе Айрат Зариповсүзләренчә, чит ил ватандашы балаларын мәктәпләргә кабул иткәндә урыс теленнән мәбүри тест бирү каралган. Моннан тыш, белем йортлары канунсыз яшәүче мигрант балаларын да укырга алмаячак. Комитет федераль канун өлгесен хупларга тәкъдим итте. Бу канун өлгесенә депутат һәм Татарстан халыклары ассамблеясы башкарма комитеты итәкчесе Ренат Вәлиуллинкаршы чыкты. — Ул балалар укырга кабул ителмәгән очракта, кая барырга, кем булырга, нинди форматта яшәргә тиеш? Шуның белән берлектә аларның шактый күп булуын да беләбез. Бу аларны турыдан-туры маргиналь форматка яки криминаль рәвешкә китереп иткерергә мөмкин. Әгәр бала укырга алынмаса, ул кая барырга тиеш була? Вәлиуллин ""мин канун кабул ителүгә каршы"", дип сүзен тәмамлады. Аңа депутат Рәсим Баксиковта кушылды. Ул мәктәпкә кабул ителмәгән балалар ""киләчәктә бандит булачак"" диде. ""Икенчедән, ул мәктәптә укымаса, кайда урыс телен өйрәнәчәк? Өченчедән, аны патриот дип атамас өчен ирлек әзерләнә"", диде Баксиков һәм Татарстанга мигрантлар кирәк булуын әйтте. ЛДПР фиркасе вәкиле Руслан Йосыпов, киресенчә, Мәскәү сәясәтен хуплап чыкты. — Урыс телен белмәгән балалар безнең ил ватандашлары түгел. Әгәр безнең мәкптәпләрдә укырга телиләр икән, алар әзерләнергә һәм укытучы ялларга тиеш. Бик күп шикаять бар, — диде ул. Татарстан Дәүләт шурасы секретаре Лилия Мавринакаршылыкны бетерү өчен мәсьәләне тавышка куярга чакырды. Татарстан Дәүләт шурасы рәисе Фәрит Мөхәммәтшинмигрант балаларына мәктәпләрдә укуны чикләүче канунны хупламады. — Татарстанда мигрантлар күп. Урыс телен белмәгән өчен баланы мәктәпкә кабул итмәү проблем тудырачак. Федераль канун өлгесенең бу өлешен хупламыйбыз, — диде ул. Нәтиәдә, 20 депутат федераль канун өлгесен хуплады, 27 — каршы тавыш бирде, 25 депутат — тотылып калды.25 ноябрьдә Русия Дәүләт думасында урыс телен белмәүче мигрант балаларын мәктәпкә алуны тыючы канун өлгесе әзерләнде. Аны дума рәисе Вячеслав Володинһәм бер төркем депутаттәкъдим итте. Быел Русия мәктәпләренә һәм балалар бакчаларына бер сыйныфка һәм бер төркемгә урысча начар белән торган өчтән дә артык мигрант балаларын алмаскатәкъдим иттеләр. Русия мәгариф министрлыгы төбәкләргә шундый киңәшләр ибәргән иде. ""Урыс телен начар белсәләр"", ул чакта мондый балаларны укыту — ""сәламәтлек ягыннан мөмкинлекләре чикле булган балаларны"" укыткан кебек үк, иңел эш түгел, дип чагыштыра министрлык. ""Шуңа күрә бер сыйныфта (төркемдә) урыс телен начар белгән өчтән дә артык бала булмавына омтылырга кирәк"", дип киңәш ителә. Шулай ук Урта Азиядән килүчеләрне Русиядә яшәргә өйрәтә торган адаптацион курс барлыкка килүебилгеле булды. Лекция дәвамында мигрантларны Русиядә яшәгәндә үзеңне ничек тотарга өйрәтәчәкләр. Лекцияне алып баручылар мигрантларга урыс телен белү мөһимлеген иткерергә, таныш булмаган кешеләргә ""брат"", ""сестра"" сүзләрен кулланып эндәшү отышсыз икәнен аңлатырга тиеш. Шулай ук мигрантларга башка кешеләр янында туган телләрендә пышылдап сөйләшмәскә, чит кешеләрне тикшермәскә киңәш итәләр. Русиядә",Татарстан урыс телен белмәүче мигрант балаларын мәктәпкә алуны тыючы канун өлгесенә каршы чыкты,['Дин' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 0],5,Яңылыҡтар,3254,https://www.azatliq.org/a/33219141.html,2024-11-28T12:20:21+00:00
"Кырымтатар йортларында тентү, архив фотосы""Кырым теләктәшлеге"" итимагый оешмасы хәбәр итүенчә, Дилявер Ибраимовның туганнары полиция, ФСБ хезмәтләренә мөрәәгать иткән, әмма аның кайда булуын беркем әйтми. Дилявер өйдә бер үзе булган, әти-әнисе, хатыны өйдә булмаган. Тентү узганы хакында, өйдән автозак һәм ике микроавтобус кузгалып киткәнен күршеләр сөйләгән. Йортның ишекләре ябык, ачкычлар юк, хатыны өйгә керә алмый. Иртән Джанкой районында тагын бер кырымтатар гаиләсендә, Осман Курталиевйортында тентү узган. Осман үзе өйдә булмаган. ""Иртән сәгать тугызларда тугыз ФСБ хезмәткәре, битлекләрдә кешеләр килделәр. Алар улымның ""Номан Челебиихан"" исемендәге батальонда катнашуында шикләнгәнен белдерде. Ике сәгать тентү үткәрделәр, сорау алдылар"", диде аның әнисе Эдие Курталиева.11 март Кырымның Бакчасарай шәһәре һәм Бакчасарай районында кырымтатарлар йортларында узган тентүләрдән соң кырымтатарлар Османһәм Сейтумер Сейтумеровлар, Рустем Сейтмеметовкулга алындылар, Амет Сулеймановйорт сагынаибәрелгән иде.2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәннән соң ярымутрауда даими рәвештә бәйсез журналистлар, активистлар, кырымтатар милли хәрәкәте активистлары, Кырымтатар халкы мәлесе әгъзалары һәм Кырымда яшәүче Русиядә тыелган Хизб ут-Тәхрир оешмасы белән элемтәләре булуда шикләнелгән мөселманнарның өйләрендә тентүләруздырыла.",Кырымда тентүдән соң кырымтатар активисты югалган,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1327,https://www.azatliq.org/a/30491426.html,2020-03-16T18:33:04+00:00
"Башҡортостандың Яҙыусылар союзы идараһы ҡарары менән Рәми Ғарипов миҙалы булдырылды. Положениеға ярашлы, миҙал Башҡортостан әҙәбиәтен үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн тапшырыла. Награда яҙыусыларға ғына түгел, сәхнә оҫталарына, Рәсәйҙең дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренә, милли әҙәбиәт үҫешенә ҙур өлөш индергән сит ил граждандарына ла бирелә. — Рәми Ғарипов башҡорт әҙәбиәте тарихында ҡабатланмаҫ, сағыу эҙ ҡалдырҙы, — тип билдәләне Яҙыусылар союзы рәйесе Айгиз Баймөхәмәтов. — Ул ялҡынлы шағир, публицист ҡына түгел, оҫта тәржемәсе лә була. Юғары художестволы тәржемәләр аша донъя халыҡтары араһында дуҫлыҡ күпере һалына. Уның иҫтәлеген мәңгеләштереүҙе изге бурысыбыҙ тип иҫәпләйбеҙ. Һәр миҙалдың үҙ номеры бар. Тәүгеләрҙән булып наградаға лайыҡ булыусыларҙы киләһе айҙарҙа бүләкләү планлаштырыла. Белешмә: Рәми Йәғәфәр улы Ғарипов — башҡорт шағиры, тәржемәсе, Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992 йыл, үлгәндән һуң), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1988 йыл, үлгәндән һуң). Сығанаҡ: Башинформ.",Башҡортостанда Рәми Ғарипов исемендәге награда булдырылды,['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0],4,Яңылыҡтар,1009,https://amanat.su/news/novosti/2026-02-12/bash-ortostanda-r-mi-aripov-isemend-ge-nagrada-buldyryldy-4575564,2026-02-12T13:40:00+00:00
"Бөйөк Ватан һуғышы башланыуы ил етәкселеген ҡайһы бер мәсьәләләргә ҡарашын, мөнәсәбәтен үҙгәртергә мәжбүр итә. СССР баштан уҡ атеистик дәүләт итеп иғлан ителеүгә һәм дингә ҡаршы көслө көрәш алып барылыуға ҡарамаҫтан, ҙур ҡурҡыныс тыуыу менән дәүләт дини ойошмаларҙа, дин әһелдәрендә ихтыяж барлығын таный. Шул иҫәптән 30-сы йылдарҙа властың ҡаты ҡыҫымы аҫтында булған Өфөләге мосолмандарҙың Үҙәк диниә назаратына ла мәрхәмәтле мөнәсәбәт булдырыла. Ул ваҡытта мөфтөй булған Ғабдрахман Рәсүлевтың ҡыҙы Сафуат Рахманҡулова үҙ иҫтәлектәрендә: ""1941 йылдың август айында беҙҙең өйгә Башҡорт АССР-ы Хөкүмәте рәйесе килде. Улар атайым менән оҙаҡ ҡына ваҡыт аралашты. Ҡунаҡ Совет власының Ислам диненә ирек биреүен, дини ойошмаларҙың эшмәкәрлеген ҡыҫыраҡламаясағын, элек ябылған мәсеттәрҙең ҡабаттан асыласағын әйтте. Ошоноң менән Үҙәк диниә назараты эшмәкәрлегенең яңы этабы башланды. Совет хөкүмәте өсөн кәрәкмәгән ойошманан ул файҙалы үҙәккә әйләнде"", - тип хәтергә ала. Был осрашыуҙан һуң Ғабдрахман Рәсүлев Үҙәк диниә назараты исеменән мосолмандарға мөрәжәғәтнамә яҙа. Мөрәжәғәттә совет власының динде ҡыҫмаясағы, мәсеттәр тергеҙеләсәге, уларҙа лайыҡлы имамдар хеҙмәт итәсәге, мосолмандар ҡурҡмайынса дини йолаларҙы, ғибәҙәттәрҙе үтәй аласағы әйтелә. ""Әлеге ваҡытта ҡурҡыныс һуғыш бара. Беҙҙең Ватаныбыҙ, ғаиләләребеҙ ҡурҡыныс аҫтында. Беҙ, Советтар Союзы мосолмандары, Ҡыҙыл Армияға, бәләгә тарығандарға, ҡасаҡтарға ярҙам өсөн бар көсөбөҙҙө һаласаҡбыҙ. Һәр мосолман был эшкә хеҙмәте һәм аҡсалата ярҙамы менән үҙ өлөшөн индерәсәк"", - тип мөрәжәғәт итә Ғабрахман Рәсүлев дин ҡәрҙәштәренә. Мөрәжәғәт башҡорт, татар, ҡаҙаҡ, үзбәк телдәрендә баҫтырылып, төрлө ҡалаларға ебәрелә. Мәсеттәрҙә, завод цехтарында, ҡала йыйылыштарында уҡыла. Фронтҡа ярҙам эшенә мосолмандар әүҙем ҡушыла. Улар, төрлө төбәктәрҙә йәшәүҙәренә ҡарамаҫтан, фронт өсөн аҡса күсерә һәм ошо туралағы квитанцияларын Үҙәк диниә назаратына ебәрә башлай. Аҡса күсереүҙәр буйынса күҙәтеү алып барған Башҡорт хөкүмәте иғәнәләрҙең күплегенә хайран ҡала. Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Совет власы Үҙәк диниә назаратын төрлөсә ҡыҫырыҡлай, уның проблемаларына битараф ҡала. Ләкин илгә ябырылған бәлә уларҙың дингә ҡарата мөнәсәбәтен үҙгәртергә мәжбүр итә. 1942 йылда Өфөлә Үҙәк диниә назаратында Советтар Союзы мосолмандарының ғәҙәттән тыш съезы үткәрелә. Унда сығыш яһағанда Ғабдрахман Рәсүлев дин ҡәрҙәштәренә түбәндәге һүҙҙәр менән мөрәжәғәт итә. ""Хөрмәтле мосолмандар! Аллаһы Тәғәләнең һәм уның рәсүле Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең әмере һеҙҙе үҙ көсөгөҙҙө йәлләмәйенсә һуғыш яландарында Ватаныбыҙҙы, мосолман донъяһын, бар кешелекте азат итеү өсөн фашист илбаҫарҙарына ҡаршы һуғышырға саҡыра. Тылда ҡалған ирҙәр һәм ҡатындар, ҡыйыуһыҙлыҡҡа һәм паникаға бирелмәгеҙ. Һуғышты уңышлы алып барыр өсөн кәрәкле әйберҙәр эшләү һәм халыҡты тәьмин итеү өсөн бар көсөгөҙҙө һалығыҙ. Фашист Германияһына һәм уларҙың ҡуштандарына ҡаршы Ватан һуғышында үҙегеҙҙең хаҡлығығыҙҙы дәлилләп, бар донъя алдында тыуған илегеҙгә тоғролоғоғоҙҙо иҫбатлағыҙ. Мәсеттәрҙә һәм ғибәҙәт бүлмәләрендә Ҡыҙыл Армияның еңеүенә доға уҡығыҙ. Беҙ, Советтар Союзында йәшәгән Ислам ғалимдары һәм дин әһелдәре, бар мосолмандарҙы бергәләшеп Ватаныбыҙҙы һәм барлыҡ мосолман донъяһын фашистарҙан һәм уларҙың ҡуштандарынан һаҡларға саҡырабыҙ. Бөйөк һәм Шәфәғәтле Аллаһтан дошмандың тиҙ арала еңелеүен һорайбыҙ"", - ти мөфтөй. Мөрәжәғәт Советтар Союзының бар мосолман халыҡтары телдәренә, ғәрәп, төрөк, хинди телдәренә тәржемә ителә һәм ҙур тираждар менән таратыла. Мөрәжәғәттең ҡағыҙ варианты илдәге күпселек имамдар, мөхтәсибтәр имзаһы аҫтында ""Труд"" гәзитендә баҫыла. Дин әһелдәре фәтүәһенә ярашлы, Бөйөк Ватан һуғышына мосолмандар өсөн изге һуғыш - йыһад статусы бирелә. Бөгөнгө көндә был хаҡта бик аҙҙар белә. Үҙәк, уның идеологияһын булдырырға тырышҡан тарихсылар ошо тарихи ваҡиғаны ситләтеп үтә, шуға күрә лә уҡыу йорттарында уҡытылған тарих китаптарында уны осратыу мөмкин түгел. Һуғыш ваҡытында Үҙәк диниә назараты янындағы мәсеттә (Туҡай урамы) йәмәғәт менән биш ваҡыт намаҙ, йома, байрам намаҙҙары уҡыла. Йәштәр ҙә, ололар ҙа Аллаһ йортона йөрөй. Шулай уҡ мәсеткә килеүселәр араһында эргәләге хәрби госпиталдә дауаланған һалдаттар ҙа була. Йәйгеһен унда үтә күп халыҡ йыйыла. Шуға күрә ғибәҙәттәр ихатала үткәрелә. Өфөнән алыҫ түгел урында ""трудармия"" тора. Ундағы һалдаттар оборона заводында яңы цехтар төҙөү менән шөғөлләнә. Башлыса Урта Азиянан булған һалдаттар урыҫ телен белмәй, туған телдәрендә һөйләшә, милли кейем кейеп йөрөй. Йәшәү шарттары бик хөрт була. Һалдаттар Урал тауҙарының климатына ауырлыҡ менән яраҡлаша, йыш ауырыйҙар, яҡында дауахана булмағанға, күптәре вафат була. Ғабдрахман Рәсүлев был турала белеп ҡалғас, шунда уҡ кәрәкле саралар күрә. Башҡортостан мосолмандары һалдаттарға кейем-һалым, аҙыҡ-түлек менән ярҙам итә. Мөфтөйҙөң ярҙамсыһы Мөхәммәт хәҙрәт йома һайын хәрби часткә барып йөрөй. Диниә назараты һорауы буйынса был көндә һалдаттар ял итә, мунса төшөп, йома намаҙында ҡатнаша. Үҙәк диниә назараты зәҡәттең мотлаҡлығын иҫкәрткән фәтүә ҡабул итә. 1943 йылда ""Известия"" гәзитендә баҫылған телеграммала Ғабдрахман Рәсүлев танк колоннаһын төҙөү өсөн 50 мең һум индереүен хәбәр итә һәм мосолмандарҙы ошо эшкә ҡушылырға саҡыра. Сталин уға яуап итеп: ""Һеҙгә Ҡыҙыл Армияның бронетанктары хаҡындағы хәстәрлегегеҙ өсөн рәхмәтемде белдерәм. И. Сталин"", - тип яҙа. 1943 йылда Ғабдрахман Рәсүлев Сталин менән осраша. Был осрашыуҙа ил башлығы мосолмандарҙың, Үҙәк диниә назаратының, мөфтөйҙөң фашизмға ҡаршы һуғышта ҙур ярҙам күрһәткәне өсөн рәхмәтен белдерә. Һуғыш йылдарындағы эшмәкәрлеге өсөн Үҙәк диниә назаратына бер аҙ йомшаҡ мөнәсәбәт күрһәтелә. Һуғыштан һуң китап сығарырға рөхсәт ителә. Ғабдрахман Рәсүлев әҙерләгән ғәрәп хәрефтәре менән йыйылған ""Ислам"" тип аталған китап Мәскәүҙә донъя күрә. Бер нисә айҙан 28 данаһы кириллицаға әйләндерелеп, күсерелеп яҙыла. Мөфтөй уларҙы урта йәштәге иң ышаныслы, лайыҡлы кешеләргә генә тапшыра. Ислам тәғлимәтен тотоусылар менән Үҙәк араһында аңлашмаусанлыҡтар тыуған ваҡыттар күп була. Шул уҡ ваҡытта был уларға Рәсәй империяһына, Советтар Союзына ҡурҡыныс янағанда уртаҡ Ватанды һаҡлап сығырға ҡамасауламай. Ғабдрахман Рәсүлев һәм шул замандағы дин әһелдәре, йәберләнеүҙәрен, эҙәрләкләнеүҙәрен, репрессияларға дусар ителеүҙәрен онотоп, дин ҡәрҙәштәрен дөйөм дошманға ҡаршы өндәр көс таба. Шул арҡала улар Советтар Союзында Ислам диненең ниндәй ауыр хәлдә икәнен белеп, мосолмандарҙы үҙ яғына ауҙарырға тырышҡан немец пропагандаһына алданмай, илгә ҡаршы эстән сығыш яһаусы көскә әйләнмәй. Азамат МОРАҘЫМОВ әҙерләне. ""Киске Өфө"" гәзите, 5, 6 - 12 февраль 2026 йыл. Беҙҙең МАХ каналына ҡушылығыҙ!",ИЗГЕ ҺУҒЫШ - ЙЫҺАД,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'
 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 1 1 1 0 0 1 1 1 1 0],9,Махсус хәрби операция,6572,https://tamasha-rb.ru/articles/care/2026-02-08/izge-u-ysh-yy-ad-4569340,2026-02-08T14:09:00+00:00
"Кырымтатарлар йортларында тентүләрРусия тарафыннан аннексияләнгән Кырымда ФСБ, эчке эшләр министрлыгы һәм Росгвардия хезмәткәрләре ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасы эшчәнлегендә катнашуда шикләнелгән кырымтатарлар йортларында тентүләр үткәрә. Бу хакта Русиянең Кырмдагы ФСБ идарәсенә сылтанып Русия мәгълүмат чаралары хәбәр итә. Шикләнелүчеләрнең саны һәм аларның исемнәре әйтелми. ""Кырым бердәмлеге"" оешмасы мәгълүматына күрә, тентүләр Акмәчеттә, Акмәчет районында һәм Белогорски районы Владимировка авылында, барлыгы 20 ләп урында бара. Активистлар хәбәр итүенчә, Акмәчетнең Каменка бистәсендә тентү барган кварталны Росгвардия камап алган, ирле халыкны өйләренә кертмиләр.2014 елда Кырым Русия тарафыннан аннексияләнгәннән соң, ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасы эшчәнлегендә катнашуда шикләнелеп барлыгы 31 кырымтатар эзәрлекләнүгә дучар булды. ""Хизб ут-Тәхрир"" оешмасы Русиядә 2003 елда тыелды, Украинада ул ирекле эшли. ""Хизб ут-Тәхрир""— халыкара исламчы сәяси фирка. Тыныч юллар белән ислам хәлифәте оештыруны максат итеп куя. ""Хизб ут-Тәхрир"" көнбатыш һәм мөселман хөкүмәтләре өчен катлаулы мәсьәлә булып тора, чөнки ул хәлифәтне торгызырга омтылса да, моңа ирешү өчен көч куллануны кире кага. Көч кулланмавына карамастан, ул Малайзия, Лүбнән, Бангладеш, Пакстан һәм Йәмәннән кала барлык мөселман илләрендә, шулай ук Германия һәм Русиядә дә тыелган. Русия Югары мәхкәмәсе 2003 елда ""Хизб ут-Тәхрир""не террорчы оешма дип таныды. Русия инаять кодексында террорчы оешма оештыру өчен гомерлек төрмәгә кадәр әза каралган. Русиянең төрле төбәкләрендә ""Хизб ут-Тәхрир"" белән бәйле мәхкәмә эшләре бара. 2014 елда Русия Кырымны аннексияләгәннән соң анда да бу оешмага бәйле эзәрлекләүләр башланды.",Кырымда кырымтатарлар йортларында тентүләр бара,['Дин' 'Татарстан' 'Донъя'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1677,https://www.azatliq.org/a/29844732.html,2019-03-27T07:23:53+00:00
"Был көндө балалар менән уларҙың ата-әсәләре өсөн вокзал алдында күңелле саралар ҡуйыласаҡ. Артистар, аниматорҙар мөғжизәле әкиәт мөхите хасил итәсәк. Поезд килеп туҡтағас, Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу поездан төшөп, йыйылған халыҡты етеп килгән Яңы йыл менән ҡотлаясаҡ. Шунан теләгәндәр байрамса биҙәлгән поезд алдында фотоға төшә, лавкалы вагонға инеп төньяҡ сувенирҙары һалып ала, ресторанлы вагонға инеп төньяҡ аштарынан ауыҙ итә аласаҡ. Ҡыш бабай поезы ябай поезд түгел, ә уның күсмә һарайы. Бабай бик күп Рәсәй ҡалаларын урап сығасаҡ, Бөйөк Устюгҡа эргәһенә бара алмағандар өсөн  шулай осрашыуҙар ойоштора ул. Сығанаҡ",Ҡыш бабай юлға йыйына,['Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1],3,Яңылыҡтар,618,https://amanat.su/news/novosti/2024-10-23/ysh-babay-yul-a-yyyyna-3980400,2024-10-23T13:18:00+00:00
"Ә бит ундагы һыуҙы эсеп бара торған ағастар ҙа бар. Ҡайын Ул матур гына түгел, ә файҙа ла бирә. Ҡайын тәүлегенә 200 литрҙан артыҡ һыу «эсә» ала, шуға соҡорҙо шаҡтай уҡ киптерә. Муйыл Муйыл иһә тәүлегенә 250 литрҙан артыҡ һыу йотарға һәләтле. Шыршы Баҡсаны йәмләндереүҙән тыш, 10 йыллыҡ шыршы тәүлегенә 300 литрға тиклем һыу эсә ала. ФАЙҘАЛЫ КӘҢӘШТӘР төркөмө.",Канализация соҡоро янына ағас кәрәк,['Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,358,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-05-19/kanalizatsiya-so-oro-yanyna-a-as-k-r-k-3773430,2024-05-19T17:40:00+00:00
Росконтроль пакетлы сәйҙең иң яҡшы брендтарын атаны. Уларҙы һатып алғанда уның үҙенсәлектәренә һәм таҙалығына ышанырға мөмкин.,Был сәй маркаларын ҡурҡмай алығыҙ!,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,126,https://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2025-12-03/byl-s-y-markalaryn-ur-may-aly-y-4490783,2025-12-03T01:20:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБашкортстан башлыгы Радий Хәбировның кино өлкәсендә грантлар кайсы фильмнар өчен биреләчәге билгеле булды. Биш кино арасында Украина сугышы һәм Баймак вакыйгасына багышланган фильм бар. ""Бер әядән очкан уклар"" (башкортчасы: ""Бер яндан осҡан уҡтар"") дип аталган әлеге фильм тулы метражлык тасма булачак. Аңа бюджеттан 14,3 млн сум каралган. Шулай ук өстәмә финанслар да каралган. Фильмның чыгымнары 17,4 млнга төшәчәк. Кино 80 минутка исәпләнгән. Аның сценарий авторы дип Зөһрә Буракаева күрсәтелгән. Фильмны ""Центр развития искусств ""Импульс"" оешмасы төшерәчәк. ""Бер әядән очкан уклар"" тасмасы чын вакыйгаларга нигезләнгән, ул хәзерге Башкортостанда — Урал аръягының бер шәһәре һәм авылында үсеш ала, диелә. Авторлар күпчелек персонажларның тормышта прототиплары бар, әмма барлык исемнәр үзгәртеләчәк, ди. Фильмда Назаров гаиләсендә өч бертуганның тормыш юлы күрсәтеләчәк: Мурат байлык туплый, Азатны ""экстремистлар файдалана"", төпчек Илнур Украина сугышына ихтыяри булып китә. ""Аның әсирлеккә төшүе турындагы хәбәр Азатны кулга алу белән бер вакытка туры килә, һәм бу бөтен гаиләнең тормышын үзгәртә…"" дип тасвирлый фильм турында авторлар. Фильмда Украина сугышын хуплау, ә экстремизм һәм мәгълүмати сугыш — ""әмгыятьне эчтән имерүче"" төп куркыныч әйберләр дип сүрәтләнәчәк. Фильмның социаль әһәмияте буларак Баймак вакыйгалары әйтелгән. Авторлар Башкортстан башлыгы Радий Хәбировның 6 февральдә бу хакта әйткән фикерләренкитергән. Хәбировның сүзләре нигезендә фильмның ""төп идеясы"" корылган ди авторлар. ""Фильмның финалын якты, өмет бирә торган итеп күрсәтү планлаштырыла, тамашачыларны бердәм һәм көчле Русиядән башка Ватаныбыз юклыгын аңларга чакыра"", дип язган авторлар. ""Фильм махсус хәрби операциядә катнашучыларга рәхмәт белдерү билгесе дә булып торачак"", дип өстәгән алар. Фильмның оригинале урыс һәм башкорт телләрендә төшереләчәк. Моннан тыш, башкортча диалогларны урысчага дубляжлану һәм фестиваль өчен инглиз субтитрлары белән ясау каралган. Киноның премьерасы Уфада, Стәрлетамак, Салават, Сибай, Нефтекама, Мәләвез, Белорет шәһәрләрендә узачак. 17 гыйнварда ""Башкорт"" оешмасының элекке итәкчесе, Куштауны яклаган активист Фаил Алсыновны Баймактагы мәхкәмә ""нәфрәт һәм дошманлык уяту""да гаепле дип табып, дүрт ел колониягәхөкем итте. Аның өстеннән әләкне нәкъ менә Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров язган иде. Активистны хуплау өчен ул чакта төрле бәяләмәләргә күрә 5-10 мең кеше килгән иде. Быел гыйнварда Баймак мәхкәмәсе бинасы каршында узган протестлардан соң, Башкортстан эчке эшләр министрлыгы ""киңкүләм тәртипсезлекләр оештыру һәм аларда катнашу"" һәм ""хакимият вәкиленә карата көч куллану"" дигән маддәләр нигезендә инаять эше ачты. 18 июльдә мәхкәмә ""Баймак эше""ндә гаепләнүче Илшат Ульябаевны биш елга ирегеннәнмәхрүм итте. Бу - ""Баймак эше"" белән бәйле беренче хөкем карары булды. ""Аспекты""белешмәләренә күрә, ""Баймак эше""ндә гаепләнеп 85 кеше тоткарланган. Башкортстан Украинадагы сугышта үлүчеләр саны ягыннан беренче урыннарда бара. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Башкортстанда Украина сугышын хуплаучы һәм Баймак вакыйгаларын кимсетүче фильм төшерүгә 14,3 млн сумлык грант бирелгән",['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Яңылыҡтар,3025,https://www.azatliq.org/a/bashkortstanda-ukraina-sugishin-huplauchi-ham-baymak-vakiygasin-kimsetuche-film-tosheruga-14-3-mln-sumlik-grant-birelgan/33154153.html,2024-10-10T20:24:37+03:00
"Шишмә районы яугиры, сержант, 76-сы гвардия һауа-десант штурмлау дивизияһының 104-се полкы отделениеһы командиры Ғайсин Наил Амур улы Рәсәй Федерацияһы президенты указы менән юғары дәүләт наградаһына Батырлыҡ орденына лайыҡ булды. Был иң юғары хәрби наградаларҙың береһе, ул йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙа, енәйәтселеккә ҡаршы көрәштә, шулай уҡ тәбиғәт афәттәре, янғындар, һәләкәттәр һәм башҡа ғәҙәттән тыш хәлдәр ваҡытында кешеләрҙе ҡотҡарыуҙа фиҙакәрлек, батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткән граждандарға тапшырыла. Орден шулай уҡ ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйған шарттарҙа хәрби, гражданлыҡ йәки хеҙмәт бурысын үтәгәндә ҡыйыу һәм тәүәккәл эш иткән өсөн тапшырыла. Бынан тыш, Наил Амур улы Рәсәй Федерацияһы президенты указы менән Ватанды һаҡлауҙағы ҙур ҡаҙаныштары өсөн Жуков миҙалын ала. Шулай уҡ оборона Министрлығы бойороғо менән, хәрби бурысын фиҙаҡәр үтәүен танып, уға «махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы» миҙалы тапшырыла. Яугирҙы бүләкләү хаҡында хакимиәт башлығы Ришат Мансуров социаль селтәрҙә һөйләне. Афарин! Иҫән-һау әйләнеп ҡайтырға яҙһын!",Батырлыҡ ордены менән бүләкләнде,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,1046,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-05-27/batyrly-ordeny-men-n-b-l-kl-nde-4251407,2025-05-27T10:18:00+00:00
"Очрашуда катнашучылар8 апрель Шиһабетдин Мәрани исемендәге Тарих институты галимнәре татарда ачыклык һәм мобильлек сыйфатлары турында фәнни ыен үткәрде. Аның төп өлеше тарихка багышланса да, иң кызу фикер алышу бүген татарның таралып яшәвенә бәйле иде. Очрашуда чит илдә һәм Русия төбәкләрендә яшәүче татар галимнәре дә үз фикерләрен иткерде. Фәнни ыенда әйтелгәнчә, татарның ачык һәм мобиль булуы урта гасырлардан бирле килә. Күчмә халык зур ирләрне идарә итә алган, тиз арада хәбәр тараткан. Шуның бер мисалы – Алтын Урдада почта хезмәте. Сарайдан карарлар дәүләтнең ерак урыннарына да өч-дүрт көндә барып иткән. Дәүләтен югалткач та, татарның төрле илләргә күчеп утыруы, Европа шәһәрләрендә белем алуы аның ачык булуы турында сөйли диелде. Чит ирдә татар аерым мәхәллә булып, үзенең үзидарә системын булдырып яшәргә тырышкан. Ләкин бүген татарның ачык һәм мобиль булуы үз милләтен саклауга зыян китермиме? Хәзер мәхәллә системы имерелгәч, читтәге татарлар бер-берсе белән ничек элемтәдә торырга тиеш? Галимнәр бу сорауларга да авап эзләде. Башкортстанда татарларның күпләп читкә күчеп китүе күзәтелә, дип белдерде Уфада яшәүче тарихчы Илдар Габдрәфыйков. ""Бүген Башкортстан мәктәпләрен тәмамлаган укучыларның яртысы читкә чыгып китә. Аларның 50-60 проценты – татарлар. Мәскәү, Петербур, зур өлеше Казанга күченә. Бу проблемны өйрәнергә кирәк. Хәзер бик зур миграция дулкыны бара. Әлеге мәсьәлә киләчәктә үзен күрсәтәчәк әле"", дип кисәтте ул. Төркиядә исә, татарлар саны арта бара, дип белдерде Истанбул шәһәреннән элемтәгә чыккан Мармара университеты галимәсе Ләйсән Шаһин. Аның сүзләренчә, аеруча хатын-кызлар арасында күчеп килүчеләр күп. Ләйсән Шаһин""Төркиянең Истанбул, Әнкара, Измир, Анталья шәһәрләрендә зур татар диаспорасы бар. Аеруча, Антальяга күп киләләр. Статистика юк, ләкин минем күзәтүләремә караганда, университетларда татар хатын-кыз галимәләре шактый. Катнаш гаиләләр күп. Шуңа да аларның балалары турында да уйларга кирәк. Милли рухны нәрсә билгели? Моның өчен безгә татар телен ни дәрәәдә белү тиешле дигән сорау куярга кирәк. Әгәр татар телен белмәсә, аңа ничек карарга? Татарстанда бу мәсьәлә иңелрәктер, ләкин чит илдә татар телен камил белү авыррак. Моның өчен урта мәктәп системы, татар телендә университет белеме кирәк. Бу Татарстанда да авыр мәсьәлә. Монда диндар кешеләр дә, совет тәрбиясе алган, дингә артык бирелмәгән кешеләр бар. Бу да татарлар арасында киеренкелек тудыра. Кемдер милли ашлар пешерә, ә кемдер юк. Иң мөһиме – үз-үзеңне татар дип билгеләүдер. Чит ил татарлары өчен Татарстан – кояш кебек. Татарстанны, татарлыкны алга ибәрүдә нәрсә эшли алабыз? "" дип сораулар яудырды ул. Ләйсән Шаһин сүзләренчә, читтәге татарлар Татарстанга таянырга тели, ләкин монда аларны күрүче юк. ""Татар галимәләреннән безне Татарстанда санга сукмыйлар, күрмиләр, чакырмыйлар, дигән сүзне ишеткән бар. Без бит татарлыкны гына яшәтмибез, төрек уку йортында эшләп, татар тарихы буенча тикшеренүләр алып барабыз, Татарстан безне күрсә иде"", дигән борчуын белдерде Шаһин. Татарның ачык булуы башка халыклар арасында эреп юкка чыгуга китермәсме? Фикер алышу барышында бу сорау да күтәрелде. Журналист Рәшит Минһакадимчелек, ягъни йомылып яшәү рәвешен дә кайтарырга кирәк дип саный. Рәшит Минһа""Мәрхүм Вәлиулла Якупов татарга чеченнардагы кебек милли эгоизм итми дип әйткән иде. Милли эгоизм дигәндә кадимчелек турында сүз барадыр. Татарга ачыклыкны данланмыйча гына кадимчелекне күтәрергә кирәк иде"", ди ул. — Урталык юлы, - дип авап кайтарды очрашуны алып баручы. — Бер әби кызына әйткән: чукын, балам, чукын. Урысның күңеле булыр. Шушы әйтемне дә онытмаска иде, - дип өстәде Минһа. Гөлнара ГабдрахмановаТатар йомылып яши алмый, дип саный социолог Гөлнара Габдрахманова. ""Урыслаштыру – ул гомуми күренеш. Татарлар гына түгел, Русиянең башка халыклары да эреп юкка чыга. Бу сәяси, объектив вазгыятькә бәйле. Күп еллар элек социологиядә ""глокализация"" дигән төшенчә барлыкка килде. Халыклар глобальләшүгә үзенең каршылыгын күрсәтә башлый. Татар да үзенең эчке байлыклары аша ачык һәм мобиль булып сакланып кала ала. Монда күбрәк уңай күренешләр күзәтелә"", ди ул. Ун ел Япониядә яшәп, Ерак Көнчыгышта татар мөһаирлек тарихын өйрәнгән галимә Лариса Усманова ХХ йөз башында татарның үзидарә системы тәрибәсе бүген дә әһәмиятле булып кала дип саный. Лариса Усманова""Узган гасырның 20-30 нчы елларында Япониянең дүрт шәһәрендә, Маньчжурия, Көньяк Корея, Шанхайда татарның үз мәхәлләләре булган. Аларның сәяси оешканлыгын әйтергә кирәк. Милли оешма салым ыйган, анда әгъза булыр өчен түләргә кирәк булган. Оешма каршында берничә комиссия эшләгән. Әйтик, бөтен татар мәктәпләре өчен гомум мәгариф стандарты эшләнә. Япония аерым дәүләт, Шанхай башка илдә булуына карамастан, мәгариф челтәре бер мәркәзгә буйсынган. Китаплар басылган, газет чыккан. Башка халыкларның мөһаирләре белән чагыштырганда, татар оешмасы дәүләт кебек эшләнгән. Алар тормышка ашмаган Идел-Урал штаты дәүләтен шул рәвешле торгызырга теләгән"", ди ул. Әлеге идарә итү моделен бүген кулланырга була, дип саный Тарих институты мөдире урынбасары Марат Гыйбатдинов. ""Бу виртуаль Идел-Урал штатын төзергә тырышу кебек булган. Ерак Көнчыгышта бу модель белән таркалып яшәгән татарларны бер иргә ыярга түгел, ә челтәр структурасы булдырырга теләгәннәр. Моны хәзер дә эшләтергә буладыр"", диде ул. Марат ГыйбатдиновЧелтәр структурасы дигәндә, Марат Гыйбатдинов Азатлык хәбәрчесенә татарны интернет аша берләштерү плафтормасын булдыруны күзаллавын аңлатты. ""Хәзер без татарларны бер урында туплый алмыйбыз. Хәтта бер шәһәр эчендә дә аны оештырып булмый. Русиядә милли районнар, анклав төзергә рөхсәт ителми, аерым бер кварталда да татарларны гына туплап булмый. Бу канунга каршы булып чыга. Чын эшли торган модель – таралып яшәгән татарларлар өчен платформа ясау. Әлбәттә, ул рәсми була алмый. Аны кешеләрнең үз кызыксынулары буенча ясарга була. Мәсәлән, татар тарихы белән кызыксынучылар өчен формаль булмаган мәйданчыклар бар. Ә менә татар физиклары, химиклары өчен дә һөнәри берләшмәләр эшләргә мөмкин. Язучылар, журналистлар, рәссамнар өчен аерым мәйдан кирәк. Һөнәри яктан гына түгел, кызыксыну буенча да платформа ясарга мөмкин. Дин булсынмы ул, сәнгатьме, комикслар, уеннар һәм башка юнәлешләр. Бүген дөньяда белән Вконтактедан кала бик күп социаль челтәрләр бар. Галимнәр өчен академия челтәре эшли. Анда алар мәкаләләрен бирә, үзләре турында сөйли һәм яңа хезмәттәшләрен эзли. Нигә әле безгә татар галимнәре өчен аерым челтәр ясамаска? Тагын бер мисал. А плафтормасы бар. Син дөньяның теләсә-кайсы иленнән килгән кешене үз өеңдә кунак итә аласың. Ә ни өчен безгә татар эшләмәскә әле? Татар кешесе чит илгә баргач татар кешесендә туктала алыр иде. Хәзер шундый юлларны табарга кирәк. Бүген куллана торган ысуллар бик искергән, без һаман иске ләгәнгә тотынып ятабыз. Монда беркемне дә көчләп кертеп булмый. Бу платформа аша без кешеләргә мөмкинлекләр тудыра алабыз. Бәлки ул шуннан эшмәкәрлеккә әверелер, хезмәттәшләр таба алыр"", дип аңлатты Гыйбатдинов Азатлыкка. Чарада катнашучыларГалимә Лариса Усманова татарның мөһаирлек үзәген булдыру тәкъдиме белән дә чыкты. ""Украина Русия империясендә, аннан СССР составында булган. Аерылып чыккач кына Һарвардта украин диаспорасын өйрәнүче дөньякүләм үзәк барлыкка килде. Кызгыныч, татар диаспорасын өйрәнүче дөньякүләм үзәк юк. Татарның мөһаирлек тарихы белән кызыксынучы белгечләр күп. Бу милли рух белән генә бәйле түгел. Ул дөньяның киләчәктә нинди булуын аңлар өчен кирәк"", диде ул. ""Мөһаирләр үзәге идеясе бик кызык. Без диаспоралар белән дә эшлибез. Алар үз тарихын, мәдәниятен өйрәнүләрен тели. Үзбәкстанда узган экспедициядә мин моңа ихтыя булуны күрдем. Бу татарның үзбилгеләнүен саклауга, татар фәнен үстерүгә, икътисад өчен мөмкинлекләр бирәчәк. Татарстан президенты читкә чыккан саен татарлар белән очраша һәм алар аша социаль-икътисади проектлар алып бара. Бу мөһаирлек үзәге аша сәяси, милли, икътисади мәсьәләләрне хәл итеп булыр иде"", дип аңлатты социолог Гөлнара Габдрахманова. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","""Виртуаль Идел-Урал штатын, яки татарның челтәр структурасын булдыру кирәк""",['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[1 0 1 1 0 1 0 0 0 1 0 1 1 0],7,Татарстан,8160,https://www.azatliq.org/a/31194058.html,2021-04-08T21:01:00+00:00
"омгага Кырымда коронавирус йоктырган тагын иде кеше, ә Акъярда беренче биш кеше теркәлгән. Кырымга коронавирусны читтән килүчеләр китерде дип хәбәр итте Роспотребнадзорның Кырым бүлеге иткчесе Наталья Пеньковская. Коронавирус сәбәпле әмать транспортында ташламалы йөрүләр туктатыла. Кафе-рестораннар, азык-төлек кибетләреннән тыш барлык кибетләр ябыла. Үсмерләр, пенсионерларга карата кырыс чаралар кертелә. Супермаркетларда ялгыз йорүче үсмерләрне полиция тикшерәчәк, әти-әниләр балалары өчен административ аваплылыкка тартылачаклар. әмгать транспортын, такси йөртүчеләр битлек кияргә тиеш. Шифахәнәләрнең эше чикләнә. Килүчеләрне коронавирус белән авырмаулары хакында беләшмәләр белән генә кабул итәчәкләр. Мәскәү һәм Мәскәү өлкәсеннән килүчеләрне кайбер шифаханәләр вакытлыча кабул итми башлаган. Юлламалар өчен түләнгән акчалар башка вакытка күчерелә.28 марттан 1 июньгә кадәр Кырым күнакхәнәләренә, пансионатларына, балалар өчен ял итү урыннарына кешеләр кабул итү туктатыла. Шул ук вакытта дөнья коронавирус белән көрәшкәндә Кырымда хәрби очышлар туктамый25 мартта Кара диңгездә Кырым ярыннан 50 километр ераклыкта Русия саклану министрлыгының СУ-27 очкычы радарлардан югала. Аны эзләргә Кара диңгез флотының көймәләре, боралаклар, пилотсыз очкычылар чыкты. Казага очраган очкычның очучысы бер тәүләктән соң табылып Акмәчет хастаханәсенә китерелә, анда ул вафат була.25 мартта Кырымга ерак булмаган Краснодар өлкәсендә -39 очкычы казага очрады. Штурвалда Краснодар очучылар училищесының 4 курс курсанты булган. Ул вафат. Казага техник сәбәпләр китергән диелде.",Кырымда һәм Акъярда коронавирус йоктыручы тагын 12 кеше ачыкланды,['Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,1566,https://www.azatliq.org/a/30512905.html,2020-03-27T11:22:44+00:00
"Казанда республика ифтарында Рөстәм МиңнехановТатарстан президенты вазифаларын башкаручы Рөстәм Миңнеханов Казанда, 2015 елРомания президенты Клаус Йоһаннис ифтарда Бухарестта, 2015 елАКШ президенты Барак Обама Ай Йортта ифтарда, 2015 елГермания канцлеры Ангела Меркель ифтарда, 2015 ел",Рамазанга дәүләт башлыкларыннан игътибар,['Татарстан' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Татарстан,286,https://www.azatliq.org/a/27134535.html,2015-07-17T14:44:45+00:00
"2025 йылдың 1 сентябренән Рәсәй мәктәптәрендә берҙәм дәрес теҙмәһе, йәғни расписание, индерәләр.  Проект өҫтөндә эш тамамланып килә, тигән РФ мәғариф министры Сергей Кравцов. Министр әйтеүенсә, берҙәм планлаштырыу уҡытыусыларға төшкән көсөргәнеш күләмен, шулай уҡ уларҙың нисәшәр уҡыусыны уҡытҡанын  күрһәтәсәк. Контроль эштәргә һәм белемде тикшереү эштәренә лимит ҡуйыла, ул программа буйынса ҡаралған дәрестәрҙең 10 процентынан артмаҫҡа тейеш була. Сығанаҡ: Башинформ.",Берҙәм дәрестәр теҙмәһе индерелә,['Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,470,https://amanat.su/news/novosti/2025-04-21/ber-m-d-rest-r-te-m-e-inderel-4206238,2025-04-21T11:13:00+00:00
"2025 йылдың сентябрендә иҫерек килеш руль артына ултырған өсөн ир административ яуаплылыҡҡа тарттырылған. Бер айҙан һуң ""Черри Тигго 7 Про Макс"" маркалы автомобилендә Майғаҙы ауылына барған сағында уны ДАИ хеҙмәткәрҙәре туҡтата. Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, водитель ныҡ иҫерек хәлдә була. Суд уға 280 сәғәт мәжбүри эш төрөндә яза тәғәйенләй һәм 2 йылға транспорт саралары менән идара итеүгә бәйле эшмәкәрлек менән шөғөлләнеү хоҡуғынан мәхрүм итә, шулай уҡ машинаһын дәүләткә конфискациялай. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.","Ҡыйбатлы авто, хуш.",['Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0],1,Яңылыҡтар,666,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-23/yybatly-avto-hush-4548799,2026-01-23T19:53:00+00:00
"Түбән Новгород өлкәсенең Анда татар авылында яшәүче бер кешенең коронавирус йоктыруы ачыкланган. Бу хакта үзенең сәхифәсендә Анда авылы урнашкан Сергач районы башлыгы Олег Радаевхәбәр итте. Радаев язуынча, иртәгә Анда авылында дезинфекция эшләрен башкарырга ниятлиләр. Бүген шулай үк Грибан татар авылында дезинфекция эшләре башкарылган. Бу атнаны анда тагын бер кешедә коронавирус ачыкланган иде. Түбән Новогород өлкәсендә коронавирус табылган татар авыллары саны идегә итте – Камка, Өчкүл, Куй Суы, Иске Мочали, Кучкай Пожары, Грибан һәм Анда. Аларда барлыгы 11 кешедә коронавирус рәсми расланган. Радаев хәбәр итүенчә, Камка авылында авырган дүрт кеше дә савыккан. Әлеге авыллар Сергач, Пилнә һәм Кызыл Октябрь районнарында урнашкан. Сергачның үзендә дә 25 кешенең коронавирус йоктыруы расланган. -19 шулай ук Толба авылында яшәүче биш кешедә табылган. Шулай итеп, бүгенге көндә Түбән Новгородның Сергач районында барлыгы 38 кешедә коронавирус расланган. Аларның берсе Түбән Новгород, икесе Пилнә авылы хастаханәсендә дәвалана, берсе авыр хәлдә – үпкәне ясалма илләтү иһазына (ИВЛ) тоташтырылган. Анда авылына нигез 1620 елда салынган. Ул Анда ирлегенә караган бердәнбер авыл.2 май иртәсендә Түбән Новгород өлкәсендә барлыгы 2 443 кешедә коронавирус булуы ачыкланган, 14 кеше үлгән. Русиядә изоляция режимы игълан ителгәч, Мәскәүдән Түбән Новгородның татар авылларны күпләп кешеләр кайткан, алар арасында авылда яшәп, Мәскәүдә эшләп йөрүчеләр дә шактый.",Сергач районының тагын бер татар авылында коронавирус табылган,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1456,https://www.azatliq.org/a/30589302.html,2020-05-02T19:42:22+00:00
"фикерләрЕкатеринбурның Үзәк бүлге хәрби мәхкәмәсе Уфада яшәгән 18 яшьлек кызга террорчы эшчәнлекне тормышка ашырырга чакыру, террорчылыкны аклау һәм террорчы оешма эшчәнлегендә катнашу белән бәйле хөкем карары чыгарганБу хакта Федераль иминлек хезмәтенең (ФСБ) Башкортстандагы идарәсе матбугат хезмәте хәбәр итә. Куәт оешмалары вәкилләре белешмәләренә күрә, кыз социаль челтәрләрдә һәм мессенджерларда күпләп үтерүләр кылырга кирәклеген аклаган һәм ""Колумбайн"" тыелган хәрәкәтенең эшчәнлегендә катнашырга чакырган. Эш материалларына күрә, кыз элекке сыйныфташларын нәфрәт иткән һәм мәктәпкә корал белән һөүм итү планын әзерләгән. Ул элегрәк Русиядә белем бирү оешмаларына кораллы һөүм ясаган кешеләрдән үрнәк алган диелә. Тугызынчы сыйныфны бетергәннән соң кыз укуын дәвам итмәгән. Тентү вакытында аерым алганда аның шәхси көндәлеген тартып алганнар, ул анда нәфрәт итә торган кешеләренең исемнәрен һәм һөүм белән бәйле ниятләрен язган диелә. Кызны 5,5 елга тәрбия колониясенә хөкем иткәннәр. Хөкем карары көченә кергән. Узган атнада Брянскида сигезенче сыйныфта укучы кыз мәктәптә атыш оештырды һәм үзенә дәкул салды. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","Мәхкәмә Уфадан 18 яшьлек кызны террорчылыкны аклау эше нигезендә 5,5 елга ирегеннән мәхрүм иткән",['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1216,https://www.azatliq.org/a/32729154.html,2023-12-13T14:30:56+00:00
"Әлифә үҙе лә һиҙмәҫтән директор менән теге кешенең һөйләшеүен тыңлай башланы. Ҡала Советының икән. Ул ни бары ике-өс һүҙ әйтте. Ә директор ул ҡушҡанды бөгөн үк үтәргә һүҙ бирҙе. Бер аҙҙан директор, йәшел күҙле өкөнөң уң аяғындағы төймәгә баҫып, секретарҙы саҡырҙы. - Урынбаҫарҙы! Ун минуттан урынбаҫар менән һөйләшкәндән һуң кәңәшләшеп эш итергә яратыусы Кәбир Хәбирович тағы төймәгә баҫты: - Ярҙамсыны! Ярҙамсы ла килеп етте. Улар оҙаҡ ҡына һөйләште. Күрәһең, мәсьәлә мөһим ине, местком председателен дә саҡырттылар. - Бына шулай, иптәштәр, беҙҙең алда бик мөһим бурыс тора, – тине директор. – Бөтә сотрудниктарҙы ла мобилизацияларға кәрәк. Тәүҙә активты йыйып һөйләшмәй булмаҫ. - Дөрөҫ, – тине урынбаҫар. – Беҙҙең халыҡты күтәреүе һыйыр көтөүен ҡуҙғатыуҙан да ҡыйыныраҡ. Актив бүлмәләрҙе йөрөп сығыр, әҙерәк аңлатыу эше алып барыр. Актив йыйылды. Кәбир Хәбирович мәсьәләне ҡабырғаһы менән ҡуйҙы. - Беҙ алдыбыҙҙа торған был бурысты ҙур активлыҡ менән башҡарып сығырға тейешбеҙ, – тип тамамланы ул үҙенең телмәрен. – Кемдә ниндәй тәҡдим бар? - Дөйөм йыйылыш йыйырға кәрәк, – тине кемдер. - Дөрөҫ, иптәштәр, бындай ҙур эште дөйөм йыйылышһыҙ йырып сығып булмаҫ, – тип йөпләне директор. Ниһайәт, эште ойоштороуҙың һуңғы этабы итеп, бер тауыштан дөйөм йыйылыш йыйырға ҡарар ителде. Сөнки был ойошма хаҡында төрлө һүҙҙәр һөйләһәләр ҙә, бында кәңәшләшеп эшләү, йыйылышып һөйләшеп ултырыу ғәжәп юғары ҡуйылғайны. Кәбир Хәбирович йәнә өкө аяғындағы төймәгә баҫты. - Хәҙер үк дөйөм йыйылыш! – тине ул секретаргә. - Әлифә юҡ, Кәбир Хәбирович, – тине секретарь, – иртәнән бирле әллә ҡайҙа юғалды. - Табығыҙ. Бөтәһенә лә әйтеп сыҡһын. Үҙегеҙ ҙә ярҙамлашығыҙ. Секретарь, Әлифә, Әлифә! тип ҡысҡырып, коридорға сығып китте. Ә директор, үҙ кабинетында ишекле-түрле йөрөп, дөйөм йыйылышта һөйләйәсәк телмәрен рәткә килтерҙе: - Иптәштәр! Беҙҙең алда мөһим политик һәм хужалыҡ әһәмиәткә эйә булған етди бурыс тора. Ҡалабыҙҙы ҡар баҫа башланы. Был нәмә, иптәштәр? Был. Был. Шул саҡ, көтмәгәндә, директорҙың күҙе тәҙрәгә төштө. Йә, рабби! Был ниткән эш? ! Ниндәй башбаштаҡлыҡ был? ! Бөтә хеҙмәткәрҙәр ҙә, ҡулдарына көрәктәр тотоп, ҡар көрәйҙәр генә түгел, бинаның тирә-яғын, бер квартал юлды ҡарҙан таҙартып бөткәндәр ҙә инде. Ул арала секретарь Әлифәне елтерәтеп алып инде. - Бына, Кәбир Хәбирович, эшен ташлап, ҡар көрәп йөрөй, – тине секретарь. – Ә йыйылыш йыйырға курьер юҡ. - Был ниндәй башбаштаҡлыҡ? ! – тип бышылданы директор курьерға. - Ниндәй? Аңламайым, Кәбир ағай. - Хеҙмәткәрҙәргә кем ҡар көрәргә ҡушты? Әлифә еңел тын алды. - Мин, – тине ул, ғорурлана биреп. - Ә һиңә кем ҡушты? - Иртәнсәк телефондан шылтырайтҡайнылар бит, – тине Әлифә, йомшара төшөп. – Ә һеҙ хәҙер үк эшләйбеҙ тинегеҙ. Шунан ни мин әйттем дә сыҡтым. Кәбир Хәбирович, кисәге буран өрөп ауҙарған ҡар кеше һымаҡ, креслоһына ҡоланы. Харап ҡына итте был башһыҙ курьер! Шундай тәмләп ойоштора башлаған эште боҙҙо! Бөтөн бер йыйылышты юҡҡа сығарҙы! Э-эх! Директорҙың, күҙҙәрен йомоп, уфтанып ултырыуын Әлифәнең һүҙҙәре бүлдерҙе: - Йыйылыш йыяйыммы, Кәбир ағай? - Ул ниндәй йыйылыш тағы? ! Ҡарҙы көрәп бөткәндәр бит инде! – тип ыңғырашты директор. – Марш! 1965 йыл, ноябрь.",Ағиш ГИРФАНОВ,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йөҙ йыллыҡ,3126,https://henek.info/articles/+-+-+-+/2025-09-30/a-ish-girfanov-4407879,2025-09-30T12:05:00+00:00
"Уны республика Башлығы Радий Хәбиров етәкләй. Сәфәрҙең маҡсаты – иҡтисад һәм сәнәғәт, шулай уҡ гуманитар һәм туристик өлкәләрҙәге хеҙмәттәшлекте киңәйтеү. Радий Хәбиров, Башҡортостан өсөн Беларусь – тышҡы иҡтисади партнёр ғына түгел, беҙҙе туғанлыҡ мөнәсәбәттәренең оҙайлы тарихы бәйләй, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.",Башҡортостан делегацияһы – рәсми сәфәр менән Беларусь Республикаһында.,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,310,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-02-07/bash-ortostan-delegatsiya-y-r-smi-s-f-r-men-n-belarus-respublika-ynda-4115065,2025-02-07T16:08:00+00:00
"Төрлө райондарға командировкаларға сыҡҡанда һәр саҡ ҡыҙыҡлы шөғөлдәре булған, халҡыбыҙҙың боронғо кәсептәрен дауам иткән, им-том менән шөғөлләнгән кешеләр хаҡында һорашам, уларҙы табып, осрашырға тырышам. Был юлы ла Баймаҡ районының Һәмән  ауылына барғанда ноҡот һалған Гөлгөнә Шәрип ҡыҙы Асҡарова  менән танышырға тура килде. Әйткәндәй, уның юрауҙары тура килә, ти ауылдаштары. Баймаҡ районының Күгиҙел ауылынан Һәмәнгә 1971 йылда килен булып төшә. Тормош иптәше Батыр Асҡаров менән өс бала үҫтерәләр, әле дүрт ейән -ейәнсәргә бәхетле өләсәй. Ноҡот һалырға өләсәйенән өйрәнә, ауылдаштары күпселек малдары йә иһә ниндәйҙер әйбере юғалһа, уға мөрәжәғәт итә. -Ноҡот һалыуҙы күңелем ҡушыуы, ауылдаштарым үтенеп һорап килһә генә һалам,  - ти әңгәмәсем. - Уларҙың күбеһе төшөнкөлөккә бирелеп, аптырғандан да килә. Шундай ваҡытта нисек уларҙы кире бороп сығарырға. Таштарымды алып, улар нимә әйтә, шуны еткерәм. Кемдер ҡыуанып, малын йәки әйберен табып, ҡайтаан килеп рәхмәттәр әйтеп китә. Кемдер халҡыбыҙҙың боронғо им-томдарын инҡар итә, әммә шуны оноторға кәрәкмәй: элек-электән халҡыбыҙ араһында шифалы доғалары менән өшкөргән, имләгән, ҡот ҡойған, бүҫер ҡыуған, быуын ултыртҡан, мейе ҡаҡҡан, эс һылаған, һөлөк һалған, ҡот ҡойған, ноҡот һалған  кешеләр һәм кендек инәйҙәре булған. Улар төрлө йүнәлештә эш итеп, барыһы ла халыҡтың сәләмәтлеге өсөн башҡарылған. Медицина ни тиклем көслө булһа ла, халыҡ дауалаусыларына, имселәренә мөрәжәғәт итеүселәр әле лә бар. Шуға күрә һәр кем үҙе хәл итергә тейеш: ноҡотсоға барырғамы, ҡот ҡойҙорторғамы, әллә уны тәнҡитләргәме. Автор фотоһы. Төрлө райондарға командировкаларға сыҡҡанда һәр саҡ ҡыҙыҡлы шөғөлдәре булған, халҡыбыҙҙың боронғо кәсептәрен дауам иткән, им-том менән шөғөлләнгән кешеләр хаҡында һорашам, уларҙы табып, осрашырға тырышам. Был юлы ла Баймаҡ районының Һәмән  ауылына барғанда ноҡот һалған Гөлгөнә Шәрип ҡыҙы Асҡарова  менән танышырға тура килде. Әйткәндәй, уның юрауҙары тура килә, ти ауылдаштары. Баймаҡ районының Күгиҙел ауылынан Һәмәнгә 1971 йылда килен булып төшә. Тормош иптәше Батыр Асҡаров менән өс бала үҫтерәләр, әле дүрт ейән -ейәнсәргә бәхетле өләсәй. Ноҡот һалырға өләсәйенән өйрәнә, ауылдаштары күпселек малдары йә иһә ниндәйҙер әйбере юғалһа, уға мөрәжәғәт итә. -Ноҡот һалыуҙы күңелем ҡушыуы, ауылдаштарым үтенеп һорап килһә генә һалам,  - ти әңгәмәсем. - Уларҙың күбеһе төшөнкөлөккә бирелеп, аптырғандан да килә. Шундай ваҡытта нисек уларҙы кире бороп сығарырға. Таштарымды алып, улар нимә әйтә, шуны еткерәм. Кемдер ҡыуанып, малын йәки әйберен табып, ҡайтаан килеп рәхмәттәр әйтеп китә. Кемдер халҡыбыҙҙың боронғо им-томдарын инҡар итә, әммә шуны оноторға кәрәкмәй: элек-электән халҡыбыҙ араһында шифалы доғалары менән өшкөргән, имләгән, ҡот ҡойған, бүҫер ҡыуған, быуын ултыртҡан, мейе ҡаҡҡан, эс һылаған, һөлөк һалған, ҡот ҡойған, ноҡот һалған  кешеләр һәм кендек инәйҙәре булған. Улар төрлө йүнәлештә эш итеп, барыһы ла халыҡтың сәләмәтлеге өсөн башҡарылған. Медицина ни тиклем көслө булһа ла, халыҡ дауалаусыларына, имселәренә мөрәжәғәт итеүселәр әле лә бар. Шуға күрә һәр кем үҙе хәл итергә тейеш: ноҡотсоға барырғамы, ҡот ҡойҙорторғамы, әллә уны тәнҡитләргәме. Автор фотоһы.","Малдары юғалһа, Гөлгөнә инәйгә баралар",['Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],2,"""Халҡым һаулығы - илем байлығы""",3153,https://tamasha-rb.ru/articles/khal-ym-auly-y-ilem-bayly-y/2025-10-23/maldary-yu-al-a-g-lg-n-in-yg-baralar-4438222,2025-10-23T13:26:00+00:00
"Было интересно увидеть и послушать ветеранов педагогического труда, и директоров отдавших максимум усилий для развития общего образования. Стоит только подумать, сорок лет на должности директора школы, сколько сил и энергии  отдал возглавлявший школу в годах в самые не простые времена перестройки Гизатуллин Ильдар Канзафарович. Школа не только стены, это учителя, отдающие свои сердца детям. Именно таковыми были в истории школы педагоги: ветеран Великой Отечественной войны Нусрат Мухубуллович Шаимов, учитель башкирского языка и литературы Абдулхак Калимуллович Валеев, учителя начальных классов Наиля Лутфеевна Валеева и Зайнаб Гатауовна Давлетшина, учитель русского языка и литературы Люция Рахметовна Садретдинова и другие. Сегодня башкиры Челябинской области по праву гордятся Венерой Шаймухаметовой, которая получила в народе имя «Куйсаринский соловей». В настоящее время традиции продолжают выпускники школы –  молодые педагоги – учитель истории и обществознания  Русалина Гизатуллина, учитель информатики Вадим Гизатуллин, учитель начальных классов Розалия Гибадуллина. В коридоре школы был развернут длинный стенд по истории школы, фотохроники, отражающие знакомых лиц выпускников из далекого детства. В библиотеке действует экспозиция по краеведению, где представлены этнографические материалы. Библиотекарь Венера Зарипова знакомила гостей с экспонатами и книжным фондом школьной библиотеки. Большую поддержку в организации проведения столь замечательного и масштабного праздника оказали художественный коллектив Школы искусств, и сотрудники Дома культуры села Кулуева. Председатель Курултая башкир Челябинской области Амур Хабибуллин поздравил с праздником и с наилучшими пожеланиями вручил Благодарственные письма от имени Правительства Челябинской области  и общественных объединений учителям и сотрудникам школы. Литобъединение им. Акмуллы преподнесло в качестве подарков художественную литературу и сборники конференций – новую книгу рассказов главного редактора журнала «Учитель Башкортостан» Салавата Каримова «Башҡортостан – батырҙар төйәге» и «Силәбе башҡорттарының әҙәбиәт антологияһы». Антология, которая станет хрестоматией для учащихся по изучению башкирского литературного краеведения, а также подписку на республиканский журнал «Аманат». Выпускники выражают благодарность за увлекательный праздник встречи всему педагогическому коллективу и сотрудникам любимой Куйсаринской школы под руководством Гизатуллиной Русалины Рауфовны. Ҡамса МУРТАЗИН.",Праздник Куйсаринской школы,['Дин' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1],6,Общие статьи,2473,https://uchbash.com/articles/common_material/2026-02-17/prazdnik-kuysarinskoy-shkoly-4581673,2026-02-17T13:20:00+00:00
"М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультеты деканы, филология фәндәре докторы Ләйлә Миҙхәт ҡыҙы Хөсәйенова әйтеүенсә, Иҙел майҙансығында йәш уҡытыусыларҙың һәм Әсә теле республика педагогик оҫталыҡ бәйгеһе еңеүселәре һәм ҡатнашыусылары эшләгән. Секция эше икегә бүлеп ойошторолған. Береһендә мастер-класс булһа, икенсеһендә - тренинг. Мастер-класта Вадим Зәйнулла улы Толомбаев   йәш уҡытыусыларға һәм буласаҡ уҡытыусыларға яһалма интеллекты ҡулланып, башҡорт теле дәрестәрендә ҡыҙыҡлы формалар эшләргә өйрәтте, ә инде психология фәндәре кандидаты Алһыу Рәшит ҡыҙы Биктаһирова стрестан һаҡланыу юлдарын күрһәтте, сөнки уҡытыусыларҙың эше йыш ҡына күҙгә күренмәгән стресс менән дә бәйле. Төрлө йәштәге уҡытыусылар психолог менән рәхәтләнеп аралашты, үҙҙәрен көсөргәнештән һаҡлау күнегеүҙәрен бергәләп уйын форматында өйрәнде. Артабан Белем лекторийында, һуңынан ""Урал батыр"" кабинетында (Рәсәйҙә берҙән-бер кабинет) йыйылып, эш барышында барлыҡҡа килгән һорауҙар хаҡында һөйләшеү ойошторолдо, бик матур тәҡдимдәр индерелде. Йәш уҡытыусылар белемле, дәртле, креатив икәнлектәрен күрһәтте. Ҙур теләк менән мәктәптә эшләп йөрөйҙәр. Киләсәктә тағы ла яҡшыраҡ итеп эшләү методтары һәм алымдары ҡаралды. Альбина Ғөбәйҙуллина.",Бөтә Рәсәй башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары съезының икенсе көнө.,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0],3,Аңлатма,1268,https://bashkizi.ru/news/explain_bash/2025-05-13/ii-b-t-r-s-y-bash-ort-tele-m-bi-te-u-ytyusylary-s-ezyny-ikense-k-n-4232766,2025-05-13T14:25:00+00:00
"Был юлы инде ҡул да буш түгел. Мин сепрәк моҡсай тотҡанмын, өләсәйем - тимер тас. Тас тулы. Эсендә йүкә йыуғыс, миндек, кер һабыны. Моҡсай эсендә таҫтамал, алмаш кейем ята. Бына белдегеҙ инде беҙҙең ҡайҙа барғанды. Эйе, мунсаға китеп барыуыбыҙ. Яңғыҙ йәшәгән әбейҙәр ҡыштың ҡаты селләһендә яғылған мунса әрәм булмаһын тип мунсаға саҡырыша ине. Сөнки шул уҡ утын яғыла, әллә күпме һыу йылытыла. Ә инеүсе берәү генә. Эҫе лә, һыу ҙа артып ҡала. Тағы ике-өс кешегә етерлек була әле ул. Шунда теге әхирәт-әбейҙәр иҫкә төшә. Мәле еткәс кенә әйтелә. Кис еткәндә уйламаҫтан сығып китәһең. Хужабикә беҙ барыуға инеп сыҡҡан. Әйҙүк, йәһәт тә йәһәт, тип мунсаға ебәрә. Ул ваҡыттарҙа мунсалар ҡара ғына ине. Мунса ҡара булһа ла, ҡырып йыуылған, таҙа. Утын йәлләп тормай ҡыҙыу яғалар. Мунсаға инеү менән ташҡа һыу һибеп ебәрә өләсәйем. Ша-а-ж-ж итеп ҡала таш. Сабынғың киләме-юҡмы һорап тормай, сабындыра ла башлай. Сәсемде эркет менән йыуып, ҡаты ышҡып, мине сырылдатып сайындырып та ебәрә. Сырылдауым да шунан: әллә нишәп ҡолағыма һыу инә тип ҡурҡа инем. Сайындырып, ҡоротоп, ике ҡат байка күлдәк кейҙерә, башыма яулыҡ, аяғыма ике ҡат гамаш, йөн нәски, быйма, бәлтә, башыма тағы ла дебет шәл, бөтәһенең өҫтөнән шаҡмаҡ шәл бәйләй. Мунса эҫе, мин ҡат-ҡат кейенгәнем, ыш-пыш киләм. Шунан мине теге әбейҙең өйөнә индерә лә үҙе мунсаға китә. Ул ваҡытта инде хужабикә мине саҡ сисендереп сәй эсергә ултырта. Өләсәйем мунсанан сыҡҡансы, өй эсендә булған серҙәрҙе теге әбейгә сисеп биреп, тирләп-бешеп сәй эсәм. Өҫтәтеп-өҫтәтеп тороп. Өләсәйем сыҡҡас, тегеләр тағы сәй эсә. Мин инде мунсанан, тәмле сәйҙән һуң иҙрәп әүен баҙарына китә генә башлаһам, өләсәйем ""ҡайттыҡ"" ти. Мине тағы ла кәбеҫтәләй итеп кейендереп ҡайтырға сығабыҙ. Ҡулда шул уҡ тас, моҡсай. Ҡар аяҡ аҫтында шығыр-шығыр, ҡыршт-ҡыршт. Иҫләүемсә, өс әбейҙең мунсаһына йөрөгәнбеҙ. Өләсәйем дә буш ҡалмай, мунса яҡҡан һайын береһенә әйтергә тырыша. Оҡшай ине миңә шулай мунсаға йөрөүе. Тик бер ваҡиғанан һуң туҡтаным. Өләсәйем әрләп тә ҡараны, тыңлата алманы. Аҙаҡ үҙендә генә миңә тип йыш мунса яғырға тырышты. Ете йәштәр тирәһе ине. Мин Зөһрә менән клубҡа һинд киноһына киттем. Кино ҡарау һирәк эләгә. Кино клубта йыш булһа ла, һирәк ебәрә ине шул өләсәйем. Шулай, кинәнеп китеп кино ҡарап ултырһам, клубтың ишеге шар асылды. Бөтәһе лә ишек яғына ҡараны. Унда ҡулына тас тотҡан өләсәйем тора ине. Бәләкәй генә клубты яңғыратып: ""Фирүзә, әйҙә мунсаға! ""- тине. Минең ҡайһы тирәлә ултырғанымды ла белмәй, әммә клуб эсендә бар икәнемде белә. Мин оялышымдан ултырғысҡа һеңдем. Өләсәйем тағы берҙе ҡаты ғына итеп ҡабатланы: ""Фирүзә, әйҙә мунсаға! "" Һикереп тороп өләсәйемә эйәргәнемде һиҙмәй ҙә ҡалдым. Мунса шәп нәмә лә ул, тик ҡаралмай ҡалған кино, йәштәштәреңдең пырхылдап көлөүҙәре мине ғәрләндерҙе лә ҡуйҙы. Шунан башлап кеше мунсаһына барманым. Фирүзә Әбдрәхимова иҫтәлектәренән. Ә шулай ҙа мунсаға булған һөйөү һүнмәне, һүрелмәне. Шыңғырлап торған һыуыҡта, ҡарҙы шығырлата баҫып атлап барыу үҙе бер бәхет ул. Эҫе мунсанан сығып һалҡын һауаны күкрәк тултырып тын алаһың да: ""О, шәп булды, иртәгә тағы яғырға кәрәк, ""- тигән уй менән өйгә йүнәләһең. Беҙҙең МАХ каналына ҡушылығыҙ!",Һинд киноһынан. ҡара мунсаға,['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,3123,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-12-28/ind-kino-ynan-ara-munsa-a-4523040,2025-12-28T00:21:00+00:00
"""Был рецептты тултырылған ҡаҙ тип түгел, ҡаҡланған ҡаҙ тип тә атарға мөмкиндер. Баштан башлайым әле. 12-15 йылдар элек дуҫым тултырылған өйрәк әҙерләргә өйрәтте. Уның: Бер тәүлек бер ҡап тоҙ һалынған һыуҙа тоторға, - тип әйткәнен мин өс тәүлек тоҙло һыуҙа тоторға, тип оҙаҡ тотҡанмын. Йылдар буйына ҡаҙҙы өсәр тәүлек тоҙло һыуҙа тотоп әҙерләнем. Хәҙер яңылыш иҫләп ҡалғанымды беләм дә ул, тик һаман да үҙемсә эшләйем. Өс көн буйына ҡаҙҙы ҙур табаҡта тотам (10 литр һыуға бер ҡап тоҙ алам), ваҡыт-ваҡыты менән әйләндереп торам. Ҡаҙ түшкәһе һыуһыл була, тоҙҙоң тейешлеһен генә ала. Һыуҙан алғас, ҡаҙҙың эсен-тышын  гәрсис (горчица), аджика, һарымһаҡ, куркума, йә иһә паприка (төҫөн һарғайта йәки ҡыҙарта) менән ыуам. Эсенә йәшел алма, ҡара емеш һалам. Муйынын бәйләйем, ҡорһаҡ өлөшөн ағас таяҡсалар менән эләктереп ҡуям. Бер нимәгә лә төрмәйем. Ҡоро табаға һалып, башта ҡыҙарғансы ҡыҙыу утҡа, унан өс сәғәткә иң талғын утҡа ҡуям. Кетерҙәп кенә бешә, телеңде йоторлоҡ була. Эсендәге алма менән ҡара емештең тәмен белһәгеҙ! .. Ҡаҙ-өйрәгең булһа, иң еңел әҙерләнгән ризыҡтарҙың береһе ошо инде минең әҙерләгән ысул"", - тип яҙа Ирина ханым. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Яңы йыл табынына - тултырылған ҡаҙ,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Аш-һыу,1525,https://yanshishma.com/articles/ash-yu-ser-re/2025-12-30/ya-y-yyl-tabynyna-tultyryl-an-a-4524825,2025-12-30T00:40:00+00:00
"Европа шурасыЕвропа шурасының баш итәкче органы саналган Министрлар комитеты 3 май көнне чыгарган бу карар Кырымда һәм Акъярдагы (Севастополь) вазгыятькә карата комплекслы рәвештә чыгарылган беренче карар дип бәяләнде. 11 маддәдән торган бу документның 5 нче маддәсе турыдан-туры кырымтатарларга карый. Карарда Русия мәхкәмәсенең кырымтатар халкы Мәлесен экстремистик оешма дип тануы, аның эшчәнлеген тыюы, Мәлес лидерларын Кырымга кертмәү карары кырымтатарларның хокукларын итди рәвештә боза. Бу карар юкка чыгарылырга тиеш, диелә. Европа шурасы Русияне Кырымда кеше хокукларын үтәргә, бу хокукларны бозуны туктатырга, шул исәптән сүз, ыелышлар, дини иреклекләрне кысуны, дискриминация чараларын, хаксыз тоткарлау, әзалауларны, шулай ук милли азчылыклар - кырымтатарлар һәм украиннарны - репрессияләүне туктатырга чакыра. Шулай ук бу документ ирле һәм халыкара матбугат чаралары, кеше хокукларын яклаучы, дәүләттән тыш оешмалар өчен Кырымда куркынычсыз эшләү шартларын тудырырга, Европа кеше хокуклары конвенциясе стандартлары, принциплары нигезендә сүз, фикер иреклеге тәэмин итәргә, дискриминацияне бетерергә чакыра. Георгий ЛогвинскийЕвропа шурасы парламент ассамблеясының вице-президенты Георгий Логвинский(Украина президентының кырымтатар мәсьәләләре буенча вәкаләтле вәкиле Мостафа әмилевнең ярдәмчесе булып эшләде), Русия Федерациясе бу карарны үтәүдән баш тартса, Көнбатыш өчен бу Русиягә карата санкцияләрне көчәйтү өчен өстемә бер аргумент була ала, диде. Хәзер Мәлес әгъзасы булганы өчен эзәрлекләнгән кеше Русия инаять кодексы нигезендә иректән мәхрүм ителә ала. Моның өчен гаепле булганнар, ягъни Министрлар комитеты кабул иткән документны үтәмәгәннәр, беренчедән, финанс әза көтә ала, икенчедән, хаксыз иректән мәхрүм иткәннәре өчен гаепле булганнар инаять аваплылыгына тартылачак. Бу карар Кырымда кырыс шартларда әсирлектә булган кырымтатарларны яклаучы бер сигнал, диде Логвинский. Дмитрий КулебаЕвропа шурасында Украинаның даими вәкиле Дмитрий Кулеба: Европа шурасы беренче тапкыр кырымтатарларга бәйле махсус карар алды, диде. Украинаның тышкы эшләр министры Павел Климкин Европа шурасының карарын ""Бу - Русиягә басым ясау өчен тагын бер чара"", дип бәяләде. Европейская правда газетасы Европа шурасының карарын ""Европа шурасы БМОның Һаагадагы мәхкәмәсе белән юридик яктан бәйле булмаса да, Страсбургта алынган бу карар Украинаның Русиягә каршы барган мәхкәмәсендә дә ярдәм итә ала, чөнки бу мәхкәмә башка халыкара оешмаларның алган карарларына да игътибар итә"", дип бәяләде. Абдурешит ДжеппаровКырым кеше хокуклары контакт төркеме координаторы Абдурешит Джеппаров Азатлыкка: ""Бәлки кемдер мондый документларны Русия үтәмәячәк дип уйлыйдыр, ләкин болай уйласак, бернәрсә дә ярдәм итмәячәк дип утырсак, хәлләр тагын авыр булчак. Мондый карарны халыкара оешмалар ала икән, аларның перспективада тәэсире көчәеп барачак. Һәрхәлдә без сак астында булган ике кешебезне - Мустафа Дегирменджи һәм Али Асановны өй сагы астына күчерә алдык. Халыкара оешмалар Кырымдагы хәлләргә карата алган карарлар мондый эшләргә күзгә күренмәгәнчә тәэсир итәлә"", диде. Ильми УмеровМәхкәмәдә эше каралган Мәлес рәисенең урынбасары Ильми Умеров Азатлыкка: ""Әгәр дә Русия кануннарны үтәгән ил булса иде - Европа шурасының карарларын үтәргә тиеш булыр иде, Мәлес белән бәйле инаять эшләрне ябар иде. Страсбургта алынган карарның Кырымдагы хәлләргә турыдан-туры тәэсире булмастыр, ләкин никадәр күп илләрнең юлбашчылары Кырымдагы хәлләргә мондый фикердә нык торсалар, бәлки Русия дә үзгәрергә мәбүр булыр иде"", диде.",Европа шурасы кырымтатарларны яклап чыкты,['Дин' 'Иҡтисад' 'Сәйәсәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 1 1 0 1 0 0 1 0 0 0 0],6,Ҡырым,3506,https://www.azatliq.org/a/28470199.html,2017-05-05T13:46:13+00:00
"Татарстан милли китапханәсе. Архив фотосыКичә, 28 июльдә ""Татар археографиясе"" сериясенә кергән китаплар ачык интернетка чыгарылды. Аларны Татарстан милли электрон китапханәсендә укып була, дип хәбәр итә Татарстан милли китапханәсе. ""Хәзер урта гасыр шигъриятеннән Кәрим Тинчуринның билгесез пьесаларына кадәр, халык фольклорыннан солдат хатларына кадәр, Бакый Урманчекөндәлекләреннән татарларның кыскача тарихына кадәр интернет киңлекләрендә татар телендә тулы күләмдә укырга мөмкин"" диелә хәбәрдә. ""Татар археографиясе"" китаплар сериясе 2008 елдан нәшер ителә, анда Милли китапханәнең Кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлегендә сакланган татар телендәге әдәби, тарихи, документаль һәм башка хатлар һәм истәлекләр бастырыла. Проектның авторы — филология фәннәре кандидаты, Милли китапханәнең кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлегенең әйдәп баручы фәнни хезмәткәре, археограф, текстолог Раиф Мәрдәнов. Бүгенге көнгә әлеге сериянең 29 китабы чыккан. Татарстан милли китапханәсенең кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлеге быел үзенең 30 еллыгын үткәрә, бу уңайдан ""Татар археографиясе"" китаплар сериясенең 30 нчы китабы чыгачак. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Татар археографиясе"" сериясенә кергән китапларны интернетта да укып булачак",['Татарстан' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 1 0],3,Яңылыҡтар,1219,https://www.azatliq.org/a/31965421.html,2022-07-29T12:15:21+00:00
"Зәринә Нигъмәтанова, ""Карурман"" дип аталган өстәл уены авторларының берсефикерләр— Зәринә, ""Карурман"" уенын ясау идеясе ничек туды? — Быел 19-29 июньдә ""Вдохновители"" дигән бөтенрусия хәрәкәте оештырган яшүсмерләр лагерендә булдым. ""Импакт-бизнес"" сменасы иде. Импакт-бизнес ул эшмәкәрлек белән шөгыльләнеп, дөньяга, кешеләр тормышына, итимагый өлкәләргә үзеңнән позитив үзгәреш кертү дигән сүз. Шунда 6 көн дәвамында төрле тренинглар оештырылды, соңгы 3 көндә командаларга бүлеп бурыч куйдылар: ниндидер бизнес проект уйлап чыгарырга һәм шуны сатуга кадәр иткерергә кирәк иде. Көн ярым вакыт калып барганда, оештыручыларының берсе Михаил Палей безнең янга утырды да, команданың фикер алышуын тыңлап торды да: ""Бәлки, сез өстәл уены ясый алырсыз? "" диде. Шунда мин бу идеяне күтәреп алдым һәм татар мифологик персонажлары белән уен ясарга тәкъдим иттем. Безнең командада күбрәк урыслар, алар татар мифологиясен белеп бетерми. Татар булганнары да урыс телле һәм ул өлкәне белмиләр. Үземә кызык тема булгач, бар эчтәлеген, мәгълүматын табып язу минем өскә төште. Тизрәк булсын өчен, картадагы беренчел проекттагы персонажларны нейрочелтәр ярдәмендә ясадык. Әнием Апас районы Карамасар авылында китапханәдә эшли. Аңа шалтыратып, мифологик персонажлар турында китаплар сораштым, фотоларга төшереп, андагы мәгълүматны ибәрүен сорадым. Көн ярым эчендә эшләсәк тә, ул кызык кына килеп чыкты. Смена азагында проектларыбызны, Татарстаннан гына түгел, Русиянең башка төбәкләреннән дә булган төрле эшмәкәрләр, түрәләр каршында тәкъдим иттек. Ул күп кешегә ошады. ""Карурман"" уены— Сезнеке кебек милли юнәлешле проектлар бар идеме? — Татарстан һәм аның күренекле урыннары белән бәйле бер проект бар иде. Аны, бәлки, күпмедер дәрәәдә милли дип атарга буладыр. Башка юк иде. — Әлеге яшүсмерләр сменасында тәкъдим ителгән проектларның ничәсе базарга чыкты? — 7-8 проект арасыннан реаль рәвештә зур базарга чыкканы һәм эшкә сәләтле дип табылганы безнең проект кына булды. Хәзер сатулар бара. Әмма эш әле дә тукталмый, уенны камилләштерүне дәвам итәбез. —Татар мифологиясе темасын үзең тәкъдим иткәнсең. Син мифология белән кызыксынасыңмы? Бу каян чыккан тема булды? — Татар мифологиясе, татар әкиятләре кечкенәдән безнең тәрбиянең аерылгысыз бер элементы булды. Әти-әни гастрольләрдә чакта, күбрәк әбидә тордым, ул да бик күп әкиятләр сөйли иде. Үсә төшкәч кенә мин аларның әкият кенә түгел, ә татар мифологиясе нигезе булуын аңладым. Аннары, йортта тик торганнан нидер төшеп китә икән, әби: ""Өй иясе йөри бугай"", өй иясе шаяра"", дип куя иде. Су анасы – су иясе, Шүрәле – урман иясе, пәриләр турында сөйли иде. ""Мунчага кергәндә дә тамак кырып керергә кирәк, пәриләр качсын"", дия иде әби. Бездә генә түгел, башкалардан да ишеткәнем бар, кемнәрдер пәригә тамак кырмый, ә мунча иясе белән исәнләшеп керә икән, мәсәлән. Болар барыбер ничектер хәтердә кала, чөнки татар мифологиясе ул практик нигезле, тормышчан. Һәм анда төгәл мәгълүмат яки конкрет чикләүләр дә юк. Мифология турында китапларны укыйсың, алар төрле кешеләр сөйләгәннәрдән ыелган, аны туплаган авторлар да үзеннән нидер өсти яки үзгәртә торгач, мәгълүмат төрле булуы мөмкин. Без шуңа китаплардан гына тупламадык, карталарны камилләштерү өчен төркемебез белән Казан федераль университетының филология фәннәре докторы Ләйлә Дәүләтшинабелән күрештек. Ул төрки халыклар фольклоры, татар мифологиясе турында китаплар язган белгеч. Без уенга татар мифологиясендә булган гомуми образларны алып эшләдек. ""Карурман"" уены—Сезнең карталарда нинди мифологик һәм әкияти персонажлар кулланылды? — Уен 52 картадан тора. Дүрт иң төп ""легендар"" карта, икешәр данәдән торган 19 төрле гадәти карта, 10 ярдәмче карта. Легендар карталар нейрочелтәр ярдәмендә эшләнде һәм мифологиядәге нигез персонажлардан гыйбарәт: Тәңре бабай, Умай ана, Эрлик, ир-су. Гадәти карталарны рәссамнарыбыз ясады, бу түбәнрәк катламда торучы рухлар, ияләр: Убыр, Дию, Юха, Пәри, Зилант, Шүрәле, Абзар иясе, Су анасы һәм башкалар. Ә ярдәмче карталар: читек, дага, курай, өчпочмак, артыш, бөти, шайтан таягы һәм башкалар. —Аны бүген кайдан сатып алып була? Өстәмә тираж кайчан булачак? — Эксперимент рәвешендә, октябрь башында 100 данәдә беренче тиражны чыгардык. Яхшы сатылуын күрдек. Телеграм каналы аша заказ биреп була – 590 сум тора. Инде икенче тиражга әзерләнәбез. Күпмедер мәгълүматны төзәтәсе бар, шуннан соң бастырачакбыз. Икенче тираж белән Казанэкспресс, Озон, Вайлдберриз кебек маркетплейсларга чыгасыбыз килә. Эшне масштаблырак итәсе килә. —Кайсы урыннарын төзәтәсегез килә? — Шрифт белән буталчык чыкты. Типографиянең компьютеры безнең ""Ө"" хәрефен кайбер очракларда укымаганмы, шулай төзәтелгәнме – берничә хата бар. Кайдадыр ""ө"", кайдадыр ""о"" киткән. Аннан соң, уенны иң беренче сатып алган кешеләрнең киңәш-тәкъдимнәренә дә колак салып, камилләштерү кирәк. Шуңа алып уйнап караган кешеләр фикерләрен язса, бик рәхмәтле булыр идек. ""Карурман"" уены—""Карурман"" уенында татарча язылган ияләр, рухлар булса да, уен урысча булган. Ни өчен татарча түгел? — Бу бизнесның проектын эшләгәндә, максатчан аудитория дә билгеләнергә тиеш иде. Без аудиторияне татар мәдәнияте белән кызыксынучылар, туристлар һәм өстәл уенын яратучылар өчен дип ясадык. Беренчедән, әйткәнемчә, командабызда да күбрәк урыслар һәм урыс телле татарлар иде. Дөресен әйткәндә, яшерен-батырын түгел, хәтта татарларның да күп өлеше бүген урыс телле – ул үзен татар дип санаса да, татарча аңламый. Шуңа без телгә түгел, ә нәкъ менә мәдәнияткә басым ясадык. Мәдәният аркылы шул ук үз татарларыбыз арасында да, туристлар арасында да татар мифологиясен популярлаштыру идеясе алга чыкты. Саф татар аудиториясенә генә эшләсәң, ул бик тар даирә өчен эшләнәчәк иде. Ләкин бу эшнең башы гына бит әле, без хәзер татарча бастыру юлларын да эзлибез. —Димәк, уен киләчәктә татарчага тәремә ителәчәк, татарча тиражы да басылачакмы? — Мин телим, андый уй бар. Аның берние дә юк, карталардагы әзер текстны, уен тәртибен тәремә итәргә генә кирәк. Татарча проектларны үстерү буенча махсус грантлар бар икән, шунда катнашырга телибез. Дөнья татар конгрессының башкарма комитеты итәкчесе Данис Шакировкада яздык, аның белән күрешергә ниятебез бар. Аңа үз эшебезне күрсәтеп, өстәл уенының нәкъ менә татарча варианты турында сөйләшергә телибез. Татар конгрессы төрле төбәкләрдәге татарлар өчен форумнар, конференцияләр оештыра. Бу уенның татарчасы анда сувенир буларак таратылырга да мөмкин. Гомумән, бу оешма башка төбәкләрдәге татарлар белән безнең арадагы күпер, алар белән элемтә урнаштыра ала. Татар мифологиясе нигезендә эшләнгән татарча уенны таратуда ярдәм күрсәтерләр дигән өметебез бар. — Татарстан Яшьләр эшләре министры урынбасары Софья Мостафина белән дә очрашкансыз икән, ул сезнең белән фотоны социаль челтәренә урнаштырган, аның белән ниләр турында сөйләштегез? — Тиздән Яңа ел итә, балаларга бүләкләр тутырачаклар. Конфет-шоколадлар, баллы ризык биргәнче, безнең ""Карурман"" өстәл уены файдалырак булыр кебек тоелды. Бар яктан да файда килеп чыга. Беренчедән, балалар гаджетларга бәйле булып телефонда утырганчы, шушындый өстәл уены белән мавыгып китсә, күпкә файдалырак булыр. Икенчедән, Яшьләр эшләре министрлыгына да файда, чөнки балаларга, яшүсмерләргә файдалы бүләк әзерли алалар. Өченчедән, бу безнең проектның үсешенә дә ярдәм. Милли яктан караганда да, татар мифологиясен популярлаштырудан Татарстан да ота. — Министр урынбасары бу идеяне ничек кабул итте? Өметләр акландымы? Ярдәм булыр дип уйлыйсызмы? — Әлегә төгәл генә берни дә билгеле түгел, ләкин бик позитив кабул иткән кебек тоелды. ""Миңа сезнең идея ошый"", диде. Аңа килеп керүебез дә иңел генә булды, министр урынбасарлары алай иңел генә кабул итә дип белми идек. Без аннан бик сөенеп, күтәренке кәефтә чыктык. — Яшьтәшләрегез арасында уенга карата кызыксыну бармы? — Әлбәттә бар. Без проектны әзерләү барышында ук уенның демо-версиясен яшьтәшләребез арасында уйната идек һәм аларның фикерләренә колак салып, аңа ниндидер үзгәрешләр кертә бардык. Механик өлешләрендә, мәсәлән. Классташларым, дусларым арасында ул популярлашып өлгерде, алар аны яңа бренд итеп кабул итте. —""Карурман""ның беренче эш төркемендә 7-8 кеше идек, дидең. Бу уен популярлашып китсә, зур масштабларга чыкса, хокукый иясе кем була? Хокукый ягын ничек оештырдыгыз? — Безнең төркемдә 18 яшьлек Геннадий Сарандовбулгач, ул үзмәшгуль буларак теркәлде, сатуларны аның аша эшлибез. Тираж сатылгач, үзара төзелгән килешү нигезендә иади төркемдәге һәр катнашучыга билгеле күләмдәге процентлар түләнә. Калганнарга, эшенә карап, гонорар бирелә. Һәркемнең эш вазифалары, бурычлары язылган. Мәсәлән, мин уенның текст эчтәлеге, социаль челтәрләрдәге үсеш, СММ, гомумән, медиа өлкәсе һәм пресса белән аралашу өчен аваплы. Динара Мәрданшинагрантлар белән шөгыльләнә. Алия Шәйхуллинабелән Полина Крама– рәссамнар, алар бизәү эшләрен башкара. Әлбәттә, боларның һәрберсе бүленгән һәм алдан сөйләшенгән. Без команда белән атна саен күрешеп торабыз, барысы да ачык. ""Карурман"" уены—Беренче тираж нинди акчага басылды? — Без проектны сменада тәкъдим иткәндә үк Казанның Тимер юлчылар Мәдәният йорты мөдире Евгения Сабируловабезгә ярдәм итәргә теләк белдерде. Ул типография белән рассрочкага килешү төзергә ярдәм итте, тираж сатылып беткәч, без басылырга тотылган акчаны кайтарабыз дип килештек. —Шулай да, уенның исеме ничек ""Карурман"" булды? — Без ул вакытта сменада идек, мин әни белән шалтыратышып шушы уен турында сөйләдем һәм исем вариантлары турында аның фикерен сорадым. Ул үзе дә берничә исем әйтте, арада ""Карурман"" да бар иде. Ул безгә ошады. Төркемдә урыслар булгач, башта алар аның ни икәнен аңламады, билгеле. Аңлагач ошаттылар, шушы исемне калдырдык. Карурман символик яктан да бик туры килде кебек. Без телеграмда уенның үз каналын булдыргач, анда мифологик персонажлар турында викториналар да ясадык. Күп кешенең татар мифологиясе турында белеме дә шул карурман булуы шунда яхшы күренде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!","""Карурман"" – татар мифологиясенә нигезләнгән өстәл уены: татарчасы да ясалырмы?","['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'
 'Шоу-бизнес']",[1 0 1 0 1 1 0 1 1 1 0 1 1 0],9,Әңгәмә,9891,https://www.azatliq.org/a/32637505.html,2023-10-14T21:00:56+00:00
"На форуме были организованы разнообразные образовательные зоны и выставки. Особый интерес вызвали мастер-классы от проекта ""Навигаторы детства"", посвященного развитию гибких навыков у школьников. Педагоги ознакомились с передовыми методиками преподавания, игровыми подходами и интерактивными формами занятий. Муниципальные координаторы провели отдельную встречу для обсуждения планов на предстоящий учебный год, обмена опытом и получения рекомендаций по организации воспитательной деятельности. Для них также были организованы тренинги по развитию лидерских качеств и навыков командной работы. В рамках пленарного заседания состоялось торжественное награждение педагогов благодарностями Министерства образования и науки Республики Башкортостан за их самоотверженный труд и высокий профессионализм. Лучшие классные руководители были отмечены памятными знаками и дипломами. В целом, форум стал ценным источником новых знаний, вдохновения и профессионального развития, предоставив участникам импульс для дальнейшей плодотворной работы.",Республиканский форум классных руководителей,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Мәғариф,1032,https://uchbash.com/articles/upravlenie-obrazovaniem/2025-08-24/respublikanskiy-forum-klassnyh-rukovoditeley-4359601,2025-08-24T20:01:00+00:00
"Дамир МөхетдиновфикерләрРусия мөселманнары Диния нәзарәте рәисенең беренче урынбасары Дамир Мөхетдинов мәчетләрдә куәт структураларының даими рейд ясап торуын туктатырга чакырды. Бу хакта ул 30 ноябрьдә Мәскәүдә узган Русия Федерация шурасы каршындагы милләтара һәм динара шура утырышындабелдерде. Дамир Мөхетдинов үзенең ""дәүләт коручы милләт — Русиядә икенче халык саналган татар"" булуын да искә төшерде. Аныңча, мондый рейдлар Русиянең ислам дөньясы белән якынаюына комачаулый. Тикшерү вакытында төшерелгән видеолар социаль челтәрләр аша тарала һәм Якын Көнчыгыш медиаларында да күрсәтелә. Кайбер очракларда бу Русиянең дәүләт сәясәте буларак бәяләнә, диде ул. ""Безнең мәчетләр, мәдрәсәләр, ислам үзәкләре дәүләт органнары тарафыннан рөхсәт алып эшли. Мәчетләрдә имам булып хезмәт итүчеләр — дәүләт лицензиясе алган Русия югары мөселман уку йортларын тәмамлаучылар. Европада гына Төркия, Алжир, Мәгъриб имамнары эшли. Монда саф урыс телендә вәгазь сөйләүче безнең кешеләр. Безнең гыйбадәт йортларында коткы таратуны туктатыгыз"", дип чыгыш ясады Мөхетдинов. Мөфти урынбасары миграция сәясәтен, террорчылык белән көрәш һәм этник проблемнарны дин, мәчет эшчәнлеге һәм гыйбадәт йортлары ачылышы белән бәйләмәскә чакырды. ""Мәчетләр чиркәүләр, синагогалар һәм буддизм гыйбадәтханәләре кебек үк дәүләт оешмалары һәм хезмәтләре тарафыннан тикшерү объекты булудан туктарга тиеш. Алайса Украинада безнең православ чиркәүләрен даими тикшергән һәм Рус православ чиркәвенең милкен тартып алган кебек булачак"", диде ул.7 июльдә Мәскәү өлкәсенең Котельники шәһәрендә урнашкан мөселман үзәгенә ОМОН бәреп керде һәм омга намазынөзде. Тикшерү вакытында куәт оешмасы вәкилләре мөселманнарга намаз укып бетерергә рөхсәт итмәве, аларны йөзләре белән идәнгә яткыруы, балаларны куркытуы, намаз келәменнән аяк киемендә йөрүе, ОМОН вәкиленең берсе мәхәллә халкы тарафына янгын сүндерү иһазы белән сыекча атуы турында хәбәр ителде. Бер атнадан — 14 июльдә Мәскәү өлкәсе Дзержински шәһәре мәчетендә тикшерүүтте. Хәтта ОМОН белән мөселманнар арасында кыска гына гауга да килеп чыкты. Адвокат Марат Ашимов моны канунсыз гамәлләр дип Азатлыккабелдергән иде.20 октябрьдә Котельники бистәсендәге гыйбадәт йортында куәт оешмалары хезмәткәрләре чираттагы рейд уздырды һәм мөселманнарны хәрби комиссариатка, ә аннары хәрби әзерлек үзәгенәалып китте. Соңгы вакытта куәт оешмалары Мәскәүдәге гыйбадәт йортларында да тикшерүне көчәйтте. Русия башкаласының Митино һәм Южное Бутово районнарындагы намаз уку биналары урыс активистларының шикаятьләреннән соң ябылды. Моңа Дагыстан вакыйгалары, мигрантлар сәясәте һәм соңгы вакытта чәчәк атучы урыс шовинизмы йогынты ясаган дипфаразлыймәхәллә итәкчесе. Ноябрь башында Мәскәү өлкәсенең Дзержински шәһәрендәге мөселман үзәгендә омга намазы вакытында бер кеше кулына гранатага охшаш әйбер тотып бәреп кергән. Имам омга намазын өзәргә мәбүр булган. Мәхәллә халкы югалып калмаган, исерек ир-атны туктата алган, дипхәбәр ителде. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Дамир Мөхетдинов мәчетләрдә рейд уздыруны туктатырга чакырды,['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Дин,3030,https://www.azatliq.org/a/32711000.html,2023-12-01T20:49:00+00:00
"Радий Хәбиров әлеге көндә МХО-лағылар һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам итеү төп бурыс булып ҡалыуын хаҡында күптәнән әйтә килде: Бөгөн республикала берҙәм формала эшләүсе 6 үҙәк эшләй. Йыл аҙағына тиклем 18 буласаҡ, уларҙы бөтә райондарҙа һәм ҡалаларҙа асыу күҙаллана. Тәүгеләрҙән булып Үҙебеҙҙекеләр йорто Стәрлетамаҡта барлыҡҡа килә. Үҙебеҙҙекеләр йорто белгестәренә махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар һәм ветерандар төрлө һорауҙар буйынса мөрәжәғәт итә. Мәҫәлән, ауыр тормош хәлдәрендә ярҙам күрһәтеү, алғы һыҙыҡтағы яугирҙарға гуманитар ярҙам йыйыу, һәләк булған геройҙарҙың хәтерен мәңгеләштереү, спорт һәм мәҙәни саралар ойоштороу буйынса. ""Ветерандарҙың мәсьәләләрен хәл итеүҙә формализм булырға тейеш түгел. Беҙҙең ҡалала хәрбиҙәрҙе тыныс тормошҡа яраҡлаштырыу өсөн бөтөн система төҙөнөк"", - тип иҫәпләй стәрлетамаҡ хакимиәте башлығының Хәрбиҙәр менән үҙ-ара эш итеү буйынса кәңәшсеһе Юрий Орда. Стәрлетамаҡ - Башҡортостанда махсус хәрби операция геройҙарына арналған мемориаль комплекс асылған беренсе ҡала. Уны Еңеү паркында төҙөгәндәр. Бында өсмөйөш формаһында өҫкә ынтылыусы торналар һүрәтләнгән плитәләр ҡуйылған. Һулда - тылға ярҙам итеү күренештәре: балалар һалдаттарға хаттар яҙа, окоп шәмдәрен тултыра, ҡатын-ҡыҙ маскировка селтәрҙәре бәйләй, гуманитар йөк һалынған ҡумталар тора. Уң яҡта - маскировка селтәре аҫтында блиндаж кейгән яугир. Скульптура композицияһында өс Өҡатнашыусы – мобилизацияланған, кадрҙар хәрбие һәм ирекмән ҡатнаша. Постаментта «Махсус хәрби операция геройҙарына» тигән яҙыу бар. Һәйкәлде асыу ваҡытында Радий Хәбиров, Стәрлетамаҡта илде яҡлап һәләк булғандарға, хәҙер алғы һыҙыҡта булғандарға һәм тылда ярҙам иткәндәргә арналған республикала тәүге ҙур мемориал асылды, тип билдәләне. СВО ветерандары Ассоциацияһының урындағы бүлексәһе рәйесе Филүс Аҫылғужин республика халҡының фронтҡа ярҙам итеп, еңеүҙе яҡынайтыуы хаҡында һөйләне. Беҙҙең яугирҙарға Ярҙам итеүҙең мөһим өлөшө булып Башлыҡтың МХО зонаһына шәхси сәфәрҙәре тора. Һис шикһеҙ, был билдәле бер хәүеф менән бәйле, Әммә Радий Хәбиров хәрби бурыстарҙы үтәгән кешеләргә ҡарата ихтирам һүҙҙәр менән генә сикләнергә тейеш түгел, тип иҫәпләй. Күптән түгел, август аҙағында, Радий Хәбиров яҡташтарыбыҙ һуғышҡан подразделениеларға барҙы. Үҙегеҙҙе һаҡлағыҙ. Беҙ һеҙҙең өсөн бик ныҡ борсолабыҙ. Республика һеҙҙең өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй. Ҡайтығыҙ, беҙ һеҙҙе өйҙә көтәбеҙ», – был төбәк Башлығы яугирҙарыбыҙға мөрәжәғәт иткән төп һүҙҙәр. Рәсәй геройы Борис Дудко Радий Хәбировтың махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар араһында абруйы ҙур булыуын әйтте. Уның исемен алғы һыҙыҡта Башҡортостандан ғына түгел, башҡа төбәктәрҙән дә беләләр, тине ул. Республика Башлығы һәләк булған балаларыбыҙҙың ғаиләләренә айырым иғтибар бирә. Башҡортостан ҡалаларына һәм райондарына эш сәфәре графигында – МХО-ла һәләк булған ҡатнашыусыларҙың ата-әсәләре, ҡатындары һәм балалары менән осрашыу. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, республикала махсус операцияла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына 54 төбәк ярҙам сараһы ғәмәлдә, улар тормоштоң бөтә өлкәләрен тиерлек үҙ эсенә ала. Шулай итеп, ҡайтҡан яугирҙарға һәм уларҙың туғандарына эшкә урынлашыуҙа ярҙам итәләр. Шифахана-курорт дауалау популяр ярҙам сараһы булып ҡала. Республика шифаханаларында 7 мең самаһы хәрби хеҙмәткәр һәм уларҙың туғандары ял иткән. 1 меңдән ашыу кеше шәхси йорттарға газ үткәреү өсөн сертификат алды, 206 ғаилә бушлай ер участкаларына хоҡуҡтан файҙаланды, 244 кеше льготалы социаль хаҡ буйынса торлаҡ һатып алды. Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың балалары мәғариф өлкәһендә әүҙем ярҙам ала. 9 меңгә яҡын кеше балалар баҡсаһына бушлай йөрөй, 8 меңе – дөйөм белем биреү учреждениеларында түңәрәктәргә яҙылған. 7,5 меңдән ашыу уҡыусы ҡала ситендәге лагерҙар ял итте, 742 балаға колледждарҙа бушлай уҡыу өсөн сертификат йәки компенсация бирелә. 20 мең студент бушлай туҡланыу менән тәьмин ителә. Хәрби хеҙмәттән 2,4 меңдән ашыу китеп республикаға ҡайтты. Уларҙың мең ярым самаһы шифахана-курорт дауалауын алды. Ҡайтҡан яугирҙарҙың яртыһынан күберәге эшкә урынлаштырылды. Хәрби хәрәкәттәр эҙемтәләрен еңеп сығыу өсөн психологик һәм психотерапевтик ярҙамды 1228 кеше ала. ""Бөтә яугирҙар ҙа өйҙәренә ҡайтҡас, шәхси иҫәпкә алынған. Һәр кемгә остаз беркетелгән, ә эш адреслы һәм теүәл алып барыла, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды хөкүмәт вице-премьеры Руслан Хәбибов. - Улар өсөн кәрәкле медицина, психологик, социаль һәм хоҡуҡи ярҙам күрһәтеүҙә комплекслы ярҙам ойошторолоуы мөһим». Радий Хәбиров, яугирҙар ҡайтҡас, киләсәккә һөҙөмтәле эшләү өсөн ҡоралдарҙы көйләү мөмкинлеге бар, тип билдәләне. Сайт журнала ""Башҡортостан ҡыҙы"". Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.",Башҡортостан МХО-лағыларға ярҙам итә,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 1 1 1 1 1 0 0 1 0 0 0],8,Махсус хәрби операция,4666,https://bashkizi.ru/articles/care/2025-09-17/bash-ortostan-mho-la-ylar-a-yar-am-it-4391470,2025-09-17T12:29:00+00:00
"""Бәрәкәт"" ансамбле. Дашгын Ибраһимхәлилов (у), Любин Зено, Фәридә Диярова, Алинә Булатова, Базарбай Морат, Геннадий Макаров, Алмаз Әсхәдуллин (алда)""Бәрәкәт"" ансамбле милли уен коралларын пропагандалауда, югалган төрки-татар аһәңнәрен булдыруда беренче адымнарын ясаган инде. Бу ансамбль итәкчесе Алмаз Әсхәдуллин тамырларга кайту өчен махсус дәүләт програмы булдырып белгечләр әзерләргә һәм Татарстанның милли уен кораллары оркестрын оештырырга кирәк дип әйтә. Әсхәдуллин Азатлык сорауларына авап бирде. 5""Бәрәкәт"" ансамбле– Әйтегез әле, бүген радиода, телевидениедә, сәхнәләрдә, бәйрәмнәрдә булсын, бөтен яңгырый торган музыканы алсак, халык уен кораллары итәрлекме? – Безнең ""Бәрәкәт"" – ул фольклор ансамбле. Без төрки уен коралларында: саз, думбра, дәф, курай, кубызда уйныйбыз һәм тамак белән дә ырлыйбыз. Мин хәзер милли уен коралларында уйнау шактый аз дип әйтер идем. Ул советлар чорында югалган. Советлар берлеге заманында бүленү булган дип уйлыйм. Бәлки, бу хәл махсус дәүләт тарафыннан оештырылгандыр. Башкортларга курай, казакъларга думбра, татарларга гармун бирелгән. – Ул гармун янында татар курае да бар бит әле. – Әйе. Әмма ул курайлар бик күп төрле һәм уен кораллары да шулай ук. Бәрмә уен коралларын, думбраларны алсак та аларның төрләре бик күп. Әле дутарлар һәм башка уен кораллары да бар. Мин ""Төрки уен кораллары һәм алар белән дәвалау"" дигән темага диплом эше яздым. Төрки уен коралларын тикшергән вакытта бездә дә аларның чагылышларын табам. Алар бездә булган, әмма сакланмаган гына. Казан яулап алынгач күп нәрсә югалган. Хәзер галимнәр, мисал өчен, галим Геннадий Макаров та һәм Айдар Фәйзрахманов итәкчелегендәге фольклор ансамбле дә аны яңадан үстерергә тырыша. Ләкин аутентик музыканы популярлаштыру хәзерге вакытта бик авыр. Бу хәлдән берничә ысул белән чыгарга мөмкин. – Нәкъ менә халык күңеленнән ташып чыга торган хисләр тудыра торган халык уен коралларын бүген ничек пропагандалап була дип сорамакчы идем. – Минемчә, бренд ясау кирәк. Минем ""Бәрәкәт"" ансамбле бар, без дүрт ел эшлибез инде. Консерваториядә Геннадий Макаров классында башладык без аны, мин ул уен кораллары белән бик кызыксынып киттем. Галимнең төрле төбәкләрдән ыйган материалларын ансамбль белән башкарырга тотындык. ""Бибарс"" проектында күп иптәшләремне очраттым. Без төрле уен кораллары кулланылган уникаль ансамбль ясадык дип әйтер идем. Мисал өчен, Базарбай Моратның думбрада уйнаулары безнең Алтай якларындагы төркиләр стилендә. Ул безнең канда бар. Безнең Дашгын Ибраһимхәлилов азәрбайан, ул кеманчада уйный, фарсы якларыннан килгән аһәңнәр яңгырашын иткерә. Безнең 15лап сүзләребез дә фарсы сүзләре бит. Любин Зеноны алсак, ул сазда уйный. Төрки татарларның сазда уйнавы әдәби әсәрләрдә дә бар. ""Син сазыңны уйнадың"", ""Ай былбылым""нарны алсак, алар шәрык стилендә булгач, безнең уен кораллары белән бөтенләй башкача ишетелә. Без ул ырларны һәм башка татар көйләрен гомумән бөтенләй яңа яктан ачабыз. – Сез ""Бәрәкәт"" төркемен булдыргансыз, син аны милли уен коралларын, югалган аһәңнәребезне булдыруда беренче адым дип әйттең. Алмаз, бу уен коралларын халык йөрәгенә иткерү өчен тагын нәрсә эшләргә кирәк дип уйлыйсыз. – Минемчә, милли уен кораллары оркестры ясау кирәк. Борынгыдан килгән халык уен кораллары милли оркестр бездә юк. Туваларны, казакъларны, кыргыз, үзбәкләрне алсак, аларда бар. Бу традиция бездә югалган. Ул булганмы, тамырлары кая соң? Элекке заманнарда ханлыкларның сарайларында уйнаучылар төркеме булган. Бездә ханлык та юкка чыккан һәм төрки милли уен коралларында уйнау традициясе дә. – Оркестр кирәк дидегез, әмма итәкче оркестрны төзү өчен халык уен коралларында уйнаучылар арасыннан яхшыракларын сайлап алырга тырыша. Ә бу очракта уйный белүчеләрне кайдан сайлап алырга соң? Юк бит алар. – Минемчә, белгечләр проблемасы да бар. Алар бик аз һәм булганнарына да хөрмәт бик зур дип әйтмәс идем. Аларны итди кабул итмиләр, халык та аңламый. Татар дисәк, гармун һәм курай безнең халыкның күз алдына килә. Алар думбра да безнең уен коралы бит дип уйлап та карамый. Оркестрны оештыру өчен республика дәрәәсендәге зур програм булырга тиеш. Аннары оркестрда уйный торган белгечләрне булдыру кирәк. Бәлки консерватория, бәлки башка уку йортлары студентларын әлеп итәргәдер. Соңыннан язмаларны туплап, аларны оркестрга салып яңача башкаруны булдыру кирәк. Айдар Фәйзрахмановның фольклор ансамблен алсак, анда музыка һәм ырлар, ә бу яңа оркестр күбрәк музыка башкарырга тиеш дип уйлыйм. Бәлки бу музыканы халык аңласын өчен музыкаль театр ясарга да кирәктер. – Берәр югары уку йортында бүлек булдырылса, бәлки, бу музыка тарихын тикшереп хезмәтләр язган галимнәр дә чыгар иде, төрки татар уен кораллары турында китаплар басылыр иде? – Әлбәттә! Бүген баян һәм гармун – безнең йөзебез ул. Әгәр баян һәм гармунга кушып төрки уен коралларын да үзебезгә кертә алсак, без уникаль халык булачакбыз. Борынгы Болгар, борынгы Казан ханлыгының тарихта калган уен коралларын без яңадан кайтарырга тиеш. Без музыкаль яктан да бай һәм тирән тарихлы музыкалы республика булачакбыз.","""Татарстанның милли уен коралллары оркестры булырга тиеш""",['Дин' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Татарстан' 'Әҙәбиәт'],[0 1 1 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0],5,Мәҙәниәт,4986,https://www.azatliq.org/a/27012257.html,2015-05-17T23:00:07+00:00
"Баймакта колониягә хөкем ителгән активист Фаил Алсыновны хуплап узган каршылык чарасы. 17 гыйнвар 2024 елфикерләрБүген, 26 гыйнварда ""Чит илдәге башкорт милли хәрәкәте комитеты"" үзенең -каналында БМОга, Европаның кеше хокуклары шурасына, дөньяның хокук яклау оешмаларына, ил башлыкларына һәм бәйсез медиаларгамөрәәгать чыгарды. Оешма хәзерге вакытта Башкортстан республикасында башкорт халкына каршы киңкүләм золымнар бара дип яза. Бу - башкортлар бердәм активист Фаил Алсыновны яклаганга күрә эшләнә диелә. ""17 гыйнварда Фаил Алсыновны хуплап Баймак шәһәрендә ыелган тыныч кешеләрнекуәт оешмалары вәкилләре кыйнады. Алар арасында әрәхәтләнүчеләр күп иде. Алсыновны хуплап чираттагы тыныч чараны 19 гыйнварда Уфада үткәрделәр, анда халык ырлары, биюләре башкарылды, әмма көч кулланып куәт оешмалары вәкилләре куып таратты. 2024 елның 15 гыйнварыннан Федераль иминлек хезмәте (ФСБ) һәм эчке эшләр министрлыгы протестларда катнашучыларны эзәрлекли. Алар өйләргә бәреп керә, ишек-тәрәзәләрне имерә, рөхсәтсез тентү үткәрә"", диелә оешма мөрәәгатендә. ""Чит илдәге башкорт милли хәрәкәте комитеты"" хәзергә 120 дән артык кеше тоткарланды, аларның 20 дән артыгына инаять маддәләре нигезендә гаепләүләр белдерелде, дип яза. ""Алар барысы да сак астында, күпчелек тоткарланучыларның кайда булуы турында берни билгеле түгел. Тоткарланучылар исемлеге һәр көн арта бара. Аларның күбесенә мәхкәмәләрдә мәнфәгатьләрен яклардай, юридик ярдәм күрсәтердәй адвокатлар һәм юристлар итми. Күпчелек адвокатлар хакимият басымы аркасында бу эшләргә алынудан курка, ә риза булучылары зур акчалар сорый"", дип искәртелә. Оешма дәүләт медиаларында активистларны каралту бара, ""телевизор экраннарыннан ялган ага"" ди. Хакимият үзе белән килешмәүчеләрне яки республикадагы вакыйгаларны дөрес итеп яктыртучыларны куркыта дип искәәртә. ""Чит илдәге башкорт милли хәрәкәте комитеты"" дөнья әмәгатьчелегеннән башкорт активистларына сәяси сыену урыны, гадиләштерелгән тәртиптә илләренә керә алу мөмкинлеге бирүен сорый. ""Аларның күбесенең чит ил паспортлары юк һәм үзләрен Русиягә тапшырмаулары гарантияләнгән дәүләтләргә китә алмыйлар"", диелә. Оешма Русиянең Башкортстандагы ""золымнарын һәм халыкның хокукларын киңкүләм бозуларын"" хөкем итәргә, бу хәлләргә тыкшынырга һәм ""Русиянең бу террорчы хакимиятен туктатырга"" чакыра. ""Безнең халыкны Русия хакимиятләренең әзалау чарасыннан коткаруыгызны сорыйбыз"", диелә мөрәәгатьтә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Чит илдәге башкорт милли хәрәкәте комитеты дөнья әмәгатьчелегеннән башкорт халкын Русия хакимиятләре золымыннан коткаруын сорый,['Спорт' 'Йәмғиәт' 'Донъя'],[1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,2484,https://www.azatliq.org/a/32792679.html,2024-01-26T08:29:55+00:00
"Европада иминлек һәм хезмәттәшлек оешмасында (ОБСЕ) узган утырышта Украина вәкиле Евгений Цымбалюкоешмага керүче илләрне Русиягә басым ясарга чакырды. Украина вәкиле Русия үзе аннексияләгән Кырымда кырымтатар халкы Мәлесе эшчәнлеген кире кайтару турында БМО карарын үтәргә тиешлеген искәртте дипяза Укринформ.2017 елның апрелендә БМОның Халыкара мәхкәмәсе Русиянең кырымтатар әмгыятенең үз вәкилиятле институтларын, шул исәптән Мәлесне саклап калу мөмкинлегенә чикләүләр куймаска тиешлеге турында фәрман чыгарды. Хәзергә кадәр бу фәрман Русия тарафыннан аңлы рәвештә читкә кагылып килә. Без ОБСЕ илләрен халыкара хокукны бозуы аркасында Русиягә басым ясарга һәм аны, аерым алганда, БМО фәрманын үтәргә һәм Кырымда кырымтатар халкын кысырыклауны туктатырга мәбүр итәргә чакырабыз, диде Цымбалюк. Украина илчесе дүрт ел дәвамында Мәлеснең барлык төр эшчәнлеге тыелган булуын искәртте. Кырым татарларын һәм аларның вәкилиятле органнарын эзәрлекләү системлы рәвештә дәвам итә. Мәлесне тыю турында карар кабул итү ирле һәм төбәк мәлесләренең 2500 гә якын әгъзасын, яки ыелышта катнашкан һәркемне 8 елга кадәр төрмәгә утыртып куярга мөмкинлек бирә, дигән Цымбалюк. Аның сүзләренчә, бу тыюлар, кырымтатар халкының сәяси лидерларын, активистларын, журнаистларын, адвокатларын эзәрлекләү белән рәттән, раса ягыннан кысырыклауның ачык күренеше булып тора.2016 елда Кырымның Русиягә буйсынган Югары мәхкәмәсе һәм Русия Югары мәхкәмәсе кырымтатарларның Мәлесен тыю турында хөкем чыгарды. Аны Русиянең бөтенлегенә янауда һәм кешеләрне куркытуда гаепләп, экстремистлык оешмасы дип таныдылар. Мәлес эшчәнлеген тыюны аннексияләнгән Кырымның элеккеге прокуроры Наталья Поклонскаябашлап йөрде.2017 елның 19 апрелендә БМОның Халыкара мәхкәмәсе Украина соравы нигезендә Русиягә карата вакытлыча чаралар куллану турында карар кабул итте. Документта Русиягә Кырымда кырымтатар халкы Мәлесен тыюны туктату һәм ярымутрауда украина һәм кырымтатар телләрендә укытуны тәэмин итү турында таләпләр куела. Русия Кырымны 2014 елда канунсыз референдум нәтиәләре нигезендә аннексияләде. Тавыш бирү Украина кануннарына каршы килеп һәм Кырымны Русия хәрбиләре үз кулына алгач уздырылды. Киев һәм Көнбатыш илләре моны халыкара хокук нормаларын бозу дип саный. Мәскәү Кырымны Русиягә кушуны ""тарихи гаделлекне торгызу"" дип атый.",Украина Русиянең Кырымда Мәлес эшчәнлеген торгызуын таләп итә,['Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,2291,https://www.azatliq.org/a/30586868.html,2020-05-01T06:29:33+00:00
"Домовые чаты предназначены для оперативного обмена актуальной информацией между жителями и управляющими организациями. Они упрощают взаимодействие собственников, помогают вовремя узнавать о состоянии общего имущества и служат удобным каналом подачи заявок и передачи показаний приборов учёта. Проект развивается совместно командой мессенджера и специалистами Министерства строительства России при поддержке региональных властей. Его цели включают создание удобного канала связи между жильцами и управляющей компанией, повышение осведомлённости жителей о работе служб и обеспечении доступа к простым цифровым функциям ЖКХ. В числе задач сервиса — предоставление жителям актуальной информации о деятельности управляющей компании, уведомление о ремонтах и мероприятиях, а также упрощение передачи показаний по воде, электричеству и газу напрямую через мессенджер. В Башкортостане уже создано свыше 12 тысяч домовых чатов. Владельцем выступает Госкомитет РБ по жилищному и строительному надзору. Специалисты ведомства назначают сотрудников управляющих компаний администраторами чатов, что обеспечивает стабильную работу системы и при смене обслуживающей организации. Выбор платформы обеспечил высокий уровень защиты данных и надёжность обмена сообщениями. Платформа оснащена антифрод-механизмами и предоставляет дополнительные удобные сервисы для жителей. При этом собственникам и управляющим компаниям не нужно создавать чаты самостоятельно — инфраструктура уже развёрнута. После завершения технической подготовки жители смогут подключиться к чатам своего дома. Управляющие организации сообщат порядок подключения. Ссылки на открытые домовые чаты в уже доступны в приложении «Госуслуги. Дом», и желающие могут присоединитьсясамостоятельно. Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Номер регистрации ПИ ТУ02-01737 от г.",Минстрой России расширяет цифровые сервисы ЖКХ: домовые чаты переходят в,['Дин'],[0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,1914,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-12-08/minstroy-rossii-rasshiryaet-tsifrovye-servisy-zhkh-domovye-chaty-perehodyat-v-max-4497730,2025-12-08T11:43:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастыр""Мин илне үземне зур борчуга салган кайбер әйберләр турында кисәтергә телим. Бу — аз санлы чиктән тыш бай кешеләр кулында хакимиятнең куркыныч дәрәәдә туплануы"", диде Байден Овал офистан американнарга соңгы тапкыр мөрәәгать итеп. Чәршәмбе, 15 гыйнвар көнне, АКШ президенты Джо Байденпрезидент буларак илгә соңгы мөрәәгатен ясады. Чиктән тыш байларның олигархиясе Америка демократиясенә куркыныч тудыра, алар зур йогынты һәм хакимият казана, дип кисәтте американнарны Джо Байден. ""Мин илне үземне зур борчуга салган кайбер әйберләр турында кисәтергә телим. Бу — аз санлы чиктән тыш бай кешеләр кулында хакимиятнең куркыныч дәрәәдә туплануы"", диде Байден Овал офистан американнарга соңгы тапкыр мөрәәгать итеп. Доналд Трампның президент вазифасына керешүенә биш көн кала ясалган бу чыгышында Байден яңа президентның исемен телгә алмады, әмма фикер белдерүчеләр аның ишарәсе аңлашылды, ди. Миллиардер Илон Маскдәүләт хезмәтләренең нәтиәлелеге өчен аваплы идарә итәкчесе буларак, Доналд Трамп хакимиятенә сизелерлек йогынты ясый алачак дип көтелә. Шулай ук Байден социаль челтәрләрне ""техно-индустриаль комплекс"" контрольдә тота, американнарга ялган мәгълүмат таратыла, бу исә хакимияттән явызларча файдалану мөмкинлеге тудыра, диде. ""Ирекле матбугат имерелә, социаль челтәрләр фактларны тикшерүдән баш тарта"", дип борчылды. Шул ук вакытта президент Америка демократия институтлары илнең чәчәк атуын тәэмин итә алачак дип саный. ""Безнең хакимият бүленеше системы камил булмаска мөмкин. Әмма ул безнең демократияне 250 ел дәвамында тотып торды"", диде. Русиядә уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Джо Байден: Кушма штатларга олигархия куркыныч тудыра,['Йәмғиәт' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1615,https://www.azatliq.org/a/dzho-bayden-kushma-shtatlarga-oligarhiya-kurkinich-tudira/33277547.html,2025-01-16T10:41:41+03:00
"Ватанды һаҡлаусылар фондының республика филиалы инвалид ветерандарҙың торлаҡтарын яраҡлаштырыуҙы дауам итә. Яугирҙәрҙең торлаҡтарын тикшереү өсөн социаль координаторҙар муниципаль комиссия менән берлектә райондар буйлап йөрөй. Мәләүез ҡалаһында йәшәгән ветеран Илшат Әлимғужинға Ватанды һаҡлаусылар төбәк фонды директоры урынбаҫары Ирек Зарипов килеп ҡайтҡанына өс аҙна ла үтмәне, уға махсус электр коляска килтереп тапшырҙылар. Колясканың төймәһенә баҫыу менән хәрәкәткә килә. Балалар менән урамға сығып ял итеү мөмкинлеге тыуҙы. Быға бигерәк тә балаларым ҡыуана, - ти МХО ветераны. Мәктәп уҡыусыларының класс етәксеһе менән килеп хәл белеүенә, һәр яҡлап иғтибар үҙәгендә булыуына яугир шулай уҡ рәхмәтен еткерҙе. Башҡортостанда МХО яугирҙәрен һәм уларҙың ғаилә ағзаларын яҡлау өсөн барыһын да эшләйҙәр. Республикала 50-нән ашыу ярҙам сараһы эшләй, улар хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең һәм уларҙың туғандарының бөтә ихтыяждарын хәл итеү маҡсатында булдырылған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Илшат электр коляскаһы алып ҡыуанды,['Дин' 'Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],5,Геройҙар,1060,https://bashgazet.ru/articles/geroy-ar-d-ere/2025-12-26/ilshat-elektr-kolyaska-y-alyp-yuandy-4521329,2025-12-26T15:00:00+00:00
"Азат иһаншинУфадагы ""Нур"" татар драма театрына баш режиссер итеп башкорт артисты һәм режиссеры Азат иһаншинбилгеләнде. ""Нур"" татар дәүләт театрына башкорт милләтеннән булган режиссер билгеләнүе әмәгатьчелек тарафыннан шөбһәләнеп кабул ителде. Азатлык бу икеләнүләргә ачыклык кертү өчен яңа билгеләнгән режиссер һәм театрның мөдире белән очрашты. Яңа билгеләнгән баш режиссер сүзен үзен таныштырудан башлады: — Мин театр артисты булып эшли башладым. Тора-бара режиссерлар белән иат мәсьәләсендә каршылыклар башланды. Чөнки һәр спектакльгә, образга үземнең карашым булды. Шуннан акыллы бер кеше миңа режиссер фикерләве комачаулавын әйтте. Эч яна, күңел ташый, теләгәнемне сәхнәгә чыгара алмыйм. Шуннан Мәскәүнең Щукин исемендәге институтның режисссерлар әзерләү факультетына укырга кердем. Аллага шөкер, анда Александр Вилькин, Леонид Хейфецкебек бик зур осталарда белем алдым. Укып кайткач Стәрлетамакта баш режиссер, соңгы алты елда Уфада Милли яшьләр театры мөдире булдым. Бу юлны узуыма һич тә үкенмим. Мөдир булу минем һөнәр түгеллеген аңлап, аннан үз теләгем белән киттем. Минем эшем сәхнә. Мөдир булган елларда мин бар театрларда спектакльләр куйдым. Шул исәптән Туймазы татар дәүләт драма театрында да. — Һәр яңа себерке яңача себерә дигән гыйбарә бар. Сез ""Нур"" театрына нинди яңалык алып килергә уйлыйсыз? — Яшьлектә без барыбыз да амбицияле, дуамал, нәрсәдер исбат итәргә тырышабыз. Эзләнәбез, хәтта символлардан, ягъни билгеләрдән мәгънә эзлибез. Яшь чакта алай итү килешәдер, ләкин өлкәнәя төшкәч кыйммәтләрнең символларда түгел, ә кешедә икәнлеген аңлыйсың. Һәрхәлдә үзем шулай дип уйлыйм. Миңа кеше кызык. Кеше үзе — зур табышмак. Театр халык өчен булырга тиеш. Халык үзенә ошаган тамашаларга йөри, аннан аерылырга ярамый. Халык аңламый торган әйберләр белән дә мавыгырга ярамый. Дөрес, фестивальләр, тәнкыйтьчеләр өчен алар да булырга тиеш, ләкин чама белән. Александр Вилькин, Леонид Хейфец безне укытканда ""беркайчан да бу аурага кермәгез, чөнки чыга алмавыгыз ихтимал"", дигәннәр иде. Мин классиканы яратам. Театр өчен ""новаторлык"" гасырда беткән, бар нәрсә дә уйлап табылган, бары тик формалар, ягъни шәкел генә үзгәрә. Азат иһаншин артистлар белән эш барышындаТамашачы ""Нур"" театрының афишалары яныннан узганда анда бар классиканы күрергә тиеш. ""Галиябану""дан башлап, ""Зәңгәр шәл""гә кадәр. Заман драматургиясе өчен кече сәхнә бар. Мин татар, башкорт классик драматургиясенә йөз тотам. Репертуарны шул юнәлештә яңартырга дип торам. — Репертуарда ничәдер процент урыс классикасы да мотлак булырга тиеш дигәнне ишеткәнем бар. Имеш, Русиядә яшәгәч, шулай кирәк. — Бу — бәхәсле. Дөрес, без Русиядә яшибез, шуңа мизгелгә яки өч мизгелгә бер урыс драматурглары әсәрләре була ала. — Татар әмәгатьчелегендә сезнең билгеләнүгә ризасызларның да булуы мәгълүм. Алар татар театрына башкорт милләтеннән булган режиссер билгеләнүгә ризасызлык белдерә. Аларга нәрсә дип әйтер идегез? — Мин андыйлар булыр дип көттем, аларның борчылуларын аңлыйм һәм аларны яратам. Чөнки алар театр өчен ан ата. Әзрәк сабыр итсеннәр иде. Эшкә килү белән тикшерү, бәя бирү дөрес түгел. Бу — балалык. Минем өчен милләт юк. Мин алман театрына хезмәт итсәм, алман мәдәниятен күтәрер идем. Сәнгатьтә милләт юк. Мин театрны хөрмәт итүләрен, югары бәя бирүләрен телим. Тамашалардан рухи азык, көч алып, рәхмәт әйтүләрен телим. Башкортта да андый кешеләр бар. Алар булмаса, күңелсез булыр иде. ""Без — бөек, бөтен дөнья бездән — Уралдан чыккан. Адәм белән Һава бездән чыккан. Америкада да бездән чыккан халык яши"", диючеләр бар. Бу — көлке. Алар фикерләрен итди итеп тагалар. Яһүдләр акыллы, алар үз милләтеннән көлә, ирония белән карый, шуңа көчле милләт. Вак-төяккә үпкәләү милләтне аска өстери. Кеше үзеннән көлә белергә тиеш. Үзеңнән көлә белү камилләшергә, итешсезлегеңне бетерергә ярдәм итә. Мин театрны юкка чыгарырга килмәгән, мәдәниятне күтәрергә килдем. Мин — космополит. ""Нур"" театры мөдире Фирзәт Габидуллин: Азатлыкка менә нәрсәләр сөйләде. Фирзәт Габидуллин— Моңа кадәр баш режиссер булган Байрас Ибраһимовның контракт вакыты чыкты һәм ул үзе теләп китте. Театрга һөнәри оста кеше, иат кешесе килде. Ул эшен артист булып башлады, күп театрларда эшләде. Мин аны баш режиссер вазифасына тәкъдим иттем, ул рәхәтләнеп кабул итте. Чөнки аның теләге эштә, безнең уйлар бер. Безнең татар драматургиясен, татар классикасын, татар ырларын, биюләрен, гореф-гадәтләрен сәхнәгә чыгарып, татар халкын шатландырасы килә. Бар максат шул. Аллаһ бирсә, милли театр буларак, алдагы иат мизгелләрендә классик әсәрләргә зур урын биреләчәк. Репертуарда комедия күп, ""Нур"" комедия театрына әйләнеп бара. итди әйберләр азайды. Халыкны уйландыра торган әсәрләр кирәк. Азат иһаншинның спектакльләре театр фестивальләрендә югары урыннарны алып килде. Азатның планнары — театрга халыкның карашын үзгәртү. Азат иһаншин мин Туймазы татар дәүләт театры мөдире булып эшләгәндә ике спектакль куйды. Аларга билет табып булмый. Туфан Миңнуллинның ""Әлдермештән Әлмәндәр""ен куеп, Казанга алып бардык. Аны Туфан абыйның кызы Әлфия карады. Елап-елап карады. ""Мин Камал театрыннан соң Туймазы театры уйнавыннан курыккан идем, үземә әтине икенче яктан ачтым"", диде. Монда да шулай ук, һәм тагы да яхшырак булачак. Яңа режиссерны милләтчеләрнең яратмавы ихтимал. Безнең театрда Сәвия Сираева, Рида Фәхрисламовакебек башкорт милләте вәкиләре эшли. Сәвия апаны сәхнәгә чыгару белән халык алкышлый башлый. Аларның үз тамашачысы бар. Алар театрга хезмәт итә. Азат иһаншин ""Нур""га татар сәнгатен күтәрергә килде. Аңа үзен күрсәтергә әзерәк вакыт кирәк. ""Нур""га 29 ел. Кайда соң ул ""Галиябану""лар, кайда соң ул ""Зәңгәр шәл""ләр? Безнең татар классик әсәрләрен күрсәтеп дер селкетәсе килә. Русияне генә түгел, ә барлык дөньяны"", диде Фирзәт Габидуллин.","Татар театрында башкорт режиссеры: ""Сәнгатьтә милләт юк. Мин — космополит""","['Дин' 'Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'
 'Сәләмәтлек']",[1 1 1 0 0 1 1 0 1 1 0 1 0 0],8,Мәҙәниәт,5692,https://www.azatliq.org/a/30819553.html,2020-09-03T21:30:33+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрПутин режимы Украинага каршы башлаган сугышта атом коралы куллануга русияләрнең 74 проценты каршы. Бу хакта социологик ширкәте сораштыруларына сылтама белән РБКяза. Тикшеренүне телефоннан шалтыратып үткәргәннәр, анда 16-19 июньдә 1604 кеше сораштырылган. Сораштыруда катнашучыларга ""Сезнеңчә, Украинадагы ""хәрби операциядә"" иңү өчен кирәк булса, атом коралы кулланырга ярыймы, әллә юкмы? "" дигән сорау биргәннәр. Сораштырылганнарның 16 проценты кулланырга була, дигән, әмма аларның биш проценты атом һөүме бары тик Украинадагы сугышта Русиягә иңелү янаса гына мөмкин, дип искәрткән. Сораштыруда катнашкан кешеләрнең биш проценты авап бирергә авырсынган, дүрт проценты башка аваплар тәкъдим иткән, бер проценты авап бирмәгән. Сугышта атом коралы куллануны хатын-кызларга караганда (12 процент) ирләр (20 процент) күбрәк хуплый. Ешрак атом һөүме ясау белән 30-44 яшьтәгеләр ризалашкан. Пенза дәүләт университетының ""Фән, социаль теория һәм технология методологиясе"" кафедрасы мөдире, фәлсәфә фәннәре кандидаты Анна Очкинафикеренчә, кешеләрнең атом коралы куллануга ризалык белдерүе агрессивлык яки курку белән бәйле булырга мөмкин. ""Бу кешеләр атом һөүмен - көчне күрсәтү, бу һөүмне ясаячак тарафның бөтен шартларын кабул итәргә мәбүр итүче чара дип күз алдына китерә. Шул рәвешле алар түгел, башкалар куркачак. Тупас көчне бөтен проблемнарны хәл итү дип санау - ышаныч булмауның күрсәткече"", дигән ул басмага. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Русияләрнең дүрттән өче Украинага атом һөүме ясарга ярамый дип саный,['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Яңылыҡтар,1530,https://www.azatliq.org/a/32501655.html,2023-07-13T07:31:44+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрРусия хакимиятләре Мәскәү һөүме аркасында Украинадан Русиягә чыгарылган балаларны ""яңадан тәрбияләмәкче"" була. Бу хакта ""Медуза"" тикшеренүендәәйтелә. Басма Русия мәгариф министрлыгының украин балаларын ""интеграцияләү""гә багышланган документларын тикшергән һәм исемнәрен күрсәтмәү шарты белән министрлыктагы түрәләр белән сөйләшкән. Документлар һәм түрәләр раславынча, украин балаларын идеологик эшкәртү програмы аша уздырмакчылар, аларны ватаннарына бүтән кайта алмаячакларына ышандырмакчы булалар. Шул ук вакытта түрәләр украин балалары Русиягә карата тискәре мөнәсәбәттә калыр һәм киләчәктә Русия хакимиятләренә каршы чыгар дип курка. Мәгариф министрлыгы документларында әйтелгәнчә, аерым алганда, Русия укытучылары Украинаның басып алынган ирләреннән китерелгән балаларны Русиянең ""рухи-әхлакый"" кыйммәтләре"" нигезендә тәрбияләргә, ""имергеч идеологиядән"" коткарырга тиеш. Бу ""идеология"" турында, әйтик, ""Күп мәдәниятле белем бирү мохитендә низаглар, экстремизм һәм террорчылык күренешләре профилактикасы"" дигән методичкада һәм аның сүзлегендә телгә алына. Монда украин балалары кулланырга мөмкин булган кайбер сүзләр, әйтик ""Украинага дан"" дигән сүз милләтчелек идеологиясе күренеше дип язылган. ""Хәрби хәрәкәтләр алып барылган урыннан килгән үсмерләр белән эш итү"" дип исемләнгән башка бер ярдәмлектә мондый балалар ""каршылык күрсәтергә"", ""көйсезләнергә"", ""өлкәннәргә ышанмаска"" мөмкин диелгән. Әгәр баланың әти-әнисе һәлак булган яки хәбәрсез югалган икән, укытучы балага бу хакта турыдан-туры әйтергә һәм ""кичерешләрен кичерергә"" мөмкинлек бирергә тиеш дип кушылган. Балаларны Украинадан күчереп китерүнең сәбәбе ""геосәяси вазгыятьнең катлаулануы белән бәйле"" дип аңлатырга тиешләр. Мәктәптә укыган чакта балада ""русия үзаңы"" формалашырга тиеш. Ярдәмлектә әйтелгәнчә, укучы ""үз иле өчен горурлык тоярга, ватанпәрвәрлек, шушы илнеке булуын хис итәргә"" тиеш. Нинди ил белән горурланырга икәне әйтелмәгән. ""Медуза"" белән сөйләшкән кайбер укытучылар бу методичкалар һәрчакта да кулланылмый дип искәрткән. Мәгариф министрлыгында эшләүче бер кеше әйтүенчә, министрлык хезмәткәрләре ""үзара сөйләшкәндә украин балалары - киләчәктә террорчы булырга мөмкин дип фикер йөртә"". ""Без юләр түгел бит, Русия Украинага ""тынычлык һәм яхшылык белән"" килмәде. Андагы балаларны дошман мохиткә алып чыкканнар икән, ул балалар каршылык күрсәтергә мөмкин"", дигән басма әңгәмәдәшчесе. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Медиа: Русия хакимиятләре украин балаларының аңын үзгәртү турында методик кулланмалар әзерли,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,2487,https://www.azatliq.org/a/32856877.html,2024-03-11T13:29:18+00:00
"5Бу хакта Азатлыкка Кырымтатар милли хәрәкәте ветераны Иззет Хаиров сөйләде. 1968 елда ул Үзбәкстаннан Акмәчеткә килә торучы кырымтатарлар көн саен бергә ыелган үзәк урынында бер урыс кешесе белән очраша. Бу кеше фронтовик булып чыккан. Иззәт Хаировка ул 1944 елда кырымтатарларны Кырымнан сөрген иткәннән соң ярымутрауда булган вакыйгаларны хәтерләп, кырымтатар сугыш ветераннарын ничек итеп каршылаганнарын, Мәскәү боерыгы белән аларны 1945 елда төркем-төркем итеп төрле урыннарга чыгарып атулары турында сөйләгән. Ул көнне бик эссе иде. 1967 елның фәрманы чыккан соң Кырымда урнашу өчен төрле урыннардан килеп көндез эш урыны, сатып алырлык йортлар эзләп Кырым буенча йөри идек. Кичкә таба кем нәрсәгә ирешә алганы хакында мәгълүмат уртаклаша идек. Шундый көннәрнең берсендә кырымтатарлар ыелган урынга бер урыс кешесе килде. Ул көнне бик эссе иде, без су эчеп утырган урында сыра да саталар иде, ләкин без аны эчми идек. Шул урыс кешесе минем яныма килеп аңа бер чәшке сыра алуымны үтенде. Мин шул сыраны алып бирдем аңа. Ул безнең кем булганыбызны аңлаган иде. Акрын гына ул минем белән сөйләшә башлады"", дип искә ала Иззәт ага. Сезне Кырымнан чыгарганнан соң монда төрле вакыйгалар булган иде, ләкин 1945 елда булган вакыйга бөтен Акмәчетне төтрәндәргән булса кирәк, ләкин беркем бер сүз әйтмәде, чөнки курыкты. 1945 елда сугыштан соң кырымтатар офицерлары, гаскәрләренең бер өлеше Кырымга кайта башлады. Алар кырымтатарларның Кырымнан хаксыз чыгарылганын күреп үз гаиләләрен туган йортларына кайтыруны таләп итә башлыйлар, хәрби комиссариат, хакимият органнарына туктамый мөрәәгать итеп торалар. Тора-бара бу офицерлар берләшеп төркем-төркем шәһәр, районнарда төрле ишекләрне шакый башлыйлар, Мәскәүгә мөраәгать итә башлаганнар. ирле Кырым хакимиятләре бу хакта Мәскәүгә хәбәр итеп торган. Мәскәү вазгыятьне куертмаска, кискенләштермәскә, аларга вәгъдә итеп торырга, Мәскәү мәсьәләне өйрәнә дип торырга, аларны кунакханәләргә урнаштырырга, вакытны сузарга дигән киңәш бирә. Аннары Мәскәүдән сезнең мәсьәләне карарга кеше килде, аның белән очрашу булачак дип хәзерге кырымтатар театры булган НКВДның клубына кырымтатар сугыш ветераннарын ыялар. Аларның барысын да базга биклиләр. 1945 елның август урталарында аларны төркем-төркем йөк машиналарына утыртып алып чыгып бер өлешен Ялта-Алушта юлындагы Чатыр тау янында, тагын бер өлешен Карасубазар янындагы Ак кыя тавы янында, тагын бер төркем кырымтатарларны Акмәчет-Николаевка юлы тирәсендә Дубки бистәсе янында атып үтерәләр. Шул рәвешле барлыгы 500 ләп кырымтатар сугыш ветераны юк ителә. Ул көннәрдә бөтен Акмәчет шаулап торса да, беркем бер сүз әйтми иде, дип сөйләгән ул Изеет Хаировка. Иззет Хаиров бу кешенең исемен һәм әтисе исемен язып алган ул заманда, ләкин ул үзенең фамилиясен әйтергә курыккан. Бүген бу кешенең исеме билгеле түгел, чөнки Иззет Хаиров исем-фамилияне язган дәфтәрчекне КГБ Ташкентта аның өендә үткәргән тентү вакытында алып киткән.","Иззет Хаиров: ""1945 елда сугыштан кайткан 500 ләп кырымтатар ветераны атып үтерелгән""",['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Ҡырым,2916,https://www.azatliq.org/a/27102581.html,2015-07-06T09:06:51+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБерничә атна элек Русия Харьков өлкәсендә һөүм итә башгач, Берлинның карашлары үзгәргән. Германия үзендә итештерелгән коралларны Украинага Русия ирләрендәге һәдәфләргә кулланырга рөхсәт итми иде, хәзер исә бу чикләүләрнебетергән. Бу хакта бүген, 31 майда Германия хөкүмәте вәкиле Штеффен Хебешрайтбелдерде. Аның әйтүенчә, берничә атна элек Русия Харьков өлкәсендә һөүм итә башгач, Берлинның карашлары үзгәргән. ""Соңгы атналарда Русия Харьков тирәсендәге позицияләреннән һөүм итте, аерым алганда чиккә якын ирләрдән. Халыкара хокукка ярашлы, Украинаның бу һөүмнәрдән сакланырга хакы бар"", дип искәртте Хебешрайт. АКШ президенты Джо Байденхакимияте дә Русиядәге һәдәфләргә һөүм иткәндә америка коралын куллану чикләүләрен бетерде. Моны хакимияттә рәсми расладылар. Шулай да бу бары тик Харьков өлкәсенә терәлеп тора торган урыннарга гына кагыла. Русиянең халыкара танылган ирләренә әйтик ракетлары белән һөүм итүне Вашингтон әле дә хупламый. Соңгы атналарда Украина хакимиятләре Көнбатыштан килгән коралларны куллануга чикләүләрне бетерергә кирәк дип әйтеп килә. Украина президенты Владимир Зеленский -га әңгәмә бирде, ул Русия эчендәге объектларга һөүм итү өчен АКШтан еракка очучы ракетларны кулланырга рөхсәт сорады. Бу Русиянең әзасызлык хисен бетерү өчен кирәк, ди ул. АКШ рөхсәт итмәсә, Украина Русиядәге һәдәфләргә башка илләрнең ракетларын да очырта алмаячак, мәсәлән Британиянекен, дип искәртте Зеленский. Элегрәк Британия дә үз коралын куллануга чикләүләрне бетергән иде. Тик аларны тулысынча ирекле кулланырга ярый дигән сүз түгел, дигән Украина президенты. НАТО баш сәркатибе Йенс Столтенбергбу чикләүләрне бетерү турындагы чакыруларны хуплады. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Украина Германия коралын Русиягә һөүм иткәндә куллану рөхсәтен алды,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Яңылыҡтар,1813,https://www.azatliq.org/a/germaniya-rusiyadage-hadaflarga-hojum-itkanda-ukrainaga-alman-koralin-kullanirga-rohsat-itte/32974003.html,2024-05-31T16:25:41+03:00
"Ил саҡырғас, изге яуға! 27-се дивизияның 506-сы полкында хеҙмәт иткән өлкән уҡсы, кесе сержант Фәнис Сөнәғәтов тыуған илебеҙҙе һаҡларға үҙ ирке менән 2024 йылдың мартында юллана. Шул йылдың майынан уҙаман алғы һыҙыҡта хеҙмәт итә. Тырышлығы, күрһәткән батырлығы өсөн уға командованиеның Рәхмәт хаты тапшырыла. Быйылғы йылдың февралендә яугир ҡаты яралана. Уның һөйләүенсә, үҙенең артынан ҡыуа төшкән дронға ул автоматынан ата-ата ышыҡланыр урын эҙләй. Әммә һауалағы дошман унан көслөрәк булып сыға. Төркөмдәге алты кешенән ул бер үҙе генә иҫән ҡала. Батҡаҡлы ерҙән яралы килеш салҡатан ул ике-өс сәғәт шыуыша. – Башта ике аяҡты ла ҡан ағып бөтмәһен өсөн жгут менән ҡыҫып бәйләнем, – ти Фәнис үҙе өсөн иң мәхшәрле көндө хәтерләп. – Минометчиктарға шыуышып барып еттем яйлап, улар ауыртыныуҙы баҫыр өсөн миңә укол ҡаҙап, ярамды таҙалап бәйләгәс, госпиталгә оҙатты. .Оҙатты тигәс тә, туптар яуып торғас, уныһы ла ике көнгә һуҙыла. Дрон ырғытҡан шартлатҡыс ярсығы уң аяғының балтыр итен әйләндереп сығарған, һөйәкте тишеп үткән була. Питерҙа, госпиталдә – Бер аяғыңды ҡырҡырға тура килер, – ти табиптар уны ҡарағас. Сөнки аяҡтағы һөйәк һынып ҡына ҡалмаған, юҡҡа сыҡҡан. Фәнис күнә. Шул ваҡыт уның янына Санкт-Петербург медицина академияһы хирургы Максим Борисович Борисов килә. – Үҙ яуаплылығыма алам, аяғыңды һаҡлап ҡалабыҙ, – ти ул ышаныслы итеп. Янбаш һөйәгенән туҡыма алып, аяҡ һөйәген ялғап ҡуйғансыға тиклем әле 20-нән артыҡ операция үтергә тура килә Фәнискә. Максим Борисовичтың ҡатмарлы операцияһынан һуң яугир ике айға реабилитацияға ебәрелә. Яйлап ул аяҡҡа баҫа, таяҡҡа таянып йөрөй ҙә башлай. Был үҙе бер мөғжизәгә тиң! Табиптарҙың оҫталығы, яугирҙең сыҙамлығы, йәшәү өсөн көрәшеүе һөҙөмтәһендә тыуған бер мөғжизә ул! Ошо батырлыҡ тураһында ""Йәшәү өсөн көрәш"" (""Гонка за выживание"") фильмын (авторы – Евгения Крикина, режиссеры – Андрей Крохалев) ҡарау ошо ваҡиғалар ҡайҙалыр түгел, тап беҙҙең көндәрҙә, ысынбарлыҡта барғанлығын төшөндөрә. Беҙҙең заман табиптарының оҫталығы хаҡында фильмдың төп ҡаһарманы тап беҙҙең яҡтышыбыҙ булыуы ғорурлыҡ уята. Илһөйәр ғаилә Фәнис Данис улы Сөнәғәтов Әбйәлил районы Мәйгәште ауылында 1983 йылдың 5 июлендә тыуған. Әлеге ваҡытта ул Белорет районы Үҙәнбаш ауылында йәшәй. 26-сы һөнәрселек училищеһында столяр һөнәрен алып сыға һәм ДОСААФ тамамлай. Өс бала атаһы. Ата-әсәһе – ябай ауыл кешеләре, әсәһе Земфира Зәки ҡыҙы һәм атаһы Данис Бикйән улы өс бала тәрбиәләгән. Атаһы ғүмер буйы урман сәнәғәте хужалығында эшләгән. Фәнис Данис улы МХО ҡатнашыусыһы, МХО-ла күрһәткән хеҙмәте өсөн, Батырлыҡ өсөн миҙалдары менән наградланған. ""Ҡаһарманлыҡ өсөн орденына тәҡдим ителгән. Фәнис менән уның ғаиләһе ғорурлана. Бер туғаны Наилә ирекмәнлек хәрәкәтенә ҡушылған. Розалия һеңлеһе Стәрлетамаҡта йәшәй. Әлеге ваҡытта Фәнис Санкт-Петербург медицина академияһында реабилитиция үтеүен дауам итә. ""Бөтә хыялым – тиҙерәк һауығып сығыу. Өйҙә балаларым, атай-әсәйем, һеңлеләрем көтә"", – ти ул. Фәнис янына Санкт-Петербург ҡалаһындағы Красный Октябрь хәрби-сәнәғәт комплексында эшләгән яҡташтарыбыҙ килеп йөрөй. Улар госпиталдәрҙәге яралы яугирҙәргә булышлыҡ итеү өсөн Ярҙам итәйек! (Поможем! ) ирекмәндәр төркөмө ойошторған. Фәнис менән мине тап ошо изге эш менән булышҡан Лариса апай Өмөтбаева таныштырғайны. ""Бына кем хаҡында мотлаҡ яҙырға кәрәк! "" – тигәйне ул. Ысынлап та, Фәнистең кисергәндәрен күңелдән үткәрһәң, уның тыуған илебеҙгә һөйөүе, тормошто яратыуы өлгө итеп ҡуйырлыҡ. Сабыр, тәүәккәл, намыҫлы башҡорт уҙаманы яҙмышына төшкән һынауҙы ысын ирҙәрсә сыҙам күтәрә. Уға тиҙерәк һауығып тыуған яҡтарына ҡайтыуын теләйек. Гөлназ ҠОТОЕВА. Һүрәттәрҙә: Яугир Фәнис. Әсәһенең бер туған апайы Зилә менән. Лариса Өмөтбаева яҡташының хәлен белергә госпиталгә килгән. Фәнистең ата-әсәһенә лайыҡлы ул тәрбиәләгән өсөн Радий Хабировтың Рәхмәт хаты тапшырылған.","Йәшәү өсөн көрәш, йәки ике аяғың һау булһын!",['Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 0],3,Геройҙар,3785,https://bashgazet.ru/news/geroy-ar-d-ere/2025-12-13/y-sh-s-n-k-r-sh-y-ki-ike-aya-y-au-bul-yn-4505592,2025-12-13T10:30:00+00:00
"Бөгөн төндә Өфөлә термометр бағаналары –29.31 градус күрһәтте. Әлеге ваҡытта – 21.24 градус арауығында. Башҡортостандың төньяҡ һәм таулы райондарында төндә – 36.39 градус теркәлгән урындар булған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ҡыш ҡышлығын итә. Ә ҡасан йылытыр?,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Экология,305,https://bashgazet.ru/articles/ekologiya/2026-01-23/ysh-yshly-yn-it-asan-yylytyr-4547747,2026-01-23T11:45:00+00:00
"Карасубазарга (Белогорски) керештәге язуКырымтатарларның күпчелеге әле дә үзара ""Акмәчеткә киттем"", ""Карасубазардан кайтам"" дип сөйләшә. Тамырлары тарихка тоташкан, ата-бабалары кулланган атамалар әле дә аларның күңелендә. Кырым инженер-педагогия университеты галиме, ярымутрауның топонимика белгече Владимир Поляков фикеренчә, ярымутраудагы тарихи атамаларга кире кайту һичшиксез кирәк. ""Элек тарихи атамаларны кайтару иңел иде. Аның өчен авыл шурасындагы депутатларның 51ы уңай тавыш бирсә, шул итә иде. Хәзер күпчелек авыл шураларында татарлар 75ны тәшкил итә, әмма хәзер аларның тәкъдиме Дәүләт шурасында хупланырга тиеш. Әгәр югарыда утырган түрәләр үзгәртергә дип әйтсә, депутатлар авыл, шәһәр, урам атамасын үзгәртүне хуплаячак, әгәр кирәкми диелсә, депутатлар сәяси яктан ирекле булуларын барыбер күрсәтмәячәк"", ди Поляков. Владимир ПоляковГалим фикеренчә, хәзер тарихи атамаларны кайтару өчен иң кулай вакыт. Ярымутраудагы документлар Русия кануннарына яраклаштырыла, яңа паспортлар бирелә. Бу хәл артык зур чыгымнарсыз гына тарихи атмаларга кайтуга да юл ача. ""Хәзер мин Кырымда ике катлау бар дип әйтер идем. Берәүләр Белогорски, Красногвардийски һәм башка шундый советлар заманында кушылган атамалар белән сөйләшә. Икенче катлау ул – тарихи атамалар белән сөйләшүчеләр. Бүген, беренче чиратта, Карасубазар (Белогорски) атамасын кире кайтару кирәк. Аннары авыл атамаларын. Әгәр Кырымда туризмны үстерәбез дип әйтәбез икән, һичшиксез, тарихи атамаларга кайту кирәк. Бездә башка бер ирдә дә кабатланмаган бик матур атамалар бар. Атамалар арасында грек, төрки һәм башка тамырларга барып тоташканнары да очрый. Әлегә кадәр каян килеп чыкканы билгесез атамалар да бар. Бәлки алар скифлардан ук киләдер"", ди галим. Кырым харитасыӘби патша заманнарыннан башлап узган гасырның 60 нчы елларына кадәр Кырымның тарихи 1602 атамасы үзгәртелә. Екатерина патшалык иткәндә Кырымны Русиягә кушкач Акмәчет Симферепольгә, Кизләү Евпаториягә, Кефе Феодосиягә, Акъяр Севастопольгә әйләнә. Поляков әлеге шәһәр атамаларын үзгәртергә кирәкми, алар тарихка тирән кергән инде дип әйтә. Советлар заманында тарихи атамаларны юкка чыгаруның икенче этабы башлана. Кырымда Пролетарская, Советская, Роза Люксембург, Карл Маркс һәм башка коммунистик рухтагы урамнар пәйдә була. 1944 елда кырымтатарларны илләреннән сөрүдән соң атамаларга һөүмнең иң куркыныч чоры башлана. Совет хакимияте кырымтатарларны гына түгел, ә аларның тарихын да юкка чыгарырга тели. Поляков сүзләренчә, хәзер халык тарихи атамаларга кайтырга ашкынып тормый. Бүген кырымнарны социаль проблемнар, акча мәсьәләсе күбрәк борчый. ""Үткәнне хөрмәт иткән, миллилеккә омтылган интеллигенция катламы да юкарганнан юкара бара"", ди галим. Таракташ үзәнлеге. Тарихи рәсемШулай да Кырымда үз ирләренең ватанпәрвәрләре булганнар, тарихлары өчен үлеп торганнар да бар. Советлар заманында Дачное исеме бирелгән авыл кешеләре, әлеге атама белән килешмичә, авылга керә торган ирдә Таракташ дигән язу утырта. Хакимиятләр башта авылның тарихи атамасына каршы төшә, язуны алып аткан очраклар да була. Хәзер авылга килүчеләрне таштан эшләнгән Таракташ дигән язу каршы ала. ""Чын исемне кайтару өчен көрәшә торган бу бердән-бер авыл. Таракташ атамасын рәсмиләштерергә кирәк"", ди Поляков. Тарихи атамаларга кайту мәсьәләсен Поляков кырымтатарларның беренче корылтаеннан соң үк күтәреп чыккан була. Ул корылтай делегатлары теркәлә торган өстәлләрдә советлар заманында кушылган атамаларны күреп, тарихи исемнәрне кулланышка кертү кирәк дип газетта мәкалә бастыра. Корылтай делегатлары бу тәнкыйтьтән соң совет атамаларын кулланмый башлый. Карасубазар. Тарихи рәсемГалим 25 ел Акмәчет шәһәре атамалары комиссиясе әгъзасы булып тора. Ул рөхсәтсез төзелгән йорт, урамнарны исемлеккә кертүгә ирешә. ""Мин сайлаулар алдыннан иргә каккан таякларны аларның (хакимиятләрнең) канунлаштырырга да мөмкин икәнлеген сизеп алдым. Кешеләрнең теркәлү документлары юк, аларны иргә каккан таяк белән генә исәпли иделәр. Мин ул вакытта кырымтатарлар белән очрашып бөтен рөхсәтсез салынган урамнарның исемлеген төзедем. Бу документларны тапшырдым һәм ул үтте. Әнә шул вакытта Мәктәпле, Мәркәзле һәм кырымтатар галимнәре, хокук яклаучылары исемнәре белән аталаган башка урамнар пәйдә булды"", дип сөйли Поляков. Кырымда тарихи атамаларны кире кайтару өчен тагын бер комиссия төзелгән була. Поляков сүзләренчә, бу комиссиягә ярымутраудагы төрле милли итимагый оешмалар вәкилләре, сәясәтчеләр керә һәм комиссия эшләсен өчен алар кирәгеннән артык күп була. Бу комиссиянең ике-өч утырышы гына үтә. Ул вакытта тарихи атамаларга кайтуны грек әмгыяте башлыгы һәм Поляков үзе хуплап чыга, калганнар каршы була. Шуннан соң комиссиянең эше туктала.","""Кырымда тарихи атамаларга кайтуны Карасубазардан башлау кирәк""",['Донъя' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 0 1 0 1 0 1 0 1 0 1 0 0],6,Ҡырым,4641,https://www.azatliq.org/a/27053747.html,2015-06-07T21:05:33+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырБашта ул башкарма комитет итәкчесе вазифаларын башкаручы булачак. Аннары аны ирле муниципаль шурага депутат итеп, соңрак башлык итеп сайларга тиешләр. ""Татшина""ның элекке баш мөдире Гүзәл Хәбетдинова Әлмәт районын итәкләячәк. Бүген район шурасының 46 нчы чираттан тыш утырышында аны Татарстан президенты идарәсе хакимияте итәкчесе Әсгать Сәфәровтәкъдим иткән. Шул ук вакытта район башлыгы Тимур Нагумановүзенең вазифасын вакытыннан алда калдыра. Бу хакта ""Бизнес ""хәбәр итә. Нагуманов белән беррәттән Әлмәт районы баашкарма комитеты итәкчесе Айдар Каюмовта вазифасыннан китә, ул биредә 2021 елдан бирле эшләде. Хәбетдинова Каюмов урынына билгеләнде. Процедурага ярашлы, ул шундук район башлыгы була алмый. Башта ул башкарма комитет итәкчесе вазифаларын башкаручы булачак. Аннары аны ирле муниципаль шурага депутат итеп, соңрак башлык итеп сайларга тиешләр. Хәбетдиновага 54 яшь. Ул Казан дәүләт университетын тәмамлаган. 1992 елда ""Татнефть""нең мәгълүмати-исәпләүләр үзәгенең итештерү бүлекчәсе инженеры була. елда ""Татнефть Нефтехим"" идарәче ширкәте мөдиренең икътисад һәм финанслар урынбасары булып эшли, 2017 елда мөдир вазифаларын башкаручы итеп куела. 2019 елда ""Татнефть-Нефтехим"" идарәче ширкәте ""Татшина"" дип үзгәртелә, ә Хәбетдинова мөдир булып кала. Соңгы ачык белешмәләргә күрә, 2021 елда ""Татшина""ның кереме 1,1 млрд сум булган. Шул рәвешле ул Татарстан тарихында районны итәкләгән икенче хатын-кыз булачак. Моңа кадәр бу вазифада Зәй районыннан Татьяна Воропаева гына эшләде, Зәй белән ул елларда итәкчелек итте. Тимур Нагумановка исә Татарстан президенты ярдәмчесе итеп эшләргә тәкъдим ителде. Ул Әлмәт мэры булып биш ел эшләде. 2019 елда Айрат Хәйруллинны алыштырды, Хәйруллинны Татарстан дигитал үсеш министры итеп куйдылар. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр","Татарстанның Әлмәт районын Гүзәл Хәбетдинова итәкләячәк, моңарчы республикада бу вазифада бер генә хатын-кыз эшләде",['Дин' 'Иҡтисад' 'Мәғариф' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 0 1 1 1 1 0 0 1 1 0 0 0 0],6,Яңылыҡтар,1899,https://www.azatliq.org/a/tatarstanning-almat-rayonin-guzal-habetdinova-jitaklayachak-mongarchi-respublikada-bu-vazifada-ber-gena-hatin-kiz-eshlade/33203319.html,2024-11-15T13:46:14+03:00
"Киң прокатта Кырмыска-кеше дип аталган фильм бара. Елына ширкәтенең супергеройлар турында 3-4 фильмы чыкса да, бу фильм да уңышлы булып саналды. Дөнья буйлап прокатта 250 млн. ыелды. студиясенең уникенче фильмы трейлеры чыгуга ук тамашачыларны исеме белән каушатты. Ни өчен дисәң, һәркемгә таныш Үрмәкүч-кеше фильмнарына пародия булып тора кебек. Баксаң, фильм сценарие тулысы белән комикслар сериясенә нигезләнә икән. елларда алар шактый зур тиражлар белән чыккан. Фильмның режисеры – моңа кадәр бары тик берничә фильм төшергән (алар арасында танылган Дэнни Уоллес биографиясе нигезендә төшерелгән Әйе кешесе ( ) да бар) Пейтон Рид. Төп рольләрне Пол Радд, Эванджелин Лилли, Майкл Дуглас һәм Кори Столл башкара. Фильмның бюджеты – 130 млн. Сюжетны әлеге жанр фильмнары өчен типик дип атап була. Карак булып гомер итәргә мәбүр булган Скотт Лэнг эшсез калган, аерылган хатыны аңа кызы белән очрашырга мөмкинлек бирми. Ихтыядан ул тагын урлауга китә, тик акча урынына карт профессор йортында сәер кием таба. Кием хуасы булган профессор аңа явызлык белән көрәшергә тәкъдим итә. Кырмыска зурлыгына кадәр кечерәергә мөмкинлек, чын кырмыскаларны буйсындыру кебек фәнни технологияләр уйлап чыгарган профессор бу серләрне саклап калырга тырыша. Төп каһарман исә, аңа бу эштә ярдәм итеп, үзе дә дөрес, әхлакый юлга басарга тиеш була. Яшьләр арасында әлеге фильм белән кызыксыну зур. Татар укучылары да бу аудиториядән читтә түгел. Мисал өчен, Казанның 2 нче лицей-интернат укучыларытуган тел көне һәм фән бәйрәмекысаларында әлеге фильм трейлерына татарча субтитрлар әзерләгән һәм аны интернетка урнаштырган. Фильм тамашачыга кайсы ягы белән кызык? Беренче чиратта, яшүсмерләр һәм балаларга фантастик жанрда булуы белән. Төп каһарманның даими кечерәеп-зураеп көрәшүе, кырмыскаларның аңа буйсынуы, төп антагонистның да божанга әйләнүе фильмга мәктәп балалары һәм яшь егетләр аудиториясен тәэмин итә. Шул ук вакытта фильм – блокбастер. Даими рәвештә ниндидер вакыйгалар бара, шартлаулар, атышлар, сугышулар фоны да яшь аудиторияне нык әлеп итә. Кыскача әйткәндә, типик каһарманнар турындагы фильм хәйләсе. Фильмның тагын бер көчле ягы – юмор. Дөрес, урыны белән ул билдән түбән дә төшә. Шуңа да карамастан, фильм дәвамында матур, күңелгә ятышлы, ягымлы юморлы фоны күзәтелә. Гомумән, фильмның антуражы бик уңышлы. Музыкаль фон колакка бик ятышлы, композитор Кристоф Бек үз эшен 5гә башкарган. Махсус эффектлар да шәп һәм мавыктыргыч итеп башкарылган. Оператор эше, монтажлау – уңышлы, фильм рәсеме 2 сәгать дәвамында күзләрне ардыртмый. Кырмыска-кеше әхлаки яктан да шактый кызыклы. Ниндидер гаять тирән фәлсәфи, әхлаки фикерләр биредә булмаса да, типик кешеләрне яхшылыкка өндәү, начарлыктан тыелу фикерләре ачык чагыла. Мисал өчен, төп каһарман – элекке карак. Кызын күрү теләге аны яхшылыкка этәрә, тәрбияли. Нәтиәдә, төп герой кино дәвамында әхлаки үсеш кичерә. Фильмда дөньяга кырмыска-кеше кирәк дигән кызыклы фикер яңгырый. Моны, мөгаен, туры мәгънәдә түгел, күчерелмә булып аңларга кирәктер. Дөньяга чыннан да яхшылык, игелелек, мәрхәмәтлелек кирәк. Һәм бу сыйфатларны чагылдырган кешеләр кирәк. Гомумән алганда, Кырмыска-кеше – экшн белән юморны тоташтырган уңышлы фильм. Ул күңелегезгә яңа геройны яраттырачак, кырмыскаларда очышларны карау мөмкинлеген бирәчәк һәм яхшы гына ял иттерәчәк. Оригиналь идеяле булмаса да, бер тапкыр карарлык фильм булып тора.","Дөньяга ""Кырмыска-кеше"" кирәкме?",['Донъя' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 1 0 0],5,Мәҙәниәт,3353,https://www.azatliq.org/a/27163275.html,2015-08-02T18:45:25+00:00
"Төрлө номинацияларҙағы еңеүселәр ҙә ҡотлауҙар ала бөгөн. Бына уларҙың исемлектәре. «Ғаилә ижады» номинацияһында: урын – Шәғәлиндәр ғаиләһе, Белорет ҡалаһы; урын – Ҡарасуриндар ғиләһе, Стәрлетамаҡ ҡалаһы; урын – Зәйнетдиновтар ғаиләһе, Мәсетле районы Һөләймән ауылы. «Ғаилә кәсебе» номинацияһында: урын – Сибәғәтуллиндар ғаиләһе, Әбйәлил районы Асҡар ауылы; урын  – Мәхийәновтар ғаиләһе, Миәкә районы Тамъян-Таймаҫ ауылы; урын  – Хамматовтар ғаиләһе, Йылайыр районы Юлдыбай ауылы; «Ғаилә ҡиммәттәре» номинацияһында: урын  – Алтынбаевтар ғаиләһе, Салауат районы Янғантау ауылы; урын  – Харрасовтар ғаиләһе, Октябрьский ҡалаһы; урын  – Алдаҡаевтар ғаиләһе, Ҡырмыҫҡалы районы Баҡсалы ауылы. Махсус номианцияларҙа махсус приздар: 1. МИРАҪЛЫ ҒАИЛӘ – Сәйфуллиндар ғаиләһе, Стәрлетамаҡ ҡалаһы; 2. ЙӘШ ҒАИЛӘ – Сәғәҙәтовтар ғаиләһе, Сибай ҡалаһы; 3. ИЛҺӨЙӘР ҒАИЛӘ – Идрисовтар ғаиләһе, Салауат ҡалаһы; 4. РУХЛЫ ҒАИЛӘ – Шәйлиндәр ғаиләһе, Ырымбур ҡалаһы. Конкурстың йомғаҡлау этабы Стәрлетамаҡ ҡалаһында үткән. Сараны Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Халыҡтар дуҫлығы йорто, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ойошторған. Сығанаҡ: Ҡоролтай.",Республиканың өлгөлө ғаиләләре асыҡланды,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт'],[1 1 1 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0 0],6,Яңылыҡтар,1129,https://amanat.su/news/novosti/2025-03-02/respublikany-lg-l-ail-l-re-asy-landy-4141888,2025-03-02T14:17:00+00:00
"""5 ғинуарҙа Мәскәү ваҡыты буйынса киске сәғәт 11-ҙән алып 6 ғинуарҙа Мәскәү ваҡыты буйынса иртәнге 7-гә  тиклем һауа һөжүменән һаҡлаусы дежур саралар ярҙамында самолет тибындағы 129 украин пилотһыҙ осоу аппараты тотола һәм юҡ ителә "", - тип хәбәр ителә ведомствола",БПЛА Башҡортостанға һөжүм иткән,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,264,https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-01-07/bpla-bash-ortostan-a-zh-m-itk-n-4530615,2026-01-07T13:10:00+00:00
"Йәштәр интернетҡа, телевизорға ҡапланды, китапҡа иғтибар кәмене, тип тә өҫтәйбеҙ. Бының менән килешеп булмай барыбер ҙә. Китаптар һатып алған, почта аша яҙҙырған, китапханаларҙан сығышмаған, уҡығандары тураһында фекерләшергә, бәхәсләшергә яратҡан кешеләр бихисап. Тик шуныһы: уҡырға яратыусылар барыһын да уҡымай, ә һайлап, оҡшағанын, кеше маҡтағанын, хисләндергән йәки тетрәндергәнен эҙләп алып уҡый. Йәки үҙҙәренең электән белгән авторҙарының әҫәрҙәрен яҡын күрә, башҡаларға кәңәш итә. Тимәк, ошоларҙан сығып, яҡшы әҫәр булғанда уҡыусы табыла, тигән һығымта яһарға була. Өлкән яҙыусыларҙан: ""Хәҙерге йәш ҡәләм тирбәтеүселәр яҙа белмәй"", - тигәнде йыш ишетергә тура килә. Әлбиттә, элекке яҙыусыларҙың да барыһы ла шәп яҙған, тип булмай. Уларҙың араһында ла ""иң-иң""дәре һәм ""уртаҡул""дары бар. Йыш ҡына элекке китаптарҙы яңынан алып уҡыйым. Ҡайһыларын рәхәтләнеп уҡып сығам, йөкмәткеһен белһәм дә, ятлап алып бөткән булһам да. Был тәңгәлдә әҫәрҙең сюжетынан бигерәк, авторҙың тел байлығы, стиле, һүрәтләүе, ваҡиғаларҙы уҡыусыға еткерә белеү һәләте арбай мине. Ә ҡайһы бер китаптарҙы элек ни өсөн уҡығанымды аңламайым. Хәйер, замандың үҙ идеологияһы бар ине бит. Һәм яҙыусылар ҙа шул идеология нигеҙендә ижад итте, уларҙы шул сәбәпле беҙ ҙә уҡыныҡ. Мәҫәлән, заводтар һәм шәп эшселәр, алдынғы колхоздар һәм колхозсылар, ауыл һәм ауыл алдынғылары, мөхәббәт һәм тик яҡшыға һәм яманға ғына бүленгән кешеләр хаҡында ине ул әҫәрҙәр. Шулай уҡ ниндәйҙер хата аҙым яһаған һәм мотлаҡ шул хатаһын аңлаған йәки яза алған шәхестәр тураһында ла күп яҙалар ине. Ана шул заман идеологияһын пропагандалаған һәм уҡыусыға һеңдереү процесында ҡатнашҡан өсөн ҡәләм тирбәтеүселәргә аҡса түләнде, хөкүмәт уларҙы ҡараны, фатирҙар бирҙе, яҙышһындар өсөн шарттар тыуҙырҙы, ял йорттарына ебәрҙе. Был үҙенә күрә ҡоролошҡа яраҡлашыу булды. Нисек булғанда ла, совет заманында йәшәгән яҙыусының үҙ заманына ҡарашын белдергән, заманын һәм уның эштәрен тәнҡитләгән әҫәрен иҫләмәйем. Бөгөнгө яҙыусыны әйҙәүсе лә, этәреүсе лә идеология юҡ. Ул ирекле хәрәкәттә, уй-фекерҙә. Уның ижад итеүе матди яҡтан дәртләндерелмәй ҙә. Йәш яҙыусыларҙың аҙ булыуында башҡорт телен белмәү генә сәбәпсе түгел, теләгән кеше башҡорт әҙәбиәте өсөн рус телендә лә яҙа ала. Һәм, фекерле йәштәр юҡ, тип тә әйтеп булмай. Интернет селтәрҙәрендәге фекер алышыуҙарға күҙ һалһаң, ҡайһы берәүҙәрҙең яҙышыуы ул-был әҫәр теленә алмаштырғыһыҙ. Һығымта: тимәк, йәштәрҙе был өлкә ҡыҙыҡһындырмай. Хөкүмәт тарафынан да (теге йәки был темалағы конкурстарҙан тыш) ҡыҙыҡһындырыр шарттар тыуҙырылмаған. Ни өсөн ҡыҙыҡһыҙ әҫәрҙәр, уҡымһыҙ китаптар баҫыла һуң? Беренсенән, коммерция нигеҙендә эшләүсе нәшриәттәр артты, икенсенән, әҙәбиәт донъяһында тәнҡит тигән төшөнсә бөтөнләй юғалды, өсөнсөнән, китап булып ташҡа баҫылыу юлында ҡулъяҙмалар ентекле тикшереү үтмәй. Ошо өс сәбәп китап магазиндары кәштәләрен сүп-сар менән тултыра ла инде. Йыш ҡына ҡәләм тирбәтеүселәрҙең: ""Китабым һатылмай, һатышығыҙ әле"", - тигәнен ишетергә тура килә. Һуң үҙҙәре магазинға барып, кәрәкмәгән әйберҙе һатып алмайҙарҙыр бит, кәрәген, файҙалыһын ғына алаларҙыр. Шуның кеүек инде уҡыусы ла - ҡыҙыҡлыһын ала. Мин дә шулай итәм. Әлиә СӘЙҒӘФӘРОВА. ""Киске Өфө"" гәзитенән.",ҠЫҘЫҠЛЫ КИТАПТЫ УҠЫЙҘАР УЛ!,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Хикәйә'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 1 1 1],7,Әҙәбиәт,3167,https://agideljurn.ru/articles/publitsistika/2023-08-03/y-y-ly-kitapty-u-yy-ar-ul-3371116,2023-08-03T12:24:00+00:00
"Күренекле актер, режиссер Олег Ханов вафат. Ауыр хәбәрҙе мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова еткерҙе. Олег Закир улы Ханов 1951 йылдың 11 авгусында Башҡорт АССР-ы Архангел районының Ҡыҙғы ауылында актёр ғаиләһендә (атаһы Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы Закирйән Ханов) тыуған. 1973 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай һәм үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1973—1989 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры булып эшләй. 1989—1993 йылдарҙа Республика йәш тамашасы театрының (хәҙер Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры) художество етәксеһе вазифаһын башҡара. Был йылдарҙа Мәскәүҙәге Аркадий Райкин исемендәге «Сатирикон» дәүләт тетрында ла уйнай. 1983—1999 йылдарҙа Бөтә Рәсәй театр йәмғиәтенең (русса ВТО — Всероссийское театральное общество) Башҡортостан бүлексәһе (бөгөн Башҡортостан Республикаһының театр эшмәкәрҙәре союзы) рәйесе була. 2000—2009 йылдарҙа М. Горький исемендәге Ырымбур драма театры актёры, бер үк ваҡытта Ырымбур сәнғәт институты уҡытыусыһы булып эшләй 2009—2012 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт театрының баш режиссёры вазифаһын башҡара. 2012—2019 йылдар — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының художество етәксеһе. 11 апрелдә Олег Ханов был вазифаһын үҙ теләге менән ҡалдырҙы. Ул республика Мәҙәниәт министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнде. Артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеген театрҙа актёр сифатында дауам итә. Яҡындарының һәм туғандарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ.",Яратҡан артисыбыҙ арабыҙҙан китте,['Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Башҡортостан'],[1 1 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Мәҙәниәт,1464,https://shonkar.com/news/culture/2025-09-30/yarat-an-artisyby-araby-an-kitte-4408784,2025-09-30T18:40:00+00:00
"«Уралтехнострой-Туймазыхиммаш» заводы нефть химияһы, машина төҙөү, металлургия сәнәғәте тармағы өсөн  ҡорамалдар етештерә. Тонна-тонна металл конструкцияларҙы, башҡа төрлө машина төҙөү ҡорамалдарын бейеккә күтәреп, билдәләнгән генә урынға ҡуйырға, беркетергә кәрәк. Бындай эш көс тә, зиһен дә, иғтибарлылыҡ та талап итә. «Әсәйем дә ошо заводҡа 40 йыл ғүмерен арнаны,  бәләкәй сағымда, ул эштән ҡайтһа, эй һоҡланып ҡарай торғайным,  иң матур һәм иң көслө кеше итеп күрҙем уны. Шуға заводҡа  килеүем  бер ҙә  ғәжәп түгел, – тип йылмая Альбина. –  Хәҙер мин үҙем дә шундай көслөләр, үҙ-үҙенә ышанғандар рәтендә булырға тырышам». Шаяртып һөйләһә лә, әлбиттә, эше еңел түгел һылыуҙың. Ҡара таңдан тороп, оҙон баҫҡыстан бейеккә күтәрелә ул. Ә бит уға төрлө шарттарҙа эшләргә тура килә: ҡышҡы ыжғыр һалҡында ла, көҙгө быҫҡаҡ ел-ямғырҙа ла, йәйге ҡайнар ҡояш эҫеһендә лә ҡыҫынҡы ғына кабинала көнө буйына ултырсы әле. Командаларҙы ваҡытында теүәл генә үтәргә кәрәк. Юғиһә, ауыр йөк фажиғәгә килтереүе ихтимал.  Альбина зарланмай, үҙ эшен ярата ул. «Һөнәрем бик мөһим. Заводтағы күп нәмә минең эшемә бәйле. Шуға күрә һәр күрһәтмәне яуаплылыҡ һәм тәфсирлек менән башҡарам», – тип йылмая крансы ҡатын. Альбина Зиннур ҡыҙы, ысынлап та, үҙ һөнәренең оҫтаһы. Ул булмаһа, эш туҡтап ҡала. Завод күгендәге йондоҙ кеүек инде үҙе. Барыһы ла уға ҡарап ҡына тора, тигәндәй. Иғтибарлы, көслө, егәрле хеҙмәткәрҙе бында хөрмәт итәләр, Маҡтау ҡағыҙҙары менән дә бүләкләгәндәр. «Миңә цех эсендә лә, тышта ла эшләргә тура килә. Козлова, күпер, кабель, металлургия  крандарында идара итәм. Заводта 30 тоннанан алып 100 тоннаға тиклем йөк күтәрәбеҙ. Был уйын түгел, әлбиттә, һаулыҡты, нервыларҙы ҡаҡшата. Тыныс, тотороҡло холоҡло булыуым ярҙам итәлер. Тормош иптәшем дә, ике ҡыҙым да, йәлләп, эште алмаштырыуымды теләй, әммә минең әле дәртем дә, хәлем дә етерлек. Коллектив һәйбәт, бер-беребеҙгә ярҙам итеп торабыҙ. Шуға эшләргә-эшләргә инде», – ти яғымлы крансы. Альбина Шәһитова.",Завод күгендәге йондоҙ,['Спорт' 'Шоу-бизнес' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0],4,Аңлатма,1952,https://bashkizi.ru/articles/explain_bash/2025-08-04/zavod-k-gend-ge-yondo-4337642,2025-08-04T14:38:00+00:00
"– Дүрт бала менән яңғыҙ әсә булыу үҙенсәлектәре, тиемме икән. Ошо хаҡта һөйләшәйекме? – Иң беренсе һыҙыҡ өҫтөнә алам: айырылышыуҙы пропагандаламайым. Түҙерлек булған, килешә алған, балалар хаҡына тигән һәм яңғыҙлыҡ ауырлыҡтарын күтәрә алмағандар, әйҙә, йәшәһен. Ғаилә бөтөнлөгөн алға ҡуйып, уны хуплап өйрәнгәнбеҙ. Мин дә шул яҡлы. Тик әгәр ғаиләнең рухи сәләмәтлеген һәм тыныслыҡты өҫтөнөрәк күреп, айырылышырға хәл итәләр икән, ул да кешенең үҙ дөрөҫлөгө. Берәүгә лә кәңәш бирмәйем, аҡыл өйрәтмәйем. Һәр кем эске донъяһында, башында тәртип яһап, киләсәген һәм мөмкинлектәрен күҙаллап, үҙе хәл итһен. – Әле бик уңышлы эшләгәнеңде күрәбеҙ. Балаларыңдың алдағыһын ҡайғыртып ҡалырға тырышаһыңдыр? Бөгөнгө тапҡандарым – улар минең иртәгәмде, ҡартлығымды ҡайғыртыр «финанс яҫтыҡ». Һәм әле балаларымды үҫтерәһем дә бар бит әле. Хөкүмәт нимә бирер, ниндәй ярҙам булыр икән, тип ҡайғырып ултырырға теләмәйем. Һаулыҡ, дәрт һәм дарман барҙа эшләп ҡалам. – Һин – ярай, көслөһөң, үҙең хәл итәһең. Ә балалар бит, бәләкәс булһалар ҙа, айырым шәхес. Уларҙың да күңеле бар. Ҡыҙым «атаһының күлдәген һаҡлап йөрөттө» тигәйнең. – Бала атаһын яратырға тейеш һәм мин был тәңгәлдә ҡамасауламайым да. Киреһенсә, һәр ваҡыт балаларҙы аталарына үҙем алып барып йөрөнөм. Нимәлер аңлай башлағанға тиклем һаҡлана ул атайға мөхәббәт. Әгәр ул хистәр атайҙан да килһә, атай хәстәрләһә һәм иркәләһә – эйе. Ә атай битарафлыҡ күрһәтһә, был һөйөү яйлап ҡорой. Бала хистәре улар – һыу һибергә кәрәкле гөлдәр кеүек. Хатта бергә йәшәмәгәндә лә атаһының һөйөүен тоя ала бала, тик ул хис булһа әгәр. Бәләкәйҙәрҙең дә күңеле менән уйнарға ярамай, уларға ла тоғролоҡ, эскерһеҙлек менән яуап биреү зарур. Улар һуңынан ошо белгәндәрен ҙур тормошҡа алып сыға.",Светлана Насырова. Кем ул? Журналист? Риэлтор? Тамада?,['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0 1 0 0],5,Ҡатын-ҡыҙ,1714,https://bashkizi.ru/articles/a-byl-atyn-y/2025-03-13/svetlana-nasyrova-kem-ul-zhurnalist-rieltor-tamada-4154826,2025-03-13T18:00:00+00:00
"На федеральной площадке «Сириус» с 1 по 7 марта проходит Всемирный фестиваль молодежи, в рамках которого была сформирована группа школьников для участия в специальной программе. В состав Детской Дирекции вошел победитель Всероссийского конкурса «Моя страна – моя Россия» президентской платформы «Россия – страна возможностей» Резван Гатауллин из Республики Башкортостан.",Победитель конкурса «Моя страна – моя Россия» из Республики Башкортостан вошел в состав Детской Дирекции Всемирного фестиваля молодежи,['Мәҙәниәт' 'Сәләмәтлек' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 1 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0],4,Яңылыҡтар,370,https://uchbash.com/news/novosti/2024-03-05/pobeditel-konkursa-moya-strana-moya-rossiya-iz-respubliki-bashkortostan-voshel-v-sostav-detskoy-direktsii-vsemirnogo-festivalya-molodezhi-3670101,2024-03-05T14:37:54+00:00
"Атайым Ҡазан ҡалаһында концерт менән сығыш яһағанда, мәҙәниәт һарайының рәссамы менән танышып-һөйләшеп китә һәм уға: Хәлит, был донъянан китеп барһам, миңә лә берәй бюст эшләрһең - тип шаярта. Рәссам оҙаҡ уйлап тормай, атайым иҫән сағында уҡ ул бюсты эшләп ҡуя. Әммә атайыма бюсты фотонан ғына күрергә насип булды. Бына, ниһайәт, быйылдан билдәләнә башлаясаҡ профессиональ байрамыбыҙ - Артист көнө алдынан ғәзиз кешемдең һыны уның туған театрына ҡайтты. Шулай уҡ Азамат Фидан улы әлеге мәлдә Дүртөйлө ҡалаһы мәҙәниәт һарайына Фидан Ғафаровтың исемен биреү буйынса һөйләшеүҙәр барыуы хаҡында ла белдерҙе. Республиканың төп милли театрына 60 йыл ғүмерен бағышлаған сәхнә легендаһы, миллионлаған тамашасының яратҡан актёры, популяр йырсы, Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фидан Ғафаровтың бюсын театр музейында күрергә була. Башдрамтеатр им. М. Гафури",Артист көнө алдынан театрға Фидан Ғафаровтың бюсы ҡайтты,['Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 0 0],6,Тарих,871,https://tamasha-rb.ru/news/tarikh-m-sh-khes/2026-01-17/artist-k-n-aldynan-teatr-a-fidan-afarovty-byusy-aytty-4540412,2026-01-17T00:11:00+00:00
"Иллюстратив фотофикерләрКичә, 20 июльдә Мәскәүнең Украинага һөүме белән бәйле, АКШ Русиянең дистәләгән ватандашына һәм оешмаларына каршы чикләүләркертте. Алар арасында Казан дары заводы, Русия фәннәр академиясенең Казандагы фәнни үзәге һәм Башкортстанның алты ширкәте дә бар. Бу: Ишембай катализаторлар химия заводы, Стәрлетамакның ""КНТ-КАТ"", ""РН-кат"" оешмалары, Стәрлетамак катализаторлар заводы, Ишембайның ""Витязь"" машина төзү ширкәте һәм Октябрьскидагы ""ВНИИГИС"" фәнни итештерү оешмасы. Шулай ук АКШ чикләүләренә Русия икътисади үсеш министрының беренче урынбасары Илья Торосов, Русия энергетика министры урынбасары Павел Сниккарс, Русия Хисап пулатының элекке рәисе Алексей Кудринда эләккән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",АКШ Казан дары заводына һәм Башкортстанның алты оешмасына каршы чикләүләр кертте,['Татарстан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],1,Татарстан,794,https://www.azatliq.org/a/32512878.html,2023-07-21T06:59:54+00:00
"Тыумышы менән Кинйәбулаттан булып, Ҡолғона ауылына килен булып төшөп, шунда ғүмерен үткәргән Факиһа апай үҙенең атаһынан ишеткән бер ваҡиға тураһында һөйләгәйне. Атаһы Сынтимер малай сағында бик сибек, ябыҡ була. Күпме ашаһа ла үҙенә йоҡмай, һәр ваҡыт хәлһеҙлек тойоп, аяҡ өҫтө тигәндәй йоҡомһорап йөрөй. Бик йыш эсенә йәбешеп яфалана. Мифтахетдин мулла ниндәйҙер эш менән Сынтимерҙең атаһына килгән була. Малайҙың хәлен бер ҡарауҙа аңлап, уны урындыҡҡа һалып, күпмелер ваҡыт эсенә баҫҡылап, һыйпап ултырғандан һуң: ""Ух, әшәкеләр! Ҡалай күмәктәр үҙҙәре. Хәҙер мин уларҙы. "" - тип һөйләнә-һөйләнә бер семтем генә тоҙҙо аҡ сепрәк өҫтөнә һалып, ҡаршыһына тубыҡланып ултырып, бик оҙаҡ ҡына уҡынып, өшкөрөп ултыра. Аҙаҡ Сынтимергә тоҙҙо ҡоролай йотоп, артынан таҙа һыу эсергә ҡуша. Ярты сәғәт тә үтмәй, малайҙың эсе китә башлай һәм шул уҡ ваҡытта унан егерменән артыҡ 10-15 сантиметрҙай эре селәүсен йыуанлығындай тере ҡорттар ҡойолоп төшә. Шунан һуң ул тәүлек самаһы үлек кешеләй йоҡлай. Аҙаҡтан ашауы һәйбәтләнеп, таҙарып, егет рәүешенә керә. Бында Мифтахетдин олатай уға бары өшкөрөп бер семтем генә тоҙ эсерә. Ә бит ул быға тиклем дә ашаған әйберҙәрен тоҙламай ашамағандыр. Болгарияла ғүмер иткән һуҡыр әүлиә Ванга үҙенә киләсәк кешеләргә һәр ваҡыт бер семтем тоҙ, йә шаҡмаҡ шәкәр алып килергә ҡушҡан. Шуларҙы ҡулында тотоп ултырғандан һуң, килгән кеше тураһындағы мәғлүмәттәрҙе, йәғни яҙмышын маңлайына яҙылғандағыса һөйләп бирә алған. Бөтәгеҙгә лә билдәле, беҙҙең бөгөнгө кеҫә телефондарыбыҙ энә күҙәүендәй генә булған кремний кристалдарында эшләй. Әммә йөҙәр, меңәр мего, гигобайт мәғлүмәттәрҙе үҙендә һаҡлай һәм тирә-яҡҡа тарата ала. Шул уҡ ваҡытта ябай тоҙ, шәкәр һәм төрлө минералдарҙың кристалдары эргә-тирәһендәге кешеләр, ваҡиғалар тураһында мәғлүмәттәр туплай ала һәм шул уҡ ваҡытта ул кристалдарға фәҡәт ҙур рухи көскә, әүлиәлеккә эйә булған шәхестәр генә бөтә тереклектәргә, хатта тәбиғәткә тәьҫир итерҙәй күрһәтмәләр, бурыстар, ҡәтғи үтәлергә тейешле бойороҡтар индерә, яҙа алған. Әлеге осраҡта Мифтахетдин олатай Сынтимергә эсергән бер семтем тоҙға эсәк ҡорттарына зыян килтерер, хәлһеҙләндерер һәм эсәк эшмәкәрлеген тиҙләтер көс, йәғни бойороҡ индерә алған. Һуңғы йылдарҙа донъя ғалимдары Ер шарының теүәл йомро түгел, ә ваҡ ҡына ҡырҙары булған кристалл рәүешендә икәнлеген иҫбатланы. Шуға ла Ер шары үҙендә үткәндәр һәм киләсәк тураһындағы мәғлүмәттәр һаҡлай, бөтөн ғаләм киңлеге менән дә мәғлүмәти бәйләнештә тора. Былар тураһында фәҡәт Бөйөк ғаләм аҡылы, йәғни Хоҙай Тәғәләбеҙ үҙе һайлап алып, әүлиәлек көсөн күндергән айырым шәхестәр генә һиҙә һәм күрәҙәлек ҡыла ала. Шулай булмаһа, яңы ғына донъяға килгән тәүге ейәне Фәтхрахманды ҡулына алғас: - Эй, улым, Ватан һуғышына ҡаршы тыуҙың. Ғүмерең генә оҙон булһын ине лә, - тип, күҙҙәре йәшкәҙәп әйтә алмаҫ ине (ул 1943 йылда фронтта хәбәрһеҙ юғала). Рәдис ДУСАЛИН, Ишембай районы Маҡар ауылы участка дауаханаһы табибы, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, һәүәҫкәр тарихсы, шағир.",Ябай тоҙ көсө,['Дин' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Йәмғиәт' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 1 0],6,Йәмғиәт,2945,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-05-15/yabay-to-k-s-4236779,2025-05-15T15:19:00+00:00
"Эске эштәр министрлығының Бөрйән районы буйынса бүлексәһенең Дәүләт автоинспекцияһы инспекторы, полицияның өлкән лейтенанты Ләйсән Алтыншина балалар баҡсаһы, мәктәп уҡыусылары менән «Балалар, юлда һаҡ булығыҙ! » тигән темаға осрашыу үткәрҙе.",Юл ҡағиҙәләрен белеп үҫһендәр,['Мәғариф' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Хәүефһеҙлек,241,https://tanburz.ru/articles/h-uefhez-lek/2025-04-17/yul-a-i-l-ren-belep-end-r-4202015,2025-04-17T11:00:00+00:00
"Танһыҡ яҙҙар етеп һыуҙар ташҡан мәлдә ауылдашым Азаттың һөйләгән бер мәҙәге иҫкә төшә. Ғаиләлә иң кесеһе, иң иркәһе булғанғалыр инде, уның менән булған төрлө мәҙәктәр йыш булып торҙо. Шуларҙың береһен һеҙгә, уҡыусыларыма ла тәҡдим итәм әле. Азат үҙе һөйләй. - Минең дүртенсеме, бишенсеме синыфтарҙа уҡып йөрөгән саҡ. Беҙҙең бала саҡта телефон булманы, интернет булманы. Уның ҡарауы, урам беҙҙеке ине, йә йылға буйҙары, йә урман. Дәрестән һуң шул өйҙәге эштәрҙе тиҙ генә бөтәбеҙ ҙә урам сығып саба торған инек. Шул йылы йәй, Рәшиҙә апай, йылға ныҡ ташты, күпер аша ағып ятты. Өҫтәүенә ямғыр туҡтамай. яуа ла яуа ине. Бер көн кис әсәйем туғайҙан быҙауҙарҙы алып ҡайтырға ҡушты. Мин киттем быҙау артынан. Йылға буйына, туғай яғына төшөп барам. Күрәм, бер аҙ һуңлағанмын шул, йылғаның арғы яғында көтөү ҡайтып килгәне лә күренә. Көтөү ҡаршыларға сыҡҡан урамдаштар ҙа ап-аруҡ ҡына. Үҙебеҙҙең һыйырҙарҙы әллә ҡайҙан танып торам. Минең бурыс шул һыйырҙар ҡайтмаҫ элек быҙауҙарҙы алып ҡайтып ябыу ине, үкенескә ҡаршы өлгөрмәнем. Күпер аша сығыуы ла хәүефле ине. Башҡаларға ҡушылып мин дә көтөү ҡаршылап, был яҡ ярҙа көтөп торорға булдым. Беҙҙең һыйырҙар араһында бер быҙау йөрөй сабауыллап. Мин шундуҡ уйланым, бер быҙау әсәһенә ҡушылған икән, тип. Ярай, шулай ҡарап торабыҙ, башҡаларға ҡушылып мин дә һыйырҙарҙы һәүкәләп саҡырған булам. Һыйырҙар яйлап ҡына бер-бер артлы йылға аша йөҙөп сығырға булдылар Ҡарайым, теге быҙау ҙа арттарынан йылғаға төштө. Бергә ҡушылып йылға аша йөҙә башланылар. Һыйырҙар йөҙөп сыктылар ул, быҙау аҡты ла китте бит. Мин яр буйлап тыш та пыш быҙау артынан йүгерәм. Тәрәндән тәрәнгә бара торғас, бер ваҡыт быҙау ағымдың көслө еренә тура килеп күпер аҫтына табан аға башланы. Күперҙең өҫтөнә ағып менмәҫ микән тип, күпер өҫтөндә көтөп торам. Юҡ, быҙауым ағып барып күпер аҫтына инде лә китте. Сыҙамай күпер өҫтөндә йүгереп йөрөйөм. Бер заман күперҙең түбәнге яғынан быҙауҙың ағып килеп сығыуы булды, тот та һикер теге быҙау янына. Киттек икәүләп быҙау менән бергә ағып. Ярҙа кешеләр ҡысҡырышалар, өлкән апайҙар-ағайҙар яр буйлап беҙҙең арттан сабалар. Шулай итеп ағып бара торғас, быҙауҙың муйынсағына йәбешеп тегене һөрмәкләп, ярға яйлап йөҙә башланыҡ. Быҙауҙы күпер аҫтындағы Ҡумырыҡ тигән ерҙән һөйрәп сығарҙым, яр буйлап сабып килгән ағайҙар ҙа ярҙамлаштылар. Хоҙай тәғәлә насип иткәндер инде, имен аман ғына сыҡтыҡ. Аҙағы ҡыҙыҡ бөттө ул, Рәшиҙә апай. Быҙауҙы алып ҡайтып барам, кешеләр миңә ҡарайҙар. Йылмайып, молодец, тип маҡтап та ебәрәләр. Тиҙ генә ҡайтып, кейемеңде алыштырып йылынып ал, тип аҡыл да өйрәтәләр.  Өшөтөүен дә өшөттөрҙө, әммә ләкин мин ҡәнәғәт инем. Быҙауыбыҙҙы үлемдән ҡотҡарған кеше бит мин хәҙер. Шундай ҡәнәғәт төҫтә ҡапҡаға быҙауҙы алып ҡайтып инеүем булды, әсәйем: - Әй, әттәгенәһе, ҡасан һин үҙебеҙҙең быҙауҙы таный башларһың икән? Тағы ла Зарифа еңгәйеңдең быҙауын алып ҡайтып ултыраң бит, - ти. Шул йылы, Рәшиҙә апай, һеҙҙең быҙауығыҙ менән беҙҙең бер быҙау хәтәр ныҡ оҡшаш ине. Шулай итеп, Азат ауылдашымдың яуын йылды беҙҙең быҙауҙы үлемдән ҡотҡарып йөрөгәнен бик күп йылдар үткәс кенә белдем. Рәхмәт инде. Зарифа еңгәһе, тигәне минең әсәйем була инде. Ә минең ул ваҡытта студент саҡ булғандыр ахыры.",Ҡотҡарыусы (булған хәл),['Мәғариф' 'Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,3156,https://agideljurn.ru/articles/common_material/2025-04-21/ot-aryusy-bul-an-h-l-4206775,2025-04-21T15:17:00+00:00
"Ханты-Манси автономиялы округында 13 йәшлек бала хоккей корты өҫтөнән шыуған ҡар аҫтында ҡалып, уның ғүмерен ҡотҡара алмағандар. Свердлов өлкәһендә ике малай тауҙан шыуғанда, өҫтәренә 1 метр ҡалынлығында ҡар шыуып төшөп һәләк була. Бер ҡасан да былай булғаны юҡ ине, тип был хәлгә бөтә ҡасаба халҡы аптырай. Ауыр фажиғә. Ҡотҡарыусылар барыбыҙҙы ла һаҡ булырға саҡыра. Ҡарҙан таҙартылған урындарҙан йөрөгөҙ. Ҡыйыҡ баштарын көрәргә тотондолар-тотоноуын. Боҙбармаҡтар ҙа  ҡурҡыныс. Был ваҡытта йылға-күл өҫтәрендәге боҙ ҙа ышанысһыҙ була. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2025 йылдың 19 майында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ ТУ02-01806. Республиканский информационный центр – филиал акционерного общества Издательский дом «Республика Башкортостан». Р. счёт в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г. Уфа, БИК, ИНН, КПП, кс.",Өҫтөгөҙгә ҡар төшмәһен!,['Башҡортостан' 'Спорт'],[0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0],2,Һаҡ булығыҙ,926,https://yanshishma.com/articles/a-buly-y-/2026-02-17/t-g-g-ar-t-shm-en-4582688,2026-02-17T21:54:00+00:00
"ЙӨКМӘТКЕ ЙЫРЛЫ ЯҘМЫШ Әлфиә Ғимаҙиева Башҡорт эстрадаһының легендар йырсыһы 3 ИЖАДИ ҒАИЛӘ Кәримә Усманова Тормошта ла, сәхнәлә лә һәр саҡ бергә 7 Ижади портрет Әлфиә Ғимаҙиева Сәнғәтебеҙҙең Сулпан йондоҙо 11 БАШДРАМТЕАТРҒА 105 ЙЫЛ Гөлназ Ғәлиева Мәңге йәшә, Башдрам! 16 Беҙҙең журнал тышында И. Ишемғолов Йолаларҙы тергеҙеүсе, һаҡлаусы, таратыусы 20 ҺӘЛӘТЛЕ ЙӘШТӘР Миләүшә Ҡыҙрасова Йөрәк һүҙен ҡыйыу әйтер актер 28 БЕЙЕҮ СӘНҒӘТЕ Миләүшә Ҡыҙрасова Бейеү – ул халыҡ күңеле 33 Мостай Кәримдең тыуыуына 105 йыл Айгөл Ҡужәхмәтова Бында – Мостай һулышы. 37 ХАЛЫҠ ЫНЙЫЛАРЫ Гөлнара Күсәрбаева «Рух һәм моң бишегем Башҡортостанда» 40 ҮҘЕШМӘКӘР СӘНҒӘТ Кәримә Усманова Тормошто яратып йәшәй 43 ӘЙТЕР ҺҮҘЕМ БАР Фирүзә Абдуллина Сәнғәтте халыҡҡа еткереү – сәнғәт әһелдәренең бурысы 46 ҺҮҘ СӘНҒӘТЕ Әлфиә Минғәлиева Гөлсимә Иштанова: «Теманы аса алмаһам, борсолам» 48 ОНОТОЛМАҪ ИСЕМДӘР Резеда Усманова Ирәндектең моңло балаһы. 52 СЦЕНАРИЙ Сәғилә Мырҙағәлина Бәпес менән танышыу йолаһы 57 Һынлы сәнғәт Г. Батыршина Гөлшат һәм Илдус Закировтар: «Бер уйлы булып, бер йүнәлешкә ҡараш төбәп йәшәгәндә генәтормош алға бара» 59",ҺӨЙӨНСӨ!,['Шоу-бизнес' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Башҡортостан'],[1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],4,Яңылыҡтар,1105,https://tamasha-rb.ru/news/novosti/2024-12-12/y-ns-4048753,2024-12-12T10:40:00+00:00
"4 ил һәм 30 ҡала ҡатнашҡан ""Бергә еңдек"" тип аталған был конкурс Ватанды һаҡлаусылар йылына һәм Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына арналды. Гүзәл Ситдиҡованың БСТ каналында барған ""Махсус репортаж""дарында Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғаларына бәйле журналист эҙләнеүҙәре конкурстың ""Хәтерләйбеҙ һәм ғорурланабыҙ"" (""Помним и гордимся"") тигән төп номинацияһында жюри тарафынан юғары баһаланып, еңеүселәр рәтенә инде. Әйткәндәй, ул  был арала мэрҙың ҡултамғаһы менән икенсе награда ала. Быға тиклем ул Краснодарза Борис Мәҡсүтов исемендэге Бөтә Рәсәй конкурсында 400 журналист араһында 6 енеүсенең береһе булды. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-68471 от г.",Гүзәл Ситдиҡова Башҡортостан исемен тағы ла данланы,['Башҡортостан'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0],1,Яңылыҡтар,772,https://ye102.ru/news/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2026-02-12/g-z-l-sitdi-ova-bash-ortostan-isemen-ta-y-la-danlany-4576023,2026-02-12T17:00:00+00:00
"Чарада иңүчеләрфикерләрКазанда 13-14 сентябрьдә. Бу дип аталган хакатон чарасы узды. Ул халыкара форумы алдыннан оештырылды диелә. Чараны Татарстан Фәннәр академиясе, ""Сәләт"" фонды һәм яшьләр үзәге, Казан университетының Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты оештыра. Быелгы ярышта 27 такым катнашты. Укучылар һәм студентлар татар телен өйрәтүгә юнәлтелгән мобил кушымталар, интерактив уеннар һәм онлайн-платформалар тәкъдим итте. иңүчеләр кече (7–11 сыйныф укучылары) һәм өлкән (студентлар) лигаларда билгеләнде. КФУ каршындагы лицей укучылары сүзләр өйрәнү, әйтелешне тикшерү, квизлар һәм нейрочелтәр ярдәмендә көн саен диктант функциясе булган мобил кушымта булдырды. Казанның 7 нче лицей-интернаты укучылары ясалма акылга нигезләнгән чат-бот белән интерактив кушымта ясады. Казанның 98 нче мәктәп укучылары Сабантуй бәйрәменә багышланган 2-новелла әзерләде диелә. Мәскәү һәм Казан студентларының ыелма такымы фотога төшерелгән объектлар ярдәмендә татар сүзләрен өйрәнү мөмкинлеген биргән кушымта ясады. КФУ белән ИТИС студентлары исә татар сүзләре кертелгән әкиятләр аша телгә өйрәтүче кушымта һәм уеннар ярдәмендә тел өйрәнү сайтын булдырдылар диелә. Чара оештыручылары бу ресурсларга сылтамаларны әлегә чыгармады. иңүчеләргә акчалата бүләкләр (бүләкләү фонды 600 мең сум тәшкил итә), Татарстан фәннәр академиясендә эшләп алу мөмкинлеге, белгечләрдән кире элемтә алу каралган. Хакатон (инглизчә: : (хакер) (марафон)) дип юнәлешендә белгечләр форумын атыйлар. Програмчылар, дизайнерлар, менеджерлар бергәләп ыелып, чикле вакытта теге яки бу проблемны чишә, үз продуктларын тәкъдим итә. Чара бәйге рәвешендә уза, ахырда проектлар якланып, иңүчеләр билгеләнә. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Казанда узган хакатон нәтиәсендә татарча яңа кушымталар барлыкка килде,['Спорт' 'Мәғариф' 'Татарстан'],[0 0 0 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1769,https://www.azatliq.org/a/33531205.html,2025-09-15T21:01:07+00:00
"""Беренсе тапҡыр үҙ ғүмеремдә ""Китап-Байрам""ына барырға форсат тыуҙы. Ғаиләмде лә алдым. Ҡояштыҡ арманһыҙ ҡыҙҙырыуына ҡарамаҫтан, арып -талһаҡ та, бик күп йылы тәҫьораттар менән ҡайттыҡ. Ҡыҙым үҙенә матур-матур биҙәүестәр алып ҡыуанһа, иптәшем төрлө эскспозициялар, тәгәрмәс өҫтөндәге музейҙарҙы оҡшатты. Әлбиттә, кәрәкле китаптар алырға ла онотмағандар. Үҙемә килгәндә, мин ""Аҡбуҙат"" журналының тирмәһендә балалар әҙәбиәте буйынса ултырышта ҡатнаштым. Ныҡ матур һәм файҙалы сара булды. Алыҫ араны яҡынайтып, йөрәгендәге илһамы әйҙәүен ҡабул итеп, республикабыҙҙың төрлө райондарынан йыйылған ҡәләм тирбәтеүселәрҙе бер урында күреү минең өсөн тылсымға бәрәбәр. Шундай ижади атмосфера хөкөм һөрҙө был тирмәлә! Яңы яҙа башлаған яҙыусылар үҙҙәренең эштәрен тәҡдим итте, олпат һәм тәжрибәлеләре кәңәштәрен, тәҡдимдәрен, тәнҡиттәрен еткерҙе. Мин, һәр хәлдә, барыһын да ауыҙ асып, йотлоғоп тыңланым. Бындай фекер алышыуҙы аҡсаға ла табып булмай торған заманда йәшәйбеҙ. Тәнзилә апай Дәүләтбирҙина менән осрашыуға эләктем. Шиғриәт тулҡындандырында бәүелеп, оло кинәнес кисерҙем. ""Китап"" нәшриәте хеҙмәткәре Эльвира Әсғәт ҡыҙы Яҡупова иҫ киткес йәмле һәм йәнле, юғары тулҡындарҙа алып барҙы кисәне. Хеҙмәттәшем, исеме республикаға киң билдәле башҡорт теле уҡытыусыһы Айһылыу Рәис ҡыҙы Сирбаева менән дә күрештек. Беҙ икебеҙ ҙә бер мәктәптә, Республиканың дистанцион белем биреү үҙәгендә, һаулыҡтары сикләнгән балалар менән эшләйбеҙ. Әммә төрлө филиалдарҙа. Көн һайын компьютер экрандары аша аралашабыҙ. Китап байрамында тәүгә осраштыҡ. Минең кисерештәрҙе күрһәгеҙ! Был күрешеүҙең икебеҙ өсөн дә ҡыуаныслы сәбәбе бар. Хеҙмәттәшем менән Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапхана ойошторған республика кимәлендәге әҙәби конкурстың еңеүселәре булдыҡ. Тимәк, ""Китап Байрам""ы беҙгә бүләкле, еңеүле, ҡәҙерле, күптән көтөлгән осрашыу алып килде. Бер тирмәлә Гөлсира апай Ғиззәтуллинаны осраттым. Барлыҡ баҙнатымды йыйып, яңы ғына һатып алынған китабына автограф һораным. Ә ул ихлас йылмайып, изге теләктәрен китапҡа теркәне. Үлтереп һыуһағанды ла тоймай, аяҡтарымдың өр-яңы туфлиҙан ашалыуын да һиҙмәй, эҫе ҡояштан арығаныма ла иғтибар итмәй, күңелле итеп, күңел муҡсама осрашыуҙарҙан, матур күренештәрҙән тыуған илһам тойғоларын тултырып, ҡәнәғәт ҡайттым баш ҡаланан"", - ти инглиз теле уҡытыусыһы, республикала төрлө әҙәби конкурстар еңеүсеһе Ләйсән Сәлимова.",Был көн тылсымға бәрәбәр булды,['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 1 0],5,Йәмғиәт,2345,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2025-06-01/byl-k-n-tylsym-a-b-r-b-r-buldy-4259195,2025-06-01T11:27:00+00:00
"""Юлчылар иле"" фильмы авторлары26 апрельгә каршы төндә Лос-Анджелеста 93 нче тапкыр ""Оскар"" кино бүләген тапшыру тантанасы узды. Кинотәнкыйтьчеләр көткәнчә, быел иң яхшы фильм булып""Юлчылар иле""() фильмы танылды, ә аның авторы Хлоя Чжаоисә иң яхшы режиссер бүләген алды. Фильм эшсез калган 60 яшьлек хатын-кызның фургонда ил буйлап тормыш итүен күрсәтә. Чжао тарихта бу бүләкне алган икенче хатын-кыз булды, беренче бүләкне 2010 елда ""Үлем тозагы"" фильмы өчен Кэтрин Бигелоуалган иде. ""Юлчылар иле""ндә төп рольне уйнаган Фрэнсис Мак Дормандбыел иң яхшы хатын-кыз роле өчен бүләкне алды, ул фильмда продюсер вазифасын да башкарган. Иң яхшы ир-ат роле өчен бүләкне Энтони Хопкинсалды, ул ""Әти"" ( ) фильмында деменция белән авырган карт кешене уйный. Фильм шулай иң адаптацияләнгән сценарий өчен бүләккә ия булды. Иң яхшы анимацион мультфильм булып студиясенең""ан""() мультфильмы аталды. Фильм шулай ук иң яхшы композитор бүләген алды. Иң яхшы визуаль эффектлар премиясен Кристофер Ноланның""Тәгълимәт""()фильмы алды, ул Оскарда бердәнбер номинациядә тәкъдим ителде. Иң яхшы чит ил фильмы булып исә быел""Драк""() фильмы аталды. Дания, Швеция, Нидерландта төшерелгән фильмда көн саен хәмер эчәргә сүз биргән дуслар турында сүз бара. Фильмда төп рольне Мадс Миккельсенбашкарды. Быел Оскар премиясен тапшыру тантанасы ""Долби"" театрында гына түгел, тимер юл вокзалы бинасында да узды. Чит ил кунаклары өчен аларның илләрендә локацияләр оештырылды. Соңгы еллар гадәтенә күрә, быел да тантананың бер даими алып баручысы булмаган. Әгәр сезнең провайдер безнең сайтны томалап куйса, аптырамагыз, телефон йә планшетыгызга Азатлыкныңәсбабын йөкләгез ( һәм кибетләрендә бушлай) һәм татар телен сайлагыз. Без анда да ничек бар, шулай! Шулай ук, безнеңканалына кушылырга онытмагыз!","""Юлчылар иле"" иң яхшы фильм өчен Оскар бүләген алды",['Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0],3,Яңылыҡтар,1760,https://www.azatliq.org/a/31222823.html,2021-04-26T04:24:37+00:00
"Рефат ЧубаровКрымтатар Мәлесе итәкчесе Рефат Чубаров Украина тышкы эшләр министрлыгын аннексияләнгән Кырымның министрлары Берләшкән Гарәп Әмирлекләренә баруына каршы авап бирергә өнди. Аерым алганда, Чубаровның Украинадан Мәскәүнең Кырымны аннексияләүне даими рәвештә канунлаштырырга маташуына каршы нинди чаралар күрергә ыенганы турында ишетәсе килә. Бу турыда ул -тагы сәхифәсендәязды. Чубаров Кырым түрәләренең 2020 елның февралендә Һиндстанга баруын да искәртә. Аның фикеренчә, Мәскәүнең Һиндстан һәм Әмирлекләр белән мөнәсәбәтләре кысаларында Кырымны аннексияләүне де-факто тануны булдырырга тырышуы төрле халыкара оешмаларда тавыш бирүләр вакытында үз нәтиәсен күрсәтә.2019 елның 18 декабрендә БМО Генераль ыенының Кырым автоном республикасы һәм Акъярда кеше хокуклары вазгыяте турында резолюциясен кабул иткәндә Һиндстан каршы тавыш бирде, ә Гарәп Әмирлекләре тавыш бирүдән тыелып калды. Русия дипломатиясенең вакытлыча аннексияләнгән Кырымны халыкара изоляциясен өзү омтылышларына каршы Украина тышкы эшләр министрлыгының нәтиәле һәм системлы чаралары турында ишетергә өметләнәм, дигән Чубаров. Элек хәбәр ителгәнчә, Кырымның Русия куйган хөкүмәтеннән вице-премьер Ирина Кивикоһәм икътисади үсеш министры Дмитрий Шеряко Русия делегациясе белән Берләшкән Гарәп Әмирлекләренә барган. Кырым түрәләре Әмирлекләрдә бизнес алып бару үзенчәлекләре хакында фикер алышканннар. Узган елда Кивико Русия делегациясе белән Кубага да барган диелә.",Чубаров Украина хакимиятен Русиянең Кырымны аннексияләвен канунлаштыруына каршы чыгарга чакыра,['Иҡтисад' 'Донъя' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[1 0 0 0 1 0 0 0 1 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,1441,https://www.azatliq.org/a/30490183.html,2020-03-16T07:22:45+00:00
"Ильяс НикитинПетербур метросындашартлау булып, берничә сәгать узуга ук күп кенә матбугат чаралары террорчының фотосын бастырып чыгарды. Метрога кереп барганда сурәткә төшерелгән бу ир-ат кара чапаннан, озын сакаллы, башында - татар түбәтәе иде. Шик астына алынучы әлеге кеше Башкортстанда туып-үскән Андрей Никитин исемле кеше булып чыкты. Берничә ел элек ул ислам кабул итеп, үзенә Ильяс исемен алган. Ильясның (Андрей) әтисе – урыс милләтеннән, әнисе – татар, аны кечкенәдән әнисенең ата-анасы – картатае белән нәнәе карап үстергән. Ильяс – хәрби. Рязаньдагы хәрби училищены тәмамлаган, Чечняда хезмәт итеп, капитан дәрәәсендә отставкага киткән. Хәзер ул Уфадагы ""Ләлә-Тюльпан"" мәчете мәдрәсәсендә белем ала. Петербур метросында шартлау булган көнне туганнары аңа теракт ясауда гаепләнүе турында хәбәр иткерәләр. Ильяс шунда ук үз теләге белән полициягә бара һәм үзенең гаепсез икәнлеген белдерә. Хәл ачыкланып, аның гаепле түгелеллеге исбатлангач та, Ильяс әмгыять арасындагы гаепләүләрдән котыла алмый һәм зыян күрә. Шартлаудан соң барысы да ачыклангач, ул Петербурдан Башкортстанга кайтыр өчен башта Мәскәүгә оча, әмма Мәскәүдә юлчылар аны очкычка утыртмауны таләп итә. Ул Мәскүдә калырга мәбүр була. Мәскәү метросында аны тагын бер кат полиция тоткарлый, ә Түбән Вартадагы эш урынына шалтыратып (ул зур йөк машинасын йөртүче), аны эшеннән алуларын таләп итәләр. Азатлык Ильяс Никитин белән элемтәгә кереп, бу хәлләрнең нечкәлекләрен сорашты. – Петербурда килеп туган хәл аркасында сезне эшегездән алганнар икән дигән хәбәр таралды. Бу дөресме? – Эштән ибәрергә маташалар. Мин әле Түбән Вартага барып итмәдем, ләкин эштән куу ихтималлыгы турында миңа инде иткерделәр. Әле эштә итәкчелек белән очрашмадым. – Сезне террорчы дип хәбәр тараткан матбугат чараларын рухи зыян салган өчен мәхкәмәгә бирергә ыенмыйсызмы? – Мин әле ничек эшләргә кирәклеге турында юристлар белән сөйләшмәдем, әлегә берни белмим. – әмгыятьтә мөселманнарга булган тискәре мөнәсәбәткә сез ничек карыйсыз? Мөселманнардан, исламнан куркалар дип санамыйсызмы? – Бөтен әмгыять алай уйлый дип әйтү дөрес түгелдер. Мәсәлән, иминлек хезмәтеннән булган кешеләр белән сөйләшкәндә алар үзләрен тыныч тотты. Петербурдан мин бер проблемсыз чыгып киттем. Әлбәттә, мөселманнарга начар караучылар да бар, әмма алар азчылык. –Мәскәүдә метрода тоткарлагач озак тоттылармы? Нәрсәдә гаепләделәр? – Юк, озак түгел. Эшнең нидә икәнен ачыклагач, ибәрделәр, 15 минут чамасы гына тоттылар. – Аннары юлчылар сезнең белән бер очкычка утырудан баш тарткан. – Бу минем өчен авыр мәсьәлә. Миңа билет бәясен кире кайтардылар, әмма хокукый яктан бу ничек бәяләнергә мөмкин – мин әлегә белмим, нечкәлекләренә төшенмәдем. Петербурдан очканда да шундый хәл килеп туды. Юлчылар каршы килде, әмма очкыч командиры аваплылыкны үз өстенә алып катгый карар кабул итте, безне очып китү юлына тарттырып алып килделәр дә без очып киттек. Петербурдан Мәскәүгә очканда бу мәсьәлә хәл ителде, ә менә Мәскәүдә мине барыбер рейстан төшерделәр. – Сез һәрвакыт кара кәләпүштән йөрисезме? Бу игътибарны әлеп итәдер? – Ул кара түгел, ә куе зәңгәр. Бу минем көндәлек киемем. Моңарчы чагыштырмача тыныч карыйлар иде. Игътибар бар инде барын. Кемгәдер милләтләр һәм кешеләр арасында талаш чыгарырга кирәк. – Матбугат чараларында террорчылыкта шикләнелә дип үзегезнең фотоны күргәч, нинди хисләр кичердегез? Ни өчен полициягә үзегез барырга булдыгыз? Курыкмадыгызмы? – Нәрсәдән куркырга? Мин явыз уй белән бармадым, сәлам биреп бардым. Бөтен өммәт исеменнән бардым, чөнки хәзер бөтен мөселманнарны террорчы дип атаячаклар. Шуның өчен бардым. – Хәзер тәртип саклау оешмалары тарафыннан сезгә инде сораулар калмадымы? – Юк, калмады. Шикләнүләр шунда ук алынды, ә 12 сәгатьтән гаепле түгеллегем турында карар да чыкты. – Ә хәзер сез кайда? Мәскәүдән китә алдыгызмы? – Әйе, мин хәзер Уфада, Мәскәүдән автотранспорт белән киттем.","""Бөтен өммәт исеменнән бардым, хәзер алар һәр мөселманны террорчы итәчәк""",['Дин' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт' 'Татарстан'],[1 0 1 0 0 1 0 1 0 1 0 0 0 0],5,Әңгәмә,3844,https://www.azatliq.org/a/28412507.html,2017-04-05T14:45:51+00:00
"Йәш ижадсыларҙы ҡотланылар Өфө Фән һәм технологиялар университетының журналистика кафедраһы Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына һәм Ватанды һаҡлаусы йылына арналған Бөтә Рәсәй эсселар һәм республика мәктәптәре уҡыусылары,  урта һөнәри белем биреү учреждениеларының студенттары араһында үткән ""Һабантурғай йыры"" киң мәғлүмәт саралары республика конкурстарында  ҡатнашыусыларҙы тәбрикләнеләр. Сараны Өфө фән һәм технология университетының журналистика кафедраһы Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты менән берлектә үткәрҙе. Был мәртәбәле конкурста Аманат журналының махсус призына Өфө районынан Диана Сәхийәрова лайыҡ булды.",Йәш ижадсыларҙы ҡотланылар,['Башҡортостан' 'Мәғариф'],[0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Ижад,642,https://amanat.su/articles/izhad-omary/2025-03-21/y-sh-izhadsylar-y-otlanylar-4167289,2025-03-21T14:34:00+00:00
"Презентация состоялась в рамках Форума творческой и научной интеллигенции СНГ В столице Таджикистана прошел Форум творческой и научной интеллигенции СНГ. Среди ключевых событий — презентация Международного конкурса исполнительских искусств «Душа Евразии», инициированного организаторами из Республики Башкортостан.  Конкурс, проводимый на базе Евразийского центра культуры и искусства, ставит целью поддержку и развитие исполнителей разных жанров и стилей, организацию образовательных программ для талантов, популяризацию традиционного и современного искусства, а также укрепление культурных связей в СНГ. Проект представили директор Евразийского центра культуры и искусства Никита Калмыков и руководитель «Дирекции культурных программ Республики Башкортостан» Гульнара Юрина. «Душа Евразии» — это не просто конкурс, а живой диалог культур. Мы создаем пространство, где традиции переосмысливаются через современное искусство, а таланты из разных стран находят общий язык», – подчеркнул Калмыков. Выступление на дискуссионной площадке «Традиции и инновации в культуре стран Содружества» в рамках Форума вызвало резонанс среди участников. Они поддержали идею, отметив, что проект станет мощным инструментом сохранения идентичности и продвижения молодежных инициатив. Заир Заиров, директор Республиканской специализированной музыкальной школы имени В. Успенского (Узбекистан), заявил: — Проект впечатляет масштабом и глубиной. Для наших стран, где музыка и танцы — часть национальной идентичности, такой конкурс станет мостом между поколениями и культурами. Коллегу поддержал Алишер Джамалдинов, директор Центра культуры образования (Узбекистан). «Мы заинтересованы в участии молодежи СНГ в подобных инициативах. Это шанс показать миру богатство евразийского наследия через современные форматы», - отметил он. Башкортостан, как один из культурных центров России, подтверждает свою роль в создании единого евразийского творческого пространства. По итогам дискуссии участники единогласно одобрили проведение конкурса «Душа Евразии» и рекомендовали привлечь к проекту Молодежный симфонический оркестр СНГ в качестве резидентов Евразийского центра культуры и искусства. Также, по установленной на Форуме договоренности, руководители и педагоги победителей «Души Евразии» смогут дать мастер-классы в рамках следующего Форума творческой и научной интеллигенции государств-участников СНГ в стране проведения мероприятия. В настоящее время идет прием заявок на сезон «Весна» международного конкурса исполнительских искусств «Душа Евразии». Творческое соревнование пройдет по 9 номинациям, охватывающим широкий спектр направлений. На протяжении всех сезонов конкурса формируется рейтинг «ТОП-100» лучших участников. По результатам накопленных за год баллов, участник, набравший наибольшее их количество, получает приз и почетное звание «Душа Евразии». Заявки принимаются по 30 мая 2025 года. Подробнее об условиях участия в конкурсе – на официальном сайте.",«Душа Евразии»,['Дин' 'Мәҙәниәт' 'Донъя'],[0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],3,Мәҙәниәт,2944,https://tamasha-rb.ru/news/detalno/2025-05-23/dusha-evrazii-4248494,2025-05-23T16:34:00+00:00
"Килгән ҡунаҡтарҙың ҡайһы берҙәренең, өйөгөҙҙә нимәлер бар, йоҡлай алманым, йә юрғанымды тарта, йә сәсемде, тип зарланғаны күп булды. Үҙебеҙҙең дә тып иткән тауыш ишеткән бар ул, тик уны иғтибарға ла алған юҡ, күп фатирлы ҡала йортонда ни, күршелә ҡалаҡ төшһә лә, яңғырап ишетелә бит. Мин үҙем, ғөмүмән, ундай күҙгә күренмәҫ заттар, ен-пәрейҙәр барлығына ышанған кеше түгел. Бәләкәй саҡта ла малайҙар үҙ-ара шул темаға хәбәр һатҡанда, һөйләгеҙ әйҙә әкиәтегеҙҙе, тип көлә торғайным. Бер заман дауаханаға тип балдыҙ килде ике балаһы менән. Апалары килгән кешеләргә йоҡларға урынды, ғәҙәттә, залға һала. Бишенсе көнөнәме икән, балдыҙ: ""Уф, саҡ таң аттырҙым. Өйөгөҙҙөң эйәһе булдымы, бүтән нәмәме, хәтәр ҡурҡытты. Әүен баҙарына китеп кенә барһам, осло үксәле туфли менән тыҡылдатып коридор буйлап беҙ ятҡан бүлмәгә берәүҙең атлағанын ишетеп, йоҡом осоп, тыңлап ятам. Шунан, аһ, аһ, апайым өйҙә туфли менән йөрөймө икән, тип уйлап та өлгөрмәнем, аяҡ тауыштары баш осомда ғына ишетелде. Һин түгеллеген аңланым да ҡурҡыштан ҡаттым да ҡалдым, бармаҡтарҙы ла ҡыбырлата алмайым. Эргәмдәге бәләкәй ҡыҙым, унан ары ятҡан улым өсөн бигерәк тә ныҡ ҡурҡтым. Миңә тейһә лә, бер үк балаларыма ҡағылмаһын, тип күҙҙәрҙе генә ҡыбырлатып ятам. Ә ""ул"" минең елкә сәсемде һәм ике ҡулымды артҡа ҡайырып шаҡарып тотоп алды ла бора ғына. Көслө ҡулдарҙан бер нисек тә ысҡына алмағас, өләсәйем өйрәткән доғаны әйтергә маташам - тәүҙә тел әйләнмәй бер булынды, аҙаҡ һүҙҙәре онотола ла ҡуя. Барыбер уҡыным - шунан ғына ысҡындырҙы. Һаташамдыр тиер инем, күҙем асыҡ, эргәлә йоҡлаған ҡыҙымды ҡарап ятам. Өйөгөҙҙөң эйәһе беҙҙе яратманы шикелле"", - тип зарланды. Мин ялп итеп ҡатынға ҡараным, кисә генә уларҙың оҙаҡ ятыуына ҡәнәғәтһеҙлек белдергәнем иҫкә төшөп, үҙемә уңайһыҙ булып киткәйне ул ваҡытта. Шулай булһа ла, ""Кит юҡты, һаташҡаныңдыр"", тип уны икәүләп тынысландырырға маташҡан булдыҡ. ""Бына сәстең төбө, ҡулбаштар әле булһа ауырта"", - тине балдыҙ. Икенсе көнөнә икенсе туғандарға киттеләр - ысынлап ныҡ ҡурҡҡандар ине ахыры. Икенсе юлы икенсе балдыҙ килгәйне. Уға ла күренгән: ""Өйөгөҙҙөң эйәһе йомшаҡ ҡына икән. Өшөйөм тип уйлап ҡына ята инем, йөнлө нәмә эргәмә килеп ятты ла: ""Йылындыңмы? "" - тип һораны. Әллә нисек ҡурҡмай ғына йоҡлап киткәнмен ул, ҡабат уянманым"", - тине. ""Һине оҡшатҡандыр"", - тип был юлы ла хәбәрҙе оҙонға һуҙып торманыҡ. Ә үҙебеҙ аптырайбыҙ: нисек инде сит кешегә генә күренә, ә беҙгә, хужаларына, - юҡ? Тағы бер ышанмаҫлыҡ хәл минең һеңлекәш дүрт йәштәрҙәге ҡыҙы менән килгәндә булды. Ҡатын салат эшләп торғанда, ҡыяр биреп сығарған был балаға, ә ул, күп тә үтмәй, икенсе бүлмәнән йүгереп килеп: ""Ҡыярҙы тартып алдылар"", - тип яр һалды. ""Кем? "" - тибеҙ. ""Диван артынан бер ҡул"", - ти ҡыҙ. Фантазерка, тип көлөштөк тә оноттоҡ был турала. Ә хәҙер ул бала ҙур ҡыҙ инде, шул хәлде һаман һөйләй, ысын булды, ә һеҙ миңә ышанманығыҙ, ти. Бына шундай сәйер ҙә, ғәжәп тә хәлдәргә тарый беҙгә килгән кешеләр. Ышанырғамы, юҡмы? Бындай күренештең сәбәбе ниҙә икән?",Төндә юрғанымды нимәлер тартты.,['Йәмғиәт' 'Хикәйә' 'Сәләмәтлек'],[1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 1],3,Йәмғиәт,2950,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2025-09-17/t-nd-yur-anymdy-nim-ler-tartty-4391083,2025-09-17T09:43:00+00:00
"Ачлык тотучылар, сулдан: Сурски имамы Юсеф Бибарсов, Урта Әләзән имамы Али Кленков һәм Индерка имамы Рушан Сайганов28 мартта Пензага Русия мөфтиләр шурасы рәисе урынбасары Рушан Аббясовкилүе көтелә. Төбәктәге мөселманнар Мәскәүдән итәкчеләр килгәч мәсьәләгә ачыклык керер дип өметләнә.23 мартта Пенза әмигъ мәчетенең мөселман оешмасы рәисеәфәрКуряевмәхәллә ыелышын уздырып, Равил Гайнетдиноешмасыннан чыгып, Пенза мөселманнары Үзәк диния нәзарәтен итәкләгән Асият Уразаевидарәсенә керергә карар иткән. Моңа каршы булган өч имам ачлык тота башлаган. Азатлык шуларның берсе – Пензадан 70 чакрым ераклыкта урнашкан Сурски шәһәре имамы Юсеф Бибарсовбелән сөйләште. –Юсеф хәзрәт, инде ничәнче көн ачлык тотасыз? – Мин ачлык тотуны 27 март көнне башладым. Минем белән тагын ике кеше ачлык тота. Без су гына эчеп торабыз. – Димәк сез мәхәллә ыелышы карары белән риза түгел? – Безнең 23 март көнне мөселман оешмасы итәкчесе әфәр Куряев ""кирәкле кешеләрне"" ыеп Яшьләр йортында мәхәлләнең ыелышын уздырды һәм анда Равил Гайнетдин итәкләгән Русия мөфтиләр шурасыннын чыгып Асият Уразаев итәкләгән Диния идарәсенә керү турында килешкән. Иң кызыгы, аларның ыелышны мөселманнардан кача-поса Пенза Яшьләр йортында уздыруы. Безнең бит гасыр азагында Тенишевлар төзеткән Пензадагымәчетебезбар. Ник анда уздырмаска иде. Алар мөселманнар белмәсен өчен шулай эшләде. Өч ай элек инде шулай эшләмәкчеләр иде, әмма мөселманнар моңа ирек куймады. Бу юлы да ыелыш турында ишеткән мөселманнар анда катнашырга дип барган иде, әмма аларны һәм шул исәптән Пенза мөселманнары диния нәзарәте рәисе Ислям Дашкинны, мине һәм тагын 20 ләп имамны полиция һәм ФСБ хезмәткәрләре бинага үткәрмәде. Пенза имамы Рәфыйк Шабанов Сочида иде, әмма аңа ыелыш буласы турында көнендә генә хәбәр иткәннәр. – Ә сез мәхәллә вәкилеме? – Юк, мин башка шәһәр имамы. Без һәм барлык мөселманнар ыелышның ни дәрәәдә гадел узуын карарга теләгән идек. Әмма мөмкинлек булмады. – Әгәр мәхәллә кешеләре шундый карар кабул иткән икән, димәк аларның теләге шундый булган. – Бу исемлектә 21 кеше бу карарны яклап тавыш биргән. Аларның күбесе мөселман оешмасы башлыгы Куряевның туганнары, абыйлары. Бу урында озак эшләү дәверендә ул үз янына ""кирәкле"" кешеләрне туплый алды. Хәтта араларында мәчеткә йөрмәгән кеше дә бар иде. Без аны кәгазьләрдән күрдек. Безнең ачлык тотуның максаты - борынгыдан килгән мирасыбызның халык ышанычы булмаган мөфтигә бирелмәве. – Асият Уразаевкамы? – Әйе. Алар бит башта ук ялган мөфтият оештырды. Барысы да ялганга корылган. Шәхси йортта мөфтият оештырып аны Русия юстиция министрлыгының Пенза өлкәсе идарәсендә теркәде. Уразаевны Равил хәзрәт үз оешмасына алды. Әмма соңрак ышанычны югалту сәбәпле, Уразаевны эшеннән азат итте. Пензадагы әмигъ мәчетеМөселманнар Уразаевны хөкүмәт вәкилләре яклый һәм ниндидер үз максатларына ирешү өчен куллана дип саный. Аларга максатларын тормышка ашыру өчен мәйданнар бирәләр. Мисал өчен, шул ук соңгы ыелышны уздыру өчен Яшьләр йортын тәкъдим иткәннәр. Башка мөселманнарны бит ыелышка кертмәделәр. Бу Уразаев оешмасы кемнеңдер мәнфәгатьләрен истә тотып эшли. Без ачлыкны да шул хакимият вәкилләренең мөселманнар эшенә тыкшынмауны таләп итеп уздырабыз. Хакимият мөселманнар ышанмаган мөфтине яклый, ә мөселманнарның 97 Уразаевка каршы. Ни сәбәпле бу хакимияткә кирәк, аңлашылмый. Әллә мөселманнар арасында тотрыклылык булмасын дип телиләрме, белмибез. Шуңа без хакимиятнең мөселманнарның эчке эшләренә тыкшынуына катгый каршыбыз. – Сез күпме ачлык тотарга ыенасыз? Алар бу карар, ягъни Асият Уразаев мөфтиятенә керүне кире кагар дип өметләнәсезме? – Әлбәттә ачлык тоту вакытлыча. Без Пензадагы мөселманнар вакыф буларак бу мәчетне мөселманнарга калдыруын һәм аның башында рухи лидерләр, мөселманнар ышанган кешеләр торуын телибез. Бу мәчетне ниндидер шарлатаннарга калуын булдырмаска тырышабыз. Аннары инде элегрәк әйтүемчә, хакимиятнең мөселманнар эшенә тыкшынмавын сорыйбыз. – Сездән башка ачлыкны тагын ике кеше тота дидегез. Алар кемнәр? – Урта Әләзән һәм Индерка авылы имамнары. – Сезнең берегез дә Пенза мәчетендә эшләми димәк? – Юк, әмма без бит шул мөфтияткә карыйбыз. Бу татарларның борынгы мәчете. Ул безгә бик кадерле. Аны теләсә-кемнең кулына бирәсебез килми. – ыелыш уздырган мөселман оешмасы итәкчесен мөселманнар сайлыймы яки мөфти Дашкин куямы? – Әйе, мөселманнар күптән үзләре сайлап куйган иде. – Дашкин мөфти булгач, мөселман әмгыяте башлыгы аңа буйсынмыймы? – Ул аны тулысынча инкарь итә. – Яңа оешмага күчкән очракта имамнарны Асият Уразаев билгелиме? – Әйе, ул аларны контракт нигезендә ике елга килешү белән билгеләргә ыена. Үзләренең оешмаларының нигезнамәсенә шундый үзгәреш керткәннәр. Имамнар килешү имзалаячак. Үзен мөфти итеп билгеләгән Уразаев хакимият яклавы сәбәпле, теләсә нәрсә эшли алам дип саный. Без бит гаделлек таләп итәбез. Ачлык тотуыбыз да шуның белән бәйле. Мөселманнар арасында ихтирамга лаек булмаган шәхесләр вакыф милкенә хуа булуына каршыбыз. – Мәчет Равил Гайнетдинга карый. Гайнетдин үзе нинди фикердә? – Равил Гайнетдин безнең аңа хатлар белән мөрәәгать итүебезне белә. Монда Гайнетдин түгел, ә мөселманнар тырышырга тиеш. Равил хәзрәт үз фикерен белдерде. Диния нәзарәтнең рәсми сәхифәсендә белдерүчыкты. 28 мартта Равил Гайнетдин Пензага килергә тиеш иде. Белмибез үзе килмәс кебек. Әмма аның урынбасары Рушан хәзрәт Аббясов киләчәк. Әлбәттә губернатор белән сөйләшү кирәк. Бу бит башбактаклык. Белешмә. Асият Уразаев 2012 елда шәхси йортларда өч мөселман оешмасы төзеде. Соңрак шул оешмалар нигезендә мөфтият булдырылды. Ул Бөтенрусия мөфтияте (РАИС) оешмасына керде. 2013 елда РАИС гамәлдән чыкты. Баштагы өч мәхәллә өлкә мәхкәмәсе карары белән юк ителде, беркетмәләр ялган булган диелде. Мөфтият үзе калды, хәзер аңа 12 мәхәллә керә.","Пензада өч имам ачлык тота. ""Хакимият мөселманнар эшенә тыкшынмасын""",['Дин' 'Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя'],[1 0 1 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Дин,5693,https://www.azatliq.org/a/29845694.html,2019-03-27T21:28:54+00:00
"Ҡариҙел районының Ҡортлокүл ауылы халҡы ярҙамсыл, эшһөйәр кешеләре менән хаҡлы ғорурлана. Шуларҙың береһе эшҡыуар Сәйфелвәрис Хәйлатипов тыуған төйәгенә үҫергә, абруйын күтәрергә ярҙам итеүе, халыҡтың үтенесенә иғтибарлы булыуы менән хөрмәт ҡаҙанған. Эшҡыуар йылдар дауамында төрлө сараларҙа спонсор булып сығыш яһай, файҙалы эштәр башҡара алыуынан үҙе лә ҡәнәғәтлек кисерә. Ошо Яңы йылды ҡаршылар алдынан да ул Ҡортлокүл урта мәктәбенә байрам бүләктәре алыуҙа ярҙам иткән. Сәйфелвәрис Сәйфулла улы матди ярҙам күрһәтеүҙән тыш, яҡшы киләсәккә өмөт тә уята белә. Изгелек эшләүе менән ул үҙен икеләтә бәхетле тоя. Мәктәп педагогтары һәм уҡыусылары яҡташтарына хәйриәлек эшмәкәрлеге өсөн ҙур рәхмәт белдерә, йомартлығы һәм изгелегенең уға йөҙләтә әйләнеп ҡайтыуын теләй. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.",Ауылдаштарының уң ҡулы ул,['Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Иҡтисад'],[1 0 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 0 0],4,Социаль мәсьәлә,876,https://bashgazet.ru/articles/sotsial-m-s-l/2026-01-15/auyldashtaryny-u-uly-ul-4538001,2026-01-15T14:00:00+00:00
Иран ветеринарлары Иранда клонлау ысулы белән барлыкка килгән бәрәнне тикшерәПәрвәз Һудбой,Мөселман илләрендә фәнгә игътибар яңадан арта,['Донъя'],[0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],1,Донъя,90,https://www.azatliq.org/a/24885322.html,2013-01-28T00:49:24+00:00
"– Нисек ишетәбеҙ, шулай яҙабыҙ, – тине Рәшит Ришат улы, диктант буласағын иғлан иткәс. Ҡәтғи белдерҙе. – Шул принципты онотмаһағыҙ, бер ваҡытта ла хаталанмаҫһығыҙ. Алтынсы Аның дәрес башындағы ғәҙәти, тынысланып өлгөрмәгән мәлендә мәғлүм ҡылынды был: телефондар һалына, әсбаптар алына, дығыр-р итеп ултырғыс шыла. Туп тибеүҙе иң шәп шөғөл һанаған, мөмкинлек тыуыу менән стадионға атылған дүрт малайҙың тын алышы һирәгәймәгән. Ике ҡыҙыҡайҙың өҫтәмә хәстәрҙәре бар: көҙгөсөктәренә текәлеп, сәстәрен төҙәткеләйҙәр.",Уйын һәм уймаҡ,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,511,https://henek.info/articles/common_material/2025-03-03/uyyn-m-uyma-4142970,2025-03-03T20:00:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырМоңа кадәр Урыс-Кавказ сугышы вакытында чиркәсләр геноциды булуын раслаган бердәнбер ил – Грузия иде. Мондый документны анда 2011 елда кабул иттеләр. Украина Югары Радасы Русия империясенең елларда Урыс-Кавказ сугышы вакытында чиркәс халкын геноцидка дучар итүен таныган. Бу хакта депутат Ярослав Юрчишинхәбәр итте. Украин депутатлары империянең гамәлләрен хөкем итеп, чиркәсләрне күпләп юк итүнең һәм аларны тарихи ватаннарыннан мәбүриләп кууның корбаны булучыларга теләктәшлек белдергән. Шул рәвешле чиркәсләрнең ""репатриациягә һәм үзбилгеләнүгә"" хокуклары танылган. Тавыш бирүләр вакытында карарны 232 депутат хуплады, дип белдерде Юрчишин. ""Европа теләктәшлеге"" вәкиле Алексей Гончаренкобу тәкъдимне әзерләгән авторларның берсе булуын иткерде. Ул Русия империясе Урыс-Кавказ сугышы вакытында этник чистарту алып барган, чиркәсләрне мәбүри күчергән һәм күпләп үтергән дип искәртә. ""Шуның нәтиәсендә чиркәсләрнең 90 проценттан артыгы юк ителгән яки куылган. Украина бу инаять корбаннарының истәлеген олылый, империянең колониаль сәясәтен хөкем итә һәм дөнья илләрен бу геноцидны танырга чакыра"", ди ул. Мария Мезенцева(""Слуга народа"") әлеге карар - вакытлы тикшерү комиссиясенең уртак эше дип ачыклык кертте. Ул документның төп кагыйдәләрен китерде: ""Империяләрне имерү – халыкларның азатлыгына юл"", ди Мезенцева. Радага чиркәсләр геноцидын тану турындагы карар өлгесен карауга 2022 елның июнендәкерттеләр. Аның авторлары дип 16 депутат күрсәтелде. Аңлатма язуында исә Югары Радага геноцидны тану үтенече белән 6 июньдә чиркәс милли хәрәкәте вәкилләренең мөрәәгать итүе әйтелгән иде. ""Әгәр Югары Рада бу карарны хупласа, чиркәс халкы Чиркәсне торгазу эшендә мөһим сәяси һәм хокукый казанышка ия булачак"", дип белдерделәрул чакта Берләшкән Чиркәс шурасында. Моңа кадәр Урыс-Кавказ сугышы вакытында чиркәсләр геноциды булуын раслаган бердәнбер ил – Грузия иде. Мондый документны анда 2011 елда кабул иттеләр. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Югары Рада Русия империясенең чиркәс халкын геноцидка дучар итүен таныды,['Донъя' 'Сәйәсәт'],[0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0],2,Яңылыҡтар,2067,https://www.azatliq.org/a/yugari-rada-rusiya-imperiyaseneng-chirkas-halkin-genotsidka-duchar-ituen-tanidi/33269976.html,2025-01-09T19:14:37+03:00
"Ауылға ҡайтып, атайҙы юбилейы менән ҡотлап килдек. Ике ҡыҙы, ике улы, кейәүҙәре, килендәре, ете ейән-ейәнсәре. Ҡәнәғәтлеге йөҙөнә сығып, ғорур ҡиәфәттә түрҙә ултырған атайымды ""Юлдаш"" радиоһы каналы аша ла ҡотлап, йыр бүләк иттек, үҙен ҡосаҡлап та рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙек. Бындай ҙа йылы һүҙҙәрҙән ололарҙың ғына түгел, хатта үҙебеҙҙең дә күҙҙәр йәшкә мансылды. Ейән-ейәнсәрҙәре лә буш итмәне олаталарын: уға арнап шиғыр һөйләнеләр, йырланылар, бейенеләр. Ғөмүмән, бик матур, күңелгә уйылып ҡалырлыҡ тамаша килеп сыҡты. Әсәйем менән атайым ҡырҡ йыл бергә ғүмер кисереп, яҡшыһын да, яманын да күп күргән, тормош юлдары һикәлтәле-бормалы булған, әлеге баҫҡысҡа етеү ҙә уларға еңел бирелмәгәндер, тим. Атайымдың шундай холҡо менән. Яҙмышында түҙемле, ипле холоҡло әсәйем осрамаһа, бәлки, әлеге көндә атайым башын юғары күтәреп эре ултыра алмаҫ та ине. Беҙгә өлгөһөң, терәкһең, һин булғанға үҙебеҙҙе арҡалы хис итәбеҙ, рәхмәт, атай! тигән һүҙҙәрҙең барыһы ла әсәйемә генә әйтелергә тейеш тә бит. Ошо көнгә тиклем ғаилә тарҡалмаған, балалар етем ҡалмаған икән, тимәк, беҙ ҙә, атай ҙа тик әсәйебеҙгә бурыслы. Тыуған йортҡа бер ваҡытта ла атайҙы күрергә тип атлыҡҡаным булманы минең. Әсәйемде һағынып ҡына ҡайта инем. Бала саҡ тураһында хәтерләргә лә яратмайым: эсһә лә, эсмәгән мәлендә лә берҙәй ҡыҙыу, гел ҡысҡырып һүгенгән, йәне көйгән сағында юлында нимә осрай - шуны тибеп-ватып йөрөгән янъялсы атай, уның артынан ҡурҡа-ҡурҡа шым ғына яңынан төҙәтеп, йыйыштырып йөрөгән әсәй күҙ алдына килә лә баҫа. Ниндәй битәр ишеткәндә лә, ҡаҡҡыланып-һуҡҡыланғанда ла, ауыҙ асып һүҙ әйтмәне, зарланманы әсәйебеҙ. Өйҙәге һауыт-һаба шалтырауын берәүгә лә һөйләп, илаулап ултырғанын иҫләмәйем. Тешен ҡыҫҡан, йоҙроҡтарын төйнәгән саҡтарын ғына күрергә тура килде. Атайҙың холоҡһоҙлоғо үҙәккә үткән ваҡыттарҙа: Әй, әсәй, әйҙә, айырыл да ҡуй, - тип әҙ әйтмәнек уға беҙ - балалары. Ярай, балалар, түҙәйек. Атайығыҙ бит ул, - тигән булып беҙҙе лә, үҙен дә йыуатыр ине. Бер, иҫләйем, күрше ауылға ҡунаҡҡа ат егеп китергә торғандарында, мин, ни тиһәң дә малай бит, ҡотороп арбаның артына йәбешеп алдым. Уйым ауыл осона тиклем шулай оҙатып барыу ине. Бер ни әйтмәҫтән, атай һикереп төштө лә мине елкәмдән тотоп кесерткән араһына ырғытты. Ауыртыуҙан да түгел, үҙемде кәрәкһеҙ көсөк балаһылай тойоп, ғәрләнеп илауым шул ваҡытта! Әле булһа ул ваҡиға онотолмай, уңалмаҫ йөйҙәй, йөрәгемде һулҡылдата. Ағайыма ла атай ҡамсыһы аҙ эләкмәне. Ниндәйҙер йомош ҡушып, тиҙ генә башҡармағаны өсөн арҡаһын ҡамсы менән яндыра тартҡайны бер ваҡыт. Яраның оҙаҡ уңалмай йөрөгәне, әсәйемдең ҡаҙ майы менән көн дә һылағаны хәтерҙә. Бер ваҡытта ла ике әйтмәне шул атай: ишетмәй ҡалдыңмы, яйланыңмы, берәй нәмәнең һиңә осоуын, йә килеп осора һуғыуын көт тә тор ине. Бына шундай булды беҙҙең өлгөлө атай. Бәлки, үҙенсә малайҙарҙы ҡаты тәрбиәләйем, ҡурҡытып тотайым тигәндер, кем белә. Ауыҙынан да бер ыңғай һүҙ ишетмәнек: малай аҡтығы, йүнһеҙ, бешмәгән, һинән кем сыҡһын, ялҡау һ. б. Нисек булһа ла, дүртебеҙ ҙә эшкинеп, кем юғары, кем урта һөнәри белем алып, үҙ көнөбөҙҙө күрерлек хәлгә еттек, үҙ тиңдәребеҙҙе табып, ғаилә ҡорҙоҡ, беребеҙ ҙә йүнһеҙләнеп йөрөмәй, Аллаға шөкөр. Балаларының береһе лә атай йортонда ҡалманы, һәр ҡайһыһы ҡырғараҡ китеп оя ҡороу яғын ҡараны, биҙеүебеҙ шул тиклем ныҡ булғандыр, ахыры. Атайҙың күптән инде элекке ажарлығы юҡ, баҫылған, ипкә ҡалған. Ә бына ейәндәре менән уның мөнәсәбәте бөтөнләй икенсе төрлө: уларҙы ярата, бергә уйнай, аҡыллы кәңәштәрен бирә. Шул аҡылы беҙ үҫкәндә ҡайҙа булғандыр? Хәҙер бер нисек тә ҡыйырһыта алмай, әлбиттә, киреһенсә, үҙе ярҙамға, аңлауға мохтаж. Ә барыбер эстәге үпкә, рәнйеү онотолмаған, бер ҙә асылып, ихлас итеп һөйләшке-аралашҡы килмәй атай менән. Әлеге лә баяғы тик әсәйебеҙ хөрмәтенә, уның күңелен күреү өсөн ҡылына барыһы ла.","Түҙәйек, балалар, атайығыҙ бит ул.",['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Йәмғиәт,3751,https://tamasha-rb.ru/articles/common_material/2024-03-12/t-yek-balalar-atayy-y-bit-ul-3678099,2024-03-12T13:45:00+00:00
"Өфө ҡалаһының Совет районында йәнә авария. Хәйер, бында йәшәгән халыҡ тубыҡтан ҡар кисергә, айҙар дауамында асфальт уртаһынан аҡҡан һыуҙан йөрөргә күнегеп бөткән инде. Бөгөн төндә йәнә авария. Йылы һәм йылы һыу юҡ. Ярай ҙа көндәр йылы тора. Әлегә авария ҡайҙа булғанлығы асыҡланған һәм төшкә тиклем проблема хәл ителәсәк, тиҙәр. Фото интернеттан алынды.",Совет районында йәнә авария,['Йәмғиәт'],[1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0],1,Йәмғиәт,353,https://shonkar.com/news/y-m-i-t/2026-02-17/sovet-rayonynda-y-n-avariya-4581015,2026-02-17T09:07:00+00:00
"Мәктәпте тамамланғансы Гөлдәр ошо уйынан ҡайтмай һәм Башҡорт дәүләт медицина институтына барырға ҡарар ҡыла. Әммә барыһы ла көтөлмәгәнсә килеп сыға. Яҙҙың матур көндәрендә уның ике әхирәте Өфө дәүләт сәнғәт институтына имтихан тота башлай, Гөлдәр терәк-таяныс булыу өсөн уларҙың яндарына йүгерә. Бер мәл сираттағы имтиханды биреп сығыуҙарын коридорҙа көтөп ултырғанында кафедра уҡытыусыһы, режиссер Ғабдулла Ғабдрахман улы Ғиләжев килеп сыға һәм яңғыҙы ғына моңайып ултырған ҡыҙға: – Ә һин ни эшләп имтиханға инмәй ултыраһың? Һуңлап килдеңме әллә? – Ю-юҡ, мин бында уҡырға инергә килмәнем, ә көйәрмән булып йөрөйөм, – тип яуаплай. – Ҡайҙан килдең? – тип ҡыҙыҡһына уҡытыусы. – Сибайҙан. – Шундай ҙа алыҫ төбәктән килеп, көйәрмән булып ҡына ултырма, әхирәттәрең менән бергә имтихан биреп ҡара әле. Кем белә, бәлки, алырҙар, һеҙҙең яҡта һәр икенсе кеше талант бит, – тип шаярыу ҡатыш уны уҡытыусылар янына алып килә. Гөлдәр ҙә ҡыҙыҡ өсөн бәхетен һынап ҡарарға була һәм. театр бүлегенә ҡабул ителеп, уны уңышлы тамамлап сыға. Һуңыраҡ ул үҙенең йырҙарын яҙҙырып, башҡорт йәштәренең яратҡан йырсыһына әүерелә. Бөгөн Гөлдәр Ишҡыуатованы талантлы йырсы тип кенә түгел, уңышлы эшҡыуар булараҡ та беләбеҙ!","Бөгөн Гөлдәр Ишҡыуатованы талантлы йырсы тип кенә түгел, уңышлы эшҡыуар булараҡ та беләбеҙ!",['Иҡтисад' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Мәҙәниәт' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 1 0 0 1 1 1 0 0 0 1 0 0 0],6,Мәҙәниәт,1195,https://tamasha-rb.ru/articles/detalno/2024-09-11/b-g-n-g-ld-r-ish-yuatovany-talantly-yyrsy-tip-ken-t-gel-u-yshly-esh-yuar-bulara-ta-bel-be-3925478,2024-09-11T17:27:00+00:00
"""Тыуған йортҡа әсәйем өсөн генә ҡайтам"" Ике бала атаһының күңел кисерештәрен тәҡдим итәбеҙ. Ауылға ҡайтып, атайҙы 65 йәшлек юбилейы менән ҡотлап килдек. Ике ҡыҙы, ике улы, кейәүҙәре, килендәре, ете ейән-ейәнсәре. Ҡәнәғәтлеге йөҙөнә сығып, ғорур ҡиәфәттә түрҙә ултырған атайымды ""Юлдаш"" радиоһы каналы аша ла ҡотлап, йыр бүләк иттек, үҙен ҡосаҡлап та рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙек. Бындай ҙа йылы һүҙҙәрҙән ололарҙың ғына түгел, хатта үҙебеҙҙең дә күҙҙәр йәшкә мансылды. Ейән-ейәнсәрҙәре лә буш итмәне олаталарын: уға арнап шиғыр һөйләнеләр, йырланылар, бейенеләр. Ғөмүмән, бик матур, күңелгә уйылып ҡалырлыҡ тамаша килеп сыҡты. Әсәйем менән атайым ҡырҡ йыл бергә ғүмер кисереп, яҡшыһын да, яманын да күп күргән, тормош юлдары һикәлтәле-бормалы булған, әлеге баҫҡысҡа етеү ҙә уларға еңел бирелмәгәндер, тим. Атайымдың шундай холҡо менән. Яҙмышында түҙемле, ипле холоҡло әсәйем осрамаһа, бәлки, әлеге көндә атайым башын юғары күтәреп эре ултыра алмаҫ та ине. Беҙгә өлгөһөң, терәкһең, һин булғанға үҙебеҙҙе арҡалы хис итәбеҙ, рәхмәт, атай! тигән һүҙҙәрҙең барыһы ла әсәйемә генә әйтелергә тейеш тә бит. Ошо көнгә тиклем ғаилә тарҡалмаған, балалар етем ҡалмаған икән, тимәк, беҙ ҙә, атай ҙа тик әсәйебеҙгә бурыслы. Тыуған йортҡа бер ваҡытта ла атайҙы күрергә тип атлыҡҡаным булманы минең. Әсәйемде һағынып ҡына ҡайта инем. Бала саҡ тураһында хәтерләргә лә яратмайым: эсһә лә, эсмәгән мәлендә лә берҙәй ҡыҙыу, гел ҡысҡырып һүгенгән, йәне көйгән сағында юлында нимә осрай - шуны тибеп-ватып йөрөгән янъялсы атай, уның артынан ҡурҡа-ҡурҡа шым ғына яңынан төҙәтеп, йыйыштырып йөрөгән әсәй күҙ алдына килә лә баҫа. Ниндәй битәр ишеткәндә лә, ҡаҡҡыланып-һуҡҡыланғанда ла, ауыҙ асып һүҙ әйтмәне, зарланманы әсәйебеҙ. Өйҙәге һауыт-һаба шалтырауын берәүгә лә һөйләп, илаулап ултырғанын иҫләмәйем. Тешен ҡыҫҡан, йоҙроҡтарын төйнәгән саҡтарын ғына күрергә тура килде. Атайҙың холоҡһоҙлоғо үҙәккә үткән ваҡыттарҙа: Әй, әсәй, әйҙә, айырыл да ҡуй, - тип әҙ әйтмәнек уға беҙ - балалары. Ярай, балалар, түҙәйек. Атайығыҙ бит ул, - тигән булып беҙҙе лә, үҙен дә йыуатыр ине. Бер, иҫләйем, күрше ауылға ҡунаҡҡа ат егеп китергә торғандарында, мин, ни тиһәң дә малай бит, ҡотороп арбаның артына йәбешеп алдым. Уйым ауыл осона тиклем шулай оҙатып барыу ине. Бер ни әйтмәҫтән, атай һикереп төштө лә мине елкәмдән тотоп кесерткән араһына ырғытты. Ауыртыуҙан да түгел, үҙемде кәрәкһеҙ көсөк балаһылай тойоп, ғәрләнеп илауым шул ваҡытта! Әле булһа ул ваҡиға онотолмай, уңалмаҫ йөйҙәй, йөрәгемде һулҡылдата. Ағайыма ла атай ҡамсыһы аҙ эләкмәне. Ниндәйҙер йомош ҡушып, тиҙ генә башҡармағаны өсөн арҡаһын ҡамсы менән яндыра тартҡайны бер ваҡыт. Яраның оҙаҡ уңалмай йөрөгәне, әсәйемдең ҡаҙ майы менән көн дә һылағаны хәтерҙә. Бер ваҡытта ла ике әйтмәне шул атай: ишетмәй ҡалдыңмы, яйланыңмы, берәй нәмәнең һиңә осоуын, йә килеп осора һуғыуын көт тә тор ине. Бына шундай булды беҙҙең өлгөлө атай. Бәлки, үҙенсә малайҙарҙы ҡаты тәрбиәләйем, ҡурҡытып тотайым тигәндер, кем белә. Ауыҙынан да бер ыңғай һүҙ ишетмәнек: малай аҡтығы, йүнһеҙ, бешмәгән, һинән кем сыҡһын, ялҡау һ. б. Нисек булһа ла, дүртебеҙ ҙә эшкинеп, кем юғары, кем урта һөнәри белем алып, үҙ көнөбөҙҙө күрерлек хәлгә еттек, үҙ тиңдәребеҙҙе табып, ғаилә ҡорҙоҡ, беребеҙ ҙә йүнһеҙләнеп йөрөмәй, Аллаға шөкөр. Балаларының береһе лә атай йортонда ҡалманы, һәр ҡайһыһы ҡырғараҡ китеп оя ҡороу яғын ҡараны, биҙеүебеҙ шул тиклем ныҡ булғандыр, ахыры. Атайҙың күптән инде элекке ажарлығы юҡ, баҫылған, ипкә ҡалған. Ә бына ейәндәре менән уның мөнәсәбәте бөтөнләй икенсе төрлө: уларҙы ярата, бергә уйнай, аҡыллы кәңәштәрен бирә. Шул аҡылы беҙ үҫкәндә ҡайҙа булғандыр? Хәҙер бер нисек тә ҡыйырһыта алмай, әлбиттә, киреһенсә, үҙе ярҙамға, аңлауға мохтаж. Ә барыбер эстәге үпкә, рәнйеү онотолмаған, бер ҙә асылып, ихлас итеп һөйләшке-аралашҡы килмәй атай менән. Әлеге лә баяғы тик әсәйебеҙ хөрмәтенә, уның күңелен күреү өсөн ҡылына барыһы ла. Г. Мозафарова фотоһы.",Тыуған йортҡа әсәйемде һағынып ҡына ҡайтам,['Дин' 'Мәғариф'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0],2,Әҙәбиәт,3875,https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2025-12-28/tyu-an-yort-a-s-yemde-a-ynyp-yna-aytam-4523389,2025-12-28T20:35:00+00:00
"- Әссәләәмүғәләйкүм, әссәләәмүғәләйкүм, Басир ҡорҙаш. Әйҙә-әйҙә, түргә уҙ. Һине бында күреүебеҙгә шатбыҙ. Хәйерле көндә, хәйерле сәғәттә мәсетебеҙгә аяҡ баҫтың. Ни бирмәгән Хоҙай. Иншә Аллаһ! Басир иркен итеп һуланы ла урынынан ҡуҙғалды. Ауылдаштары алдында ул үҙен нисек тоторға белмәй аҙапланды. Үҙенә төбәлгән ҡараштарҙы күтәрә алмай шыбыр тиргә батты, әленән-әле ҡулъяулығын алып, битен ҡат-ҡат тызып һөрттө. Ә шулай ҙа мәсеткә килеп ингәс, үҙенең кәүҙәһендә ниндәйҙер еңеллек, борсоулы күңелендә әйтеп бөткөһөҙ рәхәтлек тойҙо. - Мин, ҡорҙаш, һинең берәй ваҡыт дөрөҫ юлға баҫырыңды, тәүбәгә килереңде белдем бит, - тип Ғәйнислам ҡыуанысын белдерҙе. - Эййй, йәшәлгән инде. Ул йәшәү ҙә булмаған. Күңеленең иң түренә инеп оялаған шайтандың бөтә ҡушҡан-бойорғандарын һуҡыр-һаңғырау кеше һымаҡ бойомға ашырып йөрөү генә булған. - Һөйләшмә шуның менән! Бөткәнме ней һиңә аҡыллы, тәрбиәле ҡыҙҙар! - тип әсәһе шул Ғәзиләгә өйләнмәҫкә күпме әйтте, күпме иҫкәртте. Юҡ, ике ҡолағынның береһенә лә элмәне бит әсәһенең һүҙен. Бер аяғы бында, икенсе аяғы әллә ҡайҙа йөрөгән йөрөмтәл, эсергә яратҡан Ғәзилә Басирҙы арбаны, әүрәтте. Нисек итеп өйләнгәнен үҙе лә абайламай ҡалды, дегәнәк Ғәзиләнән ҡотола алманы. Тормоштары баштан уҡ алға ыңғайламаны. Атаһы менән әсәһе иҫән саҡтарында бына тигән донъя һалып бирҙеләр. Буштан төшкән малдың ҡәҙере юҡ. Матур йорт та Ғәзиләнең күҙенә күренмәне. Эсеүе генә етмәне, ҡулдары ла тик тормауы асыҡланды. Ҡайҙа нимә ялтырай, күҙгә салынғандай әйберҙәр Ғәзилә өйөнә аяҡланды. Төҙөлөштә балта оҫтаһы булып эшләгән Басирҙы, кем етте шунан ҡыҙғанып, эшенән сығартып алды. Хәҙер инде ире өй төҙөргә ялланып эшләүселәр менән дуҫлашып алды. Ауыл малын көткән саҡтары ла булды. Күберәк Ғәзилә менән өйҙә ятып эсеү менән булды. Өҫтәүенә, Ғәзилә көмөшкә ҡыуып һатыу кәсебенән дә баш тартманы. Ихатала ҡолаҡ ҡыбырлатҡан бер баш малдары булмаһа ла, өҫтәл тулы ит, һауыт-һаба тулы ризыҡ көмөшкәгә алмаштырып-һатып та, бурлыҡ юлы менән дә өйҙәренә ағылды. Ваҡ-төйәк урлап мәшәҡәтләнеп торманылар, ҙурыраҡҡа ынтылдылар. Кешеләрҙең ваҡ малын урлап һуйып ашауҙы сүпкә лә һанаманылар. Көтөү көткән осоронда өйгә ҡайтмаған малдарҙы һатҡылап ебәреп тә тотолдолар. Шул ваҡиғаларҙан һуң Басирға бур Басир тигән ҡушамат йәбеште лә ҡуйҙы. Йәшәй-йәшәй бур Басир – Бурбас, ә Ғәзиләһе Ғәзекәй булып китте. Бер генә ул тапты Ғәзекәй. Ул бала ла күберәк олатаһы, өләсәһендә йөрөп үҫте. Бөтәһе лә малай беренсе класҡа уҡырға барғас башланды. Бахыр баланы мәктәптә Бурбас балаһы тип ҡаршы алдылар. Саҡ ҡына берәй әйбер юғалһа, уны ғәйепләнеләр. Ғәжәпкә ҡаршы, Бурбас балаһы бер ҡасан да урлашманы. Үтә лә зирәк, тырыш уҡыусы булып сыҡты. Башҡа балалар Әлифбанан дәрес һайын бер өн-хәрефте өйрәнһә, ул тиҙ арала китапты һуңғы битенә тиклем уҡып сыҡты. Йыр дәресендә уҡытыусы апайҙары Һәр ваҡыт булһын ҡояш! йырын өйрәтте. Был йыр Бурбас балаһына оҡшаманы. Улай-былай әйләнгеләп ултырҙы ла: Бер көн ауылда өй һайын йөрөп, көмөшкә ҡыуыусыларҙы тикшерә башланылар. Ғәзилә ах-вах итеп йүгереп ҡайтып инде лә көмөшкә ҡыуыу аппаратын картуф баҡсаһы буйында әҙәм буйлыҡ үҫкән кесерткәндәр араһына йәшерә һалды. Ҡабаланыуы шул тиклем булды, ихатала йөрөгән Хоҙайбирҙене аңғарманы. Өйгә килеп инеп, аппараттты таптырған ауылдаштарына күкрәк киреп ҡаршы торҙо, ауыҙынан ағыуын сәсте. - Бында атағыҙҙың башын ҡарап йөрөйгөҙмө? ! Ҡасан булһын, тотағыҙ ҙа миңә киләгеҙ. Ҡайҙа ул аппарат? ! Булһа, бар, табығыҙ! Бинаһаҡҡа мине ғәйепләп! Хәҙер үҙегеҙҙе зәйәвит итәм! - Ә мин беләм. Уны әсәй ана-а-ауында йәшерҙе! - тимәһенме был малай. Аптырауҙан әсәһенең күҙҙәре атылып килеп сыға яҙҙы. Йыш-йыш тын алды ла ултырғысҡа ултыра төштө. - Һи-и-и, бүстәк! Атай уларҙы теүәлиттең тишегенән аҫҡа төшөрөп ебәрҙе лә өҫтөнә күп итеп тупраҡ һипте. Һы-ы! Һы-ы! тип кикерә-кикерә малай класына инеп китте. Малайҙың һүҙе тиҙ таралды. Инде һимеҙ, инде һимеҙ һарыҡтың хаҡын Басир хужаһына түләмәйенсә ҡотола алманы. Әмәлгә ярағандай, ҡапҡа эсендә уны боҙҙа шыуып, быймаларына таштай боҙ туңған уғата шат малай ҡаршы алды. Уныһының йүгереп килеп етеүе булды, атаһы уны муйындағы шарфынан матҡып алды ла, бесәй балаһындай итеп, өҫкә бер-икене күтәреп төшөрҙө. Ҡурҡҡан малай бер нәмә лә аңлай алманы. Күҙҙәрен сылт-сылт йомғоланы, тынын шарф ҡыҫыуынанмы, сәсәп китте. - Әйт әле миңә, эргәңдә ултырған Рамаҙанға мәктәптә ниндәй ямаҡай һүҙ әйттең, ә? Ә-ә-ә, әйтмәйһеңме әле. Мин хәҙер һине ошолайтып тороп. Басир торған урынында таш булып ҡатты. Ике ҡулы йәнһеҙ булып аҫҡа һәленеп төштө. Сөй буйындай ғына бала атаһына ғүмерлек һабаҡ бирҙе. Инде Басир ауыҙын үлсәп асыр булды. Өлкән кластарға күсә килә Хоҙайбирҙе мәктәптә иң алдынғы уҡыусыларҙан һаналды. Яҡшы уҡыған, спорт ярыштарында еңелеү белмәгән уҡыусыны башҡаларға өлгө итеп ҡуйҙылар. Бер аҙым да артҡа ҡалмай, ҡара күләгә булып тағылып йөрөгән Бурбас балаһы ҡушаматы юҡҡа сыҡты. Өйҙәге эскелеккә лә сик ҡуйҙы ул. Ғәзилә ниндәйҙер ауырыуға дусар булды ла өйөнән сыҡманы. Басир оҙайлы эсеүҙән дауаханаға эләкте, саҡ-саҡ аяҡ һуҙмай ҡалды. Бар донъя эше-мәшәҡәтен өйҙә Хоҙайбирҙе үҙе атҡарҙы. - Бәләкәй сағынан олаталарында үҫте бит. Был Бурбастарға ҡалһа, эштәр ана инде. - тип ҡул һелтәп ҡуйҙылар. Мәктәпте тик яҡшы билдәләргә генә тамамлағас, Хоҙайбирҙе баш ҡалаға юғары уҡыу йортона юлланды. Был ҡыуанысты тик Ғәзилә генә күрә алманы. Көндәрҙән бер көндә вафат булып ҡуйҙы. Һуңғы айҙарҙа эсмәһә лә, алдан эсеүҙәр үҙенеке итте, ҡотҡара алманылар. Басир яңғыҙ ҡалды. Ҡатынының эскенән китеп барыуы тәрән уйға һалды. Йә, шул араҡы арҡаһында күпме кеше әрәм була. Ололар оло була белмәйҙәр. Һуң улар йәштәргә яҡшы яҡтан өлгө булырға тейештәр бит. Улғынаһы өйҙә саҡта ҡәҙергенәһен белмәгәне өсөн йәне әсене. Ана, өйҙән ҡош булып осоп сыҡты ла китте балаһы. Кеше түгелмен мин. Һәйбәт атай ҙа түгелмен. Басирҙың күңеле тулды, субырлап аҡҡан күҙ йәштәре һаҡал-мыйыҡ баҫҡан йөҙө буйлап аҫҡа тәгәрәне. - Атай, мә, эсең бошоп ултырғансы, ошо китаптарҙы уҡы, - тип улы һуңғы ҡайтҡанында китаптар ҡалдырып киткәнен хәтерләне. Ҡабаланып урынынан торҙо ла кәштәлә ятҡан китаптарҙы ҡалына алды. Ҡөръән, Сүрәләр һәм хәҙистәр, Салауат-шәрифтәр, Фикһүл ислам, Намаҙ уҡыу тәртибе тигән китаптарҙы күрҙе. Үҙе лә һиҙмәҫтән буш ваҡыттарында, кистән-кис ошо китаптарҙы уҡый башланы. Уҡыған һайын түбә сәстәре үрә торҙо. Әллә ҡурҡыуҙан, әллә оялыштан арҡа буйҙары бер өшөнө, бер янды. Шәриғәттә ҡаты рәүештә тыйылған нәмәләрҙән: иҫерткес, отош уйыны уйнау, донъяла кеше малына хыянат ҡылыу, урлау, фәхеш ҡылыу, мосолмандарға золом ҡылыу, ялған һөйләү, вәғәҙәңдә тормау насар ҡылыҡтарҙан һаҡланығыҙ. Балаларығыҙҙы Ислам холоҡтары менән холоҡландырырға – әҙәпле, инсафлы, диянәтле итеп үҫтерергә тырышығыҙ, иң башлап үҙегеҙ балаларығыҙ өсөн күсергес булығыҙ. Бер генә бөртөк балаһына һәйбәт атай була алдымы һуң үҙе? Юҡ, әле тәүбәләргә килергә ваҡыт бар бит әле. Ниңә һуң әле ул бығаса намаҙға баҫмаған да, мәсеткә бер ҡасан да бармаған. Ниңә ул улғынаһын бушҡа рәнйеткән? Был малайҙы Хоҙай Тәғәлә уға бер сәбәпһеҙ бирмәгәндер бит. Исемен дә олатаһы Хоҙайбирҙе тип ҡуштырҙы бит был баланы Хоҙай биргән! Ул бер ҙә генә Бурбас балаһы түгел! Басир кесаҙна көнө ҡыҙыу итеп мунса яҡты. Йыуынып сыҡҡас, көҙгө алдында яҡшы итеп ҡырынды. Бер ҡасан да асып ҡарамаған һандыҡтан матур яңы кейемдәрҙе өҫкә алып һалды. Иртәгә улы каникулдарға ҡайтасағын иҫләне. Таҙа итеп иҙәндәрҙе йыуып сыҡты, тәҙрә төптәрендәге гөлдәргә һыу ҡойҙо. Кәстрүл тултырып ит һалды ла бешерергә ҡуйҙы. Магазинға барып, хәйергә аҡса ваҡлатып алды. Ә икенсе көн мәсеткә юлланды. Уға бөгөн ауыл да, осраған кешеләр ҙә бик матур булып күренде. Аллаға шөкөр, ауылдаштары, ҡорҙашы Ғәйнислам да ҡайһылай ғына күркәм кешеләр икән. Мәсеттән сыҡҡас, Басир үҙенә ҡанаттар үҫкәндәй тойҙо. Шәп-шәп ышаныслы аҙымдар менән йортона табан ыңғайланы. Ҡапҡа алдында улы баҫып тора түгелме шул? Эйе, улы ҡайтҡан тыуған йортона! Атаһын күрергә ҡайтҡан! Басирҙың күңеле болоҡһоно, аңлата алмаҫлыҡ шатлыҡ күкрәген ҡыҫты, күҙ йәштәренән һығылды. Улы бер аҙ ҡарап тора бирҙе лә атаһын ҡосаҡлап алды. Басирҙың тамағына күҙ йәштәре төйөн булып тығылды. «Һәнәк» Республика сатира һәм юмор журналының сайты. Сайт Республиканского журнала сатиры и юмора «Хэнэк» («Вилы»). Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; ""Республика Башкортостан"" нәшриәт йорто акционерҙар йәмғиәте. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Акционерное общество Издательский дом  ""Республика Башкортостан"". Зарегистрирован Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан в связи с изменением состава учредителей - регистрационный номер ПИ ТУ 02-01753 от 19 мая 2025 года.",БУРБАС БАЛАҺЫ,"['Дин' 'Иҡтисад' 'Донъя' 'Башҡортостан' 'Мәғариф' 'Спорт' 'Йәмғиәт'
 'Әҙәбиәт' 'Сәләмәтлек']",[1 0 1 0 1 1 1 1 0 0 1 1 1 0],9,Хикәйә,8655,https://henek.info/articles/s-sm-r-r/2025-05-20/burbas-bala-y-4242839,2025-05-20T12:25:00+00:00
"уртаклашуртаклашфикерләрбастырАнда 21 төбәктән, шул исәптән Татарстаннан да кунаклар килгән. Бүген, 29 апрельдә Сочида Көньяк Сабантуе үткән. Адлерның мәдәният паркына 21 төбәктән кунаклар килгән, Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановсәлам хаты ибәргән, дип иткерә Яшел Үзән районы башкарма комитеты матбугат хезмәте. ""Без быел Русиядә татарның милли бәйрәме Сабантуйны Сочида үткәрә башлыйбыз. Русиянең 62 төбәгендә, 39 чит илдә барлыгы 399 Сабантуй үткәрү ниятләнә"", дигән Дөнья татар конгрессы башкарма хакимияте итәкчесе Данис Шакиров. Сочи Сабантуенда татар эстрадасы ырчылары Зәйнәп Фәрхетдинова, Зөфәр Билалов, Диләһәм Булат Нигъмәтуллиннар, Рөстәм Насыйбуллин, ""Зәкәрия"" фольклор төркеме, ""Бәрмәнчек"" ансамбле чыгыш ясаган. Милли уеннар, көрәш булган. Бөек татар мәгърифәтчесе Каюм Насыйриисемендәге мөзей күргәзмәсе эшләгән. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз! уртаклашуртаклашфикерләрбастыр",Русиядәге бу елның беренче Сабантуе бүген Сочида үтә,['Дин' 'Донъя' 'Сәйәсәт' 'Татарстан' 'Шоу-бизнес'],[0 0 1 1 0 0 0 0 1 1 0 1 0 0],5,Яңылыҡтар,963,https://www.azatliq.org/a/rusiyadage-bu-elning-berenche-sabantue-bugen-sochida-uta/32925287.html,2024-04-29T16:29:11+03:00
Был турала һаулыҡ һаҡлау министры Айрат Рәхмәтуллин хәбәр итте. Ирҙең үлемесле яралар алмауының сәбәбе лә билдәле булды.,Иргә айыу һөжүм иткән!,['Сәләмәтлек'],[0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0],1,Ҡырағай мөхит,120,https://bashgazet.ru/news/yra-ay-m-khit/2025-12-01/irg-ayyu-zh-m-itk-n-4488076,2025-12-01T12:00:00+00:00
"""Казан Экспо"" үзәгендә мобилизацияләнүчеләр, 23 октябрь 2022Русиядә мобилизация игълан ителүгә бүген бер ел. Бер ел элек, 2022 елның 21 сентябрендә Русия президенты Владимир Путин илдә ""өлешчә мобилизация"" игълан итте. Ул ничек башланды, нинди нәтиәләргә китерде? Мобилизация төгәлләндеме, әллә дәвам итәме? Азатлык мобилизациягә эләгеп сугышка китүчеләр, аларның һәм якыннарының михнәтләре, гаилә язмышлары турында күп язды. Бүген сезгә кайбер саннар иткерәбез. Русиядә мобилизация игълан ителүгә бер ел тулды. Нәкъ бер ел элек, 2022 елның 21 сентябрендә Русия президенты Владимир Путинилдә ""өлешчә мобилизация""игълан итте. Саклану министры Сергей Шойгумобилизациягә 300 меңләп кеше әлеп ителәчәгенәйтте. Шул ук вакытта кайбер медиа чаралары Путин фәрманындагы яшерен пункт нигезендә сугышка миллионга кадәр кеше алынырга мөмкин дипискәртте. Русиянең төрле төбәкләреннән сәламәтлеге хәрби хезмәткә яраксызлар, мобилизация яшен узганнар яки башка сәбәпләр белән мобилизациягә әлеп ителмәскә тиешле кешеләрнең дә хәрби хезмәткә алынып, сугышка әзерләнүе турында күпсанлы хәбәрләр килде. Мобилизация игълан ителгәннән соң, сугышка китәсе ирләрне матди-техник яктан начар тәэмин итүләренә дәлилләр шактый булды. Алар экипировканы үз акчаларына сатып алуга зарланды, ятаклары да булмаган казармаларның видеоларын төшерде, тутыккан коралбирүләре турында сөйләде. Мобилизацияләнгәннәрнең бер өлеше сугышка әзерлексез ибәрелүе дәәйтелде. Мобилизациягә чакыру алып, ашыгыч рәвештә икенче көнне үк гаскәргә озатылучылар да шактый булды. Мобилизациянең канун бозулар белән узуын 30 сентябрь чыгышында Путин үзе дә таныды.2021 елның 24 февралендә Русия Украинага каршы сугыш башлаганнан соң, илдән күпләп кеше китте. Төркия, Грузия, Әрмәнстан, Казакъстан кебек илләргә нигездә бәйсез журналистлар, активистлар, оппозициядәге сәясәтчеләр, белгечләре һәм башкалар китеп барды. Кемдер карашлары өчен эзәрлекләнүдән курыкты, кемдер эше күчүе аркасында чит илгә китте. Мобилизация игълан итү эмиграциянең икенче дулкынына сәбәп булды. Беренче көнне үк Русиянең күрше илләре белән чигендә күп чакрымнарга сузылган чиратлар барлыкка килде. мәгълүматына күрә, 21 сентябрьдән соң Русиядән ким дигәндә 700 мең кеше киткән, 1 миллион саны да әйтелде. Мобилизация барышында Татарстан һәм өлешчә Башкортстаннан сугышка алынганнар Казанда тупланды. Аларны шәһәр читендәге ""Казан Экспо""га, танк училищесына һәм танк полигонына ыйдылар.31 октябрьдә Русиядә мобилизациянең төгәлләнүе иткерелде, әмма бу хакта президент фәрманы булмады. Кайбер белгечләр мобилизация әле дә дәвам итә дип саный. Татарстаннан һәм Башкортстаннан ничә кешенең мобилизацияләнүе төгәл билгеле түгел, хакимиятләр бу хакта төгәл саннар иткермде. Берничә ай узуга мобилизациягә эләгеп сугышка китүчеләрнең үлеме турында хәбәрләр килә башлады. Андый хәбәрләр әле дә килә. Узган атна Русия думасының саклану комитеты башлыгы Андрей Картаполовмобилизацияләнгәннәр өйләренәсугыш бетмичә кайтмаячакдип белдерде. Азатлык мобилизациягә эләгеп сугышка китүчеләр, аларның һәм якыннарының михнәтләре, гаилә язмышлары турында күп язды. Бүген сезгә кайбер яңа саннар иткерәбез. Азатлыкхисабынакүрә, бүгенге көнгә Путин режимы башлаган бу сугышта Татарстаннан кимендә 610 һәлак булган, шуларның кимендә 76 сы - сугышка мобилизацияләнеп киткән булган. Башкортстаннан кимендә 947 кеше һәлак булган, шуларның кимендә 128 е мобилизацияләнгән булган. Ике республикага кимендә 204 кеше. ""Медиазона"" белән ВВС журналистлары да Русиянең Украинага каршы сугышта югалтуларын теркәп бара. Аларныңхисабынакүрә, Русиянең бу сугышта югалтулары 32 164 кешегә иткән. Шулардан 3613 кеше - мобилизацияләнүчеләр. Кайбер белгечләр фикеренчә, бу сугышта Русиянең этник төркемнәре вәкилләре чамадан тыш күп үлә. Бу хакта Азатлыкка Бурят активисты Мария Вьюшковасөйләде. Асаба халыклар вәкилләре гомум саннарына караганда күбрәк үлә, соңгы вакытта үлүчеләр арасында татар-башкорт исемнәре ешая, бигрәк тә Башкортстаннан үлемнәр күбәйде, ди белгеч. Моны Азатлык хисабы да раслый. Башкортстан — Украинадагы сугышта иң күп кешесен югалткан төбәкләрнең берсе булып тора. Иң күп үлүчеләр башкала Уфадан, аннары Стәрлетамак, Белорет, Учалы, Әбәлил, Салават шәһәре, Ишембай һәм Мәләвез районнары килә (2023 елның 21 сентябренә саннар): Барлык районнарда үлүчеләр санын харитада күрә аласыз: Украинадагы сугышта Башкортстаннан үлүчеләр саны, районнарга карап, 21 сентябрь 2023Татарстаннан иң күп үлүчеләр Чаллы һәм Казаннан, аннан соң Түбән Кама, Бөгелмә, Яшел Үзән, Алабуга, Тәтеш, Кукмара районнары килә (2023 елның 21 сентябренә саннар): Барлык районнарда үлүчеләр санын харитада күрә аласыз: Украинадагы сугышта Татарстаннан үлүчеләр саны, районнарга карап, 21 сентябрь ел әендә Русия төбәкләрендә, шул исәптән Башкортстан белән Татарстанда да ихтыярилар батальоннары төзелә башлады. Анда язылып сугышка китүчеләр арасында да үлеп кайтучылар саны арта. Әлегә кадәр теркәлгән саннар мондый: Башкортстан бу сугышка барлыгы 13 хәрби берәмлек туплады. Аларның тулы исемлегемондакитерелә. Украинадагы сугышка ""Вагнер"" хосусый хәрби ширкәтенә ялланып китеп үлүчеләр саны да бик зур. Безнең хисапка күрә, Татарстаннан кимендә 99, Башкортстан кимендә 213 кеше ""Вагнер""га ялланып китеп сугышта башын салган. Үлүчеләрнең яшенә килгәндә, безнең хисапка күрә, Татарстаннан 322 кеше, Башкортстаннан 500 кеше, (52), ягъни яртысыннан күбрәге 25 тән алып 44 яшькә кадәр булган. Русиядә Азатлык сайты томаланды, нишләргә? Безнеңкулланма. Безнеңканалына да кушылырга онытмагыз!",Мобилизациягә — бер ел. Татарстан һәм Башкортстанда мобилизациягә эләгеп сугышта кимендә 204 кеше һәлак булган. Азатлык хисабы,['Йәмғиәт' 'Татарстан' 'Донъя' 'Сәйәсәт'],[1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0],4,Сугыш,5464,https://www.azatliq.org/a/32601852.html,2023-09-20T21:00:06+00:00
"Ижади сарала  үткән йыл Яҙыусылар союзына ағзалыҡҡа алынған бер төркөм  йәштәр үҙҙәренең шиғри күстәнәсе менән бүлеште. Сараға килеүсе бер төркөм  студенттарға  Таңсулпан Рәсүл, Айбулат Сәсәнбаев, Гөлнур Ҡыуатова, Айгөл Йәмилева, Айзилә Мортаева, Розалия Вәхитова, Дилә Хәйретдиноваларҙың сығышы оҡшаны. Күренекле шағирәләр Тәнзилә Дәүләтбирҙина, Фирүзә Абдуллина, билдәле композитор Шәүрә Ғәппәсоваларҙың йөрәк һүҙе шиғриәт кисәһенә уғата йәм өҫтәне.",Шиғриәт менән донъя яҡты,['Дин' 'Мәғариф' 'Донъя' 'Әҙәбиәт'],[0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 1 1 0],4,Яңылыҡтар,451,https://bashkizi.ru/news/-u--iy-ili-tar/2025-03-20/shi-ri-t-men-n-don-ya-ya-ty-4164341,2025-03-20T09:27:00+00:00
"Башҡортостанда 24 ноябрҙән 8 ғинуарға тиклем Шыршы-2025 операцияһы үтә, уның маҡсаты – ағастарҙы рөхсәтһеҙ ҡырҡыуҙы иҫкәртеү һәм Яңы йыл байрамына шыршы тауарын әҙерләү һәм һатыуҙы етди контролдә тотоуҙы тәьмин итеү. Ул Э кологик именлек милли проектының (национальный проект Экологическое благополучие) Урмандарҙы һаҡлау федераль проектына ярҙам итеү маҡсатында үткәрелә, тип хәбәр иттеләр республиканың урман хужалығы министрлығында. Был осорҙа дәүләт урман инспекторҙары хоҡуҡ һаҡлау органдары менән берлектә тәүлек әйләнәһенә урмандар ға патрулгә сығасаҡ. Бынан тыш, шыршылар һатылған урындарҙа даими рейдтар үткәреләсәк. Ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, ағастарҙы рөхсәтһеҙ ҡырҡҡан өсөн административ һәм енәйәт яуаплылығы ҡаралған. Штрафтар күләме 300 мең һумға етеүе ихтимал. Бынан тыш, хоҡуҡ боҙоусы урман фондына килтерелгән зыянды ҡапларға бурыслы. – Әгәр зыян суммаһы биш һәм унан күберәк мең тәшкил итһә, енәйәтсенең ғәмәлдәре РФ Енәйәт кодексының 260-сы статьяһы буйынса енәйәт яуаплылығына килтереүе ихтимал. Был статья буйынса иң юғары яза алты йылға тиклем иркенән мәхрүм ителеүе ихтимал, – тип билдәләне Башҡортостан Республикаһы урман хужалығы министры урынбаҫары Юнир Садиҡов. Рәмилә Мусина фотоһы. Башҡортостанда 24 ноябрҙән 8 ғинуарға тиклем Шыршы-2025 операцияһы үтә, уның маҡсаты – ағастарҙы рөхсәтһеҙ ҡырҡыуҙы иҫкәртеү һәм Яңы йыл байрамына шыршы тауарын әҙерләү һәм һатыуҙы етди контролдә тотоуҙы тәьмин итеү. Ул Э кологик именлек милли проектының (национальный проект Экологическое благополучие) Урмандарҙы һаҡлау федераль проектына ярҙам итеү маҡсатында үткәрелә, тип хәбәр иттеләр республиканың урман хужалығы министрлығында. Был осорҙа дәүләт урман инспекторҙары хоҡуҡ һаҡлау органдары менән берлектә тәүлек әйләнәһенә урмандар ға патрулгә сығасаҡ. Бынан тыш, шыршылар һатылған урындарҙа даими рейдтар үткәреләсәк. Ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, ағастарҙы рөхсәтһеҙ ҡырҡҡан өсөн административ һәм енәйәт яуаплылығы ҡаралған. Штрафтар күләме 300 мең һумға етеүе ихтимал. Бынан тыш, хоҡуҡ боҙоусы урман фондына килтерелгән зыянды ҡапларға бурыслы. – Әгәр зыян суммаһы биш һәм унан күберәк мең тәшкил итһә, енәйәтсенең ғәмәлдәре РФ Енәйәт кодексының 260-сы статьяһы буйынса енәйәт яуаплылығына килтереүе ихтимал. Был статья буйынса иң юғары яза алты йылға тиклем иркенән мәхрүм ителеүе ихтимал, – тип билдәләне Башҡортостан Республикаһы урман хужалығы министры урынбаҫары Юнир Садиҡов. Рәмилә Мусина фотоһы.",Шыршы-2025 оператив-иҫкәртеү операцияһы башланды,['Башҡортостан' 'Иҡтисад'],[0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0],2,Йәмғиәт,2427,https://tanburz.ru/news/y-m-i-t/2025-11-25/shyrshy-2025-operativ-i-k-rte-operatsiya-y-bashlana-4485235,2025-11-25T17:00:00+00:00
Артист Фирдүс Тямаев Тишек нәские менән Башҡортостан буйлап гастролдәрҙә йөрөй. Уны яратыусылар бүләктең ниндәйен генә бирмәй. Нефтекамала берәүһе барыһынан да арттырған – тере ҡаҙ бүләк иткән.,"Оятҡа ҡалдырҙы, суҡынсыҡ.",['Башҡортостан' 'Шоу-бизнес'],[0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0],2,Юмор,193,https://henek.info/articles/shulay-a-bula/2025-03-13/oyat-a-aldyr-y-su-ynsy-4155580,2025-03-13T10:55:00+00:00
"Күҙҙе ҡыҙҙырған бүләк Мәсетле районы Яңы Яуыш ауылынан Вилиә ВӘХИТОВА ға эләкте. Шулай уҡ күп тауыш йыйған 9 балаға редакцияның Маҡтау ҡағыҙы тапшырыласаҡ. Бына улар: Риана ФӘРИТОВА (Әбйәлил районы), Азалиә ВӘХИТОВА (Өфө ҡалаһы), Ғайсар ӘБДРӘШИТОВ (Йылайыр, Үрге Сәлим), Ибраһим ЯҠШЫБАЕВ (Иглин, Ҡарамалы), Тимерхан ХӘСӘНОВ (Ҡырмыҫҡалы, Иҫке Бәпес), Айлина АРҒЫНБАЕВА (Белорет, Боғанаҡ), Батыр ҠӘЙЕПҠОЛОВ (Баймаҡ, Темәс), Илнур ҒӨБӘЙҘУЛЛИН (Ишембай ҡалаһы) һәм Гөлфиә ҠОҘАБАЕВА (Хәйбулла, Аҡъяр). Әйткәндәй, был бәйгелә ҡатнашыусыларҙың күбеһенең сифатлы һәм йөкмәткеле фотолары алдан сайтта һәм «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге төркөмөбөҙҙә сыҡты. Бар ҡатнашыусыларға рәхмәт әйтәбеҙ, беҙ ойошторған башҡа конкурстарҙа ла гел шулай ҡатнашып тороғоҙ, йәме. Барығыҙҙы ла яңы уҡыу йылы башланыу менән ҡотлайбыҙ. Һеҙгә һаулыҡ, уңыш һәм яңы еңеүҙәр теләйбеҙ! Зөһрә ХӘКИМОВА.",Еңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ!,['Дин' 'Мәғариф' 'Йәмғиәт' 'Сәләмәтлек'],[1 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0],4,Конкурстар,870,https://yanshishma.com/articles/b-ygel-r/2025-09-03/e-e-sel-r-e-otlayby-4370962,2025-09-03T01:40:00+00:00