{"id":"news-46121880","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46121880","title":"ካሜሮን፡ ተጨውዮም ዝጸንሑ ተምሃሮ ተፈቲሖም","summary":"እቶም ካብ ኣሕዳሪ ቤት ትምህረቲ ካሜሮን ተጨውዮም ዝነበሩ ነጻ ምውጾም ሰብ መዚ ካሜሮን ሓቢሮም።","text":"ወለዲ እቶም ዝተጨወዩ ተመሃሮ ኣብ ጭንቂ ኣለዉ። 79 ተምሃሮ ዝርከብዎም 82 ሰባት ብሰኑይ ካብ ዋና ከተማ ዞባ ሰሜናዊ ምዕራብ ካሜሮን ዝኾነት ከተማ ባሜንዳ ኣብ ዝርከብ ኣሕዳሪ ትምህርቲ ምጭዋዮም ዝዝከር እዩ። ርእሰ መምህር እቲ ቤት ትምህርቲ፡ ኣውቲስታን ሓደ መምህርን ግን ክሳብ ሕጂ ኣብ ትሕቲ እቶም ጨዋዮ ምህላዎም ወኪል ቢቢሲ ማየኒ ጆንስ ሓቢራ። ኣብ ካሜሮን እንግሊዝ ቋንቋ ዝዛረቡ ወገናት ካብ ሃገረ ካሜሮን ናይ ምፍላይ ጠለብ የቕርቡ ምህላዎም ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ነዚ ናይ መጭወይቲ ተግባር ንሶም ከምዝፈጸምዎ መንግስቲ ክሕብር ጸኒሑ'ዩ።","len":794}
{"id":"news-44255890","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44255890","title":"ትካል ጥዕና ዓለም፡ መንከስቲ ተመን ትኹረት ጥዕና ክኸዉን ኣለዎ","summary":"ትካል ጥዕና ዓለም ብመንከስቲ ተመን ዝበጽሕ ጸገም ጥዕና ትኹረት ክወሃቦ ይግባእ ኢሉ።","text":"እቲ ትካል ምስ መንከስቲ ተመን ዝዛመዱ ዝተሓላለኹ ጸገማት ጥዕና ሸለል ክበሃሉ ኣይግባእን ኢሉ ኣጠንቂቑ። ኩለን ሃገራት ድማ ምስ መጥቃዕቲ ተመን ተዛሚዱ ሓደ ዓይነት ስትራቴጂ ክኽተላ ዝገብር መምርሒ ሰነድ ኣዉጺኡ። እዚ ስልጠናን ኣፋዉስን ብሕሳር ዋጋ ምቕራብ'ዉን ዝሓቁፍ'ዩ። በብዓመቱ ኣብ ዓለም ልዕሊ 100 ሽሕ ሰባት ብመንከስቲ ተመን እንትሞቱ፡ ሓሙሽተ ኢድ እዚኦም ኣብ ኣፍሪቃ ከምዝኾኑ ይሕብር። ከባቢ ፍርቂ ሚሊዮን ሰባት ምዕዋር ዓይኒ፣ ምቁሳልን ስንክልናን የጋጥሞም። ኣብ ናይጀሪያ፡ በብዓመቲ ልዕሊ 10 ሽሕ ሰባት ብተመን ይንከሱ።","len":798}
{"id":"news-49655402","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49655402","title":"ትራምፕ ንኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት ጆን ቦልቶን ሰጒጉ","summary":"ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ንኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት ጆን ቦልቶን ካብ ሓላፍነቱ ኣባሪሩ።","text":"ኣማኻሪኡ ሃገራዊ ድሕነት ጆን ቦልቶን ትራምፕ ምስ ዝበዝሕ ብኣማኻሪኡ ዝቐርበሉ ምኽረ-ሓሳባት ክስማማዕ ከምዘይከኣለ ይገልጽ። \"ትማሊ ለይቲ፡ 'ድሕሪ ሕዚ ንዋይት ሃውስ ኣገልግሎትካ ኣየድልዮን''ዩ ኢለ ነጊረዮ እየ\" ድማ ኢሉ። \"ንመብዛሕትኡ ምኽረ-ሓሳባቱ ኣይተቐበልኩዎን\" አሉ ብምጽሓፍ ከኣ ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ሓድሽ ኣማኻሪ ከምዝሸይም ተዛሪቡ። ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት ጆን ቦልቶን፡ 'መራሒ ጣሊባን ናብ ኣመሪካ ተጸዊዑ ክእንገድ' ሓሳብ መሰቕረበ እዩ ብትራምፕ ተሰጒጉ። ብሰንኪ እቲ ሓሳብ ከኣ ኣብ ኣባላት እቲ ካቢነ ዘይምርድዳእ ከም ዝተፈጥረ ጸብጻባት ይሕብሩ።","len":842}
{"id":"news-45564984","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45564984","title":"ህወሓት ኣብ መፃኢ ጉባኤኡ መንእሰይን ምሁራትን ከእቱ እየ ኢሉ","summary":"ህወሓት ኣብ መፃኢ ጉባኤኡ ብርክት ዝበለ ሓዱሽ ሓይሊ መንእሰይን ምሁራትን ከእቱ እየ ኢሉ።","text":"ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ህወሓት ኣይተ ኣለም ገብረዋህድ መበል 13 ውድባዊ ዋዕላ ህወሓት መስከረም 16 ኣብ መቐለ ክካይድ'ዩ። ኣብቲ ጉባኤ 1650 ሰባት ብድምፅን ብዘይ ድምፅን ከምኡ እውን ዕዱማት ኣጋይሽን ክሳተፉ እዮም እንትብሉ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ህወሓት ኣይተ ኣለም ገብረዋህድ ገሊፆም። ብተወሳኺ፡ ኣባላት ተቓወምቲ ውድባት እውን ንኽሳተፉ ክዕደሙ እዮም ተባሂሉ። ዛጊድ ንቲ ጉባኤ ዝመርሕ ኣሰናዳኢ ኮሚቴ ተጣይሹ'ሎ። ኣባላት ውድብ ትሕዝቶ እቲ ውድባዊ ዋዕላ ዝተዛተይሉ እንትኾን፤ መረፃ ተሳተፍቲ ድማ ይሳለጥ'ሎ። እቲ ውድባዊ ዋዕላ \"ጉባኤ ፅንዓትን ሓድነትን ንህዳሰና\" ብዝብል ስያመ እዩ ክካየድ።","len":874}
{"id":"news-45975240","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45975240","title":"ድቡብ ኣፍሪቃ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ነጻ መንጽሂ ባጀት ትምድብ","summary":"ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ኣብ መንዲል ንጽህና ( ሞዴስ) ደቀንስትዮ ንዝነበረ ቀረጽ ኣልያቶ።","text":"ሓድሽ ዝተመርጸ ሚኒሰተር ፋይናንስ ቲቶ ምቦውኒ፡ ተመሃሮ ደቂ ኣንስትዮ እኹል መንዲል ንጽህና ንኽረኽባ ተወሳኺ ባጀት ከምዘምድብ ቃል ኣትዩ። ኣብ ገለ ትሑት መነባብበሮ ዘለወን ከባቢታት ገጠር እታ ሃገር ብሰንኪ ምኽባር መንዲል ንጽህና ካብ ትምህርቲ ናይ ዝቦኽራ ደቂ ኣንስትዮ ቁጽሪ እናዛየደ ይኸይድ ከም ዘሎ ይፍለጥ። ኣብ ገለ ምምሕዳራት ግና ድሮ መናጽሂ ንደቂ ኣንስትዮ ብነጻ ክወሃብ ጀሚሮ ኣሎ። ካብ ዝመጽእ ሚያዝያ ኣትሒዙ ድማ እቲ 15% ቀረጽ ካብ መናጽሂ ደቂ ኣንስትዮ ዝነበረ ከም ዝተርፍ ኣብ ባይቶ ኣጽዲቑ።። ብተወሳኺ እውን ኣብ ናይ ባንን ሕብስትን ሕሩጭ ዝነበረ ቀረጽ ከም ዝተሰረዘ ኣፍሊጡ።","len":885}
{"id":"news-54150814","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54150814","title":"ታንዛንያ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብዝተልዓለ ባርዕ ዓሰርተ ተምሃሮ ሞይቶም","summary":"ኣብ ሰሜን ምዕራብ ታንዛንያ ዞባ ካጌራ፡ ኣብ መደቀሲ ተምሃሮ ብዝተልዓለ ባርዕ ሓዊ ዓሰርተ ተምሃሮ ሞይቶም።","text":"ካልኦት ሸውዓተ ተምሃሮ ድማ ብፅኑዕ ተጎዲኦም ኣብ ሕክምና እዮም ዝርከቡ። እቲ ባርዕ ሓዊ ካብ ሽዱሽተ ክሳብ ዓሰርተ ዕድመኦም ኣወዳት ኣብ ዝነብሩሉ መደቀሲ ዝተላዓለ ኮይኑ፡ ፖሊስ መንቀሊ እቲ ባርዕ የፃርይ ኣሎ። ኣካላት ናይቶም በቲ ባርዕ ዝሞቱ ተምሃሮ ምፍላይ ከምዘይተኽኣለ ዝገለፀ ኮምሽነር ወረዳ ክየርዋ፡ መንነቶም ንምፍላይ ምርመራ ሰረት ዘርኢ ክግበር ምኻኑ ሓቢሩ። ኣብቲ ዞባ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዘጋጥም ባርዕ ሓዊ ልሙድ እንትኾን፡ ኩነታት ድሕነት ክመሓየሽ ፃውዒት እናተገበረ እዩ። ኣብ ወርሒ ሓምለ ኣብ ከተማ ዳሬሰላም ኣብ ሓደ እስላማዊ ቤት ትምህርቲ ብዝተልዓለ ባርዕ ሓዊ ሰለስተ ተምሃሮ ሞይቶም እዮም።","len":912}
{"id":"53001662","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53001662","title":"ናይጀርያ፡ ኣብ ሓደ ዓመት 40 ደቂ-ኣንስትዮ ዝዓመጸ ወልቀሰብ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ","summary":"ፖሊስ ናይጀርያ፡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት 40 ደቂ-ኣንስትዮ ዓሚጹ ተባሂሉ ዝተጠርጠረ ሰብ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣእትዩ።","text":"ፖሊስ እታ ሃገር ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፡ ሓንቲ ኣደ ነቲ ሰብ ኣብ ክፍሊ መደቀሲ ደቃ ኣቲዩ ከምዝረኸበቶ ድሕሪ መግላጽ፡ ክሃድም ፈቲኑ ጐረባብቲ ኣርኪቦም ከምዝሓዝዎ እቲ መግለጺ ጠቒሱ። እቲ ውልቀሰብ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዳንጎራ ዝተባህለ ከተማ'ዩ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ። ንሱ፡ ካብ 80 ክሳብ 10 ዓመት ዝዕድሚአን ግዳያት ከምዝዓመጸ ፖሊስ እታ ሃገር ሓቢሩ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ኣብ ናይጀርያ ሓያል ማዕበል ጾታዊ ዓመጽን መቕተልትን ደቂ-ኣንስትዮ ከምዝነበረ ይፍለጥ። ሓንቲ ጓለኣንስተይቲ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ፡ \"ሕጂ ዓይንና ዓሚትና ክንድቅስ ንኽእል\" ክትብል ተዛሪባ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ንናይጀርያውያን ካብ ዘሰንበዱ ፍጻሜታት፡","len":936}
{"id":"news-48313172","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48313172","title":"ኢልሃን ኦማር፡ ንሓዱሽ ፖሊሲ ስደተኛታት ትራምፕ ነቒፋ","summary":"ትውልደ ሶማልያዊት ኣባል ኮንግረንስ ኣመሪካ ኢልሃን ኦማር፡ ብፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ዝቐረበ ሓዱሽ ፖሊሲ ስደተኛታት ነቒፋ።","text":"ኢልሃም ኦማር እቲ ፖሊሲ ንዝተምሃሩ፣ መናእሰይን ተዛረብቲ ቋንቋ እንግሊዘኛን ቅድሚያ ዝህብ እዩ። ቁጽጽር ዶብ እታ ሃገር ዘሐይልን ኣብታ ሃገር ኣብ ሓተትቲ ዕቑባ ዝነበራ ኣካይዳ'ውን ዘኽብድ እዩ። '' ዕቑባ ዝሓቱ ሰባት ገጽና ክንዓጽፈሎም ኣይግባእን። ካብ ጸገም ክወጽኡ ወይ ዝሓሸ መዓልቲ ክፈጥሩ ኣብ ልዕሊ ዝጽዕሩ ሰባት ከምዚ ዓይነት ዘረባ ምዝራብ [ፕረዚደናት ትራምፕ] መሕዘኒ እዩ'' ክትብል ኢልሃን ኦማር ተዛሪባ። ፐረዚደንት ትራምፕ፡ ''እቲ ዝዓበየ ዝሰራሕናዮ ስራሕ፡ መጠን ልዑል ሞያ ዘለዎም ስደተኛታት ካብ 12 ምኢታዊ ናብ 57 ሚኢታዊት ክዓቢ ምግባርና እዩ። ካብዚ ንላዕሊ ክንውስኽ እንክእል ምዃንና ክንርኢ ንደሊ ኢና'' ክብል ተዛሪቡ እዩ።","len":953}
{"id":"news-53679868","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53679868","title":"ባይቶ ትግራይ፡ ሕገመንግስታዊ ምምሕያሽ ብምግባር 38 መናብር ወሲኹ","summary":"ባይቶ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፡ ህጹጽ ኣኼባ ብምግባር ንዓንቀጽ 48 ሕገመንግስቲ ትግራይ ኣመሓይሹ።","text":"ብመሰረት እቲ ምምሕያሽ፡ \"ተመዓዳዊ ሓንፈፅ ስርዓት መረፃ\" ክተኣታቶ ተገይሩ’ሎ። ኣብ ትግራይ ቅድሚ ሎሚ ዝነበረ 152 በዝሒ ተወከልቲ ኣባላት ባይቶ ናብ 190 መናብር ክብ ክብል ተገይሩ። እቲ 152 መናብር (80 ሚኢታዊ) ብኣብዝሓ ድምፂ ብዝሰዓረ ፖለቲካዊ ሰልፊ ዝተሓዝ እዩ። እቲ 38 መናብር (20 ሚኢታዊ) ድማ፡ እቶም ተወዳደርቲ ፖለቲካዊ ውድባት ካብ ዝተፈላለዩ ናቑጣታት መረፃ ብዝኣከብዎ ድምፂ ዝማቐልዎ ከም ዝኸውን ተገሊጹ። ነቲ 38 መናብር ንምምቓል፤ ውድባት ኣቐዲመን ኣብ ኮምሽን መረፃ ሰባት ኣመዝጊበን ክፀንሓ እየን። ብውልቀ ዝወዳደሩ ሰባት ግን፡ ብኣብዝሓ ድምጺ እንተስዒሮም ጥራይ እዮም ወንበር ዝረኽቡ እምበር፡ ኣብ ምምቓል እቶም 38 መናብር ከም ዘይካተቱ'ውን ተገሊጹ።","len":982}
{"id":"news-49604307","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49604307","title":"ፕረዚደንት ዚምባብዌ ነበር ሮበርት ሙጋበ ዓሪፉ","summary":"ፕረዚደንት ዚምባብዌ ነበር ሮበርት ሙጋበ፡ ኣብ መበል 95 ዕድሚኡ ዓሪፉ። ንሱ ብምኽንያት ሕማም ከም ዝሞተ ስድርኡ ንቢቢሲ ኣረጋጊጾም።","text":"ሮበርት ሙጋበ ንኣስታት 30 ዓመት ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ ወርሒ ሕዳር 2017፡ ብዕልዋ መንግስቲ'ዩ ካብ ስልጣኑ ተኣልዩ። ሚኒሰተር ትምህርቲ ዚምባብዌ ''መንግስተ ሰማይ የዋርስካ ሮበርት ሙጋበ'' ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ሙጋበ፡ እታ ሃገር ናጽነታ ካብ ዝኣወጀትሉ 1980 ኣትሒዙ'ዩ ኣብ ስልጣን ጸኒሑ። 21 ለካቲት 1924 ኣብቲ ሸዑ ሮደሽያ ትበሃል ዝነበረት ዚምባብዌ እዩ ተወሊዱ። ኣብቲ እዋን ንዚምባብዌ ዝገዝእ ንዝነበረ መንግስቲ ሮደሽያ ብምንቃፉ ድማ፤ ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመት ብዘይ ፍርዲ ተኣሲሩ። ሙጋበ ኣብ 1973 ኣብ ቤት-ማእሰርቲ እንከሎ እዩ ፕረዚደንት ዚምባብዌ ክኸውን ተመሪጹ። ኣገደስቲ ዕለታት ኣብ ህይወት ሙጋበ ሮበርት ሙጋቤ መን እዮም? ወያናይ ጅግና'ዶ ወይስ ግዕዙይ መላኺ?","len":1000}
{"id":"news-48263745","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48263745","title":"ዚምባብዌ 93 ሓራማዝ ንቻይና ሸይጣ","summary":"ዚምባብዌ ኣብ ውሽጢ ሽድሽተ ዓመታት 97 ሓራምዝ ብምሻጥ 2 ነጥቢ 7 ሚልየን ዶላር ኣሜሪካ ከምዝረኸበት ሚኒስትር ቱሪዝም እታ ሃገር ኣፍሊጡ።","text":"ሚኒስትር ቱሪዝም ዚምባብዌ ፕሪስካህ ሙፑፉምያ ከምዝገለፅኦ፡ እቶም 93 ሓራምዝ ንቻይና ዝተሸጡ እንትኾኑ፡ ዝተረፉ ድማ ንዱባይ እዮም ተሸይጦም። እቶም ዝተሸጡ ሓራምዝ ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ዓመት ዕድመ ዘለዎም ዝባፅሑ ሓራምዝ ከምዝኾኑ ድማ፡ እተን ሚኒስተር ገሊፀን። ካብ 2012 ክሳብ ዝሓለፈ ዓመት 2018 ዝተሸጡ እዞም ሓራምዝ፡ ንሕድሕዶም ካብ 13,500 ክሳብ 41,500 ዶላር ኣሜሪካ ከምዝተሸጡ ድማ፡ ሚኒስተር ቱሪዝም እታ ሃገር ኣፍሊጡ። ከም ሓበሬታ ሚኒስትር ፕሪስካህ ሙፑፉምያ፡ እቲ ካብ መሸጣ ሓራምዝ ተረኺቡ ዘሎ ትርፊ ንመዐቀቢ እዞም ሓራምዝ ክውዕል እዩ። \"ዚምባብዌ 55 ሽሕ ሓራምዝ ናይ ምሕብሓብ ዓቕሚ እዩ ዘለዋ፡ ሕዚ ግና 85 ሽሕ ሓራምዝ እዮም ዘለዉና\" ኢለን። ዘትክኽ ሓርማዝ ኣብ ሃገረ ህንዲ","len":1010}
{"id":"news-44764855","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44764855","title":"መንግስቲ ምስ ኦነግ ኣብ ወጻኢ ክዛተ'ዩ","summary":"ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝገበሮ ምብጻሕ ስራሕ ምስ ኣቦ መንበር ኦነግ ኣቶ ዳውድ ኢብሳ ተራኺቡ ዘትዩ።","text":"ወሃቢ ቃል እቲ ግንባር ኣቶ ቶሌራ አደባ ንቢቢሲ ከምዝገለጾ፡ \"ክልቲኦም ወገናት ገጽ ንገጽ ተራኺቦም ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ብምዝታይ ብደረጃ መትከል ኣብ ምርድዳእ በጺሖም'ዮም\" ኢሉ። ካብዚ ሓሊፉ ክልቲኦም ዘካይድዎ ዘተ ኣብ ወጻኢ ክቕጽሉዎ ከምዝተሰማምዑ ሓቢሩ። እዚ ዘተ መዓስን ኣበይን'ዩ ክካየድ ንዝብል ሕቶ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ዝብል ምላሽ ካብ ምሃብ ተወሳኺ መረዳእታ ኣይሃበን። ኢትዮጵያዊ ጉጅለ ራዕዲ የለን ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኦነግ፣ ኦብነግን ግንቦት ሸዉዓተን ካብ መዝገብ ግብረ ራዕዳዉያን ምስራዙ ዝዝከር'ዩ። እቲ ባይቶ ቅድም ክብል ነዞም ፖለቲካዊ ዉዳበታት ሐዊሱ ኣልቃዒዳን ኣልሸባብን ራዕዳዉያን ኢሉ ኣብ መዝገብ ግብረ ራዕዲ ኣስፊሩዎም'ዩ።","len":1021}
{"id":"news-52992967","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52992967","title":"ብገበናት ኲናት ዳርፉር ክድለ ዝጸንሐ ሱዳናዊ መራሒ ጃንጃዊድ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ","summary":"መራሒ ሚሊሽያ ጃንጃዊድ ሱዳን፡ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዓለምለኻዊ ገበናዊ ቤትፍርዲ ኣትዩ።","text":"ዓሊ ቁሻይብ፡ ኣብ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ ባዕሉ ኢዱ ከምዝሀበ እቲ ቤትፍርዲ ሓቢሩ። እቲ ብጃንጃዊድ ዝፍለጥ ዕጡቕ ሓይሊ ኣብቲ ኣብ ምዕራባዊ ሱዳን፡ ዞባ ዳርፉር፡ ኣብ ዓመታት 2000 ዝተኻየደ ኲናት: ገበናት ፈጺሙ ተባሂሉ ክኽሰስ ዝጸንሐ'ዩ። ዓሊ ቁሻይብ፡ ብ50 ዝተፈላለዩ ገበናት ኲናትን፡ ከምኡ'ውን ቅትለት፡ ጾታዊ ዓመጽን ስቅያትን ዝርከቦም ገበናት ኣንጻር ሰባውነትን ክድለ ዝጸንሐ ውልቀሰብ'ዩ። ቅድሚ 13 ዓመት ኣብ ቀይዲ ክኣቱ እቲ ቤት ፍርዲ ምፍቃዱ ይዝከር። ፕረዚደንት ሱዳን ነበር፡ ዑመር ኣል-በሽር'ውን ምስቲ ግጭት ብዝተሓሓዝ በቲ ቤት ፍርዲ ከም ዝድለ ይፍለጥ። ኣብቲ ኣብ ዳርፉር ዝተኻየደ ኲናት ሓድሕድ፡ ኣስታት 300, 000 ሰባት ከም ዝተቐትሉን፡ 2.3 ሚልዮን ከም ዝተፈናቐሉን ጸብጻባት የረድኡ።","len":1038}
{"id":"news-53949660","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53949660","title":"ኣብ ዩጋንዳ ሓደጋ በርቂ ዓሰርተ ህጻናት ቀቲሉ","summary":"ኣብ ሰሜን ምዕራብ ዩጋንዳ ከተማ ኣውራ ዝወደቐ መብረቕ ዓሰርተ ህጻናት ቀቲሉ፡፡","text":"ኣብቲ ከባቢ መብረቕን ነጎዳን ዝሓወሰ ዝናብ እናወቐዐ ጸኒሑ እዩ፡፡ ትማሊ ሓሙስ ኣብታ ከተማ፡ ኩዕሶ ዝጻወቱ ዝነበሩ ህጻናት፡ ሓያል ዝናብ ስለዝመጸ፡ ጸወተኦም ኣቋሪጾም ኣብቲ ከባቢ ብሳዕሪ ኣብ ዝተኸደነ ህንጻ ከዕቕሉ ኣትዮም፡፡ ሃንደበት እቲ ዘጽለልሉ ህንጻ ብመብረቕ ተወቒዑ፡፡ ካብ 13 ክሳብ 15 ዕድመኦም ትሸዓተ ህጻናት ኣብቲ ህንጻ እንትሞቱ ሓደ ህጻን ድማ፡ ናብ ሆስፒታል እናተወሰደ ኣብ መገዲ ዓሪፉ፡፡ ሰለስተ ካብቲ ሓደጋ ዝተረፉ ህጻናት ድማ ኣብ ሆስፒታል ሕክምና ይግበረሎም ኣሎ፡፡ እቲ ሓደጋ ካብ 2011 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳ ኣብ ዩጋንዳ እቲ ዝኸፍአ እዩ፡፡ ኣብ 2011 ኣብታ ሃገር ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ዝወደቐ መብረቕ 18 ህጻናት ዝቐተለ ኮይኑ፡ ኣብቲ ዓመት ኣብ ሓደ ሰሙን ጥራሕ 28 ሰባት ብሓደጋ መብረቕ ሞይቶም እዮም፡፡","len":1061}
{"id":"news-45557149","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45557149","title":"ጂሴፍ ኪፕሮኖ ኪፕቱም፡ ኬንያዊ ኣትሌት ኣብ ፍርቂ ማራቶን መደሊን ብመኪና ተገጭዩ","summary":"ኬንያዊ ኣትሌት ጂሴፍ ኪፕሮኖ ኪፕቱም፡ ኣብ ኮሎምቢያ ኣብ ዝተኻየደ ዉድድር ማራቶን እናመርሐ ከሎ ብመኪና ተገጭዩ።","text":"ወዲ 30 ዓመት ጂሴፍ ኪፕሮኖ ኪፕቱም፡ ዉድድሩ ክዛዝም ኣብ ዝቐረበሉ ሰዓት'ዩ መገዲ ብዝዓጸወት መኪና ዝተዓንቐፈ። እቲ ኣትሌት፡ ኣብ ማእኸል መገዲ ግዝያዊ ረድኤት ሕክምና ተገይርሉ ናብ ሆስፒታል ዝተወሰደ ኾይኑ፡ ሕዚ ኣብ 'ጽቡቕ ኩነታት ጥዕና' ይርከብ። መነሓንሕቲ ጂሴፍ ኪፕሮኖ ኪፕቱም፡ ዳኒኤል ሙንዲ ሙተቲ ድማ ብ 1:03:45 ሴኮንድን እቲ ዉድድር ዛዚሙ። ኣዳለዉቲ እቲ ዉድድር፡ \"ጂሴፍ ኪፕሮኖ፡ ብወሃብቲ ህጹጽ ሓገዝ ሕክምና ማራቶን መደሊን መጺኡ'ዩ። ኣብ ዝተረጋግአን ጽቡቕ ኩነታት ጥዕና ከምዝርከብን ሰብ ሞያ ርእየሞ'ዮም። ካብ ሓደጋ ድሒኑ'ዩ\" ኢሎም። ጂሴፍ ኪፕሮኖ ኪፕቱም፡ ኣብ 2015 ኣብ ኮሎምቢያ ኣብ ዝተኻየደ ዉድድር ተዓዊቱ'ዩ። ጆሴፍ ኪፕቱም (ብማእኸል ኣብ ቕድሚት ዘሎ) ኣብ 2015 ኣብ መደሊን ዝነበረ ዉድድር ተዓዊቱ","len":1063}
{"id":"news-49868903","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49868903","title":"ቦይንግ ኣብ ነፈርቲ 737 ኤንጂ ንዝተረኸበ ነቓዓት ክፍትሽ ተኣዚዙ","summary":"ምምሕዳር ኣቭየሽን ፌደራል ኣመሪካ፡ ቦይንግ ኣብ ሓንቲ ዘገልገለት ነፋሪት ምትዕርራያት ክገብር እንከሎ ነቲ ነቓዓት ከም ዝረኸበ ኣፍሊጡ።","text":"ቦይንግ፡ ኣብ ነፈርቲ 737 ኤንጂ፡ ፍተሻ ከካይድ እዩ ተኣዚዙ እቲ ትካል ከምዝበሎ፡ ኣብ ካልኦት ዝተወሰና ነፈርቲ'ውን ተመሳሳሊ ነቓዓት ተረኺቡ እዩ። ካብ ምብራር ተኣጊደን ዘለዋ '737 ማክስ' ነፈርቲ ግን በዚ ፍተሻ ኣይተጸለዋን። '737 ኤንጂ' ዝዓይነተን ነፈርቲ ምስ ዘለውኦም መገድታት ኣየር ብዛዕባ እዚ ኩነታት ንምዝርራብ ርክብ ከምዝገበረ ዝገለጸ ቦይንግ፡ ዝተሓበረለይ ጸገም ግን የለን ኢሉ። እቲ ነፈርቲ ዘፍርይ ትካል፡ በዚ ፍተሻ ክንደይ ነፈርቲ ከምዝጽለዋ ኣይሓበረን። \"ኣብ መጻኢ መዓልታት፡ ምስ ዓማዊልና ኮይንና ኣብ ገለ ነፈርቲ ነቲ ዝተብሃለ ፍተሻታት ክነካይድ ኢና\" ኢሉ ቦይንግ ኣብ መግለጺኡ። እቲ ዝተረኸበ ነቓዓት ኣበይ ምዃኑን ካልእን ዝርዝር ሓበሬታ ንምርካብ ቢቢሲ ንቦይንግ ሕቶ ኣቐሪቡ፡ ዛጊት ግን ምላሽ ኣይረኸበን።","len":1082}
{"id":"news-55092612","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55092612","title":"ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ነበር ሳዲቕ ኣልማህዲ ብኮሮናቫይረስ ሞይቱ","summary":"ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ነበር ሳዲቕ ኣልማህዲ ብኮቪድ-19 ድሕሪ ምልካፉ ኣብ መበል 84 ዓመቱ ዓሪፉ።","text":"ሳዲቕ ኣልማህዲ ኣብ 1989 ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ዝነበረሉ ብዕልዋ ካብ ስልጣኑ ተኣልዩ እቲ ፍሉጥ ሱዳናዊ ፖለቲከኛ፡ በቲ ቫይረስ ተለኺፉ ኣብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ሕክምና ድሕሪ ምግባሩ፡ ድሕሪ ሰለስተ ሳምንቲ'ዩ ሞይቱ። ንሱ፡ 21 ኣባላት ስድራቤት ኣልማህዲ ብኮሮናቫይረስ ድሕሪ ምልካፉ'ዩ ሆስፒታል ኣትዩ። እቲ ወዲ 84 ዝነበረ ሳዲቕ ኣልማህዲ ኣብ 1989 ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ዝነበረሉ ብዕልዋ ካብ ስልጣኑ ተኣልዩ። መራሒ ናይቲ ዕልዋ ዝነበረ ፕረዚደንት ሱዳን ነበር ዑመር ኣል-በሽር ሽዑ ናብ ስልጣን ደዪቡ፡ ነታ ሃገር ንኣስታት 30 ዓመታት መሪሕዋ። ኣብ ሚያዝያ 2019 ከኣ ብሰፊሕ ህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ክእለ ተገዲዱ። በቲ ኣብ ልዕሊ ብደሞክራስያዊ ኣገባብ ዝተመርጸ መንግስቲ ሳዲቕ ኣልማህዲ ዝፈጸሞ ዕልዋ ምስ ብጾቱ ተኸሲሱ ምህላዉ ይፍለጥ።","len":1086}
{"id":"news-44305906","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44305906","title":"ኣብ ደቡብ አፍሪካ እቲ ዝተሓተ ወርሓዊ መሃያ 278 ዶላር ክኸውን እዩ","summary":"ፓርላማ ደቡብ አፍሪቃ ዝተሓተ መጠን መሃያ ዝድንግግ ረቂቕ ሕጊ ከምዘፅደቀ ተገሊፁ።","text":"ኣብ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ዝሳተፉ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ሸቃሎ ደቡብ አፍሪካ ኣብ ዓለምና ልዑል ናይ መሃያ ኣፈላላይ ካብ ዝረኣየለን ሃገራት ሓንቲ እያ። እዚ ኣብ ፓርላማ ተቐባልነት ዝረኸበ ሕጊ ብሰዓት እቲ ዝነኣሰ ክፍሊት 20 ራንድ ደቡብ ኣፍሪቃ ከምዝኾነ ይድንግግ። እዚ ማለት ድማ ብሰዓት ኣስታት ሓደ ዶላርን ስሳ ሳንቲምን እዩ። ዋላኳ ፕሬዚዳንት ራማፖሶ ነዚ ረቂቕ ናብ ሕጊ ዝቕይር ክታሙ እንተዘየንበረ፤ እዚ ወሰኽ ክፍሊት እንተነኣሰ መነባብሮ ናይ 6 ሚልዮን ዜጋታት ከምዘመሓይሽ ትፅቢት ይግበር። ገዛኢ ሰልፊ ኤኤንሲ ነቲ ሕጊ ታሪኻዊ ኢልዎ። ዲኤ ዝበሃል ዓብዪ ተነሓናሒ ሰልፊ ብወገኑ ነቲ ስጉምቲ ዝቃወም መግለፂ ኣውፂኡ። \"እቲ ረቂቕ ሕጊ እኹል ህዝባዊ ዘተ ኣይተገበረሉን፤ ብዙሓት እውን ንስእነት ስራሕ ከሳጠሖም እዩ\" ብምባል ኮኒንዎ።","len":1087}
{"id":"news-48754577","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48754577","title":"ሶማሊያ-ትምህርቲ፡ ዩኒቨርሲቲ ሶማሊያ ኣብ 30 ዓመት ፈላሞት ተምሃሮ ኣመሪቑ","summary":"ሃገራዊ ዩኒቨርሲቲ ሶማሊያ፡ ኣብ ውሽጢ 30 ዓመት፡ ንፈለማ እዋን ተምሃሮ ኣመሪቑ።","text":"ዩኒቨርሲቲ ሶማሊያ ኣብ 30 ዓመት ፈላሞት ተምሃሮ ኣመሪቑ እዚ ኣብ ከተማ ሞቓድሾ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ፡ ኣብታ ሃገር ኲናት ሕድሕድ ምስተወልዐ፡ ኣብ መጀመርታ 1990ታት ተዓጽዩ፡ ዳግም ኣብ 2014 ተኸፊቱ። ትማሊ ሰኑይ ድማ፤ ልዕሊ 130 ተምሃሮ ብዲግሪ ንምምራቕ በቒዑ። ኣብ 2014፡ 550 ተምሃሮ ጥራሕ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ክምዝገቡ እነከለዉ፡ ኣብ 2018 እዚ ቑጽሪ ናብ 5,070 ዓብዩ። ብዙሓት ተምሃሮ ግን፤ ምስ ድሕነትን ጸጥታን እታ ሃገር ዝተትሓሓዘ ስግኣት ኣለዎም። ዩኒቨርሲቲ ሶማሊያ ኣብ 30 ዓመት ፈላሞት ተምሃሮ ኣመሪቑ ተመራቒት ተምሃሪት ዩስራ ዖስማን ሻሪፍ፡ ዕጡቕ ጉጅለ ኣልሸባብ እቲ ዓብዪ ማሕለኻ'ዩ ኢላ። \"ትምህርቲ ክጅምር ከለኹ፡ መለለዪ መንነተይ ይሓብኦ ነይረ። ዝኾነ ሰብ ኣበየናይ ዩኒቨርሲቲ ከም ዝምሃር ክሓተኒ ከሎ ድማ፡ ኾነ ኢለ ዘጋጊ ሓበሬታ ይነግሮ ነይረ\"።","len":1105}
{"id":"news-45179290","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45179290","title":"ኣብ 1960ታት ዝተሃነፀ ድልድል ዓዲ ጥልያን ብሰንኪ ሓያል ዝናብ ፈሪሱ","summary":"ኣብ ዓዲ ጥልያን ዘጋጠመ ምፍራስ ድልድል፡ ሓያሎ ተሽከርከርቲ 100 ሜትሮ ንቑልቑል ክጸድፋ ምኽንያት ኮይኑ።","text":"ኣብዚ ሓደጋ ብውሕዱ 22 ሰባት ከምዝሞቱ ሰብመዚ ተዛሪቦም። ወሳኒ ድልድል ሰሜናዊት ከተማ ጥልያን ጌኔ፡ ሎሚ ረፋድ ዝፈረሰ እንትኾን፡ ግልጋሎት 'ኣምቡላንስ' ዝህብ ትካል 'ዓሰርተታት' ሰባት ሞይቶም ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ምግላፁ'ውን ተፀብፂቡ። ሚኒስተር መጓዓዝያ ጥልያን ዳኒሎ ቶኒነሊ \"ዓብዪ ሓደጋ'' ከይኮነ ከምዘይተርፍ ተዛሪቡ። እቲ ዝተረሞቐ ድልድል፡ ናብ መተሓላለፊ ባቡር ዝወደቐ እንትኾን፡ ኣናእሽቱን ዓበይትን መኻይን'ዉን ወዲቐን'የን ኢሎም ሰብ መዚ ጥልያን። እዚ ኣብ 1960ታት ዝተሃነጸ ድልድል፡ 'ቢንቶ ሞራንዲ' ተባሂሉ ይጽዋዕ። እቲ ሕጂ ተረሙቑ ዘሎ ኣካል እቲ ቢንቶ ድማ እቲ ዝነዉሐ'ዩ። ጋዜጣ ጥልያን ላ ሪፐብሊካ፡ ንገለ ኽፋል እታ ከተማ \"ድኹም መንደር\" ክብል ገሊጹዎ። እቲ ዝተረሞቐ ድልድል ሓያል ዝናብ ኣብ ዝዘንበሉ ዝነበረ እዋን ከምዘጋጠመ'ዉን ተሓቢሩ።","len":1138}
{"id":"news-44401286","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44401286","title":"ጀነራል ሰዓረ መኮነን ኢታማጆር ሹም ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ኮይኖም","summary":"ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ሎሚ መዓልቲ ንነዊሕ እዋን ኣብ ወሳኒ መዝነት ንዝጸንሑ ሰበ-ስልጣን እታ ሃገር ብጡረታ ኣሰናቢቶም።","text":"ጀኔራል ሰዓረ መኮንን ኢታማዦር ሹም ምክልኻል ሃገር ኮይኑ ዝተሸሙ እንትኾኑ፡ ዋና ዳይሬክተር ኣገልግሎት ብሄራዊ ድሕንነት ኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ ድማ ብጀነራል ኣደም መሓመድ ተተኪኦም። ጀነራል ሰዓረ ንነዊሕ እዋን ንዘገልገሉ ጀኔራል ሳሞራ የኑስ እዮም ክትክኡ። ብተመሳሳሊ ዜና፤ ቅድሚ ሕጂ መዓርጎም ተላዒሉ ንዝነበረ ሜጄር ጀኔራል አለም እሸት ደግፌን ብርጋዴር ጀኔራል አሳምነው ጽጌን መዓርጎም ክምለስን ሙሉእ መሰሎም ተሓልዩ ብጡረታ ክሰናበቱን ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ውሳነ ሂቦም። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ንነዊሕ እዋን ኣብ መዝነት ዝጸንሑ ክልተ ሰበ-ስልጣን መንግስቲ፡ ካብ ሎሚ መዓልቲ ጀሚሩ ብጡረታ ተሰናቢቶም። ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ነበር፡ ኣይተ ኣባዱላ ገመዳን ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ኣሜሪካ ነበር ኣቶ ግርማ ብሩን ብጡረታ ተሰናቢቶም።","len":1138}
{"id":"news-56108278","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56108278","title":"ሓይሊ ባሕሪ ኣመሪካ፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ሶማልያ ኣጽዋር ውግእ ከምዝሓዘ ኣፍሊጡ","summary":"መርከብ ውግእ ኣመሪካ ኣብ ገማግም ባሕሪ ሶማልያ ክልተ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ዝጸዓና ጀላቡ ከምዝሓዘ ሓይሊ ባሕሪ ኣመሪካ ኣፍሊጡ።","text":"እቲ ኣጽዋር ብ 'ዊንስቶን ቸርቺል' ዝተሰምየት ነፈርቲ ውግእ እትጸዉር ደርማስ. መርከብ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ከምዝተታሕዘ ተፈሊጡ። እቲ መግለጺ ግን ዝሓለፈ ሰሉስ እዩ ተቓሊሑ። እቲ ኣብ ቐይዲ ዝኣተወ ኣጽዋር ብኣሽሓት ዝቑጸር ካላሺን፡ ኣርበጂ ከምኡ'ውን ካልኦት ማእከሎትን ፈኮስትን ኣጽዋራት ከምዝርከብዎም እቲ ዝወጽአ መግለጺ ጠቒሱ። እቲ ኣጽዋር ናይ መን ምዃኑን ናበይ ይኸይድ ከምዝነበረ ብዝምልከት ግን ዛጊት ዝተዋህበ ሓበሬታ የለን። ኣዛዚ መርከብ ውግእ ኣመሪካ ኣብ ህንዳዊ ውቅያኖስ ከምዝሓበሮ፡ ነቲ ኣጽዋር ንምሓዝ ናይ ክልተ መዓልቲ ስርሒት ከምዝነበረን ሰራዊትን ሓይሊ ባሕሪ ተሐባቢሩ ከምዝሰረሓን ኣመልኪቱ። እቲ ከምዚ ዓይነት ወተሃደራዊ ስርሒት፡ እቶም 'እከይ ኣካላት' ነቲ ሓደገኛ ዝኾነ ብረት ብዘይሕጋዊ መገዲ ናብ ካልኦት ከይዘርግሕዎ ምሓዙ ኣገዳሲ ምዃኑ'ውን ገሊጹ።","len":1170}
{"id":"44366151","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/44366151","title":"ሓላዉ ልዳት ቱኒዝያ ከም ዝተሃርመ ብምምሳል ጾም ረመዳን ስዒሩ","summary":"ተኸተልቲ ሃይማኖት ምስልምና ጾም ረመዳን ኣብ ዝጾምሉ ዘለዉ ወርሒ፤ ሃገራዊት ጋንት ዋንጫ ዓለም ቱኒዝያ፤ ዝተራቐቐ ንድኻም ትቃለሰሉ መገዲ ዝረኸበት ትመስል።","text":"ሓላዉ ልዳት ሞኤዝ ሓሰን ረሸሽ ኢልዎ ምስ ወደቐ፤ ደቕ ጋንትኡ ንኽበልዑ እድል ይረኽቡ ኣብቲ ምስ ፖርቱጋል ስዒቡዉን ምስ ቱርኪ ኣብ ዝገበረቶ ምሕዝነታዊ ግጥማት፤ ሓላዉ ልዳት ሞኤዝ ሓሰን፤ እቲ ጾም ዝሰዓረሉ ሰዓታት ምስ ኣኸለ፤ ከም ዘተሃርመ ኣምሲሉ ክወድቕ ተራእዩ። ኣብቲ ሜዳ ወዲቑ ሕክምና ኣብ ዝግበረሉ ዝነበረ እዋናት፤ ተቐላጢፉ ካብ ሜዳ ከም ዝወጽእን፤ ማይን ንእሽቶ ቁርሲ ድማ ከም ዝበልዕን ተገይሩ። ኣዝዩ ዉጽኢታዊ'ዉን ነይሩ። ቅድሚ መጉዳእቲ ሓሰን፤ ብፖርቱጋል 2 ብ 1 ትምራሕ ዝነበረት ሃገራዊት ጋንታ ቱኒዝያ፤ ሽዱሽተ ደቓይቕ ድሕሪ እቲ ዝተገብረሉ ሓገዝ ዘመዓራርያ ሸቶ ብምምዝጋብ 2 ብ 2 ተፈላልያ። ድሕሪ ሒደት መዓልታት ምስ ቱርኪ ኣብ ዝተገብረ ግጥም ከኣ፤ ሓሰን ብዝባኑ ብምድቃስ ጸወታ ኣቋሪጹ። ተንቀሳቓሲ ስእሊ ናይዚ ፍጻመ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብሓደ ቱኒዝያዊ ተዘርጊሑ ይርከብ።","len":1191}
{"id":"51382409","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/51382409","title":"ኢትዮጵያ፡ ዓብዪ ተስፋ ዝተገበረሉ ኣትሌት ኣባዲ ሃዲስ ብሞት ተፈልዩ","summary":"ኣብ ዝተፈላለዩ ኣህጉራውን ዓለም ለኻውን ውድድራት ንኢትዮጵያ ወኪሉ ዝተሳተፈ ኣትሌት ኣባዲ ሃዲስ ኣብ 22 ዓመቱ በሞት ከምዝተፈለየ ፌደሬሽን ኣትሌቲክስ ኢትዮጵያ ገሊጹ።","text":"ኣትሌት ኣባዲ ሃዲስ (የማን) ኣብ ክልል ትግራይ እንዳመኾኒ ዝተወለደ ኣትሌት ኣባዲ፡ ኣባል ጋንታ ትራንስ ኢትዮጵያ ብምዃን ንጋንትኡ፣ ክልሉን ሃገሩን ዕዉት ስራሕ ከምዝሰርሐ እቲ ፌዴረሽን ገሊጹ። ኣብ 2016 ዓምፈ ኣብ ዝተኻየደ ሻምፕዮና ኣትሌቲክስ ኢትዮጵያ ተሸላሚ ወርቂ፣ ኣብ ኡጋንዳ ኣብ 2017 ኣብ ዝተኻየደ ውድድር በረኻ-ኣቋራጭ 10 ኪሎሜትር ተሸላሚ ነሓስ፣ ኣብ 2019 ኣብ ሞሮኮ ራባት ኣብ ዝተኻየደ መላእ ጸወታታት ኣፍሪካ ብ 10 ሽሕ ሜትር ሻብዓይ ደረጃ፣ ኣብ 2017 ለንደን ኣብ ዝተኻየደ ሻምፒዮና ኣትሌቲክስ ዓለም ሻብዓይ ደረጃ፡ ኣትሌት ኣባዲ ሃዲስ ካብ ዝረኸቦም ውጽኢታት ከምዝኾኑ እቲ ፌደሬሽን ወሲኹ ገሊጹ። ኣትሌት ኣባዲ ብዝሓደሮ ሕማም ኣብ ዓይደር ሪፈራል ሆስታል መቐለ ሕክምና ክከታተል ምስጸንሑን፡ ጥሪ 26\/2012 ዓም ብሞት ከምዝተፈለየን ስነ ስርዓት ቀብሩ ጽባሕ ሓሙስ ኣብ ትውልዲ ከባቢኡ ከምዝፍጸምን ተገሊጹ።","len":1198}
{"id":"news-44632701","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44632701","title":"ትማሊ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝኣተወ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሃዋሳ ዑደት የካይድ ኣሎ","summary":"ትማሊ ሰሉስ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝኣተዉ፡ ላዕለዋዎት ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ሎሚ ሃዋሳ ዑደት የካይዱ ኣለዉ።","text":"ዑደት ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሃዋሳ ብሚኒሰትሪ ወጻኢ ጉዳያት ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን፡ ኣማኻሪ ፕረዚደንትን ሓለፊ ፖሎቲካዊ ጉዳያት ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን ኣቶ የማን ገብረኣብን ዝምራሕ ጉጅለ ፡ ብወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ወርቕነህ ገበየሁ እናተመርሐ ዑደቱ የካይድ ኣሎ። እቶም ልኡኻት ሃዋሳ ኣብ ዝበጽሕሉ እዋን ብላዕለዎት ሓለፍቲ እቲ ክልል ድሙቕ ኣቀባብላ ከምዝተገብረሎም ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ኣብ ጽሑፋተን ኣስፊረን። ልዕለዎት ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ናይ ሃዋሳ ጻንሐቶም ኣብቲ ንኣሻሓት ኢትዮጵያውያን ናይ ስራሕ ዕድል ክፈጥር ትጽቢት ዝገበረሉ ኢንዳስትርያዊ ዞባ ክበጽሑ ትጽቢት ይግበር። ኮሚሽን ኢንቨስትመንት ኣቶ በላቸው መኩርያ፡ ኤርትራ ቀዳመይቲ ማዕከን ዕዳጋኦም ክተከውን ምኻና ኣብቲ እዋን ዑደት ላዕለዋዎት ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ገሊጹ።","len":1198}
{"id":"news-49082767","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49082767","title":"ቦሪስ ጆንሰን ቀዳማይ ሚኒስተር ዓዲ እንግሊዝ ክኸውን ተመሪጹ","summary":"ኣባላት ዓቃባዊ ሰልፊ ዓዲ እንግሊዝ (ዩናይትድ ኪንግደም) መራሒኦም ንምምራጽ ኣብ ዝገበርዎ መረጻ፡ ቦሪስ ጆንሰን ተዓዊቱ።","text":"ስለዝኾነ ድማ፡ ቀጻሊ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ክኸውን እዩ። ቦሪስ ጆንሰን፡ ንጀርሚ ሃንት ብሰፊሕ ኣፈላላይ እዩ ስዒርዎ። ንሱ 92,153 ድምጺ ክረክብ ከሎ መወዳድርቱ ጀርሚ ሃንት ከኣ 46,656 ድምጺ እዩ ረኺቡ። ከንቲባ ከተማ ሎንደን ዝነበረ ቦሪስ ጆንሰን፡ ጽባሕ ረቡዕ እዩ መዝነት ቀዳማይ ሚኒስትር ካብ ተረዛ መይ ክቕበል። ድሕሪ ዓወቱ ኣብ ዝገበሮ መደረ፡ \"ንብረክዚት ከምዘፈጽም፣ ነታ ሃገር ሓደ ገይሩ ንጀርሚ ኮርቢን ከምዝስዕር\"ቃል ኣትዩ። ቦሪስ ጆንሰን ነታ ዝትከኣ ዘሎ ቀዳመይቲ ሚኒስተር'ውን ኣመስጊንዋ። \"ኣባል ናታ ካቢኔ ኮይነ ስለዘገልገልኩ ሓበን ይስመዓኒ\" ክብል እዩ ንተረዛ መይ ኣመስጊንዋ። ንሱ፡ ክሳብ ብጉዳይ ብረክዚት ንስልጣኑ ዝገድፍ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኮይኑ ምስታ ቀዳመይቲ ሚኒስትር ሰሪሑ እዩ። ተረዛ መይ ብወገና፡ ናይ እንቋዕ ኣሐጎሰካ መልእኽቲ ድሕሪ ምሕላፍ ምሉእ ድጋፍ ከምእትገብረሉ ገሊጻ።","len":1218}
{"id":"news-42422226","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42422226","title":"ሓደጋ መኪና ሜክሲኮ: ኣብ ግዝኣት ኲንታ ራኖ ኣጋይሽ ቐቲሉ","summary":"ኣጋይሽ (በጻሕቲ ዓዲ) ሒዛ ትጉዓዝ ዝነበረት መኪና ኣብ ደቡብ ምብራቓዊ ሜክሲኮ ብዘጋጠማ ሓደጋ 12 ሰባት ሞይቶም።","text":"በጻሕቲ ዓዲ ሒዛ ትጉዓዝ ዝነበረት መኪና ኣብ መገዲ ሓደጋ ገጢሙዋ ኣብ ሞንጎ ማሃሁልን ካፌታል ኣብ ዝተብሃላ ከባቢታት ገጠር ግዝኣት ኲንታ ራኖ ዘጋጠመ ሓደጋ መኪና 18 ሰባት ቖሲሎም ኣለዉ። እታ መኪና፡ ማያን ሩን ናብ ዝተብሃለ ጥንታዊ ቦታ 31 ሰባት ሒዛ ትጉዓዝ ነይራ። እቶም በጻሕቲ ዓዲ ዜግነት ኣመሪካ፣ ጥልያን፣ ስዊድንን ብራዚልን ከምዝነበሮም መግለጺ ኩባንያ መኪና ኮስታ ማያ ይገልጽ። ዘዋሪ መኪናን መራሒ መንገድን'ዉን ኣብቲ ጉዕዞ ነይሮም። እቶም ዝቑሰሉ ናብ ኣርባዕተ ሆስፒታላት እንትዉሰዱ፡ ካልኦት ሓሙሽተ ተሓኪሞም ወጺኦም'ዮም። ምምሕዳር ግዝኣት ኲንታ ራኖ ፡ በቲ ሓደጋ መኪና ሓደ ህጻን ዝርከቦም 12 ሰባት ከምዝሞቱ ገሊጹ ኣሎ። ኣብ ሜክሲኮ ኣብ ጸልማት ብምኽንያት ኣብ ጸልማት ዝግበር ጉዕዞ ሓደጋ መኪና ልሙድ'ኳ እንተኾነ፡ ኣብ ቐትሪ ዘጋጥም ሓደጋ ግና ብዙሕ ኣይነበረን። መንቀሊ እቲ ሓደጋ ክሳብ ሕዚ ኣይተጻረየን።","len":1222}
{"id":"news-52088400","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52088400","title":"ዋጋ ነዳዲ ኣብ 18 ዓመት ተራእዩ ናብ ዘይፈልጥ ትሑት ዋጋ ጎዲሉ","summary":"ዋጋ ነዳዲ ካብ 2002 ንደሓር ተራእዩ ናብ ዘይፈልጥ ኣዝዩ ትሑት ዋጋ ነክዩ ከምዘሎ ተገሊጹ።","text":"እዚ ድማ፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ጠለብ ነዳዲ ወዲቑ ብምህላዉ እዩ። ሎሚ ሰኑይ ንጉሆ ዋጋ ሓደ በርሚል ድፍድፍ ነዳዲ ናብ 23.03 ዶላር ነክዩ። ብዙሓት ኣፍረይቲ ነዳዲ፡ ፍርያቶም ኣብ ዝነከዩሉን ኣብ ዝዓጸውሉን ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ፡ዋጋ ነዳዲ ብልዕሊ ፍርቂ እዩ ነክዩ። ጠለብ ነዳዲ ካብ ምውዳቑ ብተወሳኺ፡ ኣብዚ ወርሒ ኣብ መንጎ ስዑዲ ዓረብን ሩስያን ናይ ዋጋ ንሕንሕ ተራእዩ እዩ። እዚ ድማ፡ ስዑዲ ዓረብ ነቲ ምስ ካልኦት ኣፍረይቲ ነዳዲ ኣብ ስምምዕ ዝበጽሓትሉ ፍርያት ናይ ምንካይ ስምምዕ፡ ሩስያ ስለዘይተቐበለቶ እዩ። ናይ መጓዓዝያ ኣገልግሎታት ኣብ ምሉእ ዓለም ነክዩ እዩ ዘሎ። ነፈርቲ ደው ኢለን እየን ዘለዋ። ብዙሓት ሃገራት ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ምንቅስቓሳት ስለዝኣገዳ፡ ተሽከርከርቲ'ውን ኣይንቀሳቐሳን ዘለዋ። በዚ ምኽንያት ድማ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ናይ ነዳዲ መጻረይቲ፡ ውሑድ ነዳዲ እዮም ዘጻርዪ ዘለዉ።","len":1223}
{"id":"news-54150815","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54150815","title":"ፕሮፌሰር ክንደያ ገብረህይወት ካብ መዝነቶም ተኣልዮም","summary":"ፕረዚደንት መቐለ ዩኒቨርሲቲ ኮይኖም ከገልግሉ ዝፀንሑ ፕሮፌሰር ክንደያ ገብረህይወት ካብ መዝነቶም ተኣልዮም።","text":"ፕሮፌሰር ክንደያ ገብረህይወት ፕሮፌሰር ክንደያ ካብ ግንቦት 2005 ዓ.ም(ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ) ኣትሒዞም ፕረዚደንት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ምንባሮም ይፍለጥ። ካብ ፅባሕ መስከረም 5 ኣትሒዞም ካብ ስልጣኖም ከምዝተኣለዩ ድማ ሚኒስትር ሚኒስቴር ትምህርቲ ኢትዮጵያ ዶ\/ር ሳሙኤል ኡርታቶ ዝፀሓፍዎ ደብዳቤ ስንብት ይገልፅ። ፕሮፌሰር ክንደያ ኣብቲ ኣብ ክልል ትግራይ ዝተኻየደን፡ መንግስቲ ፌደራል ዘይቅቡል ዝበሎን ሻድሻይ ክልላዊ መረፃ፡ ህወሓት ወኪሎም ኣብ ወረዳ እንደርታ ከምዝተወዳደሩ ይዝከር። ብኻሊእ ገፅ ዶ\/ር ገብረየሱስ ብርሃነ ፕረዚደንት ዩኒቨርሲቲ ኮይኖም ከምዝተሸሙ ሚኒስትር ዶ\/ር ሳሙኤል ኣብ ዝፀሓፍዎ ደብዳቤ ሽመት ገሊፆም።ዩኒቨርሲቲ ኣኽሱም፡ ብማዕረግ ብምክትል ፕረዚደንት ዶ\/ር ኪሮስ ጉዕሽ እዩ እናተመረሐ ፀኒሑ። ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከባ ኩለን መንግስታዊ ዩኒቨርሲቲታት ብፌደራል መንግስቲ እየን ዝመሓደራ።","len":1227}
{"id":"news-54019674","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54019674","title":"ሩዋንዳ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ብኣግባቡ ንዘይገብሩ ሰባት 10 ዶላር ክትቐጽዕ እያ","summary":"ሰበስልጣን ዋና ከተማ ሩዋንዳ ዝኾነት ኪጋሊ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ብኣግባቡ ዘይገብሩ ሰባት 10 ዶላር ክቐጽዑ ምዃኖም ኣፍሊጦም።","text":"ኣብ ህዝባዊ ቦታታት መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ዘይገበሩ ከምኡ’ውን ብኣግባቡ ዘይተጠቐሙ ነበርቲ እታ ከተማ ግዳይ እቲ መቕጻዕቲ ከምዝኾኑ ተሓቢሩ’ሎ። ብዘይካ’ዚ ክሳብ 2 ሜትሮ ኣካላዊ ርሕቐት ዘይሓለዉን ንዝተኣወጀ ሰዓት እቶ እቶ ዘየኽበሩን ዜጋታት’ውን ከምዝቕጽዑ’ዩ ዝተገለጸ። ዝተፈላለዩ በዓላት ኮነ ካልኦት ድግሳት ዘዳለዉ ኣካላት 200 ዶላር ኣብቶም ምድላዋት ዝተረኸቡ ድማ 25 ዶላር ክቕጽዑ እዮም። ኣብታ ሃገር ዛጊድ ልዕሊ 4,200 ሰባት ኮሮናቫይረስ ክተሓዙ ከለዉ 17 ሰባት ከምዝሞቱ ይግለጽ። ርዋንዳ ኣብ ምክልኻል እቲ ለብዒ ብዝወሰደቶም ዕውታት ስጉምትታት ትነኣድ። ካብ ሃገራት ትሕቲ ሳህራ ኣፍሪቃ’ውን ፈለማይ ሕሙም ኮሮናቫይረስ ምስረኸመት ምሉእ ዕጽዋ ዝኣወጀት ፈላመይቲ ሃገር እያ። ንገደባት ጥሒሶም ዝተረኸቡ ሰባት ከኣ ናብ ሜዳታት ኩዕሶ ወይ ኣብያተ ትምህርቲ ተወሲዶም ምሉእ መዓልቲ ወይ ምሉእ ለይቲ ከሕልፉ ይግበር ነይሩ።","len":1233}
{"id":"news-45016337","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45016337","title":"መንነቶም ዘይተፈልጠ 40 ዕጡቓት ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣሉላ ኣባነጋ መቐለ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሎም","summary":"መንነቶም ዘይተፈልጠ 40 ኢትዮጵያውያን ምስ ምሉእ ዕጥቆም ኣብ ከባቢ መዕርፎ ነፈርቲ ኣሉላ ኣባነጋ መቐለ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሎም።","text":"ዓለም ለኸ መዕርፎ ነፈርቲ ኣሉላ ኣባ ነጋ ብቕድሚ ትማሊ ቀትሪ ሰዓት 6 ብኣንተኖቭ ናብ መቐለ ከምዝኣተዉ ካብ ዝምልከቶም መንግስታዊ ኣካላት እሙን ሓበሬታ ከምዝረኸበ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ ሪፖርተር ቢቢሲ ትግርኛ ፀብፂቡ። ንቶም ዕጡቓት ሒዛ ዝመፀት ኣንተኖቭ ካብ ሱዳን ብቐጥታ ዝመፀት ምዃናን ንሳቶም ብጌጋ ከምዝኣተዉ ተዛሪቦም ኣለዉ። እቶም ዝተዓጠቑ ሰባት ብሬይን ሓዊሱ ከቢድ ኣፅዋር ከምዝዓጠቑን ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሎም ከምዘለዉን ምፍላጥ ተኻኢሉ። ንምንታይ ዕላማን ልኡኽን ከምዝመፁ ክሳብ ሐዚ ካብ ግምት ወፃኢ ንፁር መረዳእታ ምርካብ ኣይተኽኣለን። ይኹን'ምበር ኣብቲ ከባቢ ብዙሕ ምድንጋር ዝፈጠረ እንትኸውን፡ ብፍላይ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝተፈላለዩ ግምታት እናተውሃቡ ይርከቡ። ኮይኑ ግና ሓይልታት ፀጥታ ክልል ትግራይ ጥቡቕ ክትትልን ሓለዋን ይገብሩ ምህላዎም ዝምልከቶም ሓለፍቲ ተዛሪቦም ኣለዉ።","len":1233}
{"id":"news-50648455","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50648455","title":"ኣብ ሱዳን ኣብ ሓደ ፋብሪካ ሴራሚክ ዝተወለዐ ባርዕ፡ ብውሕዱ 23 ሰባት ቀቲሉ","summary":"ኣብ ሱዳን፡ ኣብ ፋብሪካ ሴራሚክ ብዝተወለዐ ባርዕ ሓዊ ብውሕዱ 23 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ፡ ካልኦት 130 ከምዝቖሰሉ መንግስቲ ገሊጹ።","text":"እቲ ሓደጋ፡ ኣብ ርእሰ ከተማ ካርቱም ዝርከብ ፋብሪካ ሴራሚክ ብርቱዕ ነታጒ ድሕሪ ምስምዑ ዝሰዓበ ምዃኑ ማሕበር ሓካይም ሱዳን ኣፍሊጡ። ሰራሕተኛታት ሂወት ኣድሕን፡ ንግዳያት እቲ ሓደጋ ንምርካብ ይሰርሑ ከም ዘለዉ ጸብጻባት ካብታ ከተማ ሓቢሮም። መንግስታዊ ቴሌቭዥን እታ ሃገር፡ \"ኣብ ሰብን ንብረትን ከቢድ ኪሳራ ወሪዱ\" ክትብል ኣቃሊሓ። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ፡ ሓደ ናይ ነዳዲ ገንኢ ምስ ተባረዐ ዝተልዓለ ከምዝኾነ መግለጺ እቲ መንግስቲ ኣመላኺቱ። ሰራሕተኛታት ሂወት ኣድሕን፡ ንግዳያት እቲ ሓደጋ ንምርካብ ይሰርሑ ኣለዉ \"እቲ ነታጒ ብርቱዕ'ዩ ነይሩ። ሓያሎ ኣብ ቀጽሪ ናይቲ ፋብሪካ ዝነበራ መካይን'ውን ተቓጺለን'የን\" ክብል ሓደ ኣብቲ ከባቢ ኣብ ዝርከብ ፋብሪካ ዝሰርሕ ሰራሕተኛ ንኤ ኤፍ ፒ ተዛሪቡ። ሰራሕተኛታት ኣምቡላንስ፡ ንግዳያት ናብ ሆስፒታል የብጽሑ ከም ዘለዉን፡ ቁጽሪ ናይቶም በቲ ሓደጋ ዝሞቱ ክውስኽ ከም ዝኽእልን ተገሊጹ።","len":1242}
{"id":"news-41384092","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-41384092","title":"ኣብ ጃፓን ካብ ሰማይ ተሰሊዑ ዝወደቐ ክንፊ ነፋሪት ኣብ ልዕሊ መኪና ዓሊቡ።","summary":"ኣብ ከተማ ኦሳካ ጃፓን፡ ካብ ሰማይ ተሰሊዑ ብዝወደቐ ክንፊ ነፋሪት ዝተሃርመት መኪና ኣዚያ ተጎዲኣ።","text":"ካብ ጃፓን ናብ ኣምስተርዳም ትጉዓዝ ዝነበረት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኬ ኤል ኤም ክፋል ክንፋ ተሰሊዑ እቲ 4 ኪ.ግራም ክብደት ዝምዘን ክፋል ክንፊ ነፋሪት፡ ዝሓለፈ ቀዳም፡ ካብ ዓለም-ለኸ መዕርፎ ነፈርቲ ካንሳይ ናይ ዝተበገሰት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኬ ኤል ኤም ቁሩብ ምስተጉዓዘት'ዩ ወዲቑ። ካብ ልዕሊ 2,000 ሜትሮ ብራኸ ንቑልቁል ተኖቚቱ ኣብ ልዕሊ መኪና ዓሊቡ፡ ንላዕለዋይ ክፋል'ታ መኪና ጨፍለዒቑ ንመስትያታ ሓማሺሹዎ። በቲ ዝተፈጠረ ኩነታት ዝተጎድአ ሰብ እኳ እንተዘየሎ፡ ኬ ኤል ኤም ግን ነቲ ጉዳይ ንምጽራይ መርመርኡ ጀሚሩሎ። እታ ገለ ክፋል ክንፋ ዝተሰልዓ ነፋሪት ቦይንግ 777 ልዕሊ 300 ተጓዓዝቲ ፅዒና ነይራ። ኣብ ኣምስተርዳም ድማ ብሰላም ዓሊባ። እቲ መንገዲ ኣየር ኣብ ዝሃቦ መግለፂ \"ኬ ኤል ኤም በቲ ኩነታት ሓዚኑ እዩ፤ መንቀሊኡ ንምንፃር ድማ መርመራ ጀሚሩ ኣሎ\" ኢሉ። ምስ ሲቪል ኣቭየሽን ጃፓንን ቦይንግን ብቐረባ ይራኸቡ ምህላው እውን ኣፍሊጡ።","len":1250}
{"id":"news-53439534","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53439534","title":"ኤርትራ፡ 19 ተወሰኽቲ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተታሒዞም","summary":"ኣብ ኤርትራ 19 ሓደስቲ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ከም ዝተረኽቡ ሚኒስትሪ ጥዕና ሎሚ ሓሙስ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ።","text":"ንሳቶም፡ ኣብ ዞባታት ደቡብን ጋሽ-ባርካን ኣብ ዝርከቡ መወሸቢ ማእከላት ተታሒዞም ዝጸንሑ እዮም። ኩሎም “ብፍኑው” ካብ ጎረባብቲ ሃገራት ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝኣተዉ ምዃኖም’ውን እቲ መግለጺ ጠቒሱ። እቶም ዝበዝሑ፡ 15 ካብኦም፡ ኣብ መወሸቢ ማእከል ኣዲባራ ተዓቚቦም ዝጸንሑ ክኾኑ እንከለዉ፡ 2 ኣብ ገርገፍ፡ 1 ዓሊ-ግድር፡ 1 ድማ ኣብ ሰንዓፈ ተረኺቦም። በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ኣብ ሆስፒታላት ክእለዩ ዝጸንሑ 42 ሰባት ግን ሓውዮም ከም ዝተፋነዉ ሚኒስትሪ ጥዕና ሓቢሩ’ሎ። ኣብታ ሃገር ክሳብ ሎሚ፡ ቀጽሪ ዝተለኽፉ ሰባት 251 በጺሑ’ሎ። ካብዚኦም ዛጊት 149 ክሓውዩ እንከለዉ፡ 102 ድማ ኣብ ሆስፒታላት ተዓቚቦም ይርከቡ። ኤርትራ፡ ነቲ ካብ 2 ሚያዝያ ጀሚሩ ዝኣወጀቶ ዕጽዋ፡ ከተፍኩሶ ጀሚራ ኣላ። ድሮ ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃታት ዝርከባ ትካላት ትምህርቲ ተኸፊተን ኣለዋ። መጓዓዝያን ካልእ ምንቅስቓሳት ግን ሕጂ’ውን ብወግዒ ተኣጊዱ ወይ ተደሪቱ ከም ዘሎ ይፍለጥ።","len":1254}
{"id":"news-54821059","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54821059","title":"ኣምነስቲ ኢንተርሽናል፡ ሰብመዚ ኣብ ትግራይ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ወተሃደራዊ ስርሒታት ሰብኣዊ መሰላት ከውሕሱ ጸዊዑ","summary":"ዓለምለኸ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምነስቲኢንተርሽናል ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ወተሃደራዊ ስርሒታት ሰብ መዚ ሰብኣዊ መሰላት ከውሕሱ ጸዊዑ።","text":"ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ልዕሊ ንሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጵያ ዝኾነት ትግራይ ዝመርሕ ዘሎ ውድብ ህዝባዊ ወያን ሓርነት ትግራይ ወተሃደራዊ ስርሒት ክካየድ ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ እዩ። ኣብ ምብራቃውን ደቡባውን ኣፍሪቃ ዞባዊ ዳይሬክተር ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ደፕሮስ ሙቸና፡ እቲ ውሳነ ንቡዝሓት ኣብ ሓደጋ ዘእቱን ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ናብ ዝኸፈአ ደረጃ ዘውርድን እዩ ኢሉ። \"ሰብ መዚ ፈዴራልን ክልል ትግራይን ኣብቲ ኣብ ክልል ትግራይ ዘካይድዎ ዘለዉ ኵናት ዓለምለኻዊ ሰብኣዊ መሰላት ከኽብሩን ህይወት በርጌሳውያን ኣብ ሓደጋ ከይኣቱ ክከላኸሉን ንጽውዕ” ክብል ድማ ኣተሓሳሲቡ። መግለጺ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብምስዓብ “ሰብ ምስ ካልእ ሰብ ሓሳቡ ናይ ምግላጽን ምዝራብን ሰብኣዊ መሰሉ ስለ ዝኾነ ኣብ ትግራይ ተቋሪጹ ዘሎ ኣገልግሎት ቴሌፎንን ኢንተርኔትን ብቅልጡፍ ናብ ዝነበሮ ክምለስ ንጽውዕ” ይብል።","len":1257}
{"id":"news-50991399","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50991399","title":"ሕጊ ጸረ ሽበራ ኢትዮጵያ ብተቓወምትን ጉጅለታት ሰብኣዊ መሰላትን ተነቒፉ","summary":"ተቓወምቲ ውድባትን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ነቲ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ኢትዮጵያ ዝጸደቐ ሓድሽ ሕጊ ጸረ-ሽብር ነቒፎም።","text":"እቲ ሓድሽ ሕጊ ብመንጽር ዳግመ ምምሕያሽ [ሪፎርም] ክንድቲ ክኸዶ ትጽቢት ዝግበረሉ ዝተለወጠ ከምዘይኮነ እቶም ተቓወምትን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ሓቢሮም። ብሓሙስ ዝጸደቐ ሓድሽ ሕጊ፡ ነቲ፡ ኣብ ልዕሊ መንግስታዊ ኣገልግሎታት ምትእጉጓል ዝፈጥር ዝኾነ ምትእኽኻብ (ምጉጃል) ክብል ንሽበራ ዝትርጉም ነባር ሕጊ ዝትክእ እዩ። ኣብቲ ዝተመሓየሸ ሕጊ ግን፡ ዋላ'ውን ሰራሕተኛታት ኣብ መንግስታዊ ኣገልግሎታት ምትእጉጓል እንተፈጠሩ ተቓውሞ ከካይዱ መሰሎም ይሕለወሎም። ጋዜጠኛታትን ተቓወምቲ ፖለቲከኛታትን ኣብ ቀይዲ ክውዕሉ ምኽንያት ይኸውን ዝነበረ ዓንቀጽ ድማ ኣብቲ ሓድሽ ሕጊ ከይሰፍር ተገይሩ'ሎ። ዓለማዊ ተጣባቒ መሰላት - ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ግን እቲ ሓድሽ ሕጊ ሕዚ'ውን እንተኾነ ጥሕሰት መሰላት ንምፍጻም ዘኽእል ዓቕሚ ከምዘለዎ ይገልጽ። ገለ ንሰብኣዊ መሰላት ዝድግፉ ባህርያት ኣብቲ ሓድሽ ሕጊ ከምዝተኻተቱ'ውን ወሲኹ ሓቢሩ።","len":1260}
{"id":"news-43241476","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43241476","title":"ውሕስና ዘይብለንን ረብሻ ድምፂ ዝፈጥራን 700 ኣብያተ ክርስትያን ርዋንዳ ተዓፅየን","summary":"እተን ኣብያተ-ክርስትያን መብዛሕትኤን ኣናኣሽቱ ናይ ጴንጤኮስታል ክኾና ከለዋ ሓንቲ መስጊድ'ውን ትርከበን።","text":"ሰበስልጣን እታ ሃገር ንቢቢሲ ከምዝሓበርዎ ካብ ሞንጎ'ተን ዝተዓፀዋ ልዕሊ 700 ኣብያተ-ቤተክርስትያን ገሊኤን ብድሕር'ቲ ብተቖፃፀርቲ ኣካላት ዝተገበረ መርመራ ተኸፊተን እየን። ዝኾነ ሰባኺ ቅድሚ ቤተ-ክርስትያን ምኽፋቱ ስልጠና መንፈሳዊ ትምህርቲ ስነ-መለኮት ክወስድ ከምዘለዎ ሓድሽ ረቂቕ ሕጊ ርዋንዳ ይድንግግ። ካብ ቀረባ ዓመታት ንደሓር ተኣምራት ንፍፅም ኢና ብዝብሉ ሰበኽቲ ዝኽፈታ ኣብያተ-ክርስትያን ኣብ መብዛሕቲኡ ክፋላት ኣፍሪካ ቁፅረን እናወሰኸ መፂኡ እዩ። ገለ ካብኣተን ኣናኣሽቱን ሕጋዊ ፍቓድ ዘይረኸባን እየን። መራሕተን'ውን ቁፅሪ ሰዓብቲ ንምውሳኽ ብዝብል ዕላማ ልዕሊ ዓቐን ዝኾነ ድምፂ ከጋውሓ ብምፅንሐን ነቐፌታታት ይበፅሐን ነይሩ። በዓልስልጣን መንግስቲ ርዋንዳ ጀስተስ ካንግዋግዬ እተን ኣብያተ ክርስትያን \"ማእኸላይ ዝበሃል ደረጃ\" ድምፂ ክጥቀማ ከምዘለወን ንቢቢሲ ፕሮፕራም ፎከስ ኦን ኣፍሪካ ኣብ ዝሃብዎ ቃል ሓቢሮም።","len":1269}
{"id":"48325771","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/48325771","title":"መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ፡ ኣስመራ ኣብ ትሕቲ ከቢድ ሓለዋ","summary":"ኣብዚ መበል 28 ዓመታት ናጽነት ዝኽበረሉ ዘሎ ቅንያት፡ ኣብ ጎደናታት ኣስመራ፡ ኣርባዕቲኡ ብሎኮታታን ከባቢኣን ጽዑቕ ሓለዋን ምክትታልን ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።","text":"ህንጻ እንዳ ኣባ ሓበሽ ኣስመራ ካብ ሕሉፍ ተመኩሮ፡ ኣብ ቅንያት በዓል ናጽነት፡ ሃንደበታዊ ግፋን ጻዕቂ ሓለዋን ከጋጥም ንቡር እኳ እንተኾነ፡ እዚ ናይ ሎሚ ግን፡ ፍልይ ዝበለ ምዃኑ ተፈሊጡ። ኤርትራ ድሕሪ ዕርቀ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ እተብዕሎ ዘላ መበል 28 ዓመታት ናጽነት፡ ኣብ ዲያስፖራ፡ ለውጥን ምምሕያሽን ዝጠልብ \"ይኣክል!\" ዝብል ውዕውዕ ህዝባዊ ጻውዒት ይካየድ ብምህላው፡ እቲ ኣብ ግዳም ተጓሃሂሩ ዘሎ ህዝባዊ ቁጠዐ፡ ናብ ውሽጢ ሃገር ከይልሕም፡ መንግስቲ ጽኑዕ ሓለዋ ኣዋፊሩ ምህላው እቶም ምንጭታት ኣረዲኦም። ካብ ዝሓለፈ ዕለታት ኣትሒዙ ኣብ ኣስመራ፡ ማሕበራዊ መራኸቢታት ተዓጽዩ ምህላውን፡ ሰባት ብስውር መርበብ ሓበሬታ፡ (ብቪ ፒ ኤን) ይራኸቡ ምህላዎምን ከምእተሓበረ ዝዝከር እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ እውን ኤርትራ፡ ንኩሉ እቲ ንሒደት ኣዋርሕ ተኸፊቱ ዝነበረ ምስ ኢትዮጵያ ዘዳውባ ኣርባዕቲኡ መስመራት ምሉእ ብምሉኡ ከምዝዓጸወቶ ይፍለጥ።","len":1269}
{"id":"news-47167807","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47167807","title":"ኣብ ኡጋንዳ ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ቢቢሲ ተፈቲሖም","summary":"ኣብ ዩጋንዳ ዝካየድ ዘይሕጋዊ መሸጣ ናይ መንግስቲ ኣፋውስ ዝምልከት መደብ ንምስራሕ ዝሃቀኑ ጋዜጠኛታት ቢቢሲ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ርእሰ ከተማ ካምፓላ ተኣሲሮም ነይሮም።","text":"እዞም ጋዜጠኛታት ሎሚ ሓሙስ ከምዝተፈትሑ ተፈሊጡ'ሎ። ወሃቢ ቃል መንግስቲ ኡጋንዳ እቶም ብፖሊስ ኣብ ቀይዲ ዝወዓሉ ጋዜጠኛታት ብቕልጡፍ ንክፍትሑ ጠሊቦም ከምዝነበሩ ዝዝከር እዩ። እቶም ወሃቢ ቃል፡ ዋላ እኳ ፖሊስ ንጋዜጠኛታት ቢቢሲ ዝኣሰረሉ ምኽንያት እንተዘይፈለጡ፡ ብዘይገለ ቅድመ ኩነት ክፍትሑ ኣለዎም ኢሎም ነይሮም። •ሽልማት ኮምላ ዱመር ቢቢሲ፡ ኮኾብ ኣፍሪቃዊ ጋዜጠኛ ንምርካብ የናዲ • መፅሄት ታይም፡ ጀማል ካሾጊ ናይዚ ዓመት ብሉጽ ጋዜጠኛ ኢሉ ሰይሙ 'ካብ ታክሲ ወሪደ ኣምሪረ ነቢዐ' ቢቢሲ ብወገኑ ጋዜጠኛታቱ ንክፍትሑ፡ ምስ ዝምልከቶም ሰብመዚ ይዘራረብ ከምዘሎ ኣፍሊጡ እዩ። \"ፖሊስ ንምንታይ ነዞም ጋዜጠኛታት ከምዝኣሰሮም ዛጊድ ኣይበርሃለይን። ብናተይ እምነት ግን፡ ኣብቲ ስርዓት ዘሎ ብልሹው ነገር መንግስቲ ክርደኦ እዮም ዝሕግዙ ነይሮም\" ኢሎም ውሃቢ ቃል መንግስቲ ኦፍዎኖ ኦፖንዶ። \"ብዘይ ቅድመ ኩነት ክፍትሑ እዩ ዘለዎም\" ድማ ኢሎም ነይሮም።","len":1286}
{"id":"54821273","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/54821273","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ኣመሪካ ትማሊ ጥራሕ 100 ሽሕ ሰባት ብኮቪድ-19 ተለኺፎም","summary":"ኣብ ኣመሪካ ትማሊ ጥራሕ ልዕሊ 100 ሽሕ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም።","text":"ንምዕባለታት መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ዝከታተል ፕሮጀክት ኣሰር ኮቪድ ቑጽሪ ናብ ሆስፒታል ዝኣትው ከም ዝወሰኸ እኳ እንተገለጸ፡ ብምኽንያት ምውሳኽ መርመራ ከም ዘይኮነ ግን ሓቢሩ። ትማሊ፡ ምስ ኮሮናቫይረስ ብዝተሓሓዝ ልዕሊ 1100 ሰባት ሞይቶም እዮም። ዝርግሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ኣመሪካ እቲ ዝዓበየ ፖለቲካዊ ወጥሪ ዘስዓበን ንሕንሕ እቲ መረጻ ዘካረረን እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን በቲ ቫይረስ ብዝተሓሓዝ ልዕሊ 50 ሽሕ ሰባት ኣብ ሆስፒታል ዘለው ኮይኖም፡ እዚ ካብ መጀመርታ ወርሒ ጥቅምቲ ንድሓር ብኣስታት 64 ሚኢታዊት ወሰኽ ኣርእዩ። ኣብታ ሃገር መዓልታዊ ብማእከላይ ዝምዝገብ ሞት'ውን ይወስኽ ምህላዩ ክግለጽ እንከሎ፡ ኣብ መጀመርታ ለብዒ እቲ ለበዳ ካብ ዝነበረ ግን ምንካይ ዘርኣየ ምዃኑ ይግለጽ። ኣብታ ሃገር፡ 9.5 ሚሊዮን ሰባት ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ኮይኖም ልዕሊ 233 ሽሕ ሰባት ድማ ሞይቶም። ኣመሪካ ኣብ ዓለም ዝለዓለ መጠን ሞትን መልከፍትን ዘመዝገበት ሃገር እያ።","len":1289}
{"id":"news-45715741","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45715741","title":"ኣዴፓ፡ ንኣይተ መላኩ ፈንታን ጀነራል ኣሳምነውን ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ ገይሩ","summary":"ቅድሚ ኣዋርሕ ካብ ማእሰርቲ ዝተፈትሑ ኣይተ መላኩ ፈንታን ጀነራል ኣሳምነዉ ፅጌን ኣባላት ማእኸላይ ኮሜቴ ኣማራ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኣዴፓ) ኮይኖም።","text":"ተሳተፍቲ ጉባኤ ኣማራ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ካልኦት ትፅቢት ዘይተገበረሎም ሰባት'ውን ኣብቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ተመሪፆም ኣለዉ። ብድልየቶም ክለቁ ሕቶ ኣቕሪቦም ዝነበሩ ምክትል ቀዳማይ ሚንስትር ኣይተ ደመቀ መኮነን ከምኡ'ውን ኣይተ ገዱ ኣንዳርጋቸው ኣብቲ ዝተመረፀ ኮሚቴ ይርከብዎ። ምክትል ከንቲባ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ወይዘሮ ዳግማዊትን ሓላፊ ቢሮ ኮሚዩኒኬሽን ኣይተ ንጉሰ ጥላሁንን ኣባላት እቲ ማእከላይ ኮሚቴ ኮይኖም። 65 ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ ንምምራፅ 75 ሕፁያት ቀሪቦም ነይሮም። ካብ ነበራት መሪሕነት ሰልፊ (ፖለቲካዊ ውድብ) ኣዴፓ ኣይተ ከበደ ጫኔ፣ ወይዘሮ ፍረህይወት ኣያሌው፣ ወይዘሮ ብስራት ጋሻውጠና፣ ኣይተ ጌታቸው ኣምባዬ፣ ወይዘሮ ዘነቡ ታደሰ፣ ኣምባሳደር ካሳ ተክለብርሃን ክሰናበቱ ተወሲኑ እዩ። ብኻልእ ሸነኽ፡ ዴሞክርሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝብታት ደቡብ (ደኢህዴን) ንቀዳማይ ሚንሰትር ኣይተ ሃይለማርያም ሓዊሱ 23 ኣባላት ማእከላይ ኮሚቴ ኣሰናቢቱ።","len":1292}
{"id":"news-42476607","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42476607","title":"ቱኒዚያ፡ መገዲ ኣየር ሕቡራት ዓረብ ኢምሬትስ ኣብ ቱኒስ ከይዓርፍ ከልኪላ","summary":"ቱኒዚያ፡ ደቂ ኣንስትዮ እታ ሃገር ብመገዲ ኣየር ኢምሬትስ ከይስቀላ ብምኽልኻለን፡ ነፋሪት ኢምሬትስ ኣብ ቱኒስ ከይትዓርፍ ኸልኺላ።","text":"ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ነፋሪት ከይሳፈራ ምኽልካለን ጉጅለታት ሰብኣዊ መሰላት ኣቖጢዑ እዚ ኣብታ ሃገር \"ዘርኣዉን ኣድሎኣዉን\" ተግባር'ዩ ብዝብል ቑጠዐ ዘልዓለ እንትኾን፡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ቱኒዚያ ኾኒነሞ። ሚኒስቴር መጓዓዚያ ቱኒዚያ ከምዝበሎ፡ አቲ ሕዚ ቱኒዚያ ወሲዳቶ ዘላ ስጉምቲ፡ ኢምሬትስ ብዓለምለኻዊ ስምምዓትን ሕግጋትን በረራ ክሳብ ትግዛእ ገቢራዊ ክኸዉን'ዩ። ሕቡራት ዓረብ ኢምሬትስ ብወገና፡ \"ሓበሬታ ደሕንነት\" እቲ በረራ ክዝንግዕ ምኽንያት ኾይኑኒ'ያ ትብል። \"ቱኒዚያዉያን ኣሕዋትና ብዛዕባ ኹነታት መረዳእታ ደሕንነት ኣዘራሪብና ኢና\" ክብሉ ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኢምሬትስ ኣንዋር ጋራጋሽ ኣብ ትዊተር ገጾም ጽሒፎም'ዮም። \"ንሕና ደቂ ኣንስትዮ ቱኒዚያ ነኽብር ኢና\" ክብሉ'ዉን ገሊጾም። ገለ ደቂ ኣንስትዮ ቱኒዚያ ግና፡ ናብ ሕቡራት ዓረብ ኢምሬትስ ዝነበረን ጉዕዞ ከምዝተዘናግዐን ናይ ቪዛ ጉዳየን ተወሳኺ ምጽራይ ክግበረሉ ግዘ ከምዝወሰደንን'የን ዝዛረባ።","len":1317}
{"id":"51740546","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/51740546","title":"ሰኔጋል ካልኣይ ግዳይ ኮሮናቫይረስ ከምዝረኸበት ወግዓዊ ገይራ","summary":"ኣብ ሰኔጋል ካልኣይ ግዳይ ኮሮናቫይረስ ከምዝተረኸበ ሚንስትሪ ጥዕና'ታ ሃገር ኣፍሊጡ።","text":"ክልቲኦም ኣብ ሰኔጋል ዝተረኸቡ ግዳያት ቫይረስ ኮረና ዜጋታት ፈረንሳ እዮም እቲ ወዲ 80 ዓመት ግዳይ ፈረንሳዊ ዜግነት ዘለዎ ኮይኑ፡ ናብታ ምዕራብ ኣፍሪቃዊት ሃገር ብ29 ለካቲት [ዝሓለፈ ቀዳም] ምእታዉ ተገሊጹ። ካልእ ፈረንሳዊ ግዳይ እቲ ቫይረስ ምክትታል ሕክምና ናብ ዝረኸበሉ ኣብ ዋና ከተማ ሰኔጋል - ዳካር ዝርከብ ሆስፒታል ተወሲዱ'ሎ። እዚ ኣብ ሰኔጋል ዝተረኸበ ካልኣይ ሰብ ንቑጽሪ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዉ ግዳያት እዚ ቫይረስ ናብ 10 ክብ ኣቢልዎ'ሎ። ግዳያት ዝተረኸብወን ኣፍሪቃውያን ሃገራትን ቁጽሪ ግዳያትን ኣልጀርያ - 5 ሰባት ግብጺ - 2 ሰባት ሞሮኮ - 1 ሰብ ናይጀርያ - 1 ሰብ ቱኒዝያ - 1 ሰብ ሰኔጋል ሓንቲ ካብተን ናውቲ ምርመራ ኮሮና ቫይረስ ዘለወን 33 ሃገራት ትሕቲ ሳህራ'ያ። ሰበስልጣን እታ ሃገር ነቲ ቫይረስ ንምክልኻል ድልዋት ከምዝኾኑ ይገልጹ። ዝተረፋ 14 ሃገራት ትሕቲ ሳህራ ኣፍሪቃ ነቲ መሳርሒ ምርመራ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ከምዝማልኣለን ትካል ጥዕና ዓለም ብሰኑይ ንቢቢሲ ሓቢሩ ነይሩ።","len":1318}
{"id":"news-48403321","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48403321","title":"ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ሰበ ስልጣን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም","summary":"ኣብ ቀረባ ኣብቲ ክልል ተፈጢሩ ብዝነበረ ምኽንያት ሞትን ምምዝባልን ብዙሓት ሰባት ዝኾነ ጸገም ጸጥታ ዝተጠርጠሩ ሰበ ስልጣን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ተባሂሉ።","text":"መራኸቢ ሓፋሽ ኣምሓራ ከም ዝጸብጸቦ፡ ሓላፊ መምርሒ ጉዳያት ጸጥታ ዞባ መተከል ኣቶ ፋንቻ ኣምሳያን ከንቲባ ከተማ ግልገል በለስ ኣቶ ጊሳ ዚፋህን፡ ካብቶም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ዘለው'ዮም። ኣብቲ ከባቢ ተዋፊሩ ዘሎ ሰራዊት ምክልካልን ኣባላት ፖሊስ ፌደራልን፡ ነዞም ሰብ መዚ ኣብ ቀይዲ ከም ዘእተውዎም'ውን ሓቢሩ። ቤት ምኽሪ ጸጥታ ክልል ቤንሻንጉል ጉሙዝ ትማሊ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ \"ልዕልነት ሕጊ ንምርግጋጽን ኣብቲ ዕግርግር ዝተሳተፉ ኣካላትን ናብ ሕጊ ንምቕራብ\" ከም ዝስራሕን ህዝቢ ሓገዝ ክገብርን ጸዊዑ ነይሩ። ቅድም ክብል'ውን ኣብ ዞባ መተከል ወረዳ ዳንጉር ተላዒሉ ዝነበረ ግጭት ተዛሚዱ ዝተጠርጠሩ 33 ውልቀሰባት፡ ፖሊስ ኣብ ቀይዲ ከም ዘእተዎምን፡ ካብዚኦም ሓደ ኣባል ፖሊስ እቲ ክልል ከም ዝርከብን ተገሊጹ ነይሩ። እቲ ግጭት ኣብ ዝተወሰኑ ከባቢታት እቲ ክልል ተላዒሉ፡ ሞትን ምምዝባልን ምስ ኣስዓበ፡ ሰራዊት ምክልኻልን ፌደራል ፖሊስን እቲ ከባቢ ንምርግጋእ ክዋፈር ተገይሩ'ዩ።","len":1323}
{"id":"news-48183644","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48183644","title":"ሓላፊ ድሕንነት ኢትዮጵያ ነበር ኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ ክሲ ተመስሪትዎ","summary":"ሓላፊ ድሕንነት ኢትዮጵያ ነበር ኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ ምስ ካልኦት 25 ሰራሕተኛታትን ሓለፍትን ደሕንነት ክሲ ተመስሪትዎ።","text":"ካብቶም ክሱሳት፡ እቶም 22 ኣብዚ እዋን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዘለዉ ኮይኖም፡ ሓላፊ ድሕንነት ነበር ኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ፡ ከምኡ ድማ ኣይተ ኣጽብሃ ግደይ፣ ኣይተ ኣሰፋ በላይን ኣይተ ሽሻይ ልኡልን ዝበሃሉ ሓለፍቲ ነበር ድማ ኣብ ዘየለውሉ ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ቤት ፍርዲ ክሶም ክቐርብ እዩ። ኣብ ልዕሊ ኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ ቀሪቡ ዘሎ ክሲ \"ከቢድ ገበን ብልሽውና\" ዝብል ኮይኑ፡ ላዕለዋይ ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል 'ንመዝነቱ ብዘይ ኣግባብ ተጠቒሙሉ' ብዝብል እዩ ከሲስዎ ዘሎ። ኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ፡ ኣብ ዝሓለፈ ነሓሰ ንክቕየድ ትእዛዝ ሓሊፉ ነይሩ። እንተኾነ፤ ላዕለዋይ ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል ኣብ ዝሓለፈ ጥሪ ናብ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ጸብጻብ ኣብ ዘቕረበሉ፡ ንኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ ክቕይድ ከምዝተጸገመ ገሊጹ ነይሩ። ኣብቲ እዋን፤ ዓቃቢ ሕጊ \"ኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ ኣብ ክልል ትግራይ ተሓቢኦም ከምዘለዉ መረዳእታ ኣለኒ\" ኢሉ። 'መንግስቲ ትግራይ ምትሕብባር ኣይገበረለይን' ክብል ድማ ኣብ ቅድሚ ተወከልቲ ህዝቢ ኣማሪሩ።","len":1325}
{"id":"news-51017235","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51017235","title":"ኩባንያ ሳምሰንግ እግሪ እግሪ ዋናኣ እናሰዓበት ንኩነታቱ እትከታተል ኩዕሶ ምሂዙ","summary":"ሳምሰንግ እግሪ እግሪ ወናኒኣ እናተንከራረወት እትከታተል፡ ቦሊ ዝተበሃለትን ክንዲ ኩዕሶ ቴኒስ ሜዳ እትኸውንን ሮቦት ኩዕሶ ኣላልዩ።","text":"እታ ኩዕሶ - ቦሊ - ዝብል ስም ተዋሂብዋ'ሎ ቦሊ ንምንቅስቓስ ዋናኣ እናተኸታተለት ፍልይ ዝበሉ ኣጋጣሚታቱ ብቪድዮ ቐዲሓ ክትስንዶ ብዘኽእል ዓቕሚ ከምዝተምሃዘት እቲ ኩባንያ ኣብ ዘዳለዎ መላለዪ መድረኽ ኣፍሊጡ። እታ ኩዕሶ፡ እግሪ እግሪ ፕረዚደንትን ዋና ፈጻሚ ስራሕን ኩባንያ ሳምሰንግ ኤች ኤስ ኪም እናሰዓበት ኣብቲ መድረኽ ተራእያ። ሓደ ተንታኒ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ እቲ ምህዞ ዘዘናግዕ ከምዝኾነ ብምግላጽ፡ ቁሩብ ግን ኣብ መደያይቦ ክትኽተለካ ከምእትጽገም ሓቢሩ። ቦሊ ኣብ ውሽጢ ገዛ ዝርከቡ ውጽኢታት ቴክኖሎጂታት [ስማርት ዲቫይስስ] ክንቀሳቐሱ ክትገብር ትኽእል። ንኣብነት ጽርየት ገዛ ከድልይ ከሎ፡ ማሽን ጽርየት ክንቀሳቐስ ትገብር። ኩዕሶ - ቦሊ- ንፕረዚደንትን ዋና ፈጻሚ ስራሕን ኩባንያ ሳምሰንግ እናሰዓበቶ ንብሑትነት\/ምስጢራውነት ከምኡ'ውን ንድሕነት ዳታ ክብ ከምእተብሎ'ውን ሓቢሩ። እታ ኩዕሶ መዓዝ ናብ ዕዳጋ ከምእትቕርብን ዋግኣ ክንደይ ከምዝኸውንን ግን ኣይተፈለጠን።","len":1325}
{"id":"53442528","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53442528","title":"ኣብ ትግራይ 'ዘይሕጋዊ ሰልፊ ከካይዱ ተታሒዞም' ዝተባህሉ መንእሰያት ናብ ቤት ፍርዲ ቐሪቦም","summary":"ፖሊስ፡ ኣብ ከተማ መቐለ 'ዘይሕጋዊ ሰልፊ' ከካይዱ ሒዘዮም ዝበሎም 9 መንእሰያት ብሰኑይ ናብ ቤት ፍርዲ ቐሪቦም።","text":"ጉዳዮም ኣብ ዕጽው ቤት ፍርዲ ቀዳማይ ወያነ ዝተራእየ ኮይኑ፡ ፖሊስ ኣጻርዩ ተወሳኺ መረዳእታ ንምቕራብ ብመሰረት ዝሓተቶ ግዜ፡ ን 17 ሓምለ 2012 ዓ.ም ተወሳኺ ቖጸራ ተዋሂብዎም። ፖሊስ፡ ነዞም ተጠርጠርቲ ዘይሕጋዊ ሰልፊ ከካይዱ ሒዘዮም ይብል። ቅድሚ ክልተ ሰሙን፡ ኣብ መቐለ 9 መናእሰይ፡ ዘይሕጋዊ ምልዕዓል ከተካይዱ ወጢንኩም ብዝብል ክሲ ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተዉ ይዝከር። ፖሊስ ከተማ መቐለ ከም ዝበሎ፡ እቶም ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ፡ “ዘይሕጋዊ ሰልፊ” ከካይዱ ፈቲኖም ተባሂሎም’ዮም ኣብ መጀመርታ እዚ ወርሒ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣቲዮም። ህዝቢ ትግራይ ሓራ ክወጽእ እንተድኣ ኮይኑ፡ ህወሓት “ካብ ስሩ ክንቀል ኣለዎ” ዝብል ጭርሖታት ከዳልዉ ከም ዝተረኽቡ ፖሊስ ንቢቢሲ ገሊጹ። እቶም መንእሰያት ምስ ሓደ “ፈንቅል” ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣንጻር ህወሓት ከም ዝንቀሳቐስ ዝገልጽ ጉጅለ ርክብ ኣለዎም ንዝብል ጸብጻብ ግን፡ ኣባላቱ ከምዘይኮኑ ሓቢሩ። ይኹን'ምበር ካብቶም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዘለው ሰባት ዝተረኽ ሓበሬታ የለን።","len":1333}
{"id":"news-44772592","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44772592","title":"ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፡ ድሌት ምሕዝነትን ባህግን ህዝቢ ኤርትራ ንኢዱ","summary":"መንግስቲ ትግራይ፡ ድሌት ምሕዝነት ባህግን ህዝቢ ኤርትራ ንኢዱ። ኣብ ሓፂር እዋን ቀጥታዊ ርክብ ክጅመር ድማ ፃውዒት ኣቕሪቡ።","text":"መንግስታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ሰላም ክልቲኡ ህዝብታት ብዘላቒ መንገዲ ንምፍታሕ ዘርአይዎ ዘለዉ ድሉውነትን ተበግሶን መንግስቲ ብሄራዊ ክልል ትግራይ ንኢዱ። ቢሮ ርክብ ህዝቢን መንግስትን እቲ ክልል ሎም መዓልቲ ኣማስዩ ኣብ ዘውፀኦ መግለፂ፡ ብሕልፊ ህዝቢ ኤርትራ ምሕዝነትን ሕውነትን ክልቲኦም ሃገራት ንምጥንኻር ዘርኣዮ ድልየት፣ ባህጊን ፍቕሪን \"ኣዝዩ ዘሐጉስን ኣብ ቅድሜና ብሩህ ተስፋ ምህላዉ ዝገልፅን\" እዩ ይብል። \"ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ንህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ሕውነታዊ ናእዳን ምስጋናን ክገልፅ ይደሊ\" ይብል እቲ መግለፂ፡፡ ኩነታት ኢትዮ-ኤርትራ ብዘላቒነት ንምፍታሕ ኣብ ዝግበር ኩለመዳያዊ ፃዕሪ መንግስትን ህዝቢን ክልል ትግራይ ኣብ ጎኒ ህዝቢ ኤርትራ ከምዘሎ ኣረጋጊፁ። ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ነቲ ሐዚ ተጀሚሩ ዘሎ ስራሕቲ ሰላም ዝያዳ ንምጥንኻር ኣብ ዝሓፀረ እዋን ቀጥታዊ ዝኾነ ርክብ ብምጅማር ሕውነቶምን ምሕዝነቶምን ንኸጠናኽሩ ድማ ፃውዒቱ ኣቕሪቡ።","len":1336}
{"id":"news-46590000","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46590000","title":"መቓብር ግብጺ፡ ኣብ ሳቓራ ፍሉይ መቓብር ረኺባ","summary":"ሰብ ሞያ ስነ ኳዕቲ፡ ኣብ ግብጺ ዝረኸቡዎ 4,400 ዓመት ዝገበረ ዘይተተንከፈ መቓብር፡ ናይ መወዳእታ መዕረፊ ቦታ ሓደ ሊቀ ካህን ከም ዝነበረ ይንገር።","text":"ዋና ጸሓፊ ላዕለዋይ ካውንስል ሓለዋ ሓድጊ ግብጺ፡ ሙስጦፋ ዋዚሪ \"ኣብቶም ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት ካብ ዝተረኸቡ ዝተፈለየ\" ክብል ገሊጹዎ። እቲ መቓብር፡ ኣብ ጥቓ ካይሮ ኣብ ዝርከብ ዝተሓላለኸ ፒራሚድ ሳቓራ ዝተረኸበ እንትኾን፡ ብዝተፈላለዩ ሕብርታትን ቂርጺ ፈርዖናትን ዝተመልአ'ዩ። እቶም ስእልታት ንበዓል ዋንኦም ናይ ዝኾነ ዋህቲዬ ናይ ዝተብሃለ ንጉሳዊ ካህን፣ ኣዲኡ፣ በዓልቲ ቤቱን ካልኦት ኣዝማዱን'ውን ዘርእዩ'ዮም። ገለ ካብቶም ዝተረኸቡ ቕርጽታት ........ እዚ ናይ ብሕቲ መቓብር፡ ሓደ ካብቶም ሰፋሕቲ ጥንታውያን ፒራሚድ ዝርከብሉ ሳቓራ ዝተረኸበ ጥንታዊ ቦታ'ዩ። እዚ ናይ መንደቕ መቓብር ጥንታዊ ጽሑፍ ግብጺ'ውን ዝሓዘ'ዩ ጥንታውያን ግብጻውያን፡ ኣብ መንደቕ መቓብርን ቤተ መቕደስን ቕርፋ ቕርጺ ምስኣል ለሚዶም'ዮም ኣብ ውሽጢ ጥንታዊ ማሕበረሰብ ግብጺ ኣቅሽቲ ዓብዪ ቦታ ነይሩዎም እዚ ሕብራዊ መንደቕ፡ በዓል ዋንኡ ዝኾነ ሊቀ ካህንን ስድርኡን የርኢ ኩሎም ስእልታት ወናኒ መሰል ቅዳሕ አለዎም","len":1341}
{"id":"news-46464616","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46464616","title":"ብሩንዲ፡ ቤት ጽሕፈትሕቡራት ሃገራት ክትዓጹ'ያ","summary":"መንግስቲ ብሩንዲ፡ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ኣዋርሕ ኣብታ ሃገር ዘሎ ቤት ጽሕፈቱ ክዓጹ ኣዚዙ።","text":"\"መንግስቲ ብሩንዲ፡ ንማሕበረ ሰብ ዓለም ኣኽራሪ መንግስቲ እናኾነ'ዩ ዝመጽእ ዘሎ\" ክብል ሓደ ሽሙ ክጥቀስ ዘይደለየ ውልቀ ሰብ ንኣጃንስ ፍራንስ ፕሬስ ሓቢሩ። ብሩንዲ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ክካየድ መደብ ወጺእሉ ዝነበረ፡ ብዛዕባ ህሉው ቅልውላው ብሩንዲ ዝዝቲ ጉባኤ ማሕበረሰብ ምብራቕ ኣፍሪቃ፡ ንከይካድ ዓንቂጻ'ያ። ኣብ 2017፡ ኣብ ብሩንዲ ዝፍጸም ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት መርምራ ምስ ተጀመረ፡ ብሩንዲ ካብ ቤት ፍርዲ ዓለም ለኸ ገበነኛታት ወጺኣ። ኣብ 2015፡ ፕሬዝደንት ፒር ንኩርኒዚዛ ንሳልሳይ ግዜ ኣብ ምርጫ ክሳተፍ'የ ምስ በለ፡ ህዝባዊ ናዕቢ ተወሊዑ። ከም ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት፡ እዚ ፖለቲካዊ ቅልውላው፡ ሞት ኣማኢት ዜጋታት ከስዕብ እንከሎ፡ ልዕሊ 400 ሽሕ ክኣ ንክስደዱ ምኽንያት ኮይኑ'ዩ። ቢቢሲ ኣፍሪቃ ኣይ ድማ ኣብዚ ሰሙን፡ ኣብ ርአሰ ከተማ ቡጁምብራ ኣብ ዝርከባ ሓደ መንበሪ ገዛ፡ ብኣባላት ስለያ እታ ሃገር ዝፍጸም ዘሎ ዘስካሕክሕ ቕትለትን መግረፍትን ኣቃሊዑ'ዩ። ብሩንዲ፡ ሕቡእ መሳቐይ","len":1344}
{"id":"news-46453775","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46453775","title":"ባይቶ ሱዳን፡ ሕገ መንግስቲ እታ ሃገር ንክመሓየሽ ፈቒዱ","summary":"ኣባላት ፓርላማ ሱዳን፡ ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር ንሳልሳይ ግዜ ንክወዳደር ንምፍቃድ፡ ሕገ መንግስቲ እታ ሃገር ክመሓየሽ ድምጾም ሂቦም።","text":"እቲ ሕገ መንግስቲ እንተድኣ ዘይተመሓይሹ፡ ኣብ 1989 ብዕልዋ ምንግስቲ ናብ ስልጣን ዝመጽአ ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር፡ ኣብ 2020 ኣብ ዝካየድ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ክሳተፍ ኣይክእልን። ኣፈ ጉባኤ ፓርላማ ሱዳን ኢብራሂም ኣሕመድ ዑመር፡ ክታም ዝበዝሓ ኣባላት ፓርላማ ሓገግቲ ዘለዎ ደብዳበ ከም ዝተቐበለ ገሊጹ። እዚ ደብዳበ ካብ 33 ሰልፊታት ናይ ዝተወጻጽኡ 294 ተወከልቲ ምኻኑ'ውን ሓቢሩ። \"ኣብ ውሽጢ ፓርላማ እዞም ምምሕያሻት ንምውሳን ዘድልዩ ሕገ መንግስታውያን ሕጋዊ ስጉምታትን ደንብታትን ከኽብር'የ\" ድማ ኢሉ። እቲ ሕጂ ቐሪቡ ዘሎ ምምሕያሽ፡ እቲ ፕረዚደንት ምስተመረጸ ንኣመሓደርቲ ክሰጉግ ስልጣን ዝህብ'ዩ። ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር፡ ኣብ ዞባ ዳርፉር ተፈጺሙ ብዝበሃል ጅምላዊ ጨፍጫፍን ገበን ኲናትን ብዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ዝድለ ክኸውን እንከሎ፡ ንሱ ግን ነቲ ኽሲ ኣይቅበሎን። ዑመር ኣልበሽር፡ኣብ 2016 ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ ኣብ 2020 ካብ ስልጣኑ ከም ዝወርድ ተዛሪቡ ምንባሩ ዝዝከር'ዩ።","len":1346}
{"id":"news-51116885","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51116885","title":"ሓደጋ ዘንጸላለዋ ነፋሪት፡ ነዳዲኣ ኣብ ልዕሊ ኣብያተ ትምህርቲ ሎስኣንጀለስ ክዕያቶ","summary":"ብህጹጽ ኣብ ዓለምለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ሎስ ኣንጀለስ ክትዓልብ ዝተገደደት ነፋሪት መጓዓዝያ፡ ነዳዲኣ ኣብ ልዕሊ ኣብያተ ትምህርቲ ክዕያቶ።","text":"ዝበዝሑ ህጻናት ዝርከብዎም ብውሕድ 60 ሰባት ድማ ብዘጋጠሞም ምቑሳል ቆርበትን ጸገም ምስትንፋስን ኣገልግሎት ሕክምና ክረኽቡ ከምዝተገበረ ተፈሊጡ። ብህጹጽ ክትዓልብ ዝተገደደት ነፋሪት ነዳዲኣ ክትኽዕው (ክተፍስሶ) ትኽእል'ኳ እንተኾነት፡ እዚ ክትገብር ግን ኣብ ዝተመረጹ ቦታታትን ኣብ ዝለዓለ ብራኸ ክትኸውን ከምዘለዋን ሕጊ ኣቪየሽን የመልክት። ነፋሪት መገዲ ኣየር ደልታ ኣብ ሞተረ ብዘጋጠማ ጸገም'ያ ናብ ዓለምለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ሎስ ኣንጀለስ ክትምለስ ተገዲዳ። በቲ ዝተደፍአ ነዳዲ ጉድኣት ዝበጽሖም ህጻናትን ዓበይትን ኣብ ሽድሽተ ኣብያተ ትምህርቲ ዝነበሩ እዮም። ዝበጽሖም መጉዳእቲ ቀሊል ከምዝኾነ'ውን ተገሊጹ'ሎ። ከንቲባ ናይታ ኣብ ደቡብ ምብራቕ ሎስኣንጀለስ እትርከብ ከተማ ኩዳሂይ ኤልዛቤት ኣልካንትራ \"ብጣዕሚ'የ ሰንቢደ። እዚ ቀዳማይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ እዩ፤ ኩሎም ድማ ህጻናት እዮም\" ኢላ። እታ ነፋሪቱ ክብደት ንምንካይ ነቲ ነዳዲ ከምዝኸዓወት፡ መገዲ ኣየር ደልታ፡ ኣረጋጊጹ።","len":1348}
{"id":"news-44380085","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44380085","title":"ኣርጀንቲና ብምኽንያት ጎንፂ ጋዛ፡ ምስ እስራኤል ዝነበራ ምሕዝነታዊ ፀዋታ ሰሪዛ","summary":"ኣርጀንቲና ንዋንጫ ዓለም ኣብ እትገብሮ ምድላው ምስ እስራኤል ምሕዝነታዊ ፀዋታ ንምክያድ መደብ ነይርዋ። ይኹን ዳኣ'ምበር ብምኽንያት እቲ ምስ ፍልስጤም ዘሎ ጎንፂ ከምዝሰረዘቶ ተገሊፁ።","text":"ነቲ ፀዋታ ዝቃወም መልእኽቲ ዝሓዘ 'ባነር' ኣጥቃዓይ እታ ሃገራዊት ጋንታ፡ ጎንዛሎ ሂጉወይን፡ ትማሊ ሰሉስ ንናይ ሰፖርት መደበር ቴሌቪዥን ኢ ኤስ ፒ ኤን (ESPN) ኣብ ዝሃቦ መግለፂ እቲ ፀዋታ ከምዝተሰረዘ ኣፍሊጡ። \"ኣብ መወዳእታ ነቲ ትኽክለኛ ውሳነ ወሲኖም\" ክብል ኣብቲ ቃለ-መሕትት ተዛሪቡ። ኣብ ኣርጀንቲና ዝርከብ ኤምባሲ እስራኤል'ውን እቲ ምሕዝነታዊ ፀዋታ ከምዝተሰረዘ ኣብ ትዊተሩ ኣረጋጊፁ። ዝወፁ ፀብፃባት ከምዝሕብረዎ ቀዳማይ ሚንስትር እስራኤል ቤንጃሚን ኔታንያሁ፡ ናብ ፕረዚደንት ኣርጀንቲና ማውሪስዮ ማክሪ ስልኪ ደዊሎም እቲ ኣብ እየሩሳሌም ክካየድ ዝተሓሰበ ፀዋታ ክካየድ ሓቲቶም'ዮም። እቲ ፀዋታ ምስራዙ ኣብ ጋዛ ሓጎስ ክፈጥር ከምዝኸኣለ ተገሊፁ። ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ፍሊስጤም፡ እቲ ፀዋታ ብምስራዙ ንኣርጀንቲናዊ ኣጥቃዓይ ሊዮኔል መሲን ካልኦት ተፃወትቲን ኣመስጊኑ። ኣቦ መንበር እቲ ማሕበር ጂብሪል ራጁብ \"ክብርታት፣ ሞራልን ስፖርትን ሎሚ መዓልቲ ተዓዊቶም\" ክብሉ ንሮይተርስ ተዛሪቦም።","len":1355}
{"id":"news-53887699","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53887699","title":"ልኡኻት ምስ መራሕቲ ዕልዋ መንግስቲ ማሊ ተሰማሚዖም","summary":"ልኡኽ ዞባ ምዕራብ ኣፍሪቃ ኢኮዋስን ዕልዋ መንግስቲ ብምክያድ ነታ ሃገር የመሓድሩ ዘለዉ ኣባላት መራሕቲ ወተሃደራት ማሊን፡ ኣብ ብዙሓት ነጥብታት ከምዝተሰማምዑ ገሊፆም።","text":"እቲ ኣብ ሞንጎኦም ንሓደ መዓልቲ ዝተኻየደ ልዝብ እታ ሃገር ናብ ሲቪላዊ መንግስቲ ንምምላስ ዝዓለመ እንትኸውን፡ እቲ ዘተ ሎሚ ሰኑይ እውን ክቕፅል ትፅቢት ይግበር። ነዚ ኣሸማጋሊ ጉጅለ ይመርሕ ዘሎ ፕረዝደንት ናይጄርያ ዝነበረ ጉድላክ ጆናታን፡ \"ክሳብ ሕዚ ኣብ ብዙሓት ነጥብታት ክንሰማማዕ ክኢልና ኢና፤ ግና ኣብ ኩሎም ዝተዛተናሎም ኣይኮነን\" ኢሉ። ከም ሓበሬታ ማዕኸን ዜና AFP እቶም ወተሃደራዊ መራሕቲ፡ እታ ሃገር ብወተሃደራዊ ስግግር ብዝምራሕ ኣካል ንሰለስተ ዓምት ክትመሓደርን ኣመሰራርታ ማሊ ከም ብሓድሽ ክምርመርን እዮም እማመ ኣቕሪቦም። እዚ ጁንታ (ወተሃደራዊ ዕልዋ ብምግባር ኣብ ስልጣን ዘሎ)፡ ካብ ስልጣኑ ንዝተገለፈ ፕረዝደንት ኢብራሂም ቡባከር ኬይታ ንምፍታሕ ከምዝተሰማምዐ'ውን፡ AFP ፀብፂቡ። ኢኮዋስ፡ ኬይታ ናብ ስልጣኑ ንክምለስ ብተደጋጋሚ ዝፀውዐ እንትኸውን፡ እዚ ፃውዒት ዘይተውሓጠሎም ማላውያን ግና ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ናብ ኣደባባይ ብምውፃእ፡ ነቲ ወተሃደራዊ ዕልዋ ከምዝድግፉ ገሊፆም እዮም።","len":1365}
{"id":"news-51485742","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51485742","title":"ኤርትራዊ ተማሃራይ ዩኒቨርስቲ\" ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ብዘጋጠሞ መጥቃዕቲ ሞይቱ","summary":"ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ቅድሚ ክልተ ሰሙን መጥቃዕቲ ኣጋጢሙዎ ብሰሉስ ህይወቱ ዝሓለፈ ኤርትራዊ ተማሃራይ ዩኒቨርስቲ፡ ጉዳዩ ከም ገበን ቅትለት ከም ዝረአ ፖሊስ ገሊጹ።","text":"ኣማኑኤል \"ዓብዪ ሕልሚ ዝነበሮ በሊሕ መንእሰይ\" ምንባሩ ስድርኡ ይገልጹ ብ26 ጥሪ ኣብ ከተማ ማንቸስተር፡ ዱባይ-ካፈ ኣብ ዝተባህለ እንዳ ሻሂ ኣብ ዝተኸስተ ኣምባጋሮ መጉዳእቲ በጺሕዎ ኣብ ሆስፒታል ክሕከም ዝጸንሐ ወዲ 33 ዓመት ኣማኑኤል ገብርኤል ስምኦን ሰሉስ ንግሆ ዓሪፉ። ተማሃራይ ሕክምና ኣማኑኤል፡ ኣብዚ ዓመት'ዚ ኣብ ዕረፍቲ እኳ እንተጸንሐ ኣብ ከተማ ሊድስ ትምህርቱ ክቕጽል ኣብ ምድላው ምንባሩ ፖሊስ ዓባይ ማንቸስተር ገሊጹ። ስድራቤቱ፡ ኣማኑኤል \"ዓብዪ ሕልሚ ዝነበሮ በሊሕ መንእሰይ\" ምንባሩ ይገልጹ። ነቲ ንኣማኑኤል ናብ ሞት ዘብጽሐ መጥቃዕቲ ዝምርምር ዘሎ፡ መርማሪ ፖሊስ ካርል ጆነስ፡ ብዛዕባ እቲ \"ዘሕዝን\" ዝበሎ ፍጻመ ሓበሬታ ዘለዎም ሰባት ምስክርነቶም ክህቡ መጸዋዕታ ኣቕሪቡ'ሎ። ይኹን እምበር ዛጊት ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ጥርጡር ከም ዘየሎ መራኸቢ ብዙሓን ካብቲ ከባቢ ጸብጺበን። ኣብ 2008 ናብ ብሪጣንያ ኣትዩ፡ ኣብ ዩኒቨርስቲ ማንቸስተር ሕክምና ከም ዘጽንዐን፡ ሓኪም ክኸውን ሕልሚ ከም ዝነበሮን ይግለጽ።","len":1365}
{"id":"news-45505900","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45505900","title":"ኣይፎን ሓደሽቲ ሞዴላት ተንቀሳቐስቲ ስልኪ ሒዙ መጺኡ","summary":"ኩባንያ ቴክኖሎጂ ኣፕል ኣይፎን ኤክስ ኤስ (iPhone XS) ኢሉ ዝሰመዮ ዘመናዊ ተንቀሳቓሲ ስልኪን ናይ ኢድ ሰዓትን ናብ ዕዳጋ ኣቕሪቡ።","text":"ኣይፎን ኤክስኤስ ማክስ (iPhone XS Max) 6.5 ኢንች ወይ ድማ 16.5 ሴንቲ ሜትር ስፍሓት ስክሪን ዘለዎ እንትኸውን ኣይፎን ኤክስኤስ ድማ 5.8 ኢንች ስክሪን ኣለዎ። ምስዚ ሞባይል ርክብ ዘለዎ ናይ ኢድ ሰዓት እውን ትማሊ ዕላዊ ኮይኑ ኣሎ። ዋጋ ኣይፎን ኤክስ ኤስ (iPhone XS) ካብ ካልኦት ፍርያታት ኣይፎን ክባር ከምዝኾነ እዩ ዝግለፅ ዘሎ። ነዚ ንምዕዳግ ካብ 749 ዩሮ (ኣስታት 26 ሽሕ ብር ) ጀሚሩ ክሳብ 1449 ዩሮ (52 ሽሕ ብር) የድልይ።2018 ዋጋ እዚ ዘመናዊ ስልኪ ዋላ ሰማይ እንተዓረገ፡ ሰባት ካብ ምዕዳግ ንድሕሪት ከምዘይብሉ ግና ሰብ ሞያ ይትንብዩ ኣለዉ። ተጠቀምቲ እዚ ዘመናዊ ተንቀሳቃሲ ስልኪ፡ ገመድ ኣልቦ መስምዒ እዝኒ እዮም ዝጥቀሙ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ቻርጅ መግበሪ ሶኬት እትስኳዕ 9 ዩሮ እትሽየጥ ገመድ ብምዕዳግ፡ ምስቲ መስምዒ እዝኒ ብምርኻብ እውን ክጥቀሙ ይኽእሉ። መፍረይ ኣይፎን ኩባንያ ኣፕል፡ ኣብ ዕዳጋ ዓለም 1 ትሪልየን ዶላር ብምሓዝ ልዕልነት ዝሓዘ ትካል እዩ። ብመሸጣ ስልክታት ግና ብሳምሰንግን ብቻይናዊ ሁዋዌን ተበሊፁ ኣብ ሳልሳይ ብርኪ ይስራዕ።","len":1367}
{"id":"news-47743631","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47743631","title":"ኩሊት ዝለገሰት ፈላሚት ተጠቃዒት ኤችኣይቪ","summary":"ኣብ መንጎ ተጠቃዕቲ ኤችኣይቪ ኤድስ፡ ፈላማይ ዝኾነ ስግግር ኩላሊት፡ ኣብ ጆንስ ሆፕኪንስ፡ ባልቲሞር ተኻይዱ።","text":"ኒና ማርቲነዝ (ማእከል) ነቲ መጥባሕቲ ካብ ዘካየዱ ሓደ ዝኾነ ዶክተር ዶሪ ሰገቭ፡ ምስ ኤችኣይቪ ኤድስ ዝነብር ሰብ ኩላሊት ክልግስ እንትፍቀደሉ ንፈለማ እዋን ከምዝኾነ ይዛረብ። ቅድም ክብል ነቲ ኩላሊት ዝልግስ ሰብ ሓደገኛ ኩነታት ከምዝፈጥር ዝእመን ዝነበረ እንትኾን፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ዝመጹ መድሓኒታት ጸረ ቫይረስ ግን ኣብ ኩላሊት ዘምጽዕዎ ጉድኣት ከምዘየለ ይግለጽ። ዶክተር ክርስቲን ዱራንድ ብወገና እቲ መጥባሕቲ፡ ሕብረተሰብ ኣብ ኤችኣይቪ ዘለዎ ኣመለኻኽታ ከምዝቕይርን ኣብ ምዕባለ ሕክምና 'ውን ሓጋዛይ ምዃኑን ትገልጽ። እተን ተሓከምቲ ሕጉሳት ከምዝኾናን፡ ውጺኢቱ ድማ ብቐጻሊ ክትትል ከምዝግበረሉን ዶክተር ክርስቲን ትዛረብ። ፈላሚት ለጋሲት ኩላሊት ዝኾነት ጓል 35 ዓመት ኒና ማርቲነዝ ''ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ኣለኹ'' ኢላ። ከም ጸብጻብ ውድብ ጥዕና ዓለም ብ ኣቆጻጽራ ፈረንጂ 2017፡ ቁጽሪ ኣብ ደሞም ኤችኣይቪ ዘለዎም ሰባት 37 ሚልዮን ዝነበረ እንትኾን፤ ሕዚ'ውን እቲ ሕማም ኣብቶም ዓብዪ ኣሉታዊ ጽልዋ ዘለዎም ይምድብ።","len":1372}
{"id":"news-45570392","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45570392","title":"ጎንጺ የመን፡ ብመላይን ዝቑጸሩ ህጻናት የመን ጠምዮም","summary":"ተወሳኺ ካልኦት ሓደ ሚሊዮን ህጻናት የመን ሓደጋ ጥምየት ኣንጸላልዩዎም ኣሎ ኢሉ ምድሓን ህይወት ህጻናት።","text":"ብምኽንያት ኣብታ ሃገር ዘሎ ጎንጺ ዝተፈጠረ ምኽባር ዋጋ መግብን፡ ምንካይ ዋጋ መተዓዳደጊ ገንዘብ እታ ሃገርን፡ ጸገም ቐረብ መግቢ ክስዕብ ከመዝገበሩ ይግለጽ። ካብዚ ሓሊፉ ግና፡ ኣብ ወደባዊት ከተማ ሁዳይዳህ ዘሎ ጎንጺ ካልእ ስግኣት ፈጢሩ ኣሎ። ኤጀንሲ ምድሓን ህይወት ህጻናት ከምዝበሎ ድማ፡ 5.2 ሚሊየን ህጻናት የመን ጠምዮም ኣለዉ። \"ብምልዮን ዝቑጸሩ ህጻናት ብግቡእ ክረኽቡዎ ዝግብኦም መግቢ ካበይን መዓዝን ከምዝመጽእ ኣይፈልጡን\" ኢሉ ዋና ፈጻሚ ስራሕ እቲ ትካል ሄሌ ትሮኒንግ ስቸሚድ። \"ኣብ ሓደ ሆስፒታል የመን ዝረኸብኹዎም ህጻናት ክበኽዩ'ዉን ዓቕሚ የብሎምን። ሰብነቶም ብጥምየት ማሲኑ'ዩ\"። \"እዚ ኵናት፡ ብምኽንያት ጥምየትን ምክልኻል ዝከኣሉ ሕማማትን ንወለዶ እታ ሃገር ተደራራቢ ስግኣታት የይፈጥር'ዩ ዘሎ' ኢሉ። ቅድሚ ወርሒ እቲ ትካል፡ ከባቢ 400 ሽሕ ህጻናት ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ከቢድ ሕጽረት መግቢ ከምዘጥቕዖምን፡ እቶም 36 ሽሕ እዚ ዓመት ኸይተወድአ ክሞቱ ከምዝኽእሉን ገሊጹ ነይሩ። ዘይዛሪ ቅልውላው የመን","len":1373}
{"id":"news-48048466","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48048466","title":"ቭላድሚር ፑቲንን ኪም ጆንግ-ኡንን ኣብ ደሴት ሩስኪ፡ ሩስያ ተራኺቦም","summary":"መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ-ኡንን ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲንን፡ ንፈለማ እዋን ንዝካይድዎ ኣኼባ ኣብ ሩስያዊት ከተማ ተራኺቦም።","text":"ኣብ ምብራቕ ሩስያ፡ ጥቓ ከተማ ቭላዲቮስቶክ ኣብ ዘላ ደሴት ሩስኪ ዝተራኸቡ ክልቲኦም መራሕቲ፡ ብፍሽኽታ ዝተሰነየ ናይ ኢድ ሰላምታ ክለዋወጡ ተራእዮም። ብወገን ሩስያ ዝወፅአ መረዳእታ ከም ዝሕብሮ እቲ ኣኼባ ንሰሜን ኮርያ ካብ ኒኩሌር ነፃ ንምግባር ዓሊሙ'ዩ ክካየድ። ይኹን ደኣ'ምበር ኪም፡ እቲ ምስ ኣሜሪካ ጀሚርዎ ዝነበረ ዝርርብ ብምፍሻሉ ደገፍ ንምርካብ ናብ ሩስያ ከም ዝኸደ ይግለፅ። ቅድሚ ኣዋርሕ ኣብ ቬትናም ሃኖይ ተራኺቦም ዝነበሩ ኪምን ትራምፕን፡ ርክቦም ብዘይ ገለ ውፅኢት ተዛዚሙ ነይሩ። ኪም ሩስያ ምስ በፅሐ፡ ንሰበ-ስልጣን እታ ሃገር ድሙቕ ዝኾነ ሰላምታ ኣቕሪቡሎም'ዩ። ዶብ ሰጊሩ ናብ ሩስያ ክኣትው ከሎ፡ ንቴሌቪዥን ሩስያ ኣብ ዝሃቦ መግለፂ \"እዚ ዘተ ዕውትን ውፅኢታውን ከም ዝኸውን እትስፎ\" ክብል ተዛሪቡ ነይሩ። \"ምስ ክቡር ፕረዚደንት ሩስያ ክንዝትይ ከለና፡ ብዛዕባ ኣብ ሓውሲ ደሴት ኮርያ ዘሎ ኮነታትን ክልተኣዊ ርክብን [ሩስያ-ሰ.ኮርያ] ወሰንቲ ዝኾኑ ነጥብታት ኣልዒልና ክንዘራረብ ኢና\" ክብል'ውን ተዛሪቡ።","len":1375}
{"id":"news-50992038","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50992038","title":"ኣብ ቻይና ዝተረኣየ ሓድሽ ቫይረስ ነድሪ ሳምቡእ ጥቡቕ ምርመራ ይግበረሉ ኣሎ","summary":"ሰብመዚ ቻይና ንብዙሓት ነበርቲ ከተማ ውሃን ኣብ ዝለኸፈ ዘይተፈለጠ ቫይረስ ነድሪ ሳምቡእ ምርመራ ከካይዱ ጀሚሮም።","text":"እቲ ለበዳ ዉሃን ኣብ ዝተበሃለት ከተማ ተራእዩ ዛጊት ኣስታት 44 ሰባት ረኽሲ እቲ ቫይረስ ክረኣዮም ከሎ፡ ካብኣቶም 11 ኣብ ከቢድ ኩነታት ከምዝርከቡ እቶም ሰበስልጣን ሓቢሮም። ሲንጋፖርን ሆንግኮንግን ካብታ ከተማ ኣብ ዝመጽኡ ተጓዓዝቲ ጥቡቕ ምርመራ ከካይዳ ተገዲደን ኣለዋ። እቲ ቫይረስ ምናልባት ምስቲ ቅድሚ ዓመታት ተራእዩ ዝነበረ ሓደገኛ ቫይረስ ሳርስ ወይ ድማ ቅጽበታዊ ሕማም ኣካላት ምስትንፋስ ዝራኸብ ከይኸውን ስግኣት ኣሕዲሩ'ሎ። ካብ ቻይና ዝተበገሰ ቫይረስ ሳርስ ኣብ 2002\/3 ኣብ ዓለም ልዕሊ 700 ሰባት ክቐትል ከምዝኸኣለ ይዝከር። ኮሚሽን ጥዕና ከተማ ዉሃን መንቀሊ ናይቲ ለበዳ ብዝምልከት ምርመራ ይካየድ ከምዘሎ ኣፍሊጡ። እቲ ቫይረስ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ከምዘይተመሓላለፈ ዝሓበረ መግለጺ እቲ ኮሚሽን፡ ዝበዝሑ ግዳያት ኣብ ዕዳጋ ካብ ባሕሪ (ማያዊ ኣካላት) ዝርከቡ መግብታት ዝሰርሑ ሰባት ምዃኖም ኣመልኪቱ። ወሃቢ ቓል ትካል ጥዕና ዓለም ብወገኑ፡ ብዛዕባ እቲ ለበዳ ከምዝሰምዐን ምስ መንግስቲ ቻይና ይዘራረብ ከምዘሎን ገሊጹ።","len":1380}
{"id":"news-45493614","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45493614","title":"ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ትሪፖሊ ሊብያ ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ሮኬት፡ በረራታት ተቐይሮም","summary":"ናብቲ ኣብ ሊብያ ኣብ ስራሕ ዝርከብ እንኮ መዕርፎ ነፈርቲ ትሪፖሊ ድሕሪ ዝበፅሐ ናይ ሮኬት መጥቃዕቲ በረራታት ናብ ካልእ ከም ዝተቐየሩ ተገሊጹ።","text":"መዕርፎ ነፈርቲ ትሪፖሊ ብምኽንያት ጎንጺ ሚሊሻታት ክሳብ ዝሓለፈ ሰሙን ተዓጽዩ ጸኒሑ ኣብቲ ሰሉስ ምሸት ዘጋጠመ መጥቃዕቲ ዛጊት ብዛዕባ ዝወረደ ጉድኣት ዝተረኽበ ሓበሬታ የሎን። ዓለም ለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ሚቲጋ ትሪፖሊ ብምኽንያት 'ቲ ዝቐነየ ኲናት ተቐናቐንቲ ሚሊሻ ተዓጽዩ ድሕሪ ምጽናሕ ብዓርቢ ኢዩ ተኸፊቱ። ብሕቡራት ሃገራት ዝድገፍ መንግስቲ ንማለቱ ኣብ ትሪፖሊ ዝገዝእ ክኸዉን ከሎ ሚሊሻታት ንዝበዝሐ ክፋል እታ ሃገር ተቆጻጺረምዎ ኣለዉ። እቲ መጥቓዕቲ ካብ ኣሌክሳንድርያ ግብጺ ናብ ትሪፖሊ ትበርር ንዝነበረት ናይ መገዲ ኣየር ሊብያ ነፋሪት ናብ ሚስራታ ክትበርር ኣገዲድዋ ኢዩ። ሚስራታ 200 ኪሜ ካብ ትሪፖሊ ናብ ምብራቕ ርሒቓ እትርከብ ከተማ ኢያ። ካልኦት ናብ ትሪፖሊ ዝነበሩ በረራታት'ዉን ናብ ሚስራት ከም ዝቕየሩ ምንጭታት ን ኣጀንስ ፍራንስ ፕረስ ሓቢሮም። መገዲ ኣየር ሊብያ እቲ እንኮ ኣብታ ሃገር ናይ ዉሽጢ ሃገርን ኣህጉራዉን በረራት ዘካይድ መገዲ ኣየር ክኸዉን ከሎ፡ ናብ ዉሱናት ሃገራት ጥራሕ'ዩ ክበርር ዝበርር።","len":1380}
{"id":"41330226","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/41330226","title":"ኮምሽን መረጻ ኬንያ ግልጽነት ዝጎደሎ መስርሕ ምኽታሉ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ኣፍሊጡ","summary":"ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኬንያ፣ ኮምሽን መረጻ ኬንያ ዳግመ መረጻ ፕሬዚደንት እሁሩ ኬንያታ ምንጻጉ ወቒሱ።","text":"ውጽኢት መረጻ ኬንያ ግልጽነት ዝጎደሎ'ዩ ነይሩ። ደያኑ እቲ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ሎምዓንቲ ኣብ ዘካየድዎ መጋባእያ፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ዝተኻየደ ፕሬዚደንታዊ መረጻ 'ግልጽነት ዝጎደሎን ዘይንጹርን' ከምዝኾነ ሓቢሩ። ኮምሽን መረጻ እታ ሃገር፣ ውጽኢት መረጻ፡ ቅድሚ ንህዝቢ ዕላዊ ምዃኑ ከመዘየረጋገጾ ምክትል ሓላፊት ፍትሒ ኬንያ ፊሎመንያ ምዊሉ ገሊጸን። ብመሰረት ውጽኢት ናይቲ ዝሓለፈ መረጻ ፕሬዚደንት እሁሩ ኬንያታ 54%፡ ተወዳዳሪኦም ራይላ ኢዲንጋ ድማ 44% ድምጺ ረኺቦም ምንባሮም ዝዝከር'ዩ። መራሒ ተቓዋሚ ፖለቲካዊ ውድብ ናሳ ዝኾኑ ራይላ ኦዲንጋ፣ ኮምሽን መረጻ ኬንያ ሕጋዊ መንገዲ ኣይተኸተለን፤ ብሓፈሻ ተዓሚጸ'የ ብምባል ጉዳዮም ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘምርሕዎ ዝፍለጥ'ዩ። እቲ ኮምሽን መረጻ ዝተኸተሎ ስርዓተ ኤሌክትሮኒክስ፡ ንቤት ፍርዲ ከነጽር ፍቓደኛ ብዘይምዃኑ፡ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኬንያ፡ እቲ ብራይላ ኦዲንጋ ዝቐረበ ክሲ ሓቅነት ከይሃለዎ ከምዘይተረፍ ሓላፊት ፍትሒ እታ ሀገር ፊሎመንያ ሚዊሉ ኣረጋጊጸን።","len":1381}
{"id":"news-46744427","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46744427","title":"ኣምባሳደር ሰሜን ኮርያ ኣብ ዓዲ ጥልያን ተሰዊሩ","summary":"ትካል ስለያ ደቡብ ኮርያ ንሰበ-ስልጣን እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣምባሳደር ሰሜን ኮርያ ኣብ ዓዲ ጥልያን ቅድሚ ወርሒ ካብ ስርሑ ከም ዝተሰወረ ኣመልኪቱ።","text":"እዚ ላዕለዋይ ዲብሎማት ሰሜን ኮርያ ኣብ ሳልሰይቲ ምዕራባዊት ሃገር ዕቑባ ሓቲቱ ክኸውን ከምዝኽእል'ውን ይዝረብ። ጆ ሶንግ-ጂል፡ ኣብ 2017 ሰሜን ኮርያ ኑኩለራዊ ፈተነ ገይራ ኢላ ዓዲ ጥልያን ነቲ ዝነበረ ኣምባሰደር ምስ ሰጎጎቶ ኣብ ክንድኡ ኮይኑ ዝዋሳእ ዝነበረ ኢዩ። ጆል- ምስ ሓደ ካብቶም ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን ሰሜን ኮርያ ዝተዛመደ ምኻኑ ይንገረሉ። ናይ መወዳእታ ካብ ላዕለዎት ዲፕሎማት ሰሜን ኮርያ ሃገሩ ራሕርሑ ዝኸደ ምክትል ኣምባሰደር ኣብ ሎንደን ዝነበረ እዩ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ጥልያን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ካብቲ ኣምባሳደር ዝኾነ ናይ ዕቑባ ሕቶ ከም ዘይተቐበለ ኣመልኪቱ። ብዙሓት ዲፕሎማሰኛታት ሰሜን ኮርያ ንሃገሮም ከይጠልሙ ተባሂሉ ስድራቤቶም ምስኦም ሒዞም ክንቀሳቐሱ ኣይፍቀደሎምን። እንተኾነ ግን ጆል፡ ሰበይቱን ደቁን ኣብ ዓዲ ጥልያን ምስኡ ከም ዝነበሩን ይእመን። እዚ ከኣ ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሰሜን ኮርያ ጥቡቕ ዝምድና ከም ዘሎዎን ወይውን ካብ ሓደ ርኹባት ስድራ ዝተወልደ ክኸውን ከም ዝኽእል ይእመት።","len":1390}
{"id":"news-52816816","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52816816","title":"ኣብ ልዕሊ ፕሬዝደንት ዝሰሓቐ ኮሜዲያን ናብ ቤት ፍርዲ ቐሪቡ","summary":"ንሸሞንተ መዓልታት ተኣሲሩ ዝጸንሐ ታንዛኒያዊ ኮሜዲያን ኢድሪስ ሱልጣን፡ ሎሚ ንጉሆ ኣብ ዳሬሰላም ኣብ ዝርከብ ቤት ፍርዲ ቐሪቡ።","text":"ሱልጣን፡ ብሽም ካልእ ሰብ ዝተመዝገበ ሲም ካርድ ተጠቒሙ ገበን ሳይበር ፈጺሙ ብዝብል ክሲ ተኸሲሱ'ዩ ናብ ቤት ፍርዲ ቐሪቡ ዘሎ። ኮሜዲያን ሱልጣን፡ ኣብ ልዕሊ ናይ ቀደም ስእሊ ፕሬዝደንት ጆን ማጉፉሊ እናስሓቐ ዘርኢ ቪድዮ ኣብ ፌስቡክ ብሰፊሑ ምስ ዘርግሐ'ዩ ዝሓለፈ ሰሙን [ብሰሉስ] ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ውዒሉ። እዚ ስእሊ፡ ፕሬዝደንት ጆን ማጉፉሊ ልዕሊ ዓቐኑ ዝኾነ ሱፍ ተኸዲኑ ዝተሰኣሎ እዩ። በዚ ምኽንያት፡ ፖሊስ ኮሜዲያን ኢድሪስ ሱልጣን ናይ ሳይበር ገበን ፈጺሙ፣ ኣብ ልዕሊ ፕሬዝደንት ኣባጭዩ ዝብል ክሲ ከም ዝመሰረተሉ ጠበቕኡ ቤነዲክት ኢሻባካኪ ተዛሪቡ። ብርክት ዝበሉ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚዲያ፡ ናይዚ ኮሜዲያን ስእሊ መለለዪ ስእሎም ብምጥቃም #ኢድሪስሱልጣንፍትሑዎ ዝብል ጎስጓስ ጀሚሮም ኣለው። ዝሓለፈ ዓመት'ውን ሱልጣን ናቱን ናይቲ ፕሬዝደንትን ስእሊ ገይሩ 'ብፌስ ስዋፕ' ሰሪሑ ምስ ጠቅዐ ተኣሲሩ ነይሩ። እዚ፡ ሓሳብካ ብናጽነት ናይ ምግላጽ መሰል ዝዳፋእን ተራጻምን ስጉምቲ ተባሂሉ ብተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ተነቒፉ ነይሩ።","len":1391}
{"id":"news-45807460","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45807460","title":"ሞዛምቢክ፡ ቻይናዊ ኣሰጋጋሪ ቀርኒ ሓርሽ ቀይዳ","summary":"ፖሊስ ሞዛምቢክ፡ ትሽዓተ ኣቕርንቲ ሓርሽ ካብታ ሃገር ከዉጽእ ንዝፈተነ ቻይናዊ፡ ኣብ ዓለምለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ማፑቶ ከም ዝሓዘ ኣፍሊጡ።","text":"እቲ ሽሙ ዘይተገለጸ ወዲ 49 ዓመት ቻይናዊ፡ ነቲ ቐርኒ ካብ ኣሉሚንየም ብዝተዳለወ መጠቕለሊ ብምሽፋን ኣብ ባልጅኡ የእቲዩ ከሕልፎ ከም ዝፈተነ ወሃቢ ቃል ፖሊስ ከተማ ማፑቶ፡ ኦርላንዶ ሙዱመን ሓቢሩ። ጥርጡር ንባልጅኡ ከፈትሽ ከሎ እቲ ቐርኒ ከም ዝተረኽበ፡ ሚስተር ሙዱመን ወሲኹ ገሊጹ። እቲ ተታሒዙ ዘሎ ሰብኣይ ኣካል መርበብ ገበነኛታት ክኸዉን ከም ዝኽእል ፖሊስ ይጥርጥር። ጥርጡር፡ ኣብ ርእሰ ከተማ ሞዛምቢክ ማፑቶ ዝቕመጥ ዝነበረ ኮይኑ፡ ነቲ ቐርኒ ናብኡ ዘምጽኡሉ ካልኦት ኣባላት እቲ ጉጅለ ከም ዘለዉ ፖሊስ ሓቢሩ። ፖሊስ፡ እቶም ሓርሽ ኣበይ ከምዝተቐትሉ ክሕብሩ ዝኽእሉ ካልኦት ሰባት ንምርካብ ይጽዕሩ ኣለዉ። ኣብ ደቡባዊ ሞዛምቢክ ክልቲኦም ዓሌት ኣፍሪቃዊ ሓርሽ፡ ማለት ጸዓዱን ጸለምትን፡ ጸኒቶም ብምህላዎም፤ እቲ ቐርኒ ካብ ጎረባብቲ ሃገራት ዝመጸ ክኸዉን ከም ዝኽእል ይግለጽ። እቲ ቻይናዊ ናብታ ዕሙር ዕዳጋ ቐርኒ ዘለዋ ቬትናም ኢዩ ዝገይሽ ነይሩ። ኣብዚ ሒዝናዮ ዘሎና ዓመት ኣብ ማፑቶ ኣቕርንቲ ክተሓዝ እዚ ንራብዓይ ግዜ እዩ።","len":1391}
{"id":"news-53668757","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53668757","title":"ድሕሪ ቅትለት ሃጫሉ ብዝተፈጥረ ናዕቢ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ 9 ሰባት ብዋሕስ ክፍትሑ ቤት ፍርዲ ወሲኑ","summary":"ጋዜጠኛ ኦ-ኤም-ኤን (ኦሮሚያ ሜድያ ኔትወርክ) መለሰ ዲሪብሳን ኬንያዊ ጋዜጠኛ ያሲን ጁማን ዝርከብዎም 9 ሰባት ብዋሕስ ክፍትሑ ቤት ፍርዲ ወሲኑ።","text":"ቀዳማይ ደረጃ ቤት ፍርዲ ፌደራል ኣራዳ፡ ኣብ ክሲ መዝገብ እኒ ጪብሳ ዓብዱልከሪም ዝርከቡ ተኸሰስቲ ብዋሕስ ክወጹ አዚዙ። እቶም ተኸሰስቲ ፈጺሞምዎ ንዝተብሃለ ገበን መረዳእታ ስለዘይቀረበ ብ 3000 ሽሕ ብር ዋሕስ ክፍትሑ ከምዝተወሰነ ጠበቦም ኣቶ ከድር ቡሎ ተዛሪቡ። ኣብ መዝገብ በዓል ጪበሳ አብዱልከሪም፡ ጋዜጠኛ ኦኤምኤን መለሰ ዲሪብሳን ኬንያዊ ጋዜጠኛ ያሲን ጁማን ሓዊሱ ሓሙሽተ ሰባት ይርከቡ። ንሳቶም፡ ኣስከሬን ኣርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳ ናብ ኣምቦ ይውሰድ ኣብዝነበረሉ እዋን ብሓይሊ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክምለስ ኣብ ምግባርን ዓሌታዊ ጎንጺ ኣብ ምልዓል ተሳቲፎምን ብዝብል እዮም ተኣሲሮም። ብተወሳኺ፡ ካልኦት ኣርባዕተ ሰባት'ውን ብ4000 ሽሕ ብር ዋሕስ ክፍትሑ እቲ ቤት ፍርዲ ከምዝወሰነ ኣቶ ከድር ንቢቢሲ ተዛሪቡ። \"ኣባላት ስድራ እቶም ተከሰስቲ ናይ ዋሕስ ገንዘብ ንምኽፋል ይጓየዩ ኣለዉ\" ዝበለ ኣቶ ከድር፡ ፖሊስ ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ኣኽቢሩ ብዘይዝኾነ ቅድመ ኩነት ክፈትሖም ይግባእ ኢሉ። \"ወደይ ፈራሕ ሰብ እዩ ኣሕዲጉኒ\" ወላዲ ሃጫሉ ሁንዴሳ","len":1392}
{"id":"news-53619665","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53619665","title":"ዶናልድ ትራምፕ፡ ቻይናዊ ትካል ‘ቲክቶክ’ ኣብ ኣሜሪካ ከየገልግል ክፍርም ምዃኑ ሓቢሩ","summary":"ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ነቲ ብቻይና ዝውነን ተንቀሳቓሲ ምስልታት ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ዝዝርግሖ መተግበሪ ‘ቲክቶክ’ ኣብ ኣሜሪካ ከየገልግል ክእግዶ ምዃኑ ሓቢሩ።","text":"ትራምፕ ንጋዜጤኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እቲ ናይ ምኽልካል ተግባር ሎሚ ቀዳም ክፍርመሉ ምዃኑ ሓቢሩ ኣሎ። ሰብ መዚ ጸጥታ ኣሜሪካ ብውሳነ ናይ ዶናልድ ትራምፕ ሕጉሳት ከምዘይኮኑ ብምሕባር፡ ቲክቶክ ውልቃዊ ሰነዳት ናይ ሰባት ኣብ ምስናድ ሓጋዚ ምዃኑ ኣብሪሆም። እዚ ተገልገልቱ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ዝውስኹ ዘለዉ ‘ቲክ ቶክ’ ኣብ ኣሜሪካ ጥራይ ወርሓዊ 80 ሚልዮን ሰባት ይጥቀምሉ። ኣሜረካውያን ‘ቲክ ቶክ’ ከይጥቀሙ እንተተኸልኪሎም እዚ ብቻይናዊ ትካል ባይት ዳንስ ዝውነን ቲክ ቶክ ዓቢ ክሳራ ከጋጥሞ ከምዝኽልእ እዩ ዝግመት። ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ ውሽጢ ፕረዚደንታዊ ነፋሪት ‘ኣየር ፎርስ ዋን’ ኮይኑ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ “ይፍተዉ ይጽልኡ ቲክቶክ ኣብ ኣሜሪካ ከይሰርሕ ንእግዶ ኣለና” ኢሉ። ውሃቢት ቃል ቲክቶክ ሂላሪ ናክውኣደ ንዋሺንግቶን ፖስት ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፡ ብዛዕባ ውሳነ ናይ ዶናልድ ትራምፕ ርእይቶኣ ክትህብ ከምዘይትድሊ ብምጥቃስ “ኣብ ነዊሕ እዋን ትካል ቲኪ ቶክ ዕዉት ኮይኑ ከምዝወጽእ ብርእሰ ተኣማንነት ክገልጽ ይፈቱ” ኢላ።","len":1394}
{"id":"news-55130363","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55130363","title":"ሶማልያ ኣብ ኬንያ ዝነበረ ኣምባሳደራ ብምስሓብ፡ ንልኡኽ ኬንያ ሰጒጓ","summary":"መንግስቲ ሶማልያ፡ ንኬንያ ብፖለቲካዊ ኢድ ኣእታውነት ብምኽሳስ እዩ፡ ልኡኹ ካብታ ሃገር ክወፅእ ፀዊዑ።","text":"ካብዚ ብተወሳኺ፡ ኣብ ሶማልያ ንዝነበረ ኣምባሳደር ኬንያ ሉቃስ ቱምቦ፡ “ንምዝታይ” ብዝብል ካብ ሃገራ ሰጕጋቶ ኣላ። ሶማልያ፡ ነቲ ኣብ ዝመፅእ ወርሒ ንዝካየድ መረፃ ኣብ ዝሓለፈ 17 መስከረም ዝተበፅሐ ናይ መረፃ ስምምዕ፡ ጁባላንድ ክትነፅጎ ፀቕጢ ትገብር ኣላ ክትብል ድማ፡ ንኬንያ ከሲሳታ። ቀዋሚ ፀሓፊ ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ሶማልያ ሞሓመድ ዓሊ ኑር፡ “ኬንያ ኮነ ኢላ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ሶማልያ ኢዳ ስለዘእተወት፡ መንግስቲ ሃገራዊ ሉኣላውነት ንምሕላው እዩ እዚ ስጉምቲ ወሲዱ” ኢሉ። “ኬንያ ብርኡይ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ፌደራላዊ ሪፐብሊክ ሶማልያ፡ ንመንግስቲ ኣጉህዩ እዩ። እዚ ኢድ ኣእታውነት ኣብ ህድኣት፣ ፀጥታን ዕብየትን እቲ ዞባ ዕንቅፋት ክኸውን ዝኽእል እዩ” ኢሉ ኣብቲ ዝሃቦ መግለፂ። ኬንያ ምእንተ ናይ ባዕላ ፀጥታን ዞባዊ ድሌታን ክትብል፡ ንፕረዝደንት ኣሕመድ ሞሓመድ ኢስላም (ማዶቤ)፡ ትድግፍ እያ ክብል ከሲሱ። ኬንያ ንጉጅለ ሚሊሻ ኣልሸባብ ንምምካት፡ ኣብ ትሕቲ ኣሚሶም ምስ ኢትዮጵያ ወታሃደራታ ከምዘዋፈረት ይፍለጥ።","len":1394}
{"id":"news-49724512","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49724512","title":"ሰለስተ ሚልዮን ሶርያውያን ስደተኛታት 'ናብ ሃገሮም ክምለሱ ተኽእሎ ኣሎ'","summary":"ፕረዚደንት ቱርኪ፡ ሰለስተ ሚልዮን ሶርያውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እታ ሃገር ኣብ ዘሎ 'ውሑስ ቦታ' ከዕቁቡ ተክእሎ ከምዘሎ ተዛሪቡ።","text":"ኣብ ቱርኪ ልዕሊ 3.6 ሚልዮን ሶርያውያን ስደተኛታት ኣለዉ እቶም ስደተኛታት ተመሊሶም ከዕቁቡሉ ምዃኑ ዝተሓበረ ዞባ፡ ድሮ ምስ ኣመሪካ ብምትሕብባር ይዳለው ምህላዉ፡ ረሲፕ ጣይብ ኤርዶዋን ገሊጹ። ብኣመሪካ ዝድገፉ ኩርዳውያን ሓይልታት ቅድም ክብል ካብቲ ምስ ቱርኪ ዝዳበው ግዝኣት ሶርያ ከምዘንሰሓቡ ይፍለጥ። ቱርኪ ንኩርዳውያን ሓይልታት ከም ኣሸበርቲ እያ ትሪኦም። ኩርዳውያን ሓይልታት ነዚ ውጥን ናይ ፕረዚደንት ኤርዶዋን ከምዝቃወምዎ ይግመት። ፕረዚደንት ኤርዶዋን ነዚ መግለጺ ዝሃበ፡ ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ከምኡ ድማ ምስ ናይ ኢራን ሓሰን ሩሃኒ ኣብ ኣንካራ ልዝብ ድሕሪ ምግባሩ እዩ። ዝሓለፈ ወርሒ፡ ቱርኪ ነቲ \"ውሑስ ዞባ\" ዝበለቶ መዕቆቢ ኣብ ሰሜናዊ ሶርያ ንምድላው ዝኸውን ገንዘባዊ ድጋፍ ካብ ሃገራት ዓለም እንተዘይረኺባ፡ ነቲ ሶርያውያን ስደተኛታት ናብ ኣውሮጳ ዝኸድሉ መገዲ ክትከፍቶ ምዃና ኣጠንቂቓ ነይራ። ኣብ ቱርኪ፡ ካብቲ ኣብ 2011 ዝጀመረ ኩናት ሶርያ ዝሃደሙ ልዕሊ 3.6 ሚልዮን ሶርያውያን ስደተኛታት ኣለዉ።","len":1400}
{"id":"news-46093902","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46093902","title":"እገዳ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ኢራን፡ ተግባራዊ ክኸውን'ዩ","summary":"ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ክሳብ ሕጂ ካብ ዝተራእዩ እገዳታት \"ዝሓየለ\" ዝተብሃለ እገዳ ኣብ ልዕሊ ኢራን፡ ሎሚ ተግባራዊ ክትገብር'ያ። እቲ እገዳ ኣብታ ሃገር ብዙሕ ተቓውሞ ኣለዓዒሉ ኣሎ።","text":"ተቓወምቲ ኣብ ከባቢ ከባቢ ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ ተህራን ነበር ምምሕዳር ትራምፕ፡ ነቲ ኣብ 2015 ብዝተበጽሐ ስምምዕ ኑክለር፡ ተላዒሉ ዝጸንሐ እገዳታት ብምልኡ ክመልሶ ኢዩ። እዚ እገዳ፡ ንሰደድ ነዳዲ፡ መጉዓዝያ ባህሪ፡ ባንክታትን ቀንዲ ክፋላት ቁጠባን እታ ሃገር ብዙሕ ክጸሉ ኢዩ። ብሰንበት፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢራናውያን \"ሞት ንኣሜሪካ\" ኢሎም እናጨርሑ፡ ንዝኾነ ዝርርብ ዘለዎም ተቓውሞ ገሊጾም። ሰራዊት ኢራን'ውን ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ንምርኣይ፡ ሰኑይን ሰሉስን፡ ናይ ነፈርቲ ኲናት ልምምድ ከካይድ ምዃኑ ይግለጽ። እቲ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ዝኽሪ መበል 39 ዓመት ኤምባሲ ኣሜሪካ ዝተወረረሉ ኣብ ተህራን እዩ ተኻይዱ። ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ቅድሚ ናብ ጎስጓስ ፍርቂ-ወቕቲ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ምምርሑ፡ በቲ ዝኽተሎ ዘሎ ፖሊሲ፡ ኢራን ኣብ ወጥሪ ምህላዋ ሓቢሩ ኢዩ። \"ኣብ ኢራን ዝንበሩ እገዳታት ጽኑዓት ኢዮም። ክሳብ ሕጂ ካብ ዝገበርናዮም ዝሓየሉ ኢዮም። ኢራን እንታይ ከም እትኸውን ክንርኢ ኢና፤ ድሮ'ውን ጽቡቕ ከም ዘየለው የረጋግጸልኩም።\"","len":1403}
{"id":"48673833","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/48673833","title":"ኢትዮጵያ፡ ንመድሃኒት ዝለዓለ ካብ ዘኽፍላ ሃገራት ኣፍሪቃ","summary":"ኣብ ከም ናይጀርያ፡ ኢትዮጵያ፡ ጋናን፤ ኬንያን ዝኣመሰላ ሃገራት ኣፍሪቓ፡ መድሃኒት ካብቲ ዝግበኦ ዋጋ 30 ዕጽፊ ከቢሩ ከም ዝሽየጥ ሓዲሽ ዝወጸ መጽናዕቲ ይገልጽ።","text":"ኣብ ኣመሪካ ዝመደበሩ ማእከል ዓለማዊ ምዕባለ (CDG) ዝተባሃል ትካል ትሑትን ማእከላይን ኣታዊታት ዘለወን ሃገራት ነቲ ቀንድን ብቕዓቱ ዝተረጋገጸን መድሃኒት ኣብ ምግዛእ ሕጽረታት የጋጥመን ከም ዘሎ የረድእ። ነዚ ጸብጻብ ካብ ዝጸሓፉ ሓንቲ ዝኾነት ኣማንዳ ግላስማን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፡ ብዙሓት ሃገራት ነቲ ብቕዓቱ ዝተረጋገጸ መድሃኒት ካብ ዓቢ ሽም ዘለዎ ትካላት ከም ዘገዝኣ ድሕሪ ምሕባር እንተኾነ፡ ሃገራት ነቲ ብቕዓቱ ዝተረጋገጸ መድሃኒት ካብ ዓቢ ሽም ዘይብለን ትካላት ብሕሱር ክገዝኣ እንተዝኽእላ ዋጋ መሸጣ መድሃኒት ክጎድል ምተኸኣለ ትብል። ንሳ ብተወሳኺ ሃገራት ዝተወሃሃደ ዕድጊ መድሃኒት ከም ዘይክተላ ብምሕባር፡ ብቕዓቱ ዝተረጋገጸ ግን ከኣ ዋግኡ ዝሓሰረ መድሃኒት ኣብ ምግዛእ መስርሕ ወረድ ደይብ ከም ዘይክተላ ትሕብር። እዚ መድሃኒታት ካብ ፈውሲ ቃንዛ ክሳብ ክኒና ሕማማ መንሽሮ ዝዝርጋሕ ኮይኑ፡ ነዚ መጽናዕቲ ዘካየደ ማእከል ዓለማዊ ምዕባለ፡ ኩሉ ሰብ ክገዝኦ ዝኽእል መድሃኒታት ቀዳምነት ክውሃቦም ከም ዘለዎ ይምዕድ።","len":1406}
{"id":"news-45756020","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45756020","title":"ክርስትያኖ ሮናልዶ፡ ናይክ ብክሲ ሮናልዶ ኣብ ስክፍታ ከም ዝኣተወ ኣፍሊጡ","summary":"ናይክ ኣብ ልዕሊ ተፃዋቲ ኩዕሶ እግሪ ክርስትያኖ ዝቐረበ ክሲ ፆታዊ ዓመጽ ከምዘተሓሳሰቦ ኣፍሊጡ።","text":"ክርስትያኖ ምስ ደገፍቱ ናይክ ኣብ ዘዳለዎ መድረኽ እቲ ኣሜሪካዊ ኩባንያ ዕጥቂ ስፖርት ምስ ክርስትያኖ ናይ 1 ቢልዮን ውዕል ኣለዎ። ኢ ኤ (EA) ስፖርትስ ዝተበሃለ ካልእ ኩባንያ እውን ተመሳሳሊ ስግኣት ከምዘለዎ ገሊፁ'ሎ። ወዲ 33 ዓመት ፖርቹጋላዊ ክርስትያኖ፡ ነቲ ብ2009 ኣብ ልዕሊ ካትሪን ማዮርጋ ተፈፂሙ ዝበሃል ፆታዊ ዓመጽ ከምዘይወዓሎ ተዛሪቡ እዩ። ናይክ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ \"እቲ ጉዳይ ብጣዕሚ ኣተሓሳሲቡና'ሎ፡ ብቐረባ ክንከታተሎ ኢና\" ኢሉ። ኢ ኤ ስፖርትርስ ብወገኑ \"ኣብ ልዕሊ ክርስትያኖ ዝቐረብ ዘሎ ክሲ ኣብ ሓሳብ ክንኣቱ ገይሩና'ሎ፤ ምሳና ኣብ ውዕሊ ዝኣትዉ ኣትሌታትን ኣምባሳደራትን ንክብርታት ትካልና ክሕልዉ ስለ ዘለዎም ነቲ ጉዳይ ብቐረባ እናተኸታተልናዮ ኢና\" ክብል ንኤኤፍፒ ገሊፁ። ብ99.2 ሚልዮን ፓውንድ ዘፈረመቶ ጣልያናዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ጁቬንትስ'ውን፡ ክትጣበቐሉ ጀሚራ። ኣብ ትዊትር እታ ጋንታ \"ክርስትያኖ ሞያዊ ብቕዓቱን ውፉይነቱን ከርእይ ኪኢሉ እዩ፤ ኩሉ ኣባልን ፈታውን ጁቬንትስ ድማ ንኢድዎ'ሎ\" ዝብል መልእኽቲ ተፃሒፉ'ሎ።","len":1411}
{"id":"50078574","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/50078574","title":"ታንዛኒያ ሕጽረት ከየጋጥም ብምስጋእ 30 ሚሊዮን ኮንዶም ዓዲጋ","summary":"ሰበ ስልጣን ታንዛኒያ፡ ኣብዚ ዓመት ኣብታ ሃገር ከጋጥም ንዝኽእል ሕጽረት ኮንደም ንምክልኻል፡ 30 ሚሊዮን ኮንደም ከም ዝዓደጉ ገሊጾም።","text":"ብዙሓት ኣብ ኮንደም ብዝተርኣየ ወሰኽ ዋጋ ዝተሻቐሉ ኮይኖም፡ ብወገን መንግስቲ ዝነበረ ቐረብ ከም ዘንቆልቆለ ይግለጽ። ማእከል ንግድን ቱሪዝምን ኣብ ዝኾነት ከተማ ዳሬ ሰላም ዘለው ትካላት፡ ነቲ ብናጻ ዝወሃብ ዝነበረ መከላኸሊ ጥንሲ ይህቡ የለውን። \"ገለ ድኳናት፡ መዓለም እቲ ኮንደም መሰረት ገይሮም ንሓደ ኮንደም 3 ሽሕ ሽሊንግ ታንዛኒያ [ ሓደ ዶላር] ወይ'ውን 10 ሽሕ ሽሊንግ ታንዛኒያ ይሸጡዎ ኣለው። ድሕሪ ሕጂ፡ ንሕና ብናጻ ክነቕርበሎም ስለ ዘይንኽእል፡ ዓማዊል ናይ ባዕሎም ኮንደም ሒዞም ክመጽኡ ኣለዎም\" ኢሉ ሓደ ሰራሕተኛ ሆቴል። ሓጋዚ ሚኒስትር ጥዕና ዶክተር ፋውስቲን ዱጉሊሌ፡ ሕጂ ኮንደም ኣሎ'ዩ ኢሉ። \"30 ሚሊዮን ኮንደም ጠሊብና ኣለና። እቲ ዝተለወጠ ነገር፡ እቲ ናይ ዝርግሐ መስርሕ'ዩ። ቅድም ኢሉ ኮንደም ዘከፋፍላ ኤጀንሲታት ነይረን፤ ሕጂ ድማ ካልኦት ናይ ዕደላ ሓላፍነት ዝተውሃቦም ኤጀንሲታት ኣቚምና ኣለና\"። \"በዚ ሓድሽ መገዲ ዕውት ስራሕ ክንሰርሕን ጎስጓሳት ምዕባይ ግንዛበ ንክባጻሕን ከምኡ'ውን ቀረብ ኮንደም ክህሉ ምግባር'ዩ\" ኢሉ።","len":1414}
{"id":"news-54031516","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54031516","title":"ናሚቢያ ብኮሮናቫይረስ ዝተታሕዘ ሰብ ዝፈልዩ ኣኽላባት ተሰልጥን ኣላ","summary":"ናሚቢያ ኮሮናቫይረስ ዝተትሓዘ ሰብ ብጨና ዝፈልዩ ኣኽላባት ኣሰልጢና ናብ ስራሕ ብምውፋር ኣብ ኣፍሪቃ ቀዳመይቲ ሃገር ንምዄን ትሰርሕ ከምዘላ ሰበስልጣን እታ ሃገር ኣፍሊጦም።","text":"ዩኒቨርሲቲ ናሚቢያ ክፍሊ ትምህርቲ ሕክምና እንስሳ ንኮሮናቫይረስ ብጨና ዝፈልዩ ኣኽላባት የሰልጥን ከምዘሎ ተገሊጹ። ነቶም ዝሰልጠኑ ኣኽላባት ናብ መዕርፎ ነፈርትን ዶባትን ብምልኣኽ በቲ ቫይረስ ዝተትሓዘ ሰብ ፈልዮም ክሕብሩ ከምዝግበር ጋዜጣ ናሚቢያን ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ መምህር ንዝኾነ ኮናርድ ብራያን ብምጥቃስ ጸብጺባ። መምህር ክፍሊ ሕክምና እንስሳ ዝኾነት ኣልማ ራት ብወገና እቶም እንስሳታት ኮሮናቫይረስ ንዝሓዞ ሰብ ብጨና ዝፈልዩሉ ብቕዓት 95 ሚኢታዊት ዕውት ከምዝኾነ ሓቢራ። እቲ መስርሕ ስልጠና ኮሮናቫይረስ ዝፈልዩ ኣኽላባት ቅድሚ ክልተ ወርሒ ከምዝተጀመረ ጋዜጣ ናሚቢያን ኣዘኻኺራ’ላ። እንተኾነ: ስልጠና ምስወድኡ መዓስ ናብ ስራሕ ከምዝዋፈሩ ብዝምልከት ግን ዝተሓበረ ነገር የለን። መንግስቲ ናሚቢያ ኣኽላባት ብምጥቃም ኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ንምፍላይ ዝግበር ስራሕ ብምጅማር ኣብ ኣፍሪቃ ቀዳሞት ከምዝኾኑ ይገልጹ። ቅድሚ ሎሚ’ውን ኣብ ካልኦት ሃገራት ተመሳሳሊ ስልጠና ንኣኽላባት ክወሃብ ከምዝጀመረ ጸብጸባት የመልክቱ።","len":1418}
{"id":"news-50285678","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50285678","title":"ኣብ ክልል ኦሮሚያ በዝተኸሰቱ ጎንጽታት ዝሞቱ ሰባት 86 ከም ዝበጽሐ ተገሊጹ","summary":"ቅድሚ ሰሙን ኣብ ክልላት ኦሮሚያን ሃረሪን ብዝተወልዑ ጎንጽታት ናይ ዝሞቱ ቁጽሪ ሰባት 86 ከም ዝበጽሐ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣሕመድ ትማሊ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ።","text":"ትማሊ ሰንበት ኣማሲዩ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ካብ ሞንጎ'ቶም ዝሞቱ እቶም 76 ብሓድሕዳዊ ጎንጺ ከም ዝተቐተሉ ተዛሪቡ። 10 ድማ ኣባላት ጸጥታ ብዝወሰድዎ ስጉምቲ ህይወቶም ከም ዝሰኣኑ ኣረጋጊጹ። ግዳያት ሞት ዝኾኑ ዜጋታት ብብሄር፣ ጾታን ሃይማኖትን ዘርዚሩ ዘቕረበ እቲ ቀዳማይ ሚንስትር፡ 82 ደቂ ተባዕትዮ 4 ደቂኣንስትዮ ምዃኖም ገሊጹ። ከምዚ ዝበለ ጎንጺ ክኽሰት ከሎ፡ ኣብ ልዕሊ ሓደ ብሄር ወይ ሃይማኖት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንኹሉ ከም ዝትንክፍ'ውን ኣረዲኡ። \"ዝሓለፉ ጌጋታት ብምእራም ብኻልእ ገጽ ከኣ ሰላምን ድሕነትን ንምርግጋጽ ሕጋውን ተመጣጣንን ስጉምቲ ክንወስድ ኢና\" ኢሉ። ኣብቲ ዝተወለዐ ጎንጺ ኢዶም ዝሓወሱ ኣካላት ከከም መጠን ጥፍኣቶም ተሓተትቲ ከም ዝኾኑ ኣብቲ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ'ሎ። ኣካላት ጸጥታ ኣብ ሰላምን ድሕነትን ህዝቢ ከምኡ'ውን ውሕስና ትካላትን ኢንዳስትሪታትን ብሕጋዊ መገዲ ክሕልዉ ኣተሓሳሲቡ። \"ኣካላት ፍትሒ ነቶም ኣብቲ ጥፍኣት ዝተሳተፉ ዘምህር፤ ንግዳያት ድማ ካሕሳ ዝኸውን ቅልጡፍ ፍትሒ ክህቡ ይግባእ\" ክብል ጻውዒት ኣቕሪቡ'ሎ።","len":1420}
{"id":"news-44151128","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44151128","title":"ስልጣን ፕረዝደንት ፒዬር ንኩሩንዚዛን ክሳብ 2034 ንኽናዋሕ ዘኽእል ህዝባ-ውሳነ ሎሚ መዓልቲ ክካየደ'ዩ።","summary":"ኣብ ሕገ-መንግስቲ ብሩንዲ ዝካየድ ህዝበ ውሳነ ንስልጣን ፕረዚደንት ንኩሩንዚዛ ክሳብ 2034 ከናውሖ ይኽእል።","text":"ኣብ 2015 ንፕረዚደንትነት ብምውድዳሮም ምኽንያት ምውላዕ ጎንፂ ከም ምዃኑ ብተወሳኺ፡ ዘይተዓወተ ፈተነ ዕላዋ ክካየድ ምኽንያት ኮይኑ ነይሩ። እቲ ህዝበ ውሳነ ግዜ ስልጣን ፕረዚደንት ካብ ሓሙሽተ ናብ ሸውዓተ ክዓቢ ወይ ድማ ብዝነበሮ ክቕፅል ንምግባር'ዩ። ቀዳማይ ሚንስትር ንክህልው ዘፍቅድ ስርዓት'ውን ክዝርጋይ ዘኽእል ምርጫ ክቕርበሉ'ዩ። ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ እቲ ሕጊ ነቲ ዝደልይዎ ምምሕያሽ ከማልአሎም፤ ጎንፂ፣ ወፅዓን ስግኣትን ንክነግስ ሰሪሖም ክብል ነቶም ፕረዚደንት ይነቅፍ። እቲ ዝካየድ ህዝበ ውሳነ ልክዕ ከምቲ ኣብ መረፃ 2015 ዝነበረ ፖለቲካዊ ቅልውላው ከይፍጠር ስግኣቶም ይገልፁ። ኣብ 2015 ኣስታት 40 ሽሕ ዜጋታት ብሩንዲ ካብ ሃገሮም ክወፁ ተገዲዶም ህዝቢ ኣብቲ ውሳነ ከይሳተፍ ፃውዒት'ኳ እንተቐረበ፡ ነዚ ዝገብር ሰብ ክሳብ ሰለስተ ዓመት ዝፅሕ ማእሰርቲ ይፅበዮ ተባሂሉ'ሎ። መንግስቲ'ውን ንዝቐርቡ ክስታት ቅቡል ኣይገበረን። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥራይ 50 ኣባላት ተቓወምቲ ሰልፍታት ከምዝተኣሰሩ ፀብፃብ መራኸቢ ሓፋሽ እታ ሃገር የመልክት።","len":1423}
{"id":"news-48591126","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48591126","title":"ብዙሓት እጽዋት ካብ ምድረ-ገጽ ይጠፍኡ ምህላዎም ንሃለዋት ሰባት የስግእ ኣሎ","summary":"ኣብ ዝሓለፉ 250 ዓመታት 600 ዝጽግዑ እጽዋት፡ ካብ ምድረ-ገጽ ከም ዝጠፍኡ፡ ሓደ ሓድሽ መጽናዕቲ ሓቢሩ።","text":"እቲ መጽናዕቲ፡ 600 ዝጽግዑ እጽዋት ካብዛ መሬት ምጥፍኦም፡ ንፍጥረታት ዘስግእ'ዩ ዝብል ናይ መጠንቀቕታ መልእኽቲ'ውን ኣመሓላሊፉ። እዚ ቑጽሪ፡ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ካብ ምድረ-ገጽ ካብ ዝጠፍኡ፡ መጥበውቲ እንስሳትን ኣብ ማያዊ ኣካለት ዝርከቡ እንስሳትን ብክልተ ዕጽፊ ዝዛይድ ምኻኑ እዩ ዝሕበር። እቶም ተመራመርቲ ከም ዝበሉዎ፡ እቶም ዝጠፍኡ ዘለው እጽዋት ብተፈጥሮአዊ ኸይዲ ክጠፍእሉ ካብ ዝግባእ 500 ዕጽፊ ዝቐልጠፈ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ሓደ ሚሊዮን ኣትክልቲ እንስሳትን ካብ ምድረ-ገጽ ከም ዝጠፍኡ ኣተሓሳሲኑ ምንባሩ ዝዝከር'ዩ። ዶክተር ኣሊስ ሃምፍሬይስ \"ናይ እንስሳት ምጥፋእ ብዙሕ ዘየገርም ክኸውን ይኽእል፤ ጉዳይ እጽዋት ግን ካብ ዝኾነ ንላዕሊ ከሕስበና ይግባእ\" ኢላ። ካብቶም ዝጠፍኡ ኣትክልቲ፡ ንምህርቲ ዘይቲ ኣውሊዕ ዝውዕሉ እጽዋት ከም ዝርከቡዎም እቲ መጽናዕቲ ይሕብር። ደቂ ሰባትን ካልኦት ፍጥረታትን ዘተንፍሱዎ ኦክስጅን ካብ ኣትክልቲ ዝርከብ ምኻኑ፡ እዚ ጉዳይ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ክኸውን ገይሩዎ ኣሎ።","len":1423}
{"id":"news-53333534","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53333534","title":"ኣብ ኢትዮጵያ ለበዳ ንፍዮ ከምዘጋጠመ ሚንስትሪ ጥዕና እታ ሃገር አፍሊጡ","summary":"ሚንስትሪ ጥዕና ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ኣብ ኩለን ክልላት እታ ሃገር ለበዳ ንፍዮ ከምዝተርኣየ ንመራኸቢ ብዙሃን ሓቢሩ።","text":"ኣብቶም ዝሓለፉ ምኽንያታት ክታበት ኣብ ምሃብ ምዝሕሓል ከምዝነበረ ሚንተር ጥዕና ዶክተር ሊያ ታደሰ ተዛሪባ። በቲ ለበዳ ዝተጠቕዑ መብዛሕቲኦም ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ዝርከቡ ህጻናት ከምዝኾኑ ዝሓበረት ዶክተር ሊያ፡ ካብዚኦም እቶም ልዕሊ ፍርቂ ነቲ ክትባት ዘይወሰዱ ምዃኖም ኣፍሊጣ። ብምኽንያት ሕጽረት ግንዛበ ስሩዕ ክታበታት ዘይምውሳድ፣ ክትባት ጀሚርካ ምቁራጽ፣ ኣብ ዓመትን ሰለስተ ወርሕን ዕድመ ህጻናት ዝወሃብ ክታባት ዘይምኽታብ ንምግፋሕ እቲ ሕማም ከም ምኽንያት ዘርዚራ። ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ድማ ኣብታ ሃገር ጠለብ አገልግሎት ሕክምና እናነከየ ብምግላጽ ድማ እዚ'ውን ከም ተወሳኺ ምኽንያት ኣቐሚጣ። ዶክተር ሊያ ከምዝበለቶ ክሳብ ሕዚ 5.1 ሚልዮን ህጻናት ተኸቲቦም ኣለዉ። ብሰንኪ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ኢትዮጵያ ዝተወለዐ ጎንጺ፡ ክታበት ዘይተጀመረለን ከባብታት'ውን ኣብ ቀረባ እዋን ክጅምራ እየን ኢላ። ዕድሚኦም ካብ ትሸዓተ ወርሒ ንላዕሊ ዘለዉ ህጻናት ዋላ ቅድሚ ሕዚ እንተተኸቲቦም፡ መሊሶም ክኸተቡ ከምዝግበር እታ ሚንስትር ሓቢራ።","len":1425}
{"id":"news-53441095","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53441095","title":"ኣፍሪቃ፡ ኣብ ጋቦን ንፈለማ እዋን ጓልኣንስተይቲ ቀዳማይቲ ሚንስትር ተሸይማ","summary":"ፕረዚደንት ጋቦን ዓሊ ቦንጎ ንክሪስትያኔ ኦሶውካ ራፖንዳ ኣብታ ሃገር ፈላመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ቀዳመይቲ ሚንስትር ብምግባር ሸይሙ።","text":"ክሪስትያኔ ራፖንዳ ኣብ ታሪኽ እታ ምዕራብ ኣፍሪቃዊት ሃገር ፈላሚት መራሒት መንግስቲ ክትኸውን'ያ። ጓል 56 ዓመት ክሪስትያኔ ኣብቲ መዝነት ን18 ኣዋርሕ ካብ ዝጸንሐ ኮጌ ቤካሌ'ያ ስልጣን ክትርከብ። \"እዛ ሓዳሽ ቀዳመይቲ ሚንስትር ቀደምነት ክትህቦም ትጽቢት ዝግበረሎም ጉዳያት፤ እቲ ሓደ ቁጠባዊ ምምሕያሽ ምምጻእ እዩ\" ኢሉ ብስም ዋና ከተማ እታ ሃገር ዝጽዋዕ ዌብሳይት ላ ሊበርቪለ። ብዘይካ'ዚ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ቁጠባዊ ጸገም ንዝኣተዉ ዜጋታት ጋቦን ማሕበራዊ ሓገዛት ክትገብር እውን ትጽቢት ከም ዝግበር ኣመልኪቱ። ክሪስትያኔ ራፖንዳ ብከንቲባነት ዋና ከተማ እታ ሃገር ዝኾነት ሊበርቪለ ዘገልገለት ኮይና ብድሕሪ'ቲ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2019 ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ቦንጎ ተፈቲኑ ዝፈሸለ ዕልዋ መንግስቲ ድማ ሚንስተር ምክልኻል ኮይና ተሸይማ ጸኒሓ። ጉዳይ ጥዕና እቲ ፕረዚደንት ኣዘራራቢ ኣብ ዝኾነሉ እዋን ንሰሙናት ኣብ ህዝባዊ መድረኻት ከይተርኣየ ጸኒሑ'ሎ። ኩነታት ጥዕንኡ ኣብ ዘዘራርበሉ ዘሎ እዋን ንዕረፍቲ ናብ ካልእ ሃገር ክገይሽ ምዃኑ ይግለጽ።","len":1427}
{"id":"news-49239835","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49239835","title":"ሊብያ፡ ኣብ መርዓ ኣብ ዝካየደሉ ቦታ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 42 ሰባት ተቐቲሎም","summary":"ኣብ ደቡብ-ምዕራብ ሊብያ፡ ሓይልታት መራሒ ዓማጺ ጉጅለ ጀነራል ካሊፋ ሃፍጣር ብዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ኣየር ብውሑድ 42 ሰባት ከም ዝተቐተሉ ሰበስልጣን ኣፍሊጦም።","text":"ሓይልታት ጀነራል ሃፍጣር ንሲቪል ዜጋታት ዒላማ ከም ዘይገበሩ ገሊጾም እቶም ግዳያት ሙርዙቕ ኣብ ዝተበሃለት ከተማ ኣብ ሓደ መርዓ ዝተኣከቡ ሰባት ምንባሮም ድማ ጸብጻባት የመልክቱ። ኣብ ምዕራባዊ ሊብያ ዝነቆጡ ሓይልታት ጀነራል ሃፍጣር ብወገኖም፡ ብሰንበት ነቲ መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸሙ ብምእማን ንሲቪል ዜጋታት ዒላማ ከም ዘይገበሩ ገሊጾም። ንነዊሕ ዓመት ንሊብያ ዝመርሐ ሞዓመር ቃዛፊ ብ2011 ካብ ስልጣኑ ካብ ዝእለ፡ እታ ሃገር ኣብ ከቢድ ዘይምርግጋእ ትርከብ። መረዳእታ ትካል ጥዕና ዓለም ከም ዝሕብሮ ኣብ ሞንጎ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝድገፍ መንግስትን ሓይልታት ጀነራል ሃፍጣርን ንኣዋርሕ ብዝቐጸለ ውግእ ካብ ሚያዝያ ናብዚ ጥራይ ልዕሊ 1000 ሰባት ተቐቲሎም። ነቲ ጀነራል ዝድግፋ ሚድያታት፡ ንዕሱባት ቻዳውያን (ደቂ ቻድ) ወተሃደራት ዒላማ ዝገበረ መጥቃዕቲ ከም ዝተፈጸመ ሓቢረን። ሓይልታት ጀነራል ሃፍጣር፡ ነቲ ነዳዲ ዝፈርየሉ ክፋል ደቡብ ንምቁጽጻር ሓሲቦም ንከተማ ሙርዙቕ ኣብ መእተዊ ናይዚ ዓመት ሒዞምዋ ነይሮም። ጸኒሖም ግን ነታ ከተማ ገዲፎምዋ ወጺኦም።","len":1430}
{"id":"news-46257689","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46257689","title":"ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ራማፎሳ ንጎስጓስ ምርጫ ዝረኸቦ ገንዘብ ክመልስ'ዩ","summary":"ፕሬዝደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ስሪል ራማፎሳ፡ ንጎስጓስ ምረጹኒ ብገበን ብልሽውና ካብ ዝተኸሰሰ ትካል ዝተበርከተሉ 35 ሽሕ ዶላር ክመልስ'ዩ።","text":"እዚ ባሳሳ ዝተብሃለ ትካል፡ ዓብዪ መኽሰብ ዘምጽኡ ኮንትራት መንግስቲ'ኳ እንተወሰደ ምጽራይ ይካየደሉ'ዩ ዘሎ። ራማፎሳ ኣቐዲሙ ንኣባላት ባይቶ ሃገሩ፡ እቲ ገንዘብ ንወዱ ኣብቲ ትካል ናይ ምምኻር ኣገልግሎት ዝተኸፈሎ'ዩ ኢሉዎም ነይሩ። ድሒሩ ግና፡ ንዕኡ ዝተለገሰሉ ገንዘብ ከምዝኾነ ገሊጹ፤ ኣንጻር ብልሽውና ክቃለስ'የ ንዝበሎ መብጽዕኡ ድማ ኣናኢስዎ ይብል ጸብጻብ ኤዲተር ቢቢሲ ኣፍሪቃ ዊል ሮዝ። ሽዱሽተ ሕዳር 2018፡ ራማፎሳ ንኣባላት ባይቶ እታ ሃገር መብርሂ እንትህብ፡ ካብ ትካል ባሳሳ ዝተረኽበ ገንዘብ፡ ኣብ ሞንጎ ወዱ ኣንዲልን ሓደ ኩባኒያን ብዝተገብረ ስምምዕ ንግዲ ዝመጸ ምኻኑ ብምግላጽ፡ ንምምኻር ዝተኸፈለ ምኻኑ'ውን ተዛሪቡ ነይሩ። ኾይኑ ግና፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ብጽሑፍ ነቲ ባይቶ ኣብ ዘቕረቦ መብርሂ፡ እቲ ገንዘብ ንጎስጓስ ምርጫ ዝተበርከተሉ ምኻኑ ድሒሩ ከምዝተነግሮ ገሊጹ። \"እቲ ገንዘብ ካብ ፍልጦይ ወጻኢ'ዩ ኣታዊ ተገይሩ\" ዝበለ ራማፎሳ፡ \"እቲ ፈላማይ ምላሽ ኣብ ዝሃብኩሉ እዋን ድማ ብዛዕባ ሃለዋት እዚ ገንዘብ ዝፈልጦ ነገር ኣይነበረን\" ኢሉ።","len":1434}
{"id":"news-45845091","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45845091","title":"ታንዛንያዊ ቢልየር ብዘይተፈልጡ ዕጡቓት ተጨውዩ","summary":"ፓሊስ ታንታዝያ፡ ነቲ ወዲ 43 ዓመት ዝኾነን ኣዝዩ ሃብታም (ቢልየነር) መሓመድ ደውጂ ኣብ ምድላይ ከም ዝርከብ ተፈሊጡ።","text":"እቲ ዝናኣሰ ኣፍሪቃዊ ቢልየነር ታንዛንያዊ መሓመድ ደውጂ ቢልየነር መሓመድ ደውጂ፡ ትማሊ ረፍዲ'ዩ ካብ ሓደ ኣብ ከተማ ዳሬሰላም ዝርከብ ፍሉጥ ሆቴል ብገጾም ዝተሸፈኑ ዕጡቓት ተጨውዩ። ፓሊስ'ታ ሃገር ክልተ ካብቶም ጨወይቱ፡ ጻዓዱ ምዃኖም እኳ እንተሓበረ፡ መንነት ናይቶ 12 ድሮ ኣብ ቀይዲ ኣእትይዎም ዘሎ ሰባት ግን ብወግዒ ኣይገለጸን ዘሎ። ፓሊስ ብዛዕባ ምጽራይ ናይቲ ጉዳይ ዝሃቦ ዝኾነ ይኹን መብርሂ የለን። መሓመድ ደውጂ፡ ኣብቲ ሃገር ''ሞ'' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኮይኑ፡ እቲ ብዛዕባ ሃብታማት ዓለም ዓመታዊ ጸብጻብ ዘውጽእ መጽሄት ፎርበስ፡ ዝነኣሰ ኣፍሪቃዊ ቢልየነር ክብል ገሊጽዎ ነይሩ'ዩ። ንሱ ኣስታት 1.5 ቢልዮን ዶላር ኣለዎ ተባሂሉ ይግመት። መሓመድ ደውጂ፡ ዋና ኣካያዲ ስራሕ ሚቲትል ( MeTL) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዓቢ ኩባንያ ኮይኑ፡ ኣቡኡ ኣብ 1970 ዝመስረቶ'ዩ። እንተኾነ ግን፡ ''ሞ'' ተራ ኣከፋፋሊን ሸያጥን ትካል ናብ ኣብ ምሉእ ኣፍሪቃ ዝተዘርገሐ ናይ ቢልዮናት ኩባንያ ከም ዘዕበዮ ይንገረሉ። ሰብመዚ ጸጥታ ታንዛያ፡ ስለምንታይ ከም ዝተጨወየ ዝገልጽ ሓበሬታ ዛጊት ኣይሃቡን።","len":1434}
{"id":"news-54009153","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54009153","title":"ኬንያ ንኣልሸባብ ይምውሉ’ዮም ናይ ዝበለቶም ዜጋታታ ርእሰ ማሎም ኣደስኪላቶ","summary":"ኬንያ ንኣልሸባብ ይምውሉ’ዮም ኢላ ናይ ዝኸሰሰቶም ትሽዓተ ሰባት ርእሰ ማሎም ከምዘደስከለቶ ተገሊጹ።","text":"ሚኒስተሪ ሃገራዊ ጸጥታ ኬንያ፡ እቲ ስጉምቲ ኣካል ናይ'ቲ ኣንጻር ግብረሽበራ ዝግበር ዘሎ ቃልሲ ምዃኑ ብምግላጽ ካብ ውሽጢ ኬንያ ክምንጩ ዝኽእል ‘ዘቤታዊ ግብረሽበራ’ ንምቑጻይ ተባሂሉ ዝተወሰደ ስጉምቲ ምዃኑ ገሊጹ። ሚኒስተር ፍሬድ ማትያንጊ እቲ ምድስካል ርእሰ ማል ናይ ትሽዓተ ኬንያውያን “ብድሕሪ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ዶባትና ኮይኑ ንኣልሸባብ ዝምውል ኣካል ከምዘይህሉ ንምርግጋጽ ዝወሰድናዮ እዩ” ኢሉ። እቲ ሚኒስተር ኣልሸባብ ሰባት ብምኽታብ፡ ኣብዚ ዞባ ክተኽሎ ዝደሊ ተግባራት ግብረሽበራን ሕሉፉነትን ሰባት ክጥንቀቕሉ ከምዘለዎም ምዒዱ። ፕረዚደንት ኡሁሩ ኬንያታ ንመራሕቲ ዓለም ኮቪድ 19 ንግብረሽበራውያን ጥጡሕ ባይታ ብምፍጣርን ንቅልውላው ስደት ብምብኣስን ገዚፍ ስንበራት ይፈጥር ኣሎ ብምባል፡ ፎኮስቲ ብረት ዝተሓንገጡ ግብረሽበራውያን ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝያዳ ይበዝሑ ከምዘለዉ ድሕሪ ምግላጽ’ዩ፡ ሚኒስትሪ ሃገራዊ ጸጥታ ነዚ መግለጺ ኣውጺኡ ዘሎ። ኬንያ፡ ሰራዊታ ኣብ 2011 ናብ ሶማልያ ካብ እተወፍር ንድሓር፡ ብኣልሸባብ ብዙሕ ግዜ እዩ መጥቃዕቲ ወሪድዋ።","len":1444}
{"id":"news-56493335","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56493335","title":"ንፕረዚደንት ፖላንድ ኣንድሬጅ ዱዳ፡ 'ደንቆሮ' ኢሉ ዝጸረፈ ጸሓፊ ተኸሲሱ","summary":"ሓደ ውሩይ ፖላንዳዊ ጸሓፍን ጋዜጠኛን ንፕረዚደንት ፖላንዳ ኣንድሬጅ ዱዳ ኣብ ወርሒ ሕዳር ኣብ ፌስ ቡክ 'ደንቀሮ' ኢሉ ስለዝጸረፎ ክሳብ ሰለስተ ዓመታት ከእስሮ ዝኽእል ክሲ ቐሪብዎ።","text":"እቲ ጃኩበን ዙልኩዚክ ዝተብሃለ ውሩይ ፖላንዳዊ ጸሓፍን ጋዜጠኛን፡ እቲ ፕረዚደንት ነቲ ኣመሪካ ትኽተሎ ዓይነት ፕረዚደንታዊ ምርጫ ዋላ ሓንቲ ከምዘይርድኦ ንፕረዚደንት ጆ ባይድን ብትዊተር ምስ ጸሓፈሉ'ዩ፡ እዚ ዘይርድኣካ እንተኾይንካ ድኣ ደንቆሮ ኢኻ ኢሉ ጽሒፍሉ። ፖላንድ ንመራሒ ሃገርን ንመራሕቲ ሃይማኖትን ዝጸረፈ ዘቕጽዕ ተሪር ሕጊ ዘለዋ ሃገር እያ። ኣኽባሪ ሕጊ ነቲ ብጃኩበን ዙልኩዚክ ኣብ ወርሒ ሕዳር ዝተጸሓፈ ጽሑፍ ወጋእን ዘይቕብሉን'ዩ ኢልዎ ኣሎ። ጃኩበን ዙልኩዚክ፡ እቲ ኣንጻሩ ዝተለዓለ ክሲ ቅድሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ምስምዑ ቅር ከምዝበሎ ገሊጹ ኣሎ። እዚ ኣብ ፖላንድ ኣዝዩ ውሩይ ዝኾነ ጋዜጤኛን ጽሓፈን ኣብ 2014 ዝጸሓፋ 'ብላይንድድ ባይ ዘ ላይት' ትብል መጽሓፉ ኣብ ኤችቢኦ ኢሮፕ ዝተብሃለ መደበር ተለቪዥን ተኸታታሊት ፊልም ከይና ምስ ቐረበት ንስርሑን ንስሙን ክብ ከተብልሉ ክኢላ እያ። ኣብ ፖላንድ ኣይኮነንዶ ንባንዴራ እታ ሃገር ናይ ካልእ ሃገር ባንዴራ እንተኣናሺኻ'ውን ዘቕጽዕ ሕጊ ኣሎ። ካብቶም ኣብ ሓሸዋ ዝተረፉ ኣሕዋተይ ኣነ ይሓይሽ","len":1446}
{"id":"news-43252585","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43252585","title":"ኣብ ኣውሮፓ ዘጋጠመ በረድ ዝተሰከመ ንፋስ መገዲታት ንኽዕፀዉ ምኽንያት ኮይኑ","summary":"ኣብ ኣውሮፓ ተፈጢሩ ብዘሎ ሓያል ዛሕልን በረድ ዝሓወሰ ንፋስን ቁፅሪ ዝሞቱ ሰባት ናብ 55 በፂሑ።","text":"ዓለማዊ ትካል ጥዕና ብፍላይ ድኻታት፣ ገዛ ዘይብሎምን ስደተኛታትን ነቲ ዛሕሊ ተቓላዕቲ ከምዝኾኑ ሓቢሩ። \"ዛሕሊ ብዝፈጥሮም ሕማማት ኣብ ዝጥቅዑ ኣረጋውያን፣ ህፃናት፣ ሕዱር ሕማማት ዝነበሮምን ኣእምሮኣውን ኣካላውን ፀገማት ጥዕና ዘለዎምን ይርከብዎም\" ክብል ኣብ መግለፂኡ ኣጠንቂቑ። እቲ ዛሕሊ ኣብ እንግሊዝ \"ኣራዊት ምብራቕ\" ብዝብል ክፍለጥ ከሎ፡ ኣብ ሆላንድ ድማ \"ድቢ ሳይቤርያ\" ክብሉ ይፅውዕዎ። ኣብ መዕልቦ ነፈርቲ ደብሊን ዝግበሩ ኣታውን ወፃእን በረራታት ተቛሪፆም'ዮም። ምስቲ ኣብ ኣገልግሎት ዝፍጠር ምትእጉጓል ድማ እቲ ምስራዝ በረራታት ክሳብ ፅባሕ ቀዳም ክቕፅል ከምዝኽእል ይግለፅ። ኣብ ጀኔቫ ዝርከብ መገዲ ኣየር'ውን ትማሊ ሓሙስ በረራታቱ ክስርዝ ተገዲዱ'ዩ። ኣብ ፈረንሳ ጥቓ ከተማ ሞንትፕሊየር ኣስታት 2,000 መኻይን ክንቀሳቐሳ ከምዘይከኣላ ይግለፅ። ገሊኦም እውን ን24 ሰዓታት ከይተንቀሳቐሱ ምፅንሖም ተዛሪቦም። መዕልቦ ነፈርቲ ኣምስተርዳም'ወን ግዳይ እቲ ከቢድ ዛሕልን ንፋስን ኮይኑ'ሎ። መገዲ ኣየር KLM ድማ በረራታት ሰሪዙን ምድንጓያት ኣጋጢምዎን።","len":1449}
{"id":"news-50389494","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50389494","title":"ዋና ፈጻሚ ስራሕ ትዊተር ኣብ ኢትዮጵያ ወይ ናይጀርያ ነዊሕ እዋን ንምጽናሕ ድልየት ኣለዎ","summary":"ዋና ፈጻሚ ስራሕ ትዊተር ጃክ ዶርሰይ ኣብ ኢትዮጵያ ወይ ናይጀርያ ሽድሽተ ኣዋርሕ ንምጽናሕ ድልየት ከምዘለዎ ሓንቲ ዲፕሎማት እንግሊዝ ሓቢራ።","text":"ኣብ ናይጄርያ ላይለዋይ ኮሚሽነር እንግሊዝ ካትሪዮና ሊያንግ ብትዊተር ኣብ ዝዘርግሓቶ ሓበሬታ፡ መስራትን ዋና ፈጻሚ ስራሕን ማሕበራዊ መራኸቢ ትዊተር ጃክ ዶርሰይ፡ ትካሉ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዎ ዕዳጋ ንምዕባይ ዓሊሙ ሽድሽተ ወርሒ ክጸንሕ ትልሚ ኣለዎ ኢላ። ኣብ ዝመጽእ ሓድሽ ዓመት [2020] ናብ ኣፍሪቃ ብምምጻእ፡ ካብ ክልትኤን ሃገራት ኣብ ሓዲአን ንምጽናሕ ከምዝሓሰበ'ውን ገሊጻ። ካብዘን ክልተ ኣፍሪቃውያን ሃገራት ኣብ ሓዲአን ሽድሽተ ወርሒ ንምጽናሕ ዝመረጸሉ ምኽንያት ከኣ ኣብታ ኣህጉር ብዘለወን ብዝሒ ህዝቢ ኣብ ቅድሚት ዝስርዓ ብምዃነን'ዩ። ጃክ ዶርሰይ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ኣፍሪቃ ዑደት እናገበረ ኮይኑ፡ ብሚንስትር ፋይናንስ ነበርን ኣብዚ ሕዚ ኣባል ቦርድ ትዊተርን ጎዚ ኦኮንጆ ትማሊ ኣብ ናይጀርያ ኣብ ዝተገበረሉ እንግዶት ድራር'ዩ ነዚ ዘፍለጠ። ንሱ ሎሚ መዓልቲ ኣብ ጋና ይርከብ። ካብ ሩዝ ዝዳለው ፍሉጥ መግቢ ጋናውያን ድማ ኣብ ትዊተሩ ጠቂዑ'ሎ። ኣብዚ ዝገብሮ ዘሎ ዑደት ንሓደ ወርሒ ዝጸንሕ ዑደት ኣፍሪቃ፡ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃን ኢትዯጵያን'ውን ክበጽሕ ትጽቢት ይግበር።","len":1450}
{"id":"news-48927633","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48927633","title":"ኣብ ክልል ቤኒሻንጉል ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ዝተጠርጠሩ ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም","summary":"ኣብ ማንዱራ፡ ክልል ቤኒሻንጉል ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ዝተጠርጠሩ ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።","text":"ኣብ ቤኒሻንጉል ማንዱራ ኣብ ዝበሃል ወረዳ ብዝተልዓለ ጎንፂ፡ 14 ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ጉዳያት ኮምዩኒኬሽን እቲ ክልል ኣፍሊጡ። እቲ ቤት-ፅሕፈት፡ ንሓላፊ ቢሮ ህንፀት ሰላምን ፀጥታን ኣይተ ኣበራ ጠቒሱ ከምዘፍለጦ፡ ነቲ ዝተፈጠረ ጎንፅን ቅትለትን ብምውዳድ ዝተጠርጠሩ ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። ምስቲ ዘጋጠመ ጎንፂ ተኣሳሲሩ፡ ብርክት ዝበሉ በላሕቲ ነገራትን ብረታትን ካብ ጥርጡራት ከም ዝተተሓዙ ድማ ተገሊፁ። ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ኣብ ዞባ መተከልን ወረዳ ማንዱራን፡ ካብ ዝሓለፈ ሰንበት ጀሚሩ ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ብውሑዱ ሸሞንተ ሰባት ከምዝሞቱን፡ 13 ሰባት ድማ ከምዝትጎድኡን ምምሕዳር ዞባ መተከል ኣይተ ግርማ ታደሰ ንንቢቢሲ ተዛሪቦም። ከም ሓበሬታ እቶም ሓላፊ፡ ኣብቲ ቀበሌ ሓደ መንበሪ ገዛ ክቃጸል እንከሎ፡ ነቲ ኩነታት ንምህዳእ ዝሰርሕ ዝነበረ ፖሊስ እውን ተጎዲኡ እዩ። ብበላሕቲ መሳርሕታትን ብረትን እቲ መጥቃዕቲ ከም ዝተፈፀመ ዝዛረቡ ኣይተ ግርማ፡ ዝተጎድኡ ሰባት ኣብ ሆስፒታላት ፓዊን ቻግኒን ሕክምናዊ ሓገዛት ይግበረሎም ከምዘሎ ገሊፆምልና።","len":1451}
{"id":"49858059","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/49858059","title":"ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ 55 ኣብ በዓል ዳሜራ ዝተሳተፉ ኣመንቲ ኣሲሩ ተባሂሉ","summary":"ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ 55 ኣብ በዓል ዳሜራ ዝተሳተፉ ኣመንቲ ኣሲሩ ክብል ሃገረስብከት ኣዲስ ኣበባ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ኣፍሊጡ።","text":"በዓል ዳሜራ ኣብ 'መስቀል ኣደባባይ'፡ ኣዲስ ኣበባ ተኸቢሩ ሓላፊ ርክብ ህዝብን ፈጻሚ ጉዳያትን ናይቲ ሃገረስብከት መላከ ህይወት ኣባ ወልደየሱስ ሰይፉ: ንቢቢሲ ከም ዝገለጹዎ 33 ካብቶም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተው ምእመናን፡ ኣብ ልዕሊ'ታ ቤተክርስትያን ዝፍጸም መጥቃዕቲ ደው ክብል ዝጽውዕ ጽሑፍ ዘለዎ ማልያታት ብምኽዳኖም ከም ዝተኣስሩ ተዛሪቦም። 'ናይ ቤተክርስትያን ጉዳይ የገድሰኒ'ዩ'፡ 'ምቅጻል ቤተክርስትያን ደው ይበል' ዝብሉ ጽሑፋት ከም ዝነበርዎም ኣባ ወልደየሱስ ጠቒሶም። 12 ካብኣቶም ድማ፡ በሊሕ ነገር ሒዞም ተረኺቦም ብዝብል፡ እቶም ዝተረፉ ኣርባዕተ ከኣ ናይ ካልእ ሰብ መእተዊ ፍቓድ ሒዞም ብምርካቦም'ዮም ተኣሲሮም ይብሉ እቶም መራሒ ሃይማኖት። እቶም ኣብቲ ጽንብል ዝተታሕዙ ሰባት ናብቲ ኣብ ካዛንቸስ ዝርከብ ፖሊስ ጣብያ ከም ዝተወስዱን፡ እቶም መራሒ ሃይማኖት ናብኡ ከይዶም ምስቶም ሓለፍቲ ድሕሪ ምዝርራቦም ግን፡ 37 ካብኦም ብዋሕስ ከም ዝተፈትሑ ገሊጾም። እቲ ዓመት መጸ ዝካየድ ጽምብል ዳሜራ፡ ኣብቲ ኣብ ማእከል ኣዲስ ኣበባ ዘርከብ መስቀል ኣደባባይ'ዩ ዝፍጸም።","len":1454}
{"id":"news-44249277","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44249277","title":"ሞርጋን ፈሪማን፡ ንዝቐረቦ ፆታዊ ትንኮያ ይቕሬታ ሓቲቱ","summary":"ኣመሪካዊ ህቡብ ተዋሳኣይ ሞርጋን ፍሪማን ፡ ብሸሞነተ ደቃንሰተዮን ካልኦት ሓያለ ሰባትን ውዒልዎ ዝተባሃለ ጾታዊ ተግባር ኣምለኪቱ ይቕሬታ ሓቲቱ።","text":"ሞርጋን ፍሪማን፡ ንጓል ኣንስተይቲ ዘይምችኡነት ክስማዓ \"ብፍጹም ዕላማይ\" ኣይነበረን ይብል። ኣብ ኮሜድያዊት ፊልም \"ባንክ ሮበሪ\" ከም ተሓጋጋዚት ፕሮዳኽሽን ኮይና ትሰርሕ ዝነበረት ሃርቨይ ወይንስተይን ንሲኤንኤን( CNN) ከምዚ ክትብል ተዛሪባ። \"ንኣዋርሕ ኣብ ስራሕ ኣብ ዝነበርናሉ እዋን በተዳጋጋሚ ከዳነይ እናቀልዐ ናይ ውሽጢ ስረ ገይርኪዶ ኣናበለ የሸግረኒ ነይሩ\" ኢላ። ወዲ 80 ዓመት ህቡብ ተዋሳኣይ ሞርጋን ፍሪማን ኮነ ኢሉ ንዝኾን ሰብ ዘይምችኡንትን ዘይክብረተን ክስምዖ ዝገበሮ ነገር ከምዘይኮነ ብምግላጽ ይቕሬታ ሓቲቱ። \"ዝኾነ ንዓይ ዝፈልጥኒ ኮነ ምሳይ ዝሰረሐ፡ ኮነ ኢለ ንደቂ ሰባት ሕማቕ ክስመዖም ሕማቕ ተግባር ዝፍጽም ሰብ ኣይኮነኩን\" ክብል መግለጺ ኣውጺኡ። ሞርጋን ፍሪማን፡ \"ንጓል ኣንስተይቲ ዘይምችኡነት ክስማዓ ብፍጹም ዕላማይ ኣይነበረን\" ይብል። ኣብ 2013 ኣብ ፊልም Now You See Me ምስ ሞርጋን ፈሪማን ዝሰርሐት ንሓደሽቲ ተዋሳእቲ ደቀንስትዮ \"ሞረጋን ኣብ ጥቓኽን እንተሃልዩ፡ ኣፍልብኽን ዘርኢ ወይ ጥብቕ ኣቢሉ ዝሕዘክን ክዳን ኣይትከደና\" ኢላ ከምዝምዓደተን ይዛረባ።","len":1458}
{"id":"news-43252586","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43252586","title":"ብበረድ ንዝተትሓዙ ዘወርቲ መኪና ንምድሓን ሰራዊት እንግሊዝ ፃውዒት ቀሪቡሉ","summary":"ብጠንቂ'ቲ ኣብ ኣውሮፓ የጋጥም ዘሎ ከቢድ ዛሕልን በረድን ዝሞቱ ሰባት 55 ከምዝበፅሐ ተገሊፁ።","text":"እቲ ኩነታት ዘተሓሳሰቦ ዓለማዊ ትካል ጥዕና ብፍላይ ድኻታት፣ መንበሪ ገዛ ዘይብሎምን ስደተኛታትን ብዝያዳ ተቓላዕቲ ክኾኑ ከምዝኽእሉ ሓቢሩ። \"ኣረጋውያን፣ ህፃናት፣ ሕዱር ሕማማት ዘለዎም፣ ግዳያት ፀገም ኣካለውን ኣእምሮኣውን ጥዕና ዝኾኑ ሰባት ብሰንኪ ዛሕሊ ንሕማማት ካብ ዝቃልዑ'ዮም\" ኢሉ። ነቲ ዛሕሊ ዝተፈላለዩ ኣስማት ተዋሂብዎ'ሎ። ኣብ እንግሊዝ \"ኣራዊት ምብራቕ\" ክበሃል ከሎ፡ ሆላንዳውያን \"ድቢ ሳይበርያ\" ክብሉ ይፅውዕዎ። ኣብ መዕልቦ ነፈርቲ ደብሊን ዝካየዱ ኣታውን ወፃእን በረራታት ተቛሪፆም። እዚ ምስራዝ በረራታትን ኣብ ኣገልግሎት ዝፍጠር ምትእጉጓላትን ክሳብ ቀዳም ከምዝቕፅል ተገሊፁ። ኣብ ጀኔቫ ዝርከብ መዕርፎ ነፍርቲ'ውን ትማሊ ሓሙስ ተዓፅዩ ነይሩ። እቲ ዝተኣከበ በረድ ብምፅራግ ድማ ናብ ኣገልግሎት ተመሊሱ። ኣብ ፈረናሳ ከተማ ሞንትፐሊየር ኣስታት 2,000 መኻይን መገዲ ክዕፀወን ከሎ፡ ን24 ሰዓታት መገዲ ዝተዓፀዎም ከምዝነበሩ'ውን ተዛሪቦም። መዕርፎ ነፈርቲ ኣምስተርዳምን መገዲ ኣየር ኬኤልኤምን (KLM) እውን ሰሪዘንን ብዙሓት በረራታት ኣደናጉየንን።","len":1460}
{"id":"news-43628855","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43628855","title":"እስራኤል ኣፍሪቃዉያን ስደተኛታት ናብ ሃገራት ምዕራብ ክትሰድድ በጺሓቶ ዝነበረት ስምምዕ ኣጊዳ","summary":"ቐዳማይ ሚኒስትር እስራኤል ቤንጃሚን ኔታኒያሁ ኣብ ዙርያ ኣፍሪቃዉያን ስደተኛታት ምስ ኤጀንሲ ስደተኛታት ዉድብ ሕቡራት ሃገራት በጺሐሞ ዝነበረ ስምምዕ ንግዚኡ ጠጠዉ ክብል ከምዝገበሩ ኣፍሊጦም።","text":"እዚ ስምምዕ ዕላዊ ምስ ኮነ ድሕሪ ዝተወሰኑ ሰዓታት ኣብዝሓ ስደተኛታት ኣብ ዝርከብሉ ደቡብ ቴል ኣቪቭ ከይዶም ምስ ገለ ነበርቲ ክራኸቡ ከምዝደልዩ ብምግላጽ እቲ ስምምዕ ጠጠዉ ኢሉ ክጸንሕ ኣለዎ ኢሎም። እዚ ዉሳነ ካብቲ ዝመርሑዎ ጥምረት ተቓዉሞ ከምዘስዓበ ይንገር። ምስ ኤጀንሲ ስደተኛታት ዉድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተበጽሐ ስምምዕ ሓሙሽተ ዓመት ብዘይሕጋዊ መገዲ ናብ እስራኤል ዝኣተዉ ዕቑባ ዝሓቱ ዘለዉ ኣስታት 16 ሸሕን 250 ስደተኛታት ናብ ሃገራት ምዕራብ ክልኣኹ ዝጠልብ እንትኾን፡ ሃገራት ጀርመን፣ ጥልያንን ካናዳን ድማ ካብ ሞንጎ እተን ስደተኛታት ክቕበላ ዝተብሃላ ሃገራት ከምዝኾና ትማሊ ሓቢሮም'ዮም እቶም ቐዳማይ ሚኒስትር። እቶም ዝተረፉ ድማ ኣብ እስራኤል ቐዋሚ መንበሪ ፍቓድ ክወሃቦም'ዩ። እስራኤል ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣፍሪቃዉያን ስደተኛታት ካብ ሃገራት ክወጹ ትእዛዝ ኣመሓላሊፋ ምንባራ ዝዝከር'ዩ። ነፍሲ ወከፎም 3500 ዶላር እናተዉሃቦም ናብ ትዉልዲ ሃገሮም ወይድማ ናብ ሃገራት ኡጋንዳን ሩዋንዳን ክኸዱ ድማ ኣማራጺ ዝበለቶ ሓሳብ ኣቕሪባ ነይራ'ያ።","len":1466}
{"id":"news-53143852","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53143852","title":"ዞባ ወላይታ፡ ክልል ክኸውን ወሲኑ","summary":"ኣብ ክልል ደቡብ ኢትዮጵያ ዝርከብ፡ ዞባ ወላይታ፡ ሎሚ መዓልቲ ኣብ ዘካይዳ ህጹጽ ኣኼባ፡ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ክምስረት ወሲኑ።","text":"እቲ መግለጺ ከምዝብሎ፡ ቤት ምኽሪ እቲ ዞባ ሕገ መንግስታዊ 'መሰል ዓርሰ ምሕደራ' ተጠቒሙ እቲ ክምስረት ዝወሰኖ ክልል፡ 'ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ወላይታ' ከምዝበሃልን ርእሰ ከተምኡ ኣብ ወላይታ ሰዶ ከምዝኸውንን ኣፍሊጡ። ድሕሪ ሕዚ ቤት ምኽሪ ክልል ደቡብ ዝኾነ ይኾን ንወላይታ ዝትንክፍ ውሳነ ቅድሚ ምውሳኑ፡ ብቤት ምኽሪ እቲ ዞባ ክረአን ክሓልፍን ከምዘለዎ'ውን ጸዊዑ። ኣብ ልዕሊ'ቲ መሓውር ጸጥታ እቲ ክልል'ውን እምነት ከምዘይብሉ ገሊጹ'ሎ። ብዘይካ'ዚ፡ ነቲ ውሳነ ሕጋዊ መልክዕ ዘትሕዝን ዘተግብርን ቤት ጽሕፈት ሴክሬታርያት ከጣየሽ ወሲኑ። ተወልቲ ህዝቢ ወላይታ፡ ኣብ ብዕለት 11\/10\/2012 ዓ.ም ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ቤት ምኽሪ ክልል ደቡብ፡ ከምዘይተረኸቡ ድማ ተፈሊጡ። ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ደቡብ፡ ጉዳይ ወላይታ ኣጀንዳ ኾይኑ ከይቀርብ፡ ዝተፈላለዩ ዕንቅፋታት ክፈጥር ጸኒሑ ክብል'ውን እዚ ኣማስዩኡ ዝወጽአ መግለጺ ይኸስስ። በዚ ምኽንያት፡ ነዚ ህጹጽ ጉባኤ ንምክያድ ከምዝተገደደ ገሊጹ። ዛጊት መንግስቲ ክልል ደቡብ፡ ብዛዕባ'ቲ ውሳነን ክስታትን ዝሃቦ መግለጺ የለን።","len":1467}
{"id":"news-46046737","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46046737","title":"ቦርድ መረፃ፡ ናፃን ተኣማንን ንምግባር ምምሕያሽ ክግበረሉ እዩ፡ ኣብይ ኣሕመድ","summary":"ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ፍራንክፈርት ንኢትዮጵያውያን ኣብ ዘስመዖ ዘረባ፡ ኣብ ትካላት ፍትሒ፣ ፀጥታን መረፃ ቦርድን ተኸታታሊ ናይ ለውጢ ስጉምቲ ከምዝውሰድ ተዛሪቡ።","text":"ትካላት ፍትሒ ገለልተኛን ተኣማንን ንምግባር ዘኽእሉ ስጉምትታት፡ ናይ ፆታ ተሳትፎ 'ውን ኣብ ግምት ኣእትዩ ከምዝሳለጥ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ሓቢሩ። ኣብ ኣውሮፓ ዝቕመጡ ኢትዮጵያውያን ኣብ ፍራንክፈርት ኣብ ዝተኣከብሉ መደረ ዘስመዐ ኣብይ ኣሕመድ፡ ኢትዮጵያ ተለዊጣ ንዜጋታታ እትምቹ ዓባይ ሃገር ከምትኸውን \"ይኣምን! ተስፋ'ውን እገብር!\" ኢሎም። ኣብ ዘረብኡ፡ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ዘበናውን ነታ ሃገር ዝምጥንን ንምግባር ይስራሕ ከምዘሎ እውን ሓቢሩ። ኣብ ኢትዮጵያ፡ ዘስግኡን ተስፋ ዘስንቑን ኩነታት ይፍጠር ከምዘለዉ ዝተዛረበ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ \"ኢትዮጵያ ዝኾነ ሰብ ተላዒሉ ከምድላዩ ዝገብራ ናይ ውልቀ ንብረቱ እንተይኮነትስ፡ ናይ ዘበናት ዕድመ ዘለዋ ዓብይ ህዝቢ ዝመስረታ ዓባይ ሃገር እያ\" ኢሉ። ቅድም ክብል ኣብ ኣመሪካ ከምዝገበሮ ድማ ኢትዮጵያውያን ኣብ መዓልቲ ሓንቲ ዶላር ክልግሱ ሓቲቱ። ኣብቲ ኣብ 'ስታድየም ኮሜርዝ ባንክ ኣሬና' ዝተኻየደ ፍፃመ፡ ካብ ጀርመንን ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳን ዝመፁ ልዕሊ 20 ሽሕ ኢትዮጵያውያንን ትውልደ ኢትዮጵያውያንን ተረኺቦም።","len":1470}
{"id":"news-51046481","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51046481","title":"ኖርወይ፡ ኤርትራውያን ዝርከብዎም 600 ስደተኛታት ካብ ሩዋንዳ ክትወስድ እያ","summary":"ኖርወይ፡ ካብ መዳጎኒታት ሊብያ ወጺኦም ኣብ ሩዋንዳ ንዝጸንሑ ኤርትራውያን ዝርከብዎም 600 ስደተኛታት ክትወስድ ምዃና ገሊጻ።","text":"ኣብ መዓስከር ጋሹራ ዘለዉ ስደተኛታት፡ መብዛሕተኦም ኤርትራውያንን ሶማላውያንን እዮም ኒው ታይምስ ዝበሃል ጋዜጣ ሩዋንዳ ንሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ጠቒሱ ኣብ ዘስፈሮ ጽሑፍ፡ ድሮ ሽወደን ሸውዓተ ስደተኛታት ወሲዳ ከምዘላን ኖርወይ ድማ 500 ክትወስድ ከምእተሰማመዐትን ገሊጹ ነይሩ። ሚኒስተር ፍትሒ ኖርወይ ንሮይተርስ ኣብ ዝለኣኾ መግለጺ ድማ፡ ኣብ 2020 ኖርወይ 600 ስደተኛታት ካብ ሩዋንዳ ክትወስድ ምዃና ኣፍሊጡ። \"ንሕና ንዘይሕጋውያን ኣስገርቲ ሰባት ኣይንድግፍን፤ የግዳስ ነቶም ሓለዋ ዝደልዩ ሰባት ብዝተወደበ መልክዑ ክንቅበል ኢና። እቲ ኣብ ሩዋንዳ ዘሎ መሰጋገሪ መዓስከር ድማ ነዚ ሓጋዚ እዩ\" ምባሉ ሮይተርስ ጠቒሱ። ሩዋንዳ፡ ምስ ትካል ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራትን ምስ ሕብረት ኣፍሪቃን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብዝገበረቶ ስምምዕ እያ ነቶም ኣብ ሊብያ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ተዳጉኖም ዝጸንሑ ስደተኛታት ተቐቢላ። እቶም ስደተኛታት ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ካብ ከተማ ኪጋሊ 55 ኪሜ ርሒቑ ኣብ ዝርከብ መዓስከር ጋሹራ ዘለዉ ኮይኖም፡ መብዛሕተኦም ኤርትራውያንን ሶማላውያንን እዮም።","len":1470}
{"id":"news-46271809","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46271809","title":"የመን፡ ውግእ የመን እንደገና ኣብ ወደብ ሁዳይዳህ ተላዒሉ","summary":"ኣብ ሞንጎ'ቲ ብስዑዲ ዝምራሕ ጥምረትን ተቓወምቲ ሓይልታት ሁቲን መጥቃዕቲ ደው ንምባል'ኳ ኣብ ስምምዕ እንተተበጽሐ፤ ዳግማይ ውግእ ኣብ ከተማ የመን ሁዳይዳህ ከም ዝተጀመረ ተሓቢሩ።","text":"ድሕሪ እቲ ዝተላዕለ ግጭት፡ ወተሃደራዊ ነፈርቲ እቲ ጥምረታዊ ሓይሊ ቦንባታት ከዝንባ ጀሚረን። እዚ፡ ሕቡራት መንግስታት፡ ንምጅማር ዘተ ምዝዛም እቲ ዝዓበየ ሰብኣዊ ቅልውላው ዘስዓበ ግጭት 3 ዓመታት፡ ኣብ ዝዳለውሉ ዘለው እዋን'ዩ። ብተወሳኺ እዚ ግጭት፡ ኣብ ልዕሊ የመናውያን መቀዘፍትን ብርቱዕ ጥምየትን ከም ዘስዓበ ይፍለጥ። እቲ ጎንጺ ዝተፈጥረ ጥመረት ሓይልታት፡ ኣብ'ተን ሁቲ ዝቆጻጸረወን ከተማታት ደብዳብ ነፈርቲ ድሕሪ ምክያዶም ምዃኑ እቲ ብ ኤ ኤፍፒ ዝቀረበ ጸብጻብ የረድእ። ዝሓለፈ ሰሙን ብስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ሃገራትን ግጭት ሁዳይዳህ ደው ክብል ኣዚዘን ኔረን። እዚ ዝገበርናሉ ምኽንያት ነቲ ብሕቡራት ሃገራት ዝምራሕ ዝርርብ ንምድጋፍ እዩ ኢለን። ልኡኽ ወኪል ሕቡራት ሃገራት ኣብ የመን፤ ማርቲን ግሪፍቲዝ በወገኑ፡ እቲ ናይ ሰላም ዝርርብ ቅድሚ መወዳእታ ናይ'ዚ ዓመት'ዚ ክካየድ ዘለዎ ተስፋ ገሊጹ። ሓይልታት ሁቲ ነቲ ኣብ'ቲ ኣብ ወርሒ መስከረም ክካየድ ተሓሲቡ ዝነበረ ዝርርብ ሰላም ከም ዘይተረኽቡ ይፍለጥ። እዚ ግጭት ኣብ 2014 ዝተጀመረ ኮይኑ ካብ 2015 ድማ ናብ ዝኸፍእ ጠርዚ በጺሑ።","len":1477}
{"id":"news-48737995","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48737995","title":"ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ ዝተኻየደ ፈተነ ዕልዋን ቅትለት ጀነራላትን","summary":"ቀዳም ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ከተማ ባህር ዳር ዝተከሰተ ንብዙሓት ካብ ትጽቢት ወጻኢ'ዩ ነይሩ።","text":"ኣብ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ክልል ኣምሓራ ዝተሰምዐ ብርቱዕን ንነዊሕን ዝቀጸለ ቶኵሲ ኣብ ልዕሊ ነበርቲ ስንባደ ፈጢሩ። ኣብቲ ቤት ጽሕፈት ዝተኸሰተ ምልውዋጥ ቶክሲ ደው እንከይበለ ኣብ ካልእ ቤት ጽሕፈታት መንግስቲ'ውን ክስማማዕ ስለ ዝጀመረ ስምንበደ ነበርቲ ባሀር ዳር ወሰኸ። እቲ ዝስማዕ ዝነበረ ቶክሲ ኣብ ልዕሊ ክልል ኣምሓራ ዕልዋ መንግስቲ ንምክያድ ዝተፈተነ ምኳኑ ምስ ተነገረ፡ ከም ናይ ባህርዳር ደኣ ኣይኹን'ምበር ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ መንብሪ ቤት ኢታ ማጆር ሹም ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ጀነራል ሰዓረ መኮንን'ውን ድምጺ ፎኲስ ብረት ተሰምዐ። ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኣብ ባህር ዳርን ዝተሰመዐ ቶኲሲ ዳርጋ ኣብ ተመሳሳሊ ሰዓት ምስ ምዃኑ ድማ እቲ ስርሒት ሓደን ብሓደ ኣክል ዝተዋደደን ክኽውን ይኽእል'ዩ ናብ ዝብል ጥርጣረ ኣምሪሑ። ቀዳምን ሰንብትን እንታይ እዩ ኣጋጢሙ፡ ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ጀነራላት ዝተፈጸመ ቅትለትን ብዛዕባ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝተፈተ ዕልዋን እንታይ ዝተፈለጡ ሓቅታት ኣለዉ። ባህርዳር ቀዳም 16\/2011 ዓ.ም [22 ሰነ 2019] አዲስአበባ ቀዳም 16\/2011 ዓ.ም [22 ሰነ 2019] ሰንበት ሰነ 17\/2011 ዓ.ም 23 ሰነ 2019","len":1481}
{"id":"news-52716428","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52716428","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ኡጋንዳ ንዜጋታታ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ብናጻ ክትዕድል እያ","summary":"ፕሬዝደንት ኡጋንዳ ዩዌሪ ሙሴቬኒ፡ እቲ ናይ ምንቅስቓስ እገዳ ቅድሚ ምልዓሉ ዕድሚኦም ካብ 5 ዓመት ንላዕሊ ንዝኾኑ ብሙሉኦም መንግስቲ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ብናጻ ክዕድሎም እዩ ኢሉ።","text":"ኡጋንዳ፡ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ጀሚራ ኩሉ ሰብ ማስክ ክጥቀም ኣዚዛ እያ። እቲ ፕሬዝደንት ኣብ ቴሌቪዥን እታ ሃገር ቀሪቡ ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፡ ኣብ ውሽጢ ዝቕጽሉ 14 መዓልታት ማስክ ክዕደል ምዃኑ ሓቢሩ። ሓድ ሕድ ዜጋ ድማ ሓንቲ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ካብ መንግስቲ ብናጻ ክትወሃብ እዩ። ድሕሪኡ ድኳናት ክኽፈቱ'ዯም፣ ናይ ህዝቢ መጓዓዝያታት ድማ ክሕዝዎ ካብ ዝግባእ ሰብ ብፍርቂ ነክዮም ክሰርሑ ክግበር እዩ፣ መግቢ ኣብ ዝሽየጠሎም ቦታታት ዝሰርሑ ሰባት ድማ ናብ ገዝኦም ክኸዱ ክፍቀደሎም እዩ። ይኹን'ምበር፡ ኣብ ዶብ ከባቢ ዘለዋ ከተማታት ዝህሉ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ን21 መዓልታት ክዕጾ እዩ። ኩለን ኣብያተ ትምህርቲ ምምሃር ምስትምሃር ክጅምራ ክፍቀደለን እንከሎ፡ ሃገራዊ ፈተና ዝወስዱ ተመሃሮ ጥራሕ ክምህራ ኣለወን ተባሂሉ። ኡጋንዳ ሕጂ'ውን ዶባታ ዕጹዋት ኮይኖም፡ ካብ ምሸት ክሳዕ ወጋሕታ ዝተኣወጀ ኣዋጅ እቶ እቶ'ውን ንዝቕጽሉ 21 መዓልታት ኣብ ቦትኡ ክጸንሕ እዩ። ክሳብ ሕጂ ኣብታ ሃገር 248 ሰባት ብኮሮቫይረስ ክትሓዙ ከለው፡ መብዛሕትኦም መራሕቲ ዶብ ኣቋሪጸን ዝኣትዋ መካይን እዮም ተባሂሉ።","len":1484}
{"id":"news-45041368","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45041368","title":"ኣፍሪቃዊ ዓሌት ምስተረኽቦ ዝተገፍዐ ጻዕዳ አመሪካዊ ፖሊስ","summary":"ኣመሪካዊ ፖሊስ ናይ ዲ.ኤን.ኤ መርመራ ገይሩ ኣፍሪቃዊ መቦቆል ምዃኑ ምስተጠፈልጠ ዓሌታዊ ግፍዒ ኣጋጢሙና ብምባል ካሕሳ ክወሃቦ ተወሲኑ።","text":"ስርጌንተ ብራውን ዝተባህለ ፖሊስ ካብ ክልል ሚሺጋን፡ መሳርሕቱ ናይ ዲ.ኤን.ኤ መርመራ ወጽኢት ምስፈለጡ ናይ ዘርኢ ምስትንዓቕ ስለዘኣይዎ ከሲስዎም። ንሱ ንመሳርሕቱ ካብ 18-33% ሚእታዊት መቦቆል ኣፍሪቃ ኣለኒ ኢሉ ምስ ገለጸሎም ክላገጹለይ ጀሚሮም ይብል። ስርጌንተ ብራውን $65,000 ዶላር ካብ ናይ ከተማ መድሕን ኩባንያ ከቕበል ኢዩ ተወሲኑ። ዝተፈለለዩ ሚድያታት፡ እቲ ናይ መጀመርታ ክሲ ከባቢ $500,000 ዶላር ዝሓትት ከመዝነበረ ይጠቅሱ። ስርጌንተ ብራውን፡ ሓለፊ ፖሊስ 'ኩንታ' (ናይ ባርያ ጠባይ ኣብ መጽሓፍ ሩትስ) ኢሉ ከምዝጸወዖ ከምኡ'ውን ካልኦት መሳርሕቱ \"ብላክ ላቨስ ማተር'' እናበሉ ከምዘዋረድዎ ይገልጽ። ንሱ ''ግብሪ ናይ መሳርሕተይ ኣጸሊሉኒ፡ ሓላፊ ፖሊስ ከምዚ ኢሉ ክጽወዓኒ ኣይኣመንኮዎን'' ብምባል ነቲ ዝተሰመዖ ሕርቃኑ ገሊጹ። ኣብ ሓደ እዋን ምስ ንብረቱ ጸሊም ኣቦ ልደት 18% ሚእታዊት ተጻሒፉዎ ከምዝረኸበ ይዛረብ። እዚ ዓሌታዊ ኣድልዎ ከምዘለዎ ድማ ንማዕከናት ዜና ገሊጹ። ኣብዚ ሰሙን ምምሕዳር እታ ከተማ ጉዳዩ ክፈትሖ ከምዝወሰንን፡ ነቲ ፖሊስ ድማ ኣብ ኣድማዒ ስራሕ ክዋፈር ከመዝሕግዞን ሓቢሮም።","len":1485}
{"id":"news-45140381","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45140381","title":"ንዝሞተት ውላዳ ን16 መዓልታት ተሰኪማ እትዘውር ዓሳ ነባሪ","summary":"ነታ ዝሞተታ ውላዳ ን16 መዓልታት ተሰኪማ ክትዘውር እትርአ ነባሪ ዓሳ ኣብ መላእ ዓለም ቀልቢ ብዙሓት ስሒባ'ላ።","text":"ዓሳ ነባሪ ጄ35 ብሞት ንዝተፈለየታ ውላዳ ንከይትጥሕል ትሕግዛ እታ ዓሳ ነባሪ ንዝሞተት ውላዳ ተሰኪማታ ክትዘውራ ከላ መጀመርታ ዝተርኣየትሉ ኣብ ደሴት ቫንኩቨር ብ24 ሓምለ 'ዩ ነይሩ። ኣብቲ ዓውዲ መፅናፅቲ ዘካይዱ ኣካላት ከምዝሓበርዎ ድማ ክሳብ ብቕድሚ ትማሊ ረቡዕ ንውላዳ ተሰኪማ ኣብቲ ባሕሪ ተራእያ። ብርግፅ ዓሌታት እዛ ነባሪ ዓሳ ('ኪለር ዌል') ንዝሞቱ ደቀን ክሳብ ሓደ ሰሙን ክስከማ ይኽእላ እየን ዝብሉ ተመራመርቲ፡ እዛ ኣደ ግን \"ክብረወሰን ክትሰብር\" ከምዝኸኣለት ገሊፆም። ኣብ ማእከል መፅናዕቲ ነባሪ ዓሳ ዝነጥፉ ተመራማሪ ኬን ባልኮምብ \"ምናልባት ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ክልተ ካልኦት ደቃ ስኢና ክትኸውን ትኽእል'ያ። ንዐኦም ውላድ ምስኣን ኣዝዩ ከቢድ ናይ ሓዘን ስምዒት'ዩ ዝፈጥረሎም\" ኢሎም። ንዝሞተት ውላዳ ተሰኪማ እትዘውር ዓሳ ነባሪ ውላድ እታ ነባሪ ዓሳ ብ24 ሓምለ ከምዝሞተት ከምዝግመት ብምሕባር፡ ምኽንያት ሞታ ከምዘይተፈለጠ ተዛሪቦም። ካናዳን ኣሜሪካን ነዞም ዓሌታት ዓሳ ነባሪ ኣዝዮም ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ (ቁፅሮም ይንክዩ ዘለዉ) ቀተልትን ኣብ ዝብል መዝገብ ኣስፊረንኦም ይርከባ።","len":1489}
{"id":"news-45903664","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45903664","title":"መቐለ - ትግራይ፡ ብጣልያናዊ ኩባንያ ዝተሃነፀ ፋብሪካ ዓለባ ተመሪቑ","summary":"እቲ ትካል ንመባእታዊ ህንፀት እቲ ፋብሪካ 87 ሚልዮን ብር ከምዝወደአሉ፡ ዋና ኣካያዲ ስራሕ እቲ ፋብሪካ ፈደሪኮ ፍራቦኒ ንቢቢሲ ገሊፆም።","text":"ህንጸት እቲ ፋብሪካ ብ2008 ዝተጀመረ እንትኾን፡ ዛጊድ ን1,100 ሰባት ዕድል ስራሕ ከምዝሃበ እቶም ኣካያዲ ስራሕ ተዛሪቦም። ምሉእ ጥረ ኣቑሑት እቲ ፋብሪካ ካብ ሃገራት ጣልያን፣ ሰርቪያ፣ ቻይናን ስሪላንካን ናብ ኢትዮጵያ ከምዝኣቱ'ውን ተገሊፁ። ፍርያት እቲ ፋብሪካ ሙሉእ ንምሉእ ናብ ዓዲ ጥልያን ከምዝለኣኽ ዝገለፁ ዋና ኣማሓዳሪ ፈደሪኮ፡ ካብ 2008\/2016 ኣትሒዙ ወርሓዊ 22 ሚልዮን ብር ኣታዊ ከምዝረኸበ ተዛሪቦም። እቲ ፋብሪካ ዓለባ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ደረጅኡ ስለዘዕበየ ድሕሪ ዝተወሰኑ ኣዋርሕ እቲ ዝፀነሐ ቁፅሪ ዕድል ስራሕ ናብ 1,500 ክብ ክብል ከምዝብል መግለፂ እቶም ዋና ኣማሓዳሪ የረድእ። ፋብሪካ ዓለባ ካልዜዶንያ፡ ብዋናነት ዝተፈላለዩ ዓይነታት ካናቴራን ክዳን ለይቲን ከም ዘፍርይ ተፈሊጡ'ሎ። በዓል ዋና እቲ ፋብሪካ ቬሮነዚ ሳንድሮ ሎምዓልቲ ኣብ ትግራይ ኣሸጎዳ ተረኺቦም ፋብሪከኦም ኣመሪቖም። \"ፋብሪካኻ ስለምንታይ ኣብ ኢትዮጵያ ሃኒፅካዮ ኢሎም ንዝሓቱኒ: ንምንታይ ከ ኣብ ኢትዮጵያ ዘይህነፅ እዩ መልሰይ\" ኢሎም። ካልዜዶንያ ዝበሃል ፋብሪካ ዓለባ ኣብ 50 ሃገራት ዝሰርሕ ስሙይ ትካል ምዃኑ ንምፍላጥ ተኻኢሉ'ሎ።","len":1499}
{"id":"news-45108892","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45108892","title":"ኣብ መላእ ግዝኣት ኒው ሳውዝ ዌልስ፡ ኣውስትራልያ ድርቂ ኣጋጢሙ","summary":"ኣብ ኣውስትራልያ እታ ዝበዝሐ ህዝቢ ዘለዋ ግዝኣት ኒው ሳውዝ ዌልስ፡ ሕዚ ምሉእ ብምሉእ ብድርቂ ተጠቒዓላ ክብሉ ሰብመዚ ኣረጋጊፆም።","text":"ሓረስቶት፡ ንእንስሳቶም ቀለብ ከቕርቡ ከቢድዎም ኣሎ ዝናብ ዘይተርኣየሉ ሓጋይ፡ ነቲ ኣብ ምብራቓዊ ኣውስትራልያ ዘጋጠመ ድርቂ ክጋደድ ምኽንያት ኮይኑ'ሎ። ዳርጋ ርብዒ ፍርያት ሕርሻ ኣውስትራልያ ኣብ ግዝኣት ኒው ሳውዝ ዌልስ እዩ ዝፈሪ ነይሩ። ሎሚ ረቡዕ፡ እታ ግዝኣት 100% ብድርቂ ከምዝተሃሰየት ሰብመዚ ገሊፆም። መንግስቲ ናይታ ግዝኣትን ፌደራልን፡ ንህፁፅ ፈድኤት ዝውዕል 430 ሚልዮን ዶላር ናይ ገንዘብ ሓገዝ ሂቦም። እቲ ገንዘብ፡ ዘራእቶም ንዝተበላሸዎም፣ ሕፅረት ማይን ቀለብ እንስሳትን ንዘጋጠሞም ሓረስቶት መሐገዚ ዝውዕል እዩ። \"ኣብታ ግዝኣት፡ ሓረስቶትና ዝናብ ረኾቦም ክርኢ ዘይተሃንጠየ ዋላ ሓደ ሰብ የለን\" ኢሎም ናይታ ግዝኣት ሚኒስተር መባእታዊ ኢንዱስትሪታት። ዝሓለፈ ሰንበት፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣውስትራልያ ማልኮም ትረንበል፡ እታ ሃገር \"ድርቂ ተደጋጊሙ ዝረኣየላ መሬት\" ኮይና ክብል ሻቕሎቱ ገሊፁ እዩ። ካልእቲ ኲንስላንድ ዝተብሃለት ግዝኣት 'ውን ልዕሊ ፍርቂ ክፋላ ብድርቂ ተጠቒዓ'ላ፡ ኣብ ገለ ክፋል ግዝኣት ቪክቶርያን ደቡብ ኣውስትራልያን 'ውን ደረቕ ኩነታት ኣየር ዓብሊሉ ይረአ።","len":1499}
{"id":"news-44558169","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44558169","title":"ኣቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪቃ ንተበግሶ ሰላምን ምላሽን መራሕቲ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሞጒሱ","summary":"ኣቦ መንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ንዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝምልከት ትማሊ ኣብ ዘዉጽኦ መግለጺ ነቲ ዝርአ ዘሎ እወንታዊ ምዕባለታት ድጋፉ ገሊጹ።","text":"ኣቦመንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋኪ ኢትዮጵያ ብ 5 ሰነ 2018 ንስምምዕ ኣልጀርስ ምሉእ ብምሉእ ንምትግባር ቅሩብነታ ምግላጻን ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ትማሊ 20 ሰነ ናብ ኣዲስ ኣበባ ልኡኽ ከምዝብገስ ምሕባሩን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ አሕመድ ሓንጎፋይ ምባሉን ከም ዘሐጉሶ ኣቦ መንበር እቲ ሕብረት ኣቶ ሙሳ ፋኪ ሓቢሩ። እቲ መግለጺ፡ እዞም መራሕቲ ንዝወሰድዎ ተባዕ ስጉምቲ ክንእድ ከሎ፡ ኣብ መንጎ ጎረባብቲ ሃገራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ናይ ምትሕግጋዝን ጉርብትናን ሓድሽ ምዕራፍ ንምኽፋት ነዚ መገዲ ክዕቅብዎ ተላብዩ። ኣብ 'ዘን ክልተ ሃገራት ዝህሉ ሰላም ኣብቲ ዞባ ኮነ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ፡ ንሰላምን ጸጥታን ከምኡዉን ንምዕባለን ምዉህሃድን፡ ዝህልዎ ኣወንታዊ ጽልዋ ዓቢይ ምኻኑ'ዉን ሓቢሩ። ንሱ ብተወሳኺ፡ ነቲ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ 2013 ዝተሰማምዑሉ፡ 'ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ ንዘሎ ኩሉ ምግርጫዉን ኲናትን ኣብ 2020 መዕለቢ ምርካብ' ዝብል ሽቶና ዝህልዎ ተራ ዕዙዝ ኢዩ ይብል። ኣብ መወዳእታ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ምቅርራብ እዘን ክልተ ኣባል ሃገራት ዘድሊ ሓገዛት ንምግባር ድልዉ ምሕላዉ ይሕብር።","len":1501}
{"id":"news-46573762","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46573762","title":"ሰነዳዊ ፊልሚ ተጠቒምካ መሰል ተኸሰስቲ ምንእኣስ ደው ይበል ተባሂሉ","summary":"ኣብ ትካል ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት (ሂዩማን ራይትስ ዎች) ላዕለዋይ ተመራማሪ ጉዳያት ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ፊሊክስ ሆርን፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰነዳዊ ፊልሚ ተጠቒሙ መሰል ተኸሰስቲ ካብ ምንኣስ ክቑጠብ ጸዊዑ።","text":"ፊሊክስ ሆርን፡ ኣብ ቀረባ እዋናት ብሃገራዊ ቴሌቪዥን እታ ሃገር ዝተቓልሑ፡ ኣብ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላትን ጉዳይ ኮርፖሬሽን ሓጺነ መጺንን ኢንጅነሪንግን (ሜቴክ) ዘድሀቡ ሰነዳዊ ፊልምታት ብምጥቃስ እዩ ነዚ ዝገለጸ። \"መንግስቲ፡ ሰነዳዊ ፊልሚ ተጠቒሙ ካብ ኢድ ኣእታውነት መንግስቲ ናጻ ንዘይኮነ ፍርዲ፡ ህዝቢ ድጋፉ ክህብ ብምግባር፡ ተኸሰስቲ ፍትሓዊ ፍርዲ ናይ ምርካብ መሰሎም ዘናእስ፡ ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕዚ ዝበለ ተግባር ከወግድ ይግብኦ\" ኢሉ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ቅድም ክብል ከምዚ ዝኣመሰለ ስልቲ ይጥቀም ምንባሩ እውን እቲ ተመራማሪ ኣዘኻኺሩ። \"ውሳነ ካብ ፖለቲካዊ ጣልቃ ኣታውነት ናጻ ኮይኑ፤ ብመርትዖን ብሕግን እዩ ክወሃብ ዝግበኦ\" ድማ ኢሉ ፊሊክስ። ቅድም ክብል፡ ኣብዚ ጉዳይ ካብ ጋዜጠኛታት ሕቶ ቀሪቡሎም ዝነበረ ኣብ ፌደራል ዓቃቢ ሕጊ ሓላፊ ህዝባዊ ርክባትን ኮሚዩኒኬሽንን ኣይተ ዝናቡ ቱኑ፡ ትሕዝቶ እቲ ኣብ ጉዳይ ሜቴክ ዘድሃበ ሰነዳዊ ፊልሚ፡ ካብቲ ናብ ቤት ፍርዲ ዝተለኣኸ ዝርዝር ገበን ዝተፈለየ ኣይኮነ ኢሉ። እዚ ድማ ኣብ ሞንጎ ከይዲ ፍትሒ ኢድ ከም ምእታው ዝቑፀር ኣይኮነን ዝብል መልሲ ሂቦም ነይሮም።","len":1518}
{"id":"news-53619696","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53619696","title":"ኣብ ከተማ በርሊን ሳእኒ እትሰርቕ ወኻርያ ተረኺባ","summary":"ኣግራብ ኣብ ዝበዝሖ ወሰናስን ከተማ በርሊን እትነብር ወኻርያ መዛረቢት ማዕከናት ዜና ኮይና ቀንያ።","text":"ከተማ በርሊን ኣብ ተዛማዲ ጸሓይ ዝዓብሎሎ ኩነታት ኣየር እያ ዘላ፡ ሰባት ድማ ፍኩስ ዝበለ ክዳንን ሸበጥን ለቢሶም ምዝዋር እዩም ዘዘውትሩ። ኣብ ኣፍደገ ገዝኦም ዝገደፍዎም ሸበጥን መጉየዩ ሳእንን ብተደጋጋሚ ይጥፍኦም ምህላዉ ዝሕበሩ ሰባት ድማ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ክብርክቱ ጀሚሮም። ብፍላይ ነበርቲ ከባቢ ዘህለንዶርፍ ኣሳእኖም ብለይቲ ካብ ኣፍደገ ገዛ ክስረቕ ምስ ጀመረ ኣብ ዓቢ ምጥርጣር’ዮም ኣትዮም። ኣብ መወዳእታ ሓደ ነባሪ እቲ ከባቢ ኣብ ኣፋ ጽምዲ ጫማ ዝሓዘት ወካርያ ምስ ረኣየ ኣቃልብኡ ክሰሓብ ክኢሉ። ንሱ ምስ ደይሊ ታጋሳፒገል ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት፡ “ክልተ ሰመያዊ ሸበጥ ኣብ ኣፋ ሒዛ እናጎየየት እንከላ እየ ርእየያ” ኢሉ። እታ ወኻርያ ምክትታል ምስ ተገበረላ ኣብ ሰፈራ ልዕሊ 100 ጽምዲ ሸበጥ ክርከብ እንከሎ፡ እቲ ደቂ ተባዕትዮ ንመጉየዩ ዝጥቀምሉ ፎኵስ ኣሳእን ግን ክርከብ ኣይተኻኣለን። ኤዲተር ደይሊ ታጋሳፒገል ፈሊክስ ሃከንባርች ስእሊ ኣሰንዩ ኣብ ትዊተር ምስ ለጠፎ፡ ኣብ ከባቢታት ዘህለንዶርፍ ሳእኒ ጥራይ ዝሰርቕ ስዉር ገበነኛ ኣትዩ ኣሎ እናበሉ ተረበሾም ዝነበሩ ነበርቲ ፍኵስ ዝበሎም ይመስሉ።","len":1518}
{"id":"news-52613341","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52613341","title":"ወተሃደራት ቻይናን ህንድን ኣብ ዶብ ተታዂሶም","summary":"ሓደ መራኸቢ ሓፋሽ ህንዲ ከም ዝጸብጸቦ፡ ወተሃደራት ህንድን ቻይናን ኣብ ገለ ዶባት ተታዂሶም።","text":"ወተሃደራት ቻይናን ህንድን ኣብ ሓበራዊ ዶብ ክልቲኤን ሃገራት ኣብቲ ልውውጥ ተኹሲ፡ ሸውዓተ ወተሃደራት ቻይናን ኣርባዕተ ወተሃደራት ህንድን ድማ ቆሲሎም ክብል ሓደ ወተሃደራዊ ሓላፊ ከምዝተዛረበ ተገሊጹ። እዚ ብቕድሚ ትማሊ ዕለተ ቀዳመ ዘጋጠመ ሃንደበታዊ ክስት፡ ገለ ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ወተገሃደራዊ ሓለፍቲ ከረጋግዕዎ ፈቲኖም ተባሂሉ። ክልቲአን ሃገራት ኣብቲ ነዊሕ ዘራኽበን ዶብ [3400 ኪሎ ሜትሮ] መጠነኛ ጎንጺ ከምዘለዎን ይዝረብ እዩ። ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ተወካሊ ቢቢሲ ከምዝበሎ፡ ኣብቲ ዶብ ብዙሕ ጎሊሁ ኣይውጻእ 'ምበር ሓደ ሓደ ግዘ ምድፍፋእ፣ ምትንዃስን ምፍትታንን እናተደጋገመ ይመጽእ ኣሎ። እቲ ዝቐረበ ናይ ምትንዃስ እዋን፡ ናኩ ኣብ ዝተብሃለ ዶብ ከባቢ ሂማልያ እዩ ተራእዩ ነይሩ። ቻይናን ህንድን ብዶብ ዝተልዓለ ኣብ 1962 ደማዊ ኲናት ኣካይደን እየን። ቀጺሉ ድማ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ 2017፡ ቻይና ኣብ ሓደ ዘየሳንየን ግዝኣት ዶብ መንገዲ ክተስፋፍሕ ምስ ፈተነት ተጓኒፈን ነይረን። ክልቲአን ሃገራት፡ ኣብቲ ከባቢ ዶብ ወተሃደራተን ዝፋጠጥሉ ኩነታት እንተሎ'ኳ፡ ኣብ ዝሓለፉ 40 ዓመታት ተታኺሰን ኣይፈልጣን ነይረን።","len":1522}
{"id":"news-52984506","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52984506","title":"ክልተ ወርሒ ኣብ ባሕሪ ዝገበሩ ስደተኛታት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም","summary":"ኣስታት 270 ዝኾኑ ስደተኛተት ሒዛ ዝነበረት ጃልባ ብማዕበል ተደፊኣ ናብ ማእከል ውቅያኖስ ብምእታዋ፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ከይተጸገዐት ሓያሎ ሳምንታት ዝገበረት'ያ።","text":"እቶም ካብ ሚያንማር ተፈናቒሎም ናብ ባንግላድሽ ዝኣተዉ ሮሂንጃውያን፡ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ካብ ደቡብ ባንግላድሽ ከም ዝነቐሉ ጸብጻባት ገሊጾም። ዕላማ ጉዕዝኦም ናብ ማሌዥያ ንምእታው'ዩ ነይሩ። ትማሊ ሰኑይ፡ ሓለዋ ባሕሪ ማሌዥያ፡ ነታ ጸገም ዘጋጠማ ጃልባ ምስ ረኸቡዋ፡ ገለ ካብቶም ስደተኛታት ናብ ባሕሪ ብምዝላል ናብ መሬት ክሃድሙ ተራእዮም። እንተኾነ ግን፡ ከይሰለጦም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ኣለዉ። ኣብዘን ዝሓለፋ ዓመታት፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ሮሂንጃውያን ብሓገዝ ኣሰጋገርቲ ናብ ማሌዥያ ከም ዝኣተዉ ይንገር። ይኹን 'ምበር እታ ሃገር፡ ብሰንኪ ስግኣት ለበዳ ኮቪድ-19፡ ስደተኛታት ምቕባል ኣቋሪጻ ትርከብ። ኣብታ ጃልባ ሬሳ ናይ ሓንቲ ካብቶም ስደተኛታት ከም ዝጸንሐ ሓለዋ ባሕሪ ማሌዥያ ኣፍሊጦም። ገለ ተጣበቕቲ መሰላት ስደተኛታት ከምዝብልዎ፡ እታ ጃልባ ክትብገስ እንከላ ኣስታት 500 ሰባት ሒዛ ምንባራን፡ ዳርጋ ፍርቆም ካብታ ጃልባ ሃዲሞም ኣትዮም ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ተዛሪቦም። ካብቲ ኣብ ሚያንማር ዘጋጠሞም ጎነጽ ዝሃደሙ ኣስታት ሓደ ሚልዮን ሮሂንጃውያን ስደተኛታት ኣብ ባንግላድሽ ተዓቚቦም ይርከብ።","len":1522}
{"id":"news-43412157","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43412157","title":"ቁርፅራፅ ፕላስቲካ ኣብ ዕሹግ ማይ ተረኺቡ","summary":"ኣብ ልዕሊ ዓበይቲ ዕሹግ ማይ ዘፍርያ ኩባንያታት ዝተገብረ መርመራታት፡ ኣብቲ ዘቕርብኦ ዕሹግ ማይ ኣንኣሽቱ ቁርፅራፅ ፕላስቲክ ከምዝተረኽበ ተገሊጹ።","text":"ኣብቲ ብዓይነቱ ዝዓበየ ዝተኻየደ መርመራ፡ ካብ ትሽዓተ ሃገራት ካብ ዝመጸ 250 ዕሹግ ማያት መርመራ ተኻይዱ። እቲ ብማሕበር ጋዜጠኛታት - ኦርብ ሚድያ [Orb Media] ዝተኻየደ መጽናዕቲ ከምዘምልክቶ፡ ብገምጋም ኣብ ሓደ ሊትሮ ዕሹግ ማይ ኣብ ዝተገብረ መርመራ ዳርጋ 10 ንኣሽቱ ንጣር ፕላስቲክ ከምዝተረኽበ ተፈሊጡ። በንጻሩ እተን መርመራ ዝተኻየደለን ኩባንያታት፡ እቲ ዕሹግ ማይ ዘፍሪ ፋብሪካታተን ልዑል ደረጃ ብዝሓለወ ኣገባብ ከምዝንቀሳቐስ ገሊጸን። እቲ መርመራ ኣብ ፍሬዶንያ ዝርከብ ስቴት ዩኒቨርስቲ ኒው ዮርክ ኢዩ ተኻይዱ። ፕሮፌሰር ሸሪ ማንሶን፡ ናይ ኬሚስትሪ መምህር ኣብቲ ዩኒቨርስቲ፡ ንቢቢሲ ከምዝሓበሮ፡ \"ኣብ ኩለን ዕሹግ ማይ ዘፍርያ ዓበይቲ ኩባንያታት ዘካየድናዮ መርመራታት፡ ንጣር ፕላስቲክ ኣብቲ ዕሹግ ማይ ረኺብና\" ኢሉ። \"እቲ ኣብቲ ዕሹግ ማይ ዝረኸብናዮ ቁጽሪ ናይ ፕላስቲክ ጥፍኣት ዝስዕብ ኣይኮነን፡ ዘሻቕል ግን ኢዩ\"ኢሉ ፕሮፌሰር ማንሶ። እተን ዕሹግ ማይ ዘፍርያ ኩባንያታት ግና፡ ብዝዕባ'ቲ ዝተግብረ መጽናዕቲ ርእይቶአን ክህባ ከለው፡ ፍርያተን ልዑል ደረጃ ናይ ድሕነትን ብቕዓትን ዘማልአ ከምዝኾነ ገሊጸን።","len":1522}
{"id":"news-49506805","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49506805","title":"ስፔን፡ ብሰንኪ ግጉይ መድሓኒት ህጻናት ከም 'ተኹላ' ኣብ ገጾም ጸጉሪ ከብቊሉ ጀሚሮም","summary":"ኣብ ስፔን፡ ብዙሓት ህጻናት ብሰንኪ ዝተውሃቦም ግጉይ መድሓኒት፡ ዘይከምልሙድ ኣብ ገጾም ጸጉሪ ከምዘብቆሉ ሰብመዚ ናይታ ሃገር ተዛሪቦም።","text":"እቶም ህጻናት ኣብ ውሽጢ ሰሙናት ክሓውዩ ትጽቢት ይግበረሎም ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ስፔን፡ 17 ህጻናት በዚ ግጉይ መድሓኒት ከምዝተሃሰዩ ሓበሬታ ቀሪቡ'ሎ። እዚ መድሃኒት፡ ሕማም ከብዲ ንምፍዋስ ነቶም ህጻናት ዝተውሃበ እዩ። እቲ ፈውሲ ሕማም ከብዲ ተባሂሉ ዝተውሃቦም መድሓኒት፡ ምብራሕ (ምርጋፍ ጸጉሪ) ንምሕካም ዝውዕል ባእታ ዝሓዘ እዩ። \"ውላደይ፡ ግምባሩ፣ ምዕጉርቱ፣ ኢዱን እግሩን ብጸጉሪ ክሽፈን ጀሚሩ... ኣዝዩ ዘፍርሕ እዩ\" ኢላ ሓንቲ ኣደ። እቲ ዝተውሃቦም መድሓኒት፡ ሚኖክሲዲል ዝበሃል ባእታ ዝሓዘ ኮይኑ፡ ዕብየት ጸጉሪ ዘነቓቕሕ ከምዝኾነ ተቖጻጸርቲ ገሊጾም። ሃስያ ናይዚ መድሓኒት ብዝምልከት፡ ፈላማይ ሓበሬታ ዝቐረበ ኣብ ወርሒ ሓምለ ኾይኑ፡ ድሕሪ'ዚ እቲ መድሓኒት ኣብ ዕዳጋ የለን። እቲ ንምርጋፍ ጸጉሪ ዘገልግል መድሓኒት፡ ብጌጋ ካልእ መፍለዪ ምልክት ስለዝተጠቀዐሉን ምስቲ ናይ ከብዲ መድሓኒት ስለዝተሓወሰን፡ እዚ ኩነታት ክፍጠር ከምዝኸኣለ ሚኒስትሪ ጥዕና ስፔን ገሊጹ። እቶም ህጻናት ኣብ ውሽጢ ሰሙናት ክሓውዩ ምዃኖምን፡ እቲ ዝቦቐለ ዘየድሊ ጸጉሪ ክረግፍ ምዃኑን ንወለዲ እቶም ህጻናት ተነጊርዎም።","len":1523}
{"id":"news-41344364","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-41344364","title":"\"ናምቢያ\" ኣበይ ትርከብ? ፕረዚደንት ትራምፕ ሓዳሽ ኣፍሪካዊት ሃገር ፈጢሮም","summary":"ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ትማሊ ሮቡዕ ምስ መራሕቲ ኣፍሪካ ኣብ ኒውዮርክ ምስተራኸቡ \"ስርዓት ጥዕና ናምቢያ ዓርሰ (ርእሰ) ምርኮስኡ እናደልደለ እዩ\" ክብሉ ተዛሪቦም።","text":"ፕረዚደንት ትራምፕ ምስ ኣፍሪካውያን መራሕቲ ኣብ ወርሒ ግንበት ኣብ ዝተቓንዐ ጉባኤ ኣባላት ጉጅለ-7 ተራኺቦም ነይሮም። እዚ ድንግርግር ዝተፈጠረ ድማ ብዛዕባ ዕውት ስራሕቲ ሃገራት ኣፍሪካ ክዛረቡ እንከለዉ'ዩ። ኮይኑ ግን በቲ ስም'ቲ እትፍለጥ ሃገር የላን። ነይራ ከኣ ኣይትፈልጥን። እቶም ፕረዚደንት፡ ምናልባት፡ ናሚብያ፣ ዛምቢያ ወይ ድማ ጋምቢያ ክብሉ'ዶ ደልዮም ይኾኑ? ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸቢታት፡ ነቲ ጉዳይ መዘራረቢ ምግባሮም ኣይተረፈን። ዝተፈላለዩ ግምታት ኣብ ምሃብ ከኣ ይርከቡ። ገለ ተጠቀምቲ ትዊተር 'ውን ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ብዛዕባ ኣፍሪካ \"ልዑል ዓቕሚ ቢዝነስ\" ምህላው ንዝሃብዎ መግለፂ ተቓዊሞም። ትራምፕ፡ \"ብዙሓት ሰባት ሃብቲ ክድልቡ ናብ ሃገራትኩም እናኸዱ፡ ብርክት ዝበለ ገንዘብ የፍሰሱ ኣለዉ'ሞ እንኳዕ ሓጎሰኩም ክብል እደሊ...። \" ኢሎም። \"እዚ ንዘሎ ሰፊሕ ኣማራፂታት ዕዳጋ 'ይውክል'...ክኽየድ ዝግባእ ቦታ እናኾነ ከአ'ዩ\" ክብሉ ድማ ሓሳቦም ሂቦም። እቶም ፕረዚደንት \"ናምቢያ\" ካብ ዝብል ኣዘራራቢ ቃል ሓሊፉ፡ ረብሓ ዘለዎም ነጥቢታት ከምዘልዓሉ ብምሕባር ደገፎም ዝገለፁሎም እውን ኣይተሳእኑን።","len":1528}
{"id":"53060014","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53060014","title":"ናይጀርያ፡ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ሰዓት ሓደ ጾታዊ ዓመጽ ዝካየደላ ሃገር","summary":"ኣብ ናይጀርያ፡ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ሰዓታት ሓደ ጾታዊ ዓመጽ ከምዝፍጸም ተሓቢሩ።","text":"ካብ ወርሒ ጥሪ ጀሚሩ ክሳብ ግንቦት ኣብ ዝነበረ ግዜ 717 ጾታዊ ዓመጻት ከምዝተፈጸሙን፡ እዚ ድማ ኣብ ውሽጢ 5 ሰዓት ሓደ ጾታዊ ዓመጽ ከምዝፍጸም ዘርኢ ምዃኑ ሓለፊ ፖሊስ እታ ሃገር ተዛሪቡ። መሓመድ ኣዳሙ፡ እዚ ዝካየድ ዘሎ ጾታዊ ዓመጽ ሓደገኛን እከይ ተግባርን ብምዃኑ፡ ናይጀርያውያን ብዕቱብ ንፖሊስ ክሕብሩ ኣተሓሳሲቡ። እቲ ኣዛዚ ፖሊስ ምስ ፕረዚደንት ናይጀርያ ሙሃማዱ ቡሃሪ ድሕሪ ምርኻቡ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ 799 ጥርጡራት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለውን፡ ካብኦቶም ኣስታት 631 ኣብ ቤት-ፍርዲ ከምዝቐረቡን ጠቒሱ። እንተኾነ ግን፡ ብዛዕባ ፍርዲ እቶም ጥርጡራት ንጹር ሓበሬታ ኣይሃበን። ኣብ ቀረባ እዋን፡ ገለ ግዳያት ዓመጽ ብዘስካሕክሕ መገዲ ተዓሚጸን ተቐቲለን ከምዝተረኽባ ይፍለጥ። እዚ ድማ ኣብ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ናይጀርያ ሓያል ናዕቢ ኣለዓዒሉ ነይሩ። እቶም ናዕበኛታት፡ ሰብመዚ እታ ሃገርን ሕብረተሰብን ዝግባእ ስጉምቲ ክወስዱ ድማ ጸዊዖም። እቲ ኣዛዚ፡ ሓይልታት ጸጥታ ምስ ካልኦት ዘይመንግስታዊ ትካላት ኮይኖም ኣብ ስልጠና፡ ምስ ግዳያት ምስራሕን መርትዖታት ኣብ ምእካብን ከምዘሰርሑ ሓቢሩ።","len":1530}
{"id":"news-53305900","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53305900","title":"ኣብ ከተማ መቐለ 4 ኣባላት ስድራ ብኮሮናቫይረስ ተታሒዞም","summary":"ኣብ ትግራይ፡ ከተማ መቐለ፡ ዓዲ ሓቂ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ኣቦን ሰለስተ ደቁን ብኮሮናቫይረስ ከምዝተትሓዙ ብምርመራ ተረጋጊጹ።","text":"እቶም ስድራ፡ ናብ ካልእቲ ሃገር ዘይተጉዓዙ ከምኡ ድማ በቲ ቫይረስ ምስ ዝተትሓዘ ሰብ ዝፍለጥ ርክብ ዘይብሎምን እዮም። እዚ ድማ፡ ካብ መን ናብ መን ከምዝተመሓላለፈ ዘይፍለጥ ምልባዕ፡ ኣብ'ቲ ሕብረተሰብ ጀሚሩ ከይህሉ ሻቕሎት ፊጢሩ'ሎ። ካብቶም በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ኣባላት ስድራ፡ እቲ ኣቦ፡ ነጋዳይ ምዃኑን ኣብ ቀረባ እዋን ናብ ከተማ ሓውዜን ገይሹ ምንባሩን ዝተፈለጠ ኾይኑ፡ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ኣብ ከተማ መቐለን ሓውዜንን ምርመራታት ክገብር ምዃኑ ገሊጹ። ምስቶም በቲ ቫይረስ ከምዝተትሓዙ ዝተረጋገጸ ሰባት ርክብ ንዝነበሮም እዩ እቲ መርመራ ክግበር። ኣብ ትግራይ ዛጊት በዚ ቫይረስ ከምዝተለኸፉ ብምርመራ ዝተፈለጡ ሰባት ብዝሒ 228 ኮይኑ'ሎ። ካብኣቶም፡ እቶም 131 ድማ ሓውዮም እዮም። ብደረጃ ሃገር ድማ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ብዝሒ ብኮሮናቫይረስ ከምዝተለኸፉ ዝተረጋገጸ ሰባት 6564 በጺሑ። ሚኒስትሪ ጥዕና፡ ትማሊ ኣብ ዘውጸኦ መግልጺ፡ ልዕሊ 3000 ምርመራታት ኣካይዱ፡ 178 በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ሓደሽቲ ሰባት ተረኺቦም እዮም። ብሰንኪ እዚ ሕማም፡ ተወሰኽቲ 2 ሰባት ድማ ሞይቶም። በዚ ምኽንያት ከኣ፡ ዛጊት ናይ ዝሞቱ ሰባት ብዝሒ 118 በጺሑ።","len":1531}
{"id":"news-54136791","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54136791","title":"ዩኒቨርስቲ ኦክስፎርድ ኣቋሪጽዎ ንዝነበረ ፈተነ ክታበት ክጅምሮ እዩ","summary":"ክታበት ኮቪድ-19 ንምርካብ ብዙሕ ጻዕርታት ዝግበር ዘሎ ኾይኑ፡ ካብኣቶም ሓደ ድማ ዩንቨርሲቲ ኦክስፎርድ ዘማዕብሎ ዘሎ ‘ኣስትራዜኒካ’ ዝበሃል ክታበት ልዑል ተስፋ ተነቢርሉ ዘሎ እዩ።","text":"ነዚ ድማ እዩ፡ ብሰሉስ ፈተነ እዚ ክታበት ንግዚኡ ደው ከምዝበለ ምስተገለጸ፡ ንብዙሓት ዘሰምበደ። ትማሊ ቀዳም ድማ፡ መሊሱ ተስፋ ዝህብ ሓበሬታ ተዋሂቡ’ሎ፤ ፈተነ ናይ’ዚ ክታበት ክቕጽል እዩ። እቲ ፈተነ ደው ክብል ዝተገበረ፡ ኣብ ብሪጣንያ ነዚ ክታበት ዝተውሃቦ ሓደ ሰብ፡ ኣብ ጥዕንኡ ገለ ጎድናዊ ሳዕቤናት ስለዝተርኣይዎ እዩ ነይሩ። እቲ ፈተነ ደው ዝበለ ድማ፡ እቲ ጎድናዊ ሳዕቤን ምስ’ዚ ክታበት ዝተሓሓዝ ድዩ ኣይኮነን ዝብል ንምርግጋጽ እዩ ነይሩ። ትማሊ ቀዳም ድማ፡ ፈተነ ናይ’ቲ ክታበት ምቕጻል ውሑስ ከምዝኾነ ዩንቨርሲቲ ኦክስፎርድ ኣፍሊጡ’ሎ። ኣብ ዓለምና፡ ኣስተት 180 ናይ ኮሮናቫይረስ ክታበት ፈተነታት ይካየድ ኣለዉ። ካብዚኦም ግን፡ ዋላ ሓደ ‘ክሊኒካል ፈተነተት’ ዝወደአ ከምዘየለ እዩ ትካል ጥዕና ዓለም ዝገልጽ። እዚ ክታበት፡ ፈላማይን ካልኣይን ምዕራፍ ፈተነታቱ ስለዝተዓወተ፡ ናብ ዕዳጋ ክውዕሉ ከምዝኽእሉ ካብ ዝተገመቱ ክታበታት ሓደ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ክታበት፡ ኣብ ቀረባ እዋን ድማ ሳልሳይ ምዕራፍ ፈተነ ጀሚሩ’ሎ። ኣብ’ዚ ፈተነ ድማ፡ 30 ሽሕ ወለንታውያን፡ ካብ አሜሪካ፣ ብሪጣንያ፣ ብራዚል፣ ደቡብ አፍሪቃ ተሳቲፎም።","len":1532}
{"id":"news-45544637","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45544637","title":"ኢሉድ ኪፕ ቾግ፡ ኣብ በርሊን ሓድሽ ክብረ-ወሰን ዓለም ኣመዝጊቡ","summary":"ኬንያዊ ኢሉድ ኪፕቾግ፡ ኣብ በርሊን ኣብ ዝተኻየደ ዉድድር ማራቶን፡ ናይ ክልተ ሰዓት፡ ሓደ ደቒቕን ሰላሳ ሴኮንድን ሓድሽ ክብረ ወሰን ኣጽሒፉ።","text":"ወዲ 33 ዓመት ኪፕቾግ፡ ናይ ብሕቱ ሓንቲ ደቒቕን ዕስራ ሴኮንድን ብምምሕያሽ፡ ዴኒስ ኪሜቶ ኣብ በርሊን 2014 ኣብ ዝተኻየደ ተመሳሳሊ ዉድድር ኣመዝጊቡዎ ካብ ዝጸንሖ ክልተ ሰዓት፡ ክልተ ደቒቕን ሓምሳን ሸዉዓተን ሴኮንድን ኣመሓይሹዎ። \"ሓጎሰይ ክገልጾ ቃላት'ዩዝሓጽረኒ።ናይ ዓለም ክብረወሰን ምዕታረይ ዚያዳ ኣሐጒሱኒ'ዩ\" ኢሉ ኪፕቾግ። ናይ ኣዋልድ ዉድድር ማራቶን'ዉን ኬንያዊት ግላድየስ ቸሮኖ ዝተዓወተት ኾይና፡ ብ2:18:11 ዉድድራ ዛዚማ። ብኻልኣይ ደረጃ ኢትዮጵያዊት ኣትሌት ሩቲ ኣጋ 2፡18፡34 ሴኮንድ ብምእታዉ ካልአይቲ ኾይና እንትትዛዝም፡ ክትዕወት ትጽቢት ተገይሩላ ዝነበረት ኣትሌት ጥሩነሽ ዲባባ ብ2፡18፡55 ሴኮንድ ብምእታዉ ሳልሰይቲ ኾይና። ኪፕ ቾግ፡ ኣብዚ ዓመት ኣብ ዝተኻየደ ለንደን ማራቶን ንሳልሳይ ግዘ ዝተዓወተ እንትኾን፡ ብነዊሕ ርሕቐት ድማ ቻምፒዮን እቲ ኦሎምፒክ'ዩ። \"ከቢድ ነይሩ\" ዝበለ ኪፕ፡ \"ናይ ባዕለይ ዉድድር'የ ጎይየ፤ ልምምድ ዘስርሑኒ ዝነበሩ፣ ምድላወይን ኣሰልጣንየይን ኣሚነዮም ነይረ። እዚ እምነተይ ድማ ክሳብ እታ ናይ መወዳእታ ኪሎ ሜትሮ ክጎይዪ ሓቦ ኾይኑኒ\" ኢሉ። ስፖርት ምስ ደቂ ኣንስትዮ ይኸይድ' ዶ?","len":1533}
{"id":"news-44686714","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44686714","title":"ዩኒቨርሲቲ መቐለ: ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ፈላሚ ፀወታ ዩኒቨርሲታት ኣፍሪካ ኣሰናዲኡ","summary":"ካብ 18 ሃገራት ኣፍሪካ 57 ዩኒቨርሲታት ዝተሳተፍሉ 9ይ ስፖርታዊ ፃውቲ ዩኒቨርሲታት መላእ ኣፍሪካ ካብ ትማሊ ኣትሒዙ ኣብ ከተማ መቐለ ይካየድ'ሎ::","text":"ተሳታፊት ጋንታ ስፖርት ዩኒቨርስቲ ማከረረ (ኡጋንዳ) ኣብቲ ብኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ (ግእዝ) ካብ 24 ክሻብ 29 ሰነ ዝዘልቕ ስፖርታዊ መድረኽ 980 ስፖርተኛታት ብ10 ዓይነታት ስፖርት ከምዝነሓንሑ ኣተሓባባሪ እቲ መድረኽ ዶ\/ር ከሰተ ለገሰ ንቢቢሲ ገሊፆም:: ጋንታ ተሳታፊት ስፖርታዊ ውድድር ዩኒቨርስቲ መቐለ ኣብቲ ትማሊ ዝተገብረ ድሙቕ መኽፈቲ በዓል ፕረዚደንት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ፕሮፌሰር ክንደያ ገብረህይወት ኣብ ዝተዛረብዎ መልእኽቲ \"ዩኒቨርሲቲ መቐለ ናብ ዝለዓለ ብርኪ ንምውንጣሕ ኣብ ንገብሮ ዘለና ልዑል ፃዕሪ እቲ ሕዚ ነሰናድኦ ዘለና ስፖርታዊ ፃውቲ ዩኒቨርሲቲታት ኣፍሪካ ሓደ ኣብነት እዩ\" ኢሎም። ብሕብሪታት ባንዴራ ኢፌዴሪ ዝደመቐ መኽፈቲ በዓል ኣብቲ ስፖርታዊ ፃውቲ ንኣብነት ካብ ኣብ ናይጀርያ፥ ኡጋንዳ፥ ቦትስዋና፥ ሞሪሸስ፣ ማዳጋስካር ዝርከባ ዩኒቨርሲታት ዝመፁ መናእሰይ ተምሃሮ ብኩዕሶ እግርን ኢድን ከምኡ እውን ብዝተፈላለዩ ዓይነታት ኣትሌቲክስ ክሳተፉ ክነሓንሑ እዮም:: ኣብዚ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ንፈላማ ዝካየድ ዘሎ ፌስቲቫል ስፖርቲ ኣፍሪካ፡ ካብ ዓሰርተ ሓደ ንላዕሊ ዓይነታት ውድድራት ከምዝሳለጡ ምፍላጥ ተኻኢሉ።","len":1534}
{"id":"news-46157747","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46157747","title":"መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ድሕሪ 41 ዓመት ፈላሚ በረርኡ ናብ ሶማሊያ ኣካይዱ","summary":"መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ድሕሪ 41 ዓመታት ፈላሚ በረራ ብምክያድ ናብ ርእሰ ከተማ ሶማሊያ ሞቓዲሹ ሎሚ መዓልቲ ኣትዩ።","text":"ብምስሊ ባንዴራ ሶማሊያ (ፀጋም) ኢትዮጵያ (የማን) ዝተሰርሐ ኬክ እቲ ብቦይንግ 737 ዝተገበረ በረራ፡ ብጓል ኣንተይቲ ኣብራሪት ('ካፒቴን') ተመሪሑ። 50 ተጓዓዝቲ ድማ ኣብቲ ፈላማይን ታሪኻዊን በረራ ተሳፊሮም። ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝተበገሰት ነፋሪት፡ ድሕሪ ናይ ክልተ ሰዓት በረራ ሞቓዲሹ ኣትያ። ኣብ ኢትዮጵያ ኤምባሲ ሶማሊያ 'ፈረስት ካውንስለር' ኣይተ ኣብዱላሂ መሓመድ ኣብቲ በረራ ተረኾቦም። ንሶም ንቢቢሲ ከም ዝተዛረብዎ፡ ምጅማር እቲ በረራ ንርክብ ንግዲ ክልትኤን ሃገራት ዘጠናኽር እዩ። እታ ነፋሪት ካብ ኣዲስ ኣበባ ክትብገስን ሞቓዲሹ ምስ ኣተወትን ድሙቕ ፅምብል ተሰናዲኡ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ሶማሊያ ዝገብሮ በረራ፡ ብምኽንያት እቲ ኣብ 1970ታት ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ ኣብ ሞንጎ ክልትኤን ሃገራት ዝተፈጠረ ጎንፂ ዶብ ኣቋሪፁ ፀኒሑ። ፕረዚደንት ሶማሊያ መሓመድ ኣብዱላሂ ፋርማጆ፡ ምስ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣሕመድን ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቅን ኣብ ኢትዮጵያ ይርከቡ። ጋዜጠኛታት እውን ኣብቲ በረራ ተረኺቦም ኣብ ኢትዮጵያ ኤምባሲ ኤርትራ 'ፈረስት ካውንስለር' ኣይተ ኣብዱላሂ መሓመድ ኣብ ፈላሚ በረራ ኢትዯጵያ ሶማሊያ","len":1534}
{"id":"news-47552434","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47552434","title":"መንግስቲ ክልል ኦሮሚያ ንኢሳት 'ናይ ሓሶት ዜና ብምቅልሑ' ከምዝኸሶ ገሊጹ","summary":"መንግስቲ ክልል ኦሮሚያ፡ ንኢሳት 'ስኑዕ ሓበሬታ ብምቅልሑ' ከምዝኸስሶ፡ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ኮሚዩኒኬሽን እቲ ክልል ኣይተ ኣድማሱ ዳምጠው፡ ትማሊ ንቢቢሲ ገሊጾም።","text":"ምኽንያቱ ድማ፡ ኣብ ዞባ ቄለም ወለጋ፡ ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ተወለድቲ ኣምሓራ ይፈናቕሉን፡ ደቂ ኣንስትዮ እውን ይዕመጻ ከምዘለዋን ኢሳት ዘቃልሖ ሓበሬታ፡ 'ሓሶት ብምዃኑ እዩ' ይብሉ እቶም ሓላፊ። ኣብቲ ክልል፡ ብፍላይ ድማ ዞባ ቄለም ወለጋ፡ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ኣምሓራ ዝበጽሐ መጥቃዕቲ ከምዘየለ፡ እቲ ክልል ትማሊ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ሓቢሩ። ነቲ ጉዳይ ናብ ሕጊ ንምውሳድ ዝወሰንሉ ምኽንያት ድማ፡ እቲ ኢሳት ዘቃለሖ ጸብጻብ ሓሶት ከምዝኾነ ስለዘረጋገጹ ምዃኑ፡ እቶም ሓላፊ ወሲኾም ገሊጾም። ኣካያዲ ስራሕ ኢሳት፡ ኣይተ ታማኝ በየነ ብወገኑ፡ እቲ መጋቢት 2\/ 2011 ዓ.ም ''ኣብ ቄለም ወለጋ ዝነብሩ ተወለድቲ ኣምሓራ ነቲ ከባቢ ገዲፎም ክወጹ ጸቕጢ ይግበረሎም ኣሎ'' ዝብል ጸብጻብ፡ ኣጻርዮም ከምዝሰርሕዎ ተዛሪቡ። ''ንሕና ካብ ህዝቢ እንረኽቦ ሓበሬታ ኣጻሪና ኢና ነቕርብ። ስለዚ ዘቕረብናዮ ዜና ሓቂ እዩ'' ኢሉ ኣይተ ታማኝ። ኢሳት ንምንታይ ኣብቲ ዛንታ ንርእይቶ ክልል ኦሮሚያ ክምዘየካተተ ዝተሓተተ ኣይተ ታማኝ፡ ''መልሲ ዝህብ ሰኢንና'ምበር ፈቲንና ኢና'' ኢሉ። ኢሳት፡ ካብ ክልል ኦሮሚያ ሓበሬታ ንምርካብ ምፍታኑ ግን፡ ኣብ ጸብጻቡ ኣይገለጸን።","len":1535}
{"id":"news-52975303","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52975303","title":"ኣብ ክልል ኣምሓራ፡ ምስ ኣስከሬን ምትንኻፍ ነይርዎም ዝተባሃሉ 45 ሰባት ናብ መወሸቢ ኣትዮም","summary":"ምስ ኣስከሬን ብኮሮናቫይረስ ዝሞተ ሰብ ምንኽኻእ ነይርዎም ዝተባሀሉ 45 ሰባት ናብ መወሸቢ ኣትዮም።","text":"ኣብ ክልል ኣምሓራ ብሓደጋ ምስ ናይ ዝሞተ ውልቀሰብ ኣስከሬን ምትንኻፍ ነይርዎም ዝተበሃሉ 45 ሰባት ብኮሮናቫይረስ ስለዝተጠርጠሩ ናብ መወሸቢ ማእኸል ክኣትዉ ተገይሩ። ኣብ ዞባ ሰሜን ሸዋ ሓላፊት ቤት ጽሕፈት ጥዕና ወረዳ እንሳሮ ሲስተር በቀለች ሞገስ ከምዝሓበረቶ፡ መዋቲ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝነብር ኮይኑ ብዘጋጠሞ ሓደጋ ክሕከም ምስ ጸንሐ እዩ ህይወቱ ዝሓለፈት። ቅድሚ ምሟቱ ንምርመራ ኮሮናቫይረስ ቅምሶ ዝተወሰዶ እዚ ውልቀሰብ፡ ገና ውጽኢቱ ከይተፈለጠ ቤተሰቡ ንኣስከሬኑ ናብ ወረዳ እንሳሮ ይወስድዎ።ውጽኢት ምርመርኡ ምስተረኣየ ድማ ብኮሮናቫይረስ ከምዝተትሓዘ ይፍለጥ። ሽዑ መምርሒ ጥዕና ዞባ ሰሜን ሸዋ ብዝገበሮ ክትትል ኣብታ ወረዳ ኣብ ዝርከብ ቤተክርስትያን ስርዓተ ቀብሩ ከምዝተፈጸመ ምርግጋጽ ከምዝተኽኣለ ሲስተር በቀለች ተዛሪባ።በዚ ምኽንያት ከኣ ምስ ኣስከሬን መዋቲ ምትንኻፍ ነይረዎም ብዝብል ዝተጠርጠሩ 45 ሰባት ናብ ግዚያዊ መወሸቢ ክኣትዉ ተገይሩ። ጸኒሑ'ውን ካብኦም እቶም 19 ሰባት ኣብ ደብረ ብርሃን ናብ ዝርከብ መወሸቢ ከምዝተወሰዱ ሓላፊት ቤት ጽሕፈት ጥዕና ወረዳ እንሳሮ ሲስተር በቀለች ሞገስ ኣፍሊጣ።","len":1540}
{"id":"news-52731063","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52731063","title":"ኣብ መርበብ ንዝተጠናነገ ዓሳነባሪ ዘድሓነ ኣውስትራልያዊ ተቐጺዑ","summary":"ኣብ መርበብ ንዝተታሕዘ ዓሳነባሪ ዘድሓነ ኣውስትራልያዊ፡ ሰብ መዚ በቲ ዝፈጸሞ ተግባር ቀጺዖምዎ።","text":"ብሰሉስ፡ እቲ ዓሳነባሪ ኣብ መርበብ ተጠናኒጉ ዝረኣይዎ ሰባት ናብ ዝምልከቶ ኣካል ሓቢሮም። እንተኾነ፡ ዝኾነ ስጉምቲ ከይተወሰደ ሰዓታት ከም ዝሓለፈ ዝረኣየ: እዚ ሰብ፡ ጃልባኡ ኣልዒሉ ናብቲ ስፍራ ብምኻድ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ዓሳነባሪ ሓምቢሱ ነቲ ጥንግናግ ፈቲሑሉ። ናብቲ ገምገም ምስ ተመለሰ ግና፡ ሰብ መዚ ከም ዝቐጽዕዎ ንመራኸቢ ብዙሓን ኣውስትራልያ ተዛሪቡ። ዛጊት እቲ መቕጻዕቲ እንታይ ከም ዝነበረ እኳ እንተዘይተነጸረ፡ ግዝኣት ኲንስላንድ - ኣውስትራልያ- ንብረት ናይቲ ምምሕዳር ምትንካፍን፡ ናብ ዓሳነባሪ ምቕራብን ዘቕጽዕ ሕጊ ኣለዋ። ካልኦት ሰባት ነቲ ፍጻመ ካብቲ ገምገም ኮይኖም ይዕዘቡዎ ከም ዝነበሩ መራኸቢ ብዙሓን ኣውስትራልያ ጸብጺበን። ኣንደረ ቦረል ዝተብሃለ ሰብ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ እቶም ሰብ መዚ: ሰዓታት ደንጒዮም ከም ዝመጹ ተዛሪቡ። ኣብ ገማግም ኣውስትራልያ፡ ካብ ሻርክ ንምክልኻል ዝዝርጋሕ መርበባት፡ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ብዘስዕቦ ጽልዋ ኣዘራራቢ ኮይኑ ጸኒሑ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብውሕዱ ሓሙሽተ ዓሳ ነባሪ፡ ኣብዞም መርበብ ተታሒዞም ብምርካቦም፡ ካልእ ኣገባብ መኸላከሊ ሻርክ ክግበር ጻውዒት ቀሪቡ ነይሩ።","len":1541}
{"id":"news-50864197","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50864197","title":"ክእሰር ደልዩ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ሰብኣይ ንሕልፈት ተፈሪዱ","summary":"ስራሕ ኣልቦ ጀርመናዊ ሰብኣይ፡ ክእሰር ደልዩ ኣብ ልዕሊ ሓደ ዘዋሪ ብሽክለታ ኮነ ኢሉ መጥቓዕቲ ስለዘውረደ ንሕልፈት ክእሰር ተፈሪዱ።","text":"እቲ ዘዋሪ ብሽክለታ፡ በቲ ዘይፈልጦ ግለ ሰብ ብጽኑዕ ተጎዲኡ ኣብ ሆስፒል ተዓቑቡ ይርከብ። እቲ ወዲ 62 ዓመት ቤት ኣልቦ ሰብኣይ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣትዩ ዘድሊ ሓልዮት ክረክብ ብዝብል ሓሳብ ነቲ መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸሞ ተገሊጹ። እቲ ቤት ፍርዲ፡ ብስሰዐ ገይርዎ ብምባል ንሕልፈት ክኣስሮ ወሲኑ። ብተወሳኺ፡ እዚ ቤት ኣልቦ ሰብኣይ ናይ ኮምፕዩተር ሊቕ ከም ዝነበረን፤ ገንዘቡ ኣብ ኤውሮጳ ብዝገብሮ ዝነበረ ዙረት ከም ዘባኸኖን ስርሑ ከምዝሰኣነን ተፈሊጡ። ነቲ መጥቃዕቲ ክፍጽሞ እንከሎ፡ መንበሪ ገዛ ከም ዘይነበሮን፡ ናይ መኪንኡ ልቸንሳ ከኣ ወዲቑ ሓያል ግዜ ገይሩ ነይሩ። እዚ ሰብኣይ፡ ነቲ ናብኡ ገጹ ዝመጽእ ዝነበረ ወዲ 48 ዓመት በዓል ብሽክለታ በቲ መገዲ ናይ ብሽክለታ እናተጉዓዘ እንከሎ እዩ ሃሪምዎ። እቶም ፈራዶ፡ ነዚ \"ናይ ስሰዐ ግብሪ\" ከም ፈተነ ቕትለት እዮም ርእዮምዎ። እቲ ዘዋሪ ብሽክለታ፡ ብሰንኪ እቲ ሓደጋ፡ ስነ- ኣእምሮኣውን ኣካላውን ማህሰይቲ ከምዝበጽሖ'ውን ተገሊጹ። ኣፈኛ ናይቲ ቤት ፍርዲ ከም ዝሓበሮ፡ እቲ ገዛ ኣልቦ ሰብኣይ፡ ገለ ናይ ጣዕሳ ምልክት ከምዘርኣየን፡ ናይ ጥሮታኡ ገንዘብ ከኣ ነቲ ግዳይ ክህቦ ከም ዝኾነን ሓቢሩ።","len":1542}
{"id":"news-50236151","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50236151","title":"ግሬታ ተንበርግ፡ ባይቶ ኣከባቢ ኖርዲክ ዘቕረበላ ሽልማት ነጺጋቶ","summary":"ግሬታ ተንበርግ፡ \"ምንቅስቓስ ክሌማ፡ ሽልማት ኣየድለዮን\" ብምባል፡ ዝቐረበላ ሽልማትን ገንዘብን ኣይቕበልን ኢላ።","text":"ግሬታ ተንበርግ፡ ዓለማዊ ሰልፊን ተቓውሞን ለውጢ ኩነታት ኣየር ኣበጊሳ \"ፖለቲከኛታትን ኣብ ስልጣን ዘለው ሰባትን፡ ንሳይንስ\" ቆላሕታ ክገብሩ ይግባእ ዝበለት፡ እታ ጓል 16 ዓመት ስዊድናዊት፡ እቲ ሽልማት \"ዓብዪ ክብሪ'ዩ\" ክትብል ድሕሪ ምግላጻ፡ ንባይቶ ኖርዲክ ዘለዋ ምስጋና ገሊጻ። ተንበርግ፡ ኣብዚ ዓመት ሽልማት ኖቤል ሰላም ክትዕወት'ያ ዝብል ትጽቢት'ኳ እንተነበረ፡ ንቀዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ'ዩ ተዋሂቡ። ንሳ፡ ነቲ ሽልማት ክትነጽጎ ዝደረኻ ምኽንያት ንምግላጽ ኣብ ኢንስታግራም ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፡ \"ሃገራት ኖርዲክ፡ ብዛዕባ ክሌማን ከባብያዊ ኩነታትን ዝምልከት ዓብዪ ስም እዩ ዘለወን። ናይ ዘረባን ጥዑማት ቃላትን ጸገም የለን'' ኢላ። እንተኾነ ኣጠቓቕማ ጸዓት ኖርወይ ግን ''ነቲ ካሊእ ታሪኽ'' ይዛረብ እዩ ኢላ። ተንበርግ ኣብ ምክልኻል ለውጢ ክሌማ ንዝነበራ ኣበርክቶ፡ ስዊድንን ኖርወይን ንሽልማት ስለዝሓጸያኣ እያ ዓመታዊ ሽልማት ባይቶ ሓለዋ ከባቢ ኖርዲክ ክትረክብ ኪኢላ። እቲ ናይ ገንዘብ ሽልማት 500 ሽሕ ክሮነር ስዊድን ወይ 40 ሽሕ ፓውንድ ዓዲ እንግሊዝ እዩ። ሽልማት ኣይቕበልን ዝበለ ኣሎ'ዶ? ዴቪድ ቦዊ ኣብ 1976","len":1545}
{"id":"news-50984493","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50984493","title":"ሱዳን፡ ኣብ ምዕራባዊ ዳርፉር ብዘጋጠመ ሓደጋ ነፋሪት ህጻናት ዝርከቡዎም 18 ሰባት ሞይቶም","summary":"ኣብ ሱዳን፡ ምዕራባዊ ዞባ ዳርፉር ብዘጋጠመ ምሕምሻሽ ወታሃደራዊት ነፋሪት 4 ህጻናት ዝርከቡዎም 18 ሰባት ሞይቶም።","text":"ካርታ ሱዳን እታ ካብ ርእሰ ከተማ እቲ ዞባ ኤል ጀነይና ምስተልዓለት ድሕሪ ሓሙሽተ ደቓይቕ ዝወደቐት ነፋሪት፡ ናብቶም ኣብ ዝሓለፉ መዓልትታት ሓያል ዓሌታዊ ጎንጺ ዝተኻየደሎም ከባቢታት ሓገዝ ኣብ ምጉዕዓዝ እያ ነይራ። ኣብታ ነፋሪት ሸውዓተ ሰራሕተኛታት በረራ፣ ሰላስተ ዳያኑን ኣርባዕተ ህጻናት ዝርከቡዎም ሸሞንተ ስቪላትን ዝነበሩ ኮይኑ፡ መንቀሊ እቲ ሓደጋ ከምዘይተፈለጠ ወታሃደራዊ ወሃቢ ቃል መሓመድ ኣልሓሰን ንኤኤፍፒ ተዛሪቡ። ኣብዚ ሰሙን፡ ኣብ ምዕራባዊ ዳርፉር ብዝተወለዐ ጎንጺ ብውሑድ 48 ሰባት ከምዝተቐተሉን 241 ከም ዝቖሰሉን ማሕበር ቀይሕ ወርሒ ሱዳን ገሊጹ። እቲ ጎንጺ፡ ሓደ ዓረባዊ መበቆል ዘለዎ ሰብ ኣብ ዕዳጋ ድሕሪ ምቕታሉ ከም ዝተወለዐ እቶም ሰበስልጣን ተዛሪቦም። ድሕሪ'ዚ ድማ፡ ዓረብ ሚሊሽያ ንተወልድቲ ብሄረ ማሳሊት ብምጥቃዕ፡ ኣባይቶም ከም ዘቃጸሉን ንብረቶም ከም ዝዘመቱን ተፈሊጡ። ኣብዚ እዋን'ዚ እቲ ግጭት ዳግም ምውልዑ ድማ ነቲ ኩነታት ብሰላማዊ ኣገባብ ንምፍትሑ ዘሎ ዕድል ከጸልምቶ ይኽእል'ዩ ተባሂሉ ይስጋእ። ኣብ መንጎ መንግስትን ናይቲ ዞባ ተቓወምትን ክግበር ዝጸንሐ ዝርርብ ተወንዚፉ ከም ዘሎ ተረጋጊጹ።","len":1549}
{"id":"news-55069671","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55069671","title":"ትራምፕ ንኤርትራውያን ሓዊሱ ንገለ ኣፍሪቃውያን ተጉዓዝቲ ሓድሽ እገዳ ኣንቢሩ","summary":"ምምሕዳር ዶናልድ ትራምፕ፡ ዜጋታት 15 ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ቅድሚ ናብ ኣመሪካ ጉዕዞ ምግባሮም ክሳብ 15 ሽሕ ዶላር ብመልክዕ ቦንድ ከትሕዙ ዘገድድ ሓድሽ ግዚያዊ እገዳ ኣንቢሩ።","text":"እቲ ገንዘብ ዝምለስ ከምዝኾነ’ውን ተገሊጹ’ሎ። እዚ ሕጊ፡ ድሕሪ ሓደ ወርሒ ተግባራዊ ክኸውን ከምዝጅምርን፡ ንተኸታታሊ ሽድሽተ ወርሒ ምስቀጸለ ድማ፡ እንተደኣ ውጽኢታዊ ኮይኑ፡ ክቕጽል ከምዝኾነን ተገሊጹ’ሎ። በዚ ሕጊ ዝጽለዋ ሃገራት፡ ኤርትራ፣ ኣንጎላ፣ ቡርኪና ፋሶ፣ ቻድ፣ ዴሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ፣ ጂቡቲ፣ ጋምቢያ፣ ጊኒ-ቢሳው፣ ላይቤሪያ፣ ሊቢያ፣ ሞሪታኒያ፣ ሱዳን፣ ሳኦ ቶሜን ፕሪንሲፔን፣ ኬፕ ቨርዴ ከምኡ ድማ ቡሩንዲ እየን። እዘን ሃገራት ነዚ እገዳ ዝግበረለን ዘሎ፡ ካብቶም ቪዛ ረኺቦም ናብ ኣመሪካ ዝተጉዓዙ ዜጋታተን 10 ምእታዊት ወይ’ውን ልዕሊኡ፡ ካብ’ቲ ዝተፈቐደሎም ግዜ ንላዕሊ ስለዝጸንሑ እዩ ተባሂሉ። ዜጋታት ናይ’ዘን ሃገራት፡ ንዑደት ኮነ ንስራሕ ናብ ኣመሪካ ቅድሚ ምጉዓዞም፡ ከከም ኩነታቱ 5 ሽሕ፡ 10 ሽሕ ወይ’ውን 15 ሽሕ ዶላር ከትሕዙ ትጽቢት ይግበረሎም። ስልጣኑ ከረክብ ኣብ ድርኩኺት ዘሎ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ኣብ’ቲ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ንጉዳያት ኢሚግሬሽን ብልዑል ቆላሕታ እዩ ክከታተሎ ጸኒሑ። ሓድሽ ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ድማ፡ ንብዙሕ ናይ ትራምፕ ፖሊሲታት ኢሚግሬሽን ክቕይሮ ተመጻቢዑ እዩ።","len":1550}
{"id":"news-53563620","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53563620","title":"ኣሜሪካ፡ ሰልፊ ሪፓብሊካን ንቁጠባዊ ሕውየት ዝውዕል ሓደ ትሪልዮን ዶላር ኣሚሙ","summary":"ሰልፊ ሪፓብሊካን ናይ ኣሜሪካ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንዝስዓበ ቁጠባዊ ዕንወት ንምጽጋን ተወሳኺ ሓደ ትሪልዮን ዶላር ክስላዕ እማመ ኣቕሪቡ ።","text":"ኣብ'ዚ ውጥን፡ እቲ 100 ቢልዮን ዶላር ንትምህርቲ ዝውሃብን ንብዙሓት ኣሜሪካውያን ዝጸሉን ኮይኑ፡ ንመብዛሕተኦም ኣሜሪካውያን 1200 ዶላር መነቃቕሒ ክውሃብ ዝእምም እዩ። እዚ ወጺኡ ዘሎ መደብ፡ ነቲ ንነብሲ ወከፍ ስራሕ ኣልቦ ኮይኑ ዘሎ ኣመሪካዊ ንዝወሃብ ዝነበረ 600 ዶላር መነቃቕሒ ዝትክእ'ውን እዩ። እዚ ወጺኡ ዘሎ ውጥን፡ ምስቶም ‘ፈጺሙ ዘየዕግብ መደብ’ ዝብልዎ ዘለዉ ሰልፊ ዲሞክራትስ ዘተ ክካየደሉ እዩ። ኣሜሪካ ክሳብ ሕጂ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንዝሰዓበ ቁጠባዊ ሓርጎጽጎጽ ንምሕዋይ፡ ልዕሊ2.4 ትሪልዮን ዶላር ኣውጺኣ ኣላ። እዚ ንንኣሽቱ ትካላት ንግድን ንውልቀሰባትን ኣብ ምሕጋዝ ዝወጽአ ገንዘብ፡ ክኢላታት ስነ-ቁጠባ እኹል ዘይምዃኑ እዮም ክዛረቡ ጸኒሖም። እዚ ወጺኡ ዘሎ መደብ፡ መንግስቲ ካልእ ዝሓሸ ውጥን ክሳብ ዘምጽእ ነቲ ስራሕ ንዘይብሎም ንሰሙን 600 ዶላር ዝውሃብ ዝነበረ ናብ 200 ዶላር ብምጉዳሉ ካብ ብዙሓት ተቃውሞ ክገጥሞ ከምዝኽል እዩ ዝግለጽ ዘሎ። ሰልፊ ሪፓብሊለካን ነዚ ዝገበረሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ሰባት ካብ ሰሪሖም ብኮፎም ዝኽፈልዎ ይበዝሕ ስለዘሎ፡ እቲ 600 ዶላር መነቓቕሒ ናብ ሰራሕ ክምለሱ ዘተባባዕ ኣይኮነን ብምባል እዩ።","len":1552}
{"id":"news-54463861","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54463861","title":"ኣብ ትግራይ ራያ ዝኣተወ ዕስለ ኣምበጣ ካብ ቁፅፅር ወፃኢ ይኸውን ኣሎ","summary":"ኣብ ደቡብ ትግራይ ራያ ዓዘቦ:፣ ራያ ኣላማጣ፣ ሕንጣሎን ወጀራትን ዝኣተወ ዕስለ ኣምበጣ በረኻ፡ ናብ ብርክት ዝበለ ቦታት ይዝርጋሕ ምህላዉ ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገጠርን ትግራይ ኣፍሊጡ።","text":"እቲ ዕስለ ኣብ ዘራእቲ ሳዕቤን የውርድ ከምዘሎ ድማ ኣብ ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ልምዓት ገጠርን፡ ዳይሬክተር ምክልኻልን ምቁፅፃርን ባልዓትን እፅዋት ኳረንታይንን ኣይተ መብራህቶም ገብረኪዳን ንቢቢሲ ገሊፁ። እቲ ካብ ኣንፈት ዓፋር ዝኣቱ ዘሎ ዕስለ: ኣብ ሓፂር ግዜ ነዊሕ ይጓዓዝ ከምዘሎን በዝሒ ከምዘለዎን ይግለፅ ኣሎ። እቲ ኣብ ሕዛእትን ዘራእትን መሬት ራያ ዓዘቦ፣ ራያ ኣላማጣ፣ ሕንጣሎን ወጀራትን ዝዓለበ ዕስለ ኣምበጣ በረኻ ንምክልኻል፡ ህዝብን መንግስትን ተዋዲዶም ይሰርሑ ከምዘለዉ ኣይተ መብራህቶም ተዛሪቡ። ኮይኑ ግና፡ እቲ ዕስለ ካብ ቁፅፅር ይወፅእ ምህላዉን ልዕሊ ዓቕሚ ይኸውን ስለዘሎን ኩሉ ክተሓባበር ፀዊዑ። ሓረስቶት ናብ ግራቶም ከይዓልብ ይከላኸሉ እኳ እንተሃለዉ: ሰፊሕ ሓገዝ ኣብ ከተማ ዝርከቡ መናእሰይ የድሊ። ብፍላይ 'ርችት' ነቲ ዕስለ ኣብ ምብታን ዝሐሸ ሜላ ኮይኑ ስለዝተረኸበ፡ ሰብ ሃብቲን ካልኦት ዘይመንግስታዊ ትካላትን ሓገዞም ከሕይሉ ኣይተ መብራህቶም ተማሕፂኑ። እቲ ዕስለ ናብ ካልእ ከባቢታት ትግራይ ከይዘምት ኣብ ምክልኻል: ሕዚ እውን ህዝብን ኩሎም ኣካላት መንግስቲን ተዋዲዶም ክሰርሑ እቲ ሓላፊ ኣተሓሳሲቡ።","len":1554}
{"id":"49903869","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/49903869","title":"ኡጓንዳ፡ ህዝቢ ዲጂታላዊ ባጤራ ከይጥቀም ኣተሓሳሲባ","summary":"ሚኒስትሪ ፋይናንስን ማእከላይ ባንክን ኡጓንዳ፡ መንግስቲ ኡጓንዳ ንክሪፕቶካረነሲ (ዲጂታላዊ ባጤራ) ከም መተዓዳደጊ ክውዕል ኣፍልጦ ስለዘይሃቦ ዜጋታቱ ከይጥቀሙሉ ኣተሓሳሲቡ።","text":"ዲጂታላዊ ባጤራ ቢትኮይን ኡጓንዳ፡ ብመንግዲ ኢንተርኔት በዚ ዲጂታላዊ ባጤራ ንዝግበር ናይ ዕድጊ መስርሕ ካብ ዝኸልከላ ብዙሓት ሃገራት ሓንቲ እያ። ኣብ ዓለም ዝርከባ ብዙሓት ባንክታት ብመገዲ ቢት ኮይን፡ ኢተርዩምን ካልኦት ዲጂታላዊ ባጤራታትን ዝግበር ዕድጊ ሻቕሎት ፈጢሩለን ይርከብ። ብፍላይ ቢትኮይን ዝተብሃለ ዲጂታላዊ ባጤራ፡ ኣብ መላእ ዓለም ተጠቃምነቱ እናዛየደ ዝመጽእ ዘሎ ዲጂታላዊ ባጤራ እዩ። መንግስቲ ኡጓንዳ ብክሪፕቶካረንሲ ዝግበር ንግዳዊ ምልውዋጥ ኣፍልጦ ከምዘይህቦ ብምሕባር፡ ህዝቡ ካብ ከምዚ ዓይነት ተግባራት ክጥንቐቕ ኣተሓሳሲቡ። ሚኒስተተር ፋይናንስ ኡጓንዳ ማትያ ኪሳጂ ብወገኑ፡ ኣብ ኡጓንዳ ዝርከቡ ተጠቀምቲ ክሪፕቶካረንሲ ሰባት ንዘይሕጋዊ መዓላን፡ መግዝኢ ዝተኸልከለ ንብረትን ስለዝጥቀምሉ ክጥንቀቕ ኣተሓሳሲቡ። ሚኒስተር ፋይናንስ ማትያ ኪሳጂ፡ መንግስቲ ክሪፕቶካረንሲ ሕጋዊ ዝኾነሉ ኣገባብ የጻሪ ከም ዘሎ ብምሕባር፡ ዲጂታላዊ ባጤራ ብኣገባብ ኣብ ጥቕሚ እንተ ውዒሉ ብመገዲ ኢንቴርነት ኣብ ዝግበር ንግዳዊ ምልውዋጥ ውጽኢታዊ ክኸውን ከምዝኽእል ሓቢሩ። 'ክሪፕቶካረንሲ' ኣዘራራቢ ዲጂታላዊ ባጤራ።","len":1563}
{"id":"53088974","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53088974","title":"ተሸላሚት ኖበል ማላላ ዩሳፍዛይ ቀዳማይ ዲግሪ ወዲኣ","summary":"ንመሰላት ደቂ-ሰብ እትጣበቕ ማላላ ዩሳፍዛይ፡ ኣብ ኣብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ትምህርታ ከምዝወደኣት ሓቢራ።","text":"ንሳ፡ ናይ ዩኒቨርሲቲ መርመርኣ ምስ ወደኣት፡ \"ዝተሰመዓኒ ሓጐስ ወሰን የብሉን\" ክትብል ጽሒፋ። ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ከኣ \"ኣብ ቅድመይ እንታይ ይጽበየኒ ከምዘሎ ኣይፈልጥን\" ክትብል'ውን ኣስፊራ። እታ ጓል 22 ዓመት፡ ኣብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ፖሎቲካ፤ ፍልስፍና ከምኡ'ውን ስነ-ቁጠባ እያ ትመሃር ነይራ። ማላላ፡ ጓል 11 ዓመት ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ንቢቢሲ-ኡርዱ ብዛዕባ ህይወታ ብስቱር ዕለታዊ መዝገብ ከተመሓላልፍ ጀሚራ። ኣብ 2012 ድማ ኣብ ወፍሪ ትምህርቲ-ኣዋልድ ብተወፋይነት እናሰርሐት ብሓደ ወተሃደር ጣሊባን ኣብ ርእሳ ብጥይት ተወቒዓ። መውጋእታ ምስተነግረ ብኡ-ንብኡ ኣቓልቦ ዓለም ስሒቡ። ማላላ፡ ካብቲ መውጋእቲ ምስ ሓወያት ኣብ ኣህጕራዊ መድርኽ ወጺኣ ብትምህርቲ ቖልዑን መሰላት ደቂ-ሰባትን ብዓውታ ናይ ምጉስጓስ ስርሓ ቀጸለቶ። ምስ ኣቦኣ፡ ዝያዲን፡ ኰይና ድማ ማላላ-ፋንድ ዚብል ትካል መስረተት። እቲ ትካላ ድማ \"ኵለን ኣዋልድ ንክምሃራን ከይፈርሃ ንክነብራን\" ዝጉስጉስን ዝሰርሕን እዩ። ኣብ 2014፡ ማላላ፡ እታ ብዕድሜኣ ዝነኣሰት ተሸላሚት ብልጫ-ኖብል ኰይና ተመርጸት። ነቲ ኖበል ምስ ህንዳዊት ተቓላሲት፡ ካይላሽ ሳትያርቲ እያ ተኻፊላቶ።","len":1564}
{"id":"news-51789450","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51789450","title":"ኣልሸባብ፡ ላዕላዋይ ኣዛዚ እስላማዊ ጉጅለ ኣልሸባብ ብደብዳብ ነፋሪት ተቐቲሉ","summary":"ኣብ ሰማልያ፡ ላዕላዋይ ኣዛዚ እስላማዊ ጉጅለ ኣልሸባብ ዝነበረ በሺር መሓመድ፡ ብደብዳብ ነፋሪት ከምዝተቐትለ ሃገራዊ ሬድዮ ሶማልያ ገሊጻ።","text":"ኣብ 2008፡ ኣመሪካ ነዚ ኣዛዚ ንምሓዝ ወይ ንምቕታል ናይ 5 ሚልዮን ዶላር ጉንዖ ኣዳልያ ከምዝጸንሐት ይፍለጥ። ኣመሪካ፡ ብተደጋጋሚ ንኣልሸባብ ዒላማ ዝገበረ መጥቃዕቲ ኣየር ትገብር እያ። እንተኾነ፡ ብዛዕባ ሞት በሺር መሓመድ ዝሃበቶ ርእይቶ የለን። ስድራ በሺር መሓመድ ግን እቲ ኣዛዚ ከምዝሞተ ኣረጋጊጾም ኣለው። ንሱ፡ ኣብ ልዕሊ መዓስከራት ኣመሪካን ከምኡ'ውን ኣብ መሬት ኬንያ መጥቃዕትታት ብምክያዱ እዩ ዝኽሰስ ነይሩ። በሺር መሓመድ፡ 22 ለካቲት ኣብ ደቡባዊ ሶማልያ ሳኮው ኣብ ዝተባህለት ከተማ ብወተሃደራዊ ስርሒት ኣመሪካን ሶማልያን ከምዝተቐትለ እታ ሬድዮ ወሲኻ ሓቢራ። እቲ ዜና ስለምንታይ ክሳብ ሕጂ ከይተነገረ ከምዝጸሐ ግን ዝተፈልጠ ነገር የለን። ጉጅለ ኣልሸባብ ምስ ኣልቃዒዳ ምትሕብባር ዘለዎ ኮይኑ፡ ንዝበዝሐ ደቡባውን ማእከላይን ክፋል ሰማልያ ተቆጻጺርዎ ይርከብ። እዚ ጉጅለ፡ ኣብ ኬንያ ብተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ከምዝፍጽምን፡ ኣብዚ ዞባ ሓደገኛ ዕጡቕ ምዃኑን ይንገረሉ። ዝሓለፈ ወርሒ፡ እዚ ጉጀለ ኣብ ወተሃደራዊ መዓስከር ኬንያን ኣሜሪካን መጥቃዕቲ ኣካይዱ፡ ሰለስተ ወተሃደራት ኣሜሪካን ሓደ ኮነትራክተርን ቀቲሉ ምንባሩ ይዝከር።","len":1565}
{"id":"news-46834006","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46834006","title":"ሙጋቤ: ገንዘብ ዝመልአ ቦርሳ ካብ ሮበርት ሙጋቤ ተሰሪቑ","summary":"ካብ መንበሪ ፕረዚደንት ዚምባብዌ ነበር ሮበርት ሙጋቤ ብስርቂ 150 ሽሕ ዶላር ዝሓዘ ቦርሳ ዝተጠርጠሩ ሰለስተ ሰባት ናብ ፍርዲ ቀሪቦም።","text":"እዞም በዚ ስርቂ ተኸሲሶም ዘለዉ ጥርጡራት፡ ነቲ ሰልዲ ኣብ ምግዛእ መኪና፡ ገዛን እንስሳታትን ከም ዘጥፍእዎ'ዩ ዝጥርጠር። ሓንቲ ካብዞም ጥርጡራት ኮንስታንትያ ሙጋበ ትብሃል ምዃናን፡ ንፕረዚደንት ሮበርት ሙጋቤ ናይ ቀረባ ቤተሰቡ ከምዝኾነትን ብመንግስቲ እትውነን ማዕከን ዜና ኣቃሊሓ። እዚ ዝኾነሉ እዛ ውልቀ ሰብ ናይቲ ኣብ ዝቪምባ ዝብሃል ቦታ ዝርከብ መንበሪ ቤት ሙጋቤ መፍትሕ ስለ ዝነበራ እዩ። እዚ ስርቂ ካብ መጀመርታ ወርሒ ታሕሳስ ክሳብ መጀመረታ ወርሒ ጥሪ ኣብ ዘሎ ግዜ ዝተፈጸም ኮይኑ፡ እቶም ካልኦት ጥርጡራት'ውን ኣብ እዋን ስርቂ ዝተፈጸመሉ ከም ኣጽረይቲ እቲ ገዛ ኮይኖም እዮም ዝሰርሑ ነይሮም። \"ጆሃን ማፑቲሳ ቶዮታን ካምሪን ዋጋ 20 ሽሕ ዶላር ገዛ ክገዝእ ክኢሉ'ዩ\" ክብል ኣኽባሪ ሕጊ ተቨታራሸ ዚንያማባ ናብ ቤት ፍርዲ ክሱ ኣቕሪቡ። ካልእ ጥርጡር'ውን ብዝሑ ብዘይተፈለጠ ገንዘብ ሆንዳ መኪናን ሓሳማታት ዝርከበኦም እንስሳ ከም ዝዓደገ እዚ ዓቓቢ ሕጊ ይዛረብ። ንዝሓለፈ 37 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ወዲ 94 ዓመት ሮበርት ሙጋቤ ኣብ 2017 እዩ ብወተሃደራት ዚምባብዌ ካብ ስልጣን ተኣልዩ። ሮበርት ሙጋቤ መን እዮም? ወያናይ ጅግና'ዶ ወይስ ግዕዙይ መላኺ?","len":1567}
{"id":"news-44734848","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44734848","title":"ደቡብ አፍሪቃ፡ ሃደንቲ ሓርሽ ብኣናብስ ተበሊዖም","summary":"ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ ናብ ዝርከብ መካነ እንስሳት ሾሊኾም ዝኣተዉ ሃደንቲ-ሓርሽ ብኣናብስ ተበሊዖም።","text":"እዞም ሃደንቲ ብውሕዱ ክልተ ሰባት ከምዝኾኑ ተገሚቱ'ሎ። ተረፍ ኣካል ናይቶም ሃደንቲ ዝተረኸበ እንትኾን ንሃደን ሒዞምዎ ዝወፁ ብረትን ምሳርን እውን ተረኺቡ። ካብ ቀረባ ግዜታት ንደሓር ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ሃደን ሓርሽ እናተጋደደ ዝመፀ እንትኾን፤ ምኽንያቱ ድማ ብኽቡር ዋጋ ዝሽየጥ ቀርኒ ሓርሽ ምዃኑ ይግለፅ ኣሎ። ሓርሽ ብበዝሒ ካብ ዝርከበለን ሃገራት ኣፍሪቃ ብተወሳኺ፡ ቻይናን ቬትናምን'ውን በዚ ጉዳይ ተፀጊመን ኣለዋ። ናይቲ መካነ እንስሳት ወናኒ ዝኾነ ግለሰብ ኣብ ፌስቡኩ ከምዝፀሓፎ፡ እቶም ሃደንቲ ፀልማት ጉልባብ ገይሮም እዮም ናብቲ ኸባቢ ኣትዮም። \"ነዞም ሃደንቲ ክንደይ ኣናብስ ከምዝበልዕዎም እኳ እንተዘይፈለጥና፡ ብዙሓት ከምዝኾኑ ግን ንግምት\" ኢሉ። ተረፍ ኣካል ናይቶም ሰባት ምስተረኸበ፡ ምፅራይ ንምግባር እቶም ኣናብስ ብመደንዘዚ ክድቅሱ ተገይሩ። ካልእ ብኣናብስ ዝተበልዐ ሃዳናይ እንተሃልዩ ንምፅራይ ፖሊስ ነቲ ኸባቢ እኳ እንተፈተሸ፡ ገለ ኣፋፍኖት ግን ኣይረኸበን። ሎሚ ዓመት ጥራሕ፡ ኣብዚ መካነ እንስሳት ዝነበሩ ትሸዓተ ሓርሻት ተቐቲሎም'ዮም። ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ድማ ከባቢ 7 ሽሕ ሓርሻት ኣደዳ ሃደንቲ ምዃኖም ይግለፅ።","len":1574}
{"id":"news-50668534","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50668534","title":"ጃልባ ብምግልባጣ ልዕሊ 50 ዘይሕጋውያን ስደተኛታት ጥሒሎም","summary":"ኣብ ገማግም ማውሪታንያ ጃልባ ብምግልባጣ ብውሑድ ካብቶም ኣብ ጃልባ ዝነበሩ 57 ከምዝጠሓሉ ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሓቢሩ።","text":"እዚ ብመንገዲ ኣትላንቲካዊ ውቅያኖስ ናብ ኣውሮጳ ዝወስድ መስመር ብዘይሕጋውያን ስደተኛታት ምዕራብ ኣፍሪቃ ዝውቱር ዝነበረ መስመር እዩ ብመሰረት ካብ ኣጄንሲ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተረኸበ ሓበሬታ፡ እታ ጃልባ ቅድሚ ሰሙን ኣቢላ 150 ስደተኛታት ጽዒና ካብ ገማግም ጋምብያ ከምዝተበገሰት የረድእ። ካብታ ዝተገልበጠት ጃልባ ዝደሓኑ ስደተኛታት ንትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምዝሓበርዎ፡ እታ ጃልባ ናብ ገማግም ሞሪታንያ ኣብ ዝቐረበትሉ ነዳዲ ከምዝወአትን፤ እቲ ኣብ ዝባን እታ ጅልባ ዝነበሩ ስደተኛታት ብጭንቐት ከዕለብጡ ምስ ጀመሩ ሚዛና ስሒታ ከም ዝተገምጠለት ኣረዲኦም። እዚ ብመንገዲ ኣትላንቲካዊ ውቅያኖስ ናብ ኣውሮጳ ዝወስድ መስመር ብዘይሕጋውያን ስደተኛታት ምዕራብ ኣፍሪቃ ዝውቱር ዝነበረ መስመር እዩ። እዚ ንኣትላንቲካዊ ውቅያኖስ ተጠቒምካ ዝግብር ጉዕዞ ሓደገኛ መስመር ኮይኑ፡ ብተደጋጋሚ ሓደጋ ዘጋጥመሉ ዝነበረ ናይ ልዕሊ ሰሙን ጉዕዞ እዩ። እንተኾነ ኣብዚ ሕጂ እዋን ብመንገዲ ሊብያ ኣቢልካ ናብ ኣውሮጳ ዝፍተን ጉዕዞ ዝበዝሑ ስደተኛታት ብምራቕ ኣፍሪቃን ገለ ምዕራብን ምእከላይን ኣፍሪቃ ዝጥቐሙሉ መስመር እዩ።","len":1577}
{"id":"news-50364735","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50364735","title":"ኣብ ቦርሳ ሓደ ናይ ታሪኽ ፕሮፈሰር፡ ኢድ ጓል-ኣንስተይቲ ተረኺቡ","summary":"ሩስያዊ ፍሉጥ ናይ ታሪኽ ፕሮፈሰር፡ ተምሃሪቱ ንዝነበረት ኣፍቃሪቱ ከም ዝቐተለ ተኣሚኑ። ንሱ፤ ኢድ ናይታ ኣፍቃሪቱ ኣብ ቦርሳ ሒዝዎ እንከሎ እዩ ኣብ ሩባ ተታሒዙ።","text":"እዚ ኦለግ ሶኮሎቨ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ወዲ 63 ዓመት ፕሮፈሰር፡ ነቲ ክፍሊ ኣካላታ ክጉሕፎ ናብ ሩባ'ኳ እንተኸደ፡ ሰኺሩ ስለዝነበረ ኣብቲ ሩባ ወዲቑ። ድሕሪኡ፡ ፖሊስ፡ ዝተጐዘየ ኣካል ኣናስታስያ የሸንኮ ዝተባለት ፍቃሪቱ (ጓል 24 ዓመት) ኣብ ኣብ መንበሪ ገዝኡ ረኺቡ። ፕሮፈሰር ሶኮሎቨ፡ ኣብ ናፖልዮንያን ዝተባሃለ ዓውደ-ትምህርቲ ምኩር ብምዃኑ፡ ካብ ሃገረ ፈረንሳ ዝዓበየ ክብሪ ዝተቐበለ እዩ። ጠበቕኡ ንኤ.ፈ.ፒ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እቲ ፕሮፈሰር ገበነኛ ምዃኑ ተኣሚኑ ክብል ተዛሪቡ። ፕሮፈሰር ሶኮሎቨ ንፖሊስ ከም ዝሓበሮ፡ ንኣፍቃሪቱ ኣብ ክትዕ እንከው ከም ዝቀተላን፡ ኣካለታ ከም ዝጐዛዘዮን ሓቢሩ። ንሱ፡ ንሬሳ እታ ኣፍቃሪቱ ጉሒፉ፡ ከም ናፖልዮን ተኸዲኑ፤ ኣብ ኣደባባይ ነፍሰ-ቅትልት ክፍጽም መደብ ከምዝነበሮ ገሊጹ። እዚ ናይ ታሪኽ ምሁር ብዛዕባ ናፖልዮን ብዙሓት መጸሓፈቲ ከምዝጸሓፈ፡ ከምኡ'ውን ናይ ታሪኽ ኣማኻሪ ከም ዝሰርሐን ተፈሊጡ። ንሱን ኣፍቃሪቱን፡ ብሓሳብ ኮይኖም ብርክት ዝበሉ መጻሕፍቲ ኣፍርዮም እዮም። ናቱ ተምሃሮ፡ ተውህቦ ዘለዎ ክብሉ ይግልጽዎ። እቲ ፕሮፈሰር፡ ቋንቋ ፈረንሳ ዝዛረብን፡ ኣባል ዝተፈላለዩ ትካላት መጽናዕቲን እዩ ነይሩ።","len":1579}
{"id":"news-54807818","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54807818","title":"ዲሞክራስያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ምስ ርዋንዳ ዘራኽባ ዶብ ዳግማይ ከፊታቶ","summary":"ዲሞክራስያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ነቲ ቀንዲ ኣብ ከተማ ጎማ ዝርከበ ምስ ርዋንዳ ዘራኽባ ዶብ ዳግማይ ከም ዝኸፈተቶ ሰብ መዚ ከተማ ጎማ ሓቢሮም።","text":"እቲ ቀንዲ መራኸቢ መስመር ክልቲአን ሃገራት ዝኾነ ዶብ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ወርሒ መጋቢት ጀሚሩ ተዓጽዩ ዝጸንሐ ኮይኑ፡ በቲ መስመር ዓበይቲ ናይ ጽዕነት መካይን ጥራይ ክሓልፋ እዩ ክፍቀደን ጸኒሑ። ታሕተዎት ሰብ መዚ ምምሕዳራት ክልቲአን ሃገራት ብሰኑይ ድሕሪ ምርኻቦም፡ ነቶም ብሰንኪ ምዕጻው እቲ ዶብ ዝያዳ ዝተሃሰዩ ተማሃሮን ሰራሕተኛታት ንምሕጋዝ እቲ ዶብ ክፉት ክኸውን ኣብ ምርድዳእ ከም ዝበጽሑ ተሓቢሩ። ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ከተማ ጎማ ትርከቦ ዞባ ሰሜን ኪቩ፡ ካብ ኩለን ዞባታት እታ ሃገር ዝበዝሑ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ዝርከብዎ ዞባ ኮይኑ፡ ርእሰ ከተማ ኪንሳሻ እታ ቀንዲ ማእከል ለበዳ ኮሮናቫይረስ እታ ሃገር ምዃና እዩ ዝግለጽ። ፕረዚደንት ፍሌክስ ትሺሰከዲ ንዝበዝሑ ምስታ ሃገር ዘራኽቦ ዶባት ኣብ ወርሒ መጋቢት ክዕጾ ድሕሪ ምእዛዙ ኣብ ወርሒ ሓምለ ዳግማይ ከፊቱዎ'ኳ እንተነበረ፡ እቲ ንከተማ ጎማ ናብ ከተማ ጊሰኒ ናይ ርዋንዳ ዘራኽብ ዶብ ግን ተዓጽዩ ክጸንሕ ወሲኑ ነይሩ። ብመሰረት ካብ ውድብ ጥዕና ዓለም ዝተረኸበ ሓበሬታ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝልዓለ ቁጽሪ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ኣመዝጊባ።","len":1579}
{"id":"55251860","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/55251860","title":"ኮቪድ-19፡ ኣብዚ ዓመት እቲ ብብዝሒ ኣብ ጉግል ዝተኣለሸ ኮይኑ","summary":"ኣብዛ ብጽልዋታት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝተጠቕዐት ዓመት፡ ኣብ ኬንያ፣ ደቡብ ኣፍሪቃን ናይጄሪያን ኮሮናቫይረስ ኣብ ጉግል ብብዝሒ ዝተኣለሸ ክኸውን ግድን'ዩ።","text":"ኣብታ እዚ ለበዳ ከቢድ ማህሰይቲ ዘውረደላ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ሰባት ብዛዕባ እቶም ዝተነበሩ መምርሒታት ዕጽዋ፣ ዜናታት ሲጋራን ኣልኮላዊ መስተን ዝርዝር ሓበሬታ ንምርካብ ኣብ ጉግል ይእልሹ ነይሮም። ኣብ ኬንያ፡ ምስቲ ለበዳ ብዝተኣሳሰር ኣልኮል ዘለዎ መጽረዪ ኢድ (ሳኒታይዘር) ከመይ ይስራሕ? ዓቕሚ ምክልኻል ሕማማት ብኸመይ ተዕቢ? ዝብሉ ይእለሹ ነይሮም። ሓምሻይ ወለዶ (5ጂ) 'ኣብ ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ እጃም ኣለዎ እዩ' ብዛዕባ ዝብል ዝምቡዕ ሓበሬታ፡ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ካብ ሞንጎ ብብዝሒ ሓበሬታ ክረኽብሉ ዝደለዩዎ'ዩ። ብተወሳኺ፡ ብዛዕባ መረጻ ኣመሪካ፣ ዝርዝር ሓበሬታ ጆ ባይደንን ምኽትሉ ካማላ ሃሪስን'ውን ኣብ ሰለስቲአን ሃገራት ትኹረት ዝሰሓበ ዛዕባ ነይሩ። ብኻልእ ወገን ናይጄሪያውያን፡ ዜናታት ህቡባት ሰባት ክረኽቡ ይደልዩ ነይሮም። ፕሪሚየር ሊግ ዓዲ ኢንግሊዝ ኣብ ኬንያ እቲ ዝለዓለ ትኹረት ዝረኸበ ጉዳይ ኮይኑ፡ 'ፌም' ዝብል ሙዚቃ ኣፍሮ ቢት ዴቪዶ ኣብ ናይጄሪያ ብብዝሒ ኣብ ጉግል ተኣሊሹ። ደቡብ ኣፍሪቃውያን ከኣ ብዛዕባ እቲ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ፍሉጥ ዝኾነ ካብ ፍራምረ ዝስራሕ ኮክቴይል ማርቲን፡ ኣሰራርሕኡ ዝምልከት ንምፍላጥ ይእልሹ ነይሮም።","len":1580}
{"id":"news-51432188","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51432188","title":"ሲያራ ብእተሰምየ ህቡቡላዊ ንፋስ በረራ ተሰናኺሉ","summary":"ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሲያራ ብእተሰምየ ህቦቡላዊ ንፋስ ዝሰዓበ ሕማቕ ኩነታት ኣየር፡ ብዙሕ በረራ ውሽጢ ዓድን ወጻእን ተቛሪጹ።","text":"ኣብዚ ቐዳመ ሰናብቲ ብዝናብ ዝተሰነየ ኣስታት 80 ኪሎሜትር ኣብ ሰዓት ዝሕምበብ ንፋስ ከምዘጋጥመ፡ ክፍሊ ሜትሮልዮጂ ዓዲ እንግሊዝ ሓቢሮም። ስለዝኾነ ተጓዓዝቲ ንመገሽኦም ዳግመ ግምት ክገብሩሉን ኣብ ጉዕዞ ፍጥነት ክቕንሱን፡ ክፍሊ መጓዓዝያ እታ ሃገር ኣተሓሳሲቡ። ናይ ግድን ዘይተርፍ መገሻ እንተኾይኑ ከኣ ሓደጋ ንምንካይ፡ ብባቡራት ክንቀሳቐሱ ይመክር። ምምሕዳር ሂትሮ (ዝዓበየ መዓልቦ ነፈርቲ ዓባይ ብሪጣንያ) ናይ ሎም መዓልቲ በረራ ነፈርቲ ንኩነታት ኣየር ኣብ ግምት ብምእታው፡ ምስ መሻርኽቲ ተረዳዲኡ ከምዘመዓራርዮ ሓቢሩ። ብሪቲሽ ኤየር ወይስ ይኹን ቨርዢን ኤር ላይን፡ ድሮ ሓያሎ በረራታት ሰሪዞም ኣለው። ኣብ መላእ ዓባይ ብሪጣንያ ስኮትላንድ፡ ኣየርላንድ፡ ዌልሽን ኢንግላንድን ናይ ሃገራዊ መጠንቀቕታ ተዋሂቡ ኣሎ። ብፍላይ ኣብ ገለ ክፋል ስኮትላንድ፡ ኣባይትን ትካላት ንግድን ዕልቕልቕ ከጋጥሞም ከምዝኽእል ተፈሪሑ ኣሎ። ክፍሊ ሜትሬዮሎጂ ናይ ጉዕዞ ምስንኻልን ምቁራጽ ሓይሊ ኤለትሪክን ከጋጥም ከምዝኽእል ሓቢሮም። ክፍሊ ምምሕዳር ባቡራት ዓባይ ብሪጣንያ ከኣ ኩለን ባቡራቱ ኣብ ሰዓት ካብ 50 ኪሎ ሜትር ንላዕሊ ፍጥነት ከይከዳ ኣጠንቂቑ ኣሎ።","len":1582}
{"id":"news-51432320","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51432320","title":"ክልተ ወተሃደራት ኣሜሪካ ኣብ ምብራቓዊ ኣፍጋኒስታን ተቐቲሎም","summary":"ኣብ ምብራቓዊ ኣፍጋኒስታን ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ፡ ክልተ ወተሃደራት ኣሜሪካ ተቐቲሎም፤ ሽድሽተ ከምዝተጎድኡ ተገሊፁ።","text":"ኣብ ኣፍጋኒስታን 13,000 ወተሃደራት ኣሜሪካ ኣለዉ ወሃቢ ቃል ወተሃደራት ኣሜሪካ ኮለኔል ሶኒ ለጌት፡ \" ናይ ወተሃደራት ኣፍጋኒስታን ዩኒፎርም ዝተኸደነ ሰብ፡ ኣብ ልዕሊ ወተሃደራት ኣሜሪካ ተኹሲ ብምኽፋት ንክልተ ብምቕታል፡ ንሽድሽተ ድማ ኣቑሲሉ\" ኢሉ። እዚ መጥቃዕቲ ትማሊ ቀዳም ኣብ ምብራቓዊ ኣፍጋኒስታን ግዝኣት ናንጋርሃር ከምዝተፈፀመ ድማ ኣፍሊጡ። ኣሜሪካ ድሕሪ መጥቃዕቲ ግብረ-ሽበራ ትዊን ታወርስ፡ ኣብ 2001 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ንዕጡቓት ጣሊባን ንኽትምክት እያ ናብ ኣፍጋኒስታን ወተሃደራታ ልኢኻ። ዛጊት ኣብታ ሃገር 13 ሽሕ ወተሃደራት ኣሜሪካ ተሪፎም ኣለዉ። ዕላማ እቲ መጥቃዕቲ ግልፂ ከምዘይኮነ ዝሓበረ እቲ ወሃቢ ቃል፡ ንምፅራይ ሓበሬታ ይእክቡ ከምዘለዉ ገሊፁ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር፡ ኣብ ኣፍጋኒስታን ንዝርከቡ ወተሃደራት ዝበጽሐ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ቁጽሪ ወተሃደራት ኣሜሪካ ኣብ ኣፍጋኒስታን ከምዝንኪ ተመፃቢዑ\/ተመባጺዑ ነይሩ። ጣሊባን ኣብ 2001 ካብ ዝነበሮ ሓይልን ዝርገሐን፡ ሕጂ ብዝያዳ ብዙሓት ግዝኣታት ተቖፃፂሩ ይርከብ። ኣብ ሞንጎ ኣሜሪካን እቶም ዕጡቓትን ዝካየድ ዝነበረ ዘተ ሰላም እውን፡ ኣብዚ ቀረባ ኣዋርሕ ተቛሪፁ እዩ።","len":1586}
{"id":"news-55242141","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55242141","title":"ሶማልያ ንኬንያውያን ኣብ ዓዲ ምስ ኣተዉ ትህቦ ዝነበረት ቪዛ ከምእተቋርጾ ኣፍሊጣ","summary":"ክፍሊ ኢሚግሬሽን ሶማሊያ ጸጥታ ንምውሓስን፡ ንምሕደራ ናይቲ መስርሕ ንምምሕያሽን፡ ኬንያውያን ብዘይ ቪዛ ከይኣትዉ ኣዚዙ።","text":"ጸብጻብ ሃገራዊ ሬድዮ ሶማሊያ ከምዘመልከቶ፡ ኬንያውያን ካብ ሃገሮም ተበጊሶም ብቐጥታ ናብ ሶማሊያ ምስኣተዉ ዝወሃቦም ዝነበረ ቪዛ ክቋረጽ ተወሲኑ’ሎ። ስለዝኾነ ድማ ኬንያውያን ናብታ ሃገር ኣብ ዝገብርዎ መገሻ ገና ካብ ሃገሮም ከይተበገሱ ናብ ኤምባሲታት ሶማሊያ ብምኻድ ቪዛ ክሓቱ ከምዝግደዱ ሬድዮ ሞቓዲሹ ዝዘርግሐቶ ሓበሬታ የረድእ። ናይ ዲፕሎማሰኛታት ቪዛ ዝሓዙ ኬንያውያን እንተኾኑ’ውን ብሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሶማሊያ መረጋገጺ ክረኽቡ ግድን ይኸውን። እቲ ሓድሽ መምርሒ ካብ 13 ታሕሳስ 2020 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳ ጀሚሩ ግብራዊ ከምዝኸውን ተፈሊጡ’ሎ። ውሳነ መንግስቲ ሶማሊያ “ምስ ፖሊሲ ምውሓስ ድሕነትን ሓደጋታት ኮሮናቫይረስ ንምንካይ ናይ ኢሚግሬሽን ቁጽጽር ንምጥንኻርን” ኣብ ግምት ዘእተወ ምዃኑ ይግለጽ። ሶማልያ ብድሕሪ’ቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ “ኬንያ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ምርጫ ኢድ ተእቱ’ላ” ብዝብል ኣብታ ሃገር ንዝነበረ ንኣምባሰደር ብምስጓግ፡ ንኣምባሳደራ ድማ ካብ ኬንያ ምስ ሰሓበበት’ያ ናብዚ ውሳነ ዝበጽሐት። ኬንያን ሶማሊያን ኣብ ውቅያኖስ ህንዲ ዘሎ ንኽልትኤን ዘራኽብ ማያዊ ክፋል (ማሪታይም) ይግበኣኒ ብዝብል ኣብ ምስሕሓብ ምጽንሐን ይዝከር።","len":1586}
{"id":"news-49806792","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49806792","title":"ቦይንግ፡ ንግዳያት ሓደጋ ነፋሪት 737 ማክስ፡ 144,500 ዶላር ካሕሳ ክኸፍል'ዩ","summary":"ስድራ ግዳያት ሓደጋታት ቦይንግ 737 ማክስ: ነብሲ ወከፍ 144,500 ዶላር ካሕሳ ካብቲ ኩባንያ ክወሃቡ እዮም።","text":"ስድራ ግዳያት ብነብሲወከፍ 144,500 ዶላር ካሕሳ ክረኽቡ እዮም ኩባንያ ቦይንግ ቅድሚ 2020 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳውያን ንዝቐርቡ ክስታት ክቕበል ጀሚሩ'ሎ። ንቦይንግ ናብ ቤት ፍርዲ ከቕርቡ ይጓየዩ ካብ ዘለዉ መብዛሕቲኦም ጠበቓታት ስድራ ግዳያት ግን፡ ነቲ ፈንድ [ዝቐረበ ጠቕላላ 50 ሚልዮን ገንዘብ] ቅቡል ክገብርዎ ኣይከኣሉን። \"144,000 ዶላር ንዝኾነ ስድራ ግዳይ ክኽሕስ ዝኽእል ተመጣጣኒ ገንዘብ ኣይኮነን\" ይብል ን15 ስድራ ዝወከለ ጠበቓ ኖማን ሁስያን ካብ ቴክሳስ። ንስድራ ግዳያት ዘዕግብ ከም ዘይኮነ ብምግላጽ ድማ፡ ኩሎም ስድራ መልሲ ከም ዝጽበዩ ሓቢሩ። ነፈርቲ 737 ማክስ ብድሕሪ'ቲ ኣብ ልዕሊ ነፈርቲ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ኢንዶነዢያን ዘጋጠመ ሓደጋ ካብ ወርሒ መጋቢት ጀሚረን ካብ በረራ ምስተኣገዳ እየን። በቶም ክልተ ሓደጋታት ድማ ልዕሊ 340 ሰባት ህይወቶም ስኢኖም። ኩባንያ ቦይንግ ኣብ ዝሓለፈ ሓምለ ብሰንኪ'ቶም ሓደጋታት ንዝተሃሰዩ ስድራን ማሕበረሰብን ዝውዕል 100 ሚልዮን ዶላር መዲቡ'ዩ። እቲ ፍርቂ በቲ ሓደጋ ንዝተጸለዉ ማሕበረሰባት፡ ንትምህርትን ካልኦት ልምዓታዊ ፕሮግራማትን ክውዕል፡ ዝተረፈ ፍርቂ [50 ሚልዮን] ገንዘብ ድማ ብቐጥታ ንስድራ ግዳያት ዝኽፈል ከም ዝኸውን ሓቢሩ።","len":1590}
{"id":"news-50114290","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50114290","title":"ኣብ እዋን ፈተና ተምሃሮ ብካርቶን ክሽፈኑ ዝገበረ ቤት ትምህርቲ ይቕረታ ሓቲቱ","summary":"ተምሃሮ ገጾም ብካርቶን ተሸፊኑ ክፍተን ከለዉ ዘርእይ ስእሊ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ተዘርጊሑ መዘራረቢ ድሕሪ ምዃኑ፡ እቲ ቤት ትምህርቲ ይቕሬታ ሓቲቱ።","text":"ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ፡ ትኹረት ዝሰሓበን መቐይዒ ዝኾነን ስእሊ ተምሃሮ እዚ ስእሊ፡ ኣብ ህንዲ ዞባ ካርናታካ፡ ናይ ዩኒቨርሲቲ መእተዊ ፈተና ኬሚስትሪ ክወሃብ እንከሎ'ዩ ተሳኢሉ። ተምሃሮ፡ ኣብ እዋን እቲ ፈተና ካብ ካልኦት ከይቐድሑ ንምክልኻል ብሓደ ገጹ ዝተቐድደ ካርቶን፡ ተሸፊኖም ይረኣዩ። ኣመሓዳሪ ኮሌጅ ሃቬሪ፡ ምቅድዳሕ ንምክልኻል ልሙድ ዘይኮነ መገዲ ምጥቃሞም ብምእማን፡ ብወግዒ ይቕሬታ ሓቲቱ። ንሱ ከም ዝበሎ፡ 'ብፍቓድ' እቶም ተምሃሮ ዝተገበረ ክኸውን እንከሎ፡ ኩሎም ናይ ባዕሎም ካርቶን ሒዞም'ዮም መጺኦም። \"ዋላ ሓደ ኣስገዳድ ኣይነበረን። ኩሎም ተምሃሮ ነቲ ካርቶን ኣይገበርዎን። ገሊኦም ድሕሪ 15 ገሊኦም ድማ ድሕሪ 20 ደቒቕ፡ ኣልየምዎ'ዮም፤ ንሕና'ውን ድሕሪ ሓደ ሰዓት ከውጽኡዎ ሓቢርናዮም ኢና\" ኢሉ። ሓለፍቲ ስራሕ ትምህርቲ እቲ ዞባ፡ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ሓበሬታ ምስ በጽሖም፡ ብቕልጡፍ ናብቲ ኮሌጅ ብምኻድ ኮኒነሞ'ዮም፤ ጠጠው ክብል ከምዝገበሩ'ውን ተገሊጹ። ሓደ በዓል መዚ ትምህርቲ፡ ነቲ ተግባር \"ኢሰብኣዊ\" ክብል ገሊጹዎ። \"ብዛዕባ እዚ መልእኽቲ ምስ በጽሐኒ፡ ናብቲ ኮሌጅ ብምኻድ ብቕልጡፍ ጠጠው ከብልዎ ኣዚዘ'የ\" ከም ዝበለ ታይምስ ኦፍ ኢንዲያ ጸብጺቡ።","len":1601}
{"id":"news-50548273","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50548273","title":"ስደተኛታት፡ ኤርትራውያን ዝርከብዎም 117 ሰባት ካብ ሊብያ ናብ ርዋንዳ ኣትዮም","summary":"ኣብ ሊብያ ካብ ዘለዉ ስደተኛታት፡ እቶም ሳልሳይ ገጽ ናብ ሎሚ ሰኑይ ኣብ ዘውግሐ ለይቲ ናብ ርዋንዳ ኣትዮም።","text":"ገለ ካብቶም ሎሚ ወጋሕታ ናብ ርዋንዳ ዝኣተዉ ስደተኛታት እዞም ሎሚ ወጋሕታ ናብ ርዋንዳ ዝኣተዉ ቁጽሮም 117 ምዃኑ ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሓቢሩ። እዞም 117 ስደተኛታት ምስቶም ኣብ ወርሒ መስከረምን ጥቅምትን ካብ መዳጎኒ ስደተኛታት ሊብያ ናብ ርዋንዳ ዝኣተዉ 189 ስደተኛታት ንምጥርናፍ ካብ ከተማ ኪጋሊ ንሸነኽ ምብራቕ ናብ ዝርከብ ጎሾራ ዝብሃል ቦታ ኣትዮም ኣለዉ። መንግስቲ ርዋንዳ ኣብ ወርሒ መስከረም ካብቶም ኣብ ሊብያ ኣብ መዳጎኒ መዓስከራት ዝርከቡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ስደተኛታት፡ 500 ኣብ ሃገሩ ክቕበል ከምዝተሰማመዐ ዝዝከር እዩ። ካብዞም ሎሚ ንጉሆ ናብ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ኪጋሊ ዝኣተዉ ስደተኛታት እቶም ዝበዝሑ ኤርትራውያንን ሶማልያውያንን ምዃኖም ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሓቢሩ ኣሎ። ኣውሮጳዊ ሕብረት ብወገኑ ስደተኛታት ካብ ሊብያ ናብ ኣውሮጳ ንኸይኣትዉ ንሃገረ ኒጀር ካብዞም ኣብ ሊብያ ዝርከቡ ልዕሊ 4000 ስደተኛታት ንገሊኦም ክትቅበል ሚልዮናት ዶላራት ከምዝኸፈላ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ሰብ መዚ ርዋንዳ ግን ምስ ኣውሮጳዊ ሕብረት ዝኣተዉዋ ስምምዕን ነዞም ስደተኛታት ንምቕባል ዝተለገሰሎም ፋይናንሳያዊ ሓገዝ ከምዘየለ እዮም ዝሕብሩ።","len":1601}
{"id":"news-43086498","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43086498","title":"ደኳትር ደቂ ኣንስትዮ ንምንታይ ትሕቲ ደቂ ተባዕትዮ ይኽፈለን?","summary":"ልምዲ ዘለወን ደኳትር ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ተመሳሳሊ ብርኪ ምስ ዝርከቡ ደቂ ተባዕትዮ ዝንእስ መሃያ ከምዝኽፈለን ቢቢሲ ዘካየዶ መፅናዕቲ ኣረጋጊፁ።","text":"ዝለዓለ ክፍሊት ካብ ዝረኽቡ 100 እንግሊዝውያን፡ ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ይርከብኦም። ፅቡቕ ዝበሃል መሃያ ዝኽፈሎ እንግሊዛዊ ኣስታት 740,000 ፓውንድ እንትኽፈሎ፡ እዚ ድማ ካብታ ዝለዓለ መሃያ እትረክብ ብክልተን ፈረቓን ዕፅፊ ይዛይድ። ሓንቲ ናይ ሙሉእ መዓልቲ ስራሕ ዝተቖፀረት በዓልቲ ሞያ ብማእኸላይ ገምጋም ዓመታዊ ኣታዊኣ ብኣስታት14,000 ፓውንድ ይንእስ። እዚ ድማ 12 ሚኢታዊት ናይ ክፍሊት ኣፈላላይ ከምዘሎ የረድእ። ነባራት ደኳትር ደቂ ኣንስትዮ ነዚ ኣመልኪተን ኣብ ዝሃብኦ ርእይቶ \"ዘሕርቕ\" ከምዝኾነ ብምግላፅ፤ ኣብ ዓውዲ ሕክምና ኣብ ዘለው ሰብ-ሞያ ፆታ መሰረት ዝገበረ ኣፈላላይ ክፍሊት ንኽፀብብ ብዙሕ ክስራሕ ከምዝግባእ ሓቢረን። ሓቅታት ብቑፅሪ ገለ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ደኳትር ኣብ ዝሃብዎ ርእይቶ፡ ገለገሊኡ ኣፈላላይ ክፍሊት ዝፍጠር ደቂ ተባዕትዮ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ብዝበለፀ ተወሰኽቲ ሰዓታት ወይ ድማ ካብ ሰዓት ስራሕ ወፃኢ ስለዝሰርሑ ከምዝፍጠሩ ሓቢሮም። ካብዚ ወፃኢ ዝፍጠሩ ኣፈላላያት ግን ፍትሓዊ ከምዘይኮኑ ገሊፆም። ዶክተር ሳሊ ዴቪስ ካብ 'ሜዲካል ዉሜንስ ፌደሬሽን'፤ ደቂ ኣንስትዮ ቆልዓ እንትወልዳ ዝድሕራሉ ኩነታት ስለዘሎ ደገፍ ከምዘድልየን ተዛሪበን።","len":1602}
{"id":"news-51631457","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51631457","title":"ትግራይ ሓዊሱ ኣብ ሽዱሽተ ክልላት ለበዳ ሕማም ንፍዮ ከም ዝተርኣየ ተገሊጹ","summary":"ኣብ 30 ወረዳታት ኢትዮጵያ ለበዳ ሕማም ንፍዮ ከም ዝተኸሰተ ኢንስቲትዩት ሕብረተሰብ ጥዕና ኢትዮጵያ ገሊጹ።","text":"ዛጊድ ድማ፡ ሓሙሽተ ሰባት በቲ ለበዳ ከም ዝሞቱ ተፈሊጡ። ካብቶም ዝሞቱ፡ እቶም ሰለስተ ኣብተን ለበዳ ዝተርኣየለን ወረዳታት ዝነበሩ ከም ዝኾኑ ዳይሬክተር ቁጽጽር ሓደጋ ጥዕና ሕብረተሰብን ግብረ መልስን ኣቶ መስፍን ወሰን ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እተን እቲ ሕማም ብመልክዕ ለበዳ ኣብ 30 ወረዳታት ክልላት ትግራይ፣ ኦሮምያ፣ ኣምሓራ፣ ደቡብ፣ ዓፋርን ሶማልን ከም ዝተርኣየ'ውን ሓቢሩ። እተን እቲ ለበዳ ዝተርኣየለን ወረዳታት ኣብ ገጠራት እተን ክልላት ከም ዝኾና ዝሓበረ ኣቶ መስፍን፡ መብዛሕተአን ድማ ኣብ ክልላት ኣምሓራ፣ ኦሮምያን ደቡብን ዝርከባ እየን እየን ኢሉ። ኣብዚ ሰሙን ጥራሕ 228 ሰባት ብሕማም ንፍዮ ከም ዝተትሓዙ እቲ ዳይሬክተር ወሲኹ ሓቢሩ። ጸብጻባት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከም ዘመላኽትዎ፡ ሕማም ንፍዮ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ኣብ ኢትዮጵያ ዝተርኣየ ኮይኑ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሚያዝያ ድማ ኣብ ክልላት ኦሮምያን ሱማሌን በቲ ሕማም ሰባት ከም ዝሞቱ ተገሊጹ ነይሩ። ኣብ መላእ ዓለም፡ ለበዳ እቲ ሕማም እናዓበየ ዝመጸ ኮይኑ፡ ኣብ 2018 ጥራሕ ልዕሊ 140 ሽሕ ሰባት ከም ዝሞቱ መጽናዕቲታት ይሕብሩ። ካብቶም መወትቲ እቶም ዝበዝሑ ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ዕድሚኦም ህጻናት ከም ዝኾኑ ይግለጽ።","len":1603}
{"id":"news-52113389","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52113389","title":"ሃገራዊ መረጻ ኢትዮጵያ ናብ ዘይተፈለጠ እዋን ተናዊሑ","summary":"ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ተሓሲቡ ዝነበረ ሃገራዊ ምርጫ [መረጻ] ኢትዮጵያ ናብ ዘይተፈለጠ እዋን ተናዊሑ።","text":"እቲ ምርጫ ብምኽንያት ስግኣት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ናብ ዘይተፈለጠ እዋን ከም ዝተናወሐ እቲ ቦርድ ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ፡ ዓለማዊ ለበዳ ኮሮናቫረስ ኣብቲ ቅድም ኢሉ ዝወጽአ ናይ ግዜ ሰሌዳ ዝፈጥሮ ዘሎ ጸገማት ብምግምጋም እቲ ምርጫ ክናዋሕ ከም ዝወሰነ'ዩ ኣፍሊጡ። እቲ ምርጫ፡ በቲ ወጺኡ ዝነበረ ናይ ግዜ ሰሌዳ ክኸይድ ከም ዘይክእል ብምርዳእ፡ ነቲ ዝወጽአ ዘሌዳ ብምስራዝ፡ ብመሰረት እቲ ሰሌዳ ክግብሩ ተተሊሞም ዝነበሩ ተግባራት ንግዜኡ ከም ዘወንዝፎም እውን ገሉጹ ኣሎ። ስግኣት እዚ ዓለማዊ ለበዳ ኮሮናቫረስ ሃዲኡ ኩነታት ናብ ንቡር ምስ ተመለሰ ንኹነታት ብምግምጋም ሓዲሽ ናይ ምርጫ ሰሌዳ ብምንዳፍ ስርሑ ከም ዝጅምር እውን እቲ ሃገራዊ ቦርድ ገሊጹ። ክሳብ ሽዕኡ ምድላዋቱ ኸጻፍፍን እቲ ዝካየድ ምርጫ ብዝግባእ ንኽካየድ ዝሕግዙ ተግባራት ከካይድ ከም ዝጸንሕ'ውን ሐቢሩ። ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣባላት ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ስልጣኖም ቅድሚ ምብቅዑ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ምርጫ ክካየድ ከም ዘይክኣል ብምግንዛብ፡ ምስዚ ተሳንዩ እቲ ቦርድ ምርጫ ዝገበሮ ዳህሳሳዊ መጽናዕቲ ናብ ወከልቲ ህዝቢ ክመሓላለፍ ከም ዝወሰነ እቲ ቦርድ ወሲኹ ሓቢሩ።","len":1610}
{"id":"news-47797302","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47797302","title":"ብርጋዴር ጀነራል ከማል ገልቹ ካብ ሓላፍነቶም ተላዒሎም።","summary":"ሓላፊ ቢሮ ምምሕዳርን ጸጥታን ክልል ኦሮምያ፡ ብርጋዴር ጀነራል ከማል ገልቹ ካብ ሓላፍነቶም ተላዒሎም።","text":"ብርጋዴር ጄኔራል ከማል ገልቹ ካብ ስረሖም ከምዝተሰናበቱ ዝገልጽ፡ ፊርማ ፕረዚደንት ክልል ኦሮምያ፡ ለማ መገርሳ፡ ዘለዎ ደብዳበ ዝሓለፈ ሶኒ ከምዝበጸሖምን፡ ምኽንያቱ ግን ከምዘይተገለጸን ብርጋዴር ጀነራል ከማል ንቢቢሲ ገሊጾም። እዚ ክኸውን ከምዝኽእል ይግምቱ ከምዝነበሩ ዝዛረቡ ብርጋዴር ጀነራል ከማል ገልቹ ''ኣብቲ ምምሕዳር ናይ መንግስትን ናይቲ ውድብን ስራሕ ዝሰርሕሉ መገዲ፡ብናተይ ፓርቲ ይኹን ብውልቀይ ተቐባልነት የብሉን። ኣብ ናይ መንግስቲ መዓልታዊ ስራሕ ፓርቲ ኢዱ ከእቱ ኣለዎ ኢልና ኣይናኣምንን'' ክብሉ ሓደ ምኽንያት ምልዓል ካብ ሓላፍነቶም ክኾን ከምዝኽእል ይዛረቡ። ብተወሳኺ '' ፖለቲካዊ መኽሰብ ንምርካብ ተባሂሉ፡ ናዓይ ናብ ሓላፍነት ክመጽእ ምግባሮም፡ እቲ ኣመራርሓ ኣብ ሕቶ ክኣቱ ዝገበሮ ይመስለኒ'' ይብሉ። ብርጋዴር ጀነራል ከማል ገልቹ፡ ብመሰረት ጻውዒት ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ድሕሪ 13 ዓመታት ናብ ኢትዮጵያ ዝተመለሱ እንትኾን፡ ኣብ ዝሓለፈ ጥሪ ናይ ክልል ኦሮምያ ጸጥታን ምምሕዳርን ቢሮ ሓላፊ ኮይኖም ተሸይሞም። ኣባል ኦዴፓ ዘይኮኑ ብርጋዴር ጀነራል ከማል ገልቹ፡ ኣብ ቁጽጽርን ስምሪትን ሓይሊ ሰብ እቲ ቢሮ፡ ዓብላልነት ኦዴፓ ከምዘሎ ይዛረቡ።","len":1610}
{"id":"news-54535785","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54535785","title":"ሩዋንዳ፡ ዕጸ-ፋርስ ምፍራይን ምልኣኽን ክትጅምር እያ","summary":"ሩዋንዳ፡ ንኣገልግሎት ሕክምና ዝውዕል ዕጸ-ፋርስ (ካናቢስ) ክተፍርን ናብ ወጻኢ ክትልእኽን ከም ዝፈቐደት ሰብ መዚ ገሊጾም።","text":"እዚ ድማ፡ ኣታዊኣ ክብ ንምባል ዝዓለመ ከም ዝኾነ ተገሊጹ’ሎ። እታ ሃገር፡ ብሰኑይ ኣኼባ ካቢኔ ዘካየደት ኮይና “መምርሒ ኣብ ምፍራይ፡ ምድላውን ምልኣኽን ልዑል ዋጋ ዘለዎም መድሓኒታዊ ዕጻት ኣብ ሩዋንዳ” ዝብል ሰነድ ጸዲቑ ኣሎ። ሚኒስተር ጥዕና ናይ’ታ ሃገር፡ ዳኒኤል ኒጃሚጄ፡ ብሰሉስ ኣብ ሃገራዊ ቴሌቪዥን ቀሪቡ ክዛረብ እንተሎ፡ ካብቶም ኣብ ሩዋንዳ ክፈርዩ ምዃኖም ዝተገለጸ መድሓኒታዊ ዕጻት፡ ዕጸ ፋርስ (ካናቢስ) ሓደ ምዃኑ ገሊጹ። ሩዋንዳ “ናብ ማእከል መጽናዕትታትን፡ ፋብሪካ ኣፋውስን፡ ጥረ ኣቑሑ ብምቕራብ፡ ገንዘብ ክትረክብ” ድልየት ከም ዘለዋ ድማ ተዛሪቡ። ኣብ ሩዋንዳ፡ ብፍሉይ ፍቓድ ዝተውሃቦም ኣፍረይቲ እዮም ኣብ'ቲ ናይ ዕጸ-ፋርስ ንግዲ ክሳተፉ። ኣብ ውሽጢ ሃገር ግን፡ ዕጸ-ፋርስ ምጥቃም ክልኩል ኮይኑ ከምዝቕጽል እዩ ተገሊጹ። ፍቓድ ዘይብልካ ‘ካናቢስ’ ምፍራይን ምሻጥን ከቢድ መቕጻዕቲ ዘስዕብ ኮይኑ፡ ክሳብ ማእሰርቲ ዕድመ ልክዕ ክበጽሕ ይኽእል። ዕጸ-ፋርስ ምጥቃም ድማ፡ እንተበዝሐ ክሳብ ክልተ ዓመት ዝበጽሕ ማእሰርቲ የቕጽዕ። ኣብ’ቲ ዝሓለፈ ዓመት፡ ባንኪ ባርክሌይስ ኣብ ዝገበሮ መጽናዕቲ፡ ጠቕላላ ዋጋ ዓለማዊ ንግዲ ዕጸ-ፋርስ፡ ክሳብ 150 ቢልዮን ዶላር ይበጽሕ።","len":1615}
{"id":"news-45102367","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45102367","title":"ጅቡቲ ኣብ ድሬዳዋ ዝነበሩ ዜጋታታ ኣውፂኣ","summary":"ብቕድሚ ትማሊ ኣብ ከተማ ድሬደዋ ብዝተልዓለ ጎንፂ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከብ ኤምባሲ ጅቡቲ \"ንህይወትና የስግአና'ዩ\" ዝበሉ ዜጋታቱ የዉጽእ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።","text":"ኣምባሳደር ጅቡቲ ኣብ ኢትዮጵያ መሓመድ ኢድሪስ ፋራሕ ሓደ ሽሕ ዝኾኑ ዜጋታት ሃገሩ ብባቡር፣ ነፋሪትን መኪናን ከምዝተመለሱን፡ ልዕሊ ሰለስተ ሽሕ ዝኾኑ ዜጋታት ጅቡቲ ድማ ኣብ ከተማ ድሬዳዋ ከምዝነበሩ ሓቢሩ። \"እዚኣቶም ኣብ ጅቡቲ ዘሎ ሓያል ሙቐት ክሳብ ዝሓልፍ ክዛነዩ ናብ ኢትዮጵያ ዝመጽኡ'ዮም\" ኢሉ። መብዛሕትኡ ግዜ ንኣዋርሕ ዝፀንሑ ኮይኖም፡ ኣብ መወዳእታ እዚ ወርሒ እዮም ናብ ሃገሮም ዝምለሱ ነይሮም። \"ይኹን ደኣ'ምበር ተፈጢሩ ብዘሎ ኩነታት ስግኣት ስለዝሓደሮም ቀልጢፎም ክወፁ ተገዲዶም ኣለዉ\" ክብል ሓቢሩ። ኣብ ቀጻሊ መዓልታት ናብ ሃገሮም ክምለሱ ዝደልዩ ዜጋታታ ጅቡቲ ከምእተዉጽእ'ውን እቲ ኣምባሳደር ወሲኹ ገሊፁ። ኣብ ሞንጎ ኦሮሚያን ሶማሌ ኢትዮጵያ ብዝተልዓለ ጎንፂ 10 ሰባት እንትሞቱ፡ ካብዚኦም እቶም ሓሙሽተ ዜግነት ጅቡቲ ዘለዎምን ኣባላት ሓደ ስድራ ቤት ከምዝኾኑን ኣምባሳደር መሓመድ ኢድሪስ ፋራሕ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። \"ኣብ ድሬዳዋ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ኣብ ክልል ሶማሌ ዘለዉ ጅቡቲያዉያን በዚ ጎንፂ ተደናጊጾም'ዮም። ምስ ሰበ ስልጣን መንግስቲአ ኢትዮጵያ ብምዝርራብ እቲ ኩነታት ከምዝረጋጋእ እንተተዛረብና'ዉን ስለዝፈርሑ ናብ ጅቡቲ መሊስናዮም ኢና\" ኢሉ እቲ ኣምባሳደር።","len":1624}
{"id":"news-49869982","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49869982","title":"\"እዚ ጅማሮ'ዩ፡ ኣብ ቀጻሊ ኣበርቲዐ ክሰርሕ እየ\" ኣትሌት ለተሰምበት ግደይ","summary":"ኣብ ኳታር ኣብ ዝካየድ ዘሎ መበል 17 ሻምፒዮና ኣትሌቲክስ ዓለም፡ ኣብ ቅድድም 10 ሽሕ ሜትሮ፡ ለተሰንበት ግደይ ንኢትዮጵያ ብሩር ኣምጺኣ።","text":"ኢትዮጵያ፡ ኣብዚ ውድድር ናይ መጀመርያ ብሩራ፡ ኣብቲ ትማሊ ዝተኻየደ ቅድድም ብለተሰንበት ኣቢላ ረኺባ'ላ። ድሕሪ እቲ ውድድር፡ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ዘዛረባ ለተሰንበት \"እቲ ቅድድም ጽቡቕ ነይሩ\" ኢላ። \"ኣብ ደገ እዩ ሃሩር እምበር፡ ኣብ ውሽጢ ስቴድየም ዝሑል እዩ፡ ጽቡቕ ኩነታት ኣየር እዩ ነይሩ\" ድማ ትብል። ኣብቲ ወድድር፡ ብትውልዲ ኢትዮጵያዊት ዝኾነት ንኔዘርላንድ እትወዳደር ሲፋን ሓሰን እያ ቀዳመይቲ ኮይና ተዓዊታ። ለተሰንበት ብዛዕባ ሲፋን ክትዛረብ እንከላ \"ብብቕዓታ እያ ቀዲማትኒ\" ዝበለት ኮይና፡ ንሳ ኣብ ከምዚ ዝበለ ውድድር ንመዳልያ ክትቀዳደም እንከላ ሓዱሻ ብምዃኑ \"ኣብ ቀጻሊ ዘመሓይሾ እዩ\" ኢላ። \"እዚ ጅማሮ እዩ፤ ኣብ ቀጻሊ ኣበርቲዐ ክሰርሕ እየ። ካብዚ ዝበለጸ ውጽኢት ከምጽእ እየ\" ክትብል ተዛሪባ። ኣብ ትግራይ ናይ እትርከብ ጋንታ ኣትሌቲክስ ትራንስ ኣባል ዝኾነት ለተሰንበት፡ ኣብ 30 ደቒቕ፡ 21 ካልኢትን 23 ማይክሮ ሰከንድን እያ ውድድራ ዛዚማ። ካልእቲ ኢትዮጵያዊት ኣትሌት ሰንበሬ ተፈሪ ድማ ሻድሸይቲ ኮይና ውድድራ ወዲኣ። ኣብቲ ውድድር ዝካየደሉ ዘሎ ስታድየም ከሊፋ፡ ንተቐዳደምቲ ሃገሮም ዝድግፉ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ከምዝነበሩ ኣብቲ ቦታ ዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ገሊጹ።","len":1627}
{"id":"news-53468774","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53468774","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ኣብያተ ሲነማ ቻይና ድሕሪ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ዳግማይ ይኽፈታ’ለዋ","summary":"ኣብያተ ሲነማ ቻይና፡ ቅድሚ ሽዱሽተ ኣዋርሕ፡ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ንምግታእ ድሕሪ ምዕጻወን፡ ዳጋማይ ይኽፈታ ኣለዋ።","text":"ምምሕዳር ኣብያተ ሲነማ ቻይና፡ እተን ኣብ ‘ዘየሻቕል ኩነታት’ ዘለዋ ሲነማታት ዳግማይ ሰረሐን ክጅምራ’ዩ ኣዊጁ ዘሎ። ዝዓበየ ክፋል ቻይና፡ ኣብ ትሑት ሓደጋ መልከፍቲ ወይ ኣብ ዘየሻቀል ኩነታት ከምዘሎ ስለዝተሓበረ ድማ፡ ዝበዝሓ ኣብያተ ሲነማ ናይታ ሃገር፡ ዳግማይ ስራሕ ይጅምራ ኣለዋ። ኣብያተ ሲነማ ቻይና፡ ብሰንኪ እቲ ካብ ወርሒ ጥሪ ጀሚሩ ኣብ ቻይና ዝተኣወጀ ምሉእ ዕጽዋ፡ ካብቲ ብኸቢድ ዝተሃስየ ጽላታት እታ ሃገር እዩ። እተን ዳግማይ ዝጅመራ ዘለዋ ኣብያተ ሲነማ፡ 30 ሚእታዊት ናይ መናብረን ጥራይ ክጥቀማሉን ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ መዓልቲ ዘርእየኦ ዝነበራ ብዝሒ ‘ፊልማታት’ ድማ ብ50 ሚእታዊት ከጉድለኦ ክግደዳ እየን። ዓማዊልን ሰራሕተኛታትን እዘን ሲነማታት’ውን ክኣትዉ እንከለዉ መጠን ሙቐት ሰብነቶም ክዕቐኑን መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክወድዩን ይግደዱ’ዮም። ትኬት መእተዊ ሲነማታት ‘ብኦንላይን’ እዩ ክሽየጥ፤ ኣብ መንጎ ነብሲ ወከፍ ሰድያ ድማ ናይ ሓደ ሜትሮ ፍልልይ ክህልዎ እዩ። ቻይና ካብ ሃልኪ ፊልምታት ብዝርከብ ኣታዊታት ካብ ዓለም ኣብ ካልኣይቲ እያ ትስራዕ፡ ብመሰረት ናይ 2019 ጸብጻብ፡ ኣብታ ሃገር ኣስታት 9.2 ቢልዮን ዶላር ካብ መሸጣ ፊልማታትን ኣብያተ ሲነማታትን ኣታዊ ተረኺቡ።","len":1627}
{"id":"51748334","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/51748334","title":"ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ውሽጢ ኮንተይነር ተረኺቦም","summary":"ብሰሉስ 10 ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ኣብ ብሪጣንያ፡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ናይ ንብረት መጎዓዓዚ ኮንተይነር ከምዝተረኽቡ ቤት-ጽሕፈት ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ብሪጣንያ ሓቢሩ።","text":"ውደብ ዚበርጋ ኣብ ሃገረ በልጅም እቶም ስደተኛታት፡ 7 ሰብኡት፤ ክልተ ደቂ-ኣንስትዮን ሓደ ቆልዓ ዝርከብዎም ኮይኖም፡ ዋና ኣብ ዘይብሉ ኮንነተይነር፡ ዚበርጋ ካብ ዝበሃል ወደብ ቤልጁም እዮም መጺኦም። ወደብ ዚበርጋ ኣብ ሃገረ በልጅም እትርከብ ኮይና፡ ቀንዲ መተሓላለፊት ንግዳዊ መራኽብን መዐሸጊ መራኽብን እያ። ካብቶም ስደተኛታት ሓደ ወዲ-ተባዕታይን ሓንቲ ጓል-ኣንስተይትን ንሕከምናዊ ኣገልግሎት ናብ ሆስፒታል ከምዝተወስዱን፡ ንህይወቶም ዘስግእ ዝኾነ ጸገም ከምዘይብሎምን ተገሊጹ። እቶም ዝተረፈ ስደተኛታት ድማ፡ ኣብቲ ዝተረኽብዎ ቦታ ብሰብ ሞይ ሕከምና ተመርሚሮም። እቶም ስደተኛታት፡ ኣብ ብሪጣንያ 'ሃል' ኣብ ዝተባህለ መዐሸጊ መራኽብ እዮም ተረኺቦም። ኣፈኛ ቤት-ጽሕፈት ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ከምዝሓበሮ፡ እቲ ትሕቲ ዕድመ ቆልዓ ንክፍሊ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ከምዝወሃብ ሓቢሩ። እቶም ዝተረፉ ድማ ንዝያዳ መርመራ ከምዝድለዩ ሓቢሩ። ብዙሓት ስደተኛታት ኣብ ውሽጢ ናይ ጽዕነት መኻይንን ኮንተይነራትን ተሓቢኦም ናብ ሃገራት ኣውሮጳ ንምእታው ከም ዝፍትኑ ይግለጽ። ካብኣቶም፡ ብዘይሕጋዊ መገዲ ናብ ዓዲ-እንግሊዝ ክኣትው ህይወቶም ዝሰኣኑ ስደተኛታት ውሑዳት ኣይኮኑን።","len":1630}
{"id":"news-45589583","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45589583","title":"ግንባር ኣርበኞች ግን ምስ 'ግንቦት ሰባት' ከምዘይተፈላለዩ ንቢቢሲ ኣፍሊጡ","summary":"ሎም ቅነ፡ ኣካል ምንቅስቓስ ኣርበኞች ግንቦት ሸውዓተ ዝነበረ ሓይሊ 'አርበኞች ግንባር' ካብቲ ውድብ ከምዝፍለ ክዝረብ ቀንዩ እዩ።","text":"ውሃቢ ቃል ግንቦት ሸውዓተ፡ ኣይተ ኤፍሬም ማዴቦ ግን ''ልሙድ ናይ ማሕበራዊ መራኸብታት በለካ ለኽዓካ\" እዩ ኢልዎ። \"ናብ ዓዲ እንትንኣቱ፡ እቲ ዝመፀ ውድብ 'ምንቅስቓስ ኣርበኞች ግንቦት ሰባት' ንሓድነትን ንዲሞክራስን እዩ። ኣርበኞች ግንቦት ሰባት ዝበሃል የለን። ካብ ውሽጢ ተነፂሉ ክወፅእ ዝኽእል ኣካል የለን። ተዋሂዶም እዮም\" ክብል ኣይተ ኤፍሬም ንቢቢሲ ገሊፁ። ብቴሌፎን ዘዘራረብናዮም ኣባል ፈፃሚት ስራሕ 'ኣርበኞች ግንባር'፡ ኣይተ መንግስቱ ወልደስላሴ ግን ነዚ ጉዳይ ብዝምልከት ኣብ ዝመፅእ ዘሎ ሰንበት መግለፂ ከምዝወሃብ ብምሕባር ምፍልላዮም ሓቂ ከምዝኾነ ኣረጋጊፆምልና። ንብዙሕ ዓመታት ብመንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብ መዝገብ 'ፈፀምቲ ራዕዲ' ሰፊሩ ዝፀንሐ እዚ ውዳበ ኣብ ኤርትራ ዓስኪሩ እዩ ምንቅስቓስ ክገብር ፀኒሑ። ድሕሪ ምምፃእ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ካብ መዝገብ ራዕዲ ተሰሪዙ፡ ዕጥቃዊ ቃልሲ ደው ኣቢሉ ናብ ዓዲ ከምዝኣተወ ዝዝከር እዩ። ኣይተ ኤፍሬም፡ ውድቦም ናብ ኢትዮጵያ ምስተመለሰ ቅድሚ ሕዚ ብሕቡእ ይንቀሳቀሱ ንዝነበሩ ኣባላቱ ምስቲ ኣመራርሓ የላልዮም ምህላዉ ገሊፁ። \"የግዳስ አርበኞች ግንቦት ሰባት ቅድሚ ክልተ ወርሒ ካብ ዝነበሮ ኣብ ዝሓሸ ጥንካረ እዩ ዘሎ\" ኢሉ።","len":1638}
{"id":"news-48652351","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48652351","title":"ህንዲ፡ ኣብ ልዕሊ 28 ምህርቲታት ኣሜሪካ ቀረጽ ኣንቢራ","summary":"ህንዲ፡ ካብ ሰንበት ጀሚሩ፡ ኣብ ልዕሊ ቱፋሕን ለውዝን ዝርከቡዎም 28 ምህርቲታት ኣሜሪካ ዓጸፋ ቀረጽ ከምዘንበረት ኣፍሊጣ።","text":"ነቲ ክሳብ 70 ምኢታዊት ዝበጽሕ ቀረጽ ኣቐሚጣ ዘላ፡ ኣሜሪካ ኣብ ምህርቲታት ሓጺንን ኣሉሚንየምን ህንዲ ዝንበረቶ ከቢድ ቐረጽ ክተልዕል ፍቓደኛ ብዘይ ምዃና እዩ። ኣብ መጀመርያ እዚ ወርሒ፡ ህንዲ ትረኽቦ ዝነበረት ናይ ትሑት ቀረጽ ጥቕሚ፡ ከም ዝለዓል ፐረዚደንት ትራምፕ ገሊጹ ነይሩ። ኣብ ዛሓለፈ ወርሒ ሰነ ህንዲ ክሳብ 120 ምኢታዊት ዝበጽሕ ቀረጽ ክተንብር ወሲና'ኳ እንተነበረት፤ ኣብ መንጎኦም ብዝተገበረ ዝርርብ ከይተተግበረ ጸኒሑ። ሚኒስትሪ ፋይናንስ ህንዲ እቲ ቀረጽ ብድልየት ህዝቢ ከም ዝተነበረ ገሊጹ። ክልተኣዊ ንግዲ እዘን ሃገራት ብኣቆጻጽራ ኤሮጳ 2001 ካብ ዝነበሮ ብሸውዓተ ዕጽፊ ብምውሳኽ ኣብ 2018 ናብ 142 ቢልዮን ዶላር ክበጽሕ ኪኢሉ። ቅድም ክብል 5.6 ቢልዮን ዶላር ዝግመቱ ምህርቲታት ብዘይቀረጽ ናብ ኣመሪካ እትልእኽ ዝነበረት ህንዲ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን እቲ ዕድል ተኸሊኣ'ላ። እቶም ክልከላታት ምስ ካልኦት ሃገራት ዝግበር ንግዲ ፍትሓዊ ኣይኮነን ብዝብል እዮም ብምምሕዳር ትራምፕ ዝንበሩ ዘለዉ። ካብዚ ብተወሳኺ ህንዲ ካብ ኢራን ዘይቲ እንተገዚኣን፤ ካብ ሩስያ ኤስ-400 ጸረ ነፈርቲ ሚሳኤል ንምግዛእ ዝሓዘቶ ትልሚ እንተቐጺላትሉን ማዕቀብ ክንበረላ ከምዝኽእል ፐረዚደንት ትራምፐ ኣጠንቂቑ እዩ።","len":1640}
{"id":"news-53563839","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53563839","title":"ቀዳማይ ሚኒስተር ማሌዥያ ነበር ናጂብ ራዛክ ብሸውዓት ክስታት ብልሽውና ገበነኛ ተባሂሉ","summary":"ቀዳማይ ሚኒስተር ማሌዥያ ነበር ናጂብ ራዛክ፡ በቲ ምስ ብልሽውና ሚልዮናት ዶላር ብዝተሓሓዝ ዝቐረበሉ ሸውዓተ ክስታት፡ ገበነኛ ኮይኑ ከምዝተረኸበ ተገሊጹ።","text":"ንሱ ግን፡ እቲ ዝተኸሰሰሉ 'ምጥሓስ ዝተነበረልካ እምነት፡ ምዝውዋር ዘይሕጋዊ ገንዘብን ስልጣንካ ተጠቂምካ ሰባት ምግፋዕን' ዝብል ክስታት ክስረዘሉ ከምዝተማሕጸነ እቲ ዝወጽአ ጸብጻብ የነጽር። ክሲ ናይ ቀዳማይ ሚኒሰትር ማሌዥያ ነበር ናጂብ ራዛክ፡ ከም ፈተና ልዕልና ሕጊን እታ ሃገር ኣንጻር ብልሽውና እትገብሮ ዘላ ቃልስን ተገይሩ እዩ ክውሰድ ጸኒሑ። እቲ ማሌዥያ ከተካይዶ ዝጸነሐት መርመራ፡ ብደረጃ ዓለም ክካየድ ንዝጽነሐ መርበብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ገንዘብን ብልሽውናን ዘቃለዐ ምንባሩ’ውን ተሓቢሩ። እቲ ብሰሉስ ዝተወሃበ ውሳነ፡ ልዕሊ 10 ሚልዮን ዶላር ዘይሕጋዊ ገንዘብ ናብ ውልቃዊ ሕሳብ ናጂብ ራዛክ ከምዝተሰጋገረ እዩ ሓቢሩ። ናጂብ ራዝክ ግን ነዚ ክስታት እዚ ብምንጻግ፡ እቶም ፋይናንስያዊ ኣማኸርቱ የጋግይዎ ምንባሮም ብምሕባር ብፍላይ እቲ ብመንግስቲ ኣሜሪካን ማሌዥያን ተኸሲሱ ዘሎ ኣማኻሪ ፋይናንስ ነበር ጅሆ ሎው ቀንዲ ተሓታቲ ምዃኑ እዩ ሓቢሩ። ቀዳማይ ሚኒሰትር ነበር ናጂብ ንማሌዥያ ካብ 2009 ክሳብ 2018 እዩ መሪሕዋ። ናጂብ ራዛክ ገበነኛ ምዃኑ ተገሊጽሉ ዘሎ ክስታት፡ ብመሰረት ሕጊ እታ ሃገር፡ ነብሲ ወከፍ ክሲ ካብ 15 ክሳብ 20 ዓመታት እዩ ዘእስር። ናጂብ ራዛክ ይግባይ ከምዝብል ሓቢሩ ኣሎ።","len":1642}
{"id":"news-43396409","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43396409","title":"ውሩይ ሳይንቲስት ስቴፈን ሃውኪንግ ኣብ 76 ዓመቱ ዓሪፉ","summary":"ውሩይ ሳይንቲስት ስቴፈን ሃውኪንግ ኣብ 76 ዓመቱ ከምዝዓረፈ ስድራቤቱ ኣፍሊጦም።","text":"እዚ እንግሊዛዊ ተመራማሪ ፊዚክስ \"ብላክ ሆልስ\" ከምኡ'ውን \"ሪለቲቪቲ\" (ፀሊም ነጣብጣብን ንፅፅርን) ብዝኣመሰሉ ክልስ ሓሳባቱ ብዝበለፀ ይፍለጥ። ከምኡ'ውን ከም \"ሓፂር ታሪኽ ግዜ\" (A Brief History of Time) ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ሳይንሳዊ መፃሕቲ አበርኪቱ እዩ። \"ሎሚ መዓልቲ ዓብይ አቦና ብምስኣንና ብጣዕሚ ንሓዝን\" ይብል እቲ ካብ ስድራቤት ዝተውሃበ መግለፂ። ስቴፈን ወዲ 22 ዓመት እንከሎ ናይ ነርቪ ሕማም ከምዘለዎ ምስተፈለጠ ሒደት ዓመታት ጥራሕ ናይ ምንባር ዕድል ከምዝነበሮ'ዩ ተነጊሩዎ ነይሩ። እቲ ሕማም ካብ ኣሽዑ ጀሚሩ ብዊልቸር ክንቀሳቐስን ብሓገዝ መሳርሒ ጥራሕ ክዛረብን አገዲዱዎ ፀኒሑ። ሰለስተ ደቁ ሉሲ፣ ሮበርትን ቲምን ዝበሃሉ ኣብቲ ዝሃቡዎ መግለፂ፡ \"አቦና ዓብይን ፍሉይን ሳይንቲስት ነይሩ። ስራሕቱ ንዘልኣለም ሓድጊ ኮይኖም ክነብሩ እዮም\" ኢሎም። ስቴፈን ሃውኪንግ ብዙሓት \"ተባዕን ሓቦኛን\" ክብሉ የድንቑዎ። ከምኡ'ውን ናቱ \"ፈልጠትን ዋዛን\" ንህዝቢ ዓለም ዓብይ መርአያ ከምዝነበረ ብዙሓት ይዛረቡ። ሓደ እዋን ከምዚ ኢሉ ነይሩ ይብሉ ደቁ። \"እዚ ህዋ ዝበሃል ነገር እተፍቅሩዎ ሰብ ዝነብረሉ እንተዘይኸውን ነይሩ ብላሽ ምዃነ\"። \"ንሓዋሩ ስኢንናዮ\" ክብሉ ድማ ሓዘኖም ገሊፆም። ብዛዕባ ስቴፈን ሃውኪንግ ብሓፂሩ","len":1643}
{"id":"news-44640468","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44640468","title":"ኣዲስ ኣበባ መርካቶ ዝርከብ መስጊድ ኣንዋር ካብ ሓደጋ ባርዕ ድሒኑ","summary":"ትማሊ ረቡዕ ለይቲ ሰዓት 7፡30 (1፡30) ዝተልዓለ ባርዕ ሓዊ ኣብ ልዕሊ መስጊድ ኣንዋር ከቢድ ጉድኣት ከየስዓበ ኣብ ቁፅፅር ዉዒሉ።","text":"ሓደጋ ባርዕ ሓዊ ኣብ ጥቓ መስጊድ ኣንዋር ኣዲስ ኣበባ ይኹን ዳኣ'ምበር እቲ ባርዕ ሓዊ ብዙሕ ንብረት ከምዘዕነወ ተገሊፁ'ሎ። ጉድኣት ዝበፅሖ ክፋል መርካቶ ብተለምዶ \"የሴቶች በር\" እናተብሃለ ዝፅዋዕ ስግር ቤተክስርትያን ራጉኤል እዩ። \"ጎንደር በረንዳ\" ሲዲ ካሴታትን ኤለክትሮኒከስ ኣቑሑን ብበዝሒ ዝሽየጡሎም መደብራት ዝርከቡሉ ቦታ ከምዝኾነ መሰኻኽር ዓይኒ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ኣብ መእተዊ ቀፅሪ ሴቶች በር ዝርከቡ ኣገልግሎት ስብከት (ዳዕዋ) ዝህቡ ክፍልታት መንፈሳዊ ትምህርቲ፡ ዚንጎኦም ከምዝነደደ ኣብቲ ቦታ ዝነበሩ ኣይተ ሙክታር መሓመድ ንቢቢሲ ሓቢሮም። መስጊድ ኣንዋር ካብ ሓደጋ ብርዕ ሓዊ ተሪፉ ኣብ ልዕሊ ንብረት ካብ ዝበፅሐ ሓደጋ ብዝሰገረ፤ ኣብ ሰባት ዘጋጠመ መጉዳእቲ ከምዘየለ ኣብ በዓል-መዚ ምክልኻልን ምቁፅፃርን ባርዕን ሓደጋታትን ዳይሬክተር ኮሚዩኒኬሽን ኣይተ ሰለሞን መኮነን ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ መሸጢ ኢሌክትሮኒክስ፣ ዓለባ፣ መዓርን ጠስምን እቲ ሓዊ ንኽጋደድ ስለዝገበሩ ብምሉእ ከምዝዓነዉ ሓቢሮም። ሕብረተሰብ ምስ 112 ሰብ-ሞያ ምቁፅፃር ሓደጋ ባርዕ ሓዊ ተሓባቢሩ ነቲ ሓዊ ምቁፅፃር ተኻኢሉ። መንቀሊ እቲ ሓደጋን ዘስዓቦ ጉድኣትን ምፅራይ እናተገበረሉ'ዩ።","len":1645}
{"id":"news-43749598","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43749598","title":"ኢትዮጵያ ሰራሕተኛታት ንምልኣኽ ምስ ኩዌት ምድርዳር ትደሊ","summary":"መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ብምኽንያት ኣብ ልዕሊ ናብ ሃገራት ዓረብ ዝኸዳ ኢትዮጵያውያን ሰራሕተኛታት ገዛ ዝፍፀም ከቢድ ኣካላውን ስነ-ልቦናውን ጥቕዓታት ናብተን ሃገራት ዝግበር ጉዕዞ ኣጊዱ ነይሩ።","text":"ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ሰራሕተኛታት ናብ ደገ ምውፋር ዝምልከት ሓድሽ ኣዋጅ ኣፅዲቑ ነይሩ። ይኹን ዳኣ'ምበር ቅድሚ ሕደት ሰሙናት ነቲ እገዳ መሊሱ ከምዘልዓሎ ይዝከር። መንግስቲ ፊሊፒንስ'ውን ጓል 29 ዓመት ዜግኡ ምስተቐተለት፡ ዜጋታቱ ናብ ኩዌት ከይዋፈራ ሕጊ ኣውፂኡ እዩ። ኣብ ሚንስቴር ማሕበራዊ ጉዳይ ዳይሬክተር ምውፋር ሰራሕተኛታት ናብ ደገ ኣቶ ብርሃኑ ኣበራ፡ ድልየት ኩዌት ብዝምልከት ገና ዝረኣይ ከምዝኾነ ተዛሪቦም። ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ምስ ዝርከቡላን ንመብዛሕቲኦም ዝሰጎገትን ስዑዲ ዓረብ ስምምዕ ተገይሩ'ዩ። ኣቶ ብርሃኑ፡ ብመሰረት እቲ ሓድሽ ኣዋጅ፡ ሰራሕተኛታት ናይ ምልኣኽ ስምምዕ'ኳ እንተተወደአ ብወገን ኢትዮጵያ ግን ዝተርፍ ነገር ከምዘሎ ሓቢሮም። ብምኽንያት ኣብታ ሃገር ዘሎ እዋናዊ ኩነታት ከምዝተደናጎየን ናብ ተግባር ንምስግጋር ድማ ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ክፀድቕ ከምዘለዎን ተዛሪቦም። \"እቲ ኣዋጅ ናብ ባይቶ ቀሪቡ'ሎ እንተፀዲቑ ተግባራዊ ክኸውን'ዩ\" ኢሎም። ቅድሚ ሕዚ ምስ ኩዌት ዝተገበረ ስምምዕ ግን ምምሕያሻት ከምዘድልዮ ገሊፆም። ብኣውርኡ ምስታ ሃገር \"ክልተኣዊ ድርድር የድልይ'ዩ\" ክብሉ ተዛሪቦም። ኣብዚ ሕዚ እዋን 15 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ኣብ ኩዌት ከምዝርከቡ ይግመት።","len":1646}
{"id":"news-44220804","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44220804","title":"ሊቀ-ጳጳሳት ፈሊፕ ዊልስን ንገበን ጾታዊ ዓመጻት ብምሽፋኑ'ዩ ካብ ሓላፍነቱ ክወርድ'ዩ","summary":"ኣውስትራልያዊ ሊቀ-ጳጳሳት፡ ኣብ ልዕሊ ህጻናት ንዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጻት ብምሕብኡ ካብ መዝነቱ ክወርድ'ዩ።","text":"ሊቀ-ጳጳሳት ደቡብ ኣውስትራልያ ኣደላይደ ፈሊፕ ዊልስን፡ ንሱ ነቲ ብሓደ ካህን ኣብ ፒዲዮፊለኛ ዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጽ እናፈለጠ ብምሽፋኑ'ዩ ኣብ'ቲ ብስሉስ ዝተኻየደ መጋባእያ ገበነኛ ተባሂሉ። ፈሊፕ ዊልስን ብኸም'ዚ ጉዳይ ዝተኽሰሰ ፈላሚ ላዕለዋይ መራሒ ካቶሎኽ'ዩ ኣብ ዝመጽእ ዓርቢ ድማ ካብ ሓላፍነቱ ክወርድ'ዩ። ንሱ ኣብ'ቲ ብረቡዕ ዝሃቦ መግለጺ \"ኣገዳሲ እንተኾይኑ'ውን ካብ ጵጵስና መዝነተይ ክወርድ'የ\" ኢሉ። እንተኾነ ነቲ ከሳብ ክልተ ዓመት ከእስሮ ዝኽእል ብቤት ፍርዲ ኒወካስል ዝተወሰነሉ ፍረዲ ይግባይ ክበል ደዩ ኣይክብልን ግን ኣይሓበረን። ፈሊፕ ዊልስን ነቲ ብ70ታት ኣብ ልዕሊ ህጻናት ደቂ ተባዕትዮ ቆራቦ ብሓደ ቀሺ ኣብ ዝፈጸም ዝነበረ ዖታዊ ዓመጽ እናፈለጠ ናብ ፖሊስ ብዘይምሕባሩ'ዩ ገበንኛ ኾይኑ ተረኺቡ። ኣብ'ቲ እዋን፡ ንሊቀ-ጳጳሳት ፈሊፕ ዊልስን ሓብሬታ ዓመጽ ካብ ህጻናት ግዳያት ይበጽሖ'ኳ እንተነበረ፡ ንኽበሪ እቲ ቤተክርስትያን ክብል ንጥርዓኖም ከምዝዳጎኖ ዳኛ ቤት ፍርዲ ኒወካስል ሓቢሩ። ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ኣውስትራሊያ፡ ንውሳነ ቤት ፍርዲ ናእድኦም ብምግላጽ፤ እዚ ንኣብያተክርስትያናት ኣብ ዝፍጸሙ ገበናት ሓጋዊ ተሓታት ከምዝህልወን ዝገብር ብምዃኑ ክድፍኣሉ ይግባእ ኢሎም ።","len":1647}
{"id":"news-48159776","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48159776","title":"ሰሜን ኮርያ፡ ናይ ሓጺር ርሕቀት ተወንጫፊ ፈቲና","summary":"ሰሜን ኮርያ ፈተነ ናይ ሓጺር ርሕቀት ተወንጫፊ ሚሳይል ከም ዘካየደት ጸብጻባት ካብ ውሽጢ ደቡብ ኮርያ ሓቢሮም።","text":"እቲ ተወንጫፊ ካብ ሓውሲ ደሴት ሆዶ ካብ ምብራቕ እታ ሃገር ከም ዝተወንጨፈን፡ ካብ 70 ኪሎ ሜትር ክሳብ 250 ኪሎ ሜትር ድሕሪ ምውንጫፍ ኣብ ባሕሪ ጃፓን ከም ዝወደቐን ኣዘዝቲ ሰራዊት ደቡብ ኮርያ ገሊጾም። እዚ እንድሕሪ ተረጋጊጹ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ሕዳር 2017 ዝተኻየደ ፈተነ ባላስቲካዊ ሚሳይል ንፈለማይ ግዜ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ። ዝሓለፈ ወርሒ፡ ሰሜን ኮርያ 'ብሓባሪ እናተመርሐ ዝውንጨፍ ሚሳይል' ኢላ ዝገለጸቶ ተወንጫፊ ፈቲና ከም ዝነበረት ትሕብር። ድሕሪ እቲ ኣብ ቬትናም ዝተኻየደን ብዘይ ፍረ ዝተበተነን ርክብ ኪም ጆንግ ኡንን ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕን እዩ እዚ ፈተነ ሚሳይል ንፈለማ እዋን ዝግበር ዘሎ። ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፤ ነቲ ብሰሜን ኮርያ ዝቐረበ እማመ \"ሕማቕ ውዕል\" ብምባል እዩ ገሊጽዎ ነይሩ። ሰሜን ኮርያ ክሳብ ንኹሉ ኒኩለራዊ ኣጽዋራታ እተዕንዎ፡ ኩሉ እቲ ኣብ ልዕሊኣ ተነቢሩ ዘሎ ቑጠባዊ ማዕቀብ ክጸንዕ ኣለዎ ዝብል መርገጺ ኣሜሪካ፤ ንትዕግስቲ ሰሜን ኮርያ እናጸንቀቖ ይመጽእ ምህላው ጸብጻባት ይሕብሩ። ሰሜን ኮርያ ካብቲ ዝተነበረላ ማዕቀብ 'ሩፍታ ክረክብ ኣለኒ' ድሕሪ ምባላ፡ ኣሜሪካ ድማ ነዚ ጠለብ ስለዘይተቐበለቶ፤ ጉባኤ መራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት ብዘይ ስምምዕ ከም ዝተበነ ዝዝከር ኢዩ።","len":1651}
{"id":"news-54136770","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54136770","title":"ሩስያ መረጻ ተካይድ ኣላ","summary":"ኣብ ሩስያ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ከባብያዊ መረጻታት፡ ሰባት ድምጾም ይህብ ኣለዉ። እዚ መረጻ፡ ገዛኢ ውድብ ‘ዩናይትድ ራሽያ ፓርቲ’ ዝብደሃሉ ከምዝኾነ እዩ ዝግለጽ።","text":"ኣብ’ዚ መረጻ፡ ኣስታት 160,000 ሕጹያት፡ ኣብ ክልላዊ ባይቶ ወንበር ንምርካብ ይነሓናሕ ኣለዉ። ብዙሓት ከባብታት ድማ፡ ኣመሓደርተን ይመርጻ ኣለዋ። እዚ መረጻታት ዝካየድ ዘሎ፡ መራሒ ተቓውሞ ኣሌክሲ ናቫልኒ ምስተመረዘ፡ ድሕሪ ሰሙናት እዩ። መሳርሕቱ፡ ብትእዛዝ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ከምዝተመረዘ እዮም ዝገልጹ፡ ንሱ ግን ኣይወዓልኩዎን እዩ ዝብል። ናቫልኒ፡ 20 ነሓሰ ኣብ ሩስያ ዝሓመመ ኾይኑ፡ ኣብ’ዚ እዋን ኣብ ጀርመን ሕክምና ይግበረሉ ኣሎ። እቲ መራሒ ተቓውሞ፡ ሰባት ኣንጻር እቲ “ናይ ገበነኛታትን ለያቡን” እናበለ ዝገልጾ ገዛኢ ሰልፊ ‘ዩናይትድ ራሽያ’ ከድምጹ እዩ ክጉስጉስ ጸኒሑ። መሳርሕቱ ከምዝብልዎ፡ ብሰንኪ እዚ ጎስጓሱ እዩ ተጠቒዑ ዘሎ። እቲ ገዛኢ ሰልፊ፡ ምስ ብልሽውናን ካልኦት ዛዕባታትን ብዝተሓሓዝ ተቐባልነቱ እናሰኣነ ይመጽእ ከምዘሎ ይግለጽ። ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ’ቲ መጻኢ ሰንበት ዝካየድ መረጻ ከድምጹ ዘይክእሉ ሰባት፡ ካብ 11-12 መስከረም፡ ቅድም ኢሎም ክመርጹ እዩ ኮምሽን መረጻ እታ ሃገር ፈቒዱ። እቲ ሚልዮናት ዝሳተፍሉ ዓብዪ መዓልቲ መረጻ ግን መጻኢ ሰንበት ዝካየድ ኮይኑ፡ 56,000 ናይ መረጻ ናቑጣታት ተዳልዩ ኣሎ። ንሃገራዊ ባይቶ ድማ፡ ኣብ’ቲ ዝመጽእ ዘሎ ዓመት እዩ መረጻ ዝካየድ።","len":1653}
{"id":"news-56237375","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56237375","title":"ኣይቮሪኮስት: ብኮቫክስ ክታበት ተዓዲላ ምኽታብ ዝጀመረት ናይ መጀመርታ ሃገር ክትከውን እያ","summary":"ኣብ ርእሰ ከተማ ኣይቮሪኮስት ኣቢጃን ዝርከቡ ሰራሕተኛታት ትካላት ጥዕና ካብ ሎሚ ሰኑይ ጀሚሮም ክታበት ጸረ ኮሮናቫይረስ ክኽተቡ ክጅምሩ እዮም።","text":"በዚ መሰረት ኣይቮኮስት በቲ ብሕቡራት ሃገራት ንድኻታት ሃገራት ክታበት ከመቃርሕ ዝቖመ ፕሮግራም ኮቫክስ ክታበት ተዋሂባ ምኽታብ ዝጀመረት ናይ መጀመርታ ሃገር ክትከውን እያ። ሃገረ ኣይቮሪኮስት ብመንገዲ ፕሮግራም ኮቫክስ ፍርቂ ሚልዮን ብልቃጥ ክታበት ብኦክስፎርድ ዝፈረየ ክታበት ኣስትራ ዘኔካ እዩ ተዋሂብዋ። እተን ኣቐዲምን ብመንገዲ ኮቫክስ ክታበታት ዝተቐበላ ጋናን ናይጀርያን’ውን ካብ ሰሉስ ጀሚረን ምኽታብ ከምዝጅምራ ኣፍሊጠን ኣለዋ። ፕሮግራም ኮቫክስ ኣብ ታሪኽ ዓለም እቲ ዝዓበየ ውህደት ምክፍፋል ክታበታት እዩ። ኮቫክስ ክሳብ መወዳእታ እዚ ዓመት ክልተ ቢልዮን ብልቃጥ ክታበታት ናብ ድሩት ዓቕሚ ዘለወን ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ከከፋፍል እዩ ተሊሙ ዘሎ። እንተኾነ፡ እዚ ክልተ ቢልዮን ብልቃጥ ክታበት፡ 20 ሚእታዊት ህዝቢ ናይተን ክሕገዛ ተሰሪዐን ዘለዋ ሃገራት ስለዝኾነ እኹል ከምዘይኮነ እዩ ዝግለጽ። ሃብታማት ሃገራት ንምሉእ ህዝበን ዝኸውን ዝተፈላለየ ዓይነት ክታበት ኣቐዲመን ምስተን ክታበት ዘፍርያ ትካላት እናተሰማማዓ ይዕድግኦ ስለዘለዋ፡ ኣብ መስርሕ ክታበት ድኻታት ሃገራት ድሕሪት ከይተርፋን ግዳይ ከይኾናን ውድብ ጥዕና ዓለም ብተደጋጋሚ ስክፍትኡ ክገልጽ ይስማዕ እዩ።","len":1653}
{"id":"news-50889263","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50889263","title":"ምብራቕ ጎጃም፡ ኣብ ከተማ ሞጣ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም","summary":"ኣብ ክልል ኣምሓራ ዞባ ምብራቕ ጎጃም ኣብ ከተማ ሞጣ ኣብ ልዕሊ ዝርከቡ ትካላት እምነት መጥቃዕቲ ፈጺሞም ዝተብሃሉ 22 ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ምርመራ ከም ዝተጀመረ ተገሊጹ።","text":"ሓላፊ መምርሒ ፖሊስ እቲ ዞባ ዋና ኢንስፔክተር ኣያልነህ ተስፋዬ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ነዚ ገበን ፈጺሞም ዝተብሃሉ 22 ሰባት ከም ዝተትሓዙን፡ እቲ ሕብረሰተብ ጥቆማ ይህብ ስለ ዘሎ እዚ ቑጽሪ ክውሰኽ ከም ዝኽእልን ሓቢሩ። ክሳብ ሕጂ ዝተትሓዙ ጥርጡራት፡ ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ ከም ዝተገበረ'ውን ገሊጹ። ኩነታት ከተማ ሞጣ ከም ዝተረጋግአ ዝገለጸ ኢንስፔክተር ኣያልነህ፡ እታ ከተማ ኣብ ጽኑዕ ሓለዋ ምህላዋ ሓቢሩ። ምስ ፍሉይ ሓይሊ እቲ ክልል ብሓባር ብምኻን ምርግጋእ እታ ከተማ ናብ ንቡር ንምምላስ ይስራሕ ምህላው፤ ህዝቢ ንህዝቢ ንምርኻብን ክሃድእ ንምግባርን'ውን ጻዕሪ ንገብር ኣለና ኢሉ። ገለ ውልቀሰባት፡ ኣብታ ከተማ ግጭት ክለዓል ከም ዝኽእል ብማሕበራዊ ሚዲያ ንፖሊስ ሓቢሮም'ኳ እንተነበሩ፡ ፖሊስ እዚ ሓበሬታ ዕሽሽ ብምባሉ ግን ሓደጋ ከም ዝበጽሐ ይግለጽ ንዝብል ርኢይቶ መልሲ ዝሃበ ኢንስፔክተር ኣያልነህ፡ \"ብጽሑፍ ኾነ ብቓል ዝበጽሐና ሓበሬታ ኣይነበረን\" ኢሉ። ኣብዚ ሕዚ ሰዓት፤ ማሕበራዊ ምንቅስቓስ ከተማ ሞጣ ናብ ንቡር ከም ዝተመለሰ ብምግላጽ፡ ኣብያተ ትምህርትን ኣብያተ ጽሕፈት መንግስትን ምክፋቶም ገሊጹ። መጥቃዕቲ ዝበጽሖም ድኳናት ዝርከብሉ ከባቢ ግን ሕጂ'ውን ናብ ንቡር ኣይተመለሰን።","len":1653}
{"id":"news-54282396","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54282396","title":"ዶ\/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ርእሰ ምምሕዳር መንግስቲ ክልል ትግራይ ኮይኑ ተመሪፁ","summary":"ሎሚመዓልቲ ዝተመስረተ ሓድሽ ባይቶ መንግስቲ ትግራይ፡ ንዶ\/ር ደብረጽዮን ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኮይኑ ክመርሕ፡ ብምሉእ ድምፂ መሪፁ።","text":"ዶ\/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ብመሰረት ሕገመንግስቲ ትግራይ፡ ኣብቲ ብመረፃ ዝተመስረተ ባይቶ: ዝበዘሐ መንበር ዝሰዓረ ፖለቲካዊ ሰልፊ: ዝሓረዮ ውልቀሰብ ርእሰ ምምሕዳር ንክኸውን የቕርብ። ብመሰረት'ዚ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ: ንኣቦ መንበር እቲ ሰልፊ ዶ\/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ርእሰ ምምሕዳር ንክኾን ሓርዩ ኣቕሪቡ። ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ህወሓት: ኣይተ ኣለም ገብረዋህድ: ህወሓት ንዶ\/ር ደብረጽዮን ዘቕረበሉ መበገሲ ንቲ ባይቶ ኣቕሪቡ። ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ኮይኑ ዝተመረጸ ዶ\/ር ደብረጽዮን ኣብቲ ጽምብል ኣብ ዘስመዕዎ ዘረባ፡ ንዕብየት ዴሞክራይታይዜሽን ክበሃል ተነሓናሕቲ ፖለቲካዊ ውድባት ኣብቲ ባይቶ ንምእታው ፖለቲካዊ ስጉምቲ ተወሲዱ እዩ ኢሉ። ምስ ተነሓናሕቲ ፖለቲካዊ ውድባት ብሓባር ብምስራሕ ንህዝብና ክነገልግል ቃል ንኣቱ እውን ኢሉ። \" ፌደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ሓድሽ ምትዕርራይ የድልዮ\" ክብል ዝተዛረበ ዶ\/ር ደብረጽዮን፡ ኣብዚ ዓመት ምስ ኤርትራውያን ዝህሉ ሰላማዊ ርክብ ንምጥንኻር ኩለመዳይ ፃዕሪ ክግበር ምዃኑ ሓቢሩ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ዞባታትን ኣብ ክልልን ዘለዉ ሰበ ስልጣናት ኣብ ቀረባ እዋን ዳግመ ምትዕርራይ ክምዝግበር እቲ ርእሰ ምምሕዳር ገሊጹ ኣሎ።","len":1658}
{"id":"news-41732679","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-41732679","title":"ሚስጥራዊ ዲያሪ ደቂ ኣንስትዮ ቺቦክ - ካልኣይ ክፋል","summary":"ሜሽን ክሰርቁ መፅዮም ዝነበሩ ዕጡቓት ቦኮሓራም፡ ዝደለይዎ ኣብ ዝሰኣንሉ ግዜ፡ ኣስታት 200 ደቂ ኣንስትዮ ቺቦክ ብምጭዋይ ናብ ሳምቢሳ ሒዞመን ክኸዱ ወሲኖም...... ድሕሪኡ'ኸ እንታይ ኮነ?","text":"ካልኣይ ክፋል ዛንታ ደቂ ኣንስትዮ ቺቦክ፡ እነሆ። 2) ንከየምልጣ ይከላኸሉ ነይሮም ብዙሓት ናይ ፅዕነት መኻይን ናብቲ ከባቢ ክሳብ ዝበፅሓ፡ ሓደ ሓደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ወተሃደራዊ መኪና ተፃዒነን፡ ዝበዝሓ ድማ ብወትሃደራት ተዓጂበን ይጓዓዛ ነይረን። እዚ ዲያሪ መን'ዩ ፅሒፍዎ? ቀዳማይ ክፋል ሚስጥራዊ ዲያሪ ቺቦክ ንምንባብ እዚ ፈለግ (ሊንክ) ይጠውቑ። ብኻልእ ወገን ድማ፡ ካብ ሞንጎ እተን ዝተጨወያ ሓንቲ ተምሃሪት፡ ካብቲ ዝተጻዕናሉ መኪና ብምዝላል ከተምልጥ ኣብ ዝፈተነትሉ እዋን፡ ብኣንፃሩ ካብ ሞንጎአን ካልእ ጓል ኣንስተይቲ ነቶም ጨወይቲ ነጊራቶም። ምናልባት በይና ከይትተርፍ ብምፍራሕ ወይ ድማ ኣብ ፀገም ንከይንወድቕን ትእዛዝ ንምኽባርን ክትኸውን ትኽእል። ድሕሪ እዚ ናይ ቦኮሓራም ዱር ብጥብቂ ክሕሎ ጀሚሩ። \"ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ፡ ሹፈር.... ሹፈር፡ ገሊአን ንከምልጣ ይዘላ ኣለዋ\" ምስበለት፡ እቲ ሹፈር ካብ መኪንኡ ብምውፃእ፡ ነተን ዘምለጣ ደቂ ኣንስትዮ ላምባዲና ሒዙ እኳ እንተኣለሸን ክረኽበን ኣይከኣለን። በዚ ድማ ንተን ዝተረፋ ጎራዙ ተምሃሮ፡ ኣብ ሓደ ቦታ ክቕመጣ ከምዘለወን ብምንጋር፡ እንደገና ክዘላ እንተፈቲነንን እንተርእይወንን ተኵሱ ከምዝቐትለን ኣጠንቂቕወን። \" ካብኡ'ኸ?....... ክቕፅል'ዩ።","len":1659}
{"id":"news-51030288","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51030288","title":"ዴ.ሪ. ኮንጎ፡ በቲ ኣብ ዓለም ዝኸፍአ ዝተበሃለ ለበዳ ንፍዮ ልዕሊ 6 ሽሕ ሰባት ሞይቶም","summary":"ቁጽሪ ኣብ ዴሞክረሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ብለበዳ ንፍዮ ዝሞቱ ሰባት ካብ 6 ሽሕ ከምዝዛየደ ትካል ጥዕና ዓለም [WHO] ኣፍሊጡ።","text":"እቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ለበዳ፡ ኣብ ዓለም ዝዓበየን ብቕልጡፍ ዝላባዕ ዘሎን ከምዝኾነ'ውን ወሲኹ ሓቢሩ። ካብ መእተዊ 2019 ጀሚሩ፡ ኣስታት 310 ሽሕ ጥርጡራት ሕማም ንፍዮ ከምዝተለለዩ መግለጺ ትካል ጥዕና ዓለም የመልክት። መንግስቲ ኮንጎን ትካል ጥዕና ዓለምን ካብ ዝሓለፈ መስከረም ጀሚሮም ህጹጽ ፕሮግራም ክታበት የካይዱ'ለው። ኣብ 2019 ጥራይ ልዕሊ 18 ሚልዮን ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ህጻናት'ታ ሃገር ተኸቲቦም። ዝደኸመ መሰረተ-ልምዓት (ትሕተ-ቅርጺ)፣ ኣብ ልዕሊ ኬላታት ጥዕና ዝፍጸም መጥቃዕትን ጸገም ቀጻሊ ዝኾነ ክንክን ጥዕናን፡ ምልባዕ እቲ ሕማም ንምቁጽጻር ንዝግበር ጻዕሪ የተኣጓጉሎ ከምዘሎ ተገሊጹ። እቲ ለበዳ ከምዘጋጠመ ካብ ዝተኣወጀሉ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ጀሚሩ ኣብ ኩለን 26 ግዝኣታት ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ሕማም ንፍዮ ተራእዩ'ሎ። ኣብታ ሃገር ዘጋጠመ ለበዳ ሕማም ንፍዮ፡ ካብ ኢቦላ ክልተ ዕጽፊ ዝዛይድ ብዝሒ ሰባት ቀቲሉ። \"ነዚ ለበዳ ክንቆጻጸሮ ክንድዝኸኣልናዮ ንሰርሕ ኣለና\" ዝበለት ዳይሬክተር ኣፍሪቃ ትካል ጥዕና ዓለም ዶክተር ማሺዲሶ ሞቲ፡ ለገስቲ ቅልጡፍ ሓገዝ ክገብሩ ጸዊዓ። ትካል ጥዕና ዓለም፡ እቲ ክታበት ካብ 6 ክሳብ 14 ዓመት ንዘለዉ ህጻናት'ውን ንምብጻሕ ተወሳኺ 40 ቢልዮን ዶላር ከምዘድልይ ኣፍሊጡ'ሎ።","len":1661}
{"id":"news-42957365","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42957365","title":"ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ ክረኽብዎ ዝግባእ ረብሓታት ክሕለወሎም ተወሲኑ።","summary":"ማእከላይ ኮሚቴ ኦህዴድ ኣብዚ ቅነ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ፕረዚደንት ኢትዮጵያ ዝነበሩ ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ ክረኽብዎም ዝግብኦም ዝተፈላለዩ ጠቕምታት ክሕለወሎም ወሲኑ።","text":"ዶክተር ነጋሶ፡ ካብ 1987 ጀሚሮም ንሸሞንተ ዓመታት ቀዳማይ ፕረዚደንት ኢትዮጵያ ኮይኖም ኣብ ስልጣን ፀኒሖም። ካብ ስልጣን ምስወረዱ ከም መጠን ፕረዚደንት ነበር ክረኽብዎ ዝግባእ ጥቕምታት ንኣርባዕተ ዓመታት ጥራሕ ረኺቦም። ብውልቆም ተወዳዲሮም ኣባል ፓርላማ ካብ ዝኾኑ ንደሓር ድማ እቲ ዝግብኦም ተቛሪፁ። መጠኑ ዘይገለፅዎ ገንዘብ ንክወሃቦም ኣብቲ ዝተኻየደ ኣኼባ ከም ዝተወሰነ ዶክተር ነጋሶ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ብዘይካ'ዚ ኣብ ውሽጢ ዓድን ወፃእን ኣገልግሎት ሕክምና ከምዝወሃቦምን መኪና ከምዝዕድገሎምን ኦህዴድ ቃል ከምዝተኣተወሎም ገሊፆም። \"ዋላ'ኳ ድሕሪ ዓሰርተ ሰለስተ ዓመታት እንተኾነ፡ ሕጂ እውን ይኹን ወጽዓይ ተረዲኡዎም መሰለይ ከኽብሩለይ ስለዝወሰኑ ንመሪሕነትን ኣባላትን ኦህዴድ የመስግን። ጉዳየይ ግን ናይ ኦህዴድ ጥራሕ ኣይኮነን\" ኢሎም። ከም መጠን ፕረዚደንት ነበር መሰሎም ክሕለወሎም ዝሓቱ ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ፡ ነዚ ክገብር ዝግብኦ መንግስቲ ፌደራል ከምዝኾነ ሓቢሮም። ዶክተር ነጋሶ ብ2295 ብር ናይ ጡረታ ገንዘብ እዮም ንዓመታት ክናበሩ ጸኒሖም። \"ዝተቐፃዕኩሉ ሕጊ ተመሓይሹ'ዩ ስለዝኾነ ድማ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኮነ መንግስቲ ፌደራል ነቲ ጉዳይ መሊሶም ክርእይዎ ይግባእ\" ክብሉ ተዛሪቦም።","len":1661}
{"id":"news-43833855","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43833855","title":"ንጉስ ስዋዚላንድ፡ 'ሃገረ ስዋቲኒ' ክብል ሰይሙዋ","summary":"ኣብዚ ዓለም ሽም ሓንቲ ሃገር ክቕየር ዝደልዩ ሰባት ብዙሓት የለዉን። ንጉስ ምስዋቲ ግና፡ ሓደ ካብቶም ዉሑዳት ንጉሳት ዓለም'ዩ።","text":"ንጉስ ምዋስቲ ሳልሳይ ስዋዚላንድ ትማሊ መበል 50 ዓመት መዓልቲ ናጽነት እታ ሃገር እንትኽበር፡ \"መንግስቲ ስዋቲኒ\" ኮይና ከምእትቕጽል ብወግዒ ኣፍሊጡ። እቲ ምድላዉ መበል 50 ዓመት ልደት እቲ ንጉስ'ዉን ኣኽቢሩ'ዩ። እቲ ንስዋዚላንድ ዝተዉሃበ ሓዱሽ ሽም ስዋቲኒ \"መሬት ስዋዚላዉያን\" ዝብል ትርጉም ዝሓዘ ኮይኑ፡ እቲ ለዉጢ ሽም እታ ሃገር ትጽቢት ዘይተገበሮ ከምዝኸነን ይግለጽ። እቲ ንጉስ ኣብ 2017 ኣብ ዝተኻየደ ጉባኤ ዉድብ ሕቡራት ሃገራትን፡ ኣብ 2014 ድማ ኣብ መኽፈቲ ፓርላማ ሃገሩን እዚ ሽም ዝተጠቐመሉ እንትኾን፡ ምኽንያት መቐየሪ ሽም እታ ሃገር ናብ ወጸኢ ሃገራት እንትንኸይድ ሰባት ስዋዚላንዳዉያን እናመሰልናዮም ኢና ክብል ገሊጹ ኣሎ። እዚ ለዉጢ ሽም ግና ዉሑዳት ከምዘቖጠዐን እቲ ንጉስ ዝተሃሰየ ቑጠባ እታ ሃገር ትኹረት ክገብር ከምዘለዎን'ዮም ዝገልጹ። ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት እታ ሃገር፡ መሪሕነት ስዋዚላንድ ፖለቲካዊ ዉድባት ብምኽልኻልን ደቂ ኣንስትዮ ብምድኻምን ክወቕሱዎ ጸኒሖም። ስዊዝላንድ •ኣብ ኣፍሪቃ እታ ክሳብ ሕዚ ኣብ ትሕቲ ንጉሳዊ ኣገዛዝኣ ዝተረፈት •ወደብ ዘይብላ ሃገር •ንጉስ ምስዋቲ ሳልሳይ 15 ኣንሽቲ ኣለዉኦ •እታ ሃገር ኣብ ዓለም ዝለዓለ ዝርግሐ ኤች ኣይቪ፣ ዝተሓተ ዕድመ መነባብሮ ድማ ኣለዋ","len":1664}
{"id":"news-54719358","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54719358","title":"ዓዲ ኢንግሊዝ፡ መዓልታዊ ኣስታት 100 ሽሕ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ይልከፉ ኣለው","summary":"ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ መዓልታዊ ኣስታት 100 ሽሕ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ይልከፉ ከም ዘለው ሓደ መጽናዕቲ ኣመልኪቱ።","text":"እዚ ብኢምፔሪካል ኮሌጅ ለንደን ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ናህሪ ምትሕልላፍ እቲ ቫይረስ ይውስኽ ከም ዘሎን ብዝሒ ዝተሓዙ ሰባት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ትሸዓተ መዓልታት ብዕጽፊ ይውስኽ ምህላውን ሓቢሩ። ስለ ዝኾነ ድማ ኣብ ኣዝዩ \"ሓደገኛ ደረጃ\" ስለ ዘሎ \"ሓደ ነገር ክግበር ኣለዎ\" ኢሉ። ፈረንሳን ጀርመንን ብምኽንያት እቲ ዝርአ ዘሎ ለብዒ ስጉምቲ ዕጸዕዋ ክወስዳ ጀሚረን ኣለዋ። ሰብ ሞያ ጥዕና ዓዲ ኢንግሊዝ ድማ ኣብ ዝኸፍአ ደረጃ ረኽሲ ቅድሚ ምብጻሕና ስጉምቲ ክውሰድ ኣለዎ ይብሉ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ምትሕልላፍ እቲ ቫይረስ ኣብ ኩሉ ደረጃ ዕድመ ዘለው ሰባትን ኣብ መላእ እታ ሃገርን ከም ዘሎ ዝሕብሩ እዞም ሰብ ሞያ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ሰሜናዊ ኢንግሊዝ ልዑል መጠን መልከፍቲ ከም ዝርኣይ ኣመልኪቶም። ካብዚ ብዝብገስ፡ ሓደ ካብ ጽሓፍቲ እቲ መጽናዕቲ ዝኾነ ፕሮፌሰር ስቴቨን ሪሌይ፡ በቲ ቑጽሪ \"ኣዝዩ ከም ዝሓዘነ\" ብምግላጽ \"እቶም ሕጂ ዝውሰዱ ዘለው ስጉምታት እኹል ኣይኮኑን\" ኢሉ። \"ክቕየር ኣለዎ፤ መጠን መልከፍቲ ዝውስኸሉ ዘሎ ናህሪ ቀሊል ኣይኮነን፤ በቲ በለ በቲ ቅድሚ በዓል ልደት ክልወጥ ዘለዎ ነገር ክልወጥ ይግባእ\"። እቲ ሕብረሰተብ እውን እቶም ዝውሃቡ መምርሒታት ምክልኻል ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ብኣግባቡ ከተግብሮም ኣዘኻኺሩ።","len":1665}
{"id":"news-44553528","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44553528","title":"ስደተኛታት ዕድል ስራሕ ከወሃቦምን ነባሪ ፍታሕ ክግበረሎምን ፃውዒት ቀሪቡ","summary":"20 ሰነ መዓልቲ ስደተኛታት ዓለም'ዩ። እዚ ዕለት'ዚ ኣብ ዓለም ንዘሎ ኩነታት ስተደኛታት ግቡእ ኣቓልቦ ንምሃብ ይዝከር።","text":"ኣብ መወዳእታ 2017፡ ብመሰረት ጸብጻብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት 68.5 ሚልዮን ሰባት ብሰንኪ ግጭት፣ ጥምየት፣ ድኽነትን ካልኦትን ካብ ዝነብሩሉ ቤቶም ከምዝተመዛበሉ የመልክት። እቲ ጸብጻብ ኣብ 2017፥ 100,000 ዝመዛበሉ ስደተኛታት ጥራይ ብዓለምለኻዊ ማሕበረሰብ ተቀባልነት ረኺቦም ኣብ ሳልሰይቲ ሃገር ክነበሩ ከምዝተወሰነ ይሕብር። እዚ ጉዳይ ከኣ ብዕቱብ ክስረሓሉ እቲ ወድብ ዘዎጾኦ መግለጺ የረድእ። ሎሚ ኣብ ከተማ ናይሮቢ ኣብ ዝተኻየደ ጽንብል፡ ብዙሓት ስደተኛታት ዝተረኽቡሉ ብክብ ዝበለ ድምቀት ተኸቢሩ ውዒሉ። እቶም ስደተኛታት ካብ ኤርትራ፤ ኢትዮጵያ፤ ኮንጎ፤ ደቡብ ሱዳን፤ ብሩንዲ ዝመጹ ኮይኖም፡ ዘድሊ ኣቓልቦ ካብ ማሕበረሰብ ዓለምን መንግስቲ ኬንያን ክረኽቡ ኣብቲ ጽንብል ርእይቶኦም ሂቦም። ኬንያ ካብተን ንስደተኛታት ዘፅለላ ቀዳሞት ሃገራት ኣፍሪቃ ኮይና ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ስደተኛታት ኣብ ደዳብ፤ ካኩማ፤ ኸምኡ'ውን ኣብ ከተማታት ተዓቑቦም ይርከቡ። እቲ ጽንብል ''ኩሉ ይተሓቖፍ ኩሉ ይማዕብል'' ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ተኸቢሩ። ብርክት ዝበሉ ናይ ምንግስቲ ኬንያ ሓለፍቲ፣ ሰብ መዚ ላዕላዋይ ኮሚሽን ስደተኛታትን ካልኦትን ኣብቲ ኣጋጣሚ ተረኺቦም ንስደተኛታት ዕድል ስራሕ ከወሃቦምን ነባሪ ፍታሕ ክግበረሎምን ጸዊዖም።","len":1671}
{"id":"news-55616998","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55616998","title":"ኡጋንዳ ኣብ ቀላይ ቪክቶሪያ ንዘጋጠመ ዝለዓለ መጠን ሞት ዓሳታት ትምርምር ኣላ","summary":"ኡጋንዳ ኣብቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ቀላይ ቪክቶሪያ ዘጋጠመ ሞት ኣዝዮም ብዙሓት ዓሳታት ትምርምር ምህላዋ ሰበስልጣን’ታ ሃገር ሓቢሮም።","text":"ቃላይ ቪክቶሪያ ንዩጋንዳ፣ ኬንያን ታንዛኒያን ብሃፍቲ ዓሳ ዝምግብ ወሳኒ ሃብቲ ተፈጥሮ ምዃኑ ይፍለጥ ሚንስትሪ ሃብቲ ዓሳ ኡጋንዳ፡ ዜጋታት ዝሞቱ ዓሳታት ከይምገቡ መጠንቀቕታ ብምሃብ፡ ነቶም ዝሞቱ ዓሳታት ንክቐብሩዎም ኣተሓሳሲቡ’ሎ። ክሳብ ክንደይ ዝግመቱ ዝሞቱ ዓሳታት ናብ ገማግም ተደፊኦም ከም ዝወጽኡ ግን ዛጊድ ዝተፈለጠ ነገር የለን። ኣብቲ ከባቢ ዝነብሩ ሰባት ብማሕበራዊ መራኸብታት ዝዘርግሕዎም ስእልታት ግን ኣዝዮም ብዙሓት ዝሞቱ ዓሳታት ናብቲ ገማግም ተደፊኦም የረኣዩ። እቲ ልዕሊ 100 ኪሎ ግራም ዝምዘንን ብዙሓት ኡጋንዳውያን ንመግቢ ዝጥቀሙሉን ‘ናይል ፐርች’ ብዝብል ዝፍለጥ ዓሌት ዓሳ ድማ ቀንዲ ግዳይ እቲ ዘጋጠመ ሞት ከም ዝኾነ ተፈሊጡ። ምኽንያት ሞት እቶም ዓሳታት ምስ ምንካይ መጠን ኦክስጅን ክተሓሓዝ ከም ዝኽእል በዓል መዚ እቲ ከባቢ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኣመልኪቱ። ብፍላይ እቶም ዓሌታት ዓሳ ኣብ ሓደ ሌትሮ ማይ ዝርከብ መጠን ኦክስጅን ትሕቲ 2 ሚሊግራም እንተኾይኑ ተቓላዕነቶም ዝለዓለ ከምዝኾነ ሓቢሩ። እንተኾነ እቲ ትኽክለኛ ምኽንያት ንምፍላጥ መርመራ ከም ዝቐጸለ እቶም ሰበስልጣን ኣፍሊጦም ኣለዉ። ቃላይ ቪክቶሪያ ንዩጋንዳ፣ ኬንያን ታንዛኒያን ብሃፍቲ ዓሳ ዝምግብ ወሳኒ ሃብቲ ተፈጥሮ ምዃኑ ይፍለጥ።","len":1676}
{"id":"news-50675431","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50675431","title":"ኣዲስ ኣበባ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ 11 ኪ.ግ ሓሽሽ ኮኬይን ከዘዋውራ ዝተረኸባ ደቂኣንስትዮ ተታሒዘን","summary":"ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ 11 ኪሎ ግራም ዝምዘን ኮኬይን ብምዝውዋር ዝተጠርጠራ ክልተ ደቂኣንስትዮ ኣብ ቀይዲ ኣትየን።","text":"ሚንስቴር እቶት ኢትዮጲያ ትማሊ [ረቡዕ] ብዓለም ለኸ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ ንምስግጋር ዝተፈተነ ልዕሊ 11ኪሎ ግራም ዝምዘን ሓሸሽ [ዕፀፋርስ] ከምዝሓዘ ኣፍሊጡ። እቲ ተታሒዙ ዝተብሃለ ኮኬይን ኣብ ዕዳጋ እንተዝውዕል ልዕሊ 28 ሚሊዮን ብር ዋጋ ከምዝግመት እቲ ሚንስቴር ቤት ዕዮ ኣብ መግለፂኡ ሓቢሩ። ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ተበጊሱ፡ ብኣዲስ ኣበባ ኣቢሉ ናብ ካልእ ቦታ ክሰግር ዝተሓሰበ ኮይኑ፤ ብምርመራ ሰራሕተኛታት ጉምሩክን ኣባላት ብሄራዊ ግልጋሎት መረዳእታን ድሕንነትን ከምዝተትሓዘ ተገሊፁ። ሚንስቴር እቶት ከምዝሓበሮ፤ ነቲ ዕፀፋርስ ብምዝውዋር ዝተጠርጠራ ክልተ ደቂ ኣንስትዮ ተታሒዘን ኣለዋ። ክልቲአን ብዝተፈላለየ በረራታት ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ተጓዒዘን ኣዲስኣበባ ከምዝበፀሓ'ውን ኣፍሊጡ። ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝተበገሰት ደቡብ ኣፍሪቃዊት ኖምዛም ግላዲየስ ቦዛ፡ ነቲ 7.4 ኪሎ ግራም ዝምዘን ኮኬይን ሒዛ ብኣዲስኣበባ ገይራ ናብ ህንዲ ከተማ ደልሂ ናይ ምጉዓዝ ትልሚ ነይርዋ። እታ ካልኣይቲ ተጠርጣሪት ድማ አንቲቃ ሱለይማን ቂዚ አባሶባ፡ ዜጋ ኣዘርባጃን ኮይና ካብ ሩስያ ከተማ ሞስኮ እያ ተበጊሳ። እታ ውልቀሰብ 4 ኪሎ ግራም ዝምዘን ኮከይን ሒዛ ብኣዲስ ኣበባ ገይራ ናብ ታይላነድ ባንኮክ ክትጓዓዝ ነይራ ተባሂሉ።","len":1676}
{"id":"news-55695608","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55695608","title":"ቅልውላው ኣፍጋኒስታን፡ ኣብ ካቡል ዳያኑ ደቂ ኣንስትዮ ተቐቲለን","summary":"ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዝሰርሓ ክልተ ደቂ ኣንስትዮ ዳያኑ ኣብ ከተማ ካቡል ብዝተተኮሰ ጠይይቲ ከምዝቐተላ ሰበስልጣን ሓቢሮም፡፡","text":"እተን ደቂ ኣንስትዮ ሰንበት ንጉሆ ናብ ዝሰርሓሉ ቦታ ብመኪና ኣብ ዝጓዓዛሉ ብዕጡቓት ከምዝቐተላ ወሃቢ ቃል ሓደ ቤት ፍርዲ ንኤኤፍፒ ተዛሪቡ፡፡ እቲ ካብ ቀረባ እዋናት ናብዚ ጋዜጠኛታት፣ ጎስጎስትን ፖለቲከኛታትን ዒላማ ገይሩ ዝፍጸም ዘሎ ቅትለት ፡ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ወታሃደራቱ ካብ ኣፍጋኒስታን ብቐጻሊ ምስሓብ ምስጀመረ እዩ ተጓሃሂሩ ዘሎ፡፡ ቁጽሪ ኣብታ ሃገር ዝተረፉ ወታሃደራት ኣመሪካ 2500 ጥራሕ እንትኾን፡ እቲ ስጉምቲ ኣብታ ህድኣት ዘይብላ ኣፍጋኒስታን ተወሳኺ ዘይምርግጋእ ዝፈጥር ከምዝኾነ ምክትል ፕረዚደንት ኣፍጋኒስታን ኣብዚ ሰሙን ንቢቢሲ ተዛሪቡ እዩ፡፡ እተን ዳያኑ ብመን ተቐቲለን? እተን ደቂ ኣንስትዮ ሰንበት ንጉሆ ብዝተፈጸመን ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ ዝተቐተላ ኮይነን፡ እቲ መራሒ መኪና እውን ቆሲሉ እዩ፡፡ ነቲ ቓሊ ፋቱላህ ኣብ ዝተባህለ ከባቢ ካቡል ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዛጊድ ሓላፍነት ዝወሰደ ኣካል የለን፡፡ እቲ ንመብዛሕተኦም ኣብ ቀረባ እዋን ዝተፈጸሙ ቅትለታት ፈጺሙ ክኾን ከምዝኽእል ዝጥርጠር ጣሊባን እውን፡ ዝሃቦ መግለጺ የለን፡፡ እቲ ናይ ሰንበት ንጉሆ ቅትለት ተወከልቲ መንግስቲ ኣፍጋኒስታንን ዕጡቓት ጣሊባንን ኣብ ዶሃ ዘተ ሰላም የካይዱ ኣብዘለዉሉ እዋን እዩ ተፈጺሙ ዘሎ፡፡","len":1679}
{"id":"news-49712152","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49712152","title":"ኣብ ልዕሊ ትካላት ነዳዲ ስዑዲ ብዝበጽሐ መጥቃዕቲ፡ ዋጋ ነዳዲ ንሂሩ","summary":"ብቀዳም፡ ኣብ ልዕሊ ትካላት ነዳዲ ስዑዲ ዓረብ ዝበጽሐ መጥቃዕቲ፡ ዋጋ ነዳዲ ክንህር ምኽንያት ኮይኑ'ሎ።","text":"ኣብ ልዕሊ ትካላት ነዳዲ ስዑዲ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምብጽሑ ብሰንኪ እቲ ኣብ ልዕሊ መጻረዪ ነዳዲ ስዑዲ ዓረብ ዝበጽሐ መጥቃዕቲ፡ ቀረብ ነዳዲ ዓለም ብ 5% ዝነከየ ክኸውን ከሎ፡ በዚ ምኽንያት ድማ ዋጋ ድፍድፍ ነዳዲ ካብ 15 ክሳብ 19 ምኢታዊት ናህሪ ኣርእዩ። እቶም መጥቃዕቲ ዝበጽሖም ትካላት፡ ናብ ንቡር ኣገልግሎቶም ክምለሱ ሰሙናት ከምዘድሊ ድማ ተገሊጹ። ኣመሪካ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ክልተ ዓበይቲ ትካላት ነዳዲ ስዑዲ ዓረብ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ብኢራን ዝተፈጸመ እዩ ክትብል ከሲሳ እያ። ጸሓፊ ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ማይክ ፓምፐዮ፡ እቲ መጥቃዕቲ ብየመናውያን ዕጡቓት ጉጅለ ሑቲ ተፈጺሙ ንዝበል ሓበሬታ ነጺግዎ። እቲ መጥቃዕቲ ብቀዳም፡ ክልተ ዓበይቲ ትካላት ነዳዲ ስዕዲ ዓረብ፡ ብሰብኣልቦ ነፈርቲ (ድሮን) ከም ዝተቓጸለ መንግስታዊ ማዕከን ዜና እታ ሃገር ገሊጸን። የመናውያን ዕጡቓት ጉጅለ ሑቲ፡ ነቲ መጥቃዕቲ ባዕሎም ከም ዘካየድዎ ገሊጾም። ኣፈኛ ናይቲ ጉጅለ፡ ያሕያ ሳሪያ፡ ንመደበር ቴለቭዥን ኣልሚስራሕ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ 10 ሰብኣልቦ ነፈርቲ ኣብቲ መጥቃዕቲ ከም ዝተሳተፋ ሓቢሩ። ቴለቭዥን ኣልሚስራሕ፡ መደበራ ኣብ ቤይሩት ኮይኑ፡ ብጉጅለ ሑቲ እትውነን'ያ። እቲ መጥቃዕቲ፡ ኣብ መጻኢ ክቕጽል ከም ዝኽእል'ውን እቲ ኣፈኛ ኣጠንቂቑ እዩ።","len":1682}
{"id":"news-54589894","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54589894","title":"ኣርመንያን ኣዘርባጃንን ተኹሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ብምጥሓስ ነንሓድሕደን ተኻሲሰን","summary":"ኣብ ኩናት ዘለዋ ሃገራት ኣርመንያን ኣዘርባጃንን፡ ኣብ’ቲ ዘሰሓሕበንን ናብ ኩናት ዘእተወንን ዞባ ናጎርኖ-ካራባካህ ተኹሲ ደው ከብላ ተሰማሚዐን ነይረን።","text":"እንተኾነ፡ ኣብ ቃለን ኣይጸንዓን፡ ነንሓድሕደን ድማ “ነቲ ስምምዕ ጥሒሳቶ” ብዝብል ይካሰሳ ኣለዋ። ክልቲአን ሃገራት፡ ካብ ቀዳም ፍርቂ ለይቲ ኣትሒዙ ተኹሲ ደው ከብላ እየን ተሰማሚዐን ነይረን። ውሃቢት ቃል ሰራዊት ኣርመንያ ግን፡ ኣዘርባጃን ድሕሪ ኣርባዕተ ደቓይቕ ተወንጨፍቲ ብምትኳስ ነቲ ስምምዕ ኣፍሪሳቶ ኢላ። ኣዘርባጃን ድማ ጽንሕ ኢላ፡ ‘ኣርመንያ እያ ነቲ ተኹሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ኣፍሪሳቶ’ ኢላ። ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም’ውን፡ ብኣሸማጋልነት ሩስያ ተኹሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ተፈራሪመን ነይረን እየን። እንተኾነ፡ እቲ ኩናት ቀጺሉ እዩ ዘሎ። ሶቭየት ሕብረት ኣብ 1991 ቅድሚ ምብትታና፡ ኣርመንያን ኣዘርባጃንን ኣካል ሶቭየት ሕብረት እየን ነይረን። ኣዘርባጃናውያንን ኣርመናውያንን፡ ብሰንኪ እቲ ናጎርኖ-ከራባክ ዝበሃል ዞባ፡ ንኣስታት ኣርበዓ ዓመት ኣብ ምስሕሓብ እዮም ዘለዉ። እቲ ቦታ፡ ናይ ኣዘርባጃን ምዃኑ ዓለምለኻዊ ኣፍልጦ ኣለዎ። ግን ከኣ፡ ደቂ ኣርመንያ እዮም ዝነብሩሉ። ክልቲአን ሃገራት፡ ድሕሪ ናይ ሽድሽተ ዓመት ደማዊ ኩናት ዶባት፡ ኣብ 1994 ተኹሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ምስፈረማ ዓብዪ ጎንጺ ከየጋጠመ እዩ ጸኒሑ። እቲ ሕዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ኩናት ኸኣ፡ ኣብ’ቲ ዞባ ድሕሪ 1994 ተራእዩ ዘይፍለጥ እዩ።","len":1683}
{"id":"news-46643941","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46643941","title":"ሱዳን፡ ሰልፈኛታት ምስ ፖሊስ ተጋጭዮም ህይወት ሰባት ጠፊኡ","summary":"ኣብ ሰሜንን ምዕራብን ሱዳን፡ ኣብ ሞንጎ ሰልፈኛታትን ፖሊስን ብዝተወልዐ ግጭት፡ ሸሞንተ ሰባት መይቶም።","text":"ኣብ ምዕራባዊት ከተማ ኣል-ገዳርፍ ኣብ ዝተልዓለ ናዕቢ ኣንጻር መንግስቲ፡ ሽዱሽተ ሰባት ክሞቱ እንከለው፡ ኣዋጅ ህጹጽ ግዘን፡ ሰዓት እቶ እቶን ክእወጅ ምኽንያት ኮይኑ። ኣብ ሰሜናዊት ከተማ ኣትባራ ብዝነበረ ግጭት ድማ ክልተ ሰባት ምሟቶም ናይታ ሃገር ሚዲያ ጸብጺቡ። ኣብ ከተማ ካርቱምን ካልኦት ከተማታትን ድማ ናህሪ ዋጋታት ባንን ነዳድን ዘንቀሎ ዓመጽ ተጎሃሂሩ'ዩ ዘሎ። እዚ ትማሊ ሮቡዕ ኣብ ከተማታት ኣትባራ፣ ኢድ-ዳማርን በርበርን ዝተወልዐ ጎንጺ፡ ኣንጻር መንግስቲ ዝጭርሑ ሰልፈኛታት ብምንባሮም፡ ፖሊስ እቲ ሰልፊ ንምብታን መንብዒ ጋዝ ተጠቒሙ። ጸኒሑ ግን እቲ ጎነጽ ስለ ዝተጋደደ ብዙሓት ሰባት ክሞቱ ምኽንያት ኮይኑ። መሰኻኸር ዓይኒ ከም ዝበሉዎ እንተኾይኑ ድማ፡ ሓይልታት ምክልኻል እቲ ተቓውሞ ንምብታን ኣይኣተውን፤ እኳ ድኣ ነቶም ሰልፈኛታት ክድግፉ ተራእዮም። ኣብ ከተማ ኣል-ገዳርፍ ብሓሙስ ምስ ፓሊስ ኣብ ዝተኻየደ ጎንፂ፡ ሓደ ተምሃራይ ዩኒቨርሲቲ ከም ዝተቐትለን፡ ሓያሎ ካልኦት ከም ዝቖሰሉን ጸብጻባት ካብታ ከተማ ሓቢሮም። \"ኣብ ኣል-ገዳርፍ ዘሎ ኩነታት ሓደገኛ እናኾነ'ዩ መጺኡ። ዓመጽቲ ድማ ተቐጻጸልቲ ነገራት ምጥቃምን ስርቅን ጀሚሮም፤ ኩሉ ነገር ካብ ቁጽጽር ወጻኢ'ዩ ኾይኑ ዘሎ\" ኢሉ ሓጋጊ ሕጊ ሙባረክ ኣል-ኑር።","len":1691}
{"id":"news-46240212","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46240212","title":"ኤርትራውያን ኣትሌታት ዝተሳተፍሉ ዓብዪ ጉያ ኢትዮጵያ","summary":"ኣብ መበል 18 ውድድር ዓብዪ ጉያ ኢትዮጵያ ብደቂ ተባዕትዮ፡ ሓጎስ ገብረህይወት ብደቂ ኣንስትዮ ድማ ፎቴን ተስፋይ ተዓወትቲ ኾይኖም።","text":"ኣብ መስፍን ኢንዳስትሪያል ኢንጅነሪንግ ዝተጠርነፈ ሓጎስ ገብረህይወት፡ ቅድሚ ሽዱሽተ ዓመት'ውን 28 ደቒቕን 37 ሴኮንድን ከምዝተዓወተ ዝዝከር'ዩ። ውድድር ዓብዪ ጉያ፡ ብተበግሶ ኣትሌት ሃይለገብረስላሴ ብ2000 እንትወሃሃድ፡ ብርክት ዝበሉ ዓበይትን ፍሉጣትን ኣትሌታት ኢትዮጵያ እናሳተፈ መጺኡ'ዩ። ልዕሊ 44 ሽሕ ሰባት ከክሳተፍሉ ትጽቢት ተገይሩ ኣብ ዝተዳለወ ውድድር ጉያ እዚ ዓመት ድማ፡ ኤርትራውያን ኣትሌታትን ካልኦትነ 400 ወጻእተኛታትን ተሳተፍቲ ኾይኖም። ኣዳለውቲ ናይቲ ውድድር ሎሚ ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ ከምዝበልዎ፡ ተዓወትቲ ኣትሌታት፡ መርመራ ናይ መበራትዒ መድሓኒታት ከምዝግበረሎም ገሊጾም ነይሮም። ብቅድድም ጉያ 10 ሽሕ ሜትሮን ፍርቂ ማራቶንን ውሩይ ዝኾነ ኤርትራዊ አትሌት ዘርእሰናይ ታደሰ፡ ኣብ'ቲ ዓብዪ ጉያ ኢትዮጵያ ካብ ሞንጎ ዝተሳተፉ ኤርትራውያን ኣትሌታት'ዩ። \"ናብ ኢትዮጵያ ብምምጸአይ ተሓጒሰ እየ። ኣዳለውቲ ናይቲ ውድድር ስለዝዓደሙኒ ድማ የመስግኖም\" ኢሉ። ብኣቆፃፅራ ኤውሮጳውያን፡ ኣብ ኦሎምፒክ 2012፡ ተዓዋቲ ሜዳልያ ወርቂ ዝኾነ ኡጋንዳዊ ስቴፈን ኪፕሮቲች'ውን ተሳታፊ እቲ ውድድር ነይሩ። ሕሉፍ ተዓወትቲ ውድድር ዓብዪ ጉያ (ደቂ ተባዕትዮ ጸጋም፡ ደቂ ኣንስትዮን የማን) መእተዊ ሰዓት፡ ደቒቅን ሴኮንድን","len":1695}
{"id":"news-47849788","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47849788","title":"ቅልውላው ሊብያ፡ ኣብ ጥቓ ትሪፖሊ ብዝተወለዐ ኲናት 21 ሰባት ሞይቶም","summary":"ብሕቡራት ሃገራት ዝድገፍ መንግስቲ ሊብያ፡ ኣብቲ ንትሪፖሊ ንምቁጽጻር ዝተኻየደ ኲናት 21 ሰባት ከም ዝሞቱን ካልኦት 27 ከም ዝቖሰሉን ኣፍሊጡ።","text":"ፀሓፊ ወፃኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ማይክ ፖምፒዮ፡ እቲ ኲናት ደው ክብልን ናብ ሰላማዊ ዝርርብ ንኽእቶን ፃውዒት ኣቕሪቡ። ብጀነራል ካሊፋ ሃፍጣር ዝምርሑ ዓመፅቲ ሓይልታት፡ ንከተማ ትሪፖሊ ክቆፃፀሩ ብኣንፈት ምብራቕ ደፊኦም'ዮም። ቀዳማይ ሚንስትር ፋየዝ ኣል-ሰራጅ፡ ፈተነ ዕልዋ መንግስቲ ከካይድ ፈቲኑ ክብል ነቲ ጀነራል ከሲሱ። ካብ ሞንጎ'ቶም ዝተቐተሉ ሓደ ናይ ቀይሕ ወርሒ ዶክተር ኮይኑ፡ ጀነራል ሃፍጣር ብወገኑ 14 ዕጡቓቱ ከም ዝስኣነ ኣፍሊጡ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ እቲ ኲናት ንሓፂር ግዘ ደው ክብል'ሞ ቁሱላትን ሲቪል ዜጋታትን ክወፅኡ ክግበር ፃውዒት'ኳ እንተቕረበ፤ እቲ ኲናት ግን ቀፂሉ እዩ። ማይክ ፖምፒዮ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ፡ \"በቲ ኣብ ጥቓ ትሪፖሊ ዘሎ ኲናት ከም ዝተሻቐሉ\" ብምሕባር፡ ቅልጡፍ ዘተ ክካየድ ፀዊዑ። \"እዚ ትሪፖሊ ንምቁፅፃር ዝግበር ወተሃደራዊ ወፍሪ፡ ንድሕነት ዜጋታት ኣብ ሓደጋ ዘውድቕን፡ ንዝሓሸ መፃኢ ሊብያ ዝጎስይን'ዩ\" ኢሉ ኣብ መግለፂኡ። ዓለማዊ ትካላት፡ ኩነታት እታ ሃገር ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ከይሰጋገር ብምስጋእ ሰራሕተኛታተን ከውፅኣ ጀሚረን ኣለዋ። ሊብያ፡ ነታ ሃገር ንነዊሕ እዋን ዝመርሐ ሙዓመር ጋዳፊ ካብ ስልጣኑ ብሓይሊ ተኣልዩ ካብ ዝቕተል ጀሚሩ፡ ብዓመፅን ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእን ክትጉሰ ፀኒሓ'ያ።","len":1698}
{"id":"news-53033130","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53033130","title":"ንኸይጸንቱ ብሳተላይት ምክትታል ዝግበረሎም ዘሎ እንስሳታት","summary":"ተጣበቅቲ ዕቃበ እንስሳ ነቶም ኣብ ጎቦታት ኔፓል ዝርከቡ ቀያሕቲ ፓንዳታት ካብ ምጽናት ንምክልኻል ብሳተላይት ይከታተልዎም ከምዘለው ተገሊጹ።","text":"እዞም ኣጥበውቲ ዝኾኑ ቀያሕቲ ፓንዳ ኣብ ምብራቅ ሂማልያን ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ቻይናን ጥራይ ዝርከቡ ኮይኖም ቁጽሮም ካብ ሽሕ ዝበዝሕ ኣይኮነን። እዞም ተጣበቅቲ ዕቃበ እንስሳ ኣብ ዓሰርተ ፓንዳታት ጂፒኤስ (ኣበይ ኣለኻ ዘርኢ መሳርሒ)ብምግጣም ካበይ ናበይ ይንቀሳቀሱ ኣብ ምክትታሎም ኣለዉ። እዞም ጂፒኤስ ዝተገጥመሎም ሽዱሽተ ኣንስትዮን ኣርባዕተ ተባዕትዮን ኮይኖም ሬድ ፓንዳ ኔትዎርክ ዝተበሃለ ጉጅለ ተጣበቅቲ ዕቃበ እንስሳ’ዩ ዝከታተሎም ዘሎ። ማና ባሃዳር ካዱክ ናይ ኔፓል ዳይረክትር ዕቃበ ኣገራብን ሓመድን ኮይኑ “እዚ ኣብ ቀያሕቲ ፓንዳታት ከይጸንቱ ዝግበር ዘሎ ምክትታል እምነ ኩርናዕ ንምዕቃብ ቀያሕቲ ፓንዳታት ጌርካ እዩ ዝርአ” ኢሉ። ፓንዳ ብስድራን ጉጅለን ኮይንካ ናይ ምንባር ልምዲ ዘለዎም ኣጥበውቲ እንስሳ እዮም። እዞም ኣብ ጫካታት ዝነብሩ ኣጥበውቲ እንስሳ፡ ሰባት ብብዝሒ ስለዝሃድንዎምን፡ ምስ ምብራስ ኣግራብን እቲ ንሶም ከም መግቢ ዝጥቀምሉ ኣርቃይ’ውን እናጎደለ ስለዝመጽአ ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ እንስሳ እዮም። እዚ ብናፓላውያን ተጣበቅቲ ዕቃበ እንስሳ ዝካየድ ዘሎ ንቀያሕቲ ፓንዳታት ካብ ምጽናት ናይ ምድሓን ስርሓት ነዞም ብቁጽሮም ውሑዳት ተሪፎም ዘለዉ ቀያሕቲ ፓንዳታት ዳግማይ ክስስኑ ተስፋታት ኣሰሲኑ ይርከብ።","len":1700}
{"id":"news-45873074","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45873074","title":"መሓመድ ደውጂ፡ ሃለዋቱ ዝሓበረ ዓስቢ ከም ዝወሃብ ተገሊጹ","summary":"ስድራ እቲ ብሓሙስ ዝተጨውየ ታንዛንያዊ ቢልዮነር መሓመድ ደውጂ፡ ንሃለዋቱ ዝምልከት ሓበሬታ ንዝሃበ ሰብ፡ ናይ 1 ቢልዮን ሽልንግ ታንዛንያ ማለት 440,000 ዶላር ዓስቢ ከም ዘዳለዉ ኣፍሊጦም።","text":"መሓመድ ደውጂ 1.5 ቢልዮን ዶላር ዝትመን ሃብቲ ከም ዘለዎ መጽሕት ፎርብስ ይሕብር እቲ ዝነኣሰ ኣፍሪቃዊ ቢልዮነር ምዃኑ ዝንገረሉ ሚስተር ደውጂ፡ መንነቶም ብዘይተፈለጠ ዕጡቓት እዩ ኣብ ከተማ ዳረሰላም ተጨዉዩ። ምስ'ዚ ብዝተሓሓዝ ፖሊስ ልዕሊ 20 ሰባት ኣሲሮም ኣለዉ። እቲ ምኽንያት መጭወይን ኣበይ ከም ዘሎን ዛጊት ዝተነጸረ ነገር እኳ እንተዘየሎ፤ ክልተ ካብቶም ጨወይቲ ጸዓዱ ጸዓዱ ምዃኖም ፖሊስ ይሕብር። እቲ ሰሊዖምዎ ዘለዉ ዓስቢ ኣብቲ መርመራ ንፖሊስ ክሕግዝ ይኽእል ዝብል ተስፋ ከም ዘለዎም ወሃቢ ቃል እታ ስድራ፡ ኣዚም ደውጂ ገሊጹ። \"ንሃለዋት ወድና ሓበሬታ ኣሎኒ ዝብል ሰብ እንተ መጸና ምስጢሩ ክንዕቅበሉ ምዃንና ነረጋግጸሉ\" ኢሉ። ኣብ ታንዛንያ፡ ጭዉያ ልሙድ ተርእዮ ከም ዘይኮነ ሪፖረተርና ይሕብር። መሓመድ ደውጂ መን'ዩ? ፊናንስያዊት መጽሔት ፎርብስ፡ መሓመድ ደውጂ፡ 1.5 ቢልዮን ዶላር ዝትመን ሃብቲ ከም ዘለዎን፡ ታንዛንያዊ እንኮ ቢልዮነር ምዃኑን ጸብጺቡ። እቲ ኣብ 2017 ዝወጸ ጸብጻብ፡ ወዲ 43 ዓመት ሚስተር ደውጂ፡ ናይ ኣፍሪቃ ዝነኣሰ ቢልዮነር ምዃኑ ይሕብር። ሚስተር ደውጂ ዋና መዋሊ፡ ዝዓበየት ታንዛንያዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ፡ ሲምባ እውን'ዩ። ኣብ 2016 ለዕሊ ፍርቂ ናይ ሃብቱ ንግብረሰናይ ክዉፊ ምምጽብኡ መጽሔት ፎርብስ ጸብጺቡ ኣሎ።","len":1702}
{"id":"news-51124268","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51124268","title":"ፕረዚደንት ኢራን፡ ብዛዕባ ምውዳቕ ነፋሪት ዩክሬን መብርሂ ክወሃቦ ንሰራዊቱ ሓቲቱ","summary":"ፕረዚደንት ኢራን ሓሳን ሩሃኒ፡ እታ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብዝተተኮሳ ሚሳይል ተሃሪማ ዝተሓምምሸት ነፋሪት ዩክሬን ዝምልከት ሰራዊት እታ ሃገር ዝያዳ መብርሂ ክህቦ ጠሊቡ።","text":"ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ጃቫድ ዛሪፍ ብወገኑ፡ ድሕሪ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ኢራናውያን ንመዓልታት ግጉይ ሓበሬታ ከም ዝተዋህቡ ተዛሪቡ። ንሱ ከምዝሓበሮ፡ ንሱን ፕረዚደንት እታ ሃገርን ብዛዕባ እቲ ጉዳያ ኣፍልጦ ከምዘይነበሮም ገሊጹ። ሓይልታት እስላማዊ ሰውራ ኢራን፡ ነታ 176 ተሳፈርቲ ሒዛ እትጎዓዝ ዝነበረት ነፋሪት ብጌጋ ብምህራሞም፡ እታ ነፋሪት ኣብ ሰማይ እንከላ ከም እተባረዐትን፡ እቶም ተሳፈርቲ ብምሉኦም ከምዝሞቱን ይፍለጥ። እታ ነፋሪት ዝወደቐትሉ እዋን፡ ኢራን ኣብ ዒራቕ ንዝነበረ መደበራት ኣመሪካ ብሚሳይላት ዘጥቀዓትሉ ሰዓታት እዩ ነይሩ። ፕረዚደንት ኢራን ሓሳን ሮሃኒ ኣብ ቴለቪዥን እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሰራዊት እታ ሃገር ዝተወሃሃደን ዝተጻፈፈን መርመራ ክገብር ኣተሓሳሲቡ። ብተወሳኺ፡ ህዝቢ እንታይ ከምዘጋጠመ ሓላፍነት ወሲድና ብቕንዕና ክንገሮ ከምዘለዎ ተማሕጺኑ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ጃቫድ ዛሪፍ፡ \"ኣነን ፕረዚደንትን ብዛዕባ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ንፈልጦ ኣይነበረናን። ምስ ፈለጥና ድማ ብቕልጡፍ ንህዝቢ ሓቢርና\" ክብል ተዛሪቡ። ብምውዳቕ እዛ ነፋሪት፡ ኣብታ ሃገር ሓያል ተቓውሞ ኣለዓዒሉ ኣሎ። ምስ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ብዝተኣሳሰር ድማ ሓያሎ ሰባት ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተው ኢራን ገሊጻ ኣላ።","len":1706}
{"id":"54098360","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/54098360","title":"ትማሊ ዝተኻየደ መረጻ ትግራይ፡ እንታይ ይመስል ነይሩ","summary":"ትግራይ፡ ትማሊ 04 ጳጉሜን ኣብ ዘካየደቶ መረጻ፡ ካብ'ቲ ክመረጽ ዝተመዝገበ ልዕሊ 2.7 ሚልዮን ህዝቢ፡ እቲ ልዕሊ 97 ምኢታዊት ኣድሚጹ ክኸውን ከምዝኽእል ኮሚሽን መረጻ ትግራይ ይገልጽ።","text":"እንተኾነ፡ እቲ ዝመረጸ ህዝቢ ብልክዕ ክንደይ ምዃኑ ገና ብወግዒ ክገልጽ እዩ። ኣብ ከተማ መቐለ ዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ትግርኛ፡ ኣብ ናይ መረጻ ቦታታት ከይዱ ዝተዓዘቦ፡ ብስእሊ ክነቕርበልኩም። ብሰናይ ድልየቶም ዝተወደቡ መናእሰይ፡ ኣብ ናቑጣታት መረፃ ተረኺቦም ህዝቢ ድምፂ ንምሃብ እንትመፅእ ኣእዳው ብማይን ሳሙናን የሕፅቡ ውዒሎም። ኣፈፀምቲ መረፃ፡ ነቲ ከይዲ \"ብልዑል ጥንቃቐ\" ክመርሕዎ ውዒሎም። ሓይልታት ፀጥታን ኣባላት ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ ትግራይን፡ ልዑል ክትትልን ፍተሻን ይገብሩ ነይሮም። ስርዓት ፀጥታ ንምምራሕ፡ ስልጠና ወሲዶም ህዝቢ ከተሓባብሩ ዝወዓሉ መናእሰይ መቐለ፡ ክፍለ ከተማ ሓድነት ሓረስቶት እንደርታ ጣብያ ዓዲ ኣዝመራ: ኣብ ናቑጣ መረጻ ትኹል፡ ተፈናቲቶም ሪጋ ብምሓዝ ኣድሚጾም። ካብ ህዝቢ ዝተሓረዩ ተዓዘብቲ፡ ኣብ እንደርታ ጣብያ ዓዲ ኣዝመራ ኣገልግሎት ቀዳማይ ረዲኤት ማሕበር ቀይሕ መስቀል: ኣብ መቐል ክፍለከተማ ቀዳማይ ወያነ መረፃ ጣብያ ዘስላሰ ኣብ ናቑጣታት መረፃ: ብወለንተነኦም ስራሕቲ ምንፃግ ከሚካል ዘካይዱ መናእሰይ ኣብ ናቑጣታት መረፃ ጥቡቕ ፍተሻን ቁፅፅርን ክካየድ ውዒሉ። ስርዓት ምፍላሕ ቡን ኣብ ናቑጣታት መረፃ መረጽቲ፡ ቅድሚ ናብ መረጻ ምእታዎም፡ መጠን ዋዒ ሰብነቶም ብሰብ ሞያ ይዕቀን ነይሩ።","len":1707}
{"id":"news-52992974","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52992974","title":"ልኡል ቤልጅም ሕጊ ዕጽዋ ስፔን ብምጥሓሱ ተቐጺዑ","summary":"ኣብ ስፔን ሕጊ ዕጽዋ ብምጥሓሱ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፈ ልኡል ቤልጂም ጁዋቺም ሕጊ ዕጽዋ እታ ሃገር ብምጥሓሱ 11 ሽሕን 800 ዶላር ክኸፍል ከምዝተበየኖ ተገሊጹ።","text":"ልኡል ጁዋቺም ወዲ ሓዉ ንንጉስ ቤልጂም ንጉስ ፍሊፕ ልዑል ጁዋቺም ካብ ሃገሩ ቤልጂም ናብ ስፔን ምስ ኣተወ ን14 ምዓልታት ክውሽብ ተነጊርዎ ክነሱ ነዚ ከተግብር ስለዘይክኣለ'ዩ ብሕጊ ስጳኛ ተኸሲሱ። እቲ ወዲ 28 ዓመት ልኡል ኣብ ስፔን ሓጺር ናይ ስራሕ ተመክሮ ንምቅሳም'ዩ 24 ግንቦት ናብታ ሃገር ኣትዩ፡ እንተኾነ ንዓሰርተ መዓልታት ክውሸብ እኳ ተነጊርዎ እንተነበረ ነቲ ሕጊ ብምጥሓስ ድሕሪ ክልተ መዓልታት ኣብ ደቡባዊ ክፍል ከተማ ኮረዶባ ኣብ ዝነበረ ምትእኽኻብ ተሳቲፉ። እቲ ልኡል ድሕሪ እቲ ብይን ናይ ቤት ፍርዲ ይቐሬታ ሓቲቱ እዩ። እቲ ልኡል እቲ ንሱ ዝተሳተፎ ምትእኽኻብ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያታት ናይ ስፔን ምስ ተዘርግሐ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ\"ብተግባረይ ኣዝየ'የ ተጣዒሰ ዘለኹ፡ ንኹሉ ዝምጽእ ነገር ድማ ክቅበሎ'የ\"ኢሉ። ቤት ፍርዲ'ታ ሃገር እቲ ልኤል ነቲ ብቤት ፍርዲ ተበይንዎ ዘሎ ገብዘባዊ መጥቃዕቲ ኣብ ውሽጢ 15 መዓልታት ክኸፍሎ'ዩ ናይ ግዜ ገደብ ኣቀሚጥሉ ዘሎ። ስፔን ካብ ዕለት 15 ጀሚሮም ናብ ሃገራ ዝኣተዉ ገያሾ ንክልተ ሳምንታት ክውሸቡ ዘገድድ ሕጊ ኣጽዲቃ ትርከብ። ልኡል ጁዋቺም ወዲ ሓዉ (ሓፍቱ) ንንጉስ ቤልጂም ንጉስ ፍሊፕ ኮይኑ ካብቲ ንጉሳዊ ዝፋን ኣብ ዓስራይ መስምር እዩ ዝስራዕ። ኮሮናቫይረስ ኣብ ስጰኛ ካብ ዝጅምር ኣብታ ሃገር 27 ሽሕ ሰባት ቀቲሉ ኣሎ።","len":1708}
{"id":"news-48754502","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48754502","title":"ኣሜሪካ፡ ንመራሒ ኢራን ዕላማ ዝገበረ ሓደሽ እገዳ ኣንቢራ","summary":"ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ኢራን ሓዲሽ እገዳ ከም ዘንበረት ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ገሊጹ።","text":"እዚ እግዳ ኣብ ልዕሊ ቤት ጽሕፈት ላዕለዋይ መራሒ እታ ሃገር ዝኾነ ኣያቱላህ ዓሊ ክሃምኒ ዕላማ ዝገበረ ምዃኑ'ውን ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ሓቢሩ። እዚ እገዳ፡ ነታ ብሓይልታት ኢራን ዝተሃርመት ሰብ ኣልቦ ነፋሪት ኢራንን 'ካልእ ብዙሕ ነገራትን' ግብረ መልሲ ንምሃብ ይግበር ከም ዘሎ'ውን እቲ ፕረዚደንት ገሊጹ። ላዕልዋይ መራሒ ኢራን ኣያቱላህ ዓሊ ክሃምኒ ዕላማ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ነቲ ኣብቲ ዞባ ዝግበር ዘሎ 'ጻሕታሪ ተግባራት' ቀንዲ ተሓታቲ ንሱ ስለዝኾነ እዩ ኢሉ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ። ሚኒስተር ጉዳይት ወጻኢ ኢራን ጃቫድ ዛሪፍ፡ ነዚ ኣሜሪካ ዝወሰነቶ ሓዲሽ እገዳ ኣመልኪቱ ኣብ ትዊተሩ ኣብ ዝጸሓፎ መልእኽቲ \"ጽምኢ ኵናት\" ክብል ገሊጽዎ። ላዕልዋይ መራሒ ኢራን ኣያቱላህ ዓሊ ክሃምኒ ኣብ ዝሓለፈ ቅሩብ ሳምንታት ጀሚሩ ኣብ ሞንጎ ኣሜሪካን ኢራንን ዘሎ ምትፍናን ናብ ዝልዓለ ጥርዙ ደይቡ ይርከብ። እዚ ኣብ ልዕሊ ብቢልዮናት ዶላር ኣብ ዝግመት ንብረት ኢራን ተነቢሩ ዘሎ እገዳ፡ ቅድሚ እታ ሰብ ኣልቦ ነፋሪት ብሓይልታት ኢራን ምውዳቓ ጀሚሩ ክስረሓሉ ምንባሩ ሓላፊ ቤት ግምጃ ኣሜሪካ ሰቲቭ ምኑችን ገሊጹ ነይሩ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሞንጎ እዘን ክልተ ሃገራት ተኸሲቱ ዘሎ ምፍሕፋሕ፡ ክረግእን ብዲፕሎማስያዊ መገዲ ክፍታሕን ጸዊዑ ኣሎ።","len":1709}
{"id":"news-49547989","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49547989","title":"ኬንያ፡ 6 ሬሳታት ብውሕጅ ናይ ዝተወስዱ በጻሕቲ ተረኺቡ","summary":"ኣብ ሃገራዊ ፓርክ ኬንያ ብውሕጅ ተወሲዶም ናይ ዝቐነዩ ምዃኑ ዝተነግረሉ 6 ሬሳታት ተረኺቡ።","text":"ሄልስ ጌት ማለት 'ኣፍደገ ገሃነም' ካብ ኣብቲ ኣብ ጸድፊ ዘሎ ጸቢብ ኣፍደገ ብምብጋስ ዝተውሃቦ ስያመ እዩ ኣብቲ ኣብ ሃገራዊ ፓርክ ሄልስ ጌት ዘጋጠመ ሓደጋ፡ ሓሙሸተ ኬንያውያን በጻሕቲ፡ ሓደ \"ወጻእተኛን\" ሓደ መራሒ መንገድን ግዳይ ከም ዝኾኑ፡ ኣገልግሎት ህያዋን መሮር ኬንያ ሐቢሩ። ኣብ ዝካየድ ዘሎ ናይ ምእላሽን ህይወት ናይ ምድሓንን መስርሕ ናይ 6 በጻሕትን መራሕቶምን ተረኺቡ'ሎ፡ እቲ ሻውዓይ ግን ዛጊት ሃለዋቱ ኣይተፈልጠን እቲ ካብ ከተማ ናይሮቢ 100 ኪሜ ንሰሜናዊ ምዕራብ ርሒቑ ዝርከብ ሕዛእቲ ኣብዚ እዋን ተዓጽዩ ይርከብ። ሓደ ካብቲ ሓደጋ ዝደሓነ ብዛዕባ እቲ ዘጋጠመ ንሓለውቲ እቲ ሕዛእቲ ምስ ሓበረ፡ ብሄሊኮፕተር ዝተሓገዘ ጉጅለ ኣለሽቲ ናብቲ ከባቢ ከም ዝተዋፈረ፡ መራኸቢ ብዙሓን ጸብጺበን። እቶም ሃለዋቶም ዘይተረኽበ \"ሞይቶም ክኾኑ ከም ዝኽእሉ\" ንቃላት እቶም ዝድሓኑ መሰረት ብምግባር ርእይትኡ ዝሃበ ሓደ ኣባል ፖሊስ ንኤኤፍፒ ሓቢሩ ነይሩ። ሄልስ ጌት ማለት 'ኣፍደገ ገሃነም' ካብ ኣብቲ ኣብ ጸድፊ ዘሎ ጸቢብ ኣፍደገ ብምብጋስ ዝተውሃቦ ስያመ ኮይኑ፡ ብብዝሒ ውሕጅ ፍሉጥ ከባቢ እዩ። ሄልስ ጌት፡ ኣዝዩ መሳጢ ትርኢት ዘለዎ ኮይኑ፡ ነቲ ፍሉጥ ኣኒመሽን ፊልም፡ 'ዘ ላዮን ኪንግ' ንምስራሕ ደራኺ ከም ዝነበረ ይግለጽ። እቲ ፓርክ ኣብ 1984 እዩ ተደኲኑ።","len":1709}
{"id":"news-53668928","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53668928","title":"ግብጺ፡ ካብ ስሉሳዊ ዝርርብ ህዳሰ ግድብ ኣንሳሒባ","summary":"ግብጺ፡ ካብቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ዙርያ ግድብ ሕዳሰ ክካየድ ዝጸንሐ ዝርርባት ንግዚኡ ከም ዘንሸሓበት ኣፍሊጣ።","text":"እቲ ክውዳእ ዝቃረብ ዘሎ ግድብ ብኸመይ ማይ ይመላእ ኣብ ዝብል ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፡ ሱዳንን ግብጽን ዓቢ ምስሕሓብ ፈጢሩ ይርከብ። ሱዳን ብወገና፡ ኢትዮጵያ መርገጺኣ እንተ ዘይቀዪራ ካብቲ ዘተ ክትወጽእ ከም እትኽል ኣጠንቂቓ’ላ። ግብጽን ሱዳንን፡ ኢትዮጵያ በይናዊ ስጉምቲ ብምውሳድ ነቲ ግድብ ማይ ክትመልእ ምጅማራ ቅኑዕ ኣይኮነን ብምባል ክነቕፋ ጸኒሐን እየን። ኢትዮጵያ ነቲ ኣቐዲሙ ዝተበጽሐ ስምምዕ ምምቕራሕ ማይ ከም ብሓድሽ ክዝተየሉ እማመ ኣቕሪባ ምህላዋ ኢቲ ሚኒስተር ማይን መስኖን ሱዳን፡ ያሰር ዓባስ ተዛሪቡ። እቲ ካብ ኢትዮጵያዊ መዘናኡ ደብዳበ ከም ዝተቐበለ ዝገለጸ ሱዳናዊ ሚኒስተር ከም ዝበሎ፡ እቲ ብኢትዮጵያ ዝቐረበ እማመ፡ “እዚ ሕጂ ዝግበር ዘሎ ዘተ ኣብ ምምላእ ማይ ናይቲ ግድብ ጥራይ ዝተደረተ ክኸውንን፡ ንምሕደራኡ ዝምልከት ድማ ምስ ምምቕራሕ ማይ ሰማያዊ ናይል [ኣባይ] ክተሓሓዝ” ዝብል ምዃኑ ኣገልግሎት ዜና ኤ-ኤፍ-ፒ ሓቢሩ። ሰለስቲአን ሃገራት፡ ንዝሓለፈ ኣስታት 10 ዓመት ብዛዕባ’ቲ ጉዳይ ክዘራረባ’ኳ እንተ ጸንሓ፡ ኣብ ስምምዕ ከይበጽሓ እንከለዋ ድሮ እቲ ግድብ ማይ ከዐቁር ጀሚሩ’ሎ። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ እቲ ግድብ ማይ ከዕቁር ምጅማሩ ኣብ ኢትዮጵያ ዓቢ ሓጎስ ክፈጥር እንከሎ፡ ኣብ ግብጺ ግን እቲ ስጉምቲ ንብዙሓት ኣቖጢዑ’ዩ።","len":1710}
{"id":"56856114","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/56856114","title":"ሶማልያ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ፕረዚደንት ሶማልያ ስልጣኑ ከናውሕ ምውሳኒ ኮኒንዎ","summary":"ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ፕረዚደንት ሶማልያ መሓመድ ዓብደላሂ ፋርማጆ ስልጣኑ ምንውሑ ብምኹናን፡ ነቲ ኣብታ ሃገር ተኸሲቱ ዘሎ ቅልውላው ንምፍታሕ ዝሕግዝ ልኡኽ ናብታ ሃገር ክሰድድ ምዃኑ ኣፍሊጡ።","text":"ባይቶ ጸጥታን ሰላምን ሕብረት ኣፍሪቃ ሰዓታት ዝወሰደ ዕጹው ኣኼና ድሕሪ ምክያድ እዩ ናብዚ ውሳነ በጺሑ። ሕብረት ኣፍሪቃ ድሕሪ እቲ ብሓሙስ ዘካየዶ ኣኼባ፡ ኩለን እተን ኣብ ሶማልያ ዝርከባ ሰልፍታት ብመሰረት እቲ ኣብ መስከረም 2020 ዝፈረመኦ ውዕል \"ብቅልጡፍ ዘተ ክጅምራ\" ጸዊዑ ኣሎ። ኣብ መስከረም 2020 ኣብ ሞንጎ መንግስቲ ሶማልያ፡ ኣመሓደርቲ ዞባታትን ተቃወምቲ ውድባትን ናጻን ርትዓውን ምርጫ ንኽካድ ስምምዕ ተፈሪሙ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ፕረዚደንት መሓመድ ዓብደላሂ ፋርማጆ ስልጣኑ ንክልተ ዓመታት ከምዘናወሖ ምስ ኣፍለጠ፡ እቲ ውሳነ ብኣመሪካ፡ ብሪጣንያ፡ ሕቡራት ሃገራትን ሕብረት ኣውሮጳን ተሪር ነቀፌታ ገጢምዎ'ዩ። እቲ ኣብ መስከረም 2020 ዝተኸተመ ውዕል፡ እቲ ምርጫ ኣብ ሰዓቱ ክካየድ ዝብል ዝነበሮ ኮይኑ፡ ባይቶ ጸጥታን ሰላምን ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብቲ ውዕል ብምምርኳስ፡ ንውሳነ ፕረዚደነት መሓመድ ዓብደላሂ ፋርማጆ ከምዝኮነኖ ኣፍሊጡ ኣሎ። ባይቶ ጸጥታን ሰላምን ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ኣብ ጉዳይ ጫድ'ውን ዕጹው ዘተ ከምዝገበረ ተፈሊጡ። እንተኾነ፡ ብዙሓት መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ ፕረዚደንት ጫድ ነበር ኢድሪስ ደበይ ንምስታፍ ናብታ ሃገር ይገሹ ስለዘለዉ ኣብ ሓደ ውዱእ መደምደምታ ከምዘይተበጸሐ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።","len":1715}
{"id":"news-45873415","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45873415","title":"ኣብ ኢትዮጵያ ንኣገልግሎት ጥዕና ኣዴታት ዝውዕል ሓድሽ ፕሮግራም ሞባይል ተላልዩ","summary":"ሚንስትር ጥዕና ምስ ዩኒቨርሲቲ ጆንስ ሆፕኪንስ ብምትሕብባር፡ ንኣዴታት ዘገልግል 'ሁሉ በጤና' ዝተበሃለ ናይ ሞባይል ኣፕሊኬሸን (ፕሮግራም) ናብ ኣገልግሎት ኣብቂዖም።","text":"ቅድሚ ሕዚ ንጥዕና ኣዴታትን ህፃናትን ዝምልከቱ መረዳእታታት ብፅሑፍ ተዳልዩ ይዝርጋሕ ነይሩ። ይኹን ደኣ'ምበር ከንብቡ ዘይክእሉን ዘይተምሃሩን ስድራ ተረባሕቲ ዘይገበር ብምንባሩ፡ እዚ ሓድሽ ሞባይል ኣፕሊኬሽን ከምዝተዳለወ፡ ኣብ ሚንስቴር ጥዕና ዳይሬክተር ጥዕና ኣደታትን ህፃናትን ዶክተር ኣብርሃም ታሪኩ ተዛሪቦም። ነቲ ፕሮግራም (ኣፕሊኬሸን) ናብ ሞባይል ብምፅዓን፡ መረዳእታታት ጥዕና ቅድመ ወሊድ፣ ግዜ ወሊድን ድሕረ ወሊድን ከምኡ'ውን ክታበት ህፃናትን ካልኦት ተመሳሰልቲ መረዳእታት ብድምፂ ምርካብ ይከኣል። ብቋንቋታት ትግርኛ፣ ኣምሓርኛን ኦሮሚኛን ዝተዳለወ ኮይኑ፡ እቲ ናይ ኣምሓርኛ ኣብ ፈተነ ይርከብ። ዶክተር ኣብርሃም ከምዝበልዎ እንተኾይኑ፡ ኣብ ጥዕና ስድራቤት ወሰንቲ ዝበሃሉ መረዳእታታት ዝሓዘን ብቐሊሉ ምጥቃም ዝከኣልን እዩ። 50 ሚኢታዊት ስድራቤት ተጠቀምቲ ስልኪ ስለዝኾኑ ብቐሊሉ ናብ ብዙሓት ክባፃሕ ከምዝኽእል'ውን ወሲኾም ሓቢሮም። \"ኣብ ገጠር ደቀተባዕትዮ ካብ ደቀኣንስትዮ ብዝበለፀ ተጠቀምቲ ሞባይል'ኳ እንተኾኑ፡ ካብቲ ኣፕሊኬሽን ዝረኸብዎ መረዳእታ ንኣንስቶም ከምዝሕብሩለን ይግመት\" ኢሎም። ናብ ዝኾነ ዓይነት ሞባይል ክፀዓን ተገይሩ ዝተሰርሐ እዚ ኣፕሊኬሸን፡ ናብ ኩሉ ክባፃሕ ከምዝግበር ኣረዲኦም።","len":1719}
{"id":"news-55525711","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55525711","title":"ውሩይ ኣመሪካዊ ጋዜጠኛ ላሪ-ኪንግ ብኮቪድ ሆስፒታል ኣትዩ","summary":"ወዲ 87 ዓመት ስሙይ ኣመሪካዊ ጋዜጠኛ ላሪ ኪንግ ብኮሮናቫይረስ ተለኺፉ ኣብ ሎስ ኣንጅሎስ ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል ሕክምናዊ ክንክን ይግበረሉ ከምዘሎ ማዕከናት ሚድያ ኣመረካ ሓቢረን።","text":"ካፕሺን፦ ላሪ ኪንግ ዝተፈላላየ ሽልማት ክእለትን ብቕዓትን ዝተጎናጸፈ ንኣስታት 60 ዓመት ኣብ ሚድያ ዘገልገለ ኣመሪካዊ ጋዜጠኛ እዩ። ንስድራ ቤቱ ቅርበት ዘለዎም እሙናት ምንጭታት ንማዕከን ዜና ኤቢሲ ከምዝሓበሩዎ፡ እቲ ውሩይ ጋዜጠኛ ሲኤንኤን ነበር ላሪ-ኪንግ ንልዕሊ ሰሙን ኣብ ማእከል ጥዕና ሰዳር-ሳይናይ ሕክምናዊ ክንክን ይግበሩሉ ከምዘሎ ሓቢሮም። ስሙይን ፍቱውን ወሃብ ዜና ላሪ ኪንግ ኣብቲ ናይ 60 ዓመታት ኣገልግሎቱ ከም ፒቦዲን ኢሚይን ዝኣመሰላ ኣፍልጦ ሞያ ዝህባ ዝተፈላለያ ትካላት ሽልማት ክእለትን ብቕዓትን ዝረኸበ ጋዜጠኛ እዩ። ላራ ኪንግ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ከም ወቕዒ ልቢ፡ (ስትሮክ) ሕማም ሽኮር፡ ጽበት ሻምብቆታት ደም፡ ናይ ሳንቡእ ካንሰር ዝኣመሰለ ሓያሎ ናይ ጥዕና ጸገማት ከጋጥሞ ከምዝጸንሐ ካብ ሲኤንኤን ሓደ ምንጪ ሓቢሩ። ቤተሰቡ ግን ብዛዕባ ጥዕና እቲ ኣብ ሆስፒታል ክንክን ዝወሃቦ ዘሎ ላሪ ብዝምልከት ዛጊት ዝሃቡዎ ርእይቶ የሎን። ላራ ኪንግ ኣብ 1970 እዩ ኣብ ሬድዮ ብዘቕርቦ ዝነበረ መደባት ተፈላጥነትን ተፈታውነትን ኣጥርዩ። ካብ 1985-2010 ኣብ ዝነበረ ግዜ ከኣ ኣብ ሲኤንኤን ምስ ዓበይቲ ፖለቲከኛታት፡ ኣትሌት፡ ኣዘናጋዕቲ ሕብረተሰብ፡ ፈተግቲ ተንኮላዊ ክልሰ-ሓሳብ፡ ( ኮንስፒራሲ ቲዮሪስት) ቀጥታዊ መደባት ቃለ መሕትት ከካይድ ጀሚሩ።","len":1726}
{"id":"news-43074534","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43074534","title":"ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ መን'ዮም?","summary":"ኣይተ ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣብ 2012 ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ኮይኖም ተሸይሞም። ናቶም ናብ ስልጣን ምምፃእ ድማ ብድሕሪ ሞት ቀዳማይ ሚንስትር ነበር መለስ ዜናዊ ተፈጢሩ ንዝነበረ ጥርጣረታት ምላሽ ኮይኑ።","text":"ሃይለማርይም ደሳለኝ ንነዊሕ እዋን ምኽትል ቀዳማይ ሚንስትር ኮይኖም ሰሪሖም ምኽትል ቀዳማይ ሚንስትርን ሚንስትር ጉዳያት ወፃእን ኮይኖም ዘገልገሉ ኣይተ ሃይለማርያም፡ ንመለስ ዜናዊ ዝቐረቡ ምንባሮም ይእመን። ናብ ስልጣን ክመፁ ቃለ-ማሓላ እንትፍፅሙ'ውን ክብርታት መለስ ብዘይገለ ለውጢ ከምዘቐፅሉ ቃል ኣትዮም ነይሮም። ስርዓት ደርጊ ካብ ስልጣን ምስተዓለወ ብ1991 ናብ ስልጣን ዝመጹ ቀዳማይ ሚንስትር ነበር መለስ ዜናዊ፡ ብሕማም ህይወቶም ሓሊፉ። ሃይለማርያም ደሳለኝ ነታ ሃገር ይመርሕ ንዘሎ ናይ ኢትዮጵያ ህዝብታት ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህወዴግ) እውን ብኣቦ መንበርነት ይመርሑ። ብድሕሪ ሞት መለስ ዜናዊ ናብ ስልጣን ኣብ ዝመፁሉ እዋን ነቲ ዝለዓለ ሃገራዊ ሓላፍነት ንምሓዝ ፈታኒ ኩነታት ገጢምዎም ከምዝነበረ ይዝረብ። ብሃይማኖቶም ፕሮቴስታንት ክርስትያን ዝኾኑ ኣይተ ሃይለማርያም ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ካብ ዝርከብ ህዝቢ ወላይታ ዘርኢ ሓረጎም ይምዘዝ። መብዛሕቲኦም ኣባላት ኢህወዴግ ኣመፃፅእኦም ምስ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝተሓሓዝ እንትኸውን፡ ንሶም ግን ኣብ ላዕለዎት ትካልት ትምህርቲ ዝፀንሑ ሙሁር እዮም። ቀዳማይ ሚንስትር ነበር መለስ ዜናዊ ኣብ 2009 ብዝሓንፀፅዎ ሙሁራት ናብ መሪሕነት ናይ ምምፃእ መደብ፡ ናብቲ መሪሕነት ክድይቡ ኪኢሎም።","len":1729}
{"id":"news-44249282","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44249282","title":"ኣውስትራልያ ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ ዓሌታት ንምዕቃብ ሓጹር መከላኸሊ ደማሙ ኣስሪሓ","summary":"ዘይለማዳት ደማሙ ኣብ ኣውስተራልያ ንዝርከቡ መበቆላውያን እንስሳ ዘገዳም ኣስጋእቲ ኮይኖም'ዮም ጸኒሖም፡ ሓንቲ ዞባ ናይ ኣውስትራልያ ግን ቀዋሚ ናይ ኤሌትሪካ ሓጹር ብምስራሕ ውሕስነቶም ተረጋግፅ ኣላ።","text":"እዚ 44 ኪሎሜትሮ ዝንውሓቱ ናይ ኤሌትሪክ ሓጹር ነቶም ዘይለማዳት ደማሙ ካብ ካልኦት እንስሳ ዘገዳም ክኽልክል'ዩ ተሰሪሑ እዚ ካብ ዓለም ዘነውሐ መከላኸሊ ደማሙ ናይ ኤሌትሪካ ሓጹር፡ ንቶም ኣብ ማእከላይ ኣውስትራልያ ኣብ ሓደጋ ዝነበሩ እንስሳታት ዳግማይ ናብቲ ቦታ ክምለሱ ከኽእሎም'ዩ። እዚ 44 ኪሎሜትሮ ዝንውሓቱ ሓጹር ኤሌትሪክ ነቶም ዘይለማዳት ደማሙ፡ ውኻሩን ማንቲለታትን ካብ ካልኦት እንስሳ ዘገዳም ክኽልክል'ዩ ተሰሪሑ። መካየዲ ስራሕ ምዕቃብ እንስሳታት ዘገዳም ኣውስትራልያ (AWC) ፡ \"ኣብ ዓመት ከሳብ 70,000 ዝኾኑ መበቆላውያን እንሳሳታት ክበልዑ ዝኽእሉ፡ ኣብዚ ከባቢ ካብ 50 ከሳብ 60 ዘይለማዳት ደማሙ ኣለዉ ስለዚ እዚ ሓጹር እዚ ንዕቃበ እዞም እንስሳታትን ንኣውስትራልያን ኣዝዩ ኣገዳሲ'ዩ\" ክብል ንቢቢሲ ገሊጹ። ማላ ዋላበይ ኣብ ማእከላይ ኣውስትራልያ ኣብ ሓደጋ ምጽናት እትርከብ እንስሳ ዘይለማዳት ደማሙ ኣብ 99.8 ሚእታዊ ናይ ኣውስትራልያ ዝርከቡ ኮይኖም፡ እዚ ናይ ኤሌትሪክ ሓጹር ግን ኣብ ኣውስትራልያ ካብ ዘይለማዳት ድማሙ ናጻ ዝኾን ዞባ ከፈጥር'ዩ። እዚ ቀዳማይ ደረጃ 3.7 ሚለዮን ዶላር ዝውድአ ክኸውን እንከሎ 9,400 ሄክታር ዝሽፍን'ዩ። ኣብ ዝቕፅል ናብ 100,000 ሄክታር ንምስፋሕ ገንዝብ ኣብ ምውህላል ከምዘለዉ፡ ምዕቓብ እንስሳታት ዘገዳም ኣውስትራልያ (AWC) ገሊፁ።","len":1731}
{"id":"news-45125992","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45125992","title":"መፅናዕቲ፡ ረብሓ ስሩዕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንጥዕና አእምሮ","summary":"ኣብ ሰሙን ካብ ሰለስተ ክሳብ ሓሙሽተ መዓልታት ንኣርበዓን ሓሙሽተን ደቓይቕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ምግባር፡ ፀገም ጥዕና ኣእምሮ ከምዝንኪ ሓደ ኣብ ኣመሪካ ዝተገበረ ዓብዪ መፅናዕቲ ሓቢሩ።","text":"ልዕሊ እቲ ዝተገለፀ መጠን ዝግበር አካላዊ ምንቅስቓስ ግን ረብሓ ኣይህልዎን ተባሂሉ። ብድማር 1.2 ሚልዮን ሰባት ንሓደ ወርሒ ኣካላዊ ምንቅስቓሶም ዝምልከት ፀብፃብ ኣቕሪቦም፡ ጥዕና ኣእምሮኦም ድማ ተመዚኑ። እቲ መፅናዕቲ ከምዝበሎ፡ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ዝገበሩ ምስቶም ዘይገበሩ ክወዳደር ከለዉ፡ \"ሕማቕ መዓልቲ\" ኢሎም ዝገልፅዎ ውዕለኦም ብ 1.5 ዝነከየ ኾይኑ ተረኺቡ። ብጉጅለ ዝስራሕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ፣ ኤሮቢክስን ምዝዋር ብሽክለታን እወንታዊ ፅልዋ ኣለዎም። ኣብቲ መፅናዕቲ ዝተሳተፉ ሰባት፡ ዕድመን ፆታን ብዘየገድስ፡ ዋላ'ውን ናይ ገዛ ዕዮን ንቆልዑ ምክንኻንን ሓዊሱ፡ ኩሉ ዓይነት ኣካላዊ ምንቅስቓስ ስለዝገበሩ ጥዕና ኣእምሮኦም ከምዝተመሓይሽ እቲ መፅናዕቲ ገሊፁ። እቲ መፅናዕቲ ዋላኳ ክሳብ ሕዚ ካብ ዝተገበሩ እቲ ዝዓበየ እንተኾነ፡ ኣካላዊ ምንቅስቓስ፡ ምኽንያት ምምሕያሽ ጥዕና ኣእምሮ ምዃኑ ግን ከረጋግፅ ኣይከኣለን። ኣካላዊ ምንቅስቓስ ኣብ ጥዕና ኣእምሮ ዝህልዎ ፅልዋ ኣመልኪቶም፡ ቅድም ክብል ዝተኻየዱ መፅናዕትታት፡ ዝተሓዋወሰ ውፅኢት እዮም ሂቦም። ገሊኦም ድማ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ዘይምግባር ጥዕና ኣእምሮ ከምዘድክም 'ዮም ኣመላኺቶም ነይሮም። ኣካላዊ ምንቅስቓስ ምግባር ሕማም ልቢ፣ ወቕዒ (ስትሮክ) ን ሽኮርያን ከምዝንኪ ይፍለጥ እዩ።","len":1742}
{"id":"news-55078676","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55078676","title":"ውሩይ ኣርጀንቲናዊ ድያጎ ማራዶና ኣብ መበል 60 ዓመቱ ሎሚ ሞይቱ","summary":"ኣርጀንቲናዊ ውሩይ ተጻዋታይ ኵዕሶ እግርን ኣሰልጣንን ድያጎ ኣርማንዶ ማራዶና ኣብ መበል 60 ዓመቱ ሎሚ ሞይቱ።","text":"ድያጎ ማራዶና ኣብ 1986 ምስ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ኮይኑ ዋንጫ ዓለም ኣብ ዝተዓወተሉ ማራዶና ኣብ ማእከል ምጥቃዕ ዝጻወት ኮይኑ ኣብ 1986 ንሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ዋንጫ ዓለም ክትዓትር ዘኽኣለ እዩ። ማራዶና ኣብ መጀመርታ ሕዳር ኣብ ሓንጎሉ ናይ ደም ምርጋእ ኣጋጢምዎ ዕዉት መትባሕቲ ከምዘካየደ ዝዝከር እዩ። ድሕሪ ዕዉት መጥባሕቲ ምክያዱ ኣቐድም ኣቢሉ ውሉፍ ናይ ኣልኮላዊ መስተ ኮይኑ ስለዝነበረ ካብቲ ወልፊ ንኽገላገል ሕክምናዊ ሓገዛት ከምዝግበረሉ እዩ ተሓቢሩ ነይሩ። ድያጎ ኣርማንዶ ማራዶና ዓለምና ካብ ዝርኣየቶም ብሉጻት ተጻወትቲ ኵዕሶ እግሪ ሓደ ኮይኑ፡ ኣርጀንቲና ዋንጫ ዓለም 1986 ኣብ ዝዓተረትሉ ሓለቃ ጋንታ እታ ሃገራዊት ጋንታ ብምኳን ውልቓዊ ብቕዓቱ ከንጸባርቕ ክኢሉ እዩ። ኣርጀንቲናዊ ድያጎ ማራዶና፡ ኣብ ክለባት ባርሲሎናን ናፖሊን ብምጽዋት ምስ ጣልያናዊት ጋንታ ናፖሊ ብምዃን ክልተ ግዜ ዋንጫ ሰሪ ኣ ክዕወት ክኢሉ እዩ። ማራዶና ምስ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ኮይኑ ኣብ ዘካየዶ 91 ጸወታታት 34 ሸቶታት ከመዝግብ እንከሎ ካብዚ እቲ ኣርባዕተ ኣብ ዋንጫ ዓለም ዘመዝገቦ እዩ። ማራዶና ኣብ ዋንጫ ዓለም 1990'ውን ንሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና መሪሑ ኣብ ግጥም ፍጻመ ብምብጻሕ ብምዕራብ ጀርመን ተሳዒሩ ካልአይቲኡ ዋንጫ ካብ ምዕታር ዝኸሰረሉ ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ።","len":1742}
{"id":"news-56969629","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56969629","title":"ቀዳማይ ሚንስትር ሶማልያ ፍታሕ ዝሰኣነ ጉዳይ መረጻ ንኸብቅዕ ኣኼባ ጸዊዑ","summary":"ቀዳማይ ሚኒስትር ሶማልያ መሓመድ ሑሴን ሮብለ መራሕቲ ኣባላት ፌደራል ዝኾና ግዝኣታት ሶማሊያ ኣብ ኣኼባ ክርከቡ ዓዲሙ።","text":"እቲ ቀዳማይ ሚንስትር ዋላ’ኳ ንዕድመ ስልጣን ፕረዚደንት እታ ሃገር ዘናውሕ ውሳነ እንተሰረዘ ዛጊት መፍትሒ ዘይረኸበ ጉዳይ መረጻ እታ ሃገር መዕለቢ ንክረክብ ብዝብል’ዩ ነዚ ጻውዒት ኣቕሪቡ ዘሎ። እቲ ንምኽክር ዝካየድ ኣኼባ ኣብ 20 ግንቦት ክካየድ ውጥን ከም ዘሎ ተፈሊጡ። ግዝኣታት ፑንትላንድን ጁባላንድን ነቲ ዝተጸውዐ ኣኼባ ብዝምልከት ርእይቶአን ክህባ ትጽቢት ይግበር። ኣብ ሞንጎ መራሕቲ ግዝኣታት ንመረጻ ኣመልኪቶም ዝካየዱ ዝርርባት ብተደጋጋሚ ብዘይፍረ ክዛዘሙ ጸኒሖም’ዮም። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ከኣ ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዱላሂ ፋርማጆ ቅድሚ እቲ መረጻ ምክያዱ ካብ ስልጣኑ ክእለ ኣለዎ ዝብል ጠለብ ከቕርቡ ብምጽንሖም’ዩ። መንግስቲ መረጻታት ኣብ ምክያድ ዕውት ኣይኮነን ብዝብል ተቓውሞታት ክካየዱ ምጽንሖም ድማ ይፍለጥ። ፕረዚደንት ፋርማጆ እቲ ቐዳማይ ሚንስተር ነቶም ንሃገራዊ ምርጫ ኣመልኪቶም ዝግበሩ ዝርርባት ክመርሕ ሓላፍነት ሂብዎ’ሎ። ፓርላማ እታ ሃገር ነቲ ክናዋሕ ተሓሲቡ ዝነበረ ዕድመ ስልጣን ፕረዚደንት ምስ ሰረዞ ከኣ ሰራዊት ሶማሊያ ናብ መንበሪኡ ክምለስ ትእዛዝ ምሃቡ ይዝከር። ዕምሪ ስልጣን ፕረዚደንት ፋርማጆ ብ8 ለካቲት 2021 ዘብቀዐ ኮይኑ፤ ኣብ ስልጣን ዝጸንሓሉ እዋን ከናውሕ ብምፍታኑ ካብ መራሕቲ ክልላዊ ግዝኣታት ከቢድ ተቓውሞ ገጢምዎ።","len":1745}
{"id":"news-55614921","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55614921","title":"ሲሸልሽ ክታበት ኮሮናቫይረስ ብምጅማር ካልአይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኮይና","summary":"100 ሽሕ ዘይመልእ ህዝቢ ዘለዋ ሲሸልስ ንዜጋታታ ክታበት ኮሮናቫይረስ ክትህብ ጀሚራ።","text":"በዚ ድማ ካብ ጊኒ ቀጺላ ንዜጋታት ትኸትብ ዘላ ካልአይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኮይና። ጊኒ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝተቐበለቶ ኣብ ሩስያ ዝፈረየ ስፑትኒክ ቪ [Sputnik V] ንዜጋታት ትኸትብ ምህላዋ ይፍለጥ። ፕረዚደንት ዋቨል ራምካላዋና ትማሊ ሰንበት ነቲ ክታበት ዝወሰደ ፈላሚ ሰብ ኣብ ሲሸልስ ኮይኑ’ሎ። ንሱ ዝተኸተበሉ ኩነታት ድማ ብቐጥታ ፈነወ ኣብ ቴሌቪዥን ቀሪቡ። እቲ ፕረዚደንት “ካልእ ዝተለመደ ዓይነት ክታበት ይወስድ ከምዘለኹ ተሰሚዑኒ” ክብል ዜጋታት ነቲ ክታበት ክወስዱ ኣተባቢዑ። እታ ደሴት ሃገር 50 ሽሕ ኣብ ቻይና ዝፈረየ ዓይነት ክታበት ካብ ሕቡራት ኢሚሬትስ ዓረብ ብሓገዝ ከምዝረኸበት ተገሊጹ’ሎ። ሎሚ ሰኑይ ንሰብ ሞያ ሕክምና ብምኽታብ እቲ ወፍሪ ከምዝጅመር ዘፍለጡ ሰብመዚ እታ ሃገር፤ ብምስዓብ ልዕሊ 65 ዓመት ዕድመ ዝኾኑ ሰባት ነቲ ክታበት ክወስዱ ከም ዝግበር ሓቢሮም። ዝተረፉ ዜጋታት ድማ ብድሕሪኡ ክኸተቡ እዮም። እታ ሃገር ካብ ዘለዋ 98 ሽሕ ህዝቢ ነቲ 70 ሚኢታዊት ኣብ ውሽጢ ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ አዋርሕ ኣብ ዘሎ ጊዜ ንምኽታብ ትልሚ ሒዛላ። ሲሼልስ ዛጊድ 508 ሰባት በቲ ቫይረስ ከም ዝተትሓዙ ክግለጽ ከሎ ሓደ ሰብ ጥራይ ሞይቱ። ግን ከኣ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ዝረኣይ ዘሎ ዝለዓለ መጠን መልከፍቲ ንሰበስልጣን ኣስጊኡ’ሎ። ብቐዳም ጥራይ ብውሕድ 57 ሰባት ኮሮናቫይረስ ተረኺብዎም።","len":1747}
{"id":"news-43782771","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43782771","title":"ንሓድነት ዝዝምር ግጥማ ፡ ኣብ ማእሰርቲ ዘዳጎና ጓል ሶማሊላንድ ገጣሚት","summary":"ቤት ፍርዲ ሶማሊላንድ ፡ ስም መንግስቲ ኣፀሊማ ንዝበላ ገጣሚት መንእሰይ ንሰለስተ ዓመት ክትእሰር ፈሪዱ፡፡","text":"ገጣሚት ናሲማ ኮራኒ ፡ ንሓድነትን ውህደትን ሶማልን ዝጥምት ግጥሚ'ያ ጽሒፋ ፡፡ ገጣሚት ናሲማ ኮራኒ ፡ ንልዕልና ሶማልን ንውህደት ምስ ሶማሌላንድን ዘተኮረ ግጥሚ'ያ ጽሒፋ። ነቲ ሶማሌላንድ ሓንቲ ክፋል ናይ ሶማል ምኳና ዝስብኽ ግጥሚ ብምጽሓፋ'ዩ ገበነኛ ተባሂላ። እታ ገጣሚት ቅድሚ ሰለስት ኣዋርሕ ካብ ሞቃዲሾ እናተመለሰት እንተላ እያ ኣብ ቀይዲ ኣትያ፡፡ ማእከል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰል ሶማሌላንድ ንመንግስቲ ሶማሊላንድ ፡ መሰለ ገጣሚት ናሲማ ኮራኒ ኣኽቢሩ ካበ ማእሰርቲ ክፈትሓ ጻውዒት ኣቕሪቡ'ሎ፡፡ ዳይሬክተር እቲ ማእከል ጉሌድ አህመድ ጃማ ፡ ምእሳር ገጣሚት ናሲማ ኮራኒ ፡ ኣዝዩ ከምዘተሓሳሰቦ ንቢቢሲ ገሊጹ። \" ኣብ ሶማሊላንድ መሰለ ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ኣብ ሕገ መንግስቲ ድንጉግ ክሳብ ዝኾነ ፡ ንመንግስቲ እዚ ሕጊ'ዚ ንኸኽብር ኢና ንጽውዕ\" ይብል ፤ ዳይሬክተር ማእከል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰለ ሶማሌላንድ ጉሌድ አህመድ ጃማ ፡፡ ኣብ ሶማሊላንድ ብተመሳሳሊ ጉዳያ ብዙሓት ስነጥበባውያን ዝተኣሰሩ ከምዘለዉ'ዩ ዝሕበር፡፡ ድሕሪ መሪር ኲናት ሕድሕድ ፡ ሰሜናዊ ምዕራብ ሶማልያ ፡ ኣብ 1991 ካብ ሶማል ብምፍላይ ብበይንኣዊ ውሳን ከም ሃገር ከምዝኣወጀት ዝዝከር ኮይኑ ፡ ብደርጃ ዓለም ኣፍልጦ ኣይረኸበትን ኣላ፡፡ ብዝሒ ህዝቢ ሶማሊላንድ 3.5 ሚሊዮን ከምዝበጽሕ ይግለጽ፡፡","len":1747}
{"id":"news-46860775","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46860775","title":"ሊቅ ጄምስ ዋትሶን፡ 'ብልሒ ኣእምሮ ጸዓዱ ካብ ፀሊምቲ ይሓይሽ'ዩ' ኢሉ","summary":"ተዓዋቲ ኖበል ፕራይዝ፡ ኣመሪካዊ ሳይንቲስት ጀምስ ዋትሶን፡ ዓሌትነትን በሊሕነትን ኣመልኪቱ ብተደደጋጋሚ ብዝሃቦ ዘረባ ናይ ክብሪ መዓርጉ ተመንዚዑ።","text":"ንሱ ኣብ ቴሌቪዥን ኣብ ዝሃቦ መረዳእታ ዲ.ኤን.ኤ. ሰረት (ጂን) ኣብ መንጎ ጸለምትን ጸዓዱን ሰባት ፍልልይ ናይ ኣእምሮ ብልሒ ከስዕብ ከም ዝኽእል ኣመልኪቱ። ቅድሚ ሕጂ'ውን ኣብ 2007 ከም አቆጻጽራ ፈረንጂ፡ ንጋዜጣ ታይምስ ኣብ ዝሓቦ ሓበሬታ፡ ''ኩሉ ማሕበራዊ መምሪሒታትና ብልሒ ኣፍሪቃውያን ማዕረና ኢዩ ተባሂሉ ይውሰድ፡ ግን እቲ መርመራ ሓቂ ከም ዘይኮነ የርኢ'' ኢሉ ነይሩ። ዶክተር ዋስቶን ነዚ ርእይቶ ምስ ሃበ፡ ናይ ቻንሰለር ስርሑ ከም ዝስእንን ካብ ካልኦት ምሕደራዊ ሓፍነቱ ከም ዝባረርን ተገይሩ። ይቅረታ ስለዝሓተተ ግን ናይ ክብሪ መዓርጉ ኣይተሓድገን ነይሩ። ኣብዚ እዋን እዚ ግን፡ ኮልድ ሰፕሪን ዝተባህለ ምርምር ማእከል ናይ ክብሪ መዓርጉ ከም ዘሕደጎ ኣፍሊጡ። እቲ ማእከል እዚ ናይ 90 ዓመት ዝዕድሚኡ ሳይንቲስቲ ርእይቶ \"መርትዖ ዘይብሉን፡ ሓላፍነት ዝጎደሎን'' ክብል ንርይትኡ ኮኒንዎ። እዚ ሳይንቲስቲ ኣብ እንዳ ኣረጋውይን ክንክን ይግበረሉ ከም ዘሎን፡ ብዛዕባ ኣብ ከባቢኡ ዘሎ ንጥፈታት ብዙሕ ግንዛበ ከም ዘይብሉ'ውን ክኢላታት ይሕብሩ። ዶክተር ዋትሶን ናይ ኮልድ ሰፕሪን ምርምር ማእከል ዳሪክተር ኮይኑ ኣብ 1968 ተሸይሙ። ኣብ 1994 ከኣ ፕረዚደንትን ቻንሰለርን ኮይኑ ኣገልጊሉ። ዋትሶን፡ ምስ ካልኦት መሳርሕቱ ኮይኑ ኣብ 1953 ዲ.ኤን.ኤ. 'ዳብል ሄሊክስ' ቅርጺ ከም ዝረኸበ ይፍለጥ።","len":1750}
{"id":"news-54201666","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54201666","title":"ልኡኽ ኣሜሪካ ናብ ታይዋን ኣብ ዝበጽሓሉ ቻይና ወተሃደራዊ ልምምድ ጀሚራ","summary":"ልኡኽ ኣሜሪካ ናብ ደሴት ታይዋን ምብጻሕ ኣብ ዘካይደሉ ዘሎ እዋን፡ ቻይና “ልኡላውነተይ ንምሕላው” ብምባል ኣብ ጥቃ ደሴት ታይዋን ወተሃደራዊ ልምምድ ጀሚራ ኣላ።","text":"እዚ ቻይና ተካይዶ ዘላ ወተሃደራዊ ልምምድ ርክብ በይጂንን ዋሽንግተንን ሓርፊፍሉ ኣብ ዘሎ እዋን እዩ ዝካየድ ዘሎ። ኣሜሪካ ብወገና ንታይዋን ዘለዋ ደገፍ ወትሩ ምስ ገለጸት እያ። ቻይና ነታ ብርእሳ እትምሓደር ታይዋን ከም ሓንቲ ኣውራጃ እያ እትሓስባ። ከይዝ ክራች ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርታተት ዓመታት ናብ ታይዋን ምብጻሕ ዘካየደ ዝለዓለ ሓላፊ ናይ ኣሜሪካ’ዩ። ብዓርቢ፡ ኣፈኛ ሚኒሰትር ምክልኻል ቻይና ረን ጉዋንጊንግ ብዛዕባ ምብጻሕ ኣሜሪካ ናብ ታይዋን እኳ እንተዘይጠቀሰ፡ ኣሜሪካን ታይዋንን ብቀጻሊ ህውከት ዝፈጥር ተግባራት ይገብራ ከምዘለዋ ገሊጹ። ንሱ ብምስዓብ “ንታይዋን ሒዝካ ንቻይና ንምቁጽጻር ዝግበር ናይ ወጻኢ ሓይልታት ፈተነታት ትምኒት ጥራይ’ዩ” ኢሉ። እቲ ውሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ምክልኻል፡ ቻይና ተካየደቶ ዘላ ወተሃደራዊ ልምምድ “ልኡላዉነታ ንምዕቃብን ንምክልኻልን ኢላ ዝገበረቶ ሕጋውን ኣገዳስን’ዩ” ኢሉ። እዚ ናብ ታይዋን ምብጻሕ ዘካይድ ዘሎ ላዕለዋይ ሓላፊ ኣሜሪካ ዝኾነ ከይዝ ክራች ሎሚ ኣማስይኡ ምስ ፕረዚደንት ታይዋን ታይ ኢንግ ወን ክራኸብ ትጽቢት ይግበር። ኣሜሪካ ምስ ታይዋን ስሩዕ ዝኾነ ዲፕሎማስያዊ ርክብ እኳ እንተዘይሃለዋ፡ ብመሰረት እቲ ኣብ 1979 ምስ ታይዋን ዝተበጽሐ ስምምዕ፡ ንታይዋን ወተሃደራዊ ንብረትን ብረትን ክትሽጠላ ዘኽእል ውዕል ኣለዋ።","len":1755}
{"id":"news-54559817","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54559817","title":"ሊብያ ዕሉል ኣዘዋዋሪ ሰባት ኣብ ቀይዲ ኣውዒላ","summary":"ሰበስልጣን ሊብያ ብዘይሕጋዊ ናይ ሰባት ዝውውር ብኢንተርፖል ክድለ ዝጸንሐ ውልቀ ሰብ ኣብ ትሪፖሊ ከም ዝኣሰርዎ ገሊጾም፡፡","text":"ሕጋዊ መንግስቲ ሊብያ ነቲ ብቢጃ ዝፍለጥ ኣብዲ ኣልራህማን ኣልማሊድ ዝተባህለ ውልቀ ሰብ እዩ ትማሊ ረቡዕ ከም ዝኣሰሮ ኣፍሊጡ፡፡ ንነዊሕ ዓመታት ነታ ሃገር ዝመርሐ ሙዓመር ጋዳፊ ኣብ 2011 ዓ.ም ካብ ስልጣን ካብ ዝእለ ሰላም ስኢና እትርከብ ሊብያ፡ ካብ ቀረባ ዓመታት ናብዚ ቀንዲ መገዲ ናብ ኣውሮጳ ዝግበር ጉዕዞ ስደተኛታት ኮይና እያ፡፡ ብተወሳኺ ኣብታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ግህሰት ይፍጸም ከም ዘሎ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ይሕብሩ፡፡ ኤምባሲ ፈረንሳ ኣብ ሊብያ ንማእሰርቲ ማሊድ ‘‘ዘይሕጋዊ ዝውውር ሰባት ንምቅላስ ጽቡቕ ዜና እዩ’’ ክብል ገሊጹ፡፡ ኣብዲ ኣል-ራህማን ኣል-ማሊድ መን እዩ? ኣል-ሚላድ ሓላፊ ሓለዋ እቲ ምስ ግህሰት መሰል ስደተኛታትን ዘይሕጋዊ ዝውውር ሰባትን ተተሓሒዙ ዝለዓል፡ ሰሜን ምዕራባዊ ገማግም ከተማ ዛውያ ከም ዝነበረ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይገልጽ፡፡ ኣብ 2017 ድማ ሰብሞያ ሕቡራት ሃገራት፡ ንዕኡ ካልኦት ሓለውቲ ገማግም ባሕሪ ሊቢያን ስደተኛታት ዝጸዓና ጀልባታት ተኲሶም ክጥሕላ ከም ዝገበሩ ገሊጾም፡፡ ብተወሳኺ ኣብ ከተማ ዛውያ ስደተኛታት ዝጋፍዑሉ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝኸፈተን ቀንዲ ተሓባባሪ ዘይሕጋዊ ንግዲ ነዳዲ ከም ዝኾነን ገሊጾም፡፡ ካብ 2014 ናብዚ ልዕሊ 20 ሽሕ ስደተኛታት ባሕሪ ሜዲትራንየን ከቋርጹ ከም ዝሞቱ ዓለማዊ ቤት ጽሕፈት ስደተኛታት ይገልጽ፡፡","len":1760}
{"id":"news-53264057","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53264057","title":"ቀብሪ ሙዚቀኛ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ኣብ ከተማ ኣምቦ ተፈጺሙ","summary":"ሓመድ ድበ ስሙይ ሙዚቀኛ ኦሮሞ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ኣብ ከተማ ኣምቦ ኣብ ዝርከብ ቤተክርስቲያን ገዳመ እየሱስ ተፈጺሙ።","text":"እቲ ውሩይ ሙዚቀኛ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስተቐትለ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ሓያል ዕግርግርን ወጥርን ነጊሱ ኣሎ። ብሞት እቲ ሙዚቀኛ ኣብ ዝተልዓለ ናዕብታት ድማ ብዙሓት ሰባት ሞይቶም። እንተኾነ፡ ሕዚ’ውን እቲ ውሩይ ስነጥበባዊ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ እዩ ክቕበር ነይርዎ ዝብሉ ተቓውሞታት ዘስምዑ ብዙሓት እዮም። ሎሚ ንጉሆ፡ ንእሽቶ ብዝሒ ዘለዎ ሰብ ኣብ ስቴድየም ዩንቨርሲቲ ኣምቦ ተረኺቡ፡ ንሬሳ ሃጫሉ ሁንዴሳ ኣፋንዩ። ብዝሒ ኣብ’ቲ ስቴድየም ዝተረኸበ ሰብ ክውሕድ ዝተገበረሉ ምኽንያት ስግኣት ጸጥታ ከምዝኸነ ተገሊጹ። ንቐብሪ ካብ ወሰናወሰን ኣምቦ ዝመጹ ሰባት፡ ናብ’ታ ከተማ ከይኣትዉ ተኸልኪሎም እዮም። እቶም ሰባት ናብ’ታ ከተማ ከይኣትዉን ናብ መዝጽሉ ክምለሱን፡ ናይ መንግስቲ ሓይልታ ትመንብዒ ትኪ ይትኩሱ ነይሮም። ንመቕበሪ ዝተኹዓተ ጉድጓድ መሊሶም ክደፍኑዎ ዝፈተኑ ከምዝነበሩ’ውን ነበርቲ ናይ’ታ ከተማ ተዛሪቦም። ትማሊ ብጥይት ተወቒዖም ዝተቐትሉ ኣኮ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ቀብሮም ሎሚ ቅድም ኢሉ እዩ ተፈጺሙ። ፕረዚደንት ክልል ኦሮሚያ ሽመልስ ኣብዲሳን ምክትል ከንቲባ ኣዲስ ኣበባ ታከለ ኡማን ኣብ’ቲ ቀብሪ ክርከቡ እዮም ተባሂሉ’ኳ እንተነበረ፡ ኣይተረኸቡን። ፕረዚደንት ክልል ኦሮሚያ ሽመልስ ኣብዲሳ፡ ንሃጫሉ ሁንዴሳ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሓወልቲ ከምዝስረሓሉ ብቴሌቪዥን ገሊጹ እዩ።","len":1760}
{"id":"41521980","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/41521980","title":"ማእከላይ ኣሜሪካ፡ ህቦብላ ንፋስ 22 ሰባት ቀቲሉ","summary":"ሃገራት ማእኸላይ ኣሜሪካ ብሰንኪ'ቲ ዘጋጠመ ህቦብላ ንፋስ፡ 20 ሰባት ስለዝሞቱ ኣዋጅ እቶ እቶ ኣዊጀን ኣለዋ።","text":"ኣብ ኮስታሪካ 5 ሽሕ ሰባት ኣብ ግዚያዊ መጽለሊታት ተዓቑቦም ይርከቡ እቲ ህቦብላ ንፋስ፡ ከቢድ ዝናብ፤ ምህማም መሬትን ዕልቕልቕን ኣስዒቡን ከም ውጽኢቱ ድማ ጽርግያታት ተዓጺዮም፣ ቢንቶታት ፈሪሶምን መንበሪ ኣባይቲ ከኣ ዓንዮም። ኣብ ኮስታሪካ 4 ሚእቲ ሽሕ ዜጋታት ጽሩይ ዝስተ ማይ ስኢኖም፡ ኣሽሓት ድማ ኣብ ግዝያዊ መጽለሊታት ተዓቝቦም ይርከቡ። ኣብ ኮስታሪካ 6 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ ኣብ ኒካራጉዋ 'ውን 11 ሰባት ህይወቶም ሲኢኖም። ሩባታት ብውሕጅ ተዋሒጦም፣ ከተማታት ኮስታሪካ ድማ ተሃስየን። ብተወሳኺ ኣብ ኮስታሪካ፡ ኩሉ ጉዕዞታት ባቡር ተዓናቒፉ ቁጽሮም ዘይንዓቕ በረራ ነፈርቲ ድማ ሙሉእ ብሙሉእ ተሰሪዞም። ብቡዙሓት በጻሕቲ ሃገር ዝርኣዩ ሃገራዊ ፓርክታት'ውን ብመሰረት እቲ ቅድመ መጠንቐቕታ ተዓጺዮም። ኣብ መሰረተ ልምዓት (ትሕቲ ቅርጺ) ኒካራጉዋ ቀሊል ዘይበሃል ማህሰይቲ ኣስዒቡ'ሎ። መብዛሕቲኦም ሃስያታት ኒካሪጉያ ኣብ ገማግም ባሕሪ ካሪብያን'ዮም ኣጋጢሞም። ከም ኣመተ ኪኢላታት ሜትሪዮሎጂ፡ ህቦብላ ንፋስ ኔት፡ ቅድሚ ኣብ ገምገም ባሕሪ ኣሜሪካ ናብ ዝናብ ምቕያሩ፣ ኣብ ዝቕጽሉ 2 መዓልትታት ጠንኪሩ ክሳብ ደረጃ ሓደ ህቦብላ ክዓቢ ከምዝኽእል ተንብዮም። ኣብ ሜክሲኮ ዝተዋፈሩ ትካላት መዐደሊ ነዳዲ ሰራሕተኛታቶም ናብ ካልኦት ከባቢታት የጎዓዕዙ ከምዘለዉ ተፈሊጡ።","len":1764}
{"id":"news-49624938","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49624938","title":"ኣመሪካ፡ ስለምንታይ እዩ ትራምፕ ምስ ጣሊባን ክካየድ ዝተወጠነ ስምመዕ ሰላም ሰሪዙዎ?","summary":"ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ምስ ዕጡቓት ጣሊባን ክካየድ ተወጢኑ ዝነበረ ምስጢራዊ ስምምዕ ሰላም ሰሪዝዎ።","text":"እቲ ስምምዕ 18 ዓመታት ንዝገበረ ኲናት ኣሜሪካ ኣብ ኣፍጋኒስታን መዕለቢ ክኸውን ተስፋ ተነቢሩሉ ነይሩ። እቲ ፕረዚደንት፡ ሰንበት፡ ምስ ፕረዚደንት ኣፍጋኒስታን ኣሽራፍ ጋኒ ከምኡ'ውን ላዕለዎት መራሕቲ ጣሊባን ክራኸብ ተዳልዩ ምንባሩ ብትዊተር ሓቢሩ። እንተኾነ ግና ዕጡቓት ጣሊባን ነቲ ኣብ ቀረባ እዋን ዝተኻየደን ሓደ ኣሜሪካዊ ወተሃደር ዝቐተለን መጥቃዕቲ ከም ዘካየድዎ ድሕሪ ምእማኖም፡ ትራምፕ፡ ነቲ ኣብ ካምፕ ዴቪድ ክካየድ ዝተመደበ ምስጢራዊ ርክብ ሰሪዝዎ። ኣሜሪካን ወኪላት ጣሊባንን ኣብ ዶውሓ ቐጠር፡ ንሓያሎ ግዜ ክራኸቡ ጸኒሖም እዮም። ኣብ ደውሓ ዝርከብ ፓለቲካዊ ቤት ጽሕፈት እቲ ጉጅለ፡ ንውሳነ ፕረዚደንት ትራምፕ ኣመልኪቱ \"ህጹጽ ርክብ\" ከም ዘካይድ ቢቢሲ ዝረኸቦ ሓበሬታ የረድእ። ስርዓት ጣሊባን ንኣልቃዒዳ ይተሓጋገዝ እዩ ብዝብል ምኽንያት፡ ኣሜሪካ ብ 11 መስከረም 2001 ንኣፍጋኒስታን ብምውራር እዩ እቲ ጉጅለ ካብ ስልጣን ተዓልዩ። ትራምፕ ብሰንበት ኣብ ትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ ጽሑፍ፡ \"ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ ብሓሶት ጽልዋ ንምሕዳር [ጣሊባን] ነቲ ንሓደ ካብ ብሉጻት ወትሃደራትና ዝቐተለ መጥቃዕቲ ከም ዘካየዶ ተኣሚኑ ኣሎ\" ኢሉ። እቲ ኣብ ክንዲ ኣብ ዘተ፡ ኣብ ሓይልን ቅትለት ምስ ዝዋፈሩ ሰባት ዘተ ኣይሰልጥን'ዩ ዝብል ትራምፕ \"እቲ ናይ ሰላም ዘተ ሰሪዘዮ ኣለኹ\" ኢሉ ጽሒፉ።","len":1767}
{"id":"news-44656208","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44656208","title":"ድሕሪ 20 ዓመት ዝተገበረ ክልቲኣዊ ዘተ ኢትዮጵያን ኤርትራን","summary":"ዝሓለፈ ሰሉስ ዝኣተወ ኣዲስ ኣበባ ዝኣተወን ምስ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ክዝቲ ዝቐነየን ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ፃንሒቱ ወዲኡ ናብ ኤርትራ ተመሊሱ'ሎ።","text":"ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ወርቅነህ ገበየሁ ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ወርቅነህ ገበየሁ ንቢቢሲ ከምዝተዛረቦ፤ መራህቲ ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ቀረባ እዋን ተራኺቦም ክዝትዩ'ዮም። ዝራኸብሉ ቦታን ግዜን ኣብ ቀረባ እዋን ከምዝውሰን ድማ ወሲኾም ገሊፁ። ክልቲኤን ሃገራት ንመፃኢ ዲፕሎማሲያዊ ርክበን ንምጥንኻር ኢምባሲ ምኽፋት ዝከኣለሉ ኩነታት ብዝምልከት ከምዝዘተዩን ተዛሪቡ። ኣብ መፃኢ ድማ ኣብ ፖለቲካ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ቁጠባዊ ጉዳያት እውን ብሓባር ንምስራሕ ዘተ ከምዝገብሩ እቲ ሚኒስተር ሓቢሩ። እቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ላዕለዋይ ልኡኽ ኤርትራ ዝተገበረ ዘተ፡ ነቲ ክመፅእ ዝድለይ ሰላም ባይታ ዘጣጥሕ ከምዝኾነ'ውን ተገሊፁ'ሎ። ቤት ፅሕፈት ውሃቢ ቃል ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ኣብ ፌስቡክ ከምዝፀሓፎ፤ እቶም ልኡኻት ኣብ መወዳእታ ዑደቶም ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ዘትዮም እዮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ዶክተር ኣብዪ አሕመድ ንፕሬዚዳንት ኤርትራ ኢሳያስ ኣፈወርቂ መልእኽቲ ምስዳዱ'ውን ተገሊፁ። ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ወርቅነህ ገበየሁ ነቲ ዝተገበረ ዘተ \"ውፅኢታዊ\" ኢሉዎ። እቲ ልኡኽ ኣብ ኢትዮጵያ ብዝነበሮ ፃንሒት ሕጉስ ምዃኑ ድማ ተዛሪቡ። \"ኣብ ክልተ ዓሰርተ ዓመታት ዝሰኣንናዮ ነገር ከምዘሎ ድማ ተረዲእና ኢና\" ኢሉ እቲ ሚኒስተር።","len":1774}
{"id":"news-46676060","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46676060","title":"ጥልያን፡ ሓደ ህጻን ኣብ እዋን ምኽንሻብ ሞይቱ","summary":"ዓዲ ጥልያን፡ ማእከል ስደተኛታት ኣብ ዝኾነት ሞንተሮንዶ፡ ሓደ ወዲ ክልተ ዓመት ህጻን፡ ኣብ እዋን ምኽንሻብ ብዘጋጠሞ ምፍሳስ ደም ከም ዝሞተ ተገሊጹ።","text":"ማንታ እቲ ህጻን'ውን ዝተኸንሸበ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ሆስፒታል ክንክን ይግበረሉ ኣሎ። ነቲ ምኽንሻብ ዘካየደ ወዲ 66 ዓመት ሽማግለ ብገበን ቅትለት ተኸሲሱ ከም ዘሎ መራኸቢ ብዙሓን እታ ሃገር ጸብጺበን። ኣብ ዓዲ ጥልያን ዓመታዊ ከባቢ 5000 ክሽቦ ክካየድ ከሎ፡ ልዕሊ ሲሶ፡ ብዘይሕጋዊ መገዲ ከም ዝግበር፡ ገባሪ ሰናይ ትካል 'ኣምሲ' ይሕብር። እቲ ትካል ብፌስቡክ ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ፡ \"ኣዝዩ ዘሕዘነና ፍጻመ ኢዩ\" ድሕሪ ምባል፤ ንሞት እቲ ህጻን ተሓተትቲ ዝኾኑ ብፖሊስ ምስ ተነጸሩ፡ ኣድላዪ ስጉምቲ ክውሰደሎም ምዃኑ ገሊጹ። እቶም ኣስማቶም ዘይተገልጸ ክልተ ህጻናት፡ ኣብ ዓዲ ጥልያን ኣብ 2017 ካብ ሓንቲ ናይጀርያዊት ዝተወለዱ ኢዮም። ሚድያታት እታ ሃገር ከም ዝበለኦ፡ እታ ኣደ ዋላኳ ካቶሊክ እንተኾነት፡ ከም እስላማዊ ባህሊ ናይጄርያ ደቃ ክኽንሸቡ ድሕሪ ምሕታታ'ዩ ተፈጺሙ። ናይቲ ሓኪም ናይ ሰነዳት መረጋገጺ ብቕዓት፡ ብፖሊስ ምጽራይ ይግበረሎም ኣሎ ተባሂሉ። እቲ ኣብ ቀይዲ ዝወዓለ ሰብኣይ፡ ሊብያዊ መቦቆል ዘለዎ ኣሜሪካዊ ዜጋ እዩ። መንግስታዊ ትካላት ጥዕና ዓዲ ጥልያን፡ ግልጋሎት ምኽንሻብ ኣይህባን እየን። ኣብ ናይ ውልቀ ትካል ሕክምና ግልጋሎት ንምርካብ ድማ ካብ 2000 ዩሮ ክሳብ 4000 ሽሕ ዩሮ ከም ዝውድእ ይግለጽ። ነዚ ድማ እዩ ጽጉማት ስድራታት፡ ነቶም ካብ 50 ክሳብ 20 ዩሮ ዘኽፍሉ ከንሻቦ ክመርጹ ዝግደዱ።","len":1778}
{"id":"news-48565569","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48565569","title":"ኢትዮጵያ፡ ዩኒቨርሲቲ ደብረብርሃን 16 ተመሃሮ ሰጒጉ","summary":"ሰኔት ዩኒቨርሲቲ ደብረብርሃን ኣብ ዘካየዶ ህጹጽ ኣኼባ፤ ኣብ ውሽጢ እቲ ዩኒቨርሲቲ ዕግርግር ክፍጠር ብምግባር ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ክተኣጓጎል ገይሮም'ዮም ኣብ ልዕሊ ዝበሎም 58 ተምሃሮ ውሳነ ኣመሓላሊፉ።","text":"ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ብዝተፈጥረ ዕግርግር፡ ብርክት ዝበሉ ተምሃሮ ትምህርቶም አቋሪጾም ነቲ ቀጽሪ ራሕሪሖም ክወጹ ተገዲዶም። ዳይሬክተር ዳይሬክተሮሬት ጉዳያት ኮሚዩኒኬሽን እቲ ዩኒቨርሲቲ ኣቶ ኣሕመድ መሓመድ ንቢቢሲ ከም ዝገለጾ፡ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ናዕቢ ክለዓል ዝጎስጎሱ፣ ዝተሳተፉን ዝመርሑን፣ ኣብ ልዕሊ ተምሃሮን ንብረትን ጉድኣት ከብጽሑ ዝተትሓዙ 14 ደቂ ተባዕትዮን ክልተ ደቂ ኣንስትዮን ካብቲ ዩኒቨርሲቲ ክባረሩ ተወሲኑ። ድምጺ ዘይብሎም መሳርሕታት ብምሓዝ ኣብ ልዕሊ ተምሃሮን ሰራሕተኛታትን እቲ ዩኒቨርሲቲ ገድኣት ዘብጽሑን ዝፈተኑን፣ ደንቢ እቲ ትካል ዝጠሓሱ ካልኦት 12 ተምሃሮ ድማ፡ ንሓደ ዓመት ካብ ትምህርቶምን እቲ ዩኒቨርሲቲን፡ ካብ ዝወሃቡ ኣገልግሎታት ክእገዱ እቲ ሰኔት ክምዝወሰነ ኣቶ ኣሕመድ ተዛሪቡ። ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ፡ ኣብ ህውከትን ዕግርግርን ተሓባበርቲ ዝነበሩ፡ 30 ተምሃሮ ድማ ናይ መወዳእታ ናይ ጽሑፍ መጠንቀቕታ፡ ተዋሂቡዎም'ውን ኢሉ ኣቶ ኣሕመድ። ብኻልእ ወገን፡ ካብ ፌደራል፣ ዞባን እቲ ዩኒቨርስቲን ዝተዋጻጽኡ ኣመራርሓ፡ ምስ ተምሃሮ ከም ዝተዛተዩ ዝሓበረ ኣቶ ኣሕመድ፤ ካብቲ ዘተ ጽቡቕ ነገር ነተስፉ ኢሉ። ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ትምህርቲ ተቋሪጹ ምህላው ዝገለጸ እቲ ዳይሬክተር፡ ሰኑይ እቲ ናይ ምምሃር ምስትምሃር መርሃ ግብሪ ክጅምር ምኻኑ ሓቢሩ።","len":1780}
{"id":"56108280","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/56108280","title":"ኣብ ከባቢ ቤት-ጽሕፈት ፕረዚደንት ሶማልያ መጥቃዕቲ ከምዝተፈጸመ ተገሊጹ","summary":"መንግስቲ ሶማልያ፡ ኣብ ርእሰ ከተማ መቓድሾ ዝርከብ ወተሃደራዊ ነቑጣታት ብዕጡቓት ሚሊሻትታት መጥቃዕቲ ከምዝበጽሖም ኣፍሊጡ።","text":"እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ጥቓ ቤት-ጽሕፈት ፕረዚደንት ከምዝተፈጸመ'ውን እቲ ዝወጽአ መግለጺ ጠቒሱ። ሚኒስተር ጽጥታ እታ ሃገር፡ ነቲ መጥቃዕቲ ዘካይዱ ዝነበሩ ሚሊሻታት ንድሕሪት ከምዝመለስዎምን እቲ ኩነታት ሃዲኡ ከምዘሎን ሓቢሩ። ነበርቲ እቲ ከባቢ: ሓያል ቶኵሲ ከምዝሰምዑ ተዛሪቦም። እቲ መጥቃዕቲ፡ ቅድሚ እቲ: መራሕቲ ተቓወምቲ ሰልፍታት ንሎሚ ዓርቢ ህዝባዊ ተቓውሞ ክካየድ ወጢኖምሉ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን እዩ ተፈጺሙ ዘሎ። መራሕቲ ተቓወምቲ ሰልፍታት ሶማልያ፡ ኣንጻር እቲ ''ዘይሕጋዊ ስልጣን ጨቢጡ'ሎ'' ዝበልዎ መንግስቲ ፕረዚደንት መሓመድ ዓብደላ ፋርማጆ ተቓውሞታት ክካየድ ጸዊዖም ምንባሮም ይፍለጥ። ዕድመ ስልጣን ፕረዚደንት ፋርማጆ ዝሓለፈ ሰሙን ከምዝተወደኣን፡ ብሰንኪ እዚ ድማ እታ ሃገር ኣብ ፖሎቲካዊ ቅልውላው ተሸሚማ ከምዘላን ይፍለጥ። እቲ ፕረዚደንት፡ ነቲ ኣብታ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላዉ ንምፍታሕ ኩሎም ተቓወምቲ ወገናት ዝሳተፍዎ ናይ ክልተ መዓልቲ ኣኼባ ጸዊዑ'ሎ። እቲ ካብ ሎሚ ጀመሩ ዝካየድ ልዝብ፡ እቲ መዓልቱ ዘሕለፈ ፕረዚደንታውን ባይቶኣውን ምርጫታት ዝካየደሉ ኩነታት ዝውስን'ዩ። እታ ሃገር ኣብ ታሕሳስ 2020 ባይቶኣዊ ምርጫ ክተካይድ ነይሩዋ። እንተኾነ ብሰንኪ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስትን ዞባዊ ኣማሓደርትን ብዝተፈጥረ ምስሕሓብ ክካየድ ኣይተኻእለን።","len":1780}
{"id":"news-51848210","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51848210","title":"ተሸላሚ ኦስካር ቶም ሃንክስ ምስ ሰበይቱ ብኮሮናቫይረስ ተታሒዙ","summary":"ተዓዋቲ ኦስካር ተዋሳኢ ቶም ሃንክስን በዓልቲ ቤቱ ሪታ ዊልሰንን፡ ኣብ ኣውስትራሊያ ተመርሚሮም ኮሮናቫይረስ ከም ዝተረኸቦም ተዛሪቦም።","text":"ቶም ሃንክስ፡ ምስ በዓልቲ ገዝኡ ሪታ ዊልሶን እዞም ጻምዲ፡ ምልክታት ቑሪ ምስ ተሰምዖም ክሕከሙ ናብ ሆስፒታል ምስ ኸዱ'ዮም ሕሙማት ኮቪድ-19 ምኻኖም ከም ዝፈለጡ ኣብ ኢንስተግራም ጽሒፉ። በዚ ምኽንያት፡ ንነብሶም ኣብ ገዛ ዓጽዮም ከም ዝተቐመጡ ብምግላጽ፡ ሕክምናዊ ረድኤት ይገበረሎም ከም ዘሎ ኣፍሊጡ። ቶም ሃንክስ፡ ታሪኽ ህይወት 'ኤልቪስ ፕሪስሊ' ንክሰርሕ'ዩ ናብ ኣውስትሪያላዊት 'ጎልድ ኮስት' ምስ በዓልቲ ቤቱ ከይዱ። ሃንክስ ኣብ ኢንስታግራም ኣብ ዘስፈሮ ጽሑፍ፡ \"ከም'ዚ ሰዓል ዝሓዞ ሰብ ድኻም ይስመዐና ነይሩ፤ ገለ ቑርጥማት እውን ነይሩና። ሪታ ድማ ቑሪ ቑሪ የብላ ነይሩ። ንእሽቶ ረስኒ እውን ነይሩ\" ኢሉ። ነገራት ከረጋግጹ ናብ ሕክምና ከይዶም ምስ ተመርመሩ ድማ ኮሮናቫይረስ ከምዝተረኸቦም ገሊጹ። 'ፎረስት ጋምፕ'ን 'ፕራይቬት ርያን' ብዝብሉ ፊልምታት ዝፍለጥ ቶም ሃንክስ ተዓዋቲ ሽልማት ኣካዳሚ ኣዋርድ'ዩ። በዓልቲ ቤቱ ሪታ ዊልሰን'ውን ድምጻዊትን ተዋሳኢትን እያ። ምስ ቶም ሃንክስ ፊልሚ ዝሰርሕ ዝነበረ ኩባኒያ፡ \"ንድሕነትን ጥዕናን ኣባላትና ቐዳምነት ንህብ ኢና፤ ኣብ መላእ ዓለም ምሳና ንዝሰርሑ እውን ኣቐዲሞም ጥንቃቐ ክገብሩን ክከላኸሉን ኣድላዪ ሓገዝ ክንገብር ኢና\" ኢሉ። ኣብ ኣውስትራልያ ዛጊድ ልዕሊ 130 ሰባት በዚ ቫይረስ ተለኺፎም። እናተላሃኻ ኮሮናቫይረስ ምክልኻል ይከኣል'ዩ","len":1783}
{"id":"news-45097552","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45097552","title":"ክልል ሶማል፡ ንዓብዲ መሓመድ ኦማር ምስ ዝተከአ ሓድሽ ፕረዚደንት ተላለዩ","summary":"ፕረዚደንት ክልል ሶማል ዝነበረ ዓብዲ መሓመድ ኦማር፡ ትማሊ ስልጣኑ ንሓድሽ ፕረዚደንት ክልል ሶማሌ ኢትዮጵያ ኣሕመድ ዓብዲ ሞሓመድ ኣረኪቡ'ሎ።","text":"ኣሕመድ ዓብዲ ሞሓመድ ምስ ፕረዚደንት ነበር ክልል ሶማል ዓብዲ መሓመድ ኦማር እዚ ሓድሽ ፕረዚደንት ክልል ሶማል መን'ዩ? ኣሕመድ ዓብዲ ሼኽ መሓመድ ይበሃል። ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮፓውያን ብ1980 ተወሊዱ። ቀዳማይን ካልኣይን ብርኪ ትምህርቱ ኣብ ኣዲስ ኣበባ እድገት ዝበሃል ትካል ትምህርቲ እዩ ተኸታቲሉ። እዚ ቤት ትምህርቲ ፍሉይ ሓገዝ ዘድልዮም ማሕበረሳበት ዝመሃርሉ ቤት ትምህርቲ እዩ። ኣብ 2009 ናይ ካልኣይ ብርኪ ትምህርቱ ወዲኡ። ብኢኮኖሚክስን ስታስቲክስን ዓውዲ ትምህርቲ ብ 2012 ካብ ዩንቨርሲቲ ድሬዳዋ ተመሪቑ። ኣብ 2012 ናይ ጉምሩክ መኮነን ኮይኑ ኣብ ከተማ ጎዴ ሰሪሑ'ዩ። ብ 2014 ድማ ናይ ጅግጅጋ ከተማ መኮነን ጉምሩክ ኮይኑ። ኣብቲ ዓመት ንሱ፡ ከንቲባ \"ቀብሪ ደሓር\" ኮይኑ ተሸይሙ። ኣብ 2015 ድማ ምክትል ዳይሬክተር ቢሮ ፋይናንስን ኢኮኖሚያዊ ልምዓትን ክልል ሶማል ኮይኑ። ድሕሪ ሓደ ዓመት ናይቲ ክልል ሓላፊ ፋይናንስን ኢኮኖሚያዊ ልምዓትን ኮይኑ ተሸይሙ። ቅድሚ ሰለስተ ኣዋርሕ ናብ ቢሮ ሃፍቲ ማይ ክልል ሶማል ክሳብ ዝተዛወረሉ ዕለት፡ ሓላፊ ፋይናንስን ኢኮኖሚያዊ ልምዓትን ነይሩ። ዝሓለፈ ዓመት 2017፡ ካብ ዩንቨርሲቲ ባህር ዳር ብትምህርቲ ሓደጋ ድልውነት (ዲዛስተር ማኔጅመንት) ብደረጃ ማስተርስ ተመሪቑ። ኣሕመድ ዓብዲ ሞሓመድ፡ በዓልሓዳርን ኣቦ 7 ቆልዑን እዩ። ደቁ ኣርባዕተ ኣወዳትን 3 አዋልድን 'ዮም።","len":1784}
{"id":"news-50144411","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50144411","title":"ፌስቡክ፡ ኣብ ስኑዕ ሓበሬታ መፍለዪ ምልክት ክገብር'ዩ","summary":"ፌስቡክ [ፈይስቡክ]፡ ንዝርጋሐ ስኑዕ ዜናታትን ግጉይ ሓበሬታን ንምቁጽጻር ሓድሽ ስጉምትታት ከም ዝወስድ ኣፍሊጡ።","text":"እቲ ትካል፡ ኣብ ገጻት ፌስቡክን ኢንስታግራምን ዝተዘርግሑን ብሳልሳይ ኣካል ሓሶት ምዃኖም ዝተረጋገጹን ሓበሬታታት ፍሉይ ምልክት ከም ዝገብረሎም ተዛሪቡ'ሎ። ኩባንያ ፌስቡክ፡ ንሓቅነት ሓበሬታት ዘረጋግጽ፡ 'ፋክት ቸኪንግ' መደባቱ፡ ንኢትዮጵያ ሓዊሱ ኣብ 10 ሃገራት ኣፍሪቃ ኣስፊሑ ከም ዘሎ ይፍለጥ። እቲ ሓቅነት ናይ'ቲ ዝዝርጋሕ ሓበሬታ ናይ ምምማይ ስራሕ ኣብ ዛምቢያ፡ ሶማልያ፡ ቡርኪናፋሶ፡ ኡጋንዳ፡ ታንዛንያ፡ ደሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ኣይቮሪኮስት፡ ጒኒን ጋናን ክትግበር ጀሚሩ'ሎ። ኣብቲ ትካል ሓላፊ ፓሊሲ ኣፍሪቃ ዝኾነ ኮጆ ቦኣክየ ከም ዝበሎ፡ እቲ ስኑዕ ሓበሬታታት ናይ ምጽራይ መደብ ብከም ብዓል ኣፍሪካ ቸክ፡ ፐሳ ቸክ፡ ዱባዋ፡ ፍራንስ 24ን ኤ-ኤፍ-ፒ ፋክት ቸክን ከም ዝትግበር ተዛሪቡ። \"ነቲ ኣብ ፌስቡክ ዝዝርጋሕ ስኑዕ ዜና ናይ ምፍላይ ስጉምትታት ምውሳድ፡ ከቢድ ሓላፍነት ጌርና ኢና እንርእዮ። ስኑዕ ሓበሬታ ዓብይ ጸገም ከም ዝኸነ ንፈልጥ ኢና\" ዝበለ እቲ ሓላፊ፡ ስለዝኾነ ድማ እዞም ጸገማት እዚኦም ምፍታሕ ኣገዳሲ ከምዝኾነ ሓቢሩ። \"ብሳልሳይ ኣካል ጥራይ ዝግበር ምመያ ሓቃዊነት [ፋክት ቸኪንግ] እኹል ከም ዘይኮነ ንፈልጥ ኢና፡ እዚ ሓደ ካብቶም ወፍሪ ንገብረሎም ዘለና ንዓይነት ናይቲ ኣብ ፌስቡክ ዝዝርጋሕ ሓበሬታ ኣብ ምምሕያሽ ዝሕግዙ ብዙሓት ተበግሶታትን መደባትን እዩ\"።","len":1785}
{"id":"news-44165329","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44165329","title":"ኣልጀርያ ንስደተኛታት ናብ ሳሃራ ትሰጉግ","summary":"ትካል ስደተኛታት ዓለም ከም ዝሕብሮ ካብ መስከረም ጀሚሩ ክሳብ ሕጂ ከባቢ 10000 ሰደተኛታት ኣብ ሳሃራ ከም ዝተደርበዩ ሓቢሩ።","text":"ገሊኦም ሰባት ብሰምሰርቲ ኣብቲ ቦታ ከም ዝተሓደጉን፡ ገሊኦም ከኣ ብሓለፍቲ ኣልጀርያ ናብ ሳሃራ ከም ዝተሰጉን ክፍለጥ ተካኢሉ'ሎ። ብሰንኪ ሓያል ዋዒ ብርክት ዝበሉ ሰባት ከም ዝሞቱ'ውን ይግለጽ። ሓደ ስደተኛ ናይ ሰሃራ \"ንብረትና፣ ገንዘብና፡ ሞባይላትና ኩሉ ዝነበረና ወሲዶሞ። ኣብ ምድረበዳ ሳሃራ ደርቢዮምና። ንዶብ ኒጅር ክንበጸሕ ሓያሎ ከሎሜተራት ብእግርና ክንጓዓዝ ተገዲድና። እቲ ጉዕዞ ከም ኣብ ገሃነም ምጉዓዝ'ዩ ነይሩ። ዝጠነሳ ኣንስት ምስ ህፀናት ኣብ ናይ ሳሃራ ጸሐይ ኣድካሚ ጉዕዞ እግሪ ተጓዒዞም። ዝብላዕ ይኩን ዝስተ ኣይነበረናን። ብሰንኪ ናይ ሳሃራ ንፋስን ሐመድን ክልተ ከም ዝሞቱ ሰሚዕና\" ክብል ተመክሮኡ የዘንቱ። ሓላፊ ወኪል ስደተኛታት ዓለም ኣብ ኒጀር ጂስፕ ሎፐረተ፡ እዚ ጉዳይ ኣቃልቦ ናይ ዓለም ክረክብ ብዙሕ ፃዕሪ ይግበር ከምዘሎ ገሊፁ። ሎፐረተ ንቢቢሲ ከም ዝሐበሮ፡ ሰብ መዚ ኣልጀርያ \"እቲ ውሳነ ኣንጻር ግብረሸበራን ስግኣት ፀጥታንን ዝዓለመ'ዩ\" ብምባል ይማጎቱ። ብተወሳኺ ዝኾነ ሰብ መንነቱ ዘይተፈልጠ ዶብ ሰጊሩ ክኣቱ ኣይንደልን ብምባል ንውሳነኦም ኣትሪሮም ተኸላኺሎም። እንተኾነ ግን ትካል ስደተኛታት ዓለም ከም ዝመልክቶ፡ ገሊኦም ስደተኛታት ኣብ ኣልጀርያ ዝረኸብዎ ወረቐት ስደተኛታት ሒዞም ከም ዝጸንሑን፡ ብሓይሊ ናብቲ ሐደገኛ ጉዕዞ ከም ዝተገደዱን ተፈሊጡ።","len":1786}
{"id":"news-51922673","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51922673","title":"ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክንጥቀም'ዶ ይግባእ?","summary":"ትካል ጥዕና ዓለም ከም ዝብሎ፡ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል፡ ኩሉ ሰብ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክጥቀም ግድን ኣይኮነን።","text":"እዚ መሸፈኒ ገጽ ክጥቀሙ ዘለዎም ሰባት፡ ዝስዕሉን ዘሀንጥሱን እንተኾይኖም ወይ ድማ፡ በዚ ሕማም ዝተጠርጠረ ሰብ ወይ ነቲ ሕሙም ዝከታተሉ ሰባት ጥራሕ ክኾኑ ኣለዎም። እዞም ሰባት፡ መሸፈኒ ገጽ ጥራሕ ምጥቃሞም'ውን እኹል ኣይኮነን። ብስሩዕ ኢዶም ብማይን ሳሙናን ክሕጸቡ ኣለዎም፤ ወይ ኣልኮሆል ዘለዎም ፈሰስቲ ተጠቒሞም ኢዶም ከጽርዩ ይግባእ። ብተወሳኺ ትካል ጥዕና ዓለም፡ እዚ መሸፈኒ ገጽ ዝጥቀሙ ሰባት፡ ከመይን መዓዝን ክጥቀሙ ኣለዎም? ብኸመይ መገዲ ከወግዱ ይግባእ? ዝብል ኣገባብ ክፈልጡ ይግባእ ይብል። ዝስዕሉ ወይ ዘሀንጥሱ ሰባት ከምኡ'ውን ግድን ብኮሮናቫይረስ ናብ ዝተጠርጠሩ ሰባት ክቐርቡ ዘለዎም ሰባት ዝጥቀሙዎ መሸፈኒ ገጽ፡ ብቐሊሉ ብረሃጽ ስለ ዝበላሸዩ ቐልጢፎም ክውገዱ ወይ ክቕየሩ ይግባእ። ስለ ዝኾነ፡ እዞም ምልክታት ክሳዕ ዘይርኣኹም ኩሉ ሰብ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክጥቀም የብሉን። ስግኣት እዚ ሕማም ንምውጋድ ግን ካብ ዝስዕሉ፣ ዘሀንጥሱ ወይ ረስኒ ዘለዎም ሰባት ዝህልወኩም ምትንኻፍ ምውጋድ፣ ኢድኩም ብማይን ሳሙናን ምሕጻብ ወይ ድማ ተሃዋስያን ዘወግዱ ኣልኮላት ምጥቃም የድሊ። ብተወሳኺ፡ ኢድኩም ከይተሓጸብኩም ዓይንኹም፣ ኣፍንጫኹምን ኣፍኩምን ዘይምንካእ፣ ምጭብባጥ ኢድ ምውጋድን ካልኦት ዝርግሐ እቲ ቫይረስ ንምዕጋት ዝሕግዙ ጥንቃቐታት ምግባርን ኣይትዘንግዑ።","len":1786}
{"id":"news-52744593","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52744593","title":"ፍልስጤም ምስ እስራኤልን ኣሜሪካን ዝተበጽሐ ስምምዓት ከም ትስርዞ ኣፍሊጣ","summary":"ፕረዚደንት ፍልስጤም ማሕሙድ ኣባስ፡ ምስ ኣሜሪካን እስራኤልን ዝተበጽሐ \"ኩሉ ስምምዓት\" ከም ዝስርዞ ተዛሪቡ።","text":"ፕረዚደንት ፍልስጤም ማሕሙድ ኣባስ እዚ ግብረ መልሲ ናይቲ ኣሜሪካን እስራኤልን፡ ንገለ ክፋል ምዕራባዊ ገማግም ናብ እስራኤል ንምጽንባር ዘውጽእኦ ትልሚ ምዃኑ'ውን ሓቢሩ። ሕጂ እስራኤል \"ነቲ ቦታ ተቖጻጺራቶ ብምህላዋ፡ ኩሉ ሓላፍነት ክትስከም ይግባእ\" ኢሉ። ቅድሚ ሕጂ፡ ተመሳሳሊ መጠንቀቕታት ክወሃብ እኳ እንተጸንሐ ከም ዘይተተግበረ እዩ ዝግለጽ። ቀዳማይ ሚኒስተር በንጃሚን ናታንያሁ፡ ኣብ ሰፈራታት ኣይሁድን ለሰ ዮርዳኖስን፡ ሉኣላውነት እስራኤል ከተግብር እዩ ዝደሊይ። እዚ ምስቲ ፕረዚደንት ኣሜሪካ፡ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ወርሒ ጥሪ ዝዘርግሖ \"ውጥን ሰላም\" እስራኤልን ፍልስጤምን ዝሳነይ እዩ። ውጥን ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ኣብ 70% ምዕራባዊ ገማግምን መላእ ቃዛን ተደኲና ወሰናስን ምብራቕ የሩሳሌም ዝርእሰ ከተማኣ ሃገረ ፍልስጤም ክትምስረት ዝእምም እዩ። ፍልስጤማውያን ግን መላእ ምዕራባዊ ገማግም፡ ቃዛን ምብራቕ የሩሳሌምን ብምጥላብ፡ እቲ እማመ ናብ እስራኤል ዝወገነ ብምባል ነጺጎምዎ እዮም። እስራኤል ካብ 1967 ጀሚራ'ያ ነቲ ከባቢታት ተቖጻጺራቶ። ኣብ ምዕራባዊ ገማግምን ምብራቕ የሩሳሌምን ኣብ ዝተደኮኑ 40 ሰፈራታት፡ ልዕሊ 600000 ኣይሁድ ይቕመጡ። ዝበዝሐ ክፋል ማሕበረሰብ ዓለም ነቲ ሰፈራታት ብመሰረት ዓለምለኻዊ ሕጊ፡ ዘይሕጋዊ ምዃኑ እኳ እንተገለጸ እስራኤል ነዚ ኣይትቕበሎን።","len":1786}
{"id":"news-50165737","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50165737","title":"ርዋንዳ ካልኦት ተወሰኽቲ ስደተኛታት ክትቕበል እያ","summary":"ርዋንዳ፡ ኣብ መዳጎኒ ስደተኛታት ሊብያ ተታሒዞም ዘለው ካልኦት ተወሰኽቲ ስደተኛታት ከም እትወስድ ኣፍሊጣ።","text":"እቶም ስደተኛታት ኣብ ዝመጽእ ዘሎ ወርሒ ሕዳር ናብታ ሃገር ክግዕዙ እዮም። እቲ ዝወጸ መግለጺ ከም ዝሕብሮ፤ ከባቢ 120 ስደተኛታት ሳልሳይ ጉጅለ ናብታ ሃገር ክግዕዙ ምዃኖምን፡ እዚ ከኣ ብመሰረት እቲ ኣብ መንጎ መንግስቲ ሩዋንዳ፡ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራትን፡ ኣፍሪቃዊ ሕብረትን ዝተበጽሐ ስምምዕ እዮ። ርዋንዳ፡ ከባቢ 500 ስደተኛታት መብዛሕትኦም ካብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝመጹ ቆልዑን ደቂ ኣንስትዮን ካብ ሊብያ ክትቅበል ተሰማሚዓ ነይራ። ዝሓለፈ ወርሒ፡ ኣብ ሊብያ ኣብ መዳጎኒ ስደተኛታት ተታሒዞም ዝነበሩ 66 ስደተኛታት ናብ ሩዋንዳ ኣቲዮም እዮም። ኣብዚ ወርሒ ድማ፡ ብበዝሒ ኤርትራውያን ዝርከብዎም 123 ስደተኛታት ካብ መዳጎኒ ስደተኛታት ሊብያ ናብ ርዋንዳ ከም ዝገዓዙ ይፍለጥ። እዞም ስደተኛታት፡ ናብታ ኣብ ምብራቕ ርዋንዳ እትርከብ ዞባ ቡጎሴራ ግዒዞም ኣብ ጋሾራ ዝተብሃለ መዕቖቢ ስደተኛታት'ዮም እዮም ዘለው። ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጨንፈር ርዋንዳ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ነቶም ካብ ሊብያ ዝኣተው ስደተኛታት ንምሕጋዝ፡ ምስ መንግስቲ ርዋንዳ ተሓባቢሮም ዝከኣሎም ይገብሩ ምህላው ገሊጹ። ጸብጻባት ከም ዝሕብርዎ፡ መብዛሕትኦም ካብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝኾኑ፡ ብማእከላይ ባሕሪ ናብ ኣውሮጳ ከይኣትዉ ዝተኸልከሉ፡ ኣስታት 4700 ስደተኛታት ኣብ መዳጎኒ መዓስከራት ሊብያ ይርከቡ።","len":1788}
{"id":"53229390","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53229390","title":"ናብ 18 ሆስፒታላት ከይዱ ሕክምናዊ ሓገዝ ዝሓተተ ሰብኣይ ዝቕበሎ ስኢኑ ህይወቱ ሓሊፋ","summary":"ኣብ ሃገረ ህንዲ፡ ሓደ ናይ ምስትንፋስ ጸገም ዘጋጠሞ ውልቀ ሰብ ናብ 18 ሆስፒታላት ብኣካል ብምኻድን፡ ናብ 32 ድማ ብምድዋል ሕክምናዊ ሓገዝ ክገብርሉ ድሕሪ ምሕታት፡ ኣብታ መወዳእታ ዝተቐበለቶ ሆስፒታል ምስ ኣተወ ህይወቱ ከምዝሓለፈት ተገሊጹ።","text":"እዚ ወዲ 52 ዓመት ህንዳዊ፡ ብዘይካ እቲ ናይ ምስትንፋስ ጸገም፡ ረስኒ ሰብነቱ እውን ልዑል ምንባሩ እዩ ተገሊጹ። እዚ ውልቀ ሰብ፡ ንኣሰታት 36 ሰዓታት ናብ ዝተፈላለያ ሆስፒታላት ብኣካል ብምኻድን ብምድዋልን ኣብ ሕክምና ኣደቂሶም ሕክምናዊ ክንክን ክገብርሉ ደጋጊሙ እዩ ዝምሕጸን ነይሩ። ኣብ መወዳእታ ግን ሓንቲ ሆስፒታል ንምሕጽንትኡ ብምስማዕ ክድቅስ እኳ እንተፈቐደትሉ፡ ገና ንቡር ሕክምና ከይተጀመሮ ከምዝሞተ ወዲ ሓፍቱ ንጋዜጣ ኢንድያን ታይምስ ሓቢሩ። እዚ ወዲ 52 ዓመት ህንዳዊ፡ ሕማሙ ኮሮናቫይረስ ከይኸውን ቅምሶ ተወሲድዎ ስለዝነበረ፡ ቤተሰቡ ነቲ ውጽኢት ኣብ ምጽባይ እዮም ዝርከቡ። \"ኣኮይ ብኮሮናቫይረስ ድዩ ሞይቱ ዋላ ኮሮናቫይረስ እዩ ሒዙኒ ብዝብል ፍርሒ ዋላ ሓንቲ ዝፈለጥናዮ ነገር የለን፡ ውጽኢት ኢና ንጽበ ዘለና\" ይብል ወዲ ሓፍቱ ንመዋቲ። ህንዳዊት ከተማ ባንጋሎር፡ ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ናይ ዝልከፉ ዘለዉ ሰባት ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ብናህሪ ይውስኽ ስለዘሎ፡ ስማ ኣብ ዜናታት ብተደጋጋሚ ክልዓል ይስማዕ እዩ። እዛ ከም ከተማታት ደልሂ፡ ሙማባይን ቸንያን ንዝርገሐ ኮሮናይረስ ብጽቡቕ ክትቆጻጸሮ ዘይከኣለት ዓባይ ከተማ ባንጋሎር፡ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ሰናብቲ ጥራይ፡ ልዕሊ 1000 ሓደሽቲ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ስለዝረኸበት ነበርታ ኣብ ስክፍታን ፍርሕን ተሸሚሞም ይርከቡ።","len":1788}
{"id":"news-55392468","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55392468","title":"ፕረዚደንት ቺለ፡ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ብዘይምግባሩ 3500 ዶላር ተቐጺዑ","summary":"ፕረዚደንት ቺለ ሰባስችያን ፒነራ ነቲ በታ ሃገር ዝወጽአ ሕጊ ጥሒሱ፡ ብዘይ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ሰብ ኣብ ዘለዎ ስእሊ ስለዝተሰኣለ፡ 3500 ዶላር ከምዝተቐጸዐ ተገሊጹ።","text":"ፕረዚደንት ቺለ ሰባስችያን ፒነራ ፕረዚደንት ሰባስችያን ፒነራ ድሕሪ እቲ ምስ ሓንቲ ሰበይቲ ብዘይ መሸፈንን ኣፍን ኣፍንጫን ምስኣሉ፡ እቲ ስእሊ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ሰብ ብብዝሒ ክቀባበሎ ተራእዩ። እቲ ፕረዚደንት፡ ነቲ ስእሊ ኣብ ጥቃ ኣብ ከተማ ካቻግዋ ዝርከብ መንበሪ ገዝኡ ኮይኑ ከምዝተሰኣሎ ብምሕባር፡ እታ ጓል ኣንስተይቲ ምስኡ ክትስኣል ምስ ሓተተቶ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብር ከምዝነበሮ ተኣሚኑ። ቺላ ሓንቲ ካብተን ንመሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ዝምልከት ጽኑዕ ሕጋጋት ዝኽተላ ሃገራት ምዃና እዩ ዝንገር። ሰብ ኣብ ህዝባዊ ቦታታት ብዘይ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ምስ ዝርከብ፡ ብገንዘብ ክቕጻዕ ወይ ክእሰር ዘገድድ ሕጊ ኣለዋ። ኣብ ቺለ፡ መጠነ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ መዓልታዊ ብናህሪ እዩ ዝውስኽ ዘሎ፡ ኣብ ላቲን ኣመሪካ ኸአ ሓንቲ ካብተን ዝለዓለ መጠን መልከፍትን ሞትን ኣመዝጊበን ዘለዋ ሃገራት እያ። ብመሰረት ካብ ዩኒቨርስቲ ጆንስ ሆፕኪንስ ዝተረኸበ ሓበሬታ፡ እታ ሃገር ክሳብ ሕጂ 581,135 መልከፍቲ ከተመዝግብ እንከላ 16,051 ሰባት ኸኣ ሞይቶማ ኣለዉ። ቺለ ካብ ወርሒ ሰነ ጀሚራ መዓልታዊ ልዕሊ 1000 ሓዲሽ መልከፍቲ ከተመዝግብ ጸኒሓ ኣላ። ፕረዚደንት ሰባስችያን ፒነራ ነቲ ኣቐዲሙ ዝነበረ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝተኣወጀ ሰዓታት እቶ እቶ ካብ ወርሒ ታሕሳስ ጀሚሩ ን 90 መዓልታት ኣናዊሕዎ ኣሎ።","len":1789}
{"id":"news-44920714","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44920714","title":"ጓል 10 ዓመት ውላዱ ብምኽንያት ምኽንሻብ ዝሰኣነ ኣቦ እቲ ልምዲ ንቡር እዩ ኢሉ","summary":"ሶማሊያዊ ኣቦ ዳሂር ኑሩ፡ ጓል 10 ዓመት ህጻን ጓሉ ብምኽንያት ምኽንሻብ እኳ እንተሰኣነ፡ ነቲ ልማድ \"ንቡር\" ክብል ገሊፅዎ።","text":"እዛ ህጻን 17 ሓምለ 2018 ምስተኸንሸበት ክልተ መዓልቲ ጸኒሓ'ያ ብዋሕዲ ደም ህይወታ ሓሊፉ። ናይቲ ኸባቢ ሰባት ዋላ'ኳ ክንደየናይ ሓደገኛ ምዃኑ እናፈለጡ፡ ነቲ ልማድ ብምፍፃሞም ግን \"ዕጉባት እዮም\" ይብል ዳሂር። ከም ሓበሬታ ትካል መድሕን ህጻናት፡ ኣብ ሶማሊያ 98 ሚኢታዊት ኣዋልድ ይኽንሸባ። ሶማሊያ ምኽንሻብ ጓል ኣንስተይቲ ዝኽልክል ሕጊ'ኳ እንተሃለዋ፡ ክንድቲ ዝድለ ግና ለውጢ ከምፅእ ኣይክኣለን። ምኽንሻብ ጓል ኣንስተይቲ፡ ንመራብሒ ኣካላት እታ ጓል ኣንስተይቲ ብምጉዳእ ካልኦት ጎናዊ ሕማማት ዘስዕብ ሓገደኛ ተግባር ከምዝኾነ ዝፍለጥ'ዩ። ኣብ ከተማ ዳሻማረብ፡ ዳይሬክተር ሆስፒታል ናናኖ ዶክተር ዓብደራሕማን ዖማር ሓሰን፡ ንቪኦኤ እንትዛረብ \"ከም ናይዛ ቖልዓ ዝበለ ኣተላትላ ግን ኣብ ሂወተይ ሪኤ ኣይፈልጥን\" ኢሉ። ዶክተር ሓሰንን ናይ ሞያ መሓዙቱን ህይወት እዛ ህጻን ንምድሓን'ኳ እንተጽዓሩ፡ ብምኽንያት እቲ ዝተኸንሸበትሉ ሓጺን ንቲታነስ'ዉን ተቓሊዓ'ያ ነይራ። ዳይሬክተር ጉጅለ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ማእኸል ትምህርቲ ጋልካዮ ንሰላምን ልምዓትን፡ ሃዋ ኣደን መሓመድ ብወገና፡ \"እዚ ተግባር ዝፈጸመት ሰበይቲ ብሕጊ ተሓታቲት ኣይኮነትን፡ እንተኾነት'ዉን ግና ነዚ ተግባራ ዝቐጽዕ ግብራዊ ስጉምቲ የለን\" ኢላ። ምኽንሻብ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ሶማሊያ መዓልታዊ ካብ ዝፍጸሙ ተግባራት እቲ ሓደ'ዩ።","len":1792}
{"id":"news-55464691","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55464691","title":"ወዲ 39 ዓመት ቻይናዊ ቢልዮነር ተመሪዙ ሞይቱ","summary":"ወዲ 39 ዓመት ቻይናዊ ቢልዮነር ሊን ኪ፡ ኣብ መዓልቲ ልደት ተመሪዙ ከምዝሞተ ፖሊስ ሻንጋይ ኣፍሊጡ።","text":"ሊን ኪ፡ ናይ’ቲ መጻወቲ ቪድዮታት (ጌም) ዝሰርሕ ኩባንያ ‘ዩዙ’ ኣቦ መንበር እዩ ነይሩ። እቲ ኩባንያ 'ጌም ኦፍ ትሮንስ፡ ዊንተር ኢዝ ካሚንግ' ዝበሃል መጻወቲ ቪድዮ ሰሪሑ ናብ ዕዳጋ ብምቕራቡ ተፈታውነት ዝረኸበ እዩ፥ ፖሊስ ሻንጋይ ከምዝበሎ፡ ነዚ ቢልዮነር ብምምራዝ ተጠርጢሩ ዘሎ፡ ‘ዡ’ ዝበሃል መሳርሕቱ እዩ። ሊን ኪ፡ 6.8 ቢልዬን ዬዋን ወይ ድማ 1 ቢልዬን ዶላር ሃብቲ ከምዘለዎ ይግለጽ። ብዙሓት ሰራሕተኛታት ናይ’ቲ ኩባንያ ኣብ ኣፍ ደገ እቲ ትካል ተኣኪቦም ዝተሰመዖም ሓዘን ገሊጾም። እቲ ኩባንያ ድማ፡ ኣብ’ቲ ዊቦ ዝበሃል ናይ ቻይና ማሕበራዊ መራኸቢ ‘ደሓን ኩን መንእሰይ’ ብዝብል ልቢ ዝትንክፍ መግለጺ ሓዘን ኣስፊሩ። ኣሸሓት ተጠቀምቲ ናይ’ዚ ማሕበራዊ መራኸቢ ድማ፡ ኣብ’ቲ ርእይቶ መውሃቢ ሓዘኖም ገሊጾም። እቲ ኩባንያ ንዝጠቀዖ መግለጺ ሓዘን፡ ኣስታት 290 ሚልዮን ሰባት ርእዮምዎ። ናይ’ቲ ተመሪዙ ዝመተ ቢልዮነር ኩባንያ፡ ካብ’ቲ 'ጌም ኦፍ ትሮንስ' ዝበሃል መጻወቲ ብተወሳኺ፡ ካልእ ‘ብራውል ስታርስ’ ዝበሃል ናይ ኮምፒዩተር መጻወቲ’ውን፡ ምስ ‘ቴንሴንት’ ዝበሃል ካልእ ዉሩይ ኩባንያ ብምትሕብባር ኣፍርዩ እዩ። እቲ ኩባንያ ናብ ኢንዱስትሪ ፊልም ኣትዩ ክሰርሕ’ውን ይጽዕር ነይሩ። እቲ ቢልዮነር ብመሳርሕቱ ክምረዝ ዝኸኣለ፡ ኣብ ስርሖም ክረዳድኡ ብዘይምኽኣሎም ክኸውን ከምዝኽእል ጋዜጣታት ቻይና ይገልጻ።","len":1793}
{"id":"news-49316701","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49316701","title":"ዝምባብወ፡ ጸገም ቀረብ ኤለትሪክ ንምፍታሕ ልቓሕ ረኺባ","summary":"ዝምባብወ፡ ነዚ ኣጋጢምዋ ዘሎ ሕጽረት ኤለትሪክ ንምፋታሕ ናይ 42.5 ሚልዮን ዶላር ልቃሕ ከም ዝረኸበት፡ ብመንግስቲ ዝምባብወ እትውነን ጋዜጣ ኣቃሊሓ።","text":"እታ ጋዜጣ፡ ምኒስተር ፋይናንስ እታ ሃገር ካብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ጀሚሩ ነዚ ጸገም ንምፍታሕ ልቃሕ ንምርካብ ክሰርሕ ከም ዝጸንሐ ገሊጻ። እንተኾነ፡ እቲ ካብ ባንኪ ኣምጻእን ለኣኽን ህንዲ ዝተረኸበ ልቓሕ ነዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ሕጽረት ቀረብ ኤለትሪክ፡ ቅጽበታዊ ፍታሕ ከምጽእ'ዩ ተባሂሉ ከም ዘይእመን'ዩ ዝግለጽ። እዚ ተረኺቡ ዘሎ ልቓሕ፡ ንቡሉዋኦን ሃዋንገን ዝብሃላ ፋብሪካታት ቐረብ ኤለትሪክ ንምምሕያሽ ከም ዝውዕል'ውን እታ መንግስታዊት ጋዜጣ ኣፍሊጣ። ካብ ወርሒ ግንቦት ጀሚሩ፡ ኣብ ዝምባብወ ኤለትሪክ ኣብ 24 ሰዓታት፡ ኣብ ለይቲ ንሸውዓት ሰዓታት ጥራይ እዩ ዝፍኖ ዘሎ። ኣብ ሃራሪ ዝርከብ ወኪል ዜና ቢቢሲ ከም ዝሓበሮ፡ እዚ ዋሕዲ ቀረብ ኤለትሪክ፡ ኣውፈርቲ ልዕሊ 200 ሚልዮን ዶላር መኽሰብ ከምዘስኣኖም'ዮም ዝግምቱ ኢሉ። መንግስቲ፡ እቲ ኣብታ ሃገር ኣጋጢሙ ዘሎ ዋሕዲ ዝናብ፡ ነቲ መትኒ ቀረብ ኤልትሪክ እታ ሃገር ዝኾነ ዲጋ ካሪባ መጠን ማዩ ስለዘነከዮ ዝሰዓበ ከምዝኾነ'ዩ ዝገልጽ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ፋይናንስያዊ ጸገማት'ውን ንጸገም ዋሕዲ ኤለትሪክ ከይቕረፍ ሓሊኹ ከምዝሓዞ'ዮም ሰብ መዚ ዝገልጹ። እተን ብነዳዲ ዝሰርሓ ጀነረተራት ንኸይሰርሓ'ውን፡ ካብ ወርሒ ጥሪ ናይዚ ዓመት ኣትሒዙ፡ ዋጋ ነዳዲ ብሸውዓተ ዕጽፊ ስለዝወሰኸ ነቲ ጸገማት ሓላሊኽዎ ከምዝርከብ እቲ ኣብ መንግስታዊት ጋዜጣ ዝወጸ ጸብጻብ የብርህ።","len":1797}
{"id":"50597375","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/50597375","title":"ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ቱርኪ፡ ማክሮን ንግብረ-ሽበራ ይምውል'ዩ ክብል ተዛሪቡ","summary":"ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ቱርኪ፡ ፕረዚደንት ፈረንሳይ ኤማንወል ማክሮን መዋሊ ግብረ-ሽበራ ክብል ድሕሪ ምኽሳስ፡ ነቲ ብመራሒ ፈረንሳ ዝቐረበ ክሲ ነጺግዎ።","text":"መራሒ ፈረንሳ፡ ነቲ ኣንጻር ሶርያውያን ሓይልታት ኩርዲ ዝተወስደ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ኮኒንዎ እዩ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ቱርኪማቩልት ካቫሱሉግ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ማክሮን መራሒ ናይ ኤውሮጳ ክኸውን ድላይ ከምዘለዎ እንተኾነ ስቕ ኢሉ ደርበስበስ ከምዝብልን ከምዘይኽእሎን ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ፕረዚደንት ፈረንሳ፡ ካብ ሓለፍቲ ጉጅለ ሶርያውያን ንዕጡቓት ኩርዲ ኣብ ቤት-ጽሕፈቱ ተቐቢሉ ኣዘራሪቡ ነይሩ። መንግስቲ ቱርኪ፡ ነዞም ሶርያውያን ዕጡቓት ኩርዲ ከም ግብረ-ሽበራውያን ባእታታት እያ ትርእዮም። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ቱርኪ ማቩልት ካቫሱሉግ፡ ንባይቶ እታ ሃገር ኣብ ዝስመዖ መደረ፡ ፕረዚደንት ማክሮን መዋሊ ግብረ-ሽበራ ከምዝኾነን፤ ብቐጻሊ ኣብ ቤት-ጽሕፈቱ ተቐቢሉ ከምዘዘራረቦምን ሓቢሩ። \"ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ኤውሮጳ ናይ መሪሕነት ሃጓፍ ኣሎ። ማክሮን ድማ መራሒ ክኸውን ይፍትን ኣሎ። መሪሕነት ግን ቀስ ኢልካ እዩ ዝጥረን ዝዓብን\" ቱርኪ፡ ማክሮን ምስ ወሃቢ ቃል ሶርያውያን ሓይልታት ኩርዲ ጀኒን፡ ኣብ ፓሪስ ምስ ተራኸበ ከምዘቖጠዖም ይግለጽ። ቤት-ጽሕፈት ፕረዚደንት ማክሮን ከምዝሓበሮ፡ ምስ ሶርያውያን ሓይልታት ኩርድ ምርኻብ፡ ኣንጻር ዳዕሽ ንዝገበርዎ ቃልሲ ንምንኣድን፤ እቲ ብቱርኪ ዝውስድ ዘሎ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ዕቃበታት ከምዘለዎን ንምግላጽ እዩ።","len":1797}
{"id":"news-47729943","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47729943","title":"ቦይንግ ኣብ መቆጻጸሪ ነፈርቲ 737 ማክስ ምምሕያሽ ከምዝገበረ ገሊጹ","summary":"ቦይንግ፡ ምኽንያት እተን ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ወርሒ ዝወደቓ ክልተ ነፈርቲ ክኸውን ይኽእል እዩ ተባሂሉ ዝሕሰብ፡ መቆጻጻሪ እተን ነፈርቲ ምምሕያሽ ከም ዝገበረ ገሊጹ።","text":"ስብርባር ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ በረራ ቁጽሪ 302 ኮይኑ ግና እተን ካብ ምብራር ዝተኽልከላ ነፈርቲ መዓስ ምብራር ከም ዝጅምራ ኣይገለጸን። ዛጊድ መንቀሊ እቲ ሓደጋ 'ውን ዕላዊ ኣይኮነን። ኣካል እቲ ምምሕያሽ ዝኾነ፡ ደረጅኡ ዝሓለወ ናይ ቅድመ ጠንቀቕታ ኣካል (warning system) ከም ዝገጥመለን ቦይንግ ገሊጹ። እታ ዝወደቐት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ትኹን ናይ ኢንዶኔዥያ ነፋሪት፡ ነቶም ኣብረርቲ መጠንቀቕታ ዝህብ መሳርሒ ኣይነበረንን። ቦይንግ እቲ ቅድመ መጠንቀቕታ ዝህብ ኣካል፡ ኣብተን ካልኦት ነፈርቲ ብዘይ ክፍሊት ክገጥሞ ምዃኑ ኣፍሊጡ። ብተወሳኺ ቦይንግ ምስቲ ሓደጋ ዝተሓሓዝ እዩ ዝበሃል፡ ሶፍትዌር ምምሕያሽ ይገብር ከምዘሎ ገሊጹ። እታ ንሞት 189 ሰባት ምኽንያት ዝኾነት ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ናይቲ MCAS ዝበሃል ሶፍትዌር ጸገም ከም ዝኾነን፡ ምስ ሓደጋ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ከም ዝመሳሰል ምምሕዳር ፌደራል ኣቬሽን ኣመሪካ ይገልጽ። ኮይኑ ግና፡ እቶም ምምሕያሻት ምግባር፡ መንቀሊ እቶም ጸገማት ንሳቶም እዮም፡ ማለት ከም ዘይኮነ እዩ ቦይንግ ዝሕብር። መንቀሊ እታ ዝወደቐት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ንምፍላጥ፡ ሓበራዊ ምርመራ የካይዱ ዘለዉ ተቖጻጸርቲ ድሕንነት ትራንስፖርት ኣመሪካ፥ ኣቬሽን ፈረንሳይን ሚኒስቴር ትራንስፖርት ኢትዮጵያን፤ ውጽኢት እቲ ምርመራ ኣብዚ ሰሙን ዕላዊ ክገብሩ ትጽቢት ይግበር።","len":1804}
{"id":"news-51687934","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51687934","title":"ኦነግ ላዕለዎት ኣመራርሓ ከምዝተኣሰሩዎ ገሊጹ","summary":"ሎሚ ቀዳም ንጉሆ፡ ኣባላት ፈጻሚ ስራሕ ኦነግ ሓዊሱ ትሸዓተ ሰባት ከምዝተኣሰሩ ወሃቢ ቃል እቲ ውድብ ንቢቢሲ ገሊጹ።","text":"ሎሚ ንጉሆ እቶም ኣባላት ብሓባር ዝነብሩሉ ከባቢ ብፖሊስ ከምዝተፈተሸን፤ ብፖሊስ ተኸቢቡ ከምዘርፈደን ዝገለጸ ወሃቢ ቃል እቲ ውድብ ኣቶ ቶሌራ ኣደባ፡ እቶም ሰባት 'ሶስተኛ ' ተባሂሉ ናብ ዝፍለጥ ቤት-ማእሰርቲ ከምዝተወሰዱ ተዛሪቡ። ኣቶ ቶሌራ ከምዝገለጾ፡ ኣባላት ፈጻሚት እቲ ውድብ ኣቶ ኣብዲ ረጋሳን ሚካኤል ቦረንን ፣ ሐላፊ ጉባኤ ማሕበረሰብ ኣቶ ኬነሳ ኣያና፣ ኣማኻሪ ጉዳያት ኢኮኖሚ ኣቶ ያዴ ኣብዱልሸኩር፣ ኣማኻሪ ዲፕሎማሲ ዶ\/ር ሽጉጥ ገለታ፣ ክልተ ሓለውትን ክልተ መራሕቲ መኪናን፡ እቶም ዝተኣሰሩ እዮም። ብተወሳኺ፡ \"እቶም ላዕለዎት መራሕቲ እቲ ግንባር ብምንታይ ምኽንያት ከምዝተኣስሩ ኣይፈለጥናን\" ኢሉ። እቲ ሎሚ ዝተገበረ ፍተሻ መንበሪ ገዛ እቶም ሓለፍትን ኣባላትን፡ ብዘይ ናይ ቤት ፍርዲ ትእዛዝ ከምዝተፈጸመ ኣቶ ቶሌራ ወሲኹ ኣረዲኡ። እቶም ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዝወዓሉ ኣባላት ኣመራርሓ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ካራ ቆሬ ዝበሃል ከባቢ ብሓባር ይነብሩ ከምዝነበሩ ዝገልጽ እቲ ወሃቢ ቃል፡ ዛጊት ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዘውዓሎም ኣካል ከምዘይተፈለጠ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ነቲ ጉዳይ ንምጽራይ፡ ናብ ርክብ ህዝቢ ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ብተደጋጋሚ ደዊልና ኣይሰመረን። ቅድሚ ሓደ ሰሙን፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኦሮምያን፡ ኣስታት 350 ኣባላቱ ከምዝተኣሰሩ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣፍሊጡ ነይሩ።","len":1806}
{"id":"news-44658720","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44658720","title":"ኤርትራዊ ኣሜሪካዊ ጆ ንጉሰ ኣባል ባይቶ ኣሜሪካ ንምዃን ሕጹይ ዲሞክራቲክ ፓርቲ ኮይኑ ተዓዊቱ","summary":"ወዲ 34 ዓመት ኤርትራዊ ኣሜሪካዊ ጆ ንጉሰ ኣብ ባይቶኣዊ ምርጫ ኣሜሪካ ሕጹይ ዲሞክራቲክ ፓርቲ ክኸውን ልዕሊ 66 ሚኢታዊት ድምጺ ብምርካብ ተዓዊቱ።","text":"ባይቶኣዊ (ኮንግረስ) ምርጫ ኣብ ዝመጽእ ሕዳር ክካይድ'ዩ ኣቶ ንጉሰ፡ ኣብቲ ናይ መጀመርታ ውድድር (ፕራይሜሪ) ነቲ ወዲ ሰልፉ ዝኾነ መቀናቕንቱ፡ ማርክ ዊልያምስ ብምስዓር'ዩ ኣብ ክፍለ ግዝኣት ኮሎራዶ ንእትርከብ 2ይቲ ዲስትሪክት (ወረዳ\/ከባቢ) ወኪሉ ኣብ ባይቶ ኣሜሪካ ንምእታው ምስ መዘንኡ ኣባል ሪፓብሊካን ፓርቲ ፒተር'ዩ ኣብቲ ኣብ ሕዳር ዝግበር ምርጫ ከወዳደር። \"ኮሎራዶ ንሓድሽ ኮንግረስ፡ ሓድሽ ሓሳባትን ተባዕ ራእይን ተዳልያ'ላ\" ብምባል ነቲ ዘረጋገጾ ዓወት ገሊጽዎ። End of Twitter post, 1 ንጉሰ፡ ወለዱ ቅድሚ 35 ዓመታት ስደተኛታት ኮይኖም ካብ ኤርትራ ናብ ሕቡራት ኣሜሪካ ዝኣተዉ'ዮም። እቲ ብሕጊ ዝተመረቐ ጆ ንጉሰ፡ ቅድሚ ናብዚ ውድድር ምእታዉ ጠበቓ ኾይኑ ዘገልገለን: ከም ሲቪካዊ መራሒ ብዙሓት ስድራቤት ዕድላት ክኽፈተለን ዝጽዕር ዝነበረ ምዃኑ እቲ ኣብ መርበብ ሓበሬታኡ ብዛዕባኡ ሰፊሩ ዘሎ ሓበሬታ የረድእ። ኣብ ታሪኽ ዩኒቨርሲቲ ኮሎራዶ'ውን ኣባል ቦርድ ኦፍ ረጀንትስ ዝኾነ ካላኣይ ጸሊም ኣሜሪካዊ ክኸውን ከም ዝበቕዐ ድሕረ ባይትኡ ይገልጽ። ንጉሰ ምስ ብዓልቲ ቤቱ ኣንድሪያ ኣብ ላፋየት ዝተባህለት ከተማ ከም ዝነብር ይዛረብ። ኣብዚ ዝመጽእ ምርጫ ሓንቲ ኢልሃና ዖማር ዝተባህለት ድሮ ኣባል ባይቶ ክፍለግዝኣት ሚኒሶታ ዝኾነት ሶማላዊት-ኣሜሪካዊት'ውን ንሓደ ከባቢ ናይቲ ክፍለግዝኣት ወኪላ ትወዳደር ከም ዘላ ይፍለጥ።","len":1809}
{"id":"news-49674243","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49674243","title":"ብስራሕ ዝገሸ ሰራሕተኛ፡ ጾታዊ ርክብ እናፈጸመ ብምምዋቱ፡ ዘስርሖ ትካል ተሓታቲ ኮይኑ","summary":"ምስ ሓደ ፈረንሳዊ ትካል ዝሰርሕ ዝነበረ ውልቀሰብ ብስራሕ ምስ ገሸ ጾታዊ ርክብ እናፈጸመ፡ ህይወቱ ብምሕላፉ እቲ ትካል ተሓታቲ ኮይኑ።","text":"እቲ ሰብኣይ ንስራሕ ኣብ ዝተንቀሳቐሰሉ ብድኻም ልቢ ህይወቱ ብምሕላፉ፡ ኣብ ፓሪስ ዝርከብ ቤት ፍርዲ ካሕሳ ንስድራቤቱ ክወሃቦም ከም ዝግባእ ወሲኑ። እቲ ትካል ግና፡ ወላ እኳ እቲ ሰብኣይ ብስራሕ እንተተንቀሳቐሰ፡ ህይወቱ ዝሓለፈ ኣብ ስራሕ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ኣዕሪፍሉ ዝነበረ ሆቴል ምስ ካልእ ጋሻ ኣብ ክፍላ ኣትዩ ጾታዊ ርክብ ክፍጽም እነከሎ ብዘጋጠሞ ድኻም ልቢ ብምዃኑ፡ ተሓታቲ ክኸውን የብለይን ክብል እዩ ሞጊቱ። እንተኾነ ግን ብመሰረት ሕጊ ፈረንሳ፡ ሓደ ሰራሕተኛ ብስራሕ ገይሹ ንዘጋጥሞ ዝኾነ ሓደጋ፡ እቲ ዘስርሖ ትካል ምሉእ ብምሉእ ተሓታቲ ከም ዝኸውን ዳኛ እቲ ቤት ፍርዲ ገሊጹ። እቲ ዣቪዬር ዝተብሃለ ውልቀሰብ፡ 'ቲኤስኦ' ምስ ዝተብሃለ ኣብ ስራሓት ባቡር ዝነጥፍ ትካል ብምህንድስና እዩ ተቖጺሩ ዝሰርሕ። ንዣቪዬር ናይ ጥዕና ኣገልግሎት ዝህቦ ትካል መድህን፡ እቲ ዓሚል ኣብ ናይ ስራሕ መገሻ ብዘጋጠሞ ሓደጋ ህይወቱ ስለ ዝሓለፈ፡ ነቲ ካሕሳ ክኸፍሎ ዝግባእ እቲ ዘስርሖ ትካል ምዃኑ ብምግላጽ፡ ተኸራኺሩ። \"እቲ ሓደጋ ኣካላቱ እናተሓጸበ፡ ወይ'ውን ናብ ስራሕ እናወፈረ ከጋጥሞ ይኽእል ነይሩ። ዝኾነ ሰብ ዝገብሮ እናገበረ እዩ ህይወቱ ሓሊፉ፤ ከም ፍሉይ ነገር ክውሰድ የብሉን\" ክብል ሞጊቱ። እቲ ቤትፍርዲ ንሕጊ እታ ሃገርን ነቲ ዝቐረበ ነጥብታትን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ቲኤስኦ ንሞት ሰራሕተኝኡ ካሕሳ ክኸፍል ወሲኑ።","len":1810}
{"id":"news-53605490","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53605490","title":"ስደተኛታት ዝጸዓነት መርከብ ናብ ጣልያን ከይትኣቱ ዝኸልከለ ሚኒስተር ናብ ፍርዲ ክቐርብ’ዩ","summary":"ላዕለዋይ ሓጋጊ ባይቶ ዓዲ ጥልያን ነቲ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ዝነበረ ማቴዮ ሳልቪኒ፡ ኣብ ወርሒ ነሓሰ 2019 ስደተኛታት ዝጸዓነት መርከብ ናብ ዓዲ ጣልያን ከይትኣቱ፡ ንኣስታት ሰለስተ ሳምንቲ ስለዝኸልከለ፡ ኣብ ሕጊ ክቀርብ ከምዝድግፉ ገሊጾም።","text":"እታ ልዕሊ 100 ስደተኛታት ካብ ሓደጋ ዘድሓነት መርከብ ገባሪ ሰናይ ‘ኦፕን ኣርም’፡ ንልዕሊ 19 መዓልታት ናብ ወደባት ጣልያን ከይትኣቱ ተኸልኪላ ነይራ። ኣኽበርቲ ሕጊ ሲሲሊ፡ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ዝነበረ ማቴዮ ሳልቪኒ፡ እቲ ዝገበሮ ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ ደቂ ሰባት ምዃኑ ብምሕባር፡ ክሳብ 15 ዓመታት ከእስሮ ከምዝኽል ሓቢሮም። እቲ ኣንጻር ስደተኛታት ብዝወስዶ መርገጺ ዝፍለጥ ሚኒስተር ‘ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ ደቂ ሰባት’ ብዝብል ክሲ ናብ ቤት-ፍርዲ ከምዝቐርብ እዩ ተፈሊጡ ዘሎ። ላዕለዋይ ሓጋጊ ባይቶ ዓዲ ጣልያን 149 ብ 141 ድምጺ እዮም በቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝወሰዶ ስጉምቲ ምኽልካል እታ ስደተኛታት ዝጽዓት መርከብ፡ ናብ ፍርዲ ክቐርብ ወሲኖም። ወዲ 47 ዓመት ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ዝነበረ ማቴዮ ሳልቪኒ፡ ዘይሕጋውያን ስደተኛታት ናብ ዓዲ ጣልያን ከይኣትዉ ምኽልካል ኣብ እዋኑ ናይ መንግስቲ ፖሊሲ ምንባሩ እዩ ጠቒሱ። ንሱ “ንሃገረይ ምክልኻለይ ገበን ኣይኮነን፡ ኣነ በቲ ዝገበርክዎ ሕቡን እየ፡ ሕጂ’ውን ምገበርክዎ ብሕጂ’ውን ክገብሮ’የ” ድማ ኢሉ። ማቴዮ ሳልቪኒ፡ ነቲ ስጉምቲ እቲ ምስ ወሰደ፡ ኣብታ ሃገር ዝነበረ ልፍንታዊ መንግስቲ በቲ ውሳነ ኣብ ክልተ እዩ ተገማሚዑ። እቲ ማቴዮ ሳልቪኒ ዝነበሮ ሊግ ፓርቲ፡ ምስ ፋይቭ ስታር ብምዃን እዩ ልፍንቲ መስሪቱ ነይሩ። ንሱ፡ ኣብዚ እዋን ኣባል ባይቶ ናይ ሓደ ተቓዋሚ ውድብ እዩ ዘሎ።","len":1810}
{"id":"news-49604107","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49604107","title":"'ኣብ ቦርሳኣ ዕሸል ሓቢኣ' ካብ ፊሊፒንስ ክትወጽእ ዝፈተነት ኣመሪካዊት ተኣሲራ","summary":"ጀኒፈር ታልቦት እትበሃል ኣመሪካዊት፡ ሓድሽ ዝተወለደ ዕሸል ኣብ ቦርሳኣ ሓቢኣ ካብ ፊሊፒንስ ክትወጽእ ድሕሪ ምፍታና፡ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣብ ቀይዲ ኣትያ።","text":"ጀኒፈር ታልቦት ኣብ ከተማ ማኒላ ኣብ ዝርከብ መዕርፎ ነፈርቲ ኒኖይ አኩዊኖ እያ ተኣሲራ እታ ጓል 43 ዓመት ኣመሪካዊት፡ ኣብ ከተማ ማኒላ ኣብ ዝርከብ መዕርፎ ነፈርቲ ኒኖይ አኩዊኖ ብረቡዕ እያ ኣብ ቀይዲ ኣትያ። ናብ ኣመሪካ ክትጓዓዝ ናብ ነፋሪት ክትኣትው እንከላ እዩ እቲ ዕሸል ኣብ ቦርሳኣ ከምዘሎ ተፈሊጡ። ሰብመዚ ከምዝብልዎ እንተኾይኑ፡ ብዛዕባ እቲ ዕሸል ንሰራሕተኛታት ኢሚግሬሽን ዝሃበቶ ዝኾነ ሓበሬታ ኣይነበረን። ቤት ጽሕፈት ምጽራይ ገበን ፊሊፒንስ፡ ጀኒፈር 'ነቲ ዕሸል ሓቢኣ ካብ ሃገር ከተውጸኦ' ከምዝፈተነት እዩ ዝገልጽ። እታ ኣመሪካዊት፡ ብገበን ዘይሕጋዊ ዝውውር ሰባት እያ ትኽሰስ ዘላ ናይቲ ዕሸል ኣቦን ኣደን ድማ፡ ንውላዶም ሓለዋ ብዘይምግባር ክሲ ዝቐረበሎም ኮይኑ፤ እቲ ህጻን ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ትሕቲ ክንክን ማሕበራዊ ሰራሕተኛታት እዩ ዘሎ። እታ ነባርነታ ኣብ ከተማ ኦሃዮ ዝኾነት ኣመሪካዊት፡ ናብ ነፋሪት ክትሳፈር እንከላ ብዛዕባ እቲ ዕሸል ዝገልጽ ዝኾነ ሰነድ ኣየቕረበትን። ጀኒፈር እንተድኣ ገበነኛ ኮይና ተረኺባ፡ ናይ ዕድመ ልክዕ ማእሰርቲ ክፍረዳ ከምዝኽእል ቤት ጽሕፈት ምጽራይ ገበን ፍሊፒንስ ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ። ድሕሪ ማእሰርታ፡ ነቲ ዕሸል ናብ ኣመሪካ ክትወስዶ ዘክእል ፍቓድ ከምዘለዋ ብምግላጽ ሰነድ ኣቕሪባ እያ። እቲ ሰነድ ግን ናይቲ እሸል ኣደ ዝፈረመትሉ ኣይነበረን ተባሂሉ።","len":1811}
{"id":"news-48034252","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48034252","title":"ኪም ጆንግ-ኡን ምስ ፑቲን ንዝካየድ ኣኼባ፡ ናብ ሩስያ ተበጊሱ","summary":"መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ-ኡን፡ ንፈለማ እዋን ምስ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ንምርኻብ ናብ ሩስያ ኣምሪሑ።","text":"ሃገራዊ ማዕከን ዜና ሰሜን ኮርያ፡ ኪም ናብ ባቡር ክሳፈር ከሎ ዘርእይ ምስሊ ፈንያ ኪም ናይ ብሕቱ ባቡር ተጠቂሙ ከም ዝተጓዓዘ ሃገራዊ ሚድያ ሰሜን ኮርያ ኣቃሊሓ። ብወገን ሩስያ ዝወፀ መረዳእታ ከም ዘመልክቶ ክልቲኦም መራሕቲ ፅባሕ ሓሙስ ኣብ ከተማ ቭላዲቨስቶክ ብምርኻብ ብዛዕባ ኣብ ሓውሲ ደሴት ኮርያ ዘሎ \"ፀገም ኒኩሌር\" ክዘራረቡ እዮም። ገለ ተንተንቲ ድማ፡ ኪም ምስ ፕረዚደንት ትራምፕ ዝጀመሮ ዝርርብ ብምፍሻሉ፡ ካብ ፑቲን ሓገዝ ንምርካብ ናብ ሩስያ ከም ዝተጓዓዝ ይዛረቡ። ኣብዚ ዓመት ኣብ ሃኖይ-ቬትናም ንኻልኣይ ግዜ ብምርኻብ ብዛዕባ ኣፅዋር ኒኩሌር ሰሜን ኮርያ ዝተዘራረቡ ፕረዚደንት ትራምፕን ኪምን፡ ምርኻቦም ውፅኢታዊ ኣይነበረን። ንፑቲን ኣብ ውሽጣዊ ፖሊሲ ዘማኽሮ ዩሪ ኡሻኮቭ፡ ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ኣብ ሓውሲ ደሴት ኮርያ ዘሎ ኩነታት \"ገለ ምምሕያሻት\" ከም ዝተረኣየ ተዛሪቡ። \"ሩስያ ነዚ ዝተረኣየ እወንታዊ ምዕባለታት ንምጥንኻር ብዝከኣላ ኩሉ፡ ንምሕጋዝ ድልውቲ እያ\" ክብል ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ ሓቢሩ። ባንዴራታት ሩስያ (ፀጋም) ሰሜን ኮርያ (የማን) ኣብ ከተማ ቭላዲቨስቶክ - ሩስያ ሩስያ፡ ፕሮግራም ኒኩሌር ሰሜን ኮርያ ንኽቋረፅ ኣብ ዝካየዱ ዝርርባት ክትሳተፍ ፀኒሓ እያ። መራሒ ሰሜን ኮርያ ነበር ኪም ጆንግ-ኢል (ኣቡኡ ንኪም) ንፕረዚደንት ሩስያ ነበር ዲሚትሪ መድቨደቭ ኣብ 2011 ረኺብዎ ነይሩ።","len":1813}
{"id":"news-53422731","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53422731","title":"ክልል ትግራይ፡ ንኣባልነት ቦርድ መረጻ ዓሰርተ ተሓጽዮም","summary":"ቤት ምኽሪ ክልል ትግራይ ሓድሽ ቦርድ መረጻ ንምጥያስ ብዘሕለፎ ውሳነ መረሰት፡ ካብቶም ንኣባልነት ዝተረቚሑ 177 ሰባት 3 ደቂንስትዮ ዝርከብኦም 10 ተሓጽዮም።","text":"ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ተኸፊቱ ትማሊ 7 ሓምለ ዝተዛዘመ እዋን ጥቆማ፡ ብተደጋጋሚ ዝተረቑሑ ዝርከብዎም ብሐፈሻ ኣስማት ናይ 177 ሰባት ምቕራቡ ተፈሊጡ። እቲ ኣጣያሲ ኮሚቴ፡ ካብኣቶም 10 ሓርዩ ንምክትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዶ\/ር ደብረጽዮን ገ\/ሚካኤል ከምዝሃበ ኣካቢ እቲ ኮሚቴ ኣይተ ኣሰፋ ገ\/ስላሰ ንቢቢሲ ኣረጋጊጹ። በቲ ዝተቐመጠ መምርሒ መሰረት ድማ፡ ዶክተር ደብረጽዮን ኣስማት ናይቶም ዝተሓጸዩ ውልቀሰባት ብወግዒ ድሕሪ ምግላጽ፡ ምስ ኣብቲ መረጻ ዝሳተፉ ኣርባዕተ ውድባት ሎሚ ከምዝዘተየ ሪፖርተር ቢቢሲ ትግርኛ ጸብጺቡ። ኣቦ መንበር ባይቶና ዓባይ ትግራይ፡ ኣይተ ኪዳነ ኣመነን፡ ኣቦ መንበር ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ኣይተ ሃያሉ ጎደፋይ ተሳትፎኦም ንቢቢሲ ኣረጋጊጾም። ኣይተ ኪዳነ ኣመነ፡ ካብቶም ዝተሓረዩ ዓሰርተ ሕጹያት ኣብ ሰለስተ ከምዝተስማምዑ’ኳ እንተገለጸ፡ መነመን ከምዝኾኑ ካብ ምግላጽ ግን ተቖጢቡ። ኣይተ ሃያሉ ብወገኑ፡ ርእይቶ ውድቡ ብመንግስቲ ተቐባልነት ይረክብ ከምዘየለ ቅሬትኡ ንቢቢሲ ገሊጹ። ንሱ ከምዝበሎ፡ ኣብቲ ቅድም ክብል ቤት ምኽሪ ክልል ትግራይ ዘጽደቖ፡ ሕጊ መረጻ’ውን፡ ቀዲሙ ኣብ ክሊ እቲ ረቂቕ ኣብ ዝተኻየደ ዘተ፡ ውድቦም ዝሃቦ ርእይቶ ኣይተኻተተን። ባይቶ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፡ ጽባሕ ካብ ውሽጢ’ቶም ሕጹያት 5 ኣባላት እቲ ቦርድ መረጻ ክመርጽ ትጽቢት ይግበር።","len":1814}
{"id":"news-55113066","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55113066","title":"ኣብ ኣስመራ ከቢድ ነትጒ ከምዝተሰምዐ ተገሊጹ","summary":"ትማሊ ምሸት፡ ኣብ ከተማ ኣስመራ ከቢድ ነትጒ ከም ዝነበረ ነበርቲ ንቢቢሲ ገሊጾም።","text":"ቢቢሲ ነበርቲ ዝተፈላለያ ከባቢታት እታ ከተማ ሓቲቱ ብዝረኸቦ ሓበሬታ፡ እቲ ነትጒ ምሸት ከም ዝተሰምዐ'ኳ እንተገለጹ ኣበየናይ ኣንፈት ከም ዝዓለበ ግን ርግጸኛታት ኣይኮኑን። ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኤርትራ፡ ከባቢ ሰዓት 8፡24 (2፡24) ናይ ምሸት ድምጺ ከቢድ ነትጒ ከም ዝተሰምዐ ብምግላጽ፡ መበገሲኡ ድማ ካብታ ከተማ ወጻኢ ክኸውን ከም ዝኽእል ገሊጹ። ብተወሳኺ ኣገልግሎት ዜና ፈረንሳ ኣጃንስ ፍራንስ ፕረስ፡ እዚ ካብ ትግራይ ዝተተኮሰ መጥቃዕቲ ሮኬት እዩ ክብል ንዲፕሎማሰኛታት ብምጥቃስ ጸብጺቡ። ሰበ ስልጣን ኤርትራ ግን ክሳብ ሕጂ ዝሃቡዎ መብርሂ የለን። ቅድሚ ክልተ ሳምንቲ ብተመሳሳሊ ኣብታ ከተማ ከቢድ ነትጒ ዝተሰምዐ ኮይኑ፡ ካብ ትግራይ ዝተተኮሰ ምዃኑ መንግስቲ ትግራይ ሓላፍነት ከም ዝወሰደሉ ይዝከር። ኤርትራ ብዛዕባ እዞም ቅድም ኢሎም ዝተተኮሱ ሮኬታት ወግዓዊ መግለጺ ከይሃበት ጸኒሓ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሚኒስትሪ ዜና የማነ ገብረመስቀል እቲ ተግባር ክፉእ ከም ዝኾነ ብምግላጽ ኣቓልቦ እንህበሉ ጉዳይ ኣይኮነን ክብል ብትዊተር ጽሒፉ ነይሩ። ኣብቲ ንሰሙናት ዝዘለቐ ኣብ ሞንጎ ሰራዊት መንግስቲ ፌደራልን ሓይልታት ጸጥታ ትግራይን ዝካየድ ዘሎ ውግእ ሰብ መዚ ትግራይ ብተደጋጋሚ ኤርትራ ንሰራዊት ኢትዮጵያ ትድግፍ ኣላ ብዝብል ዝኸሰሱ ኮይኖም፡ ኤርትራ ግን ውሽጣዊ ጉዳይ ኢትዮጵያ ስለ ዝኾነ ኢደይ የብለይን ትብል።","len":1815}
{"id":"news-51815717","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51815717","title":"መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ቀደማይ ሚኒስተር ሱዳን ንዝተፈጸመ ፈተነ-ቅትለት ኮኒኑ","summary":"መንግስቲ ኤርትራ፡ ነቲ ኣብ ከተማ ካርቱም ኣብ ልዕሊ ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ ዝተፈጸመ ፈተነ-ቅትለት ብትሪ ከምዝኹንኖ ገሊጹ።","text":"ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ነቲ ትማሊ ኣብ ልዕሊ ቀዳማይ ሚኒሰተር ሱዳን ዓብደላ ሓምዶክ ዝተፈጸመ ፈተነ ቅትለት \"ናይ ፈረሓት ተግባር\" ክብል ገሊጽዎ። ፕረዚደንት ኤርትራ፡ ንሓዲሽ መንግስቲ ሱዳን ዘለዎ ደገፍ ደጊሙ ብምርግጋጽ፡ ንተረፍመረፍ ናይቲ ዝሓለፈ ስርዓት ኣብ ምእላይን፡ ንድሕነት ህዝቢ ሱዳን ኣብ ምውሓስን ኣብ ዝግበር ወፍሪ ከምዝደጋገፍን ገሊጹ ክብል እቲ መግለጺ ጠቒሱ። ከምኡ'ውን ድሕነት ህዝቢ ሱዳን ንሰላምን ርግኣትን ናይቲ ዞባ ረብሓታት ከምዘለዎ ተዛሪቡ። ትማሊ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ ዝጓዓዘላ ዝነበረ መኪና ብነታጒ ከምዝተጠቕዐትን፡ ካብቲ መጥቃዕቲ ከምዝደሓንን ገሊጹ። ዛጊት ነቲ መጥቃዕቲ ሓላፍነት ዝወሰደ ኣካል የለን። ዓብደላ ሓምዶክ፡ ፕረዚደንት ዑመር ኣል-በሽር ካብ ስልጣኑ ብህዝቢ ተቓውሞ ምስተኣለየ፡ ብነሓሰ 2019 እዩ መራሒ መሰጋገሪ መንግስቲ ሱዳን ኮይኑ ተሸይሙ። ኣብ'ቲ እዋን፡ ሰላም ንምምጻእን ነቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ቁጣባዊ ቅልውላው ንምፍታሕን ቀዳምነት ሂቡ ከምዝሰርሕ ኣፍሊጡ ነይሩ። ሓምዶክ ካብ 2011 ጀሚሩ ክሳብ 2018፡ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ላዕለዋይ በዓል ሞያ ስነ-ቁጠባ ኮይኑ ኣብ ኢትዮጵያ ከገልግል ዝጸንሐ ፍሉጥ በዓል ሞያ ቁጠባ እዩ። ኣብ 2018፤ ሚኒስተር ፋይናንስ ኮይኑ ከገልግል ብኣልበሽር ተሓጽዩ ዝነበረ ኮይኑ፡ ንሱ ግን ኣይተቐበሎን።","len":1816}
{"id":"news-43876136","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43876136","title":"ፀገም ተመዛበልቲ ሓረስቶት ቤንሻንጉል ጉሙዝ","summary":"ኣብ ዝሓለፉ ቀረባ ዓመታት ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጵያ፡ ሓቢሮም ኣብ ሞንጎ ዝነብሩ ህዝብታት ዘጋጥሙ ጎንፅታትን መጥቃዕትታትን፡ ሞት ዕንወትን ኣስዒቦም እዮም።","text":"ቁፅሪ ተመዛበልቲ ልዑል ብምዃኑ ድማ፡ ንዘጋጠመ ፀገም መፍትሒ ንምሃብ ዝግበር ፃዕሪ ዘኽበዶ ይመስል። ጎንፅታት ዝተፈጠረሎም ከባብታት ንምህዳእ ካብ ዝግበር ፃዕሪ ብተወሳኺ፡ ንተመዛበልቲ ዳግማይ ንምጥያሽ ዝግበር ስራሕ ድማ ካልእ ነታ ሃገር ርእሲ ሕማም ዝኾና ጉዳይ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ ካብ ክልል ቤንሻንጉል ጉምዝ ዝተመዛበሉ ሓረስቶት፡ ዛጊድ ዝረኸብዎ መፍትሒ ከምዘየለ ይዛረቡ። ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ዞባ ካማሼ፡ ኣብ ሞንጎ ተወለድቲ እቲ ከባብን ካብ ዝተፈላለዩ ከባብታት እታ ሃገር ናብቲ ከባቢ ዝመፅኡን ሓረስቶት ጎንፂ ተፈጢሩ፡ ሞትን ዕንወትን ኣስዒቡ። እቲ ጎንፂ ካብ ሞንጎ ዘመዛበሎም ስድራ፡ ልዕሊ 5 ሚኢቲ ሓረስቶት ኣብ ከተማ ባህርዳር ተዓቑቦም ይርከቡ። እቶም ተመዛበልቲ ፀገሞም ንክፍተሐሎም ንዝተፈላለዩ ቤት ፅሕፈታት እቲ ክልል ሕቶ ምቕራቦም ይዛረቡ። ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ምስ ፕረዚደንት እቲ ክልል ኣእተ ገዱኡ ኣንዳርጋቸው ተራኪቦም ከምዝዘተዩ ይገልፁ። ይኹን'ምበር እቲ ክልላዊ መንግስቲ ዘቕረበሎም ናብቲ ዝተመዛበልሉ ከባቢ ዞባ ካሚሼ ክምለሱ ወይከኣ ናብ ናይ ቀደም መንበሪኦም ክምለሱ ዝብሉ ክልተ መማረፅታት ኣይተቐበሉዎን። \"ድሕሪ እዚ መንግስቲ ፌደራል እንታይ ከምዝብለና ክንሰምዕ እሞ እግዚኣብሄር ኣብ ዘቕመጠና ክንነብር'ምበር ካኢእ ኣማረፂ የብልናን\" ይብሉ ንቢቢሲ።","len":1816}
{"id":"news-44409289","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44409289","title":"\"ባድመ ናብ ዋጋ ዕዳጋ እትቐርብ ኣይኮነትን\" ኣማሓዳሪ ባድመ","summary":"ፈፃሚ ስራሕ ኢህወዴግ ስምምዕ ኣልጀርስን ውሳነ ኮሚሽን ዶብን ምሉእ ብምሉእ ተቐቢሉ ተግባራዊ ክገብር ወሲኑ'ሎ። በዚ መሰረት ንባድመ ሓዊሱ ካልኦት ንኤርትራ ዝተወሰኑ ከባብታት ዶብ ኣሕሊፋ ክትህብ ትፅቢት ይግበር።","text":"ይኹን ዳኣ'ምበር እቲ ውሳነ ፖለቲከኛታት ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ነበርቲ'ውን ቅርታ ኣሕዲሩ ኣሎ። ኣብዚ ጉዳይ ቅም ንምግላፅ ካብ ሞንጎ ዝተዳለዉ ከባብታት ሓንቲ ድማ ወረዳ ኢሮብ እያ። ኣይተ ወልደማርያም ብስራት ዝተባሃሉ ነባሪ፡ እቲ ህዝቢ መንነቱ ንምርግጋፅ ክሳብ ናብ ውድብ ሃገራት ዓለም ዘቕረቦ ጥርዓን ከምዘሎ ብምዝኽኻር \"መንግስታት ክልትኤን ሃገራትን እቲ ዓለማዊ ውድብን ነዚ ጉዳይ ብምርኣይ ፍታሕ ንኽህቡ እናተቓለስና ኢና\" ኢሎም። ነቲ ውሳነ ከምዘይተቐበልዎን ከምዝቃወምዎን ገሊጹ። ኣመሓዳሪ ከተማ ባድመ ኣይተ ጥላሁን ገብረመድህን፡ ህዝቢ እታ ከተማ ንሰላም ከቢድ መስዋእቲ ከምዝኸፈለ ብምዝኽኻር፡ በቲ ናይ ሕዚ ውሳነ ግን ቅርታ ከምዝሓደሮም ንቢቢሲ ተዛሪቦም። \"ባድመ ናብ ዋጋ ዕዳጋ እትቐርብ ኣይኮነትን። ካብ ቀደም ጀሚራ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዝፀንሐት'ያ\" ይብሉ። ኣብ ፅባሕ ስምምዕ ኣልጀርስ ንዝተወሰነ ውሳነ ከምዘይቅበልዎ ክዛረቡ ከለዉ \"ዘዳብወና ሩባ መረብ'ዩ። መረብ ምላሽ ዘሎ ቦታ ናትና'ዩ። ህዝብን መንግስትን ኢትዮጵያ ደላዪ ሰላም'ዩ። ሰላም ግን ብድልየት ካብ ሓደ ወገን ጥራሕ ብዝመፅእ ድልየት ጥራሕ ዝሰምር ኣይኮነን\" ኢሎም። ፈፃሚት ስራሕ መራሒ ውድብ ኢህወዴግ ግና ምእንተ ሰላም ክልቲኦም ህዝብታት ብዝብል ንብይን ኮሚሽን ዶብ ኢትዮ ኤርትራ ሙሉእ ንሙሉእ ተግባራዊ ንምግባር ወሲኑ።","len":1818}
{"id":"news-49638425","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49638425","title":"ካብ ሱዳን ሃዲሞም ዝወጹ ኣይሁዳውያን ክምለሱ ሰብመዚ ጸዊዖም","summary":"ኣባላት ናይቲ ውሕዱ ቁጽሪ ዘለዎን ቅድሚ ዓሰርተታት ዓመታት ካብ ሱዳን ሃዲሞም ዝወጽኡን ማሕበረሰብ ኣይሁድ፡ ናብታ ሃገር ክምለሱ ዕድመ ቀሪብሎም።","text":"\"ሱዳን ብዙሕነት እተአንግድ ሃገር'ያ\" ክብል ሚኒስትር ሃይማኖታዊ ጉዳያት እታ ሃገር፡ ነቲ ውሳነ ኣብ ዝገለጸሉ እዋን ተዛሪቡ። \"ኣብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕን ሰሜን ኣፍሪቃን ዝተገብረ'ዩ፡ ዘይተሰምዐ ነገር ኣይኮነን\" ክትብል ካብ ናይ ሱዳን ኣይሁድ ዝተወልደት ጸሓፊት ደይሲ ዓቦድ ገሊጻ። \"ፈላሚ እወታዊ ስጉምቲ'ዩ\" ድማ ኢላ። ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረቶ ቃለመሕትት፡ \"ፍሉይን ኣገዳስን ዝገብሮ፡ ካብ ብምልኡ ማእከላይ ምብራቕ ዝመጹን ባህልን ልምድን ሱዳን ዝተላበሱን ስለዝኾኑ'ዩ\" ክትብል ተዛሪባ። ንሳ ከም እትብሎ፡ እቲ ዝተዳቐለ (ኮስሞፓሊታን) ባህሎም ብከም በዓል ሞሎኽያን ናይ ህጻናት መዛሙርን'ዩ ዝወራረስ። ዝበዝሑ ካብ ናይ ሱዳን ኣይሁዳውያን፡ ኣብ መወዳእታ መበል 19ን መጀመርታ 20 ክፍለ-ዘመንን ናብታ ሃገር ዝመጽኡ'ዮም። ውሑዳት ግን ኣቐዲሞም ዝመጽኡ ነይሮም። ሃገረ እስራኤል ድሕሪ ምምስራታ ዒላማ ጽልኣት እስራኤል ብምዃኖም ካብታ ሃገር ክወጹ ተገዲዶም ትብል ደይሲ ዓቦድ። \"ከም ስለያ ዝበለ ውሑድ ጸለመታት ነይሩ- ኩሉ ሓሶት። ድሒሩ ድማ ምስ እስራኤል ዝተገብረ ናይ 1967 ኲናት-ሽዱሽተ መዓልታት መጺኡ። ሽዑ ኩሎም ኣይሁዳውያን መንእሰያት ብዘይ ክሲ ተኣሲሮም፡ ክሳብ እቲ ኲናት ዝውዳእ ንመዓልታት ተዳጒኖም፡ ድሕሪኡ ተፈቲሐም። \"ሽዑ'ዩ ነይሩ ንመወዳእታ ግዜ፡ ኩሉ ተሪፉ ዝነበረ ሰብ፡ 'ክንወጽ ኣለና' ዝበለሉ።\"","len":1818}
{"id":"55465800","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/55465800","title":"ኣብ ጀርመን 8 ሰባት ብጌጋ ሓምሽተ ግዜ ተኸቲቦም","summary":"ኣብ ጀርመን፡ ኣብ መሓብሓቢ ኣረጋውያን ዝሰርሑ ሾመንተ ሰባት ብጌጋ ነፍሰወኮፎም 5 ግዜ ክታበት ኮሮናቫይረስ ከምዝተወግኡ ተሓቢሩ።","text":"እቶም 7 ደቂ-ኣንስትዮን ሓደ ወዲ ተባዕታይ ዝርከቦም ሰራሕተኛታት፡ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ጀርመን ኣብ እትርከብ ከተማ ስተራልሳንድ ኣብ ዝርከብ መሓብሓቢ ኣረጋውያን እዮም ዝሰርሑ ነይሮም። ኣብዚ እዋን፡ እቶም ዓርባዕተ ምልክታት ፈኲስ ሰዓል ከምዘለዎም ምስ ተረጋገጸ፡ ኣብ ሆስፒታል ኣቲዮም ምክትታል ይግበረሎመ ኣሎ። እንተኾነ፡ ካብቶም 8 ሰባት ከቢድ ዝኾነ ጐድናዊ ሳዕቤናት ኣየርኣዩን። ኣብ ጀርመርን፡ ብፋይዘር ባዩ ኤንተክ ብዝፈረየ ክታበት ኮሮናቫይረስ፡ ልዕሊ 18,000 ሰባት ተኸቲቦም ከምዘለው ተገሊጹ። እቶም ቀዳምነት ዝወሃቦም ዘለው፡ ካብ 80 ዓመት ንላዕልን፡ ኣብ መሓብሓቢ ኣረጋውያንን ሆስፒታላትን ንዝሰርሑ ሰብ ሞያ ጥዕናን እዮም። ኣብ ጀርመን ዛጊት ልዕሊ 1.6 ሚልዮን ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ከምዘለውን፡ ልዕሊ 30 ሽሕ ድማ ሞይቶም ከምዘለውን ይሕበር።። ኣባል ሃገራት፡ ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ኩለን ኣባላት እቲ ሕብረት ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ዝተወደበ ህዝባዊ ክታበት ክውሃብ ከምዝጀመረ ይፍለጥ። ኣብ 27 ሃገራት እቲ ሕብረት ኣስታት 335,000 ሰባት ምስ ኮቪድ 19 ብዝተሓሓዝ ሕማማት ሞይቶም ኣለዉ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ምሉእ እቲ ሕብረት ልዕሊ 14 ሚልዮን ሰባት ብኮሮናቫይረስ ክልከፉ እንከለዉ ዳርጋ ኣብ ኩለን ሃገራት ተሪር ዕጽዋ ተኣዊጁ ይርከብ። ኣብ 27 ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት ኣስታት 446 ሚልዮን ብዝሒ ህዝቢ እዩ ዘሎ።","len":1819}
{"id":"46136473","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/46136473","title":"\"ቀሊል ህይወት ኣይኮንኩን ኣሕሊፈ\" ወይዘሪት ብርቱኳን ሚደቅሳ","summary":"ኣብ ስደት ኣብ ኣሜሪካ ዝነበረት ፖለቲከኛ ብርቱካን ሚደቅሳ ናብ ኢትዮጵያ ተመሊሳ።","text":"ብርቱካን ሓንቲ ካብ ሞንጎ እቶም ኣብ 2005 (1997 ዓ.ም) ኣብ ዝተኻደ ምርጫ፡ ናዕቢ ብምልዕዓል ዝተኣሰሩ መራሕቲ ተናሓናሕቲ ፖለቲከኛታት'ያ። ንሸሞንተ ዓመታት ኣብ ኣሜሪካ ዝጸንሐት ብርቱኳን፡ ሎሚ መዓልቲ ኣዲስ ኣበባ እንትኣቱ፡ ስድርኣ ዳግም ክርእዮም'የ ዝብል ተስፋ ከምዘይነበራ ተዛሪባ። \"ኣብቶም ሕሉፍ ዓመታት ዝሓለፍኩዎ ህይወት ቐሊል ኣይነበረን። ብዛዕባ ሃገረይን ህዝበይን ዘይሓሰብኩሉ መዓልቲ ኣይነበረን። መሊስና ክንራከብ ኢና ዝብል ተስፋ'ኳ እንተዘይነበረኒ፡ ሕዚ ግና ባህ ኢሉኒ ተራኺብና\" ኢላ። ኩሉ ክተሓጋገዝን፡ ኣብ ልዕሊ ካልእ ወገን ዝበጽሕ ጥቕዓት ናይ ባዕልኻ ጌርካ ምውሳድን ከነማዕብል ይግባእ'ውን ኢላ ወይዘሪት ብርቱካን። ጓል 78 ዓመት ወላዲት ብርቱካን ወይዘሮ ኣልማዝ ገብረእግዝኣብሄር፡ ምስ ጓለን ዓይኒ ንዓይኒ ኸይተረኣኣያ፡ ንሓሙሽተ ዓመት ጸኒሐን። ኩል ግዜ ክሳብ መዓዝ ኢና ከምዚ ኢልና ክንሓልፎ? ይብል ኔረ ድማ ኢለን። \"ምስ ጨነቐኒ ክልተ ግዜ ኸይደ ርእየያ። ሕዚ ከይሞትኹ ጓለይ ብዓይነይ ምርኣይ ድማ ኣሐጒሱኒ\" ክብላ ንቢቢሲ ተዛሪበን። ዳኛ ቤት ፍርዲ ፌደራል ዝነበረት ወይዘሪት ብርቱካን ሚድቄሳ፤ መስራቲትን ኣመራረሓን ኣንድነት ንፍትሕን ዲሞክራስን፣ ኣመራርሓ ቅንጅት ንሓድነትን ዲሞክራስን'ውን ነይራ። ሕዚ ካብ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ብዝቐረበላ ጻውዒት'ያ ናብ ሃገራ ተመሊሳ።","len":1824}
{"id":"news-51440739","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51440739","title":"ኮሮናቫይረስ ንፈለማ እዋን ኣብ ሓደ መዓልቲ 97 ሰባት ቐዚፉ","summary":"ትማሊ ሰንበት ኣብ ሓደ መዓልቲ 97 ሰባት ብኮሮና ቫይረስ ተቐዚፎም። እቲ ቫይረስ ካብ ዝነቅል ጀሚሩ ኣብ መዓልቲ ክንድዚ ሰብ ክቐትል ንፈለማ አዋን እዩ።","text":"እንተኾነ፡ ገለ ሰባት'ውን ክድሕኑ ተራእዮም። ዛጊድ፡ ቁጽሪ በቲ ቫይረስ ዝሞቱ ቻይናውያን ብሓፈሻ 908 በጺሑ ኣሎ። እንተኾነ መዓልታዊ ምልባዕ እቲ ቫይረስ እናነከየ ከም ዝመጽአ እዩ ዝዝረብ። ኣብ መላእ ቻይና ዛጊድ፡ 40,171 ሰባት ዝተለኸፉ ኮይኖም፡ 187,518 ድማ ጥቡቕ ሕክምናዊ መርመራ እናተገበረሎም ይርከብ። ወድብ ጥዕና ዓለም፡ ነቲ ቫይረስ ንምግታእ ዝሕግዝ ሓደ ጋንታ ንቻይና ሰዲዱ ኣሎ። ካብ ቻይና ዝተረኽበ መረዳእታ ከምዝሕብሮ፡ ዛጊድ 3,281 ሰባት ጥዕዮም ካብ ሆስፒታል ወጺኦም ተባሂሉ። ሎሚ ሰኑይ፡ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት፡ ብምኽንያት ሓድሽ ዓመት፡ ኣብ ዕረፍቲ ዝነበሩ ቻይናውያን ናብ ስራሕ ተመሊሶም። እቲ በዓል፡ ንምልባዕ ናይቲ ቫይረስ ንምግታእ ክበሃል እዩ ካብ 31 ጃንዋሪ ጀሚሩ ክናዋሕ ተገይሩ ነይሩ። እንተኾነ ሰራሕተኛታት ብብዝሒ ኣብ ዝንቀሳቐሱሉ ሰዓታትን ካልኦት ምጽቓቓጥ ዝበጽሖም ናይ ስራሕ ቦታታትን ዝተቐመጡ መጠንቀቕታት ብዝምልከት ሕዚ'ውን ኣብ ቦትኦም እዮም ተባሂሉ። ኣብ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰንበት፡ ቁጽሪ በዚ ሓድሽ ቫይረስ ዝሃለቑ ሰባት፡ እቲ ቅድም ክብል ኣብኡ ኣብ ቻይና ተኸሲቱ ብዝነበረ ሕማም ሳርስ ዝሞቱ ሓሊፉ። ብሕማም ሳርስ፡ 774 ሰባት እዮም ሞይቶም። ኮሮና ቫይረስ ዛጊድ ካብ ቻይና ሓሊፉ፡ ኣብ 27 ሃገራት ዝተርአየ ኾይኑ፡ እንተኾነ ዛጊድ ካብ ቻይና ወጻኢ ክልተ ሰባት ጥራሕ እዮም በቲ ቫይረስ ሞይቶም ተባሂሉ።","len":1825}
{"id":"news-47823816","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47823816","title":"ናይ ዓለምና ሃብታም 35 ቢልዮን ሂቡ ፍትሕ ክፍጽም ተሰማሚዑ","summary":"ወናኒ ኦንላይን ዕዳጋ ኣማዞን ቀዳማይ ሃፍታም ዓለምና ጂፍ ቢዞስ፡ ምስ በዓልቲ ቤቱ ማኬንዚ፡ ኣብ ዓለምና እቲ ዝኸበረ ፍትሕ ክፍጽሙ እዮም።","text":"ጂፍ ቢዞስ፡ ምስ በዓልቲ ቤቱ ማኬንዚ እቲ ኣስታት 35 ቢልዮን ዶላር ብፅሒት ዝኽፍለሉ ፍትሕ፡ ኣብ ዓለምና እቲ ክባር እንትኾን፡ ማኬንዚ ኣብቲ ሰብኣያ ቅድሚ 25 ዓመታት ዝመስረቶ ኩባንያ ኣማዞን፡ 4 ምኢታዊ ብርኪ ክህልዋ እዩ። ኣብ ጋዜጣ ዋሺንግተን ፖስትን ስፔስ ትራቭልን ግን በጽሒት ኣይክህልዋን። እዚ መቐሎ ፍትሕ ነቲ ቅድም ክብል ብ ኣሊክ ዊልደንስተንን በዓልቲ ገዝኡን ተፈጺሙ ዝነበረ ናይ 3 ነጥቢ 8 ቢልዮን ዶላር ክብረወሰን ዝሰብር እዩ። ማኬንዜ ኣብ ትዊተር ገጻ '' እቲ ናይ ፍትሕ ከይዲ፡ ክልቴና ተሓጋጊዝና መዕለቢ ክረክብ ስለዝገበርና ሕጉስቲ እየ'' ክትብል ጽሒፋ። ቅድሚ እቲ ፍትሒ ማኬንዜ ኣብ ኣማዞን 16 ነጥቢ 3 ብርኪ ነይሩዋ። ጂፍ ቤዞስ ድሕሪ እዚ ፍትሕ 75 ምኢታዊ ወናኒ ኣማዞን እንትኾን፡ ኣብቲ ትካል ኣብ ከክንዳኣ ክውስን እውን ፍቓድ ሂባቶ ኣላ። እዞም ኣርባዕተ ቖልዑ ዘለዉዎም ስድራ ቅድሚ ጂፍ ቤዞስ ኣማዞን ምምስራቱ ዘተራኸቡ እንትኾን፡ ማኬንዜ ድማ ካብቶም ናይ መጀመሪያ ሰራሕተኛታት ኣማዞን እያ ነይራ። እቲ ዓብዪ ናይ ኦንላይን ዕዳጋ ኣማዞን፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 232 ነጥቢ 8 ቢልዮን መሸጣ ዘካየደ እንትኮን፡ ነቶም ስድራ ድማ 131 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ሃፍቲ ከጥርዩ ኣኽኢሉዎም እዩ። ማኬንዜ ክልተ መጻሕቲ ዝጸሓፈት ዕዉትቲ ጸሓፊት እንትትኮን፡ ናይ ፎክስ ቲቪ ኣሰናዳኢ ምስዝነበረ ላውረን ሳንቼዝ ርክብ ከምዝጀመረት ይንገር።","len":1825}
{"id":"news-46942662","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46942662","title":"እስራኤል ኣብ ሶርያ ዝርከቡ ነቑጣታት ኢራን ደብዲባ","summary":"ምክልኻል እስራኤል ኣብ ሶርያ ዝርከቡ ነቑጣታት ኢራን ከም ዝደብደበ ኣፍሊጡ።","text":"ሓይልታት ምክልኻል እስራኤል፡ እቲ መጥቃዕቲ ንፍሉይ ሓይሊ ሓለዋ ሰውራ ኢራን ዕላማ ዝገበረ ከም ዝኾነ እኳ እንተገለጹ፡ ዝርዝር ሓበሬታ ግን ኣይሃቡን። ሶኑይ ንጎሆ ኣብ ጥቓ ደማስቆ ደብዳብ ከም ዝነበረ ዝገልጹ ሓበሬታታት ግን ኣለዉ። መራኸቢ ሓፋሽ ሶርያ፡ ሓይሊ ኣየር እታ ሃገር \"ንመጥቃዕቲ ኣየር እስራኤል\" ከም ዝመከቱ ገሊጹ'ዩ። ብሰንበት፡ ሓይልታት እሰራኤል ብልዕሊ ጎቦታት ጎላን ንዝተተኮሰሉ ተወንጫፊ ከም ዘፍሸለ ገሊጹ ነይሩ። ብዛዕባ እቲ ስርሒት እንታይ ንፈልጥ? ሓይልታት ምክልኻል እስራኤል ብዛዕባ እቲ ስርሒት ዝገለጹ፡ ሰኑይ ንጉሆ ኣብ ትዊተር እዩ። End of Twitter post, 1 ብመንግስቲ ዝውነን ናይ ሶርያ ዜና ወኪል ሳና፡ ንሓደ ወተሃደራዊ ምንጪ ብምጥቃስ፡ ሓይሊ ኣየር ሶርየ ንመብዛሕትኦም \"ተጻባእቲ ተወንጨፍቲ\" ወቒዑ ከም ዘውደቐ ኣመልኪቱ። ዓዲ እንግሊዝ ዝመደብሩ ሰብኣዊ መሰላት ሶርያ ዝከታተል ትካል፡ ናይ እስራኤል ተወንጨፍቲ \"ንከባብታት ዋና ከተማ ደማስቆ\" ዕላማ ዝገበሩ እዮም ኢሉ። ኣብ ደማስቆ ዝርከቡ መሰኻኽር ዓይኒ፡ ከቢድ ድምጺ ነትጒ ከም ዝሰምዑ ይዛረቡ። እቲ ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ዝከታተል ትካል ጸኒሑ ከም ዝገለጾ፡ ብኢራንን ብኢራን ዝድገፍ ምንቅስቓስ ሕዝቦላህን ዝውንንዎም መኽዝናት ኣጽዋር፡ ብተወንጨፍቲ እስራኤል ተወቒዖም ተደምሲሶም። ኣብ ልዕሊ ሰባት ዝወረደ ጉድኣት ከም ዘሎ'ውን እቲ ትካል ገሊጹ።","len":1825}
{"id":"news-55808913","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55808913","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ንክኽታብ ዘታለለ ሓላፊ ካብ ስርሑ ለቒቑ","summary":"ዋና ፈፃሚ ስራሕ፡ ልዕሊ ክልተ ቢልየን ዳላር ንዝግመት ትካል መጻወቲ ጠላዕ [Casino]፡ ክታበት ኮሮናቫይረስ ንምርካብ ምስ ኣታለለ፡ ካብ መዝነቱ ለቒቑ።","text":"ዋና ፈፃሚ ስራሕ ናይቲ 'ግሬት ካናዲያን ጌሚንግ' ዝተብሃለ ትካል መጻወቲ ጠላዕ፡ ሮድ ቤከር ምስ በዓልቲ እንድኡ ኢካትሪና፡ ክታበት ኮሮናቫይረስ ንምርካብ፡ ንሰብመዚ ከታልሉ ፈቲኖም ዝብል ክሲ ቐሪብበሎም። እቶም ሰብ ሓዳር፡ ኣብ ግዝኣት ዩኮን ናብ ዝርከብ ገጠር ብምኻድ እዮም፡ ክታበት ኮሮናቫይረስ ክኽተቡ ፈቲኖም። ኣብዚ ናይ ደቂ ኣባት ካናዳውያን መንበሪ ዝኾነ ግዝኣት ዩኮን፡ ካብ ካልኦት ክፋላት ካናዳ ብዝተፈለየ፡ ክታበት ቀልጢፉ ይወሃብ ከምዘለሎ እዩ ዝግለፅ። እዞም ሰብሓዳር ድማ፡ ሰራሕተኛታት ሆቴል ኢና ብዝብል ሽፋን እዮም፡ ናብቲ ቦታ ከይዶም። ኣብቲ ግዝኣት ኣብ ትርከብ ቁሸት ቢቨር ክሪክ፡ እቲ ዝተለምዎ ክታበት ኮሮናቫይረስ ምስተኸተቡ፡ 'ናብ መዕርፎ ነፈርቲ ውሰዱና' ብምባሎም እዮም፡ ከምዘታለሉ ተቓሊዖም። ሚኒስትር ማሕበረሰባዊ ኣገልግሎት ግዝኣት ዩኮን ጆን ስትሬይከር፡ “በዚ ስሱዕ ዝኾነ ባህርይኦም ብጣዕሚ እየ ሓሪቐ። በዚ መገዲ እዚ ሰብ ብምትላል፡ ከምዚ ዓይነት ተግባር ክፍፀም እዩ ኢልና ብፍፁም ኣይሓሰብናን” ኢሉ። ሮድቤከርን በዓልቲ እንድኡን፡ ን 14 መዓልታት ንርእሶም ከይወሸቡ፡ ካብ ግዝኣት ቫንኮቨር ናብ ዩከን ስለዝኸዱ ከኣ ተቐፂዖም እዮም። ኣብ መወዳእትኡ ድማ፡ እቶም ነበርቲ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ክህብዎም ስለዘይፈቐዱ፡ ናብቲ መዕርፎ ነፈርቲ ብእግሮም ሰለይ ኢሎም ክበጽሑ ተገዲዶም።","len":1826}
{"id":"news-52805791","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52805791","title":"ሞት ጆርጅ ፍሎይድ፡ ንካልኣይ ለይቲ ዝቐጸለ ናዕቢ ሚኒሶታ","summary":"ኣብ ከተማ ሚንያፖሰስ ኣብ መንጎ ኣባላት ፖሊስን ብሞት ሓደ ጸሊም ኣመሪካዊ ዝተቖጥዑ ናዕበኛታትን ዝካየድ ዘሎ ግጭት ንካልኣይ ለይቲ ቀጺሉ ሓዲሩ።","text":"ኣባላት ፖሊስ ዘንብዕ ጋዝ ከም ዝተጠቕሙን፡ እቶም ናዕበኛተት ብወገኖም፡ ናብቶም ኣባላት ፖሊስ እምኒ ከም ዝደርብዩን፡ ጭርሖታቶም ብቀለም ክጽሕፉ ከም ዝተራእዩን ጸብጻባት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም። ገለ ትካላት ንግዲ ናይታ ከተማ ከም ዝተዘምተው'ን ተፈሊጡ። ወዲ 46 ዓመት ጆርጅ ፍሎይድ፡ ብሰኑይ ኣብ ኢድ ፖሊስ ሞይቱ። ሓደ ጻዕዳ ኣባል ፖሊስ ኣብ ክሳዱ ብብርኩ ረጊጽዎ፡ ክጻዓርን ምስትንፋስ ከም ዝሰኣነ ክዛረብን ዘርኢ ቪድዮ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድሕሪ ምዝርግሑ ኣብታ ሃገር ሓያል ቁጠዐ ኣለዓዒሉ'ሎ። ኣብቲ ፍጻመ ዝተሳተፉ ኣርባዕተ ኣባላት ፖሊስ ካብ ስርሖም'ኳ እንተ ተባረሩ፡ ነቲ ናዕቢ ከህድኦ ኣይከኣለን። ከንቲባ ናይታ ርእሰከተማ ክፍለሃገር ሚኒሶታ ዝኾነት፡ ሚንያፖሊስ፡ \"ጸሊም ምዃን ናይ ሞት ፍርዲ ክኸውን የብሉን\" ክብል ተቓውሞኡ ገሊጹ። እዚ ሓድሽ ግጭት፡ እቲ ከንቲባ ኣብ ልዕሊ'ቶም ኣባላት ፖሊስ ገበናዊ ክስታት ክምስረት'ውን ድሕሪ ምጽውዑ'ዩ ተወሊዑ። እቲ ዘሕዝን ፍጻመ፡ ናይ መጀመርታ ኣይኮነን። ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ጸለምቲ ኣመሪካውያን ደቂ-ተባዕትዮ ብተመሳሳሊ መንገዲ ግዳይ ኣባላት ፖሊስ ክኾኑ ተራእዮም'ዮም። ብፍላይ ሞት ናይቲ ኣብ 2014 ኣብ ከተማ ኒውዮርክ፡ \"ከተንፍስ ኣይከኣልኩን\" እናበለ ብፖሊስ ኣብ ጎረርኡ ተሓኒቑ ዝሞተ ኤሪክ ጋርንር፡ ኣንጻር ጭካነ ፖሊስ ኣመሪካ ሰፊሕ ምልዕዓል ዘስዓበ'ዩ ነይሩ።","len":1826}
{"id":"news-46509435","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46509435","title":"ፕረዚደንት ሶማልያ፡ ምስ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብዝዛመድ ሕቶ ተላዒልዎ","summary":"ኣስታት ሚኢቲ ዝኾኑ ኣባላት ባይቶ ሶማልያ፡ ኣብ ፕረዚደንት አብዱላሂ ፋርማጆ እምነት ከምዝሰኣኑ ዝገልጽ እማመ ኣቕሪቦም።","text":"እቲ ፕረዚደንት ካብ ሕጊ ወጻኢ ምስ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘይግቡእ ስምምዕ ፈጺሙ እዩ፡ ብዝብል እዮም እቶም ኣባላት ባይቶ ተቓውሞኦም ገሊጾም። ነዚ ስዒቡ ድማ ኣብ ፌደራላዊ መንግስቲ ሶማሊያ ውጥረት ተፈጢሩ'ሎ። ኣፈጉባኤ ባይቶ ሶማሊያ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ፋርማጆ ዝቐረበ እማመ ከምዝተቐበለ ኣረጋጊጹ'ዩ። እቶም ኣባላት ባይቶ፡ ፕረዚደንት አብዱላሂ ፋርማጆ፡ ሕጊ ካብ ዝፈቕዶ ወጻኢ ምስ ኢትዮጵያን ኤርትራን ውህደት ንምፍጻም ሚስጥራዊ ስምምዕ ከቲሙ ብዝብል ይከስዎ። እዚ ሕቶ ኣባላት ባይቶ፡ ኣዘራራቢ ኮይኑ'ሎ፤ እቲ እማመ ናብ ባይቶ ሶማሊያ ንዘተን ውሳነን ክቐርብ ድዩ ኣይክቐርብን ግን ዛጊድ ኣይተፈለጠን። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ንደሓር፡ መራሕቲ ኢትዮጵያ፣ ኤርትራን ሶማልያን ምሕዝነቶም ብምጥንኻር ተኸታተልቲ ዘተታት ገይሮም እዮም። ሓሙሽተ መስከረም ኣብ ኣስመራ ዝተራኸቡ መራሕቲ ሰለስቲኣን ሃገራት፡ ኣብ ዞባዊ ጉዳያት አመልኪቶም ምስ ዘተዩ ስሉሳዊ ስምምዕ ምክታሞም ይዝከር። ብድሕሪኡ'ውን፤ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ፡ ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ አፈወርቂ ከምኡውን ፕረዚደንት ሶማልያ፡ ሞሓሞድ ኣብዱላሂ ብዓርብን ቀዳምን 9-10 ሕዳር፡ ኣብ ባህርዳር ኢትዮጵያ ተራኺቦም ንጥፈታት ስሉሳዊ ስምምዕ ከምዝገምገሙ ገሊጾም እዮም።","len":1826}
{"id":"news-48973764","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48973764","title":"ኣብ ትግራይ 3 ማእኸላት ኣትሌትክስ ከምዝህነፅ ተገሊፁ","summary":"ኣብ ትግራይ ተተካእቲ ኣትሌታት ንምፍራይ ሰለስተ ማእኸላት ኣትሌቲክስ ንምህናፅ ትልሚ ተታሒዙ ይሰራሕ ከምዘሎ፡ ኣትሌት ገብረእግዚኣብሄር ገ\/ማርያም ንቢቢሲ ገሊፁ።","text":"ኣብ ከተማ መቐለ ፅባሕ ሰንበት 7 ሓምለ ዝካየድ \"ናትና ጉያ\" ብዝብል ዝፍለጥ ስፖርታዊ ውድድር ጉያ 10 ኪ.ሜ፡ ቀንዲ ዕላምኡ ነዚ ማእኸል መስርሒ ዝውዕል ገንዘባዊ ሓገዛት ንምትእኽኻብ ምዃኑ እቲ ኣትሌት ወሲኹ ሓቢሩ። ስሙይ ኣትሌት ገብረእግዚኣብሄር ገ\/ማርያም ምስ በዓልቲ ቤቱ ኣትሌት ወርቅነሽ ዝውንኖ ትካል \"ናትና ስፖርት\"፤ ኣብ ኩለን ዞባታት ትግራይ ብርክት ዝበሉ ተተካእቲ ዝፈርዩለን ማእኸላት ንምህናፅ ዝንቀሳቐስ ዘሎ ኮይኑ፡ ንግዚኡ ሰለስተ ማእከላት ንምህናጽ ትልሚ ኣለዎ። እተን ሰለስተ ማእኸላት ኣትሌቲክስ፡ ኣብ ወረዳታት ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ፣ ኣፅቢ ወንበርታን ኣብ ከባቢ ማይጨውን እየን ክስራሓ ተባሂሉ። እዘን ማእከላት ተሃኒጸን ምስተወደኣ፡ መንግስቲ ተረኪቡ ከምዘመሓድረን ንምፍላጥ ተኻኢሉ'ሎ። ብስፖርታዊ ምንቅስቓሳት ኣቢልካ ንትግራይ ኣብ ዓለም ንምልላይ ይዓምም ምህላዉ ዝዛረብ እቲ ኣትሌት፤ በቲ \"ሓድነት ትግራይ ተራእዩሉ\" ዝበሎ ፃዕርታት ጋንታታት ኩዕሶ ስሑል ሽረን ወልዋሎን ተወሲኽዎ ዝተረኽበ ዋንጫ ኩዕሶ እግሪ መቐለ 70 እንደርታ፡ ካብ መጠን ንላዕሊ ከምዘሐጎሶ ይዛረብ። ዓብዪ ጉያ 'ናትና ስፖርት'፡ ሎሚ ብህፃናት ዝጀመረ ኾይኑ ኣብቲ ፅባሕ ዝካየድ ናይ ዓበይቲ ቅድድም ድማ፡ ቀዳማይ ንዝወፀ 60 ሺሕ፣ 2ይ ንዝወጸ ድማ 30 ሽሕ ብር ሽልማት ዝወሃብ ኮይኑ፤ በብደረጅኡ ክሳብ 7ይ ዝወጹ ተቐዳደምቲ ክሽለሙ እዮም።","len":1835}
{"id":"news-55444906","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55444906","title":"ሓደ ተሓካሚ ኮሮናቫይረስ፡ ንኻልእ ሕሙም ብገንኢ ኦክስጅን ቀጥቂጡ ቀቲልዎ","summary":"ኣብ ካሊፎርያ፡ ሓደ ብኮሮናቫይረስ ተታሒዙ ኣብ ሆስፒታል ኮይኑ ዝሕከም ዝነበረ ሕሙም፡ ንኻልእ ሓሚሙ ዝደቀሰ ተሓካሚ፡ ብገንኢ ኦክስጅን ቀጥቂጡ ከምዝቐተሎ ተሓቢሩ።","text":"እዚ ጀሰ ማርቲነዝ ዝተባህለ ወዲ 37 ዓመት፡ እቲ ምስኡ ኣብ ሓንቲ ክፍሊ ዝነበረ ወዲ 82 ዓመት ተሓካሚ፡ ክጽሊ ምስ ጀመረ ከምዝተቖጠዐ ፖሊስ ከተማ ሎኣንጀለስ ገሊጹ። ማርቲነዝ ነቲ ናይ ኦክስጅን ገንኢ ኣልዒሉ፡ ነቲ ዝጽልይ ዝነበረ ሰብኣይ ቀጥቂጡ ቀቲልዎ ድማ ተባሂሉ። እቲ ግዳይ ንጽባሒታ ከምዝሞተን፡ እቲ ቀታሊ ድማ ብቐትለትን ጽልእን ተኸሲሱ ከምዘሎ ተፈሊጡ። እዞም ክልተ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ኣብ ሓደ ክፍሊ ተዓቑቦም ሕክምናዊ ክንክን ይግበሎም ከምዝነበረን፡ ቅድሚኡ ነንሕድሕዶም ከምዘይፋለጡን ፖሊስ ሎስኣንጀለስ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። ‘’እቲ ጥርጡር፡ እቲ ዓቢ ሰብኣይ ክጽሊ ምስ ጀመረ ተቖጢዑ። ድሓር ብናይ ኦክስጅን ገንኢ ሃሪምዎ’’ ይብል ፖሊስ። እቲ ጥርጡር ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ ከምዘሎን፡ ብቐትለት፡ ጽልኢ ከምኡ’ውን ዕድመ ንዝደፍአ ሰብ ብምግፋዕን ተኸሲሱ ከምዘሎ እቲ መግለጺ ጠቒሱ። ሆስፒታላት ካሊፎርንያ፡ እታ ግዝኣት ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ሰሙን ጥራይ ሓደ ሚልዮን ሰባት ብኮሮናቫይረስ ድሕሪ ምልካፎም፡ ኣብ ከቢድ ጸገም ወዲቑ ከምዘሎ ይግለጽ። ኣብ ካሊፎርንያ፡ ዛጊት ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ኣለው። እታ ግዝኣት ተወሰኽቲ ከባቢ 3000 ሰብ ሞያ ሕክምና ጠሊባ ኣላ። ኣማሓዳሪ ካሊፎንያ፡ ዶ\/ር ማርክ ግላይ፡ ብዛይካ እቶም ኣገደስቲ ዝበሎም ስራሓት፡ ካልእ ኩሉ ተዓጽዩ ክጸንሕ ኣዚዙ’ሎ።","len":1838}
{"id":"news-53254059","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53254059","title":"ቅትለት ሃጫሉ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዝተፈንጀረ ነታጒ ኣብ ሂወት ሰብ ጉድኣት በጺሑ","summary":"ትማሊ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዝተፈንጀረ ነታጒ ሰባት ከምዝሞቱን ከምዝቖሰሉን ኮሚሽነር ጄነራል፡ ፖሊስ ፌዴራል፡ እንደሻው ጣሰው ገሊጹ።","text":"ቅትለት ኣርቲስት ሃጫሉ ሁንዴሳ ስዒቡ፡ ኣብ ዝተልዓለ ተቓውሞ ኣብ ሰለስተ ቦታት ነታጒታት ከም ዝተደርበዩ እቲ ኮሚሽነር ንጋዜጠኛታት ወጻኢ ትማሊ ኣብ ዝደሃቦ መግለጺ ተዛሪቡ። ካብቶም ዘፈንጀሩ’ውን ዝቖሰሉን ዝሞቱን ከምዘለዉ ዝተዛረበ እቲ ኮሚሽነር፡ “ሓሳቦም ንምግላጽ ዝወጽኡ ንጹሃት ዜጋታት ግዳይ ኮይኖም” ኢሉ። እቲ መጥቃዕቲ ኣበይ ከም ዝተፈጸመ ይኹን፡ ክንደይ ዝኣኽሉ ሰባት ከምዝሞቱ ግን ኣይገለጸን። ኣብቶም ዝካየዱ ዘለዉ ናዕብታት፡ ክሳብ ሕጂ ብውሕዱ 50 ሰባት ተቐቲሎም ኣለዉ። ስነስርዓት ቀብሪ ሃጫሉ ጽባሕ ክፍጸም ምዃኑ ተፈሊጡ። ብሰንኪ’ቲ ንብዙሓት ኣቖጢዑ ዘሎ ቅትለት፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ካባቢታት፡ ብፍላይ ኣዲስ ኣበባ እትርከበን ከተማታት ክልል ኦሮሚያ ወጥሪ ሰፊኑ’ሎ። ቅድሚ ሕዚ ብዝተኻየደ መጽናዕቲ ግን፡ ኣስማቶም ዘይገለጾም “ነታ ከተማ ንምሕማስ ዝተዳለዉ ዕጡቓት ጉጅለታት ከምዘለው ንፈልጥ ኢና” ኢሉ። ገለ ካብቶም ሓያል ተቓውሞ ዝተልዓለሎም ከባብታት፡ ኣዳማ ሃረር፣ ዝዋይ፣ ቡልቡላን ሻሸመኔን ጠቒሱ። ብዛዕባ ዝበጽሐ መጠን ጉድኣት ገና ሓበሬታ ኣብ ምትእኽኻብ ከምዝርከቡ’ውን ወሲኹ ሓቢሩ። በቲ ተቓውሞታት ዝተፈላለዩ ኣብ ንብረት ዕንወት ከም ዝወረደን፡ ሆቴላትን ፋብሪካታትን ከምዝተቓጸሉን ኣብሪሁ። እቲ ኮሚሽነር፡ እቲ ዝተፈጠረ ጸገም ብህጹጽ ፍታሕ ክረክብ ንህዝብን ዓበይቲ ዓድን ጻውዒት ኣቕሪቡ።","len":1839}
{"id":"news-49766068","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49766068","title":"ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ ኣብ ግጥማት ሴካፋ ንምስታፍ ኡጋንዳ ኣትያ","summary":"ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ ትሕቲ 20 ዓመት ኣብ ግጥማት ሴካፋ ንምስታፍ ካምፓላ ኡጋንዳ ከም ዘምርሐት ካብ ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ኣረዲኡ።","text":"ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ኣብ ግጥማት ሴካፋ 2012 እቲ ግጥማት ቀዳም 21 መስከረም፡ ኣብ ምድብ ሓደ ዝርከባ ጋንታታት ሱዳንን ጅቡትን ብዝካየድ ግጥማት ዝኽፈት ኮይኑ፡ ስዒበን ኤርትራ ምስ ኣኣጋዲት ሃገር ኡጋንዳ ክገጥማ እያን። ብዘይካ'ዚ ኣብ ምድብ ሰለስተ ዝርከባ ቡሩንዲን ደቡብ ሱዳንን ኣብ ስታድዩም ንጀሪ ክጻወታ እየን። ሰንበት ጸወታ ኣብ ምድብ ክልተ ዝርከባ ሃገራውያን ጋንታታት ኢትዮጵያን ታንዛንያን፤ ኬንያ ድማ ምስ ዛንዚባር ክገጥማ ምዃነን ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ማእከላይን ምብራቕን ኣፍሪቃ ኣብ መርበብ ሓበሬትኡ ኣፍሊጡ። ብዘይካ እተን ዓርብን ቀዳም ክኣትዋ ምዃነን ተገሊጹ ዘሎ ዛንዚባር፡ ኢትዮጵያን ሶማልን፡ እተን ካልኦት ኣብዚ ግጥም ዝሳተፋ ኩለን ሃገራውያን ጋንታታት ናብ ኡጋንዳ ኣትየን ምህላወን'ውን ገሊጹ። እተን 11 ጋንታታት ኣብ ሰለስተ ምድባት ዝተደላደላ ኮይነን፡ ካብ ምድብ ሓደን ክልተን ሰሰለስተ ጋንታታት፡ ካብ ምድብ ሰለስተ ድማ ክልተ ጋንታታት ናብቲ ብዕለት 29ን 30ን ዝካየድ ግጥማት ፍርቂ ፍጻመ ካሓልፋ እየን። ምድብ ሓደ፤ ኡጋንዳ፡ ሱዳን፡ ኤርትራ፡ ጅቡቲ ምድብ ክልተ፤ ኬንያ፡ ኢትዮጵያ፡ ዛንዚባር፡ ታንዛንያ ምድብ ሰለስተ፤ ቡሩንዲ፡ ደቡብ ሱዳንን ሶማልያን ግጥማት ሴካፋ ትሕቲ 20 ዓመት ድሕሪ ትሽዓተ ዓመታት ንፈለማ እዋን ዝካየድ ዘሎ ኮይኑ ነቲ ኣብ 2010 ዝተኻየደ ግጥማት ኤርትራ ኣአንጊዳ ምንባራ ዝዝከር እዩ።","len":1839}
{"id":"51986457","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/51986457","title":"ሰሜን ኮርያ፡ ፈተነ ሓጺር ርሕቀት ሚሳይል ኣካይዳ","summary":"ሰሜን ኮርያ፡ ክልተ ናይ ሓጺር ርሕቀት ሚሳይላት ፈተነ ከም ዘካየደት ተሓቢሩ።","text":"እቲ ዘወንጨፈቶ ናይ ሓጺር ርሕቀት ሚሳይል፡ ካብ ፓነጎን ዝበሃል ተበጊሱ ኣብ ምብራቓዊ ባሕሪ ጃፓን ከም ዝዓለበ ሰራዊት ደቡብ ኮርያ ሓቢሮም። ኣብዚ ወርሒ፡ ሰሜን ኮርያ ከም ኣካል ናይ ወተሃደራዊ ልምምድ ዝተፈላለዩ ሚሳይላት ናብ ባሕሪ ጃፓን ወንጪፋ ምንባራ ይዝከር። ሓለቃ ስታፍ ሚንስትሪ ምክልካል ደቡብ ኮርያ፡ ነቲ ኩነታት ብቐረባ ይከታተሎ ምህላው ገሊጹ። ደቡብ ኮርያ ኣብ ዝዘርግሓቶ መግለጺ፡ ዓለም ምስ ኮሮናቫይረስ እናተቃለሰት፡ ፕዮንግያንግ ዝወሰደቶ ስጉምቲ \"ዘይግቡእን ዘይሓላፍነታውን\" እዩ ኢላ። ኣሜሪካን ቻይናን፡ መንግስቲ ሰሜን ኮርያ ነዚ ናይ ሚሳይል መደባታ መዕለቢ ንምርካብ ናብ ናይ ስምምዕ ጣውላ ክትምለስ ጸዊዐን ኣለዋ። ሓይሊ ባሕሪ ጃፓን፡ እቶም ዝተተኮሱ ሚሳይላት ብ 50 ኪሎ ሜትሮ ብራኸ፡ 410 ኪሜ ርሕቐት ምስ ተጉዓዙ ናብ ባሕሪ ጃፓን ወይ ከኣ ምብራቓዊ ባሕሪ እናተባህለ ዝፍለጥ ማያዊ ኣካል ከም ዝወደቑ ገሊጾም። ኣብ ሰሜን ኮርያ፡ ክሳብ ሕጂ ብኮሮናቫይረስ ዝሓመሙ ሰባት ከም ዘየለው ጸብጻባት ይሕብሩ። ክኢላታት ግን፡ ኣብ ልዕዚ እዚ መግለጺ ጥርጣረታት ከም ዘለዎም ይገልጹ። ዝሓለፈ ሰሙን፡ ላዕላዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ኣሜሪካ እቲ ቫይረስ ኣብ ሰሜን ኮርያ ከም ዝኣተወ ርግጸኛ ምዃኑ ገሊጹ ነይሩ እዩ። ሰሜን ኮርያ፡ ወጻእተኛታትን ዲፕሎማሰኛታት ዝርከብዎም፡ ከባቢ 380 ሰባት ን 30 መዓልቲ ወሺባቶም ከም ዝነበረት ይግለጽ።","len":1841}
{"id":"news-50589604","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50589604","title":"ንተመራመርቲ ዓለም ዘደንጸወ 18 000 ዓመት ዕድመ ዘለዎ ኩርኩር ተረኺቡ","summary":"ተመራመርቲ ነቲ 18 ሽሕ ዝዕድሚኡ ኣብ ሳይቤርያ ዝተረኸበ ብበረድ ዝደረቐ ኩርኩር ከልቢ ወይ ተኹላ ምዃኑ ንምፍላጥ መጽናዕቲ የካይዱ ኣለዉ።","text":"እቲ ኣብ ክልተ ወርሑ ከም ዝሞተ ዝግለጽ ዘሎ ኩርኩር፡ ኣብቲ ኣዝዩ ዝሑል ዝኾነ ዞባ ሩስያ ምስ ጸጉሩ፣ ኣፍንጭኡ፣ ስኑን ሙሉእ ኣካሉን ተዓቂቡ እዩ ተረኺቡ። ሰረት ዘርኢ እቲ ኩርኩር ተኹላ ወይ ከልቢ ምዃኑ ፈልዩ ከርኢ ግን ኣይከኣለን። ተመራመርቲ ከም ዝብልዎ፡ ዘርኢ ናይቲ ኩርኩር፡ ኣብ መንጎ ተኹላን ዘመናዊ ከልብን ዘሎ ርክብ ዘርእይ ክኸውን ከም ዝኽእል ይገልጹ። 'ራዲዮካርቦን' ዝተባህለ ኣገባብ መርመራ፡ እቲ ከልቢ እንትመውት ዝነበሮ ዕድመን ካብ ዝመውት ክንደይ ከምዝገበረን ኣረዲኡ። ጾታ ንምፍላይ ብዝተገብረሉ ናይ መፈጠር (ጀኖም) መርመራ ድማ፡ ተባዕታይ ምዃኑ ኣርእዩ። ተመራማሪ ዴቭ ስታንተን፡ ሰረት ዘርኢ ናይቲ ኩርኩር ኣቦ-ሓጎ ከልብን ተኹላን ካብ ዝነበረ እንስሳ ዝመጸ ክኸውን ከምዝኽእል ይገልጽ። '' ክሳብ ሕዚ ብዙሕ ሓበሬታት ረኺብና ኣለና፤ ኣይናይ እንስሳ እዩ ዝብል ንምፍላጥ ክትጽበዩና ኢኹም'' ኢሉ። ካሊእ ተመራማሪ ላቭ ዳለን ብወገኑ፡ እቲ ኩርኩር ''ክሳብ ሕዚ ካብ ዝተረኸቡ፡ ብዕድመ እቲ ዝዓበየ ከልቢ'' ክኸውን ከምዝኽእል ይዛረብ። እቲ ርክበት ምዕባለ ኣኻልብ ብዝምልከት ብዙሓት ሕቶታት ክምልስ ትጽቢት ይግበር። እቲ ኩርኩር ''ዶጎር'' ዝብል ሽም ተዋሂብዎ ከም ዘሎን፡ ትርጉሙ ድማ ''መሓዛ'' ማለት እዩ። ኣብ 2017 ዝወጸ መጽናዕቲ እንስሳ፡ ምልማድ ኣኻልብ ቅድሚ 20 ሽሕ ክሳብ 40 ሽሕ ዓመታት ኣቢሉ ተጀሚሩ ክኸውን ከምዝኽእል ይሕብር።","len":1844}
{"id":"news-46396297","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46396297","title":"እስራኤል 9,000 ዓመት ዝገበረ ማስኬራ ኣብ 'ዌስት ባንክ' ረኺባ","summary":"እስራኤል 9,000 ዓመት ዝገበረ ካብ እምኒ ዝተሰርሐ ናይ ገጽ መሸፈኒ (ማስኬራ) ከምዝረኸበት ተገሊጹ።","text":"እቲ ማስኬራ ኣብ ዓለምና ካብ ዝርከቡ 15 እቲ ሓደ እዩ። እቲ ሓድጊ ኣብ ትሕቲ እስራኤል ኣብ ዝርከብ ምዕራባዊ ገማግም (ዌስት ባንክ)፡ ሄብሮን ኣብ ዝበሃል ኸባቢ እዩ ተረኺቡ። ኣብ ግዳም ምስተረኽበ እዩ፡ ንበዓልመዚ ሓድግታት እስራኤል ተዋሂቡ። ቅድም ክብል ካብ ሰረቕቲ እዩ ተመሊሱ፡ ዝብል ጸብጻብ ድማ ሓቂ ኣይኮነን ተባሂሉ። \"እቲ ማስኬራ ንገጽ ሰብ ብዝመስል መገዲ እዩ ተሰሪሑ\" ክትብል ኣብ በዓል መዚ ሓድግታት እሰራኤል ተመራማሪት ስነ ጥንቲ ዝኾነት፡ ሮኒት ሉፑ ንወኪል ዜና ኤኤፍፒ ተዛሪባ። \"ነቲ መንከስ ምርኣይ ይከኣል፤ ነቲ ፍጹም ኣምሳል ዘለዎ ኣፍንጫ እውን ምርኣይ ይከኣል\" እቲ ማስኬራ ጥንቲ፡ ኣብ ስነስርዓት ምምላኽ ኣበው የገልግል ዝነበረ ክኸውን ከምዝኽእል ድማ ግምታ ኣቐሚጣ። ተመራማሪት ስነ ጥንቲ ሮኒት ሉፑ በዓል መዚ ሓድግታት እስራኤል ኣብ መግለጺኡ ከምዝበሎ፤ እቲ ማስኬራ ጥንቲ፡ ብሃደን ከምኡ ድማ ፍረታትን ኣትክልትን ብምምእራር ዝናበሩ ሰባት፡ ሕርሻን ምልማድ እንስሳትን ኣብ ዝፈለምሉ እዋን ዝነበረ እዩ። ምጅማር ሕርሻን ምልማድ እንስሳን ድማ \"ማሕበረሰባዊ ቅርጺ ክቕየርን ሃይማኖታዊ ስነስርዓታት ክውስኽን\" ከምዝገበረ ኣብቲ መግለጺ ተጠቒሱ። ካብቶም ክሳብ ሕዚ ዝተረኸቡ 15 ማስኬራታት እቶም ዓሰርተ ሰለስተ ኣብ ኢድ ውልቀሰባት ስለዝርከቡ መጽናዕቲ ንምግባር ከቢድ ከምዝገበሮ በዓልመዚ ሓድግታት እስራኤል ኣፍሊጡ።","len":1846}
{"id":"news-47810940","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47810940","title":"ጆርዳን ኪንየራ፡ መሬት ወላዲኡ ከምልስ ሞያ ሕጊ ዝተምሃረ ኡጋንዳዊ","summary":"ኡጋንዳዊ ጆርዳን ኪንየራ፡ ወዲ ሽዱሽተ ዓመት እናሀለወ እዩ ወላዲኡ ኣብ ናይ ሕጊ መጎት ተሳዒሩ፡ መሬቱ ዝሰኣነ።","text":"ጆርዳን ኪንየራ ድሕሪ ናይ 18 ዓመታት ትምህርትን ስልጠና ሕግን፡ ጠበቓ ምስ ኮነ ግና፡ ነቲ ዝተወሰደ መሬት ኣቡኡ፡ ድሕሪ 23 ዓመታት ከምልሶ ክኢሉ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሶኒ ኣብ ዝነበረ መጋባእያ፡ ቤት ፍርዲ እቲ መሬት ናብ ቤተሰብ ጆርዳን ኪንየራ ክምለስ ዝወሰነ እንትኾን፡ ምስኣን እቲ መሬት መልክዕ ህይወቱ ክቕየር ከምዝገበሮ ይገልጽ። ''ኣብ ከይዲ እቲ መጎት ኣብ ስድራይ ዝረአኹዎ ናይ ተስፋ ምቑራጽ ኩነታትን ዘብጸሐልና ኣሉታዊ ጽዕንቶ፤ ከምኡ ድማ እናረአኹዎም ዝዓበኹ ተጓንፎታት፡ ዳሕራይ ሕጊ ተማሂረ ጠበቓ ንምዃን ክውስን ኣላዒሉኒ'' ክብል ጆርዳን ኪንየራ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ወላዲ ጆርዳን፡ ኣብ ጉዳይ መሬት ብዝነበረ ዘይምስምማዕ ምስ ጎረባብቱ ዝተኻሰሰ እንትኾን፡ እቲ ጉዳይ ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ቤት ፍርዲ እናተጓተተ ጸኒሑ እዩ። ወላዲኡ ጥሮታ ወጺኡ ብምንባሩን ምንም ኣታዊ ስለዘይነበሮን፡ ከቢድ ኩነታት ከምዘሕለፈ ዝዛረብ ጆርዳን፡ እንተኾነ ወላዲኡ መሊሱ መሬቱ ክረክብ ምኽኣሉ ከምዘሐጎሶ ይገልጽ። ''ዝደንጎየ ፍትሒ ከምዝተቐበጸ እዩ ዝቑጸር። ሐዚ ኣቦይ ወዲ 82 ዓመት እዩ፡ እቲ መሬት ብዙሕ ንዕኡ ኣይጠቕሞን'' ዝብል እቲ ጠበቓ፡ ወላዲኡ ንዝሓለፉ 23 ዓመታት ሓንቲ ዘርኢ እኳ ከምዘይዘርአ ይዛረብ። ኣብ ኡጋንዳ ክትዕ መሬት ልሙድ ከምዝኾነን፡ ንኣሰታት 35 ክሳብ 50 ሚኢታዊ ዝኾኑ ሰባት ከምዝጸሉን ናማቲ ዝተብሃለ ጉጅለ ኣማኸርቲ ሕጊ ይገልጽ።","len":1847}
{"id":"news-52810771","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52810771","title":"ምዕራብ ኦሮምያ፡ ንዝተኣሰረ ወደን ስንቂ ሒዘን እንትኸዳ ሬስኡ ኣብ መገዲ ዝረኸባ ኣዶ","summary":"\"ናብቲ ወደይ ዝተኣሰረሉ ቦታ እንጀራ ሒዘሉ ከይደ፡ ግን ኣይረኸብኩዎን. . . ሬሳ ወደይ ብኬንዳ ተጠቕሊሉ ኣብ መገዲ ተደርብዩ ረኺበ\" ብምባል ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ ወደን ብኣባላት ጽጥታ ዝተቐተለን ኣዶ ንቢቢሲ ተዛሪበን።","text":"ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ ወረዳ ገንጂ ነባራይ ዝነበረ መንእሰይ ለሊሳ ተፈሪ፡ ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ኣካላት ጽጥታ መንግሰቲ ከምዝኣሰርዎን፡ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ሞይቱ ከምዝተረኸበን ስድርኡ ይገልጹ፡፡ ግንቦት 2\/2012 ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ሓይሊታት ጽጥታ ዝኣተወ ለሊሳ፡ ግንቦት 4 ሬስኡ ኣብ መገዲ ተደርብዩ ከምዝተረኸበ ኣዲኡ ወ\/ሮ ጫልቱ ሁንዴሳን ኣቡኡ ኣቶ ተፈሪ ዱጉማን ንቢቢሲ ኣረጋጊጾም፡፡ ሓዳር ንምግባር ይሸባሸብ ዝነበረ መንእሰይ ለሊሳ፡ ሕጽይቱ ንምርካብ ምስወጸ ከምዝተኣሰረ ስድራቤቱ ይዛረቡ። 'ብዝወጾ ተሪፉ' ለሊሳ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ እትነብር ሓፍቱ ይቕመጥ ከምዝነበረን ናብቲ ከባቢ ካብ ዝምለስ ክልተ ወርሒ ከም ዘይመለኦን ወላዲቱ ይገልጻ። ኣብ ቀጻሊ ዓመት ክምርዖ ትልሚ ዝነበሮ እቲ ግዳይ፡ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ምስ ሕጽይቱ ንምምኻር ኣብቲ ከባቢ ናብ ዝርከብ ዕዳጋ ከምዝኸደን፡ ከይተመለሰ ምትራፉን 'ውን ይገልጻ። \"ሰንበት መዓልቲ ነይሩ። ምስኣ እናውግዑ እንተለዉ ኣብ ዕዳጋ ሒዞምዎ። ናብቲ ተኣሲሩሉ ዝተብሃለ ቦታ እንጀራ ሒዘሉ ከይደ፡ ኣብኡ ስኢነዮ። 'ንመን ደሊኽን?' ኢሎም ሓቲቶሙኒ፡ 'ለሊሳ ተፈሪ' ምስበልኩዎም 'ንሱ ካብዚ ወጺኡ እዩ' ኢሎሙኒ\" ይብላ፡፡ ብተወሳኺ ናበይ ከይዱ ኢለን እንትሓታ ሓደ ኣባል ጸጥታ ኣንከላቢቱን ጸሪፉን ከምዝመለሰን ይዛረባ። \"ሬሳ ወደይ ብኬንዳ ተጠቕሊሉ ኣብ መይዳ ተደርብዩ ረኺበዮ\"።","len":1852}
{"id":"news-51591240","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51591240","title":"ሓላፊ ቢሮ ጸጥታን ምምሕዳርን ከተማ ቡራዩ ኣቶ ሰለሞን ታደሰ ብጥይት ተቐቲሉ","summary":"ኣዛዚ ፖሊስ ከተማ ቡራዩ ሎሚ መዓልቲ ኣብ ሰዓት ምሳሕ ብጥይት ተሃሪሙ ተቐቲሉ።","text":"ኮሚሽነር ሰለሞን ታደሰ ምስ ኮሚሽነር ሰለሞን ታደሰ ዝነበረ ኣዛዚ ፖሊስ ፍሉይ ወረዳ ዙርያ ፊንፊኔ ኮማንደር ተስፋዬ ድንቁ'ውን፡ ብጥይት ተሃሪሙ'ዩ። ብተወሳኺ ካልኦት ክልተ ውልቀሰባት'ውን መጉዳእቲ በጺሑዎም ንሕክምና ናብ ሆስፒታል ኮርያ ተወሲዶም። ኮሚሽነር ኮሚሽን ፖሊስ ኦሮሚያ ሙስጦፋ ከድር፡ \"ጭካነ ብዝተመልኦ ኩነታት ኣብ ልዕሊ ኣርባዕተ ሰባት ናይ ሽብር ተግባር ተፈጺሙ። በዚ ምክንያት ድማ ሓላፊ ቢሮ ጸጥታን ምምሕዳርን ከተማ ቡራዩ ኣቶ ሰለሞን ታደሰ ህይወቱ ሓሊፉ\" ኢሉ። ኮማንደር ተስፋዬ ድንቁ ብጥይት ተሃሪሙ ሕክምና ይግበረሉ ኣሎ። ካልኦት ክልተ ሰባት ድማ ጉድኣት በጺሑዎም። ኣብዚ እዋን በዚ ጉዳይ ተጠርጢሮም ኣብ ቀይዲ ዝኣተው ከም ዘለው ዝገለጸ ኮሚሽነር ሙስጦፋ፡ ፖሊስ ናይ ምርመራ ስራሕቲ ከም ዝጀመረን ውጽኢት ንህዝቢ ከም ዘፍልጥን ተዛሪቡ። ህዝቢ ድሕነቱ ንክሕሎ ድማ ምስ ኣካላት መንግስቲ ክተሓባበር ሓቲቱ። መንነት ኣብ ልዕሊ እዞም ኣካላት መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ሰባት ግን ዛጊድ ከም ዘይተፈልጠ ሓላፊ ጉዳያት ኮምዩኒኬሽን ክልል ኦሮሚያ ኣይተ ጌታቸው ባልቻ ንቢቢሲ ገሊጹ'ዩ። ከም ሓበሬታ ኣይተ ጌታቸው፡ ክልቲኦም ሰብመዚ ኣብ ጥቓ ምምሕዳር ከተማ ቡራዩ ምሳሕ እናበልዑ እንከለው እዮም ጥቕዓት ወሪድዎም። እቲ ብጥይት ተሃሪሙ ኣብ ሕክምና ክትትል ዝግበረሉ ዘሎ ኮማንደር ተስፋዩ ሕጂ ዝርከበሉ ኩነታት ክፍለጥ ኣይተኽኣለን።","len":1852}
{"id":"news-50548073","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50548073","title":"ዝዓበየ መኽዘን ኩቡር ኣቑሑ ኣውሮጳ 'ግሪን ቫውልት' ብጓሓሉ ተሰሪቑ","summary":"ዝተፈላለዩ ክቡራት ኣቑሑት ዝርከቡሉ፡ ኣብ ጀርመን ከተማ ደርስደን ዝርከብ 'ግሪን ቫውልት' ተባሂሉ ዝጽዋዕ፡ ዝዓበየ መኽዘን ኣውሮጳ፡ ሰኑይ ንጉሆ ብጓሓሉ ከምዝተዘምተ ፖሊስ ገሊጹ።","text":"ግሪን ቮልት ቤት ግምጃ እቶም ሰረቕቲ ብሚልዮናት ዩሮታት ዝግመት ኣልማዝን ክቡራት መጋየጺታትን ጉሒሎም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ጀርማን ደይሊ ቢልድ ዝተባህለ ጋዜጣ ገሊጹ። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ እቲ ከባቢ ብናይ ፖሊስ መካይን ተኸቢቡ ከም ዘሎን፡ እቲ መኽዘን ድማ ተዓጽዩ ከም ዘሎን ጸብጻባት ካብታ ከተማ ሓቢሮም። እቲ ኣብ ናይ ቀደም ቤተ መንግስቲ ዝርከብ መኽዘን (ቤት-ግምጃ)፡ ኣብ 18 ክፍለዘበን ብ'ኦገስት ዘ ስትሮንግ' ዝተጣየሰ እዩ። እቶም ጓሓላሉ ክሃድሙ ከም ዝኻኣሉን፡ ሓዊ ከጥፍኡ ናብቲ ከባቢ ዝተጸውዑ መጥፈእቲ ሓዊ ድማ፡ ምናልባት እቲ ሓዊ ነቲ ናይቲ ቤት-ግምጃ ናይ ሓደጋ ድምጺ ዘስምዕ መሳርሒ ('ኣላርም') ከይሰርሕ ገይሩዎ ክኾን ከምዝኽእል ተዛሪቦም። እቶም ሰረቕቲ፡ ናይቲ ኣብ ምድሪ ቤት ናይቲ ህንጻ ዝርከብ መስኮት መከላከሊ ሓጺን ሰይሮም ከምዝኣተዉ ማዕከናት ዜና ጀርመን ገሊጸን። እቶም ዝኸበሩ ኣቑሑት ናይቲ መኽዘን ('ቤት-ግምጃ')፡ ኣብቲ ምድሪ ቤት ናይቲ ህንጻ ኣብ ዝርከብ ታሪኻዊ ክፍሊ'ዮም ዝርከቡ። ኣብቲ መኽዘን ካብ ናይ ሩስያ ንጉስ ዛር ፒተር ውህብቶ (ብህያብ) ዝተረኸበ 648 'ካራት ሳፋየር' ይርከብ። ካብ ከባቢ 15 ክፍለዘበን ዝተረኸበ ቀለበት ቀዳማይ ሚኒስተር ድረስደን ሚካኤል ክሬሽመር ''እቲ መኽዘን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ህዝቢ ሳክሶን እውን እዩ ተሰሪቑ'' ክብል ገሊጹ። እቶም ታሪኻዊ ኣቑሑት ካብ ታሪኽ ህዝቢ ሳክሶን ዘይንጸሉ ከምዝኾኑ 'ውን ተዛሪቡ።","len":1854}
{"id":"news-44235630","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44235630","title":"ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ንወተሃተራት ናይጀርያ ከሲሱ","summary":"ኣምነስቲ እንተርናሸናል ወተሃደራት ናይጀርያ ካብ እስላማዊ ተቃወምቲ ሓይልታት ቦኮ ሓራም ንዝሃደማ ዓበይትን ናእሽቱን ደቂ ኣንስተዮ ይዕምጹ ከምዘለው ሓቢሩ።","text":"እቶም ወተሃደራት ነተን ደቂኣንስተዮ ካብ ኣሰብኡተን ፈሊዮም ከምዝዕምጽወን፡ ሓንሳብ ድማ መግቢ ከም መደለሊ ገይሮም ኣብቲ መዓስከር ስደተኛታት ከምዝዕምጽወን እቲ ዓለም ለኸ ተጣባቒ መሰላት ደጊሙ ኣብ ፀብፃቡ ኣስፊሩ። ሓይሊታት ፀጥታ ናይጀርያ ግን ነዚ ገበን ክፍኣት ዝመልኦ ሓሶት ክብል ነጺግዎ። ኣብቲ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቅ ናይጀርያ ዝርከብ መዓስከር ስደተኛታት ካብ 2015 ንደሓር ብኣሸሓት ዝቁጸሩ ስደተኛታት ብጥምየት ከምዝሞቱ ጸብጸባት የመልክቱ። ጸብጻብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ነቲ ጉዳይ \"ቅድም ክብል ኣብ ኢድ ቦኮ ሓራም ኮይነን ብዙሕ ዝተሳቀያ መሊሰን ብወተሃደራት ናይጀርያ ብዘሰካሕክሕ ከዕመጻ ምርኣይ ዘሕዝን'ዩ\" ክብል ኮኒንዎ። እቲ ፀብፀብ ኣስዒቡ ድማ፡ ''ካብ ሰበ-ስልጣን ውሕስነት ኣብ ክንዲ ዝቕበላ፡ ዓበይትን ንኣሽቱን ደቂ ኣንስተዮ፡ ካብ ጥምየት ክሃድማ ክብላ ብሓይሊ ኣደዳ ዓመጽ ኮይነን ይርከባ\" ይብል። ። ወተሃደራት ናይጀርያ ነቲ ከባቢ ብ 2015 ካብ ቦኮ ሓራም ከምዝሓዘዎን፡ ነቲ ህዝቢ ናብ ካልእ መዓስከር ክግዕዙ ከምዝኣዘዝዎምን ነቶም ኣብ ገዝኦም ዝተረፈ ሰባት ድማ ብዘይኣፈላላይ ከምዝረሸኑዎ ጸብጻት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል የመልክት። ወተሃደራት ናይጀርያ ካብ 2009 ጀሚሩ ነቶም እስላማዊ ዕጡቓት ሓይልታት ቦኮ ሓራም ይወግኡ። በቲ ጎንፂ ልዕሊ 30,000 ሰባት ክሞቱ እንከለው ኣስታት 18 ሚልዮን ካብ ገዛውቶም ተመዛቢሎም ይርከቡ።","len":1857}
{"id":"news-50676312","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50676312","title":"ኣብ ከተማ አዳማ ጥርጡራት ክሕዙ ዝተዋፈሩ ክልተ ኣባላት ፖሊስ ብዕስለ ተቐቲሎም","summary":"ኣብ ዞባ ምብራቅ ሸዋ፡ ከተማ አዳማ ወረዳ አዱላላ፤ ብትእዛዝ ቤት ፍርዲ ጥርጡራት ንምሓዝ ዝተዋፈሩ ክልተ አኣባላት ፖሊስ ህይወቶም ስኢኖም።","text":"ኣዛዚ ፖሊስ ዞባ ምብራቕ ሽዋ፡ ኮማንደር ሽፈራው ጉቱ፡ እቶም ኣባላት ኣብቲ ቀበሌ ዝርከቡ ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ከውዕሉ ኣብ ዝተዋፈርሉ እዋን \" ንምንታይ ይኣስርዎም?\" ብዝብል ኣብቲ ከባቢ ናዕቢ ተልዒሉ ብዕስለ መጥቃዕቲ ከምዝበጽሖም ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ካብ ነበርቲ እቲ ከባቢ ብዝተፈነወ መጥቃዕቲ፡ ኣብ ልዕሊ ካልኦት'ውን ጉድኣት ዝበጽሐ እንትኸውን፡ ሓደ ሲቪል ህይወቱ ሓሊፉ። ካልኦት ክልተ ፖሊስ ድማ ቆሲሎም። እቶም ጉድኣት ዝበጽሖም ኣባላት ጸጥታ ሕክምናዊ ድጋፍ እናተገበረሎም ከምዝርከብ ምፍላጥ ተኻኢሉ። እቲ ክስተት ትማሊ ንጎሆ እዩ ተፈጺሙ። እቶም ሰለስተ ጥርጡራት፡ ቅድም ክብል ዝሃብዎ 'እገለ ሰብ ቀቲሉ'ዩ' ዝብል ምስክርነት ሓሶት ምዃኑ ብቤት ፍርዲ ምስተረጋገጸ መሊሶም ቃሎም ክህቡ ተሓቲቶም ፍቓደኛታት ብዘይምዃኖም'ዩ ተኣሲሮም ክቐርቡ ትእዛዝ ተመሓላሊፉ። እቶም ኣባላትፖሊስ ድማ፡ ነዞም ውልቀሰባት ኣብ ቀይዲ ከውዕሉ ናብቲ ቀበሌ ተንቀሳቒሶም። እቲ ፖላዊስ መጥቃዕቲ ዝተፈጸሞም ምስ ዕጥቆም እናሃለዉ ከምዝኾነ ድማ እቲ ኣዘዛዚ ፖሊስ ሓቢሩ። \"ናይ ባዕልና ዝወጻናሉ ማሕበረሰብ ብኸምዚ ዓይነት መስካሕኽሒ መንገዲ ክቕተሉ ምርኣይ ብጣዕሚ ዘሕዝን እዩ\" ኢሉ ኮማንደር ሺፈራው ጉቱ። ብዛዕባ እዚ ዕስላዊ መጥቃዕቲ ምጽራይ እናተኻየደ እንተኾነ'ኳ፡ ዛጊድ በቲ ፍጻመ ተጠርጢሩ ኣብ ቀይዲ ዝወዐለ ሰብ ከምዘየለ እቲ ኮማንደር ወሲኹ ተዛሪቡ።","len":1858}
{"id":"news-47235663","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47235663","title":"ኢትዮ - ኤርትራ፡ ውዕዉዕ ንግዳዊ ርክብ ኣብ ሑመራ","summary":"ክልትኣዊ ርክብ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ንዓመታት ተዘሓሒሉ ምፅንሑ ዝፍለጥ'ዩ።","text":"ናቕፋ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም ድማ ን20 ዓመት ተዓፅዩ ዝፀንሐ ዶባተን ብወግዒ ከፊተን። መጓዓዝያ ኣየር ክሳብ ሕጂ ኣብ ስራሕ ዘሎ ኮይኑ፡ ብመኻይን ዝግበር ምንቅስቓስ ግን፡ ጉዳያት ቪዛ፣ ቀረጽን ካልእን ክሳብ ዝፍትሑ፡ ገደብ ከም ዝተነብሮ ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ይገልጹ። እዞም ነገራት፡ ገና ክስርሐሎም ዝግብኡ እዮም። ይኹን ደኣ'ምበር ዜጋታት እተን ሃገራት ንሱዳን ቀረባ ብዝኾነ ኣብ ከባቢ ምዕራብ ትግራይ ብዘሎ ዶብ ኣቢሎም ይራኸቡ ኣለዉ። ዶብ ሑመራ-ኦምሓጆር፡ ህዝቢ ክልቲኤን ሃገራት ነንሓድሕዶም ክርኣኣዩ ዕድል ፈጢሩ ይርከብ። ካብ ፈላማይ ሰሙን ወርሒ ጥሪ ጀሚሩ ድማ፤ ብርክት ዝበለ ምንቅስቓስ ትራፊክ ኣሎ። ኣብ ሑመራ፡ ሸርፊ ክልትኤን ሃገራት፡ ገንዘብ ኣብ ምሽራፍን ምቕያርን ዕድል ስራሕ ፈጢሩሎም ኣሎ። እዞም ዘርዘርቲ ገንዘብ፡ ካብ ናቕፋ ናብ ዶላር፣ ካብ ብር ናብ ናቕፋ ወይ'ውን ዶላር ይቕይሩ። ሸየጥቲ ዓራት ድማ፡ ኣትረፍቲ ይኾኑ ኣለው። ዞባ ምዕራብ ልዑል ዋዒ ዝርኣዮ ከባቢ ብምዃኑ፡ ከምዚኦም ዝበሉ ብገመድ ዝስርሑ ዓራውቲ፡ ለይቲ ኣብ ደገ ክትድቅሰሎም ይምረጹ። ኣብ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝርከቡ ዜጋታት፡ ገጽ ንገጽ ክራኸቡ ብምኽኣሎም ኣዝዮም ሕጉሳት'ዮም። ኲናት፡ ስድራ ክልቲኡ ወገን ፈላልዩ ጸኒሑ'ዩ። ሕጂ ግን ታሪኽ ተቐይሩ፤ ከምዚኦም ዝበሉ ሰባት ካብ ኤርትራ መጺኦም፡ ቅድሚ 20 ዓመት ብዛዕባ ዝነበሮም ጥሪት ምሕታት ጀሚሮም።","len":1859}
{"id":"news-48739072","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48739072","title":"ፈተነ ዕልዋ ኢትዮጵያ፡ ቁጽሪ ናይቶም ዝተቐትሉ ግዳያት ዛጊት ኣይተረጋገጸን","summary":"ኣብዚ ናይ ትማሊ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝተኻየደ ፈተነ ዕልዋ ላዕለዋይ ኣዋሃሃዲ'ዩ ዝተብሃለሉ ብርጋዴር ጀነራል ኣሳምነው ጽገ ኣበይ ከም ዘሎ ከምዘይፍለጥ ምክትል ሓላፊ ጸጥታ ክልል ኣምሓራ ኣቶ ገደቤ ሃይሉ ንቢቢሲ ገሊጹ።","text":"ጀነራል ኣሳምነው፡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ መመረቕታ ሰልጠንቲ ፍሉይ ሓይሊ ፓሊስ እቲ ክልል ከም ዝመረቐ ተፈሊጡ። ኣቶ ገደቤ ሃይሉ \"እቲ መጥቃዕቲ ብልዑል ውህደት ዝተወጠነ'ዩ\" ክብል ነቲ መጥቃዕትታት ገሊጽዎ። ብዘይካ'ቲ ኣብ ቤት ጽሕፈት ምምሕዳር ክልላዊ መንግስቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ኣብ ኣብ ቤት ጽሕፈት ኮምሽን ፖሊስ ናይቲ ክልልን ኣብ ቤት ጽሕፈት ገዛኢ ሰልፊ ናይ ክልል ዝኾነ አዴፓን'ውን ተመሳሳሊ መጥቃዕቲታት ከም ዝተኻየደ እቲ ብዓል ስልጣን ኣረጋጊጹ። ኣብቲ ኣብ ከተማ ባህርዳር ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ዝተፈጸመ መጥቃዕትታት፡ ርእሰምምሕዳር እቲ ክልል ዝኾነ ዶ\/ር ኣምባቸውን ኣማኻሪኡን ምቕታሎም ይዝከር። \"ርእሰ ምምሕዳር [ክልል ኣምሓራ] ንህዝቢ እቲ ክልል ለይቲን ቀትርን ዝሰርሕ ዝነበረ ሰብ'ዩ ነይሩ። ብኸምዚ ኩነታት ምስውኡ ኣዝዩ ዘሰንብድን ዘሕዝንን እዩ\" ክብል ኣቶ ገደቤ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ይኹን እምበር ቁጽሪ ምውታት ክሳብ ሕጂ ከም ዘይተፈለጠ ገሊጹ ኣቶ ገደቤ ንቢቢሲ ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ክልላዊ መንግስቲ ኣምሓራ ዝተፈተነ ዕልዋ ምዃኑ'ኳ እንተ ገለጸ፡ ምክትል ርእሰምምሕዳር ክልል ትግራይ ግን፡ ኣብ ክልላዊ መግስቲ ጥራይ ዘነጻጸረ ክኸውን ከም ዘይክእል ተዛሪቡ። ንጠቕላሊ ስታፍ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝኾነ ጀነራል ሰዓረ ምቕንጻሎም ድማ መርኣያ ናይዚ ምዃኑ ዶ\/ር ደብረጽዮን ይጠቅስ።","len":1861}
{"id":"news-50031855","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50031855","title":"ቡርኪናፋሶ፡ ኣብ መስጊድ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኣብ ጸሎት ዝነበሩ 15 ሰባት ተቐቲሎም","summary":"ኣብ ሰሜናዊ ቡርኪናፋሶ ኣብ ዝርከብ መስጊድ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ 15 ሰባት ተቐቲሎም።","text":"ናብቲ መጥቃዕቲ ዝተፈጸመሉ ከባቢ፡ ሰራዊት ኣትዩ ዓርቢ ኣጋ ምሸት፡ ኣጽዋር ዝተዓጠቑ ሰባት ናብቲ ኣብ ቁሸት ሳልሞሲ ዝርከብ ዓብዪ መስጊድ ብምእታው፡ ኣብ ጸሎት ንዝነበሩ ሰባት ኣጥቂዖም። እዚ መጥቃዕቲ፡ ብርክት ዝበሉ ነበርቲ፡ ናብ ዶብ ማሊ ክሃድሙ ምኽንያት ኮይኑ። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ መብዛሕትኡ እዋን ጅሃዳውያን ጉጅለታት ብዝፍጽሙዎ መጥቃዕቲ፡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰባት ተቐቲሎም እዮም። ሓደ ነባሪ ከተማ ጎሮም-ጎሮም ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ \"ብዙሓት ሰባት፡ ካብዚ ቑሸት ሃዲሞም'ዮም\" ኢሉ። ክሳብ ሕጂ ግን፡ ነዚ መጥቃዕቲ ሓላፍነት ዝወሰደ ኣካል የለን። ካብ 2015 ጀሚሩ፡ ኣብ ቢርኪናፋሶ መጥቃዕታት ጅሃዳውያን እናበርተዐ ዝመጽአ ክኸውን ከሎ፡ ብርክት ዝበላ ኣብያተ ትምህርቲ ኣዕጺዮም'ዮም። ኣብ 2012፡ ወተሃደራት ፈረንሳ፡ ንሰሜናዊ ክፋል ማሊ ተቖጻጺሮም ንዝነበሩ እስላማውያን ዕጡቓት ምስደፍእዎም፡ ግጭታት ዶብ ሰጊሩ ክርኣይ ጀሚሩ። ኤጀንሲ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ኣዋርሕ ጥራሕ፡ ልዕሊ ርብዒ ሚሊዮን ህዝቢ ቡርኪናፋሶ ካብ መረበቱ ተመዛቢሉ ይብል። ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ሰሜን እታ ሃገር ኣብ ዝርከብ ከባቢ ዕደና ወርቂ፡ 20 ሰባት ተቐቲሎም'ዮም። ትማሊ ቀዳም ድማ፡ ሓደ ሽሕ ዝኾኑ ሰባት፡ ኣብታ ሃገር ዝፍጸም ዘሎ ግፍዕን ሃለዋት ወተሃደራት ወጻእን ብምቅዋም፡ ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ሰልፊ ተቓውሞ ኣካይዶም።","len":1863}
{"id":"news-48144565","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48144565","title":"ስዑዲ፡ ኣርባዕተ ደቂ ኣንስተዮ ተሓለቅቲ ሰብኣዊ መሰላት ናጻ ተባሂለን","summary":"ስዑዲ ዓረብ ኣርባዕተ ተሓለቅቲ ሰብኣዊ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ ንግዚኡ ፈቲሓ።","text":"ኣብ ዝተፈላለየ ክፋላት እዛ ዓለም ምንፍታሕ እዘን ደቂ ኣንስትዮ ዝጽውዕ ሰለማዊ ሰልፊ ይካየድ ነይሩ'ዩ። ስዑዲ ነዚአን ሓዊሱ ኣብ ውሽጢ ክልተ ወርሒ ሸውኣተ እሱራት ደቂ ኣንስትዮ ምፍትሓ ድማ ይግለጽ። ማእኸሉ ኣብ ብሪጣኒያ ዝገበረ [ALQST] ዝተብሃለ ትካል መሰላት ስዑዲ፡ ሃቶን ኣል ፋሲ፣ ኣማል ኣል ሃርቢ፣ ማይሳል ኣል ማንያ ከምኡ'ውን ኣበር ናማንካኒ መንግስቲ ስዑዲ ዓረብ ነጻ ከም ዝበለን ሓቢሩ። እዘን ደቂ ኣንስትዮ፡ ካብተን ንሓደ ዓመት ሳይበራዊ ሕጊ እታ ሃገር ጥሒስክን ተባሂለን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተዋ 11 ደቂ ኣንስትዮ'የን። ካብዘን 11 ክሱሳት እትን 3 ኣብ 2018 ነጻ ተለቒቐን'የን ኣብዚ ጉዳይ መንግስቲ ስዑዲ ክሳብ ሕጂ ዝኾነ ዝሃቦ ርኢቶ የለን። ንክንደይ መዓልቲ ከም ዝተፈትሓ ኮነ መዓዝ ናብ ቤት ማእሰርቲ ይምለሳ ዝብል'ውን ንጹር ኣይኮነን። መንግስቲ ሰዑዲ ነዘን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ወርሒ ግንቦት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዘእተወን ደቀ ኣንስትዮ ክፈትሐን፡ ብማሕበረ ሰብ ዓለም ጸቕጢ ክግበረሉ'ዩ ጸኒሑ። እዘን 11 ደቂ ኣንስተዮ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ምስ ናይ ወጻኢ ጋዜጤኛታትን ማሕበራት ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ብምርኻበን ንሃገራዊ ረብሓ ኣብ ሓደጋ የእትየን ብዝብል ክሲ'የን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትየን። ኣብዚ ዓመት፡ ዝተፈጸመ ቕትለት ስዑዳዊ ጋዜጠኛን ጸሓፍን ጀማል ካሾግጂ'ውን፡ ስዑዲ ዓረብ ንሰብኣዊ መሰላት ዘለዋ ኣተሓሕዛ ዘላቶ ደረጃ ክጠናኸር ገይሩዎ'ዩ።","len":1868}
{"id":"news-48306232","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48306232","title":"ቦይንግ፡ ኣብ ሶፍትዌር ማክስ 737 ምምሕያሽ ከም ዝገበረ ኣፍሊጡ","summary":"ኩባንያ ቦይንግ፡ ኣብ ነፈርቲ 737 ማክስ ከካይዶ ዝጸንሐ ናይ ሶፍትዌር ምምሕያሽ ከምዝዛዘመ ገሊጹ። ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ክልተ ሓደጋታት ብምስዓቡ፡ እተን ነፈርቲ ጠጠው ክብላ ተገይሩ እዩ።","text":"እቲ ኩባንያ ከምዝሓበሮ፡ በቲ ዝተመሓየሸ ሶፍትዌር 207 በረራታት ፈተነ ኣካይዱ ኣሎ። ኣብረርቲ ምስ ምቁጽጻር ብዝተሓሓዝ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ኩነታት ዝህብዎ ግብረ መልሲ ብዝምልከት'ውን ናብ ፌደራል ምምሕዳር ኣቪየሽን (FFA) መረዳእታ ከቕርብ እዩ። ብተወሳኺ ቦይንግ እቲ ዘካየዶ ምምሕያሽ ኣፍልጦ ክረክብ፡ ኣብ ቀጻሊ ሰሙን ናብቲ ምምሕዳር ኣቪየሽን ከቕርቦ ትጽቢት ይግበር። ኣብ ዝሓለፈ ጥቅምቲ ዝወደቐት ነፋሪት መገዲ ኣየር ላየን ንሞት 189 ሰባት ምኽንያት ኮይኑ'ዩ። ኣብ ዝሓለፈ መጋቢት ዝወደቀት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ድማ ኣብ ውሽጣ ዝነበሩ 157 ሰባት ሞይቶም። ምኽንያት ምውዳቕ ክልቲአን ነፈርቲ ምስ ሶፍትዌር ዝተተሓሓዘ ከምዝኾነ እዩ ዝግለጽ። ቦይንግ፡ ኣብረርቲ ኣብቲ ዝተመሓየሽ ሶፍት ዌር ከመይ ከም ዝሰርሑ ዝገልጽ ሓበሬታ ናብ ፌደራል ምምሕዳር ኣቪየሽን ምስ ኣቕረበ፤ ናይ መወዳእታ ፈተነ ንምክያድን መረጋገጺ ንምርካብን፡ ኣብቲ መቆጻጸሪ ናይ ምምሕያሽ ስራሕ ከካይድ እዩ። ቦይንግ ኣብቲ ዝተመሓየሸ ሶፍትዌር፡ ተዛማዲ ናይ ምስለ በረራ ፈተነ ከም ዘካየደን ኣብ መሳርሒታት ትምህርትን ስልጠናን ዘካየዶ ምምሕያሽ ድማ፡ ብፌደራል ኣቬሽን፣ ተቖጻጸርትን ዓማዊልን ገምጋም ይግበረሎም ከም ዘሎ ገሊጹ። ፌደራል ኣቬሽን ዝመጽእ 23 ግንቦት፡ ካብ መላእ ዓለም ምስዝመጹ ተቖጻጸርቲ ብዛዕባ ቦይንግ ዝገበሮ ምምሕያሽን ስልጠና ፓይለታትን ክዘራረብ እዩ።","len":1869}
{"id":"news-54806495","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54806495","title":"ሓደ ሕንጻይ፡ ንዋንኡ ካብ ባርዕ ኣድሒንዎ","summary":"ሓደ ኣውስትራልያዊ፡ ለይቲ ብድቅሱ ኣብ ገዝኡ ባርዕ ምስ ተላዕለ ዘዕበዮ ሕንጻይ (ፓፓጋሎ) ካብ ድቃሱ ኣበራቢሩ ካብ ሞት ከም ዘድሓኖ ሓቢሩ።","text":"እዚ ኣብ ኵንስላንድ ዝነብር ኣንቶን ንጉየን ዝተባሃለ ኣውስትራልያዊ ናብ ሮቡዕ ኣብ ዘውገሐ ለይቲ፡ ከቢድ ድቃስ ጸቂጥዎ እንከሎ ኣብቲ ብዓል ክልተ ደርቢ ገዝኡ ባርዕ ሓዊ ከምዝተላዕለ ይጠቅስ። \"ደቂሰ እንከለኹ ኤሪክ (ስም እቲ ሕንጻይ) ዝፈጠሮ ገልጠምጠም ሰሚዐ፡ ነዚ ስዒቡ ኤሪክ ዓው ኢሉ ክጽውዓኒ ጀሚሩ ድሓን ድዩ ኢለ ምስ ተበራበርኩ ትኪ ክጨንወኒ ጀሚሩ” ብምባል ኣንቶን ንጉየን ንኤቢሲ ሓቢሩ።። ብምስዓብ “ብድሕሪ እዚ ንኤሪክ ብኢደይ ሒዘ ማዕጾ ከፊተ ወጺአ፤ ደገ ወጺአ ምስ ርኣኽዎ ኣብ ዳሕረዋይ ሸነኽ ናይ ገዛይ ባርዕ ይውስኽ ነይሩ” ኢሉ። ሰራሕተኛታት ምጥፋእ ሓዊ ሰዓት ሓደ ናይ ለይቲ ናብ ቤት ኣንቶቢ ንጉየን ምስ በጽሑ እቲ ባርዕ ኣዝዩ ተጓሃሂሩ ከም ዝጸንሖምን ምሉእ ንምሉእ ንክቆጻጸርዎ ልዕሊ ሓደ ሰዓት ከም ዝወሰደሎም ተሓቢሩ። ኣንቶን ንጉየን ኣብቲ ገዛ ንበይኑ ዝነብር ዝነበረ ኮይኑ፡ ካብቲ ባርዕ ሳላ እቲ ሕንጻይ ዘበራበሮ ብዘይ ዝኾነ ጉድኣት ከም ዝወጽአ ንፖሊስ ሓቢሩ። እቲ ቀጠልያ ሕብሪ ዘለዎ ሕንጻይ፡ ንኣንቶን ንጉየን ካብ ድቃሱ ንምብርባር ብተደጋጋሚ ‘ኣንቶን’ እናበለ ይጽውዕ ምንባሩ ኢንስፔክትር ምክልኻል ሓደጋታት ኵንስላንድ ካማሮን ቶማስ ገሊጹ። እቲ ኢንስፔክትር ብምስዓብ “እቲ ገዛ ኣብ ውሽጡ ዝኾነ ባርዕ ወይ ትኪ ምስ ዝልዓል ምልክት ዝህብ መሳርሒ ኣለዎ። እዚ ሕንጻይ ግን ቅድሚ እቲ መሳርሒ ድምጺ ምግባሩ እዩ ንዋንኡ ኣተሲኡዎ” ኢሉ።","len":1869}
{"id":"news-50107023","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50107023","title":"ኣብ ርእሰ ከተማ ቺለ እዋን ህጽጽ ግዜ ተኣዊጁ","summary":"ኣብ ርእሰ ከተማ ቺለ ሳንድያጎ፡ ዋጋ ትኬት መንገዲ ባቡር ምስወሰኸ ብዝተላዕለ ናዕቢ፡ ናብ ጐንጺ ብምምርሑ እዋን ህጽጽ ግዜ ተኣዊጁ።","text":"ዝበዝሑ እቶም ናዕበኛታት፡ ናይ ካልኣይ ደረጃን፤ ተማሃሮ ዮኒቨርስትን ኮይኖም፡ ኣብ ንቑጣታት ባቡር ጉድኣት ብምውራድ፤ ሓዊ ብምውላዕን ከምኡ'ውን ተሸከርከርቲ ብምዕጋትን፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ተጓዓዝቲ ብዘይ መጐዓዝያ ተሪፎም ከም ዘለው ተገሊጹ። ብተወሳኺ፤ እቶም ተቃውሞ ዝስምዑ ዝነበሩ ናዕበኛታት ኣእማን ክድርብዩን መኻይ ፖሊስ ከቃጽሉን ቴለቨዥን እታ ሃገር ኣቃሊሓ። ነቶም ናዕበኛታት ንምብታን ፖሊስ እታ ከተማ ዘንብዕ ጋዝ ተጠቒሞም፡ እንተኾነ ግን እቲ ናዕቢ ከቋርጽ ኣይከኣለን። እዚ ዓይነት ዕግርግር ነቲ ኣብታ ሃገር ኣብ መንጎ ድኻታትን ሃብታማት ዘሎ ፍልልይ ኣጉሊሑ ከም ዘርኢ ተዓዘብቲ ይዛረቡ። ከተማ ሳንድያጎ 6 ሚልዮን ህዝቢ ዘለዋ ኮይና፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመት ብሰንኪ ክብሪ ዋጋታትን መነባብሮን ብዙሕ ምዕዝምዝማት ነይሩ። ፕረዚደንት ቺለ ሳባስትያን ፒነራ፡ እዚ ዝተዋጀ እዋን ህጽጽ ግዜ፤ ንውሕሰነት ህዝብን ንብረትን ንምውሓስ ከም ዝተወስደ ሓቢሩ፡ ንሱ፡ ነዚ ጸገም ንፍታሕ'ውን ዝርርብ ክካየድ ጸዊዑ። ዝሓለፈ ወርሒ፡ ብሰንኪ ክብሪ ነዳድን ጸዓትን፡ ትኬት መጓዓዝያ ባቡር ብ 1.17 ክውስኽ ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ። መንግስቲ ቺለ፡ ነቲ ብናዕበኛታት ዝግበር ዘሎ ምዕናው ንብረትን ጐንጽን ኮኒንዎ'ሎ። እቲ ናዕቢ ንምሉእ ለይቲ እዩ ተኻይዱ። ፖሊስ እታ ሃገርን ሓገግቲ ሕግን ድማ ነዚ ናዕቢ ንምቁጽጻር ዘድሊ ስጉምቲ ክወስዱ መንግስቲ ቺለ ኣዘኻኺሩ።","len":1872}
{"id":"news-54520827","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54520827","title":"\"ህዝቢ ብኮሮናቫይረስ ተለኺፉ ዓቕሚ ምጽዋር ከጥሪ ኣለዎ ምባል ዘይሞራላዊ እዩ\" - ውድብ ጥዕና ኣለም","summary":"ዳይሬክተር ትካል ጥዕና ዓለም፡ ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ሰባት በቲ ቫይረስ ክልከፉ ብምፍቃድ፡ ናይ ምጽዋር ዓቕሚ ከማዕብሉ ምግባር (ሀርድ ኢሚዩኒቲ) ዘይሞራላዊ እዩ ኢሉ።","text":"‘ሀርድ ኢሚዩኒቲ’ ዝፍጠር፡ መብዛሕትኡ ሕብረተሰብ ክታበት ረኺቡ ወይከኣ እቲ ሕማም ብብዝሒ ተመሓላሊፉ፡ ሰባት በቲ ቫይረስ ዘይጥቅዕሉ ኣካላዊ ተጻዋርነት ክፈጥሩ እንከለዉ እዩ። ገለ ሰባት፡ ብዘይ ክታበት እቲ ቫይረስ ከምድላዩ ክዝርጋሕ ክፍቀደሉ ከምዘለዎ ክካትዑ ጸኒሖም እዮም። ሓላፊ ትካል ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ግን፡ እዚ ኣካይዳ “ብሳይንስ ኮነ ብስነ-ምግባር፡ ጸገም ዘለዎ እዩ” ኢሉ። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ፡ ኣብ ምሉእ ዓለም ልዕሊ 37 ሚልዮን ሰባት በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ኣለዉ። ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ድማ ሞይቶም። ዛጊድ፡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ክታበታት ኣብ ምምዕባል ይርከቡ፤ ገለ ድማ ፈተነ ጀሚሮም እዮም። እንተኾነ፡ ዓለማዊ ተቐባልነት ዝረኸበ ሓደ’ኳ የለን። ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዝነበሮ ጋዜጣዊ መግለጺ “ሀርድ ኢሚዩኒቲ ዝፍጠር ሰባት ነቲ ቫይረስ ኣቃሊዕኻ ዘይኮነስ፡ ንሰባት ካብ’ቲ ቫይረስ ሓሊኻ እዩ” ኢሉ። ኣብ ታሪኽ፡ ኣሸምባይ ዶ ንኸምዚ ዝኣመሰለ ዓለማዊ ለበዳ፡ ንፎኪስ ለበዳ’ውን እንተኾነ ‘ሕማም ይጋፋሕ’ሞ ተጻዋርነት ክንፈጥር’ ዝብል ኣካይዳ ኣይነበረን ክብል ድማ ተኻቲዑ። ኣብ ብዙሓት ዓድታት ብዝተገበረ ምርመራ፡ 10 ምኢታዊት ህዝቢ ጥራይ እዩ በቲ ቫይረስ ተለኺፉ ዝበለ ዶክተር ቴድሮስ “ቾቪድ-19 ከምድላዩ ክጋፋሕ ምፍቃድ፡ ዘይተደለየ መልከፍትታት፣ ስቓይን ሞትን ምፍቃድ ማለት እዩ” ኢሉ።","len":1873}
{"id":"news-54505001","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54505001","title":"ናይጀርያ ብህዝቢ ንዝተጸልአ ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ ፌደራል በቲና","summary":"መንግስቲ ናይጀርያ፡ ንጭካነ ፖሊስ ብምቅዋም ንዝተወልዐ ህዝባዊ ናዕቢ ስዒቡ፡ ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስ ክብተን ወሲኑ።","text":"ትማሊ ሰንበት ሓያል ህዝባዊ ተቓውሞን ዘይምርግጋእን ነይሩ እቲ 'ሳርስ' - [ስፔሻል ኣንቲ-ሮበሪ ስኳድ] ብዝብል ዝፍለጥ ፍሉይ ጋንታ ጸረ-ፍግሪ (ስርቂ) ብቐጥታ ክብተን ከምዝተወሰነ እዩ መንግስቲ እታ ሃገር ኣፍሊጡ ። ኣንጻር እቲ ፍሉይ ሓይሊ ዝተወልዐ ህዝባዊ ተቓውሞ መበገሲኡ፡ ሓደ ሰብኣይ ብኣባላት ፖሊስ ክቕተል ከሎ ዘርእይ ቪድዮ ክዝርጋሕ ብምኽኣሉ እዩ። ዝተወልዐ ህዝባዊ ተቓውሞ እናጸዓቐ ብምኻዱ ድማ፡ ካብ ናይጀርያ ወጻኢ'ውን ተዘርገሑ። እቲ ውሳነ እንታይ ይብል? ሕጊ ብምጥሓስ፣ ንሰባት ብምስቓይን ብምቕታልን ዝኽሰሱ ኩሎም ኣባላት 'ሳርስ' (ፍሉይ ጋንታ ጸረ-ስርቂ) ከም ሓድሽ ክውደቡ ምዃኖም ተገሊጹ'ሎ። ነቲ ጋንታ ናይ ምትካእ ሓድሽ ምትዕርራይ ድማ ክስርሓሉ ምዃኑ ተሓቢሩ። ዋና ኣዛዚ ፖሊስ እታ ሃገር ከምዘፍለጦ፡ ካብ ውዳበታት ሲቪል ማሕበረሰብን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ዝሳተፉሉ ጉጅለ ምርመራ ተጣይሹ፡ ኣብቶም በቲ ፍሉይ ሓይሊ ተፈጺሞም ዝበሃሉ ጥሕሰታት ምጽራይ ከካይድ እዩ። ፕረዚደንት ሙሓማዱ ቡሃሪ፡ ፖሊስ ዝፍጽሞም ኣረመኒያዊ ተግባራት ንከብቅዕ ዳግመ ምትዕርራይ ከምዝገብርን \"ንዘጥፍኡ ኣባላት ፖሊስ ናብ ፍርዲ ከምዘቕርብን\" ቃል ኣትዩ ነይሩ። ተቃወምቲ ብወገኖም፡ እቲ ፍሉይ ጋንታ ምትዕርራይ ክግበሮ ዘይኮነስ መሊኡ ክፈርስ ይሓቱ። ምኽንያቱ \"እቲ ባህርያት ፖሊስ ንምቕያር ኣቐዲሙ ዝተኣተወ መብጽዓ ውጽኢታዊ ኣይኮነን\" ይብሉ።","len":1875}
{"id":"52696364","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/52696364","title":"ኢትዮጵያ፡ ልዕሊ 57 ሽሕ ምርመራ ኮሮናቫይረስ ኣካይዳ","summary":"ኣብ ኢትዮጵያ፡ ብዝሒ መዓልታዊ ምርመራ ዝበግረሎም ሰባት ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ ክብ እናበለ ይኸይድ ኣሎ።","text":"እዚ ድማ፡ ሚኒሰትሪ ጥዕና ኢትዮጵያ መዓልታዊ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ዝረኣይ እዩ። ሎሚ ዝወጸ መግለጺ ሚሰኒስትሪ ጥዕና ከምዝሕብሮ፡ እታ ሃገር ዛጊድ 57 254 ምርመራታት ኣይዳ ኣላ። ትማሊ ጥራይ ድማ፡ 4225 ቅምሶታት መርሚራ። ካብዚኦም ድማ፡ 11 በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ክትፈሊ ክኢላ እያ። እቶም በቲ ሕማም ዝተትሓዙ ተወሰኽቲ 11 ሰባት፡ ኩሎም ኢትዮጵያውያን እንትኾኑ፡ 5 ተባዕትዮን 6 ደቂ ኣንስትዮን እዮም። እቶም 4 ካብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ እቶም 6 ካብ ክልል ሶማል ከተማ ጅግጅጋ፡ እቲ ሓደ ድማ ካብ ክልል ኣምሓራ ከተማ ኣጣየ ምዃኖም መግለጺ ሚኒስትሪ ጥዕና ኢትዮጵያ ሓቢሩ'ሎ። ኣብ ኢትዮጵያ፡ ክሳብ እዚ እዋን'ዚ ብዝሒ በቲ ቫይረስ ከምዝተትሓዙ ዝተረጋገጸ ሰባት 317 እዩ። 197 ሰባት ድማ ኣብ ሕክምና ኣለዉ። ካብ መንጎ እቶም ኣብ ሕክምና ዘለዉ ድማ፡ ብጽኑዕ ሓሚሙ ኣብ ክፍሊ ጥቡቕ ክትትል ሕክምና ዝግበረሉ ሰብ ከምዘየለ እያ እታ ሃገር እትገልጽ። ዛጊድ ድማ፡ ኣብ ኢትዮጵያ 113 ሰባት ካብቲ ቫይረስ ሓውዮም እዮም። እቲ ለበዳ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ፡ ኢትዮጵያ 5 ሰባት እዮም በቲ ሕማም ሞይቶምዋ። ክልተ ኣብ ኢትዮጵያ በቲ ቫይረስ ተታሒዞም ዝነበሩ ሰባት ድማ ኣብቲ ፈለማ እዋናት፡ ናብ ዓዶም ምምላሶም ዝዝከር እዩ። ኣብዚ እዋን ዘሎ ዓለማዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ እንትረአ፡ ዛጊድ ልዕሊ 4.6 ሚልዮን ሰባት በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ኣለዉ። ልዕሊ 312 ሽሕ ሰባት ድማ ብደረጃ ዓለም፡ በዚ ሕማም ሞይቶም።","len":1877}
{"id":"news-50026268","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50026268","title":"\"ብዙሓት ኣባላትና ተኣሲሮም ሰለዘለዉ ንዐኦም ንምፍታሕ ንንቀሳቐስ ኣለና\" እስክንድር ነጋ","summary":"ፖሊስ ኣድስ ኣበባ ሰንበት ኣብታ ከተማ ዝኻየድ ዝኾነ ሰለማዊ ሰልፊ ይኹን ኣኼባ ከምዘይህሉ ሓቢሩ።","text":"ብዓል ሞያ ፖሊስ ኮሙኒኬሽን ኣዲስ ኣበባ ኮማንደር ፋሲካው ፋንታ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ጽባሕ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ሰለማዊ ሰልፊ ከምዘሎን፡ ብምክንያት እዚ ሰለማዊ ሰልፊ ዝዕጾ መንገድታት ከምዘሎ፡ ስምን ሓለፍትን ኣርማ እቲ ትካልን ብምልጣፍ ዝዝርጋሕ ዘሎ ሓበሬታ ሓሶት ምዃኑ ሓቢሩ። ኮማንደር ፋሲካው ፋንታ ብምስዓብ፡ ሰንበት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝኻድ ዝኾነ ዓይነት ሰለማዊ ሰልፊ ከምዘየሎን ዝዕጾ መንገዲ ከምዘይህሉን ንቢቢሲ ሓቢሩ። ቤት ምኽሪ 'ባለኣደራ ኣዲስ ኣበባ\" ትማሊ ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ሰንበት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሰለማዊ ሰልፊ ንምግባር ሕጋዊ መስፈርቲ ኣማሊኦም፡ ንምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ ሕቶ ምቕራቦም ገሊጾም ነይሮም። ኣብቲ ትማሊ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፡ ሰለማዊ ሰልፊ ንምግባር ዘቕረብዎ ሕቶ እወታውን ኣሉታውን መልሲ ከምዘይተውሃቦ ኣቦ ወንበር እቲ ቤት ምኽሪ ኣቶ እስክንድር ነጋ ድሕሪ ምግላጹ፡ \"እቲ ዘሎ ሕጊ ፍቃድ ንኽንረክብ ዘገድድ ኣይኮነን\" ድሕሪ ምባል \"ስቅ ምባሎም ከምዘተፈቐደ ኢና ንቆጽሮ\" ኢሉ ነይሩ። ኣብዚ ጉዳይ ሓበሬታ ክህበና ዝተወከስናዩ ኣወሃሃዲእቲ ሰለማዊ ሰልፊ፡ ጋዜጤኛ፡ ኣክቲቪስትን ኣቦ ወንበር እቲ ቤት ምኽሪ ኣቶ እስክንድር ነጋ፡ \"ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዝተፈላየ ቦታታት ብዙሓት ኣባላት ተኣሲሮም ስለዘለዉ፡ ንኽፍትሑ ንቀሳቐስ ስለዘለና፡ ኣብዚ ጉዳይ ዝህቦ ርኢቶ የብለይን\" ኢሉ።","len":1878}
{"id":"48034255","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/48034255","title":"መንግስቲ ቻይና ድምር ወለድ ልቓሕ ኢትዮጵያ ሰሪዙ","summary":"ፅባሕ ኣብ ዝጅምር ፎረም 'ቤልት ኤንድ ሮድ' ክሳተፍ ቻይና ዝኣተወ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ምስ ፕረዚደንት ዢ-ጂእ ፒንግን ካልኦት ትካላት እታ ሃገር ብምርኻብ ዘትዩ።","text":"ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ከም ዘፍለጦ፡ መንግስቲ ቻይና ነቲ ክሳብ መወዳእታ 2018 ንዝተዋህለለ ወለድ ዕዳ ሰሪዙ'ሎ። መጠን እቲ ዝተሰረዘ ወለድ ብንፁር እንተዘይተገለፀ'ኳ፡ ቻይና 13.73 ቢልዮን ዶላር እያ ንኢትዮጵያ ትእውዳ። እዚ ድማ ኣብ ኣፍሪቃ ዝበዝሐ ልቓሕ ቻይና ዘለዋ ካልአይቲ ሃገር ይገብራ። መረዳእታ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ጆን ሆፕኪንስ ዝርከብ 'ኢንሺየቲቭ ቻይና ኣፍሪቃ' ከም ዝሕብሮ፡ ኣንጎላ 42.8 ቢልዮን ዶላር ካብ ቻይና ብምውሳድ ኣብ ቅድሚት ትስራዕ። ኬንያ ድማ ብ 9.8 ቢልዮን ኣብ ሳልሳይ ትርከብ። ኢትዮጵያ ንህንፀት መስመር ባቡር ካብ ቻይና ዝተለቀሓቶ ገንዘብ፡ ኣብ ውሽጢ 10 ዓመት ንኽምለስ'ኳ ስምምዕ እንተነበረ፡ እቲ ዕዳ ዝምለሰሉ ግዘ ናብ 30 ዓመት ክናዋሕ ተወሲኑ። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ምሁር ስነ-ቑጠባ ተሾመ ተፈራ \"እቲ ዝተረኸብ ልቓሕ ብዘይኣገባብ ክመሓደር ፀኒሑ\" ብምባል፡ ኣብ ዓቕሚ ምምላስ ዕዳ ዘለዎ ስክፍታ ሓቢሩ። እቶም ንመሳለጢ ፕሮጀክትታትን መሰረተ-ልምዓትን ዝርከቡ ናይ ደገ ሓገዛት ጥቡቕ ክትትል ክግበረሎም ከም ዝግባእ ተዛሪቡ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ኣብ ጉዳይ እታ ኣብ ቻይና ተኣሲራ ዘላ ኢትዮጵያዊት ናዝራዊት ኣበራ ንፕረዚደንት ዢ ጂንፒንግ ከም ዘዘራረብዎም ኤፍቢሲ ፀብፂቡ። ናዝራዊት፡ ኮኬይን ዝተበሃለ ዓይነት ዕፀ-ፋርስ ብናይ 'ሻምፑ' ኣቕሓ ሒዛ ናብ ቻይና ክትኣትው ፈቲና ብዝብል ኣብ ቀይዲ ምእታዋ ይዝከር።","len":1879}
{"id":"news-55786342","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55786342","title":"ባህላዊ መድሓኒት ኮሮናቫይረስ ክተፋልጥ ዝጸንሐት ሚኒስተር በቲ ቫይረስ ተታሒዛ","summary":"ኮሮናቫይረስ ዝከላኸል ዝተባህለ ካብ እጸዋት ዝተሰርሐ ብልቃጥ እተፋልጥ ዝነበረት ሚኒስተር ጥዕና ስሪ ላንካ፡ ብኮሮናቫይረስ ተታሒዛ።","text":"ሚኒስተር ጥዕና ስሪ ላንካ ፓቪርታ ዋንያራችቺ (ጸጋም) እታ ፓቪርታ ዋንያራችቺ ዝተባህለት ሚኒስተር፡ ብዓርቢ ኮሮረናቫይረስ ከምዝተረኸባ እቲ ሚኒስትሪ ንቢቢሲ ገሊጹ። እታ ሚኒስተር፡ ነቲ ብሓደ ደብተራ ዝተሰርሐን ንመዋእል ካብቲ ቫይረስ ከምዝከላኸል ዝገለጾን መድሓኒት እናፋለጠቶ ነይራ። ኣብ ስሪላንካ ዛጊድ 56,076 ሰባት በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ እንትኾን 276 ሰባት ድማ ሞይቶም እዮም፤ ካብ ቀረባ ኣዋርሕ ድማ ቁጽሪ መልክፍቲ ኣብታ ሃገር እናወሰኸ እዩ። ፓቪርታ ዋንያራችቺ ብኮቪድ ዝተለኸፈት ራብዐይቲ ሚኒስተር እያ። ነቲ መድሓኒት ዝወሰደ ካሊእ ሚኒስተር እውን ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን በቲ ቫይረስ ተታሒዙ እዩ። እታ ሚኒስተር ነቲ መድሓኒት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ዝወሰደት ኮይና ሰባት እውን ክጥቀሙ ተበረታትዕ ነይራ። ነቲ መድሓኒት ዝመሃዘ ደብተራ፡ እቲ መድሓኒት ብራእይ ከምዝተገለጸሉ እዩ ዝዛረብ። ዶኳትር እታ ሃገር ነቲ ፈዋሲ ዝተባህለ መድሓኒት ዘይተቀበልዎ እንትኾን፡ ብኣሻሓት ዝቑጽሩ ሰባት ግን እቲ መድሓኒት ንምርካብ ናብታ እቲ ደብተራ ዝነብረላ ገጠር ከምዝተጉዓዙ ወኪና ዜና ኤኤፍፒ ጸብጺቡ። እታ ሚኒስተር ክልተሻብ ተመርሚራ ክልተ ጊዜ እቲ ቫይረስ ዝተረኸባ እንትኾን፡ ንሳን ምስኣ ርክብ ዝነበሮም ሰባት ዓርሶም ከውሽቡ ከምዝተገበረን ተገሊጹ። ስሪላንካ ክታበት ኮሮናቫይረስ ኦክስፎርድ\/ኣስትራዘኔካ ኣብ ህጹጽ እዋን ኣብ ጥቅሚ ክውዕል ኣዚዛ ኣላ።","len":1879}
{"id":"45002780","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/45002780","title":"ስርዓተ ቀብሪ ኢንጂነር ስመኘው በቀለ ትማሊ ተፈፂሙ","summary":"ስርዓተ ቀብሪ ኢንጂነር ስመኘው በቀለ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ኢትዮጵያ ኣብ ዝተረኸቡሉ ትማሊ ተፈፂሙ።","text":"ስርዓተ ቀብሪ ኢንጂነር ስመኘው ኣብ ቤተ ክርስትያን ቅድስት ስላሴ ተፈፂሙ ኣስከሬን ንምስናይ ኣብ ዝተዳለወ ስነ-ስርዓት ኣብ ሞንጎ መናእሰይን ፖሊስን ጎንፂ ከምዝተወለዐ ተፈሊጡ። ካብ ኣደባባይ ናብ ቤተ-ክርስትያን ክኸይድ ዝደለየ እኩብ ህዝቢ ክኸይድ ከምዘይክእል ምስተሓበረሉ እቲ ጎንፂ ከምዝተወለዐን ፖሊስ መንብዒ ጋዝ ከምዝተጠቐመን ኣብቲ ቦታ ዝነበረ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ገሊፁ። ናይ መወዳእታ ቃላት ስመኘው በቀለ መንገድታት ተዓፅዮም ህዝቢ ናብ ቤተ-ክረስትያን ከይኸይድ ዝተገበረሉ ምኽንያት፡ ፖሊስ እኹል ቦታ ከምዘየለ ስለዝሓበረ እዩ። ሓደ ካብ ተሳታፊ ንሪፖርተርና ከምዝገለፀሉ ፖሊስ መንብዒ ጋዝ ናብቲ እኩብ ህዝቢ ተኲሱ። ኣብ ከባቢ ኣደባባይ ኣራት ኪሎ'ውን ተቓውሞ ተላዒሉ ነይሩ። ዳይሬክተር ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ፡ ህዝባዊ ተሳትፎ ህዳሰ ግድብ ኢትዮጵያ፤ ወ\/ሮ ሮማን ገብረስላሴ፡ ኢንጅነር ስመኘው ካብ መንጎ እቶም ቀንዲ ሓርበኛታት ልምዓት ኢትዮጵያ ሓደ እዮም ኢለን፡ ንቢቢሲ። \"ቀንዲ መግለፂ ኢንጂነር ስመኘው ህዝባውን ንዕብየት ሃገር ቆራፅ ኮይኑ ዝሰርሕን ኢለ እየ ዝገልፆ\" ኢለን። \"ኣብ ሃገርና ብዙሓት ጀጋኑ ህይወቶም ሓሊፉ እናተተክኡ መፂኦም እዮም። ሐዚ'ውን እዚ ጅግና ዝጀመሮ ስራሕ ምዝዛም እዩ እቲ ዋና ቁም ነገር\"። ኢንጅነር ስመኘው ቅድም ክብል 'ውን፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ህንፀታት ፍልፍል ሓይሊ መብራህቲ ኤሌክትሪክ ዝተሰተፈ ምዃኑ ይዝረብ።","len":1887}
{"id":"news-53413840","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53413840","title":"ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያውያን ኣብ የመን ከምዝተረስዑ ዓለምለኻዊ ትካል ስደተኛታት ገሊጹ","summary":"ብዓሰርታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ኣብ የመን ተጸጊሞም ከምዘለው ዓለምለኻዊ ትካል ስደተኛታት ገሊጹ።","text":"ዓለምለኻዊ ትካል ስደት [ኣይኦኤም]፡ ኣብ የመን መሰረታዊ ኣገልግሎት ጽሩይ ማይን ሕክምናን ንምርካብ ዝተነፍጎም ኣስታት 14,500 ኢትዮጵያውያን ኣለው ኢሉ። ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ኩሎም ዶባት እታ ሃገር ተዓጽዮም ብምህላዎም፡ ሕጂ ብዙሓት ጸገማት ይገጥሞም ናብ ዘሎ ኣብ ኤደን ናብ ዘለዋ ዞባታት ማሪብ፣ ላሂጅን ሳዓዳን ተገዲዶም ከም ዝኸዱ ሓቢሩ። እቲ ትካል ከም ዝብሎ፡ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ምኽንያት ብምግባር፡ በቲ ቫይረስ ከም ዝተለኸፉ ተቖጺሩ \"መበጀዊ\" መጥቃዕትን ተነጽሎን ኮይኖም ኣለው። \"ኣብታ ሃገር ንዝተርኣየ ለበዳ ኮቪድ-19 ምኽንያት ብምግባር፡ እዞም ኣብ የመን ዘለው ስደተኛታት ኣእምሮኣውን ኣካላውን መጥቃዕቲ በጺሑዎም፡ ኣብ መዳጎኒ ቦታታት ክዳጎኑ ብምግባር ናይ ምንቅስቓስ መሰል ተኸሊኦም ኣገልግሎት ክረኽቡ ኣይክኣሉን\" ይብል። ብዓሰርታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያውያን ኣብ የመን ከምዝተረስዑ ውድብ ሕቡራት ገሊጹ በብዓመቱ፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያን ዝሓሸ ቑጠባዊ ዕድላት ንምርካብ ናብ ሃገራት ኤውሮጳን ማእከላይ ምብራቕን ንምስጋር ናብ የመን ይጉዓዙ። በዚ ምኽንያት ንዝተፈላለዩ ጸገማት ክቃልዑ'ኳ እንተጸንሑ፡ ኣብዚ ዓመት ዝተራእየ ለበዳ ኮቪድ-19 ግን ኩነታቶም ዝኸፍአ ይገብሮ። ዝሓለፈ ዓመት፡ መብዛሕትኦም ኢትዮጵያውያን ዝኾኑ ካብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝመጽኡ 130 ሽሕ ስደተኛታት ኣብ የመን ከም ዝኣተው ዓለምለኸ ትካል ስደት ይገልጽ።","len":1889}
{"id":"news-47823970","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47823970","title":"ኣብ ቻይና ተኣሲራ እትርከብ ናዝራዊት ኣበራ ክሲ ከም ዘይተመስረታ ተገሊፁ","summary":"ወሃቢ ቃል ሚንስትር ጉዳይ ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣይተ ነብያት ጌታቸው \"ምስ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ልዕሊ ኢትዯጵያ ዝቐረበ ክሲ የለን\" ኢሉ።","text":"\"ፍሪ ናዝረዊት\" ዝብል ወፍሪ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ተኸፊቱ ይርከብ ኣብ ኢትዮጵያ ምስ ሞይኦም ብዝተሓሓዝ ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ከም ዘየለዉ ዝገለፀ እቲ ሚንስትር፡ በዚ ምኽንያት ኣብ ዝመፅእ ዓመት ዓለማዊ መዓልቲ ናጽነት ፕረስ ኣብ ኢትዮጵያ ከም ዝኽበር ሓቢሩ። ኣብ ቻይና 'ብምዝውዋር ዕጸ ፋርስ' ተኸሲሳ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተወት ናዝራዊት ኣበራ ብዝምልከት፡ እቲ ሚንስትር ጉዳያ ብቐረባ ይከታተሎ ምህላዉ ኣመልኪቶም። ኣብ ቻይና ኤምባሲ ኢትዯጵያን፡ ቤት ፅሕፈት ቆንስልን ምስ ዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ቻይና ይዘራረቡ ከም ዘለዉ'ውን ገሊፆም። እቲ ቆንስላዊ ቤት ፅሕፈት፡ ናዝራዊት ናብ እትርከበሉ ከተማ ጉዋንዡ ብምኻድ፡ ሰለስተ ግዜ ከም ዝረአያ ብምዝኽኻር፡ ኣብ ዝመፅእ ዘሎ ሰሉስ እውን ክኸድዋ መደብ ከም ዘሎዎም ኣፍሊጡ። \"ዓቃቢ ሕጊ ቻይና ክሳብ ሕጂ ኣብ ልዕሊኣ ክሲ ኣይመስረተን፤ ናዝራዊት ክሲ ከም ዝተመስረታ ዝተዝርገሐ መረዳእታ ጌጋ እዩ\" ኢሉ። ብኻልእ ወገን፡ ኣብ ሃገራት ዓረብ ዝነብሩ ኢትዯጵያውያን ኣመልኪቱ ብዝተሰርሑ ዲፕሎማሲያዊ ንጥፈታት መብርሂ ክህብ እንከሎ፡ መሰል ዜጋታት ኣብ ዝኽበረሎምን እሱራት ዝፍትሑሉን ጉዳያት ስምምዕ ከም ዝተገበረ ተዛሪቡ። ክሳብ ሕጂ ምስ ስዑድያ፣ ቐጠር፣ ዮርዳኖስን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ስምምዕ ተበጺሑ ከም ዘሎ'ውን ኣብሪሁ። ክሳብ ሕጂ ኣስታት 70 ሽሕ ዜጋታት ናብ ሃገሮም ክምለሱ ከም ዝተገበረ'ውን ወሲኹ ሓቢሩ።","len":1891}
{"id":"news-54193427","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54193427","title":"ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ ኣብ ክልል ቤኒሻንጉል ዘሎ ኩነታት ከምዘተሓሳሰቦ ገሊጹ","summary":"ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ዘጋጠመ ናይ ጸጥታ ጸገምን ስዒቡ ዝተፈጠረ ኩነታትን ከምዘተሓሳሰቦ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ ገሊጹ።","text":"እቲ ኮምሽን ሎሚ መዓልቲ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ካብ ወረዳ ቡለን ቀበሌ ኣጳርን ወረዳ ወንበራ ቀበሌ መልካን ዘተሓሳስቡ መረዳእታታት ከምዝበጽሕዎ ኣፍሊጡ። ብኣቆጻጽራ ኣውሮጳ 6 መስከረም 2020ን ካብ 7 ክሳብ 13 መስከረም 2020ን መጥቓዕቲታት ከምዝተፈጸመ ካብ መንግስቲ እቲ ክልል ከምዝረጋገጸ ሓቢሩ። ብውሑድ ክልተ ግዘ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት መጥቃዕቲ ከምዝተፈጸመን ሰባት ከምዝተቐተሉን ካብ ሓደ ዘይመንግስታዊ ትካል ከምዘረጋገጸ እውን መግለጺ እቲ ኮምሽን ኣመልኪቱ። ብተወሳኺ ካብቶም ተፈናቐልቲ እቶም 300 ናብ መረበቶም ከምዝተመለሱ መንግስቲ እቲ ክልል ከምዝገለጸሉ ዝሓበረ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ፤ ፖሊስ ፌደራል፣ ሓይሊታት ፀጥታ እቲ ክልልን መከላኸሊ ሰራዊትን እቲ ከባቢ ንምርግጋዕ ይሰርሑ ከምዘለዉ ገሊጹ። ስለዝኾነ ድማ \"ኣብቲ ክልል ኣብ ልዕሊ ዘይተዓጠቑ ሰላማውያን ሰባት ዝፍጸሙ መጥቃዕቲታት፣ ቅትለትን ምፍንቓልን ሙሉእ ብሙሉእ ይኹንን\" ኢሉ። ቅድሚ ሕዚ ኣብቲ ክልል ተመሳሰልቲ መጥቃዕቲታት ብተደጋጋሚ ከምዝተፈጸሙ ዘዘኻኸረ መግለጺ እቲ ኮምሽን፡ ቅልጡፍ ምጽራይ ተገይሩ ገበነኛታት ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ጸዊዑ። ብተወሳኺ ዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ነቶም ዝተመዛበሉ ናብ ንቡር ህይወቶም ዝምለሱሉ መገዲ ከምቻችዉ ዝጸወዐ መግለጺ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ፡ ኩሎም ናይ ፖለቲካ ጉጅለታት ክላዘቡን ህውከት ካብ ምልዓል ክቑጠቡን ተማሕጺኑ።","len":1895}
{"id":"news-47521078","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47521078","title":"ቻይና ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ሓደጋ ነፋሪት ስዒቡ፡ ብተመሳሰልቲ ነፈርቲ ዝግበር በረራ ኣጊዳ","summary":"ምቁፅፃር ኣቪየሽን ቻይና፡ ናይታ ሃገር መገዲታት ኣየር ንቦይንግ 737 Max 8 ካብ ምጥቃም ክዕቀባ መምርሒ ሂቡ። እዚ ውሳነ ነቲ ኣብ ልዕሊ ተመሳሳሊት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝበፅሐ ሓደጋ ምሕምሻሽ ስዒቡ ዝተወሃበ'ዩ።","text":"ኩለን መገዲታት ኣየር፡ ነታ ዓይነት ነፋሪት ካብ ምጥቃም ክቑጠባ ብትሪ ኣተሓሳሲቡ'ሎ። ነፋሪት መጓዓዝያ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ትማሊ ሰንበት፡ በረራ ካብ ትጅምር ኣብ ውሽጢ ደቓይቕ ብዘጋጠማ ሓደጋ ምሕምሻሽ 157 ሰባት ሞይቶም'ዮም። ኣብ ልዕሊ ቦይንግ 737 ማክስ 8 ዝዓይነተን ነፈርቲ ተመሳሳሊ ሓደጋ ከጋጥም ከሎ፡ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ወርሒ ንኻልኣይ ግዚኡ'ዩ። ሰብ ሞያ እቲ ዓውዲ፡ ኣብ ልዕሊ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ሓደጋ ንኸጋጥም ምኽንያት ዝኾነ ነገር ንምፍላጥ ግዚኡ ገና ከም ዝኾነ 'ኳ እንተሓበሩ፡ ኣብ ዝሓለፈ ጥቅምቲ ኣብ ተመሳሳሊት ነፋሪት መገዲ ኣየር 'ላየን ኤይር' ዘጋጠመ ሓደጋ ግን እቲ ጉዳይ ትኹረት ክስሕብ ገይሩ'ሎ። በቲ ናይ ሽዑ ሓደጋ 189 ሰባት ህይወቶም ከም ዝሓለፈ ይዝከር። ምምሕዳር ሲቪል ኣቪየሽን ቻይና \"ነዞም ክልተ ሓደጋታት ብምርኣይ፡ እሞ ቦይንግ 737 ማክስ 8 ዝዓይነተን ሓደሽቲ ነፈርቲ ክለዓላ ከለዋ ዘጋጠመ፡ ቁሩብ ምምስሳል ዘሎ ይመስል [ኣብ ባህርያት እቲ ሓደጋ]\" ኢሉ። ንኤይር ቻይና ሓዊሱ ካልኦት ናይታ ሃገር መገድታት ኣየር፡ ብውሳነ እቲ ኣቭየሽን ክህሰያ ከም ዝኽእላ ይዝረብ። ኣብ ቻይና ልዕሊ 90 ቦይንግ 737 ማክስ 8 ነፈርቲ ኣብ ኣገልግሎት ዝርከባ ኮይነን፡ ዓይነት እተን ነፈርቲ ናብ በረራ ካብ ዝዋፈራ ሓፂር እዋን እዩ። ኩባንያ ቦይንግ በቲ ሓደጋ \"መሪር ሓዘን\" ከም ዝተሰምዖ ብምግላፅ፡ ኣብ ምርመራ እቲ ሓደጋ ቴክኒካዊ ሓገዝ ዝገብሩ ኣባላት ከም ዝልእኽ ሓቢሩ።","len":1895}
{"id":"news-50245270","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50245270","title":"ታንዛንያዊ ቢልዮነር መሓመድ ደውጂ፡ ጨወይቱ ክቐትልዎ ሓቲቱ ምንባሩ ተዛሪቡ","summary":"ታንዛንያዊ ቢልዮነር መሓመድ ደውጂ ተጨውዩ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ነቶም ዝጨወይቱ ክቐትልዎ ሓቲቱ ከም ዝነበረ ተዛሪቡ።","text":"መሓመድ ደውጂ 1.5 ቢልዮን ዝግመት ሃብቲ ከም ዘለዎ መጽሔት ፋይናንሽያል ይገልጽ መሓመድ፡ ቅድሚ 12 ኣዋርሕ፡ ኣብ ከተማ ዳረሰላም ታንዛንያ ካብ ኣፍደገ ሓደ ሆቴል እዩ ተጨውዩ። ብዛዕባ እቲ ኩነታት ንፈለማ እዋን ንመራኸቢ ብዙሓን ዝተዛረበ መሓመድ፡ ኣዒንቱ ሸፊኖም ከም ዝወሰድዎ ንቢቢሲ ገሊጹ። ንሱ ድሕሪ 10 መዓልቲ ብዘይ ዝኾነ ክፍሊት መበጆ ከም ዝተፈትሐ ይዛረበ። \"ኣዒንተይ ተሸፊኑ'ዩ ነይሩ፤ ብረት ኣብ ርእሰይ ገይሮም የፈራርሑኒ ነይሮም። ኣብ ሓሙሻይ ሻዱሻይ መዓልቲ ዝዓውር ዘለኹ ኮይኑ ተሰሚዑኒ\" ኢሉ ደውጂ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ዕላል። \"እቲ ጨዋዪ 'ክቐትለካ'የ' ብዝዓይነቱ እዩ የጉባዕብዓለይ ነይሩ፤ ኣነውን 'ቅተለኒ' ዝዓይነቱ ይምለሰሉ ነይረ፤ ምኽንያቱ ተወዲኡኒ እዩ ነይሩ\" መሓመድ፡ ሰባት ይደልይዎ ከም ዘለው ይሰምዕ ምንባሩ ገሊጹ። ድሕሪ ምጭዋዩ ድሕሪ ዓሰርተ መዓልትታት ጥቅምቲ 2018፡ ትካሉ ሚቲኤል፡ መሓመድ ብሰላም ናብ ቤቱ ከም ዝተመለሰ ብትዊተር ሓቢሩ። እቶም ጨወይቲ፡ ካብቲ ዝጨወይዎ ሆቴል ብዙሕ ኣብ ዘይረሓቐ ቦታ ሓዲጎምዎ ከም ዝኸዱ መሓመድ ንቢቢሲ ገሊጹ። ብዛዕባ ምኽንያት መጭወይኡ ክሳብ ሕጂ ዝተፈለጠ ነገር የለን። \"ንምንታይ ከም ዝጨወዩኒ ክሳብ ሕጂ ኣይፈልጥን፤ ግና ገንዘብ ዝደለዩ ይመስለኒ። ኣብ መወዳእታ ግና ብዘይ ገንዘብ ሰዲዶምኒ\" ይብል መሓመድ። እቶም ጨወይቲ እቲ ብመራኸቢ ብዙሃን ዝነበረ ጸቕጢ ሓይልዎም ክኸውን ከም ዝኽእል መሓመድ ይግምት።","len":1903}
{"id":"news-50116969","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50116969","title":"ክርስቲና ኮችን ጀሲካ ሜርን፡ ፈላማይ ብደቂኣንስትዮ ጥራይ ዝተገበረ ጉዕዞ-ኣብ-ህዋ ኣካይደን","summary":"ናይ ናሳ ተመራመርቲ ክርስቲና ኮችን ጀሲካ ሜርን፡ ፈላማይ ብደቂኣንስትዮ ጥራይ ዝተገበረ ጉዕዞ-ኣብ-ህዋ (ስፔስዎክ) ኣካይደን።","text":"ክርስቲና ኮችን ጀሲካ ሜርን እተን ተመራመርቲ፡ ካብ ኣብ ዓለማዊ መደብር ምርምር ጠፈር ወጺአን፡ ኣብ ደገ ሸውዓተ ሰዓታት እየን ኣሕሊፈን። ካብቲ መደብር ወጺአን ድማ፡ ኣብ ደጋዊ ክፋል ናይቲ መደብር ዝተበላሸወ ሓደ ናይ ጸዓት ንዋት ተኪአን ተመሊሰን። ክሪስቲና ቅድሚ ሕዚ ኣርባዕተ ተመሳሳሊ ጉዕዞታት ዝገበረት ክትከውን ከላ፡ ጀሲካ ግን ነዚ ጉዕዞ ክትገብር ከላ ንመጀመርያኣ እዩ። ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ነተን ተመራመርቲ ብቪድዮ ደዊሉ እንቋዕ ደስ በለክን ኢሉወን። ንሳተን ድማ \"ንደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ሕልሞም ከግህዱ ንዝሰርሑ ኩሎም ምንቕቓሕ ክንፈጥር ኢና ኢልና ንኣምን\" ክብላ መሊሰናሉ። ክሪስቲና መሃንዲስ ኤሌክትሪክ ክትከውን እንከላ፡ ጀሲካ ድማ ኣብ ማያዊ ስነህይወት ዶክትሬት ዲግሪ ኣለዋ። ብዓርቢ፡ ክልቲአን ተመራመርቲ ናይ ጠፈር ክዳውንተን ተኸዲነን ካብ ዓለማዊ መደብር ምርምር ጠፈር ብምውጻእ፡ ነቲ ዝተበላሸወ ክፋል ሓይሊ ኤሌክትሪክ ተኪአን ተመሊሰን። ካብ መደበር ምርምር ጠፈር ወጺኣ፡ ኣብ ህዋ ጉዕዞ ዝገበረት ፈላመይቲ ጓል ኣነስተይቲ፡ ሩስያዊት ስቬትላና ሳቪትስካያ እያ። ንሳ፡ ኣብ 1984 ካብታ 'ሳልዩት 7' እትበሃል ናይ ሕብረት ሶቭየት ነበር መደብር ምርምር ጠፈር ጠፈር ወጺኣ፡ ኣብ ህዋ ንሰለስተ ሰዓታትን 35 ደቒቕን ጸኒሓ። ኣብ ታሪክ፡ ጉዕዞ-ኣብ-ህዋ ዝገበረ ፈላማይ ሰብ ድማ አሌክሲ ሌኦኖቭ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ 85 ዓመቱ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ እዩ ዓሪፉ።","len":1904}
{"id":"news-49943966","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49943966","title":"ፕረዚደንት ታንዛንያ ተምሃሮ 'ክህረሙ ኣለዎም' ኢሉ","summary":"ፕረዚደንት ታንዛንያ ጆን ማጉፉሊ፡ ንሓደ ኣሕዳሪ ቤት ትምህርቲ 'ሓዊ ኣእትየምሉ' ንዝተብሃሉ ተምሃሮ ዝቐትቐጠ ላዕለዋይ ሓላፊ ሞጒሱ።","text":"እዚ ካብ ፕረዚደንት ናእዳ ዝረኸበ ሓላፊ፡ ኣልበርት ቻላሚላ ዝተብሃለ ኮይኑ ላዕለዋይ ሓላፊ መንግስቲ'ዩ። ንሱ ደው ኢሉ እናርኣየ፡ ተምሃሮ ብኣፍልቦም ደቂሶም ብበትሪ እናተሃረሙ እንከለዉ ዘርኢ ተንቀሳቃሲ ምስሊ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያታት ድሕሪ ምዝርግሑ ኣዘራራቢ ኮይኑ ጸኒሑ እዩ። ፕረዚደንት ጆን ማጉፉሊ ተምሃሮ ክቕጽዑን ክህረሙን ኣለዎም ብዝብል መርገጺኡ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ሕጂ ተምሃራይ ምስ ዝርብሽ ወይ ምስዝብድል፡ መምሃራን ክሳብ ዝኣክሎ ክሃርምዎ ዘፍቕድ ሕጊ ክተኣታታቶ ሓሳብ ኣቕሪቡ ኣሎ። እዚ ፕረዚደንት እቲ ተምሃራይ ምዓስ እዩ ክህረም ዘለዎ ዝብል ሕጊ ተኣልዩ፡ መምሃራን በዲሉ ኣብ ዝበልሉ ንተምሃረይ ክቀጽዑ እዩ ዝጽውዕ ዘሎ። ኣብዚ ሐጂ እዋን ዋላ ርእሰ መምህር ንተማሃራይ ከይሃርም ዝኽልክል ሕጊ'ዩ ዘሎ፡ ተምሃሮ እቲ ዝዓበየ በደል ምስ ዝፍጽሙ እውን ካብ ኣርባዕተ ግዜ ንላዕሊ ክቅጽዑ ከም ዘይብሎም'ዩ እቲ ዘሎ ሕጊ ዝድንግግ። ፕረዚደንት ጆን ማጉፉሊ፡ ቅድሚ ሕጂ 'ተማሃራይ ምህራም ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት'ዩ' ብዝብል ሰራሕተኛታት ካብ ስራሕ ሰጒጕ'ዩ። ፕረዚደንት ጆን ማጉፉሊ፡\"ንኣላሚላን ኣዘራሪበዮ እየ፡ 'ጽቡቕ ገይርካ' ኢለ ናእዳይ ገሊጸሉ\" ኢሉ። ብምስዓብ \"ልቦም ክሳብ ዝጠፍኦም በልዎም፡ እቶም እዚ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላት እዩ ዝበሉ ከኣ፡ ዋጋ ናይዚ ተቃጺሉ ዘሎ ቤት ትምህርቲ ክኸፍሉ ኣለዎም፡ እዚ ቤት ትምህርቲ ድኻ ስድራቤታት ኣዋጺኦም ዘስርሕዎ እዩ\" ኢሉ።","len":1906}
{"id":"news-51329064","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51329064","title":"ዓዲ እንግሊዝ፡ ክልተ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም","summary":"ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ክልተ ሰባት ብኮሮና ቫይረስ ከም ዝተለኸፉ ሰብመዚ ጥዕና ኣረጋጊጾም።","text":"እቶም በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ዓሪፎሙሉ ዝነበሩ ሆቴል እቶም ግዳያት ናይቲ ቫይረስ ካብ ሓደ ስድራቤት ምዃኖም ዝገለጹ እቶም ሰብመዚ፡ ኣብ ከተማ ዮርክ፡ 'ስተይሲቲ' ኣብ ዝተባህለ ሆቴል ከም ዝጸንሑን፡ ሎሚ ዓርቢ ኣብ ዘውግሐ ለይቲ ናብ ሓደ ኣብ ከተማ ኒውካስል ዝርከብ ሆስፒታል ተወሲዶም ኣለዉ። ክልቲኦም ድሕሪ ዝተገበረሎም መርመራ፡ በቲ ቫይረስ ከም ዝተታሕዙ ተረጋጊጹ ክብል ላዕለዋይ ሓላፊ ጥዕና ኢንግላንድ ተዛሪቡ። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ካብታ ምንጪ ናይቲ ቫይረስ ምዃና ትግለጽ ዘላ ቻይናዊት ከተማ ዉሃን ዝወጹ 83 ዜጋታት ብሪጣንያን፡ 27 ወጻእተኛታትን ዝሐዘት ነፋሪት ኣብ ብሪጣንያ ኣትያ'ላ። ኩሎም እዞም ካብ ከተማ ዉሃን ዝኣተዉ ተጓዓዝቲ፡ ን14 መዓልታት ኣብ ዊራል ዝተባህለ ቦታ ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል ተወሺቦም ክጸንሑ ምዃኖም ተፈሊጡ'ሎ። እቲ ለበዳ ቫይረስ፡ ዚጊት ኣብ ቻይና 213 ክቐትል እንከሎ፡ ኣስታት 10 000 ካልኦት'ውን ተለኺፎም ኣለዉ። ኣብ ካልኦት 20 ሃገራት'ውን ኣስታት 100 ሰባት ተለኺፎም ኣለዉ። ላዕለዋይ ሓላፊ ጥዕና ኢንግላንድ፡ ፕሮፌሰር ክሪስ ዊቲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ መንነት ናይቶም በቲ ሕማም ከም ዝተታሕዙ ክልተ ሰባት ተሰቲሩ ክጸንሕ ምዃኑ ገሊጹ። ነቶም ምስቶም ዝተለኽፉ ሰባት ርክብ ዝገበሩ ኩሎም ኣብ ምድላይ ተዋፊሮም ከም ዘለዉ'ውን ጠቒሱ። እቲ ለበዳ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ'ውን ክረአ ከም ዝኽእል ዝተጸበይዎ ምዃኑ ዝገለጸ ፕ\/ር ዊቲ፡ ዘድሊ ምድላዋት ጌሮም ከም ዘለዉ ተዛሪቡ።","len":1910}
{"id":"news-50031859","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50031859","title":"ኣብዪ ኣሕመድ ሽልማት ኖቤል ብምውሳዱ፡ ኣብ ኦሮሚያ ሰልፊ መግለጺ ሓጎስ ተኻይዱ","summary":"ሽልማት ኖቤል ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ምኽንያት ብምግባር፡ ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ኢትዮጵያ ሰልፊ ተኻይዱ።","text":"ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ዝካየድ ዘሎ መግለጺ ሓጎስ ሽልማት ኖቤል ኣብዪ ኣሕመድ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ዝሓለፈ ዓርቢ ሽልማት ኖቤል ሰላም 2019 ብምዕዋቱ፡ ኣስታት 20 ኣብ ዝኾና ከተማታት ክልል ኦሮሚያ፡ መግለጺ ሓጎስ ሰልፍታት ተኻይዱ። ኣብ ምምሕዳር ከተማታት ጅግጅጋን ድሬዳዋን'ውን ተመሳሳሊ ሰልፊ ከም ዝተኻየደ ይግለጽ። ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ዲሞክራሲያዊ ፓርቲ ኦሮሞ ኣቶ ኣዲሱ ኣረጋ፡ ስእሊ ኣብ 19 ከተማታት ናይ ዝተኻየዱ ሰልፍታት ኣብ ፌስቡክ ጠቂዑ። ወሊሶ፣ ጅማ፣ ኣጋሮ፣ በደሌ፣ መቱ፣ ጊንጪ፣ ኣምቦ፣ ነቀምቴ፣ ኣዳማ፣ ዱከም፣ ባቱ፣ ሻሸመኔ፡ ጉጂ፣ ነገሌ ቦረና፣ ቡሌ ሆራ፣ ሱሉልታ፣ ለገጣፎ ለገዳዲ፣ ፊቼ ከምኡ'ውን፡ ኣብ ምዕራብን ምብራቕን ሃረርጌ ዝርከባ ብርክት ዝበላ ከተማታት፡ ገለ ካብተን ሰልፊ ዝተኻየደለን ከተማታት'የን። ሽልማት ኖቤል ሰላም እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ወግዓዊ ምስ ኮነ፡ ነዚ ንምድጋፍን ሓጎስካ ንምግላጽን ሰልፊ ክካየድ ኣለዎ ዝብል ጎስጓስ ብማሕበራዊ መራኸቢታት ክካየድ ጀሚሩ ነይሩ። ኣብ ከተማ ጅማ ይካየድ ኣብ ዘሎ ሰልፊ ዝተሳተፈ መንእሰይ፡ \"ኣብ ናይ ሓጎስ ሰልፊ ኢና ዘለና። ከተማ ጅማ ኣብ ፍሉይ ስምዒት ኣላ\" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ብኻልእ ወገን፡ ኣብ ሻሸመኔ ኣብ ዝተኻየደ ተመሳሳሊ ሰልፊ ተሳታፊ ዝኾኑ ነባሪ ናይታ ከተማ፡ እቶም ሰልፈኛታት ሓጎሶም ካብ ምግላጽ ብተወሳኺ፡ መንግስቲ ኣብ ከባቢታት ወለጋን ጉጂን ጸጥታ ከስፍን ሓቲቶም ኢሎም።","len":1912}
{"id":"news-43429856","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43429856","title":"ፕሬዚደንት-ነበር ሙጋበ ንሕጋውነት ሓድሽ መራሒ ዚምባብዌ በዲሁ","summary":"ወዲ 94 ዓመት ፕሬዚደንት ዚምባብዌ ነበር፡ ሮበርት ሙጋበ ካብ ስልጣኑ ካብ ዝእለ ንድሓር ንፈለማ እዋን ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መሕተት ዝያዳ ብዛዕባ'ቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝተኻየደ ዘይሕጋዊ \"ዕልዋ መንግስትን\" ክሕደትን ኢዩ ኣተኲሩ ዝመደረ።","text":"ልዕሊ ኹሉ ሙጋበ ብዛዕባ'ቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝተኻየደ ዕልዋ መንግስቲ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ \"እቲ ዝተኻየደ ዘሕፍር ዕልዋ ናብ ንቡር ክንመልሶ ኣሎና\" ኢሉ። ህዝቢ ዚምባብዌ ግና ብዙሕ ኣይክቕበልዎን ኢዮም። \"ሕጂ እቲ ርጉምን ጨካንን መላኺ ናይ ህዝቢ ምድንጋጽ ይሓትት ኣሎ። ንመን ከደናግር ኢዩ\" ኢሉ ትሬቮር ኑኩቤ፡ ናይ ጋዜጣ ኣሕታሚ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ። \"እዚ ሰብ'ዚ ሂወትና አዕንዩ፡ ኣሽሓት ቀቲሉ፡ ሕጂ ድማ ኣብተን ዝኣገደን ናይ ወጻኢ ማዕከናት ዜና ቀሪቡ ኣብቲ ናይ ስልጣን ናይ ምስግጋር መስርሕ ክዕደምን ጠሊቡ\" ኢሉ እቲ ፍሉጥ ጎስጉሲ፡ ፓስተር ኤቫንስ ማዋሪሪ ኣብ ፌስቡኩ። ህዝቢታት ዚምባብዌ ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ኣዝዩ ኣገዳሲ ጉዳያት ኢዮም ተጸሚዶም ዘለው። ፕሬዚደንት ምናንጋግዋ ንህዝቢ ዙምባቤ መፅባዓታት ኣትዮም ኩሉ ተስፍኦም ድማ ፕሬዚደንት ምናንጋግዋ ነቲ ዝገበሮ መብጽዓታት - ቁጠባዊ ምሕዋይ፡ ናይ ወጻኢ ኣውፈርቲ ምዕዳም፡ ደሞዝ ኣብ ግዚኡ ምኽፋልን ዝብል ብምትግባር ነታ ኣብ ሓደ እዋን ብልጽግቲ ዝነበረት ሃገር ብኽልተ ኣእጋራ ደው ከምትብል ምግባር ኢዩ። እንተኾነ እቲ ብጽምዋ ዝተበልዐ ሙጋበ፡ ዚምባብዌ ናብ ቅዋማዊ ስርዓት ንምምላስ ክሕግዝ ቅሩብነቱ ገሊጹ። ግን \"ኣብቲ ኪግበር ዝኾነ ዝርርብ ብስርዓት ክዕደም ኣሎኒ\" ድማ ኢሉ። እንተኾነ እቶም በጻሕቲ ጋዜጠኛታት ካብቲ ኩሉ ሙጋበ ዝበሎ \"ኣብዚ እዋን፡ ኣነ ኣዝየ ተነጺለ ኢየ ዘለኹ\"፡ ትብል እዮም ብቐሊሉ ዝተረድእዋ።","len":1916}
{"id":"news-52000921","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52000921","title":"ኤርትራ፡ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ልዕሊ 10 ሰብ ከይእከብ ከልኪላ","summary":"ዛጊት ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፈ ሓደሰብ ከምዝረኸበት ዘረጋገጸት ኤርትራ፡ ለበዳ እቲ ሕማም ንምዕጋት ልዕሊ 10 ሰብ ከይእከብ ከልኪላ።","text":"ሚኒስትሪ ጥዕና ኤርትራ፡ ኩሉ ሰብ ኣብቲ ዝነብረሉ ከተማ ኮነ ገጠር ኣገደስቲ ዘይኮኑ ምንቅስቓሳት ከወግድ፡ ናብ ካልእ ቦታታት እታ ሃገር ከይጓዓዝ ውሳነ ከምዝሓለፈ ኣብቲ ሎሚ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ። ብተወሳኺ፡ ኣገዳስን ህጹጽን እንተዘይኮይኑ ሰባት ብኣውቶቡስን ታክስን ክጓዓዙ የብሎምን ክብል እቲ መግለጺ ጠቒሱ። ልዕሊ 10 ሰብ ዝእከበሎም ህዝባዊ ኣኼባታት፡ ከምኡ'ውን ማሕበራዊ ንጥፈታት (ከም መርዓ፣ ቀብሪ፣ ሓዘንን ጥምቀትን) ተኸልኪሉ ኣሎ። ኩሉ ሰብ ድማ፡ ጸሎትን ካልእ ሃይማኖታዊ ስርዓተ ኣምልኾን ኣብ ገዝኡ ኮይኑ ክፍጽም ከምዘለዎ ድማ እቲ መምርሒ የብርህ። ኣብ ካልኦት ሃገራት ዝነብሩ ኤርትራውያን ድማ፡ ኣብ ዘለውዎ ጥንቃቐታት ክገብሩን ናብ ኤርትራ ጉዕዞ ካብ ምግባር ክቑጠቡን ኣለዎም ኢሉ። ሲነማን ኣብያተ ለይታዊ-ትልሂትን ዕጹዋት ክኾኑ'ውን እቲ መምርሒ ኣዚዙ። ነዚ ተበሊጾም፡ ኣብ ልዕሊ ወሰኽ ዋጋ ዝገብሩን ኣቑሑ ዝሓብኡን ነጋዶ ድማ፡ ተሪር ስጉምትታት ከምዝውሰድ መንግስቲ ኤርትራ ገሊጹ'ሎ። ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም፡ ኣብ ኖርወይ መንበሪ ፍቃድ ዘለዎን ብዱባይ ኣቢሉ ንመዕርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ዝኣተወን ወዲ 39 ዓመት ኤርትራዊ፡ በቲ ሕማም ከምዝተለኸፈ ኣረጋጊጻ እያ። ሚኒስትሪ ጥዕና ኤርትራ ሎሚ ሰኑይ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ እቲ በቲ ሕማም ዝተለኸፈ ሰብ፡ ኣድላዪ ሕክምና ይግበረሉ ምህላዉን፡ ኣብታ ንሱ ዝመጸላ ነፋሪት ዝነበሩ ተጉዓዝቲ ድማ ከምዝተወሸቡን ገሊጹ።","len":1919}
{"id":"news-55344402","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55344402","title":"ምርምር ህዋ፡ ቻይና ናብ ወርሒ ዝለኣኸታ መንኮርኮር ቅምሶ ሓመድን እምንን ሒዛ ተመሊሳ","summary":"ቻይና ካብ ወርሒ ቅምሶ ሓመድን እምንን ሒዛ ንኽትመጽእ ዝለኣኸታ መንኮርኮር ዕላምኣ ኣዕዊታ ከም ዝተመለሰት ተገሊጹ።","text":"'ቻንግ ኢ-5' ዝብል መጸውዒ ዝተወሃባ መንኮርኩር ብ24 ሕዳር'ያ ናብ ወርሒ ተላኢኻ። እታ ተመሳሳሊ ዕላማ ሒዛ ንመወዳእታ ጊዜ ናብ ወርሒ ዝተለኣኸት መንኮርኮር ቅድሚ 40 ዓመታት ብሩስያ ዝተወንጨፈት ምንባራ ኣብ ታሪኽ ይዝከር። ነቲ ሕዚ ዝተዓወተ ጉዕዞ ስዒቡ ድማ ቻይና ካብ ኣሜሪካን ሩስያን ቀጺላ ቅምሶ ሓመድን እምንን ካብ ወርሒ ክተምጽእ ዝኸኣለት ሳልሰይቲ ሃገር ኮይና'ላ። ቻይና ነዚ ክተዐውት ምኽኣላ፤ ኣብ ምርምር ሳይንስ ህዋ ንዝበጽሓትሉ ደረጃ ንዓለም ከተርእይ ዓብዪ ዕድል ዝፈጥረላ እዩ። እታ ናብ ወርሒ በጺሓ ዝተመለሰት መንኮርኮር ናብ መሬት ክትዓልብ ከላ ብዙሓት ሰብሞያ ከምዝተቐበልዋ ተፈሊጡ። ካብ ወርሒ ድማ ካብ 2 ክሳብ 4 ኪሎ ግራም ዝምዘን ሓመድን ስብርባር ኣኻውሕን ሒዛ ከምዝተመለሰት ይግመት። እታ ቻንግ-5 ዝብል ስያመ ዝተወሃበ መንኮርኮር፤ ስያመኣ ካብ ጥንታውያን ኣማልኽቲ ወርሒ ዝተወሰደ እዩ። እቲ ሒዛቶ ዝተመለሰት ሓመድን እምንን ድማ ክሳብ ሎሚ ካብ ዘይተዳህሰሰ ክፋል ወርሒ ዝተረኸበ ምዃኑ ተገሊጹ። ኣብቲ ብ1976 ብሩስያ ዝተኸየደ ምውንጫፍ መንኮርኮር 170 ግራም ስብርባር እምኒ ጥራይ ምምጻእ ከምዝተኽኣለ ይግለጽ። እቲ ካብ ወርሒ ዝመጽእ ሓመድን ስብርባር እምንን ብዛዕባ ወርሒ ንምግንዛብን ኣብ መጻኢ ናብ ወርሒ ክግብሩ ዝሕሰቡ መገሻታት ቅልል ዝበሉ ንምግባርን ከምዝሕግዝ ሰብሞያ ቻይና ይገልጹ። እቲ ዝተወሰደ ቅምሶታት ድማ ልዕሊ ሰለስተ ቢልዮን ዓመታት ከምዘቑጸረ ይግመት።","len":1921}
{"id":"51648536","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/51648536","title":"ጥዕና፡ ኣብ ትግራይ 48 ሰባት ብሕማም ንፍዮ ተጠቒዖም","summary":"ኣብ ትግራይ ኣብ ወረዳ ኣስገደ-ፅምብላ ሕማም ንፍዮ ተራእዩ ኣሎ።","text":"ክታበት ንፍዮ በቲ ሕማም 5 ህፃውንቲ ዝርከብዎም 48 ሰባት ብንፍዮ ከም ዝተጠቕዑ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ንቢቢሲ ገሊፁ። ዛጊድ ግን በቲ ሕማም ዝሞተ ሰብ የለን። ኣብ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ፡ ሓላፊ ክፍሊ ምእላይ ሓደጋታት ጥዕና ሕብረተሰብ ኣይተ ሳሙኤል ኣረጋይ፡ ኣብ ትግራይ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ሕማም ንፍዮ ተራእዩ ከም ዝነበረን ብእዋኑ ምክልኻል ከም ዝተኻኣለን ገሊፆም። ኣብ ተምሃሮ ዩኒቨርሲታት ኣኽሱምን መቐለን ስለ ዝተርኣየ እኹል ክታበት ከም ዝተወሃበ እቶም ሓላፊ ይገልፁ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣኽሱም 8000 ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ካምፓስ መለስ ዜናዊ ድማ 5000 ተምሃሮ ተኸቲቦም። ቅድሚ ክልተ ሰሙን ድማ ምልክታት ለበዳ ንፍዮ ኣብ ኣርባዕተ ጣብያታት ወረዳ ኣስገደ-ፅምብላ ከምተራኣየን ን5 ህፃውንቲ ሓዊሱ 48 ሰባት በቲ ሕማም ከምዝተጠቕዑን ኣይተ ሳሙኤል ተዛሪቦም። \"ብዝተማለአ ሽፋን ክታበት: ትግራይ ካብ ኣዲስ ኣበባን ድሬዳዋን ቀጺላ ከም ትርከብ ብመጽናዕቲ ተረጋጊጹ እዩ። እቲ ሕማም ብብዝሒ ኣብ ዓበይቲ ሰባት ዝተርኣየሉ ምኽንያት ድማ፡ ቅድሚ 20 ዓመታት ኣብ ዝተውሃበ ሽፋን ክታበት ክፍተት ምንባሩ ዘመላኽት እዩ። ኣብ ትሕቲ 5 ዓመት ዕድመ ህጻናት እንድሕር ተራእዩ ድኽመት ሽፋን ክታበት ከም ዘለና እዩ ዘረድአና\" ኢሎም ኣይተ ሳሙኤል ኣረጋይ። ነቲ ለበዳ ንምቁጽጻር፡ ኣብቶም ዝቕፅሉ ሰለስተ መዓልቲታት ኣብ ኣስገደ-ፅምብላ ዝተማለአ ክታበት ንምሃብ ምስንዳእ ከም ዝተወገነ ድማ እቶም ሓላፊ ተዛሪቦም።","len":1922}
{"id":"news-48339879","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48339879","title":"ኣብ ቀላይ ኣልበርት ጃልባ ብምጥሓላ ብውሕዱ 7 ሰባት ሞይቶም","summary":"ትማሊ ሰንበት ኣብ ምዕራባዊ ኡጋንዳ ብዘጋጠመ ናይ ጃልባ ምጥሓል ሓደጋ፡ ሸውዓተ ሰባት ምምዋቶም ክረጋገጽ እንከሎ፡ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ካልኦት ሃለዋቶም ዛጊት ኣይተፈልጠን።","text":"ኣብ 2016 ብተመሳሳሊ ሓደጋ ኣስታት 30 ተጻወቲን ደገፍቶምን ኣብ ቀላይ ኣልበርት ሞይቶም እታ ጃልባ ልዕሊ 50 ዝኾኑ ተጻወቲ ኩዕሶ እግርን ደገፍትን ሒዛ ካብቲ ኣብ ምዕራባዊ ክፋል እታ ሃገር ዝርከብ ወረዳ ሆይማ ናብ ሩንጋ እናተጓዕዘት እንከላ'ዩ እቲ ሓደጋ ኣጋጢሙ። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ልዕሊ ዓቕማ ምጽዓናን ሕማቕ ኩነታት ኣየርን ከም ዝኾነ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ተዛሪቦም። ኣብ 2016 ብተመሳሳሊ ሓደጋ ኣስታት 30 ተጻወትን ደገፍቶምን ኣብ ቀላይ ኣልበርት ከም ዝሞቱ ይዝከር። እቶም ተጓዓዝቲ፡ ንሕውነታዊ ግጥማት ክልተ ናይቲ ከባቢ ጋንታት ንምስታፍ'ዮም ናብ ሉንጋ ዝጓዓዙ ነይሮም። ኣፈኛ ፓሊስ ከም ዝሓበሮ፡ እቲ ሓደጋ ምስ ኣጋጠመ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰዓት፡ ገፈፍቲ ዓሳ ናብ ቦታ ሓደጋ ቀልጢፎም ብምኻድ 32 ሰባት ከድሕኑ ኪኢሎም። ብድሕሪኡ ፓሊስን ማሪን ኣሃዱ ሰራዊት እታ ሃገርን ናብቲ ቦታ ብምብጻሕ፡ ጠለቕቲ ኣብ ዘካየድዎ ድልያ ሬሳ ናይ 7 ሰባት ከም ዘውጽኡ፡ ወኪል ቢቢሲ ዲር ጂን ካብ ካምፓላ ሓቢራ። ኣብ 2015'ውን ክልተ ናብ ዲ.ሪ.ኮንጎ ዝምለሱ ዝነበሩ ስደተኛታት ዝጸዓና ጃላቡ ኣብ ቀላይ ኣልበርት ብምጥሓለን፡ ብውሕዱ 109 ሰባት ከም ዝሞቱ ተረጋጊጹ'ዩ። ጠንቂ ናይዚ ብቐጻሊ ዘጋጥም ሓደጋታት፡ ልዕሊ ዝግባእ ምጽዓን ኩታት ኣየር ምዃኑን ጸብጻባት ይሕብሩ። ኣብ ርእሲ'ውን፡ ወነንቲ ጃላቡ ዋላኳ ናይ ሂወት መድሕን ዝኾነ ጃኬት (ላይፍ ጃኬት) ዝሕዙ እንተኾኑ፡ ዝኣረገን ዘይሰርሕን ብምዃኑ ሂወት ተጓዓዝቲ ንሓደጋ ክቃላዕ ይረአ።","len":1930}
{"id":"news-48782546","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48782546","title":"ሰራዊት መንግስቲ ሊብያ ስትራተጂካዊት ከተማ ጋርያን ተቖጻጺሩ","summary":"ዓለምለኻዊ ኣፍልጦ ዝረኸበ መንግስተቲ ሊብያ፡ ድሕሪ ጽዕጽዕ ኵናት ንስተራተጂካዊት ከተማ ጋርያን ዳግም ከም ዝተቖጻጸራ ሓቢሩ።","text":"እቶመ ብጀነራል ካሊፋ ሃፍታር ዝምርሑ ተቃወምቲ ሓይልታት ናብ ትሪቡሊ ኸጥቕዑ፡ ንጋርያን፡ ከም ቀንዲ መዓስከር'ዮም ዝጥቐሙላ ነይሮም። ምትሓዝ ከተማ ጋርያን ብወገን ጀነራል ካሊፋ ሃፍታር ክሳብ ሕጂ መግለጺ ኣይተውሃበሉን ኣሎ። ሊብያ፡ መራሒኣ ዝነበረ መሓመር ጋዳፊ ኣብ 2011 ተቐቲሉ ካብ ስልጣን ካብ ዝእለ ብኵናት ሕድሕድ ኣብ ምሕማስ'ያ ትርከብ። ብጀነራል ካሊፋ ሃፍታር ዝመራሕ ተቃዋሚ ሓይሊ፡ ካብ መጀመርታ እዚ ዓመት ኣትሒዙ ኣብ ልዕሊ እቲ ዓለምለኻዊ ኣፍልጦ ረኺቡ ዘሎ ብቀዳማይ ሚኒስተር ፋየዝ ኣል ሴራ ዘምራሕ መንግስቲ መጥቓዕቲ ካብ ዝጅመር ብዓሰርተታት ዝኾኑ ልብያውያን ሞይቶም እዮም። ጀነራል ካሊፋ ሃፍታር እዛ ኣብ ደቡብ ትሪፖሊ እትርከብ ከተማ ጋርያን ኣብ መጀመርታ ወርሒ ሚያዝያ እያ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር እዞም ተቃወምቲ ሓይልታት ኣትያ። ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ንሮይተርስ ከም ዝሓበርዎ፡ ሰራዊት መንግስቲ ሊብያ ብኣየር ዝተሰነየ ሓያል መጥቃዕቲ ብምፍናው'ዩ ነዛ ከማ ብሮቡዕ ተቖጻጺርዋ። ኣብ ማሕበረዊ መራኸቢታት'ውን ሰራዊት ሊብያ ናብ ከተማ ጋርያን ኣናኣተዉ ዘርኢ ስእሊ ብብዝሒ ተዘርጊሑ ኣሎ። ወሃቢ ቃል መንግስቲ ሊብያ ንኤኤፍፒ ከም ዝሓብሮ፡ ዳግማይ ምቁጽጻር ከተማ ጋርያን፡ ጸላዊ ዓወት'ዩ ብምባል፡ ምውዳቕን ምብትታንን ጀነራል ካሊፋ ሃፍታር ዘአንፍት'ዩ ኢሉ። ጀነራል ካሊፍ ሃፍታር፡ ኣብ ምብራቕ ሊብያ ዓሪዱ፡ ንሱን ደገፍቱን ኣንጻር ግብረ ሽበራ ይቃለሱ ከም ዘለዉ'ዩ ዝማጎት።","len":1930}
{"id":"news-56896224","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56896224","title":"ቀይሕ ባሕሪ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ዝጸንሑ 97 ግብጻውያን ገፈፍቲ ዓሳ ከምዝተፈትሑ ተገሊጹ","summary":"ኣስታት 100 ኣብ ኤርትራ ተኣሲሮም ዝጸንሑ ግብጻውያን ገፈፍቲ ዓሳ ከምዝተፈትሑ ማዕከናት ዜና ግብጺ ሓቢረን።","text":"እቶም ትማሊ ሰንበት ናብ ሃገሮም ዝተመልሱ ገፈፍቲ ዓሳ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ምዃኖም እቶም ጸብጻባት ጠቒሶም። ጠንቂ ማእሰርቶም ኣብ ማያት ኤርትራ ክገፉ ብምርካቦም'ዩ ተባሂሉ። ይኹን እምበር፡ ኤርትራ ብዛዕባ ማእሰርቶም ይኹን ምፍትሖም ዝሃበቶ ወግዓዊ ሓበሬታ የለን። ኣል-ኣሕራም ዝተባህለት ሓውሲ-መንግስታዊት ጋዜጣ ኣብ ዘውጽኣቶ ጸብጻብ፡ \"ኣብ ኤርትራ ተኣሲሮም ዝጸንሑ ኣስታት 100 ግብጻውያን ገፈፍቲ ዓሳ፡ ብሰንበት ናብ ሃገሮም ተመሊሶም\" ክብል፡ ንሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ብምጥቃስ ሓቢሩ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሳምሕ ሽኩሪ ምስ ኤርትራዊ መዘናኡ ዑስማን ሳልሕ ብቴለፎን ምርኻቡን፡ ንምፍትሖም ንኣዋርሕ ዝወሰደ ዲፕሎማስያዊ ጻዕርታት ክካየድ ምጽንሑ'ውን ጠቒሱ። 'ኢጂፕት ኢንድፐንደንት' ዝተባህለ ናይ መርበብ ማዕከን ዜና ብወገኑ፡ እቶም ገፈፍቲ ዓሳ ኣብ ሰለስተ ጀላቡ ብምዃን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ፡ ኣብ ክሊ ማያት ኤርትራ ክገፉ ከምዝተታሕዙ ገሊጹ። \"ስድራቤታት እቶም ገፈፍቲ ዓሳ፡ ንምፍትሖም ሓደ ህዝባዊ ሽማገለ ብምቛም፡ ንኩሎም ዝምልከቶም ሰብመዚ ረኺቦሞም\" ክብል'ውን ንሓደ ጠበቓ ብምጥቃስ ጸብጺቡ። ኣብ ኣስመራ ዝርከብ ኤምባሲ ግብጺ ኣብቲ ንምፍትሖም ዝተገብረ ጻዕርታት ተራ ከምዝነበሮ'ውን እቶም ማዕከናት ዜና ሓቢሮም። ገፈፍቲ ዓሳ ግብጺ፡ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ካብ ክሊ ማያት ሃገሮም ወጻኢ ክገፉ ተረኺቦም ክእሰሩ እዚ ናይ ፈለማ እዋን ኣይኮነን።","len":1934}
{"id":"news-44523745","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44523745","title":"ነቐፊት ፕረሲደንት ርዋንዳ፡ ንብረታ ብጨረታ ተሸይጡ","summary":"ኣብ ቤት ማእሰርቲ ተዳጒና ትርከብ ነቓፊት ፕረስደንት ርዋንዳ ፖል ካጋመ ንብረታ ብሰብ ስልጣን ርዋንደ ብጨረታ ሸይጦሞ።","text":"ዲያና ሩጋራ ኣብ ዝሓለፈ ፕረስደንታዊ መረፃ ከይትሳፍ ከምዝተኸልከትን፤ ድሕሪ መረፃ ናዕቢ ከተለዓዕል ፈተና ብዝብል ክሲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተወት ይፍለጥ። ኣታዊ ውሽጢ ሃገር ርዋንዳ ዘይከፈለቶ 7 ዶላር ሚልዮን ግብሪ ከመልሱ ካብ ናይ ስድራኣ ትካል ትምባኾ ማሽናት ወጋ 2 ሚልዮን ዶላር ከምዝሸጡ ተፈሊጡ። ስድርኣ ከምዝሓበርዎ እቲ ጨረታን ክስን ፖለቲካዊ ድርኪት ከምዘለዎ'ዩ። ኣቕድም ኣቢሉ ኣብ ዝተገብረ ጨረታ ካብ ውዱእ ፍርያት ትምባኾ 595 ሚልዮን ዶላር ኣታዊ ከምዝገሩ ይፍለጥ። ዲያና ሩጋራ ፍልጥቲ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ተጣባቂት ከምዝኮነትን፡ ፀገማ ንፕረስደንታዊ ጀ መረፃ ክትወዳደር ምስ ወሰነት ከምዝጀመረ ስድራኣ ሓቢሮም። ኣብቲ ዝተኻየደ ፕረስደንታዊ ምርጫ ብይሕጋዊ ናይ ምርጫ ፈርማ ኣኪባ ተባሂላ መርመርቲ ካብቲ ከይዲ ከምዝትረፍዋ ዝዝከር'ዩ። ንሳ ኩሉ ዘድሊ ቅጥዒ ኣማሊኣ ብምባል ነቲ ከሲ ነጺጋቶ ነይራ። ዲያና ሩጋራ ምስ ኣዲኣ ኣብ መስከረም 2017 ኣብ ርእስ ከተማ ኪጋሊ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተወት ዝዝከር'ዩ። ኣዲኣውን \"ናዕቢ ከተለዓዕል ፈቲና\" ብዝብል ክሲ ተኸሲሳ ትርከብ። ፕረስደንት ርዋንዳ ፖል ካጋመ ኣብቲ ዝተኻየደ ምርጫ 98.63% ድምጺ ብምርካብ ከምዝተዓወተ ዝዝከር'ዩ። ፖል ካጋመ ድሕሪ እቲ ኣብ 1994 ሂወት 800,000 ሰባት ዝቀዘፈ ዓሌታዊ ጎንፂ ቁጠባዊ ርግኣት ብምምጻእ ይምጎስ'ዩ። እነተኮነ ግን ተጣበቕቲ መሰላት፡ ንተጻረርቱ ጨፍሊቑ ብምሓዝን ንናጻ መድያታት ልጓም ብምግባርን ይኸስዎ።","len":1934}
{"id":"46287524","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/46287524","title":"ኤርትራ፡ ኣብ ቅድድም ብሽክሌታ ዋንጫ ኣፍሪቃ ብክልቲኡ ጾታታት ተዓዊታ","summary":"ኤርትራ ኣብቲ ሎሚ ኣብ ሰዓታት ድሕረ ቀትሪ ዝጀመረ ፈላሚ ኣህጉራዊ ውድድር ዋንጫ ቅድድም ብሽክለታ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ናይ ግዜ ናይ ጋንታ ውድድር ብክልቲኡ ጾታታት ወርቂ መዳልያ ረኺባ።","text":"ኣብ ውድድር ግዜ ደቂ ተባዕትዮ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ቀዳመይቲ ፡ ርዋንዳ ክልኣይቲ ኢትዪጰያ ሳለሰይቲ ብምኳን ውድድረን ዛዚመን ኣብ ውድድር ግዜ ( ክሮኖሜተር ) ጋንታ ደቂ ተባዕትዮ፡ ሃገራውያን ጋንታታት ርዋንዳን ኢትዮጵያን ንኤርትራ ተኸቲለን ካልኣይትን ሳልሰይትን ኮይነን ውድድረን ዛዚመን። ኣብ ውድድር ግዜ ጋንታ ደቂ ኣንስትዮ'ውን ሃገራውያን ጋንታታት ኢትዮጰያን ደቡብ ኣፍሪቓን ንኤርትራ ስዒበን ካልኣይትን ሳልሰይትን ኮይነን ውድድረን ዛዚመን። ዋንጫ ቅድድም ብሽክለታ ኣፍሪቃ ካብ ሎሚ ረቡዕ ዕለት 21 ሕዳር ክሳብ ሰንበት 25 ሕዳር 2018 ኣብ ኣስመራ ክካየድ። እዚ ውድድር፡ ብምትሕብባር ፌደሬሽን ብሽክሌታ ኤርትራን ኮንፈደሬሽን ብሽክሌታ ኣፍሪቃን ዝዳሎ ኮይኑ፡ ኤርትራ ነዚ ኣህጉራዊ ውድድር ንፈላማ ተአንግዶ ከም ዘላ ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ገሊጹ። ኣብ ውድድር ግዜ ደቂ ኣንስትዮ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ቀዳመይቲ ፡ ኢትዮጵያ ክልኣይቲ ደቡብ ኣፍሪቓ ሳልሰይቲ ብምኳን ውድድረን ዛዚመን እዚ ብኽልቲኡ ጾታ ዝካየድ ውድድር ተሳተፍቲ ሃገራት ብጀካ ናይ ኣየር ትኬት ወጻኢታት ዝተረፈ ኩሉ ብኤርትራ ከም ዝምወል ተፈሊጡ'ሎ። ኣብዚ ውድድር'ዚ ሃገራዉያን ጋንታታት ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ርዋንዳ ፡ግብጺ፡ ናይጀርያ፡ ሲሸልስ፡ በኒንን ደቡብ ኣፋሪቓን ከምዝሳተፋ ተሓቢሩ ጸኒሑ እዩ። እዚ ፈላሚ ዋንጫ ቅድድም ብሽክለታ ኣፍሪቃ፡ ትማሊ ምሸት ኣብ ሆቴል ኣስመራ ፓላስ ወግዓዊ መኽፈቲ ተገይርሉ።","len":1934}
{"id":"news-56991693","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56991693","title":"ሓንቲ ነብሰጾር ኣደ ኣብ ሓደ ጊዜ ትሸዓተ ቖልዑ ተገላጊላ","summary":"ጓል ማሊ ዝኾነት ነብሰጾር ኣደ ቅድሚ ቅድሚ ሕጂ ብዘይተለመደ ኩነታት ኣብ ሓደ ጊዜ ትሸዓተ ቖልዑ ከምዝተገላገለት ተሓቢሩ።","text":"ትማሊ ሰሉስ ሕማም ሕርሲ ተታሒዛ ኣብ ሞሮኮ ናብ ዝርከብ ሓደ ሆስፒታል ዝኣተወት ጓል 25 ዓመት ሓሊማ ሲሴ ሓሙሽተ ደቂኣንስትዮን ኣርባዕተ ደቂተባዕትዮን ብሰላም ተገላጊላ’ላ። እታ ዜጋ ማሊ ዝኾነት ነብሰጾር ኣደ ናብ ሆስፒታል ምስኣተወት ነቶም ቆልዑ ብተፈጥሮኣዊ መገዲ ዘይኮነስ ብመጥባሕቲ ተሓጊዛ ከምዝወለደቶም ሚንስትሪ ጥዕና ማሊ ሓቢሩ። ቅድም ክብል ኣብ ሃገራ ማሊ ኮነ ኣብ ሞሮኮ ብኣልትራሳውንድ ኣብ ዝግበረላ ዝነበረ ክትትል ሸውዓተ ቖልዑ ክትወልድ ከምእትኽእል ክሕበረላ ዝጸንሐ ኮይኑ እቶም ክልተ ተወሰኽቲ ድማ በቲ ማሽን ከይተፈለጡ ምጽንሖም ተገሊጹ። ሚንስተር ጥዕና ማሊ ዶክተር ፋንታ ሲቢ ትማሊ ከምዝገለጸቶ፡ እታ ኣደ ምስ ዝወለደቶም ትሸዓተ ደቃ ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ጥዕና ይርከቡ። ድሕሪ ሰሙናት ናብ ገዝኦም ከምዝምለሱ’ውን ኣፍሊጣ። “ውጽኢት ናይቲ ጥንሲ ብዘሕጉስ ኩነታት ንኽፍጸም ዝገበሩ ሰብሞያ” ንዝበለቶም ኣባላት ሕክምና ድማ እንቋዕ ሓጎሰኩም ክትብል ንኢዳ። ንብዙሓት ዘገረመ ጥንሲ ሓሊማ ሲሴ ንቐልቢ መራሕቲ እታ ምዕራብ ኣፍሪቃዊት ሃገር’ውን ስሒቡ’ሎ። እቶም ሰበሰልጣን ፍሉይ ክትትል ንኽግበረላ ብዝብል ናብ ሞሮኮ ከይዳ ክትሓርስ ከምዝገበሩ ጸብጻብ ሮይተርስ የመልክት። ወሃቢ ቓል ሚንስትሪ ጥዕና ሞሮኮ ራቺድ ኩዳሪ ንወኪል ዜና ፈረንዳ - ኤ ኤፍ ፒ - ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ቅድሚ ሎሚ ኣብ ሃገሩ ክንድዚ ዝኣክል ብዝሒ ዘለዎም ህጻናት ዝሓረሰት ኣደ ብዛዕባ ምንባራ ከምዘይፈልጥ ተዛሪቡ።","len":1939}
{"id":"news-48552397","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48552397","title":"ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ሱዳን ኣትዩ","summary":"ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ንመራሕቲ መሰጋገሪ ወታሃደራዊ ቤት ምኽሪ ሱዳንን መራሕቲ ሰልፈኛታትን ንምዝርራብ ሎሚ ንግሆ ካርቱም ከም ዝኣተወ ኤኤፍፒ ሓቢሩ።","text":"ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ገዱ ኣንዳርጋቸው፣ ኢታማጆር ሹም ጀነራል ሰዓረ መኮንን፣ ኣምባሳደር መሓመድ ድሪርን ዝሓዘ ጉጅለ ልኡኽ'ዩ ሱዳን ኣትዩ ዘሎ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር፡ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ሱዳን ዝጉሃሃር ዘሎ ወጥሪ ሱዳን ንምህዳእ፡ ንበሽር ካብ ስልጣን ኣልዮም ነቲ ግዚያዊ ምምሕዳር ዝመርሑ ዘለው ኣካላት ከዘራርቦም'ዩ ተባሂሉ። ቐጺሉ፡ እቲ ወታሃደራዊ ኣመራርሓ ስልጣኑ ንስቪላውያን ከረክብ ንዝደፍኡ ዘለው ሰልፈኛታት ምስ መራሕቶም ክራኸብ'ዩ። ወከልቲ መንግስቲ ግብጺ'ውን እቲ ወጥሪ ንምህዳእ ኣብ ዝግበር ጻዕሪ ንምሕጋዝ፡ ናብ ሱዳን ክመጽኡ'ዮም ተባሂሉ ትጽቢት ይግበር። ኮሚሽነር ሰላምን ደሕንነትን ሕብረት ኣፍሪቃ ስማሊ ቼሩጉኢ'ውን ኣብ ሱዳን ክርከብ'ዩ ተባሂሉ'ሎ። ትማሊ ቤት ምኽሪ ሰላምን ጸጥታን ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ንኣባልነት ሱዳን ኣብቲ ሕብረት ከም ዘደስከሎ፡ ብመገዲ ትዊተር ኣፍሊጡ። እቲ ውሳነ ብህጹጽ ኣብ ግብሪ ዝውዕል ኮይኑ፡ መሰጋገሪ ወታሃደራዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ስልጣን ንሲቪላዊ መንግስቲ ክሳብ ዘረክብ፡ ክጸንሕ ምዃኑ'ውን እቲ ሓበሬታ የመልክት። ብሰኑይ፡ ዳይሬክተር ጀነራል ሚኒስትሪ ጥዕና ሱዳን:ኣብ ናይ ሰኑይ መጥቃዕቲ፡ ቁጽሪ ዝሞቱ ሰባት 61 ከም ዝበጽሑ ገሊጹ። ሮይተርስ፡ ነቲ ዳይሬክተር ጀነራል ረቚሑ ከም ዝጸብጸቦ፡ ሓይልታት ጸጥታ ነቶም ሰልፈኛታት ንምብታን ኣብ ዝወሰዱዎ ስጉምቲ፡ ቁጽሪ መወትቲ ወሲኹ። ካብ መንጎ እቶም ዝሞቱ ሰለስተ ኣካላት ጸጥታ'ዮም ተባሂሉ።","len":1942}
{"id":"news-56941141","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56941141","title":"ኮቪድ-19፡ ህንዲ ሬሳታት ናይቶም ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ዝነደሉ ቦታ ሕጽረት ኣጋጢምዋ","summary":"ፖሊስ ህንዲ ከተማ ደልሂ - ከባብያዊ ኣመሓደርቲ ሬሳታት ናይቶም ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ሰባት ዝነደሉ ቦታ ንኽደልዩ ሓቲቱ።","text":"ካልኣይ ማዕበል ለብዒ ኮሮናቫይረስ ንብዙሕ ከባብታት ህንዲ ዝበጽሐ ኮይኑ፤ ሆስፒታላት፣ ስፍራታት መቓብርን ሬሳታት ዝነደሎም ቦታትን ኣዕለቕሊቖም ኣለዉ። ክሳብ ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዝነበረ ጸብጻብ: ቁጽሪ ናይቶም በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ልዕሊ 18 ሚልዮን በጺሑ’ሎ። ትማሊ 385,452 ሓድሽ መልከፍቲ ዝተመዝገበ ኮይኑ ክሳብ ሕዚ ኣብ ዝኾነት ሃገር ኣብ ሓደ መዓልቲ ካብ ዝተመዝገበ ብዝሒ እቲ ዝለዓለ ኮይኑ ተመዝጊቡ። ብሓፈሻ ትማሊ ካብ ዝተመዝገበ 3,500 ሞት እቲ 400 ኣብ ከተማ ደልሂ’ዩ። ሆስፒታላት ብሕጽረት ኦክስጂንን ዓራትን ኣብ ዝተጸገማሉ እዋን ብዙሓት ሰባት ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ እናወጽኡ ሓገዝ ይሓቱ ኣለዉ። ሓደ ላዕለዋይ ኣባል ፖሊስ ከተማ ደልሂ፡ ብዙሓት ሰባት ነቶም ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ኣባላት ቤተሰቦም በቲ ሕማም ንዝሞቱ ኣብ ዘይፍቀድ ቦታ እናወሰዱ ክቐብርዎም ከምዝጀመሩ ገሊጹ። “በዚ ምኽንያት ኢና ሬሳታት ዝነዱሎም ተወሰኽቲ ቦታታት ንኽዳለዉ ንሓትት ዘለና” ክብል ንሓደ መደበር ቴለቪዥን ተዛሪቡ። መንግስቲ ህንዲ እቲ ቫይረስ ንምቁጽጻር ኣብ ዝወስዶም ዘሎ ስጉምትታት ከምኡ’ውን ጎስጓሳት ምርጫን ሃይማኖታዊ ፌስቲቫላትን ክካየዱ ብምፍቃዱ ነቐፌታታት ይበጽሖ። ኣብዚ እዋን ካብ ኣመሪካ ዝተልኣኹ ናይ ኦክስጅን ማሽንን ቬንትሌተራትን ዝርከብዎም ሓገዛት ናውቲ ሕክምና ናብታ ሃገር ኣትዮም ኣለዉ። ህንዲ ካብዚ ጸበባ ክትወጽኣሉ እትኽል መገዲ ብኣዋጅ ዕጽዋን ክታበትን ጥራሕ ከምዝኾነ ሰብሞያ ይምዕዱ።","len":1942}
{"id":"news-54421832","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54421832","title":"ሽልማት ኖቤል ዓውዲ ሕክምና ንሰለስተ ተመራመርቲ ተዋሂቡ","summary":"ሽልማት ኖቤል ዓውዲ ሕክምና 2020 ኣኣ፡ ቫይረስ 'ሀፓታይተስ ሲ' (ወይቦ) ንዝረኸቡ ሰለስተ ተመራመርቲ ተዋሂቡ፡፡","text":"ተዓወትቲ እቲ ሽልማት፡ ብሪጣንያዊ ሚካኤል ሃተንን ኣመሪካውያን ሃርቨይ ኣልተርን ቻርለስ ራይዝን እዮም፡፡ ተዓወትቲ እቲ ሽልማት፡ ብሪጣንያዊ ሚካኤል ሃተንን ኣመሪካውያን ሃርቨይ ኣልተርን ቻርለስ ራይዝን እዮም፡፡ እቲ ኮሚቴ ሽልማት፡ እቶም ተመራመርቲ ነቲ ቫይረስ ምርካቦም ‘‘ ህይወት ሚልዮናት ኣድሒኑ እዩ’’ ኢሉ፡፡ እቲ ቫይረስ ጠንቂ መንሽሮ ጸላም ከብዲ ኮይኑ: ብዙሓት ሰባት ጸላም ከብዲ ክቕይሩ ካብ ዝገብሩ ምኽንያታት ቀንዲ እዩ፡፡ ኣብ 1960ታት፡ ደም ዝልገሰሎም ሰባት ምኽንያቱ ብዘይፍለጥ ንሕማም ጸላም ከብዲ ይቃልዑ ነይሮም፡፡ ወይቦ: 'ሀፓታይተስ ኤን ቢን' ኣብ መፋርቕ 1960ታት ዝተፈለጡ ኮይኖም፡ 'ሀፓታይተስ ሲ' ግን ምስጢራዊ ቀታሊ ኮይኑ ጸኒሑ እዩ፡፡ ኣብቲ እዋን ደም ካብ ሰብ ናብ ሰብ ምትሕልላፍ ኣዝዩ ከቢድ ከምዝነበረ ዝገለጸ ኮሚቴ ሽልማት ሰላም፡ ዝተመሓየሹ መርመራታት ደም ብምምዕባሎም፡ ውጽኢታዊ መድሓኒታት ጸረ ቫይረስ ክስርሑ ከምዝተኽኣለ ሓቢሩ፡፡ ‘‘ኣብ ታሪኽ ንፈለማ እዋን፡ እቲ ሕማም ንምሕካም ተኻኢሉ እዩ፤ ሄፓታይተስ ሲ ጠቕሊሉ ከጠፍእ ድማ ተስፋ ዝህብ እዩ’’ ኢሉ፡፡ ኣብዚ እዋን ኣስታት 70 ሚልዮን ምስቲ ቫይረስ ዝነብሩ ኮይኖም፡ ዓመታዊ ኣስታት 400 ሽሕ ሰባት በቲ ቫይረስ ይሞቱ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ዋህዮታት ብከመይ ንመጠን ኦክስጅን ከምዘስተብህሉን ከምዝዋሀዱን ዘጽንዑ ተመራመርቲ ሰር ፒተር ራክሊፍ፣ ዊልያም ካንን ግሬግ ሰመንዛን ተዓወትቲ እቲ ሽልማት ምዕዋቶም ይዝከር፡፡","len":1946}
{"id":"news-49838398","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49838398","title":"ኣብ ደገ ዝሸኑ ዝነበሩ ክልተ ህጻናት ህንዲ ዝቐተሉ ሰባት ተታሒዞም","summary":"ኣብ ማእከላይ ህንዲ ኣብ ደገ ዝሸኑ ዝነበሩ ህጻናት ዝቐተሉ ክልተ ሰባት ኣብ ቀይዲ ምውዓሎም ፖሊስ ሓቢሩ።","text":"ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ድኻታት ህንዳውያን ክሳብ ሎሚ ኣብ ደገ ሽቓቕ ይጥቀሙ ወዲ 12 ራሽኒን ቆልዓ 10 ዓመት ኣቪናሰን ትማሊ ረቡዕ ኣብ መገዲ ኮፍ ኢሎም ደገ ይወጽኡ ኣብ ዝነበሩሉ'ዮም ተቐቲሎም። ግዳያት፡ ኣብ ገዛ ሽቓቕ ስለዘይብሎም ደገ ክኸዱ ከም ዝኸኣሉ ስድርኦም ንቢቢሲ ህንዲ ሓቢሮም። ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ድኻ ህንዳውያን ኣብ ገዝኦም ሽቓቕ ብዘይምህላዉ ደገ ከይዶም ይጥቀሙ። እዚ ከኣ ብፍላይ ደቂኣንስትዮን ህጻናትን ንሓደጋ ይቃልዑ። እቶም ህጻናት 'ዳልቲስ' ካብ ዝበሃል ኣዝዩ ድኻ ማሕበረሰብ ኮይኖም በቶም ኣብ ዝሓሸ ቁጠባዊ ዓቕሚ ዝነብሩ ህንዳውያን ዝለዓለ ምግላልን ምጽያፍን ይበጽሖም። አዛዚ ፖሊስ ራጀሽ ቻንደል \"እቶም ህጻናት ብበትሪ ተቐጥቂጦም'ዮም ተቐቲሎም። ተጠርጠርቲ ድማ ብገበን ቅትለት ተኸሲሶም ምጽራይ ይካየድ ኣሎ\" ኢሉ። ክልቲኦም ህጻናት ኣዝማድ ኮይኖም፡ ስድራ ኣቪናሽ ንሮሽኒ ምስ ወዶም ከዕብይዎ ከም ዘምጽእዎ ተገሊጹ። ኣቡኡ ንኣቪናሽ፡ መዓልታዊ ናይ ጉልበት ሰራሕተኛ ብምዃኑ፡ ኣብ ገዝኡ ሽቓቕ ንምህናጽ ዓቕሚ ከም ዘይብሉ ተዛሪቡ። 'ሚሽን ስዋች ብሃራት' ወይ ድማ ፕሮግራም ጽርይቲ ህንዲ፡ ቀረብ ሽቓቕ (ዓይነ ምድሪ) ክውስኽ ብምግባርን ሓለዋ ጽርየት ብምጥንኻርን፡ ደገ ከም ሽቓቕ ናይ ምጥቃም ልምዲ ንምንካይ እናሰርሐ እዩ። ቀዳማይ ሚንስትር ናሬንድራ ሞዲ ኣብ 2014 ነዚ ፕሮግራም ብወግዒ ከጀምር ከሎ፡ ክሳብ 2 ትቅምቲ 2019 ካብ \"ኣብ ደገ ምሻን ነጻ ዝኾነት\" ህንዲ ንምፍጣር ዓላማ ብምግባር'ዩ ነይሩ።","len":1953}
{"id":"news-49094015","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49094015","title":"ጀርመን፡ ሓደ ኤርትራዊ 'ብሰንኪ ሕብሪ ቆርበቱ ብጥይት ተሃሪሙ'","summary":"ኣብ ጀርመን ሓደ ወዲ 26 ዓመት ኤርትራዊ፡ ካብ መኪና ብዝተተኮሰሉ ጥይት ከም ዝቖሰለ ተገሊጹ። ፖሊስ እቲ መጥቃዕቲ ካብ ጽልኢ ወጻእተኛታት ዝነቐለ ከም ዝኾነ ብምግላጽ ኮኒንዎ።","text":"እቲ ጠያይቲ ዝተተኮሰሉ ቦታ ዘርእይ ብፖሊስ ዝተገብረ ምልክት እቲ ነቲ መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸመ ዝተገለጸ ሰብ፡ ነቲ ግዳይ ብዘይ ዝኾነ ካልእ ምኽንያት ብሕብሪ ቆርበቱ ጥራይ፡ ዕላማ ከም ዝገበሮ ኣኽባር ሕጊ ከተማ ፍራንክፈርተ ኣሌክሳንደር ባድል ሓቢሩ። እቲ ሰለስተ ጠያይቲ ዝተተኮሶ ኤርትራዊ፡ ድሕሪ ዝተገበረሉ ሕክምና፡ ኣብ ደሓን ኩነታት ከም ዘሎ፡ ሰብ መዚ ሓቢሮም። እቲ ጥርጡር ወዲ 55 ዓመት ኮይኑ፡ ኣብ ሓንቲ መኪና ርእሱ ብጥይት ተሃሪሙ ሞይቱ ተረኺቡ። ፖሊስ፡ ኣብ መንበሪ እቲ ሰብኣይ ኣጽዋር ከም ዝረኸበን፡ እቲ ሰብኣይ ርእሰ ቅትለት ምፍጻሙ ከም ዝኣምንን ገሊጹ። እቲ ኣብ ዋችተርባኽ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዓሌታዊ ምዃኑ እኳ እንተተገለጸ፡ ሰብ መዚ ጀርመን ግና ምስ ሕሉፋት የማናውያን ዝተኣሳሰር ክኸውን ከም ዝኽእል ኣጠንቂቖም። ኣኽባር ሕጊ ባድል ኣሌክሳንደር \"ዛጊት፡ ምስ የማናይ ክንፊ ምትሕሓዝ እንተለዎ ዘርእይ መርትዖ የብልናን\" ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓደ ንስደተኛታት ዝጣበቕ ፖለቲከኛ ብሕሉፋት የማናውያን ምቕታሉ፡ ኣብ ጀርመን ከቢድ ስግኣት ፈጢሩ እዩ። ኣሃዱታት ጸጥታ ጀርመን ነቲ ንናይ ሕሉፋት የማናውያን ጎንጺ ቅልጡፍ ስጉምቲ ብዘይምውሳዶም ይኽሰሱ እዮም። ሬሳ ናይቲ ተጠርጣሪ፡ እቲ ፍጻመ ካብ ዘጋጠመሉ ሰሜናዊ ምብራቕ ፍራንክፈርት፡ ከባቢ ሸውዓተ ኪሎሜተር ርሒቑ ተረኺቡ። ኣብ መኪንኡ ክልተ፡ ኣብ መንበሪ ገዝኡ ከኣ ካልእ ሰለስተ ብረት ክርከብ ከሎ፡ ኩሉ ብሕጋዊ መገዲ ዝወነኖ ምዃኑ ተገሊጹ።","len":1958}
{"id":"news-49889189","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49889189","title":"315 ቢልዮን ቶን በረድ ካብ ኣንታርቲካ ተንቀሳቒሱ","summary":"ኣብ ኣንታርቲካ ዝርከብ ቀጸላታት በረድ፡ ኣብ ውሽጢ 50 ዓመታት ካብ ዝተራኣየ እቲ ዝዓበየ ዝተብሃለ ኩምራ በረድ ካብ ቦትኡ ተንቃሳቒሱ።","text":"ካብ ቦትኡ ዝተንቀሳቐሰ ኩምራ በረድ፡ ቅድምን ድሕርን ስእሊ እዚ በረድ 1636 ትርብዒት ኪሎ ሜትር ዓቐንን 210 ሜትሮ ርጉድን ዘለዎ ኮይኑ 315 ቢልዮን ቶን እዩ ክብደቱ። እዚ ካብ ቦትኡ ተንቀሳቒሱ ዘሎ ድርዒ በረድ፡ ኣብ መጻኢ ንምንቅስቃስ ዓበይቲ መራኽብ መሰናኽል ክፈጥር ስለ ዝኽእል ጥቡቕ ምክትታል ክግብረሉ ከም ዘለዎ ምሕጽንታ ቀሪቡ። ብተመሳሳሊ ኣብ 1960ታት፡ 9000 ትርብዒት ኪሎ ሜትር ዝዓቐኑ በረድ ፡ ካብ ቦትኡ ከም ዝተንቀሳቐሰ ጸብጻባት ይሕብሩ። እዚ ሕጂ ካብ ቦትኡ ተንቀሳቂሱ ዘሎ ገዚፍ በረድ፡ ቅድሚ ሕጂ ካብ ዝተራእየ ብግዝፉ ኣብ ሳልሳይ ዝስራዕ ኮይኑ፡ ተመራመርቲ እዚ ምንቅስቃስ ኣብ ምብራቓዊ ሸነኽ ኣንታርቲካ ከስዕቦ ዝኽእል ለውጢ ኣብ ምክትታል ከም ዘለዉ ሓቢሮም። ፕሮፌሰር ሄለን ፍሪክ \"ከምቲ ሓደ እኹል ሰብ ስኑ ምስ ጎረፍ ዝመስሎ፡ እዚ ኣብ ኣንታርቲካ ኣጋጢሙ ዘሎ'ውን ከምኡ ክምሰል ይከኣል'ዩ\" ትብል። ኣብ 2018 ካብ ሳይንስ ዓለም ትፅቢት ዝግበረሎም ምርምራት ፕሮፈሰር ሄለን ፍሪክ ኣብ 2002 ነቲ ቦታ ድሕሪ ምዕዛባ ኣብ 2010 ክሳብ 2015 ኣብ ዘሎ ግዜ እዚ በረድ ካብ ቦትኡ ከም ዝፍለ ሓቢራ ነይራ። እዚ ክስተት ምስ ክሊማዊ ዋዒ ምትሕሓዝ ከም ዘይብሉ ዝሓበረት ፕሮፌሰር ሄለን፡ ኣብቲ ቦታ ካብ 1990ታት ጀሚሩ ዝተውህለለ ኣሳእል ሳተላይት ከም ዘርእዮ፡ ኣብ ላዕለዋይ ሸነኹ ቅሩብ ናይ ምምካኽ ምልክት እንተዘይኮይኑ ናብዚ ከቃልዖ ዝኽእል ምልክት ከም ዘይነበሮ እያ ትሕብር። ኢንጅነራት ካብ ሂማልያ ዝወርድ ኩምራ-በረድ ሰበ ሰራሕ ማይ የመንጭው","len":1958}
{"id":"news-47353984","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47353984","title":"ንግስነት ስዑዲ ዓረብ፡ ልዕልቲ ሪማ ልእኽቲ ስዑዲ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ሸይሙዋ","summary":"ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ንልዕልቲ ሪማ ቢንት ባንዳር፡ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ልእኽቲ ስዑዲ ንኽትከውን ከምዝመዘዛ ትማሊ ቐዳም ንህዝቢ ስዑዲ ብወግዒ ገሊጹ።","text":"ልዕልቲ ሪማ ኣሰር'ቲ ኣምባሳደር ስዑዲ ዓረብ ኣብ ኣመሪካ ኮይኑ ዘገልገለ ወላዲኣ እያ ትኽተል ዘላ እዛ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ዝዓበየትን ዝተማህረትን ልዕልቲ፡ ስዑዲ ዓረብ፡ ብቕትለት ጋዜጤኛ ካሾጊ ብማሕበረ ሰብ ዓለም ከቢድ ተነጽሎ ኣጋጢሙዋ ኣብ ዘሎ እዋን ኣምባሳደር ምምዛዛ ቀሊል ዕማም ኣይኮነን ከጋጥማ። ስዑዲ ዓረብ ንቕትለት ካሾጊ ዝተፈላለየ ምስምስ ክትህበሉ እኳ እንተጸንሐት ዳሕራይ ግን ኣብ ኢስታንቡል ኣብ ዝርከብ ኤምባሲኣ ምስ ኣተወ ከምእተቐትለ ተኣሚና እያ። ካሾጊ ቅድሚ ምማቱ ኣብ ጋዜጣ ዋሺንግተን ፖስት ንመንግስቲ ስዑዲ ዝነቅፍ ጽሑፋት ዝጽሕፍ ዝነበረ ውሩይ ጋዜጠኛ እዩ። ስዑዲ ዓረብ፡ መሓመድ ቢን ሳልማን ኣብ ቅትለት ካሾጊ ኢድ ከምዘይብሉ ከተእምን ክትጽዕር ጸኒሓ እያ። ምምሕዳር ትራምፕ፡ \"ምስ ስዑዲ ዓረብ ገዚፍ ንግዳዊ ልውውጥ ኣሎና\" ብምባል ንቕትለት ካሾጊ ንምጽራይ ከምቲ ዝግባእ ስለዘይደፍኣሉ ክውቀስ ጸኒሑ እዩ። ከም ሳዕቤኑ ከኣ ኣብዚ ቐረባ ግዝያት ኣባላት ባይቶ ኣመሪካ፡ ሃገሮም፡ ኣብ ኒክሌራዊ ዛዕባ ኮነ፡ ኣብ ኩናት የመን ምስ ስዑዲ ዓረብ ንዘለዋ ዝምድና ይምርምርዎ ኣለው። ልዕልቲ ሪማ ኣሰር'ቲ ካብ 1983-2005 ኣምባሳደር ስዑዲ ዓረብ ኣብ ኣመሪካ ኮይኑ ዘገልገለ ወላዲኣ ባንዳር ቢን ሱልታን ኣል-ሳውዲ ክትክተል እያ። እዛ ንእስነታ ኣብ ኣመሪካ ዘሕለፈቶን ኣብ ዩኒቨርሰቲ ጆርጅ ዋሺንግተን ብኣርት ዝተመረቐት ልእኽቲ ዓባይ ሓፍቲ ምኒስተር ምክልኻል እታ ሃገር ልዑል ካሊድ ቢን ሳልማን እያ።","len":1959}
{"id":"news-42533153","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42533153","title":"ኢትዮጵያ፡ ዝለዓለ መጠን ምዉላድ ህጻናት ዝምዝገባ ሃገር","summary":"ኣብ ሃገራት ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪቃ ኣብ ፈላማይ መዓልቲ ሓዱሽ ዓመት 40 ሽሕ ህጻናት ክዉለዱ'ዮም ኢሉ ትካል መድሕን ህጻናት ዉድብ ሕቡራት ሃገራት ዩኒሴፍ።","text":"ሎሚ መዓልቲ ጥራይ 40 ሽሕ ህጻናት ክውለዱ'ዮም ፈንድ ህጻናት እቲ ዉድብ ኣብቲ ዞባ ዝርከባ ሃገራት ሓድሽ ዝዉለዱ ህጻናት ዉሑሳት ክኾኑ ክሰርሓ ኣብ ዝጸዉዐሉ፡ ሎመዓንቲ እቲ ትካል ኣብ ዘዉጸኦ ሓበሬታ፡ ኣብ ፈላማይ መዓልቲ ሓዱሽ ዓመት ጥራሕ 48 ሽሕ ዝጽግዑ ህጻናት ከምዝዉለዱ ገሊጹ። ኣብ 2016፡ በብመዓልቱ ኣብ ዘለዋ 24 ሰዓታት ጥራሕ 2600 ዝጽግዑ ህጻናት ከምዝተወለዱ ይግመት። ኣብ ተመሳሳሊ ዓመት፡ 136 ሽሕ ሓድሽ ዝተወለዱ ህጻናት፡ ኣብ ሃገራት ኢትዮጵያን ታንዛኒያን ሞይቶም'ዮም። ካብ ሞንጎ እዞም ህጻናት ልዕሊ 30 ሚኢታዊት ህጻናት ኣብ እዋን ወሊድ ብዘጋጥም ረኽስን ካልኦት ምክልኻልን ምሕካምን ብዝከኣሉ ሕማማት ዝሞቱ'ዮም። \"ኣብዚ ሓዱሽ ዓመት ዩኒሴፍ፡ ኩሉ ህጻን ንሓደ ሰዓት፣ ልዕሊ ሓደ መዓልቲ፣ ወርሕን ልዕሊኡን ክሕብሐብ ኣለዎ ዝብል መትከል'ዩ ዘለዎ\" ኢለን ኣብ ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪቃ ዳይሬክተር ዩኒሴፍ ሌይላ ፓካላ። \"መንግስታትን መሓዙት ትካላትን ህይወት መላይን ህጻናት ከድሕኑ ሓቲትና ኢና\" ይብላ። ኣብ ናይ ሓዱሽ ዓመት መዓልቲ ብብርኪ ዓለም ካብ ዝዉለዱ 386 ሽሕ ህጻናት ኣብ ሃገራት ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪቃ ዝዉለዱ 12 ሚኢታዊት ይሕዙ። 58 ሚኢታዊት እዚ ምዉላድ ኣብዚ ዞባ ኣብ ዝርከባ 5 ሃገራት'ዩ። ኢትዮጵያ ቀዳመይቲ ዝለዓለ መጠን ምዉላድ ህጻናት ዝምዝገባ ሃገር እንትትኾን፡ ታንዛኒያ፣ ኡጋንዳ፣ ኬኒያን ኣንጎላን ይስዕብኣ። ካብ 2015 ክሳብ 2050፡ ኣብ ኣፍሪቃ 1.8 ሚሊዮን ህጻናት ክዉለዱ'ዮም ተባሂሉ ትጽቢት ይግበር።","len":1960}
{"id":"news-47849790","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47849790","title":"ሓንቲ እንግሊዛዊት ኣብ ፌስቡክ 'ፈረስ' ክትብል ስለዝተፃረፈት፡ ኣብ ቀይዲ ውዒላ","summary":"ንሓዳሽ በዓልቲ ቤት ናይ ቀደም ሰብኣያ 'ፈረስ' ክትብል ኣብ ፌስቡክ ዝፀረፈት እንግሊዛዊት፡ ማእሰርቲ ክልተ ዓመት ከም ዝፅበያ ይግለፅ ኣሎ።","text":"ላሌህ ሻህረቨሽ፡ ንሓዳሽ በዓልቲ ገዛ ናይ ቀደም በዓል ቤታ ኣብ ፌስቡክ ብዝፀሓፈቶ ፀርፊ ክሳብ ክልተ ዓመት ማእሰርቲ ይፅበያ ኣብ ለንደር እትነብር ጓል 55 ዓመት ላሌህ ሻህረቨሽ፡ ንቐብሪ ናይ ቀደም በዓል ገዝኣ ናብ ዱባይ ምስ ኣተወት'ያ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ተታሒዛ። ኣብ 2016 ምስ ካልእ ዝተመርዓወ በዓልገዝኣ ኣብ ፌስቡክ ዝጠቅዖም ስእልታት ምስረኣየት፡ ብዝፀሓፈቶም ክልተ ርእይቶታት፡ ፍርዲ ማእሰርቲ ይፅበያ። ሻህረቨሽ ምስ በዓል ገዝኣ ን18 ዓመታት ኣብ ሓዳር ፀኒሖም'ዮም። ምስ ጓላ ናብ እንግሊዝ ምስ ተመለሰት ግን፡ በዓል ገዝኣ ኣብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ተሪፉ። ሽዑ ድማ ፍትሕ ፈፂሞም። ኣብ ፌስቡክ ተጠቂዑ ብዝረኣየቶ ስእልታት ድማ በዓል ገዝኣ ዝነበረ ሰብ ምስ ካልእ ከም ዝተመርዓወ ክትፈልጥ ኪኢላ። በዚ ሓሪቓ ክልተ ርእይቶታት ዝፅሓፈት ኮይና፡ እቲ ሓደ \"ትሕቲ መሬት ክትኣትዉ ተስፋ እገብር ኣታ ዓሻ፡ ነዛ ፈረስ ክትብል ንዓይ ገዲፍካኒ\" ዝብል ትርጉም ኣለዎ። ኣብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዘሎ፡ ብኢንተርኔት ንዝፍፀሙ ገበናት ('ሳይበር-ክራይምስ') ዝዳንይ ሕጊ፡ ንኸምዚኦም ዝበሉ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ዝጥቅዑ ፀለመታት ብማእሰርትን ገንዘብ ይቐፅዕ። ላሌህ ሻህረቨሽ ከኣ በቲ ኣብ እንግሊዝ ኮይና ዝፀሓፈቶ ፀርፊ፡ ንኽልተ ዓመት ዝፀንሕ ማእሰርተን መቕፃዕቲ 50,000 ፓውንድን ከም ዝፅበያ ይግለፅ ኣሎ። ኣብ ዱባይ እትነብር ናይ በዓል ገዝኣ ነበር ሓዳሽ ሰበይቲ'ያ ፡ ነቲ ኣብ ፌስቡክ ዝፀሓፈቶ ፀርፍታት ኣመልኪታ ዝኸሰሰት።","len":1962}
{"id":"news-49557203","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49557203","title":"ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ናዕበኛታት ንብረት 'ኣፍሪቃወያን ስደተኛታት' የቃጽሉን ይዘምቱን","summary":"ኣብ ከተማ ጆሃንሰበር ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰባት ብስደተኛታት ዝውነኑ ትካላት ንግዲ ከቃጽሉን ክዘምቱን ታራእዮም።","text":"እቲ ጎነጻዊ ናዕቢ፡ ኣብ ጀፒስታውን ዝተባህለ ከባቢ ናይታ ከተማ ኣብ ዝርከብ ከባቢ ከም ዝጀመረን ናብ ካልእ ከባቢታት ከም ዝተላበዐን ተፈሊጡ። ጀፒስታውን ናብቲ ብዙሓት ኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያንን ዝሰርሕሉ ብ'ጀፒ ስትሪት' ተባሂሉ ዝፍለጥ ማእከል ንግዳዊ ንጥፈታት እታ ከተማ ዝርከብ'ዩ። እቲ ዝምታን ዕንወትን ቀሊጢፉ ናብ ደንቨር፡ ማልቨርን፡ ተርፎንቴን፡ ተምቢሳ፡ መይፈየርን ካልኦት ከባቢታትን ተላቢዑ። ብኣፍሪቃውያን ዝውነኑ ትካላት ቀንቲ ዒላማ ናይቲ ዝምታን ምቅጻልን ምንባሮም ጸብጻባት ካብታ ከተማ ሓቢሮም። ኣብ ሓደ ብሰፊሑ ክባጻሕ ዝወዓለ ቪድዮ፡ ኣብ ሓደ 'ሓራጅ' መካይን ዝሽየጣሉ ትካል ሓያሎ መካይን ክቃጸላ የርኢ። ፓሊስ፡ ነቶም ናዕበኛታት ንምብታን ዘንብዕ ጋዝ፡ ናይ ጎማ ጥይትን ተኲሶም። ጠንቂ ናይቲ መጥቃዕቲ እንታይ ምዃኑ'ኳ ብንጹር እንተ ዘይተፈልጠ፡ ከምዚኦም ዝበሉ ኣንጻር ወጻእተኛታት ዝካየዱ መጥቃዕትታት ኣብታ ሃገር ብቐጻሊ ክራኣዩ ጸኒሐም'ዮም። ፓሊስ፡ ነቶም ናዕበኛታት ንምብታን ዘንብዕ ጋዝ፡ ናይ ጎማ ጥይትን ተኲሶም ሚኒስተር ፓሊስ እታ ሃገር በኪ ጸለ፡ ኣብቲ መጥቃዕቲ ዝተፈጸመሎም ቦታታት በጺሑ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ርእሰከተማ ፕሪቶሪያ ዝተፈጸመ ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ትካላት ስደተኛታት ከቢድ ጉድኣት ከም ዘውረደ ይዝከር። ብሰንኪ ኣብታ ሃገር ዘሎ ጽልኢ ኣንጻር ወጻእተኛታት \"ዜኖፎቢያ\" ስደተኛታትን ክቕተሉን ንብረቶም ተዘሚቱ ክሳጎጉን ጸኒሐም'ዮም።","len":1962}
{"id":"news-44000386","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44000386","title":"ኣብ ህንዲ ዘጋጠመ፡ ህቦብላ 125 ሰባት ቀቲሉ","summary":"ኣብ ሰሜናዊ ህንዲ ብዘጋጠመ ደሮና ዝተሓወሶ ህቦብላ፡ ከባቢ 125 ሰባት ከም ዝሞቱ ሰበስልጣን 'ቲ ከባቢ ገሊጾም።","text":"እቶም ሰበ-ስልጣን ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ ኣብ ዝቕጽል መዓልታት ካብዚ ዝሓየለ ከምዝመጽእ'ውን ኣጠንቂቖም። ምንጭታት እቲ ከባቢ ከምዝሓበርዎ፡ እዚ በርቂ ዝተሓወሶ ህቦብላ ንፋስ ኣብ ሰብን ንብረትን ዓቢ ዕንወት ከምዘውረደ ይግለጽ ኣሎ። ካብ ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት፡ እቲ ዝሓየለ ከም ዝነበረ ዝተነግረሉ ህቦብላ ብዙሓት ብድቁሶም ኣባይቶም ፈሪሱ ከም ዝጸቐጦም ተገሊጹ። ኣፈኛ ክፍለ ሃገር ኣታር ፓራዳሸ ኣብ ረድኤት ንዝነጥፍ ማሕበር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቲ ዝሓየለ ከም ዝነበረ ዝተነግረሉ ህቦብላ፡ ኣብ ኣስታት 20 ዓመታት ተራእዩ ዘይፈልጥ ክብል ገሊጽዎ። ሰበ-ስልጣን 'ታ ሃገር ቁጽሪ መወትቲ ክውስኽ ከምዝኽእል ይእምቱ። ኤጀንሲ ሜትሮሎጂ ህንዲ ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ እዚ ህቦብላ ናብ ካልእ ከባቢታት ከምዝገፍሕ ኣጠንቂቑ። ኣብ ክፍለ ሃገር ኣታር ፓራዳሸ፡ ኣብ ሓይሊ ኤለክትሪክ፣ ሰብን ጥሪትን ጉድኣት ከምዝወረደ ክፍለጥ ተኻኢሉ። ብፍላይ እቲ ታሪኻዊ ህንጻ ታዥመሃል ዝርከባ ዞባ ኣግራ፡ ዝያዳ ከምዝተሃስየት ተገሊፁ። ቀዳማይ ሚኒስትር ህንዲ ኣብ መራኸብቲ ብዙሃን ኣብ ዝዘርገሖ መልእኸቲ፡ ብሞት ዝጠፍኣ ብዝሒ ህይወት ከምዝሓዘነ ገሊጹ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ መንግስቲ ክፍለ ሃገር ኣታር ፓራዳሸ ንስድራ ቤት መወትቲ 400 ሽሕ ሩፒ (6000$) ከም ካሕሳ ከምዝወሃቦም ሓቢሩ። ን 20 ዓመት ተቐማጣይ እቲ ከባቢ ንማዕከናት ዜና ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ንዓመታት ተራእዩ ዘይፈልጥ ዝኸፈአ ህቦብላ ክብል ነቲ ህቦብላ ዘስዓቦ ዕንወት ገሊጽዎ።","len":1963}
{"id":"news-49547931","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49547931","title":"ኲናት የመን፡ ስዑዲ ብእትመርሖ ልፍንቲ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 100 ሰባት ሞይቶም","summary":"ከም ሓበሬታ ዓለማዊ ኮሚተ ቀይሕ መስቀል፡ ስዑዲ እትመርሖ ልፍንቲ ኣብ ቤትማእሰርቲ የመን ድሕሪ ዝፈጸሞ መጥቃዕቲ፡ ልዕሊ 100 ሰባት ሞይቶም።","text":"ማሕበር ቀይሕ መስቀል ኣብ የመን ልዕሊ 100 ሰባት ብመጥቃዕቲ ሞይቶም ይብል ኣብ የመናዊት ከተማ ድሃማር ኣብ ዝርከብ ቤትማእሰርቲ ዘነጻጸረ መጥቃዕቲ ተፈጺሙ፡ ካልኦት 40 ብህይወት ዝተረፉ ከም ዘለው እቲ ማሕበር ይገልጽ። ንመንግስቲ የመን እትድግፍ ስዑዲ እትመርሖ ልፍንቲ ግን፡ ዝፈጸመቶ መጥቃዕቲ መዓስከራት ሰብ ኣልቦ ነፈርትን ሚሳይልን'ዩ ኣዕንዩ ይብል። ምስ ኢራን ርክብ ኣለዎም ዝብሃሉ ዓመጽቲ ሑቲ ንመንግስቲ የመንን ደገፍቱን ዝዋግኡ ዘለው ሓይልታት ኮይኖም፡ ቤትማእሰርቲ ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ ቦታ ከም ዘጥቅዐት ይገልጽ። ማሕበር ቀይሕ መስቀል ቅድም ኢሉ ኣብቲ ቤትማእሰርቲ ምብጻሕ ኣካይዱ ነይሩ። ሓላፊ ልኡኽ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ኣብ የመን ፍራን ፎውክንስተን፡ ኣብቲ ቦታ ብህይወት ዝተረፉ ሰባት ይእክብ ምንባሩ ብምግላጽ፡ ካልኦት ናይ ምርካብ ዕድሉ ግን 'ጸቢብ' ምኻኑ ሓቢሩ። ፕሬዝደንት ዓብዱራቡሕ ማንሱር ሃዲን ካቢንኡን ብዕጡቓት ሑቲ ተደፊኦም ካብ ሰንዓ ካብ ዝወጽኡሉ 2015 ጀሚሩ፡ የመን ኣብ ኲናት እያ ዘላ። ስዑዲ ዓረብ ኣብቲ ዞባ ዝርከባ ሃገራት ብምትሕብባር ድማ ንፕሬዝደንት ሃዲ እናደገፈት መጺኣ ኣላ። እቲ ልፍንቲ ዳርጋ መዓልታዊ መጥቃዕቲ ኣየር ዝፍጽም ኮይኑ፡ ሑቲ ድማ ብተደጋጋሚ ናብ ስዑዲ ዓረብ ሚሳይል ይውንጭፍ። ኣብታ ሃገር ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ሓድሕድ ግን፡ 80 ሚአታዊት ህዝቢ ብከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ክጥቃዕ ገይሩ። ካብ 2016 ጀሚሩ፡ ልዕሊ 70 ሽሕ ሰባት ከም ዝሞቱ ይግመት ይብል ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት።","len":1971}
{"id":"news-54838292","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54838292","title":"መረጻ ኣመሪካ፡ መላፍንቲ ትራምፕ ግራሃም፡ ንምጉት ቤት ፍርዲ ፍርቂ ሚልዮን ዶላር ከወፊ'ዩ","summary":"ኣባል ላዕለዋይ ሓጋጊ ባይቶ ኮይኑ ንካልኣይ ግዜ ዝተመረጸ ኣባል ሪፐብሊካን ሊንደሰይ ግራሃም፡ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ቤት ፍርዲ ኣብ ዝገብሮ ምጉት ዝውዕል ፍርቂ ሚልዮን ዶላር ከወፊ እዩ።","text":"ኣብ ደቡብ ካሮሊና ንካልኣይ ግዜ ኣባል ላዕለዋይ ሓጋጊ ባይቶ ኮይኑ ዝተመረጸ ሊንደሰይ ግራሃም ምስ ፎክስ ኒውስ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት ዋላ እኳ ዝርዝር ሓበሬታ እንተዘይሃበ “እቲ ዝተፈጸመ ጌጋ ኣዝዩ ዘሰንብድ እዩ” ኢሉ። ንሱ ብምስዓብ “ሎሚ ምስቲ ወትሩ ኣብ ጎነይ ደው ዝብል ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ደው ኢለ ኣለኹ። ኣብ ላዕለዋይ ሓጋጊ ባይቶ ዝበዛሕና ካብ ሪፓብሊካን ክንከውን ዝኸኣልና ሳልኡ’ዩ” ኢሉ። እቲ ናብቶም ሕጋውያን ኣማኸርቲ ዝሰጋገር ፍርቂ ሚልዮን ዶላር፡ ካብ ውልቃዊ ትካል ሊንደሰይ ግራሃም ዝተወፈየ ምዃኑ’ውን ኣሶሸትድ ፕረስ ሓቢሩ ኣሎ። ዶናልድ ትራምፕ ኣብዚ ገና ናይ መወዳእታ ውጽኢቱ ዘይተነገረ ምርጫ ኣመሪካ፡ ኣብ ብዙሓት ክፍለ ግዝኣት ግሉጽነት ኣይነበሮን ብምባል ናብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ከም ዝኽስስ እዩ ዝሕብር ዘሎ። ጆ ባይደን ብወገኑ እቲ ጉዳይ ናብ ቤት ፍርዲ እንተኣምሪሑ ንሱን ክኢላታት ሕጊ ናይ ሰልፊ ዲሞክራትስን ድልዋት ከም ዘለዉ ይገልጽ። ኣካያዲት ስራሕ ጎስጓስ ጆ ባይደን ኦማሊ ዲሎን ንመጉት ቤት ፍርዲ ዝውዕል ገንዘብ ንኽዋጻእ ናብ ደገፍቲ ጆ ባይደን መልእኽቲ ኣመሓላሊፋ ኣላ። ንሳ ኣብ መልእኽታ “ንዝዓበየ ቤት ፍርዳዊ ምጉት ኢና ንዳሎ ዘለና፡ ነዚ ምጉት እዚ ዝውዕል ነብሲ ወከፍኩም 25 ዶላር ከተበርክቱ ድማ ይጽውዕ” ኢላ። ምክትል ጆ ባይድን ካማላ ሃሪስ’ውን፡ ኣብቲ ‘ሳምንታት ክወስድ ዝኽልእ’ ዝበለቶ ምጉት ቤት ፍርዲ ደገፍቲ ዲሞክራት 5 ዶላር ከወፍዩ ኣብ ትዊተር ብዘስፈረቶ መልእኽቲ ጸዊዓ ኣላ።","len":1978}
{"id":"news-46176299","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46176299","title":"መራሕቲ ኢትዮጵያ፡ ኤርትራን ሶማልን ንጥፈታት ስሉሳዊ ስምምዕ ገምጊሞም","summary":"ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ፡ ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ አፈወርቂ ከምኡውን ፕረዚደንቲ ሪፓብሊክ ሶማል፡ ሞሓሞድ ኣብዱላሂ ብዓርብን ቀዳምን 9-10 ሕዳር፡ ኣብ ባህርዳር ኢትዮጵያ ተራኺቦም ድሕሪ ምምይያጥ ሓባራዊ መግለጺ ኣውጺኦም።","text":"መራሕቲ ኤርትራ ኢትዮጵያን ሶማልን ኣብ ባህርዳር ኢትዯጵያ እቲ ርክብ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ኣስመራ፡ ብ 5 መስከረም፡ ዝተገብረ ስሉሳዊ ናይ ምትሕብባርን ምሕዝነትን ስምምዕ ንምድልዳል ምዃኑ እቲ ሓባራዊ መግለጺ የመልክት። እቶም መራሕቲ፡ ነቲ ድሕሪ'ቲ ናይ ኣስመራ ሰምምዕ ዘሎ ምዕባለታትን ዓወታትን ብምግምጋም፡ በቲ ድሮ ተረኺቡ ዘሎ ምዕባለታት ዘሎዎም ዕግበት ገሊጾም። በዚ ድማ ነቲ ምሕዝነትን ምትሕግጋዝን ከትርሩን ሓባራውን ውልቃውን ብድሆታት ንምግጣም ሓቢሮም ክስርሑ ከም ዝተሰማምዑ እቲ ናይ ሓባር መግለጺ ወሲኹ የርድእ። እዚ ከምዚ ከሎ፤ ንኣገዳስነት ምኽባር ልዑላውነትን፡ ግዝኣታዊ ሓድነትን ፖለቲካዊ ነጻነትን ሶማል ኣስሚሮም። እቲ መግለጺ ወሲኹ፡ ምልዓል እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተነቢሩ ዝፀንሐ እገዳ፤ ሰላም፡ ምዕባለን ምትሕግጋዝን ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንኽድንፍዕ ሓጋዚ ምኻኑ ከም ዘስመርሉ ይሕብር። ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብ 14 ሕዳር ነቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተነቢሩ ዝጸንሐ እገዳ ምልዓል ብዝምልከት ድምጺ ክህብ ኢዩ። እቲ እገዳ ካብ ታሕሳስ 2009 ጀሚሩ ኢዩ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተነቢሩ። ኣብ ቀጻሊ፡ ስሉሳዊ ርክብ እዘን ሃገራት፡ ኣብ ሞቃዲሹ ክካየድ ምዃኑ ሶማሊወይን ዝተብሃለ መርበብ ሓበሬታ ኣስፊሩ። መራሕቲ ኤርትራን ሶማልን፡ ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ብዝተገበረሎም ዕድመ፡ ናይ ክልተ መዓልትታት ዑደት ንምግባር ብዓርቢ ናብ ርእሰ ከተማ ክልል ኣምሓራ ዝኾነት ባህርዳር፡ ብዓርቢ ኢዮም ኣትዮም።","len":1985}
{"id":"news-55034354","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55034354","title":"ኣብ ሊባኖስ ካብ ቤት ማእሰርቲ ብመኪና ካብ ዝሃደሙ እሱራት ምስ ገረብ ተጋጭዮም ሞይቶም","summary":"ኣብ ሊባኖስ ካብ ቤት ማእሰርቲ ካብ ዝሃደሙ ብዙሓት እሱራት፡ ሽዱሽተ እሱራት ንመህደሚ ዝተጠቀሙላ መኪና ምስ ገረብ ብምግጫዋ እቶም ሓሙሽተ ሞይቶም።","text":"እቶም ካብ ጥቓ ከተማ በይሩት ዝርከብ ዓቢ ቤት ማእሰርቲ መዓጹ ሸላ ሰይሮም ዝሃደሙ እሱራት ብዝሖም 69 እዩ። ካብቶም ካብ ቤት ማእሰርቲ ዝሃደሙ 69 እሱራት እቶም 15 ከምዝተተሓዙ እቲ ሓደ ኣዲኡ ባዕላ ናብ ፖሊስ ዘረከበቶ ከምዝኾነ መንግስታዊት ማዕከን ዜና ኤንኤንኤ ኣቃሊሓ። ኣካላት ጸጥታ እታ ሃገር ኣብ ብዙሕ ዝተጠርጠረ ከባቢታት ጽዑቕ ተፍተሽ የካይዱ ከምዘለዉን ንኹሎም ነበርቲ እቲ ዝተጠርጠረ ቦታታት ከባቢኦም ብንቕሓት ክከታተሉ ከምዝተነገሮም እታ መንግስታዊት ማዕከን ዜና ሓቢራ። እቲ ሓደጋ፡ ካብቶም 69 ዝሃደሙ እሱራት፡ እቶም ሽዱሽተ እሱራት ንሓንቲ ማኪና ካብ ዋንኣ ብሓይሊ ኣሕዲጎም ክሃድሙ ኣብ ዝፈተንሉ ኣብ ባብዳ ዝብሃል ክፋል ከተማ በይሩት ምስ በጽሑ ብሓያል ናህሪ ምስ ገረብ ብምግጫዎም’ዮም እቶም ሓሙሽተ ሽዑ ንሽዑ ሞይቶም። መንግስታዊት ማዕከን ዜና ኤንኤንኤ “ዳሽያ ዝዓይነታ ጻዕዳ መኪና ምስ ዓቢ ገረብ ተጋጭያ ዓቢ ሓደጋ ምስ ኣጋጠመ፡ እቶም ኣብታ መኪና ዝነበሩ ካብቶም ካብ ቤት ማእሰርቲ ዝሃደሙን ምኳኖምን እታ መኪና ካብ ዋንኣ ብሓይሊ ከምዝወሰዱዋን ክፍለጥ ተኻኢሉ” ኢላ። ካብቶም ኣብታ መኪና ተሳፊሮም ዝነበሩ እቶም ሓሙሽተ ክመቱ እንከለዉ እቲ ሓደ ካብ ሞት ክድሕን ከምዝኸኣለ እታ መንግስታዊት ማዕከን ዜና ገሊጻ። ሰብ መዚ ሊባኖም እቲ ህድማ ብኸመይ ከጋጥም ከምዝኸኣለ ንኽጻረ መርመራ ጀሚሮም ኣለዉ። ሓንቲ ዓቓቢት ሕጊ፡ ኣብ መንጎ እቶም እሱራትን ሓለውቶምን ዝኾነ ጎንጺ ከምዘይነበረ ከተረጋግጽ ከምዘይከኣለት ተዛሪባ።","len":1989}
{"id":"52855535","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/52855535","title":"ጂሃዳውያን ዕጡቓት ሞዛምቢክ ሓንቲ ስትራተጂካዊት ከተማ ተቖጻጺሮም","summary":"እስላማውያን ዕጡቓት ሞዛምቢክ ንሓንቲ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እትርከብ ከተማ ከም ዝተቖጻጸሩ ተፈሊጡ።","text":"ትማሊ ሓሙስ ኣስታት 90 ዝበጽሑ ጂሃዳውያን ዕጡቓት ናብታ ኣብ ስትራተጂካዊት ዞባ ካቦ ደልጋዶ እትርከብ ከተማ ማኮሚያ ከም ዝወሓዙ፡ ካርታ ዲ ሞሳምቢክ ዝተባህለ ጋዜጣ'ታ ሃገር ሓቢሩ። እቶም ዕጡቓት ኣብታ ከተማ ምስ ኣተዉ፡ ጠያይቲ ንሰማይ ብምትኳስ ህዝቢ ነናብ ገዝኡ ክኣቱ ከገድዱ ተራእዮም። ደሕሪ ቁሩብ ድማ፡ ካብቲ መደበሮም ምዃኑ ዝንገረሉ ሞሲምቧ ዳ ፕራያ ዝተባህለ ከባቢ፡ ተወሳኺ ሓይሊ ከም ዝተሓወሶም ጸብጻባት ገሊጾም። ሰራዊት መንግስቲ፡ ነቲ መጥቃዕቲ ግብረመልሲ ንምሃብ ክልተ ናይ ውግእ ሄለኮፕተራት ናብታ ከተማ ከምዝሰደደን፡ ኣብ ልዕሊ'ታ ከተማ ክትኩሳ ከም ዝተራእያን'ውን ተፈሊጡ። እታ ከተማ፡ ኣስታት 200 ኪሜ ካብ ርእሰከተማ ናይቲ ዞባ ዝኾነት ፐምባ ርሒቓ እትርከብ ኮይና፡ ኣብቲ ንሰሜንን ደቡብን ዞባ ካቦ ዴልጋዶ ዘራኽብ መስመር ጽርግያ ተደኲና ዘላ'ያ። ጸረ-መጥቃዕቲ ሰራዊት መንግስቲ ብሓደ ናይ ብሕቲ ደቡብ ኣፍሪቃዊ ትካል ዝተደገፈ ምንባሩ ተፈሊጡ'ሎ። ጸብጻባት ካብቲ ቦታ ከም ዝገለጽዎ፡ እቶም ዕጡቓት ኣባይቲን ማእከላት ጥዕና ዝርከብዎም ትካላት ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ኣቃጺሎም። ባንዴራ ጉጅለ ዳዕሽ ኣብታ ከተማ ከምዝተኸሉ'ውን እቶም ጸብጻባት ጠቒሶም። እቶም ንርእሶም \"ኣልሸባብ\" ኢሎም ዝጽውዑ ጂሃዳውያን ዕጡቓት ኣብ 2017 መጥቃዕትታቶም ካብ ዝጅምሩ ንደሓር ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰላማውያን ሰባት ቀቲሎም ኣለዉ። ምስቲ ኣብ ሶማልያ ዝንቀሳቐስ ጉጅለ ኣልሸባብ ርክብ ዘለዎም ምዃኑ ግን ሕጂ'ውን ብንጹር ኣይተፈልጠን።","len":1992}
{"id":"news-48999897","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48999897","title":"ኩባንያ ቦይንግ፡ ንሓንቲ 737 ማክስ ነፋሪት ሓድሽ ስም ሂቡ","summary":"ንመገዲ ኣየር ሪያንኤይር ዝተዳለወት ነፋሪት ቦይንግ 737 ማክስ ኣብ ናይ ቅድሚት ክፋላ [ኣፍንጫ] ዝተጽሓፈ ስያመ ሞዴል ተቐይሩ ተራእዩ።","text":"ቀዲሙን ድሒሩን ዝወጽአ ስእልታት ከም ዘመልክትዎ፡ \"737 ማክስ\" ዝብል ስያመ ሞዴል ብ \"737-8200\" ተተኪኡ'ሎ እታ፡ ኩባንያ ቦይንግ ነፈርቲ ካብ ዘፍርየሉ ጋራዥ ወጺኣ ትረኣይ ነፋሪት፡ 737 ማክስ ዝብል ስማ ብ737-8200 ከም ዝተተክአ ኣብ ትዊተር ዝተዘርግሑ ስእልታት የመልክቱ። እዚ ከኣ እታ ፈተናታት ዝበዝሓ ማክስ፡ ብድሕሪ እቶም ዘጋጠምዋ ክልተ ከበድቲ ሓደጋታት ስማ ብምቕያር ናብ ዕዳጋ ንምቕራብ ከም ዝተሓሰበ ግምታት ይወሃቡ ኣለዉ። ቦይንግን መገዲ ኣየር ሪያንኤይርን ግን ብዛዕባ'ዚ ዛጊት ርእይቶ ኣይሃቡን። ብድሕሪ'ቶም ምኽንያት ሞት 346 ሰባት ዝኾኑ ክልተ ሓደጋታት ነፈርቲ መጓዓዝያ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ኢንዶነዢያን፡ ነፈርቲ 737 ማክስ ካብ በረራ ተኣጊደን ይርከባ። ሪያንኤይር 135 ሞዴላት ቦይንግ ዝኾና ነፈርቲ ንምዕዳግ ኣዚዙ'ሎ። ካብዚአን ነተን ቀዳሞት ሓሙሽተ ኣብ ዝመጽእ ቀውዒ ክርከበን'ዩ። ሪያንኤይር ኣዝዩ ብዝሓሰረ ዋጋ ኣገልግሎት ዝህብ ናይ ኣየርላንድ መገዲ ኣየር'ዩ። ቀዲሙን ድሒሩን ዝነበረ ኩነታት ዘርእይ ናይ ሓንቲ ነፋሪት ርያንኤይር ስእልታት፡ ንመስርሕ ፍርያት ቦይንግ ኣብ ዝከታተል 'ዉዲስ ኤሮ ኢሜጅስ' ኣብ ዝተበሃለ ናይ ትዊተር ገጽ ተጠቂዑ'ሎ። እቲ ስእሊ፡ ሓንቲ ዓባይ ስርሓት ቦይንግ 8 [ቦይንግ ኤይት] ነፋሪት ሪያንኤይር፡ ዋሺንግተን ኣብ ዝርከብ ቦይንግ ነፈርቲ ኣብ ዘፍርየሉ ቀጽሪ ኮፍ ኢላ የርእይ። እቶም ስእልታት ከኣ፡ ነባር ስም ቦይንግ ክለግስ ተገይሩ ብሓድሽ ክትካእ ከም ዘርእዩ እቲ ኣብ ትዊተር ዝተጠቀዐ መልእኽቲ ይሕብር።","len":1994}
{"id":"news-45807419","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45807419","title":"ፍሎሪዳ፡ ብሓያል ህቦብላ ክትጥቓዕ'ያ","summary":"ሓያል ህቦቡላ ሚካኤል፡ ሮቡዕ ኣብ ገማግም ፍሎሪዳ ክበጽሕ እዩ ተባሂሉ ስለ ዝግመት፡ ነበርቲ እቲ ከባቢ ካብ ቤት ንብረቶም ክወጹ ተሓቢሩዎም።","text":"ኣመሓዳሪ ፈሎሪዳ ሪክ ሰኮት፡ እዚ ህቦቡላ ክቐትለኩም ይኽእል እዩ ብምባል ንነበረቲ ፍሎሪዳ ኣጠንቂቑ እዚ ኣብ ሰዓት ኣሰታት 125 ኪሎ ሜትር ዝጉዓዝ ዘሎ ህቦቡላ፡ ኣብ ከባቢ ፍሎሪዳ ምስ በጽሐ ፍጥነቱ ክውስኽ ትጽቢት ከም ዝግብር ኣገልግሎት ሜትሮሎጂ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣጠንቒቑ። ብሰንኪ እዚ፡ ልዕሊ 370,000 ሰባት ካብ ቤት ንብረቶም ክግዕዙ ተሓቢሩዎም ኣሎ። ግዝኣታት ፍሎሪዳ፡ ኣላባማን ጆርጅያን ድማ፡ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጀን። እዚ ካብ ማእከላይ ኣሜሪካ ዝጀመረ ብርቱዕ ህቦቡላ፡ ክሳብ ሕጂ 13 ሰባት ቀቲሉ ምህላዉ ተፈሊጡ ኣሎ። ኣብ ገማግም ፍሎሪዳ ክሳብ 4 ሜትሮ ብራኸ ዘለዎ ማዕበል ክፍጠር ከምዝኽእል'ዩ ኣገልግሎት ሜትሮሎጂ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዝሕብር ዘሎ። ኣመሓዳሪ ፍሎሪዳ ሪክ ስኮት፡ ነዚ ህቦቡላ \"ኣዕናዊ\" ኢሉ ብምጥቃስ፡ ነበርቲ ብሰብ መዚ ዝውሃቦም ዘሎ ሓበሬታ ከተግብሩ ተላብዩ። ሪክ ስኮት ብተወሳኺ \" እዚ ህቦቡላ ክቐትለኩም ይኽእል እዩ፡ ገዛኹም ደጊምና ክንሃንጸልኩም ንኽእል ኢና፡ ሂወትኩም ግን? ስለዚ በጃኹም ነዚ ሓበሬታ ሸለል ኣይትበልዎ\" እውን ኢሉ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ፡ ዶናልድ ትራምፕ፡ ብሰሉስ ነዚ ጉዳይ ኣመልኪቱ\" ነዚ ዝመጽእ ዘሎ ብርቱዕ ህቦቡላ፡ ጽቡቕ ገይርና ተዳሊናሉ ኣለና\" ኢሉ ኣሎ። ግዝኣት ፍሎሪዳ ዋላ'ኳ ቅድሚ ሕጂ'ውን ብተመሳሳሊ ህቦቡላ ተጠቒዓ ትፈልጥ እንተኾነት፡ እዚ ሕጂ ከጥቃዕ'ዩ ዝብሃል ዘሎ ከባቢ ግን፡ ኣብ ዝሓለፈ ደርዘናት ዓመታት ክንዲ'ዚ ሓይሊ ዘለዎ ህቦቡላ ኣጋጢምዎ ኣይፈልጥን እዩ።","len":1995}
{"id":"news-54827782","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54827782","title":"\"ብወገን ምዕራብ ትግራይ ውግእ ይቕጽል ኣሎ\" ደብረጽዮን ገብረሚካኤል","summary":"መራሒ ክልል ትግራይ ደብረጽዮን ገብረሚካኤል፡ ሎሚ ኣብ ቴሌቪዥን ትግራይ ቀሪቡ ብወገን ምዕራብ ትግራይ ውግእ ይቕጽል ከምዘሎ ገሊጹ።","text":"“ብደቡብ ትግራይን ዓፋርን እውን ሰራዊት የእትዉ ኣለዉ፡ ኣብ ዝኾነ ሰዓት ውግእ ክለዓል ይኽእል እዩ” ድማ ኢሉ። ኣብ’ቲ ብወገን ምዕራብ ትግራይ ኣሎ ዝበሎ ውግእ፡ “ሓይልታት ኣምሓራን ፌደራልን ይገጥሙና ኣለው” ኢሉ። ኣብ ኢድ እዚ ሰሜን ንዝጸንሐ “ዳርጋ ኩሉ ኣጽዋር” ኣብ ቁጽጽር ሓይልታት ትግራይ ኣትዩ’ሎ ክብል’ውን፡ ተዛሪቡ። “ኣብ ትግራይ ብዘሎ ኣጽዋር ህዝቢ ትግራይ ክቕጥቀጥ የብሉን። ኣብ ትግራይ ዘሎ ብረታት ንድሕንነት ህዝቢ ትግራይ እዩ ክውዕል። ምሉእ ኣጽዋር ኣለና ሕዚ። ብብረት ካብኦም ኣይንሰንፍን እንተዘይበሊጽና ” ኢሉ። ምስ ኣባላት ሰራዊት እዚ ሰሜን “ብምትሕብባር” ይሰርሑ ከምዘለዉ’ውን ገሊጹ’ሎ። ነዊሕ ርሕቐት ዝኸይድ ኣጽዋር ከምዘለዎም ብምግላጽ፡ “ነቶም ሰላምና ዘይደልዩ ኣብ ርሑቕ ኮይኖም ዝእዝዙ ኣብ ዘለውዎ’ውን ክነርክበሎም ንኽእል ኢና። ዘለና ኣጽዋር ኣብ ልዕሊኦም ክነፍስሶ ኢና” ኢሉ። ኣብ ትግራይ፡ ኣብ ከባቢ ዶብ ኤርትራ ዓስኪሮም ዝጸንሑ ገለ ወተሃደራት ኢትዮጵያ፡ ናብ ኤርትራ ከምዝሰገሩ ዝገለጸ እቲ መራሒ፡ እቶም ወተሃደራት \"ካብ ኣብ ትግራይ ትጸንሑ ናብ ኤርትራ ስገሩ ስለዝተብሃሉ እዮም ሰጊሮም\" ክብል ሓቢሩ። ትማሊ ምሽት ቀዳማይ ምኒስተር ኢትዮጵያ ኣቢይ ኣሕመድ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ዓወት ነመዝግብ ኣሎና ክብል ገሊጹ ነይሩ። ይኹን እምበር ኣስማት እቲ ቦታታት ኣይጠቐሰን። ማሕበረሰብ ዓለም እዚ ኵናት እዚ ሰብን ንብረትን ከይዕነወ ብዝቐልጠፈ ደው ኢሉ ክልቲኦም ወገናት ኣብ ዘተ ክኣትው ይጽውዕ ኣሎ።","len":1995}
{"id":"news-54514653","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54514653","title":"እስራኤል፡ 2 ሽሕ ቤተ እስራኤላውያን ክኣትዉ ፈቒዳ","summary":"እስራኤል 2 ሽሕ ቤተ እስራኤላውያን ካብ ኢትዮጵያ ናብ ሃገራ ንምእታው ዝተትሓዘ ትልሚ ኣጽዲቓ፡፡","text":"እቶም ናብታ ሃገር ክግዕዙ ተፈቒዱዎም ዘሎ ሰባት፡ ኣካል እቶም ናብ እስራኤል ንምኻድ ንብዙሕ ዓመታት ክጽበዩ ዝጸንሑ ኣስታት 8 ሽሕ ቤተ እስራኤላውያን እዮም፡፡ ፋላሽ ሙራ ተባሂሎም ዝጽውዑ እዞም ቤት እስራኤላውያን፡ ከም ካልኦት ኣይሁድ ብቐጥታ ዜግነት እስራኤል ክረኽቡ ስለዘይክእሉ፡ ናብ እስራኤል ናይ ምስፋር መሰሎም ኣካታዒ እዩ፡፡ ኣብ 1980ታት (ኣውሮጳ)፡ ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ቤት እስራኤላውያን ፡ ብምስጢራዊ ስርሒት ናብ እስራኤል ተወሲዶም፡፡ ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ብዙሓት ቤት እስራኤላውያን ኣብ ኢትዮጵያ ቤተሰብ ዘለዎም ኮይኑ፡ መንግስቲ እስራኤል ሓድሕድ ጉዳዮም እናተርኣየ ክኸዱ ስለዝፈቅድ ብዙሓት ኣባላት እቲ ማሕበረሰብ ኣብ ጎንደርን ኣዲስ ኣበባን ኣብ ትጽቢት ይርከቡ፡፡፡ እቶም ዛጊት ናብ እስራኤል ግዒዞም ዘለዉ ቤተ እስራኤላውያን፡ ብሚኒስትሪ ውሽጢ ዓዲ እስራኤል ሙሉእ ብሙሉእ ኣይሁድ ምዃኖም ዕላዊ ኣፍልጦ ኣይተውሃቦምን፡፡ እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝተረፉ ብሓደ ጊዜ ናብ እስራኤል ይምጽኡዶ ዝብል ሓሳብ ኣብቶም ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ቤተ እስራኤል ከይተረፈ ኣፈላላይ ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ፡፡ ሚኒሰተር ስደተኛታት እስራኤል ኮይና ኣብ ቀረባ እዋን ዝተሸመት ትውልደ ኢትዮጵያዊት ፕኒና ታማኖ ሻታ፡ ውሳነ እቲ ካቢኔ ከምዘሐጎሳ ብትዊተር ገሊጻ፡፡ እቶም ካብ ኢትዮጵያ ዝተሰደዱ ቤተ እስራኤላውያን ምስቶም ነባር እስራኤላውያን ምውህሃድ ከምዝኸብዶምን፡ ንስእነት ስራሕ፣ ድኽነትን ዘርኣዊ መድልዎን ከምዝቃልዑን ይዝረብ፡፡","len":2004}
{"id":"news-49457612","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49457612","title":"ታንዛናያዊ ጋዜጠኛ 'ናይ ሓሶት ዜና' ኣቃሊሕኻ ተባሂሉ ተኣሲሩ","summary":"ታንዛናያዊ ጋዜጠኛ፡ 'ፖሊስ ኣብ ቀይዲ ሕጊ ዘለዉ ሰባት ኣጋፊዑ' ኢሉ ብዝሓተሞ 'ናይ ሕሶት ዜና እዩ' ብዝብል ተኣሲሩ።","text":"ጆሴፍ ጋንድየ ጆሴፍ ጋንድየ ብጥምረት ተኸላኸልቲ ሰብኣዊ መሰላት ታንዛንያ ኣብ ዝተጣየሸ መደበር ቴሌቭዥን ዋተተዚ ጋዜጠኛ ኮይኑ'ዩ ዝሰርሕ። እቲ ጥምረት ማእሰርቲ ጆሴፍ ተቓዊሙ መግለጺ ዘውጽአ ኾይኑ፡ ፈለማ እቲ ጸብጻብ ኣሰናዲኢሉ ናብ ዝነበረ ከባቢ ከምዝተወሰደ ኣብ ትዊተር ገጹ ሓቢሩ። ኣብ ማእኸላይ ታንዛንያ ዝርከብ ኢሪንጋ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ስፍራ፡ እቲ ጋዜጠኛ ብዛዕባ ዘይግቡእ ኣተሓሕዛ እሱራት እቲ መደብር ፖሊስ ዝጸሓፈሉ ከባቢ እዩ። እቲ ጸብጻብ ምስተቓልሐ ሽዑ ንሽዑ ፖሊስ ታንዛንያ፡ ንሓይልታት ጸጥታን መንግስትን ታንዛንያ ዘነኣእስ ጸብጻብ ንዘቃልሓ መራኸብቲ ሓፋሽ ዓቕሊ ከምዘይብሉ ምላሽ ሂቡ ምንባሩ እቲ መደበር ቴሌቭዥን ገሊጹ። ኣዛዚ ፖሊስ ክልል ኢሪንጋ፡ ዝተዋቕዐ ሓበሬታ ኣብ ልዕሊ ዘቃልሑ ሰባት ሕጋዊ ስጉምቲ ክውሰደሎም ትእዛዝ ሂቡ ምንባሩ እውን እቲ ቴሌቭዥን ኣቃሊሑ። ኣብታ ሃገር ቅድሚ ሓደ ወርሒ ምርመራዊ ሰነዳት ብምቕራብ ዝፍለጥ ጋዜጠኛ ኢሪክ ኣብ ቀይዲ ውዒሉ እዩ። ንሱ ክሳብ ሕዚ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘሎ ኮይኑ ኣብ ታንዛንያ ዝመደብሮም ኤምባሲታት ኣሜሪካን ኢንግሊዝን ኣብ ኣግባብ ኣተሓሕዝኡ ሕቶ ኣልዒሎም። ፕሬዚደንት ታንዛንያ ጆን ማጋፉሊ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ንነዘ ናጽነት ሚድያ እናጸበበ ከምዝመጽአን ብርክት ዝበላ ጋዜጣታትን መደብራት ራድዮን ከምዝተኣገዳ ይፍለጥ። እቲ ፕሬዚደንት ኣንጻር መንግስቲ ዕላማ ገይሮም ሓበሬታ ኣብ ልዕሊ ዘቃልሑ መራኸብቲ ሓፋሻት መጠንቐቕታ ክህብ ልሙድ ተግባር ኮይኑ ኣሎ።","len":2008}
{"id":"news-53345261","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53345261","title":"ቀዳማይ ሚኒስተር ኣይቮሪ ኮስት ኣማዱ ጎን ኮሊባሊ ድሕሪ ኣኼባ ካቢነ ሞይቱ","summary":"ኣብ ኣኼባ ካቢነ ሚኒስተራት ዝሓመመ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣይቮሪ ኮስት ኣማዱ ጎን ኮሊባሊ፡ ድሕሪ እቲ ኣኼባ ሞይቱ።","text":"ኣማዱ ጎን ኮሊባሊ፡ ኣብ ቀረባ መዓልትታት እዩ ካብ ፈረንሳ ተመሊሱ እቲ ወዲ 61 ዓመት፡ ኣብ'ቲ ኣብ ጥቅምቲ ዝካየድ ፕረዚደንታዊ ምርጫ፡ ነቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ወኪሉ ክወዳደር ተሓጽዩ ነይሩ። ንኽልተ እዋን ፕረዚደንት ኮይኑ ዝመርሐ፡ ኣላሳነ ኦታራ ንሳልሳይ ጊዜ ክወዳደር ድልየት ከም ዘይብሉ ሓቢሩ እዩ። ጎን ኮሊባሊ፡ ድሕሪ ናይ ክልተ ኣዋርሕ ናይ ልቢ ሕክምና ኣብ ቀረባ መዓልትታት እዩ ካብ ፈረንሳ ተመሊሱ። ፕረዚደንት ኦታራ ሃገሩ ኣብ ሓዘን ከም ዘላ ተዛሪቡ። ጎን ኮሊባሊ ኣብ ሰሙናዊ ኣኼባ ካቢነ ሓሚሙ ናብ ሆስፒታል ከም ዝተወስደን ኣብኡ ከም ዝዓረፈን፡ እቲ ፕረዚደንት ተዛሪቡ። \"ብሞት እቲ ን30 ዓመታት ናይ ቀረባ መሳርሕተይ ዝነበረ፡ ንእሽቶ ሓወይ፡ ወደይ ኣማዶ ጎን ኮሊባሊ ሓዚነ\" ኢሉ። ሞት ኮሉባሊ ኣብቲ ዝካየድ ምርጫ ብዙሕ ጥርጣረታት ፈጢሩ ኣሎ። ኣብ 2012 ናይ ልቢ ምስግጋር ዝተገብረሉ ኮሉባሊ፡ ብ 2 ግንቦት ንተወሳኺ ሕክምና ናብ ፓሪስ ድሕሪ ምኻድ ብሓሙስ ኣብ ዝተመለሰሉ \"ኣብ ጎኒ ፕረዚደንት ኮይነ፡ ሃገርና ናይ ምልማዕን ምህናጽን ስርሐይ ክቕጽል፡ ናብ ቦታይ ተመሊሰ ኣለኹ\" ኢሉ። ጎን ኮሉባሊ ካብቶም ኣብ'ቲ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ክዕወቱ ትጽቢት ዝግበረሎም እዩ ነይሩ። 'ለ ሞንደ' ዝተባህለት ጋዜጣ ፈረንሳ፡ ብሰኑይ ኣብ ዝዘርግሐቶ ጽሑፍ፡ \"ጎን ኮሉባሊ ነቲ ምርጫ ብቁዕ እንተዘይኮይኑ፡ ፕረዚደንት ኦታራ እንትርፎ ኣብቲ ምርጫ ምስታፍ ካልድ ኣማራጺ የብሉን\" ኢሉ። እቲ ፕረዚደንት ኣብቲ ዝቕጽል ምርጫ ከም ዘይሳተፍ ምግላጹ ነታ ሃገር ኣገሪሙ እዩ።","len":2008}
{"id":"news-50298942","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50298942","title":"ሓፍቲ መራሒ ኣይ-ኤስ ነበር ኣል-ባቕዳዲ ኣብ ቀይዲ ውዒላ","summary":"ሓፍቲ መራሒ እስላማዊ ጉጅለ ኣይ ኤስ [ዳዕሽ] ዝነበረ ኣቡ-ባክር ኣል-ባቕዳዲ ኣብ ሰሜናዊ ቱርኪ ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓለት ሰብ-ስልጣን ቱርኪ ተዛሪቦም።","text":"ጓል 65 ዓመት ዝኾነት ወይዘሮ ራስሚያ ኣዋድ፤ ትማሊ ኣዛዝ ኣብ ዝተብሃለት ከተማ ኣብ ዝተገብረ ወተሃደራዊ ተፍትሽ እያ ተታሒዛ። ሰበ-ስልጣናት እታ ዓዲ፡ ካብ ሓፍቲ ኣል-ባቕዳዲ ሕቡእን ወሳንን መረዳእታ ጉጅለ ዳዕሽ ክርከብ ይኽእል እዩ ዝብል እምነት ኣሕዲሮም ኣለው። ሓደ ቱርካዊ በዓል ስልጣን ንሮይተርስ ከምዝበሎ፡ እቲ መረዳእታ ብፍላይ ድማ ውሽጣዊ ኣሰራርሓ'ቲ ጉጅለ ንምፍላጥ ክጠቅም ይኽእል'ዩ ኢሉ። ብዛዕባ እዛ ሓፍቲ ኣል-ባቕዳዲ ብዙሕ ዝፍለጥ ነገር የለን። ቢቢሲ እንተኾነ'ውን መንነታ ብዝምልከት ካብ ሳልሳይ መንጎኛ ኣካል ከረጋግጾ ኣይከኣለን። ኒው ዮርክ ታይምስ፡ ኣል-ባቕዳዲ ሓሙሽተ ኣወዳትን ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ኣሕዋትን ከምዘለወኦ ገሊጹ። ኣል-ባቕዳዲ ተታሒዝሉ ዝተብሃለ ቦታ እዛ ኣሌፖ ኣብ ዝተብሃለ ክልል ቱርኪ ዝተታሕዘት ወይዘሮ ኣዋድ፡ ምስ በዓል ቤታን ጓል ሰብኣያን ካልኦት ሓሙሽተ ደቃን እያ ተረኺባ። ካብኡ ብዛዕባ እቲ ጉጅለ ብዙሕ 'ስለያዊ' መረዳእታ ክርከብ እዩ ተባሂሉ'ኳ እንተተገመተ፤ \"ምስ ኣል-ባቕዳዲ ክንደይ ዝኣክል ጊዜ ተሕልፍ ነይራ?\" ዝብል ግን ንባዕሉ ሕቶ'ዩ ዘሎ። ኣል-ባቕዳዲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብኣመሪካ ወተሃደራት ኣብ ዝተኻየደ ኦፕሬሽን ዓርሰ ቕትለት ከምዝፈጸመ ይዝረብ። ፕረዚደንት ትራምፕ፡ እቲ ሬሳ ናቱ ናይ ኣል-ባቕዳዲ ከምዝኾነ ብናይ ዲ ኤን ኤ ምርመራ ከምዝተረጋገጸ ምዝራቡ ዝዝከር እዩ። ድሕሪ እቲ ቅትለት፡ ጉጅለ ዳዕሽ ንኣቡ-ኢብራኢም ኣል-ሓሸሚ ኣል-ቁራሺ ሓድሽ መራሒኡ ንክኸውን ከምዝረቕሖ ኣፍሊጡ።","len":2010}
{"id":"news-53462230","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53462230","title":"ኣምባሳደር ሩስያ፡ ሃገሩ ናይ ክታበት ሓበሬታ ክትስርስር ፈቲና ንዝብል ክሲ ነጺግዎ","summary":"ኣምባሳደር ሩስያ ኣብ ብሪጣንያ፡ ትካል ስለያ ሩስያ ክታበት ኮሮናቫይረስ ዝምልከቱ ሓበሬታታት ክሰርቕ ፈቲኑ ብዝብል ንዝቐረበሉ ክስታት ነጺግዎ።","text":"ኣምባሳደር ኣንድሬ ኬሊን፡ \"ነዚ ዝተብሃለ ጉዳይ ኣይኣምነሉን፡ ትርጉም ዘይብሉ እዩ” ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ትካል ድሕነት ብሪጣንያ ብሓሙስ ከምዝበሎ፡ እቶም ክታበት ንዝሰርሑ ዘለዉ ትካላት ዒላማ ገይሮም ሓበሬታ ክሰርቁ ዝፈተኑ ሰርሰርቲ፡ ኣካል ትካል ድሕነት ሩስያ እዮም። እቲ ኣምባሳደር፡ ነቲ ‘ሩስያ ኣብ ፖለቲካ ብሪጣንያ ጣልቃ ትኣቱ ኣላ’ ንዝብል ክሲ’ውን ነጺግዎ እዩ። ኣብ’ቲ ዝሓለፈ ሰሙን፤ ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣንያ ዶሚኒክ ራብ ‘ሩስያውያን ኣብ’ቲ ናይ 2019 መረጻ ብሪጣንያ ጣልቃ ክኣትዉ ድልየት ነይርዎም’ ክብል ተዛሪቡ እዩ። “ጣልቃ ኣይኣተውናን። ንምንታይከ ጣልቃ ንኣቱ? ምኽንያቱ፡ ንዓና ኮንሰርቫቲቭ ፓርቲ ተዓወተ ሌበር ፓርቲ ተዓወተ፡ ምስ ኩሎም ካብ’ቲ ሕዚ ዘለና ዝሓሸ ርክብ ንክህልወና ኢና ንፍትን” ኢሉ እቲ ኣምባሳደር። ብሓሙስ፡ ናይ ብሪጣንያ ኣመሪካን ካናዳን ትካላት ድሕነት፡ ኤፒቲ29 ዝበሃል ጉጅለ ሰርሰርቲ፡ ናይ ኮቪድ-19 ክታበት ንምርካብ ንዝሰርሕ ዘለዉ ትካላት ዒላማ ብምግባር፡ ሓበሬታታቶም ክሰርቕ ፈቲኑ ኢሎም እዮም። ማእከል ሓለዋ ሳይበር ብሪጣንያ፡ እዚ ጉጅለ ሰርሰርቲ ኣካል ናይ ሩስያ ትካል ድሕነት ምዃኑ ልዕሊ 95 ሚኢታዊት ምትእምማን ከምዘለዎ ገሊጹ እዩ። ብዛዕባ’ዚ ዝተሓተተ ኣምባሳደር ሩስያ፡ ብቐጥታ ኣይመለሰን “ብዛዕባኦም [እቶም ጉጅለ ሰርሰርቲ] ካብ ሚድያታት ብሪጣንያ እየ ሰሚዐ” ኢሉ። “ኣብ’ቲ ዘለናዮ ዓለም፡ ንዝኾነ ዓይነት ናይ ኮምፒዩተር ስርሰራ መጥቃዕቲ ምስ ሓንቲ ሃገር ክተተሓሕዞ ኣይትኽእልን” ድማ ኢሉ።","len":2013}
{"id":"news-47174406","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47174406","title":"ታንዛንያ፡ ዘይተገዝሩ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ ክኽንሸቡ ሓንቲ ኣባል ባይቶ ጸዊዓ","summary":"ደቂ ተባዕትዮ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ ታንዛንያ ግዙራት ምዃኖም ንምርግጋጽ ክፍተሹ ሓንቲ ኣባል ባይቶ ብጸይቶም እማመ ኣቕሪባ።","text":"ምኽንሻብ ደቂተባዕትዮ ኣብ ምጉዳል ንለበዳ ኤች ኣይ ቪ ተራ ኣለዎ እታ ጃክሊን ንጎንያኒ ዝተባህለት ኣባል ባይቶ፡ ደቂተባዕትዮ ብጾታ ከይተገዝሩ እንተጸኒሖም ከም ዝኽንሸቡ ክግበር ኣለዎ ኢላ። ምኽንሻብ ደቂ ተባዕትዮ ብ60 ሚእታዊ ነቲ ለበዳ ከም ዘጉድሎ ውድብ ጥዕና ዓለም የረድእ። እቲ ዘቕረበቶ እማመ፡ ካብ ሓደ ጆሰፍ ሰላሲኒ ዝተባህለ ኣባል ባይቶ ብጻያ ደገፍ ረኺቡ'ሎ። ንሱ፡ ብወገኑ፡ ኣብ ኬንያ ተመሳሳሊ ፓሊሲ ከም ዝተኣታተወን እቶም ከይተኸንሸቡ ዝጸንሑ ኣባላት ከም ዝኽንሸቡ ከም ዝተገብረን ተዛሪቡ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ዝበሎ ሓቂ ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ ኣባላት ባይቶ ኬንያ ፍተሻ ኣይተገበረሎምን ይኹን'ምበር፡ ኣብ 2008 ገለ ኣባላት ባይቶ ኬንያ፡ ንኣብ ከባቢኦም ዘለዉ መንእሰያት ንምትብባዕ ብወለንቶም ተኸንሺቦም ከም ዝነበሩ ይፍለጥ። ምኽንሻብ ደቂተባዕትዮ፡ ንዕልቦ መትሎኦም ብምቑራጽ'ዩ ዝፍጸም። ካልእ ጆሰፍ ካሸኩ ዝተባህለ ኣባል ባይቶ ግን እቲ እማመ፡ ንክብሪ ናይቶም ኣባላት ዝግህስ'ዩ ብምባል ነጺግዎ። \"ዝተኸንሸባ ደቂኣንስትዮ'ውን ኤች ኣይ ቪ የመሓላልፋ'የን ስለዚ ንደቂ ተባዕትዮ ክንፍትሾም እንተኾንና፡ ደቂኣንስትዮ'ውን ተኸንሺበን እንተኾይነን ንምርግጋጽ ክንምርምረን ኣለና\" ኢሉ። ክሽቦ ደቂ-ኣንስትዮ፡ ንላዕለዋይ ብልዕቲ ደቂ ኣንስትዮ ኮነ ኢልካ ብምቑራጽ ዝካየድ ኣካላውን ስነኣእምሮኣውን በሰላ ዝገድፍ ሓደገኛ ልምዲ'ዩ። ውድብ ጥዕና ዓለም \"ካብ ንሕክምናዊ ወጻኢ ዝግበር ዝኾነ ንብልቲ ዘቑስል ነገር\" ብምባል ይገልጾ።","len":2014}
{"id":"news-51040376","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51040376","title":"ኣጥቃዓይ ሊቨርፑል ሳድዮ ማነ ብሉጽ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ 2019 ኮይኑ","summary":"ኣጥቃዓይ እንግሊዛዊት ክለብ ሊቨርፑል ዝኾነ፡ ዳድዮ ማነ፡ ብሉጽ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ (ካፍ) 2019 ኮይኑ።","text":"ሳድዮ ማነ፡ ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመተ-ውድድር 2019-20 ጥራይ 15 ሸቶታት ኣመዝጊቡ ይርከብ ሰኔጋላዊ ማነ፡ ንወዲ ክጋንትኡ ዝኾነ ግብጻዊ መሓመድ ሳላሕን፡ ተጻዋታይ ማንቸስተር ሲሲቲ ዝኾነ ኣልጀርያዊ ሪያድ ማህረዝን ብምስዓር'ዩ ነቲ ሽልማት ክወስድ በቒዑ። ወዲ 27፡ ሳድዮ ማነ፡ ጋንትኡ ሊቨርፑል ተዓዋቲት ዋንጫ ቻምፒዮንስ ሊግ 2018-19 ክትከውን ዓቢ ተራ ዝተጻወተን፡ ኣብቲ ዓመት ኣብ ዝተሳተፎም ኩሎም ግጥማት 30 ሸቶታት ከመዝግብ ዝኸኣለ ተጻዋታይ'ዩ። ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመተ-ውድድር 2019-20 ጥራይ 15 ሸቶታት ኣመዝጊቡ ይርከብ። እታ ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ዋንጫ ክለባት ዓለም ዝጨበጠት ጋንትኡ ሊቨርፑል ድማ፡ ብ13 ነጥብን ሓደ ጸወታን ንፕሪሜርሊግ እንግሊዝ ትመርሖ'ላ። \"ነቲ ሽልማት ብምዕዋተይ ሓጎስን ሓበንን እስማዓኒ። ኩዕሶ እግሪ ስረሐይ'ዩ፡ አፍቅሮ ድማ'የ\" ክብል ማነ ሓጎሱ ገሊጹ። \"ንስድራይ፡ ሃገራዊት ጋንታይ [ሰኔጋል]፡ ኣካየድቲ፡ ፈደረሽንን ንክለብ ሊቨርፑልን ከመስግኖም እደሊ። ሎሚ ዓባይ መዓልቲ'ያ ንዓይ።\" ማነ ነቲ ሽልማት ኣብ ሁርጋዳ፡ ግብጺ ብምርካብ'ዩ ተቐቢልዎ። እቲ ኣብተን ዝሓለፋ ክልተ ዓመት ነቲ ሽልማት ዝተዓወተ ሳላሕን፡ ማህረዝን ግና ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣይተረኽቡን። ኣርኣያ ናይቲ ኣብ ሓደ እዋን ተጻዋታይ ክለብ ሊቨርፑል ዝነበረን ኣብ 2002 ተዓዋቲ ናይቲ ሽልማት ዝኾነን ወዲ ሃገሩ ኣል ሃጂ ዲዮፍ ክኽተል ዝነበሮ ባህጊ ልዑል ብምንባሩ፡ እቲ ሽልማት ንማነ ዓቢ ትርጉም ዘለዎ'ዩ። ማነ ዘድንቖ ካልእ ተጻዋታይ ድማ ብራዚላዊ ሮናልዲንሆ ምዃኑ ይፍለጥ","len":2017}
{"id":"news-47153967","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47153967","title":"ኣመሪካ 'ኣይረን ዶም' ዝበሃል ናይ እስራኤል ጸረ ሮኬት ኣጽዋር ክትዕድግ እያ","summary":"ምክልኻል ኣመሪካ፡ ነቲ 'ኣይረን ዶም' ዝበሃል ናይ እስራኤል ጸረ ሮኬት ኣጽዋር ዓዲጉ ንምፍታን ትልሚ ከምዘለዉ ኣፍሊጡ።","text":"እስራኤል ካብ 2011 ጀሚራ ነዚ ጸረ ሮኬት ኣጽዋር ክትግልገለሉ ጸኒሓ እያ እዚ ኣጽዋር፡ ራዳር ከምኡ ድማ መከላኸሊ ተወንጫፊ ብምጥቃም፡ ሮኬታት ጸላኢ ዘፍሽል ክኸውን ከሎ፡ እስራኤል ካብ 2011 ጀሚራ ክትግልገለሉ ጸኒሓ እያ። ምክልኻል ኣመሪካ፡ እዚ ኣጽዋር ንፈተነ ከምዝውዕልን፤ ኣብ መጻኢ ብሰራዊት እታ ሃገር ኣብ ኣገልግሎት ዝውዕለሉ ኣማራጽታት ከምዝግምገምን ሓቢሩ። ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል ቤንጃሚን ኔታንያሁ፡ እዚ መሸጣ \"ነታ ሃገር ዓብዪ ዓወት እዩ\" ክብል ገሊጽዎ። \"እዚ ምስ ኣመሪካ ዘለና ጥንኩር ምሕዝነት እናዓሞቐ ይኸይድ ከምዘሎን፤ ከምኡ ድማ ኣብ ዓለም እናወሰኸ ዝመጽእ ዘሎ ናይ እስራኤል ደረጃን ዘርእይ ካልእ መግለጺ እዩ\" ኢሉ። ንምምዕባሉ ቢልዮናት ዶላራት ዝውድእ እዚ ኣጽዋር፡ ብምኽንያት ዋግኡ ነቐፌታ ይቐርቦ እዩ ሰብመዚ እስራኤል ከምዝብልዎ፡ እዚ ጸረ ሮኬት ኣጽዋር ኣብ ዝኾነ ዓይነት ኩነታት ኣየር ዝሰርሕ፣ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ክጓዓዝ ዝኽእል፡ ከምኡ ድማ 90 ሚእታዊት ዕውት መኸተ ክገብር ዝኽእል እዩ። እዚ ጸረ ሮኬት መሳርሒ፡ ክንዲ ሓንቲ-ከተማ ንዝኸውን ቦታ፡ ብኣየር ንዝመጹ ሓደጋታት ክከላኸል ዝኽእል ከምዝኾነ ይዝረብ። እስራኤል፡ ካብ ወሽመጥ ጋዛ ብፍልስጤማውያን ዕጡቓት ዝትኮሱላ ተወንጨፍቲ ንምብርዓን ብዙሕ ተጠቒማትሉ እያ። እዚ መከላኸሊ ስርዓት ክምዕብል ዓመታት ዝወሰደ ክኸውን ከሎ፡ ኣመሪካ ዛጊድ ኣብ ምምዕባል እዚ ኣጽዋር ሓያሎ ገንዘባዊ ድጋፍ ገይራ እያ። ገለ ክፋላት እቲ ኣጽዋር እውን፡ ካብ ትካላት ኣመሪካ ዝመጽእ እዩ።","len":2019}
{"id":"news-54994604","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54994604","title":"ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ምስ ሰበስልጣን ግብጺ ብዛዕባ ኩነታት ኢትዮጵያ ተዘራሪቡ","summary":"ብሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኣቶ የማነ ገብረኣብን ዝምራሕ ጉጅለ ልኡኽ ኤርትራ ኣብ ርእሰከተማ ካይሮ ምስ ሰበ ስልጣን ግብጺ ተራኺቡ።","text":"ክልቲኦም ወገናት ብዛዕባ ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያን፡ ኣብታ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ከም ዝተዘራረቡ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ብትዊተር ሓቢሩ። ብዛዕባ ክልትኣዊ ዝምድናታቶም'ውን ከም ዝተላዘቡ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ተዛሪቡ። እቲ ጉጅለ ልኡኽ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት'ውን ኣብ ርእሰከተማ ካርቱም ምስ ሰበስልጣን ሱዳን ብምርኻብ ኣብ ተመሳሰልቲ ዛዕባታት ተዘራሪቡ ምንባሩ ይዝከር። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ 9 ኣብ ትግራይ ዝጸንሑ ግብጻውያን ብሰላም ወጺኦም ናብ ኣዲስ ኣበባ ከም ዝኣተዉ ኣምባሳደር ግብጺ ኣብ ኢትዮጵያ ብትዊተር ሓቢሩ። እቶም ግብጻውያን ብኸመይ ከም ዝወጹ'ኳ ብንጹር እንተዘይገለጸ፡ ኣብ ጽሕፉ ንሕቡራት ሃገራት ዓለምለኻዊ ማሕበር ቀይሕ መስቀልን፡ ሰብ መዚ ኢትዮጵያን ዘለዎ ምስጋና ገሊጹ'ሎ። ብሰንኪ ኣብ ትግራይ ተወሊዑ ዘሎ ግጭት፡ ካብን ናብን እቲ ክልል ዝግበር ምንቅስቓስ ተቛሪጹ ይርከብ። መንግስቲ ፈደራልን ሰብመዚ እቲ ክልልን ኣብቲ ክልል ህጹጽ እዋን ኣዊጆም ምህላዎም ይዝከር። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ፡ ንፈለማ ግዜ ብዛዕባ'ቲ ኣብ ኢትዮጵያ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ንሱ፡ ነቲ ህወሓት ዝገብሮ ዘሎ ዝበሎ \"ተግባራት\" ምቅላሕ ትርጉም የብሉን ክብል ገሊጹ። ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ሓይልታት ትግራይ ናብ ኣስመራ ናይ ሚሳይላት መጥቃዕቲ ኣካይዶም ነይሮም። ህወሓት ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዶብ መጥቃዕቲ ከም ዝኸፈተ'ኳ እንተተዛረቡ፡ ሰበስልጣን ኤርትራ ግን ክነጽግዎ ጸኒሖም ኣለዉ።","len":2020}
{"id":"news-44193295","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44193295","title":"ፕረዝደንታዊ ምርጫ ቬነዝዋላ፡ ኒኮላሰ ማዱሮ ድምጺ ተሰሪቑ'ዩ ኣብ ዝተበሃለሉ ዳግማይ ተዓዊቱ","summary":"ፕረዚደንት ቬነዝዋላ ኒኮላሰ ማዱሮ ንዝመጽእ ሽዱሽተ ዓመት ኣብ ስልጣን ንኽጸንሕ፡ ብተቓወምቲ ዘይሕጋዊ ኣብ ዝተበሃልሉ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ዳግማይ ተዓዊቱ።","text":"ቀንዲ ተወዳዳሪ ተቓዋሚ ሰልፊ ሄንሪ ፋለኮን \" ነዚ ዝተኻየደ መስረሕ ምርጫ ኣፍልጦ ኣይንህቦን ኢና፡ ኣብ ቬነዝዋላ ዳግማይ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ክካይድ ኣለዎ\" ብምባል፡ ነቲ ውጽኢት ብዕሊ ነጺግዎ'ሎ። ኣብ'ቲ ልዕሊ 90 ሚእታዊት ድምጺ ዝተቆጸረሉ ምርጫ፡ ኒኮላሰ ማዱሮ 67.7 ሚእታዊት ከምኡ'ውን ሄንሪ ፋልኮን 21.2 ሚእታዊት ከምዝረኸቡ፡ ሓላፊ ኮሚሽን ፕረዝደንታዊ ምርጫ ቬነዝዋላ ቲቢሳይ ሉሴና ኣፍሊጣ። ቬነዝዋላ፡ ብሕጸረት ቀረብ መግብን ቁጠባዊ ቅልውላውን ኣብ ትሕመሰሉ ዘላ እዋን ዝተኻየደ ፕረዝደንታዊ ምርጫ፡ ካብ'ቶም ከድምጹ ዝተመዝገቡ 46 ሚእታዊት ጥራይ ከምዘድመጹ መዛግብ ኮሚሽን ፕረዝደንታዊ ምርጫ ቬነዝዋላ ይሕብሩ። ግብረ መልሲ ውጽኢት ፕረዝደንታዊ ምርጫ ቬነዝዋላ ፕረዚደንት ቬነዝዋላ ኒኮላሰ ማዱሮ ነቶም ኣብ ካራካሰ፡ ኣብ ቅደሚ መንበሪ ፕረዚደንት ተኣኪቦም ዝነበሩ ደገፈቱ \" ኣትሒቶም ርእዮሙኒ\" ክብል ናብ ተቃወምቱ መልእኽቱ ከመሓላልፍ እንክሎ፡ ቀንዲ ተወዳዳርን ተቓዋምን ሄንሪ ፋልኮን ብወገኑ፡ ዋላ እኳ ሰብ መዚ ቬነዝዋላ እዚ ምርጫ ናጻን ፍትሓውን'ዩ ይበልዎ፡ እሱን ስዓብቱን ግን ከምዘይቅበልዎ ኣፈሊጡ'ሎ፡ መብዛትኦም ተቃወምቲ ሰልፍታት ምስ ሓሳብ ሄንሪ ፋልኮን ብምስምማዕ ነቲ ውጽኢት ነጺጎሞ ኣለዉ። ፕረዚደንት ኣመሪካን ምምሕዳሩን ነዚ ውጽኢት ፕረዝደንታዊ ምርጫ ቬነዝዋላ ኣፍልጦ ከምዘይህቦ ክሕብር እንክሎ፡ ፍሉይ ልኡኽ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ማሕበር ሃገራት ዓለም ኣብ ቲዊተሩ \" ጸርፊ ንዲሞክራሲ\" ክብል ኣስፊሩ'ሎ።","len":2020}
{"id":"news-53411544","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53411544","title":"ኢራን ንሲ-ኣይ-ኤ ሓበሬታ ሂቡ ንዝበለቶ ውልቀሰብ ብሞት ቀጺዓ","summary":"ኢራን ሙኩር ሰራሕተኛ ሚኒስተር ምክልኻል ሃገር ዝነበረን ንኣመሪካ ሓበሬታ ኣቐቢሉ ኢላ ዝኸሰሰቶን ውልቀሰብ ብሞት ከምዝቐጽዐት ኣፍሊጣ።","text":"ሬዛ አስጋሪ ዝተብሃለ ውልቀሰብ ብሞት ዝተቐጽዐ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ከምዝኾነ ወሃቢ ቃል ቤት ፍርዲ ጎላምሁሴን ኢሰማኢሊን ንጋዜጠኛታት ተዛሪቡ። እቲ ወሃቢ ቃል ከምዝበሎ፡ እቲ ውልቀሰብ ኣብ 2016 ዝርዝር መደብ ሚሳኤል ኢራን ንትካል ስለያ ኣመሪካ ዝኾነ ሲ-ኣይ-ኤ ኣሕሊፉ ሂቡ ተባሂሉ አዩ ተኸሲሱ። ተቐቲሉ ዘሎ ሬዛ ኣስጋሪ፡ ካብቲ ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ምክልኻል ዝርከብ ትካል 'ኤሮስፐይስ' ብጥሮታ ድሕሪ ምውጽኡ'ዩ ነቲ ሓበሬታ ንሲ-ኣይ-ኤ ሂቡ ዝተበሃለ። መዓዝ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተወን መስርሕ ቤት ፍርዲ ከመይ ከምዝተፈጸመን ግን ኣይገለጸን። መንግስቲ ኣመሪካ ዛጊድ በቲ ተፈጺሙ ዝተብሃለ ፍርዲ ዝበሎ ነገር የለን። እቲ ወሃቢ ቃል፡ ካልእ መሐሙድ ሙሳቪ-ማጃድ ዝተብሃለ ውልቀሰብ'ውን፡ ንሲ-ኣይ-ኤን ንሞሳድን [ትካል ስለያ ስራኤል] ብተመሳሳሊ ሓበሬታ ኣሕሊፍካ ሂብካ ብዝብል ሞት ከምዝተፈረዶ ሓቢሩ። እቲ ልሒዂ ዝተብሃለ ሓበሬታ፡ ብዛዕባ ሰራዊት ኢራን ኣብ ሶርያ ዘካይዶ ምንቅስቓሳት ዝምልከት ከምዝኾነ ተገሊጹ። ቅድሚ ሓደ ዓመት፡ ናይታ ሃገር ኑክሌርን ካልእ ወተሃደራዊ ምስጢራትን ንኣመሪካ ኣሕሊፍኩም ሂብኩም ኢሉ ዝጠርጠሮም 17 ሰባት ኣብ ቀይዲ ከምዝተወ ምግላጹ ዝዝከር እዩ። ገለ ካብኣቶም ንሞት ዝተፈርዱ ነይሮም። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ድማ፡ ኣብ ምክልኻል ሃገር ዝሰርሕ ዝነበረ ጃላል ሃጂዛቫር ንሲ-ኣይ-ኤ ክስልል ተረኺቡ ብዝብል ሞት ከምዝተፈርዶ ይግለጽ። ኢራን ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ ካብ ዘለዋ ሃገራት ዓበይቲ ሚሳኤላትን ኑክሌራዊ ጸዓትን ዘለዋ ሃገር እያ።","len":2023}
{"id":"news-50943754","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50943754","title":"ደቡብ ኮርያ፡ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይተሳተፉ ምሕረት ትገብር","summary":"ደቡብ ኮርያ፡ ብሃማኖታውን ውልቃውን ምኽንያትን ተመርኹሶም ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይፈጸሙ 1879 ደቂ ተባዕትዮ ምሕረት ከምትገብረሎም ኣመልኪታ።","text":"እዚ ውሳነ ዝተወስደ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብቤት-ፍርዲ እታ ሃገር \"ናይ ሕልና ወይ ኣብ ሃይማኖታዊ እምነት\" ተመርኩሶም ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይፈጸሙ ንጉዳዮም ኣፍልጦ ምስ ሃቦ እዩ። ደቡብ ኮርያ ምስ ሰሜን ኮርያ ኣብ ምፍጣጥ ትርክብ ሃገር ኮይና፡ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጽኑዕ ዝኾነ ሕጊ ትኽተል። ኩሎም ብቑዓት ዝኾኑ ደቂ ተባዕትዮ ን23 ኣዋርሕ ኣብ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ወይ ን24 ኣዋርሕ ኣብ ሓይሊ ኣየር ከገልግሉ ዘስገድድ ጥቡቕ ሕጊ ኣለዋ። ኣብ ደቡብ ኮርያ፡ ኣብ ውትህድርና ክሳተፉ ሕልናኦም ዘየፍቕደሎም ሰባት፡ ን18 ኣዋርሕ ይእሰሩ። መብዛሕቱ ግዜ ድማ ስራሕ ክረኽቡ ኣጸጋሚ እዩ። ተጣበቕቲ መሰላት ደቂ-ሰባት፡ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክሳተፉ ሕልናኦም ዘየፍቅደሎም ሰባት ብዙሕ ጸጋማት ከምዘጓንፎምን፡ ድሕሪ ቤት-ማእሰርቲ ስራሕ ክረኽቡ ከምዘጸግሞም ይሕብሩ። ፕረዚደንት ደቡብ ኮርያ ሙን ጃይ ኢን፡ ኣብ 2017 ኣብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ እዚ ንሳልሳይ ግዜ እዩ ምሕረት ዝገብር ዘሎ። ብመሰረት ምኒስተሪ ፍትሒ እታ ሃገር፡ ክሳብ ሕጂ፡ ልዕሊ 5 ሽሕ ሰባት ምሕረት ተገይርሎም ከምዘሎን፡ ካልኦት 267 ሃገራዊ ምርጫ ዝጠሓሱን ምሕረት ተገይሮም ኣሎ። መንግስቲ ደቡብ ኮርያ ከምዝበሓሮ፡ እቶም ገበኛታት ናብ ሕብረተ-ሰብ ተሓዊሶም ኣፍረይቲ ክኾኑ ከምዝሕግዞም ኣምልኪቱ። ደቡብ ኮርያ፡ ኣብ ዓለም ብብዝሒ ዕርዲ መወዳድርቲ ዘይብሉ ወተሃደራዊ ዶብ ትውንን። ሃገራዊ ኣገልግሎት ድማ ከም ቀንዲ ሃገራዊ ምክልኻል ናይታ ሃገር ከምዝኾነ እያ እትቖጽሮ።","len":2024}
{"id":"news-53288343","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53288343","title":"ለበዳ ኮቪድ-19 ዘንቀሎ ዘሕዝን ፍጻመ ርእሰ-ቅትለት","summary":"ኣብ ኡጋንዳ ወዲ 29 ወናኒ ሞተርብሽክሌታ ኣብ ውሽጢ መደበር ፖሊስ ነፍሱ ኣቃጺሉ ከምዝሞተ ተሓቢሩ።","text":"ሑሰን ዋላንጉበ ሑሰን ዋላንጉበ፡ ካብ ርእሰ-ከተማ ካምፓላ ኣስታት 135 ርሒቓ ኣብ እትርከብ ከተማ እዩ ብፖሊስ ተታሒዙ። ገለ መሳርሕቱ ከምዝሓበርዎ፡ እቶም ኣባላት ፖሊስ ነታ ብሽክሌታ ንክመልስሉ 50 ዶላር ጉቦ ከምዝሓተቱ ይገልጹ። ኣፈኛ ፖሊስ ከምዝሓበሮ፡ እቶም ኣባላቱ ብብልሽውና ተኺሲሶም ኣብ ትሕቲ መርመራ ከምዘለው ገሊጹ። ኣብ ኡጋንዳ፡ መጓዓዝያ ሞቶርብሽክሌታ (ቦዳ ቦዳ) ኣገልግሎት መጓዓዝያ ብምሃብ ኣዝየን ዝውቱራት’የን። ኣብዚ እዋን ግን፡ ንዝርጋሐ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ተባሂሉ ሰባት ከይጽዕና ተኣጊደን ኣለዋ። እንታይ እዩ ኣጋጢሙ? ሑሰን፡ ነታ ንብረቱ ንዓርኩ ኣለቂሕዋ እንከሎ እያ ብፖሊስ ታታሒዛ። ድሕሪኡ ካብ መደበር ፖሊስ ከውጽኣ ብዙሕ ግዜ ተመላሊሱ። ሓሙስ መዓልቲ ድማ ኣብ ሓደ ክፍሊ መደበር ፖሊስ ኣትዩ ኣብ ነፍሱ ላምባ ብምንስንስ ርእሱ ኣቃጺሉ። ኣብቲ ክፍሊ ዝነበረ ሓደ ኣባል ፖሊስ ፍኲስ መጉዳእቲ ክወርዶ እንከሎ፡ ብርክት ዝበላ ኮምፒተራትን ፋይላትን ተቓጺሉ። ኩነታት ኮሮናቫይረስ መንግስቲ ኡጋንዳ ነቲ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣንቢርዎም ዝነበረ እገዳታት የፍኩሶም ኣሎ። እንተኾነ ግን፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ‘ቦዳ-ቦዳ” ኣንቢሮዎ ዘሎ እገዳ ገና ኣይተላዕለን። ፕረዚደንት ኡጋንዳ፡ ዮወሪ ሙሰቨኒ ኣብ ወርሒ ሰነ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ‘ቦዳ ቦዳ’ ሰባት ከመላልሱ እንከለው ንለበዳ ኮሮናቫይረስ ክዝርግሑ ስለዝኽእሉ ክፍቀደሎም የብሉን ኢሉ። ኡጋንዳ፡ ዛጊት 900 ሰባት ብኮቪድ-19 ተለኺፎም ኣለው። ካብዚኦም 849 ካብቲ ሕማም ምሕዋዮም ይግለጽ።","len":2027}
{"id":"news-54002034","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54002034","title":"ኢትዮጵያ: ኣብ ዞባ ምብራቕ ባሌ ዝተመረዘ ማይ ዝሰተያ ልዕሊ 100 ኣጣል ሞይተን","summary":"ኣብ ዞባ ምብራቕ ባሌ ዝተመረዘ ማይ ዝሰተያ ልዕሊ 100 ኣጣል ክሞታ እንከለዋ፡ ሸሞንተ ሰባት ሓሚሞም ሕክምናዊ ረድኤት ከምዝተዋህቦም ነበርቲ እቲ ኣከባቢ ንቢቢሲ ሓቢሮም።","text":"ኣብ ወረዳ ራይቱ፡ ቀበሌ ሃረዱቤ: ዝተመረዘ ማይ ካብ ዝሰተያ ልዕሊ 500 ኣጣል 102 ከም ዝሞታ እቶም ነበርቲ ተዛሪቦም። ነባሪ እቲ ቀበሌ ዝኾነ ኣቶ ዑመር ኣብዱላሂ፡ እቲ ከባቢ ምድረበዳዊ ብምዃኑ፡ ንሰብ ኮነ ንእንስሳ ዝስተይ ማይ ካብ ዒላ ዝግለል ምዃኑ ሓቢሩ። ማይ ካብ ዓሚቕ ብገመድ እናገለልካ ምጥቃም ካብ \"ጥንቲ\" ክጥቀሙሉ ዝጸንሐ ኣገባብ ምዃኑ ዝገለጸ ኣቶ ዑመር፡ \"ኣብዚ ቀረባ ግዜ ግና፡ ቅድሚ ሕጂ ርኢናዮ ዘይንፈልጥ እዩ ኣጋጢሙና፤ 97 ኣጣል ነቲ ማይ ምስ ሰተያ ሽዑ ንሽዑ ሞይተን\" ክብል ንቢቢሲ ኣረዲኡ። እተን ሓሙሽተ ድማ ናብ ማእከል ሕክምና እንስሳታት ምስ በጽሓ ከም ዝሞታ ሓቢሩ። ብዘይካ እተን ኣጣል ካብቲ ማይ ዝሰተዩ፡ ሸሞንተ ሰባት'ውን ሓሚሞም ምንባሮም ገሊጹ። እቶም ሸሞንተ ሰባት ኣብቲ ከባቢ ኣብ ዝርከብ ማእከል ጥዕና፡ ሕክምናዊ ረድኤት ተገይሩሎም ኣብ ደሓን ኩነታት ከም ዘለው ዝገለጸ ኣቶ ዑመር፡ ቅድሚ ሕጂ ከምዚ ዓይነት ጸገም ኣጋጢምዎም ከም ዘይፈልጥ ይገልጽ። እቲ ጠንቂ ክኸውን ዝኽእል ክልተ ነገራት ምዃኖም ዝዛረብ ኣቶ ዑመር \"ሓደ፡ ከም ተመን ዝኣመሰለ መርዛም እንስሳ ናብቲ ማይ ኣትዩ ክኸውን ይኽእል፤ ካልእ ድማ ኣብ ዶብ ስለ እንነብር፡ በዚ ማይ ድማ ብተደጋጋሚ ጎንጽታት የጋጥሙ እዮም። ምናልባት ሰባት መሪዞምዎ ክኸውን ይኽእል\" ዝብል ጥርጣረ ከም ዘሎ ተዛሪቡ። ብዛዕባ እቲ ኩነታት ዝተሓተተ ምክትል ኣመሓዳሪ ራይቱ ወረዳ ኣቶ ሽብሩ ኣደሬ፡ እቲ ዒላ ብኸመይ ከም ዝተመረዘ ንምጽራይ ቅምሶ ናብ ላቦራቶሪ እንስሳታት ከተማ ኣሰላ፡ ከም ዝተላእኸ ገሊጹ። ኣብ ዞባ","len":2030}
{"id":"news-48905046","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48905046","title":"ናይጄርያ ንነጻ ዞባ ንግዲ ፈሪማ፤ ኤርትራ ግን ነቲ ስምምዕ ዘይፈረመት እንኮ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኮይና","summary":"ኣብ ቁጠባ ኣፍሪቃ ዝለዓለ ዓቕሚ ዘለዋ ናይጄርያ ንስምምዕ ነጻ ዞባ ንግዲ ኣፍሪቃ ፈሪማ። በዚ ከኣ ኤርትራ ነቲ ስምምዕ ዘይፈረመት እንኮ ኣፍሪቃዊት ሃገር ክትኸውን ኪኢላ።","text":"ፕረዚደንት ናይጀርያ ሙሓማዱ ቡሃሪ፡ ኣብ ኒጀር ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ስምምዕ ፈሪሞም። ናይቲ ስምምዕ ዕላማ፡ ኣብ ሞንጎ ኣባል ሃገራት ዝግበሩ ንግዳዊ ርክባት ኣብ ሸቐጣት ዘሎ ታሪፍ ብምእላይ ነጻ ልውውጥ ንግዲ ንኽህሉ ምግባር'ዩ። እቲ ስምምዕ ተግባራዊ ዝኾነሉ እዋን ግን ገና ኣይተወሰነን ዘሎ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ሞንጎአን ዘካይድኦ ዓለማዊ ንግዲ ፍርያትን ኣገልግሎትን 16 ሚኢታዊት ጥራሕ ከም ዝኾነ ባንኪ ልምዓት ኣፍሪቃ ብ2014 ዘውጽኦ መረዳእታ የመልክት። እቲ ስምምዕ ግብራዊ እንተኾይኑ ከኣ፡ እቲ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝግበር ንግዳዊ ልውውጥ ብ2022 ናብ 60 ሚኢታዊት ክብ ከም ዝብል ይግለጽ። ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ነጻ ዞባ ንግዲ ክኸውን ከም ዝኽእል'ውን ገለ መረዳእታታት የመልክቱ። ዝለዓለ ቁጠባዊ ዓቕሚ ዘለዋ ናይጀርያ ኣካል ናይዚ ስምምዕ ብምዃን ምፍራማ፡ ኣብ ውጽኢታውነት ነጻ ዞባ ንግዲ ዓብይ እጃም ከም ዝህልዎ ድማ ሙሁራት ሓቢሮም። ኤርትራ ስለምንታይ ንበይና ተሪፋ? እታ ሃገር ምስ ኢትዮጵያ ብዝነበራ ንነዊሕ ዓመታት ዝጸንሐ ዘይምርድዳእን ካልኦት ምኽንያታትን ተሳታፊት ናይቲ ስምምዕ ከይኮነት ምጽንሓ፡ ኣብ ኮሚሸን ሕብረት ኣፍሪቃ ኮሚሽነር ንግድን ኢንዳስትሪን ኣልበርት ሙቻንጋ ተዛሪቡ። ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ዝነበረ ኩነታታት ናብ ሰላማዊ ምርድዳእ ብምምላሱ፡ ኣብ ዙርያ'ቲ ስምምዕ ምስ ሕብረት ኣፍሪቃ ንምዝርራብ ሕቶ ከም ዘቕረበት እውን ገሊጹ። \"ኣብ መስርሕ ግዜ ንሳ'ውን ናይቲ ስምምዕ ኣካል ክትኸውን'ያ\" ኢሉ።","len":2030}
{"id":"news-46873750","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46873750","title":"ድንግልና ንክውሰድ ትኽክለኛ ዕድመ ዝበሃል ግዜ ይህልዉ'ዶ ይኸውን?","summary":"መንእሰያት፡ ፆታዊ ርክብ ቀዲምካ ምጅማር፡ ንምስኣን ድንግልና ከም ምኽንያት ብምቑፃር፡ ከም ዝናስሑሉ መፅናዕትታት ይሕብሩ።","text":"ልዕሊ ሲሶ ደቂ ኣንስትዮን ርብዒ ደቂ ተባዕትዮን፡ ኣብ ንእስነት ዕድሚኦም ወይ ከኣ ኣብ መእተዊ 20ታት ዕድሚኦም ፈላማይ ፆታዊ ርክብ ምፍፃም \"ትኽክለኛ እዋን\" ከም ዘይነበረ ይኣምኑ። ኣብ እንግሊዝ፡ ፆታዊ ርክብ ንምፍፃም ሕጋዉነት ዘለዎም፡ እቶም ዕድሚኦም ካብ 16 ዓመትን ልዕሊኡን ዝኾኑ ጥራሕ እዮም። ይኹን ዳኣ'ምበር፡ ኣብቲ ዕድመ ዝርከቡ መንእሰይ ፆታዊ ርክብ ንምፍፃም ድልዋት ኣይኮኑን ይብሉ መፅናዕትታት። ኣብ እንግሊዝ ካብ 2010 ክሳብ 2012 ዝተኻየደ ሓደ መፅናዕቲ፡ ኣስታት 3,000 መናእሰይ ዘሳተፈ ነይሩ። ውፅኢት መፅናዕቲ ኣብ ዝሃብዎ መልሲ፡ እተን ኣስታት 40 ሚኢታዊት መናእሰይ ደቂ ኣንስትዮን 26 ሚኢታዊት ደቂ ተባዕትዮን፡ እቲ ንፈለማ እዋን ዝፈፅምዎ ፆታዊ ርክብ \"ኣብ ትኽክለኛ ግዜ\" ከም ዘይነበረ ይስምዖም። መብዛሕቲኦም ከኣ፡ ድንግልንኦም ከይሰኣኑ ንተወሳኺ ግዜ እንተዝፀንሑ ነይሮም ድልየቶም ከም ዝኾነ ገሊፆም። እቶም ዝበዝሑ ዕድሚኦም 18 ኣብ ዝመልኣሉ እዋን ፆታዊ ርክብ ዝፈፀሙ ኮይኖም፡ ፍርቆም ድማ ኣብ መወዳእታ መበል 16 ዓመት ዕድሚኦም ዝፈፀምዎ እዮም። ዳርጋ ሲሶ ዝኾኑ፡ ቅድሚ 16 ዓመት ምእታዎም ፆታዊ ርክብ ጀሚሮም። ትኽክለኛ ግዜ መዓስ'ዩ? ፆታዊ ርክብ ክትፍፅሙ እንተኾይንኩም\/ክን እዞም ሕቶታት፡ ንነብስኹም\/ኽን ሕተቱ\/ታ ነቶም ኣብ ላዕሊ ዝተዘርዘሩ ሕቶታት \"እወ\" ዝብል መልሲ እንተሂብኩም፡ ፆታዊ ርክብ ንምጅማር ኣብ ትክክለኛ እዋን ኣለኹም\/ኽን ማለት እዩ። ነዞም ዝስዕቡ ሕቶታት \"እወ\" ዝብል መልሲ እንተሂብኩም\/ክን ግን ትኽክለኛ እዋን ኣይኮነን።","len":2030}
{"id":"news-48572481","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48572481","title":"ሓደ ካብ ተደለይቲ ገበነኛታት ኣውሮጳ ኣብ ማልታ ተታሒዙ","summary":"ብጭካነ ሰብ ድሕሪ ምቕታሉ ን16 ዓመታት ሃዲሙ ዝጸንሐ፡ ሓደ ካብ ተደለይቲ ገበነኛታት ኣውሮጳ ኣብ ማልታ ተኣሲሩ።","text":"ክሪስቶፈር ገስት ሞር ኣብ ዝርዝር ተደለይቲ ገበነኛታት ኣውሮጳ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ኢዩ ሰፊሩ። ወዲ 41 ክሪስቶፈር ገስት ሞር፡ ንብርያን ዋተርስ ዝተባህለ ሰብ ኣብ 2003 ኣብ ቅድሚ ክልተ ደቁ ብስቅያት ቐጥቂጡ ድሕሪ ምቕታሉ ኢዩ ካብ ዓዲ እንግሊዝ ዝተሰወረ። ሞር፡ ንዝነበሮም ናይ ዕጸ ፋርስ ዕዳ ንምድቃስ ኣብ ናትስፎርድ ቺሻየር ናብ ዝርከብ ሕርሻ ዋልተር ምኻዱ ኢዩ ዝኽሰስ። ብምሰረት መግለጺ ሃገራዊ ወኪል ገበናት፡ ሞር ሓሙስ ለይቲ ኢዩ ተታሒዙ። ብናይ 2003 ቅትለት ዋልተር ዝተኸሰሱ ጆን ዊልሰን፡ ጀምስ ረይቨንን ኦቲስ ማቲውን ናይ ሕልፈት ፍርዲ ተዋሂብዎም ድሮ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኢዮም ዘለዉ። እዞም ሰባት ገንዘብ ደልዮም ሕርሽኡ ክወርዎ ከለዉ፡ ዋልተር ናይ ካናቢስ (ንዕጸ ፋርስ ዝኸውን ተኽሊ) ግራት ኢዩ ዘካይድ ነይሩ። ኣብ ሰድያ ኣሲሮም ብኹርማጅ ቀጥቂጠሞ፡ ኣቃጺለሞ፡ ብመሳምር ወጊኦሞ፡ ቁልቁል ኣፉ ሰቂሎም ብተንዲኖ ጾታዊ መጉዳእቲ ኣብጺሖምሉ። ኣብዚ ናይ ሰለስተ ሰዓታት ጸበባ፡ 123 መጉዳእቲ በጺሕዎ። ወዱ ጋቪን ውን መጥቃዕቲ በጺሕዎ ኢዩ። 21 ዝዕድሚኣ ጓሉ ናታሊያ ውን ጠበንጃዊ ምፍርራሕ በጺሕዋ ኢዩ። ሞር እንበኣር ምስ ቅትለት ዋልተር ብዝተሓሓዝ ኢዩ ክድለ ጸኒሑ፡ ፈተነ ቅትለት ዝርከቦም ካልኦት ገበናት ምፍጻሙ ውን ይንገር። ሃገራዊ ወኪል ገበናት ከም ዝገለጾ፡ ምስ ሰብ መዚ ማልታ ብምትሕብባር ኣብ ዝተገብረ ስርሒት፡ ሞር ኣብ ሰሜናዊ ማልታ ኢዩ ተታሒዙ። ሞር ኣብ ቫለታ ርእሰ ከተማ ማልታ ኣብ ሕጊ ዝቐረበ ኮይኑ፡ ናብ ሃገሩ ኣሕሊፈካ ናይ ምሃቡ መስርሕ ተጀሚሩ ኣሎ።","len":2031}
{"id":"news-53380308","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53380308","title":"ጸሓፋይ ፎክስ ኒውስ፡ ብሰንኪ ዓሌታዊ ርእይቶታቱ ካብ ስርሑ ተኣልዩ","summary":"ኣብ ፎክስ ኒውስ ልዑል ቦታ ዘለዎ ጸሓፋይ፡ ብሰንኪ ተሓቢኡ ዝጽሕፎም ዓሌታውን ንደቂኣንስትዮ ዘናእሱን ርእይቶታቱ ካብ ስርሑ ብፍቓዱ ተኣልዩ።","text":"ብሌክ ኔፍ፡ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት እዩ ናብ ፎክስ ኒውስ ተጸምቢሩ። ብዓርቢ ድማ ስርሑ ክገድፍ ተገዲዱ። እዚ ጸሓፋይ ‘ኣውቶ ኣድሚት’ ኣብ ዝበሃል ናይ መርበብ መድረኽ፡ ዓሌታውን ንደቂኣንስትዮ ዘናእሱን ርእይቶታት ከምዝህብ ሲኤንኤን ብዝገበሮ ምርመራ እዩ ኣቃሊዕዎ። ፎክስ ኒውስ፡ ነቶም ናይ ብሌክ ጽሑፋት “ዘስካሕክን ጽዩፍን” ኢሉ ገሊጽዎም። ብሌክ፡ ነዞም ዓሌታዊ ጽሑፋቱ ክጽሕፍ እንከሎ፡ ሓቀኛ መንነቱ ሓቢኡ እዩ ዝጽሕፍ ነይሩ። ኣብቶም ዝህቦም ርእይቶታት ድማ፡ ንጸለምትን እስያውያንን ኣመሪካውያን ደቂኣንስትዮ፡ ክብረን ዝግህስን ዘዋርድን ጽሑፋት እዩ ዘስፍር ነይሩ ተባሂሉ። ብተወሳኺ ድማ፡ ኩሎም ጸለምቲ ገበነኛታት እዮም ዝብል ሓደ ጽሑፍ’ውን ጽሒፉ እዩ። ንሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ድማ ናይ ውልቀ ህይወታ ብምቅላዕ ብቃላቱ ከምዝሃሰያ ተገሊጹ። ሲኤንኤን፡ ብዛዕባ እዚ ‘ዓሌታዊ’ ጸሓፋይ ሓበሬታ ምስበጽሖ ብዝገበሮ ምጽራይ፡ ‘ቻርለስ መበል 12’ ብዝብል ስም ዓሌታዊ ጸርፍታት ዝጽሕፍ፡ እዚ ብሌክ ዝበሃል ጸሓፋይ ምዃኑ ኣረጋጊጹ እዩ። ሲኤንኤን፡ ናይ’ዚ ጸሓፋይ ውልቃዊ ሓበሬታ ብምምስሳል እዩ ነቲ ሓቂ ፈሊጥዎ ተባሂሉ’ሎ። ንብሌክ ቆጺሩ ዘስርሖ ፎክስ ኒውስ፡ እዚ ጸሓፋይ ኣብ ‘ኣውቶ ኣድሚት’ ዘንጸባርቖ ባህርታቱ ኣብ ስርሑ ኣንጸባሪቕዎ ከምዘይፈልጥን፡ ስርሑ ክገድፍ ሕቶ ምስኣቕረበ’ውን እቲ ትካል ከምዝተቐበሎን ገሊጹ። “ክትጋገይዎ ዘይብልኩም ነገር እንተሃለወ፡ ከምዚ ዓይነት ተግባር ኣብ ትካልና ዝኾነ ተቐባልነት ከምዘይብሉ እዩ” ኢሉ ፎክስ ኒውስ።","len":2031}
{"id":"news-45500094","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45500094","title":"ኢትዮጵያ ብብዝሒ ውሽጣዊ ተመዛበልቲ ካብ ዓለም ቀዳመይቲ ኮይና","summary":"ኣብቶም ዝሓለፉ ሽድሽተ ኣዋርሕ ኢትዮጵያ ብበዝሒ ውሽጣዊ ተመዛበልቲ ካብ ዓለም ቀዳመይቲ ኮይና።","text":"ካብ ምዕራብ ጉጂ ዝተመዛበሉ ትካል ዓለምለኸ ምክትታል ጉዳያት ተመዛበልቲ (ኢንተርናሽናል ዲስፕለስመንት ሞኒተሪንግ ሴንተር) ከምዝብሎ፡ ኣብ 2018 ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ንህይወቶም ስለዝሰግኡ መረበቶም ገዲፎም ክስደዱ ተገዲዶም እዮም። ''1.4 ሚሊዮን ሰባት ጎንፂ ፈሪሖም ብምህዳም መረበቶም ገዲፎም እንትስደዱ እኹል ቆላሕታ ኣይተውሃቦን። እቲ ካልእ ዓለም ናይ ኢትዮጵያ ፀገም ክርኢ ኣይፈቐደን\" ክብል ናይዚ ዞባ ዳይረክተር ካውንስል ስደተኛታት ኖርዌይ ኒገለ ትሪክስ ተዛሪቡ። ኣብ ጌዲዮን ምዕራብ ጉጂን ብዝተፈጠረ ጎንፂ፡ ከምኡ ድማ ኣብ ዶባት ኦሮሚያን ሶማሌን ብተደጋጋሚ ዘጋጠሙ ጎንፅታት ኣብ ውሽጢ እታ ሃገር ናይ ዝተመዛበሉ ሰባት ብዝሒ 1.4 ሚሊዮን ከምዝበፅሐ ዝወፀ ፀብፃብ ሓቢሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያን ትካላት ረድኤትን፡ ነቶም ተመዛበልቲ ንምሕጋዝ ፃዕርታት እኳ ይገብሩ እንተሃለዉ፡ ልዑል ብዝሒ ናይቶም ተፈናቐልትን ናይ ዝናብ ወቕቲ ምንባሩን፡ እቲ ፀገም ካብ ዓቕሚ መንግስትን ትካላት ረድኤትን ንላዕሊ ከምዝገበሮ እቲ ፀብፃብ ኣመልኪቱ። ተመዛበልቲ ረድኤት ንምውሳድ ክሳብ 50 ኪሜ ብግሮም ክጓዓዙ ይኽእሉ። ተመዛበልቲ ዋላኳ ናብ መረበቶም ይምለሱ እንተሃለዉ፡ ቤት ንብረቶም ግን ሕዚ'ውን ዓንዩ እዩ ዘሎ ይብል እቲ ፀብፃብ። ''ተመዛበልቲ ዋላኳ ናብ መረበቶም ክምለሱ እንተደለዩ፡ ካብ መረበቶም ጥራሕ ኢዶም 'ዮም ወፂኦም። ናብ መረበቶም ክምለሱ እንትግበር፡ ብወለንተኦም፣ ውሕስነኦም ተሓልዩን ድጋፍ ተዋሂብዎምን እዩ ክኸዉን ዝግበኦ\" ይብል ትሪክስ።","len":2031}
{"id":"news-48545793","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48545793","title":"ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ንሃገረ ሱዳን ካብ ኣባልነቱ ኣጊዱ","summary":"ሱዳን ኣብ ኩሎም ንጥፈታት ሕብረት ኣፍሪቃ ከይትሳተፍ ቤት ምኽሪ ሰላምን ጸጥታን ናይቲ ሕብረት ውሳነ ከም ዘሕለፈ ብመገዲ ትዊተር ኣፍሊጡ።","text":"ኣኼባ ቤት ምኽሪ ሰላምን ጸጥታን ሕብረት ኣፍሪቃ እቲ ውሳነ ብህጹጽ ኣብ ግብሪ ዝውዕል ኮይኑ፡ መሰጋገሪ ወታሃደራዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ስልጣን ንሲቪላዊ መንግስቲ ክሳብ ዘረክብ ክጸንሕ ምዃኑ'ውን እቲ ሓበሬታ የረድእ። \"ሱዳን ካብቲ ኣትያቶ ዘላ ቅልውላዉ ክትወጽእ ዘኽእላ እንኮ መንገዲ\" ምዃኑ ምእማን ነቲ ስጉምቲ ከም ዝወሰደ ገሊጹ። እቲ ቤት ምኽሪ ሎሚ ኣብ ጉዳይ ሱዳን ኣመልኪቱ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ'ዩ ነቲ ውሳነ ኣሕሊፉ። ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ግንቦት ኣብ ዘሕለፎ ውሳነ'ውን፡ ሰራዊት ሱዳን ኣብ ውሽጢ 60 መዓልታት ስልጣኑ ንሲቪላዊ መንግስቲ ከረክብ ኣተሓሳሲቡ ምንባሩ ይዝከር። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ቀጽሪ ናይቶም ኣብቲ ኣብ ርእሰ ከተማ ካርቱም ዝተወልዐ ግጭት ዝሞቱ ሰባት 61 ሰበስልጣን እታ ሃገር ሓቢሮም። ይኹን 'ምበር፡ ተቓወምቲ ወገናት ከም ዝብልዎ፡ ሓይልታት ጸጥታ ሱዳን ልዕሊ 100 ከም ዝቐተሉ ክገልጹ ጸኒሖም ኣለዉ። ትማሊ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ 40 ሬሳታት ኣብቲ ብምእከል እታ ከተማ ዝሓልፍ ፈለግ ኒል ከም ዝረኸቡ ተዛሪቦም። መንግስቲ ኤርትራ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዘውጽኦ ሓጺር መግለጺ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ንጉዳይ ሱዳን የጋድዶ ከም ዘሎ ብምንቃፍ፡ \"ኣእዳውኩም ኣርንቡ\" ክብል ጸዊዑ ነይሩ። ኣብ መንጎ'ቲ ወታሃደራዊ ቤት ምኽርን፡ ተቓውምቲ ወገናት ብዝተፈጥረ ዘይምስምማዕ፡ ኣብ ዝሓለፋ ሒደት መዓልታት እታ ሃገር ናብ ዝኸፍአ ቅልውላዉ ተሸሚማ ትርከብ። ሓያሎ ምዕራባውያን ሃገራት'ውን ንቅትለት ናይቶም ተቓውምኦም ዘስምዑ ዘለዉ ዜጋታት ሱዳን ኮኒንን ኣለዋ።","len":2035}
{"id":"news-54126094","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54126094","title":"እስራኤልን ባሕሬንን ምሉእ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ክምስርታ ተሰማሚዐን","summary":"እስራኤልን ባሕሬንን ምሉእ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ክምስርታ ከም ዝተሰማምዓ፡ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ኣፍሊጡ።","text":"ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል በንጃሚን ነታንያሁን ወራሲ ዘውዲ ልኡል ሳልማን ቢን ሓማድ ኣል-ካሊፋን \"ኣብ ውሽጢ 30 መዓልቲ ምስ እስራኤል ሰላም ዝገበረት ካልኣይቲ ዓረባዊት ሃገር\" ክብል ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ'ውን ምስ እስራኤል ምሉእ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ምምስራታ ይዝከር። ብሰንኪ መዕለቢ ዝሰኣነ ጉዳይ ፍልስጤማውያን ዝበዝሓ ሃገራት ዓረብ ንእስራኤል ከም ሃገር ኣፍልጦ ከይሃባ'የን ጸኒሐን። ባሕሬን ኣሰር ኢማራት ዓረብ ክትስዕብ'ያ ዝብል ጽንጽንታ ክስማዕ ቀንዩ እዩ። እቲ ካብ ዝሓለፈ ጥሪ ጀሚሩ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ሰላም ንምምጻእ ክጽዕር ዝጸንሐ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ነቲ ናይ ሕጂ ታሪኻዊ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ኣብ ምምርግጋጽ'ውን ከም መንጎኛ ኮይኑ ከምዝሰርሐ ተፈሊጡ። ባሕሬን፡ ምስ እስራኤል ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ካብ ዝመስረታ ኣርባዕተ ሃገራት ዓረብ ሓንቲ ኮይና ኣላ። ግብጽን ዮርዳኖስን ኣቐዲመን ነታ ኣብ 1948 ዝተመስረተት እስራኤል ኣፍልጦ ብምሃብ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ዝመስረታ'የን። ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ቅዳሕ ናይቲ ብኣመሪካ፡ እስራኤልን ባሕሬንን ዝወጸ ናይ ሓባር መግለጺ'ውን ኣብ ትዊተር ለጢፉ ኣሎ። ቅድሚ'ቲ ናይ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ እስራኤል ምስ ዝኾነት ካብ ሃገራት ወሽመጥ ዲፕሎማስያዊ ርክብ ኣይነበራን። ኣብ መወዳእታ ናይቲ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ብክሊ ኣየር ስዑዲ ዓረብ ዝሓለፈት ነፋሪት መንገዲ ኣየር እስራኤል ናብ ኢማራት ዓረብ ፈላሚ በረራ ብምክያድ ንቁጠባዊ ርክብ እተን ሃገራት ኣበሲራ ነይራ።","len":2035}
{"id":"news-53064964","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53064964","title":"ናብ ኬንያ ዝተላእኸ ሓገዝ ናውቲ ምክልኻል ኮሮናቫይረስ ናበይ ኣተወ?","summary":"ሰብዓል መዚ ኬንያ፡ ኣንጻር ኮሮናቫይረስ ንዝግበር ቃልሲ ንምሕጋዝ ካብ ቻይና ዝተላእኸ ናውቲ ብምጥፍኡ መርመራ ከካይዱ ጀሚሮም።","text":"እቲ ካብ መንግስቲ ቻይና ዝተላእኸ ናውቲ መከላኸሊ ከም መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን፣ ሓካይም ዝኽደንዎም ኣልባሳት፣ ኣብ መወሸቢ ዝኣትዉ ሰብ ሞያ ዝገብርዎ ጋውንን መዐቀኒ ረስንን ዝርከቦ ክሳብ 2 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ንዋት ናበይ ከምዝኣተወ ኣይተፈልጠን። ኬቲኤን (KTN) ዝተባህለ መደበር ቴለቪዥን እታ ሃገር ኣብ ዘዳለዎ መርመራዊ ጸብጻብ፡ ምስ መንግስቲ ዝሰርሑ ኩባንያታትን ኣብ ኬንያ ዝርከቡ ቻይናውያን ሰብ ሃብትን ነቲ ብሓገዝ ዝመጽአ ንብረት ብኸመይ ከምዝጨወዩዎ ይገልጽ። እቲ ኩባንያ ንገለ ካብቶም ዝተሰርቁ ናውቲ፡ ተመሊሱ ንመንግስቲ ብሓገዝ ክልግስ ኣብ ዝፈተነሉ እዋን እዩ ተግባር ተቓሊዑ። ኬንያ ካብ ዝተፈላለያ ሃገራትን ዓለማዊ ትካላትን፡ ኣንጻር ኮሮናቫይረስ ኣብ እትገብሮ ቃልሲ ዝውዕል ሚልዮናት ዶላራት ሓገዝ ረኺባ እያ። ቻይናዊ ቢልዮነር ጃክ ማ፣ ዓለማዊ ትካል ገንዘብን ሃገራት ኣውሮጳን ከኣ ገለ ካብቶም ለገስቲ ባእታታት ከምዝኾኑ ይፍለጥ። እንተኾነ መንግስቲ፡ ነቲ ዝረኸቦ ሓገዝ ኣብ ምንታይ ከምዘውዓሎ ካብ ዜጋታት ሕቶታት ይቐርበሉ እዩ። ሰብ ሞያ ሕክምና ብሕጽረት ናውቲ ኣብ ዝጽገሙሉ ኩነታት እቲ ገንዘብ ናበይ ኣተወ? ዝብል ሕቶ ብሰፊሑ ኣዛራራቡ ኮይኑ'ሎ። ሚንስተር ጥዕና እታ ሃገር ሙታይ ካግዌ፡ ከምዚ ዝበለ \"እከይ ተግባራት\" ከምዝተፈጸመ ብምእማን፡ ኣብቲ ብልሽውና ዝተሳተፉ ኣካላት ኩሎም ናብ ሕጊ ንምቕራብ ክንሰርሕ ኢና ኢሉ። ኬንያውያን ግን ብኦንላይን ቁጠዐኦም ይገልጹ ኣለው። ኣብ ኬንያ፡ ቁጽሪ ብኮሮናቫይ ዝተለኽፉ ሰባት 3,727 በጺሑ'ሎ።","len":2036}
{"id":"news-52477395","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52477395","title":"ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ መርዓ ብዝተፈንጀረ ቦንባ ዝሰዓበ ሞት","summary":"ኣብ ክልል ኣምሓራ፡ ዞባ ምዕራብ ጎጃም ወረዳ እናርጅ እናውጋ ቀበሌ እናርጅ ሲማ ትማሊ ኣብ መርዓ ብዘጋጠም ምፍንጃር ቦንባ ክልተ ሰባት ሞይቶም።","text":"በቲ ምፍንጃር ናይ ቡንባ ኣርባዕተ ከቢድ ካልኦት ኣርባዕተ እውን ፎኲስ መውጋእቲ ከም ዘጋጠሞም ኣብ ወረዳ እናርጅ ኣናውጋ ሓላፊት ቤት ጽሕፈት መንግስታዊ ርክባት ወይዘሮ ጥሩሴት መንግስቱ ንቢቢሲ ሓቢራ። ሓደ ካብቶም ዝሞቱ ነቲ ቡንባ ሒዞዎ ከምዝነበረን እዚ ግለ ሰብ ቤተሰብ እቶም ዝምርዓዉ እዩ። ወይዘሮ ጥሩሴት እዚ ሓደጋ ናይ ኣጋጣሚ'ምበር ብዕላማ ዝተገበረ ከምዘይኮነ'ውን ሓቢራ። እቶም በቲ ሓደጋ ኣካላዊ መጉዳእቲ ዝበጽሖም ሸሞት ሰባት ኣብ ሕክምና ይእለዩ ከምዘለዉ ተገሊጹ ኣሎ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ንምግታእ ካብ ኣርባዕተ ንላዕሊ ሰባት ከይእከቡ ኣብ ዝኣወጀሉ'ዩ እዚ ሓደጋ ዘጋጥም ዘሎ። ወይዘሮ ጥሩሴት ወረደኦም ምትእኽካብ ሰብ ደው ክብልን ሰብ መርዓ ከይገብርን ንምግዳድ ይረባረቡ ከምዘለዉ'ያ ትጠቅስ። \"ንሕና መርዓ ከይካየድ ሓቢርና ኢና፡ ተሓቢኦም መርዓ ኣናኣካየዱ ኣንከለዉ'ዩ እዚ ሓደጋ ኣጋጢሙ\" ትብል። ብምስዓብ \"ሰብ ኣብዚ ሕማም ዘለዎ ግንዛበ ከበርኽ ክንሰርሕ ጸኒሕና ኢና፡ ነቶም ሕጊ ዝጠሓሱ ድማ ናብ ሕጊ ነቕርቦም ኣለና። በዚ ምኽንያት መርዓን ተስካርን ከካይዱ ዝረኸብናዮም 41 ሰባት ክሲ ተመስሪትዎም ኣሎ\" ትብል። ወይዘሮ ጥሩሴት ምስዚ ፍጻመ ተተሓሒዙ ኣብ ሕጊ ዘቀረበ ሰብ እንተሎ'ውን ተወኪስናያ \" እቲ ነቲ ቦንባ ሒዙ ዝነበረ ሰብ ሞይቱ'ዩ፡ ነዚ መርዓ ዘካየዱ ስድራ ግን ሕጊ ስለዝጠሓሱ ተሓተትቲ ዘይኮንሉ ምኽንያት የለን\" ኢላ። ፖሊስ ወረዳ እናርጅ እናውጋ ብወገኑ፡ ፖሊስ ናብቲ ቦታ ብምውፋር ነቲ ጉዳይ የጻርዮ ከምዘሎ ሓቢሩ'ሎ።","len":2038}
{"id":"news-46589040","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46589040","title":"ዝተዓመጸት ጓል ሰለስተ ዓመት ህጻን፡ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ኣላ","summary":"ኣብ ዋና ከተማ ህንዲ፡ ዴልሂ ብጎረቤታ ዝተዓመጸት ሓንቲ ጓል ሰለስተ ዓመት ህጻን ኣብ ሕማቕ ኩነታት ኣላ ተባሂሉ።","text":"እዚ፡ ኣብ ህንዲ ሓድሽ ስምዒት ቁጥዐ ዝፈጠረ ኾይኑ፡ ነቲ መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸመ ዝተጠርጠረ ወዲ 40 ዓመት፡ እታ ህጻን ኣብ እትነብረሉ ህንጻ ዝሰርሕ ዘብዐኛ'ዩ። ፖሊስ ነታ ህጻን ውነኣ ስሒታ ምስ ረኸብዋ ናብ ሆስፒታል ብምውሳድ፡ ነቲ ጥርጡር ኣብ ቀይዲ ኣእትዮምዎ ኣለው። ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ እታ ግዳይ ህጻን መጥባሕቲ ዝካየደላ ዘሎ ኾይኑ፡ ዘላትሉ ኩነታት ጥዕና ግን ኣይተፈልጠን። ካብቲ ብሚድያታት \"ዘስካሕክሕ\" ተባሂሉ ዝተገለጸ መጥቃዕቲ ክትድሕን ድያ ዝብል ግን ንጹር ኣይኮነን። እቲ ፍጻመ ብሰምበት፡ ናይታ ቅድሚ ሽድሽተ ዓመት ኣብ ኣውቶቡስ ብብዙሓት ኣወዳት ዝተዓመጸት ጓል ኣንስተይቲ ዝበጽሐ ዓመጽ ኣብ ዝዝከረሉ እዋን'ዩ ኣጋጢሙ። እቲ ፍጻመ ምስ ተፈለጠ፡ ነበርቲ ናይቲ ከባቢ ነቲ ዝተጠርጠረ ውልቀ ሰብ ረኺቦም ኣጥቂዖምዎ እዮም ክብል ጋዜጣ 'ታይምስ ኦፍ ኢንድያ' ጽሒፉ። ፖሊስ ነቲ ጥርጡር ቅድሚ ምእሳሮም ሕክምና ከም ዝገበሩሉ እውን እቲ ጋዜጣ ገሊጹ። ናይታ ህጻን ወለዲ መዓልታዊ ሸቃሎ እዮም። እቲ መጥቃዕቲ እንተጋጥም ኣብ ቤቶም ስለ ዘይነበሩ፡ እቲ ጥርጡር ነታ ቆልዓ ብካራመለ ኣታሊሉ ካብ ኣፍ ደገ ገዝኣ ወሲድዋ። ኣብዚ ዓመት፡ ኣብ ህንዲ፡ ኣብ ልዕሊ ህጻናት ዝተፈጸሙ ተደጋገምቲ ጾታዊ ዓመጻት ተራእዮም እዮም። ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ፡ ሓንቲ ጓል ሾመንተ ዓመት ህጻን ብብዙሓት ኣወዳት ዝተዓመጸት ክትኸውን ከላ፡ ኣብ ወርሒ ሰነ ድማ፡ ሓንቲ ጓል ሸውዓተ ዓመት ህጻን ምዕማጻ ቁጥዐ ፈጡሩ ነይሩ። መጠን መጥቃዕትታት ኣብ ህንዲ ምንጪታት: መንግስቲ ህንዲ ከምኡ ድማ ዩኒሴፍ","len":2039}
{"id":"news-44544729","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44544729","title":"አመሪካ፡ ካብ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ዓርሳ ኣግሊላ","summary":"አመሪካ \"መዋህለሊ ፖለቲካዊ ኣድልዎታት\" ካብ ዝበለቶ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዓርሳ ኣግሊላ።","text":"ኣብ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ተፀዋዒት አመሪካ ኣምባሳደር ኒኪ ሃለይ፤ ቅድም ክብላ ኣጠንቂቐን ነይረን ኣብ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ናይ አመሪካ ተፀዋዒት አመባሳደር ኒኪ ሃለይ፡ ንዓርሱ ብዘይመጠን ሓፍ ኣቢሉ ዝምልከት ፡ንባዕሉ ዘገልግልን፡ ኣብ ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ዘባጩን ክብላ ነቲ ቤት ምኽሪ አታሒተንኦ። ከም አቆፃፅራ ኣውሮፓ ብ2006 ኣብ ጀነቫ ዝተመስረተ እዚ ቤት ምኽሪ፡ ኣብ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ጉድለት አለዎን ንዝበለን ሃገራት ብምነቃፍ ዝፍለጥ እንትኸውን፡ ብሰፊሕ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝፍለጣ ሃገራት አባል ክኾና ፈቒዱ ተባሂሉ ድማ ይውቀስ። ሓደ ሓደ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት እዚ ናይ አመሪካ ዓርሳኻ ናይ ምግላል ስጉምቲ፡ ናይቲ ቤት ምኽሪ ዓቕሚን ምንቅስቓስን ከይድርቶ ስግኣቶም ይገልፁ ኣለዉ። ኒኪ ሃለይ፡ ምስ ምክትል ፕረዚደንት ማይክ ፔምፖ ብሓባር ኣብ ዝሃቡዎ ጋዜጣዊ መግለፂ እዩ ነዚ ውሳነ መንግስቲ አመሪካ ዕላዊ ዝገበራ። ዋና ፀሓፊ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ኣንተንዮ ጉተርስ ብወገኖም ኣብ ዝለኣኹዎ መግለፂ፡ አመሪካ ናይቲ ቤት ምኽሪ ኣባል ኮይና ክትቅፅል ተማሕፂኖም። ላዕለዋይ ኮሚሽነር፡ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት መንግስታት ነቲ ውሳነ መንግስቲ አመሪካ፡ \"ብዙሕ'ኳ ዘገርም እንተዘይኮነ ዘበሳጩ እዩ\" ኢሎሞ። አመሪካ ነዚ ስጉምቲ ዝወሰደት፡ ምስ መክሲኮ ኣብ ዘዋስና ዶብ ከባቢ ዝርከብ መዓስከር ስደተኛታት፡ ህፃናት ካብ ወለዶም ተፈልዮም ንክቕመጡ እትኽተሎ ዘላ ፖሊሲ ካብቲ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ነቐፈታ ምምፅኡ ስዒቡ እዩ።","len":2041}
{"id":"news-49174804","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49174804","title":"ሰሜን ኮርያ፡ ኣብ ውሽጢ ሰሙን ንካልኣይ ግዜ ፈተነ ሚሳይል ኣካይዳ","summary":"ሰሜን ኮርያ፡ ኣብ ኣብ ውሽጢ ሰሙን ንካልኣይ ግዜ ክልተ ፈተነ ሓጺር ርሕቐት ባላስቲካዊ ሚሳይል ከም ዘካየደት ወተሃደራዊ ምንጭታት ደቡብ ኮርያ ኣፍሊጦም።","text":"እቲ ሚሳይል ን250 ኪሎሜተር ርሕቐት 30 ኪሎሜተር ብራኸን ብውንጫፍ'ዩ ኣብ ባሕሪ ጃፖን ዓሊቡ። ሰሙን ኮርያ፡ ነዚ ፈተነ ብረቡዕ ኣብ ምብራቓዊ ገማግም ዎንሳን እያ ኣካይዳቶ። እቲ ዝሓለፈ ሰሙን ዘካየደቶ ፈተነ ሚሳይል ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕን መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡንን ኣብ ወርሒ ሰነ ድሕሪ ምርኻቦም ናይ መጀመርታ ፈተነ ሚሳይል እዩ ነይሩ። ሰሜን ኮርያ ነቲ ዘካየደቶ ፈተነ ሚሳይል፡ ነቲ ደቡብ ኮርያ ምስ ኣሜሪካ ክትገብሮ ትሓስብ ዘላ ዉሁድ ወተሃደራዊ ልምምድ 'ዕቱብ መጠንቐይታ'ዩ\" ክትብል ገሊጻቶ ኣላ። ደቡብ ኮርያን ኣሜሪካን እቲ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ከካይድኦ ወጢነን ዘለዋ ወተሃደራዊ ልምምድ፡ ካብ ንኵናት ምድላው ከም ዘይንእስ'ያ ሰሜን ኮርያ ብቁጥዐ ገሊጻቶ። ብረቡዕ እንታይ ኣጋጢሙ? እቲ ክልተ ሚሳይላት ብኣቆጻጽራ ርሑቕ ምብራቕ ኣብ ሰዓት 05፡06 ከምኡ'ውን 05፡27 እዩ ካብ ከባቢ ወደብ ዋንሶን ተተኵሱ። እቲ ሚሳይል ኣብ ባሕሪ ጃፖን ከምኡ'ውን ባሕሪ ምብራቕ ኣብ ዝስመ ከባቢ ቅድሚ ምዕላቡ 250 ኪሎሜትር ርሕቐትን፡ 30 ኪሎሜትር ብራኸን ኢዩ ተወንጪፉ ። ሚኒስተር ምክልኻል ደቡብ ኮርያ ጅዮንግ ክዮንግ ዱ እቲ ሚሳይል ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ሚሳይላት ዝተፈልየ ምዃኑ ገሊጹ። ቀዳማይ ሚኒስተር ጃፓን ሺንዞ ኣቤ ብወገኑ እዚ ሚሳይል ኣብ ጸጥታ ጃፓን ዝፈጥሮ ኣሉታዊ ጽልዋ ከም ዘየለ ገሊጹ። እዚ ዳሕረዋይ ፈተነ ሚሳይል ሰሜን ኮርያ፡ ድሕሪ እቲ ቅድሚ ሽዱሽተ መዓልታት ናይቲ 690 ኪሎሜትር ከምኡ'ውን 430 ኪሎሜትር ዝውንጨፍ ናይ ሓጺር ርሕቐት ሚሳይል ዝገበረቶ ፈተነ እዩ ዝካየድ ዘሎ።","len":2041}
{"id":"news-55526675","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55526675","title":"ተቓወምቲ ዕጡቓት ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ንከተማ ባንጋሱ ተቖጻጺሮም","summary":"ኣብ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ዕጡቓት ተቓወምቲ ነታ ኣብ ደቡባዊ-ምብራቕ ናይ’ታ ሃገር እትርከብ ከተማ ባንጋሱ ከምዝተቖጻጸሩ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ።","text":"እቶም ብወጋሕታ ናብ’ታ ከተማ ኣትዮም ስርሒት ዝፈጸሙ ዕጡቓት፡ ኣብ’ዚ እዋን ኣብ ብዙሕ ክፋላት ናይ’ታ ከተማ ከምዝረኣዩን ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ድማ ውግኣት ይቕጽል ምህላዉን እዩ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ። ካብ ቀረባ ሰሙናት ጀሚሩ፡ ናይ ተቓወምቲ ዕጡቕ ልፍንቲ ኣብ ብዙሓት ከተማታት መጥቃዕቲ ዘካየደ ኾይኑ፡ ኣብ’ዚ እዋን ንኽልተ ሲሶ እታ ሃገር ተቖጻጺሩ’ሎ። እዞም ተቓወምቲ፡ መንግስቲ ብ ታሕሳስ 27 ዘካየዶ መረጻ ምትላላት ነይርዎ ክብሉ እዮም ዝኸስሱ። መንግስቲ ግን ነዚ ክሲ ይነጽጎ። እቲ መረጻ፡ ፕረዚደንትን ኣባላት ባይቶን ንመምራጽ ዝተኻየደ ኮይኑ፡ ፈላማይ ውጽኢት ናይ’ዚ መረጻ ሎሚ ሰኑይ ክግለጽ ትጽቢት ይግበር። መንግስቲ እታ ሃገር፡ ነዚ ናዕቢ ዝመርሖ ዘሎ ፕረዚደንት ነበር እታ ሃገር ፍራንኮይዝ ቦዚዝ እዩ፡ ዕላምኡ ድማ ዕልዋ መንግስቲ ንምፍጻም እዩ ክብል ይኸስስ። ነቶም ተቓወምቲ ዝድግፍ ቦዚዝ ግን ነዚ ክሲ ይነጽጎ። ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ ብሃብቲ ተፈጥሮ ሃብታም ሃገር እያ። እንተኾነ፡ ቅድሚ 60 ዓመት ካብ መግዛእቲ ፈረንሳይ ናጻ ካብ እትወጽእ ኣትሒዙ፡ ርግኣት ሓሪሙዋን ተደጋጋሚ ዕልዋ መንግስቲ ዘጋጠማን ሃገር እያ። ኤዲተር ቢቢሲ ኣፍሪቃ ሜሪ ሃርፐር ምንቅስቓስ ናይዞም ተቓወምቲ ዝዝሕትል ኣይመስልን እያ ትብል። ሃብቲ ዳይመንድን ዩራንየምን ዘለዋ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ካብተን ዝደኸያ ሃገራት እያ። ኣብ’ታ ሃገር፡ ኣስታት 13,000 ዓቀብቲ ሰላም ዘዋፈረ ሕቡራት ሃገራት፡ ዳርጋ ፍርቂ ህዝቢ ናይ’ታ ሃገር ረድኤት ዝጽበ ምዃኑ እዩ ዝገልጽ።","len":2044}
{"id":"news-43319850","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43319850","title":"ኣንጻር ስደተኛታት ዝኾነ ጸሊም ኢጣልያዊ ሰነተር ኮይኑ ተመሪጹ","summary":"ዝሓለፈ ሰንበት ሓደ ናይጀርያዊ ስደተኛ ኣብ ኢጣልያ ንስደተኛታት ዝቃወም ሰልፊ ብምውካል ናይ'ቲ ሃገር ቀዳማይ ጸሊም ሰነተር (ኣባል ላዕለዋይ ባይቶ) ኰይኑ ተመሪጹ።","text":"ምምራጽ ናይዚ ናይ መጀመርታ ጸሊም ኢጣልያዊ ሰነተር ንብዙሓት ኣቖጢዑ'ሎ እዚ ቶኒ ኢዎቢ ዝተባህለ ሰነተር ኣብ ገጻት ፈይስ-ቡክ ብዝተጓናጸፎ ዓወት \"ነዚ ሓዲሽ ተመኵሮ ክገጥሞ ድልው'የ\" ክብል ሓቢሩ። ኣቶ ኢዎቢ ኣባል ናይቲ ዓቃባዊ የማናይ ክንፊ፡ ስደተኛታት ንሃገሮም ንኽምለሱ ዚደፋፍእን ኣብ ዓዲ ጥልያን ንኸይኣትዉ ዚዓግትን ሊግ-ፓርቲ ኰይኑ'ዩ ተወዳዲሩ። ዋላ'ኳ ንገዛእ ርእሱ ስደተኛ ይዅን ካብ 2014 ጀሚሩ ቶኒ ኢዎቢ ኣፈኛ \"ሰልፊ ሊግ\" ብምዃን ኣንጻር ስድተኛታት ኣብ ትሕቲ \"ወረራ [ስደተኛታት] ደው ይበል\" ዚብል ጭርሖ ብምልዓል ክጉስጉስ ዝጸንሐ ፖለቲከኛ'ዩ። እቲ ምርጫ ን\"ሊግ-ፓርቲ\" ሰፍ ኣቢሉ 17% ድምጺ ንክረክብ ኣኽኢሉዎ። እቲ ብ 2013 ዝተገብረ ምርጫ 4% ዝኣክል ድምጺ ጥራሕ'ዩ ረኺቡ ነይሩ። እዚ ለንቅነ ዝተገብረ ምርጫ ኣብ ኢጣልያ ኣንጻር ስደተኛታት ገኒኑ ኣብ ዘለዎሉ እዋን'ዩ ተኻዪዱ። ዝዝከር'ዩ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ፊረንሰ ዝተባህለ ከተማ ኣብ ልዕሊ ኢዲ ድየነክ - ኣብ ጽርግያ ዀይኑ ዚሸይጥ ዝነበረ ሰኔጋላዊ - ዝተፈጸመ ቅትለት ናይ ክልተ መዓልታ ተቓውሞታት ኣላዒሉ ነይሩ'ዩ። ሮይተርስ ከም ዝበሎ፡ ኢዲ ድየነክ ኣብ ሓደ ድልድል ኰይኑ ናይ ቆርበት ቦርሳ፡ ጽላል፡ ሓንጀመንጂ ስልማት እናሸጠ ኸሎ'ዩ ሽድሽተ ጊዜ'ዩ ካብ ቀረባ ብጥይት ተወቒዑ። እቲ ጋናዊ መበቆል ዘለዎ ዉሩይ ተጻዋታይ ኵዕሶ ማርዮ ባሎተሊ፡ ኣብ ኢንስታግራም ከም ዝበሎ፡ \"ኣነ ዓዊረ ከይከውን ክጠራጠር ጀሚረ፣ ወይከኣ ንቶኒ ኢዎቢ ጸሊም ምዃኑ ዝነግሮ ሰብ ኣይረኸበን ከይከውን!\" ድሕሪ ምባል \"ዘሕፍር'ዩ\" ክብል ገሊጽዎ።","len":2049}
{"id":"news-43793176","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43793176","title":"ፌስቡከ መለለዪ ገጽ ሰብ ብምጥቃሙ ክሲ ገጢሙዎ","summary":"ፌስቡክ ብሰንኪ እቲ ገጽ ሰብ ዘለሊ (facial recognition) ቴክኖሎጂ ናብ ሕጊ ክቐርብ ከም ዝግባእ ሓደ ናይ ካሊፎርኒያ ዳይና ኣፋፍኖት ሂቡ።","text":"እቲ ቀሪቡ ዘሎ ክሲ፡ ፌስቡክ ብዘይ ፍቓድ ተጠቀምቲ ውልቃዊ ሓበሬታ ስለዝኣከበ ምኳኑ ይገልጽ። እዚ ምስቲ ንስእልታት ናይ ፌስቡክ የዕሩኽትካ ክትፀርሕ (ታግ ንኽትገብር) ዘተንብሃልካ ቴክኖሎጂ ዝተሓሓዝ ክኽውን ከሎ፤ ንሕጊ ናይ ግዝኣት ኢሊኖይዝ (ሓንቲ ግዝኣት አመሪካ) ዝጥሕስ ምዃኑ እቲ ክሲ ይገልጽ። ፌስቡክ ብወገኑ እዚ ጭብጢ ዘይብሉ ከምዝኾነን ኣትሪሩ ከም ዝቓለሶን ኣፍሊጡ ኣሎ። ኣሜሪካዊ ዳይና ጀምስ ዶናቶ እቲ ክሲ ንፌስቡክ ብሕጊ ዘሕትት ምዃኑ ወሲኑ። እዚ ነቶም ድሕሪ 7 ሰነ 2011ዓ.ም ነዚ ቴክኖሎጂ ኣብ ፌስቡክ ክጥቀሙ ዝጀመሩ ነበርቲ ኢሊኖይዝ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዝምልከት ምኳኑ ውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ ይገልጽ። እቲ ክሲ ቅቡል ምስ ዝኸውን ኣብዚ ዝተጠቕሰ ጉጅለ ዝርከቡ ሰባት ናይ ካሕሳ መሰል ክሕለዎም እዩ። መለለዪ ገጽ ሰብ እንታይ ኢዩ ዝገብር? ፌስቡክ ኣብ 2011 ገጽ ታግ ክትገብር ዝሓትት ቴከኖሎጂ ኣተኣታትዩ'ዩ። እቲ ቴክኖሎጂ በቲ ኣቐዲሙ ዝኣከቦ ሓበሬታ ተጠቒሙ ኣብቲ ትጽዕኖ ስእልታት በዓል መን ከም ዘለዉ ይሕብረካ። ታጊንግ ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ኣይሰርሕን ኢዩ ፌስቡክ ኣብቲ ናይ ሓገዝ ትውከሰሉ ገጻቱ እቲ ቴክኖሎጂ ካብ ዝተፈላለየ እቲ ሰብ ታግ ዝኾነሉ ስእልታት ሓበሬታ ከም ዝእክብ ይገለጽ። \"ቅድሚ ሕጂ ታግ ኮይነካ ተዘይነበርካ ወይ ካብ ኩሉ ስእልታት ናትካ ንርእስኻ ኣንታግ (untagg) ምስ ትገብር እቲ ምሳና ዘሎ ሓበሬታ ጨሪሱ ይድምሰስ\" ይብል እቲ ትካል። እዚ ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ዘይሰርሕ ክኸዉን ከሎ፤ ኣብ ናይ ዉልቕኻ 'ዉን ከም ዘይሰርሕ ክትገብሮ ዝከኣል እዩ።","len":2055}
{"id":"news-55868899","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55868899","title":"ታይዋን ናጽነታ ክትእውጅ እንተፈቲና 'ኵናት ምውላዕ' ማለት ምዃኑ ቻይና ኣጠንቂቓ","summary":"ደሴት ታይዋን ናጽነት ክትእውጅ እንተፈቲና “ኵናት ምውላዕ” ማለት ምዃኑ ቻይና ኣጠንቂቓ።","text":"እቲ መጠንቀቕታ፡ ሓድሽ ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ንታይዋን ዘለዎ ደገፍ ድሕሪ ምግላጹ’ዩ ተዋሂቡ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ሰራዊት ቻይና ብነፈርቲ ውግእ ዝተሰነየ ወታሃደራዊ መናውራታት ኣብ ጥቓ እታ ደሴት ኣካይዱ ነይሩ። ኣመሪካ፡ ነዚ ናይ ቻይና መጠንቐቕታ ‘’ዜሕዝን’ዩ’’ ክትብል ድሕሪ ምግላጻ፡ እዚ ዘሎ ወጥሪ ናብ ረጽሚ ዘምርሓሉ ጉዳይ ኣይኮነን ክትብል ወቒሳታ። ቻይና፡ ንደሴት ታይዋን ከም ኣካላ ገይራ እያ እትርእያ። ታይዋን ግን፡ ቅዋም ሰራዊት ከምኡ’ውን ዝተመርጹ መራሕትን ዘለዋ ከም ልኡላዊት ሃገር ገይራ እያን ንነብሳ እትርኢ። መንግስቲ በጂንግ፡ መንግስቲ ታይዋን ነታ ደሴት ናብ ናጽነት እትእውጀሉ መገዲ ገጹ ይመርሓ ከይህሉ ስግኣት ከምዘለዎ ተንተንቲ እቲ ዞባ ይሕብሩ። እንተኾነ፡ መንግስቲ ቻይና ንፕረዚደንት ታይዋን በይናዊ ስጒምቲ ከይትወስድ ኣጠንቂቖማ ኣለው። ፕረዚደንት ታይዋን ግን፡ ታይዋን፡ ድሮ ናጻ ሃገርን ልኡላዊትን ብምዃና ድሕሪ ምዝኽኻር ዝኾነ ወግዓዊ ምእዋጅ ትርጒም ከምዘይብሉ ገሊጻ። ኣብ ዝሓለፋ ቀረባ መዓልታት ሰራዊት ቻይና ብነፈርቲ ውግእ ዝተሰነየ ወታሃደራዊ መናውራታት ኣብ ጥቓ እታ ደሴት ኣካይዱ ነይሩ። ሚኒስትሪ ምኸልኻል ቻይና፡ ‘’ነዚኦም ናይ ናጽነት ጠባያት ዘርእዩ ንምዕዶም ኣለና። በቲ ዝጀመርዎ ሓዊ ክነዱ እዮም። ናጽነት ታይዋን ማለት “ኵናት ምውላዕ” እዩ ኢሉ። ውሽጣዊ ጒዳያት ታይዋን ግን፡ ቻይና፡ ታይዋን ልኡላውነታ ናይ ምኽልኻልን ከምኡ’ውን ንናጽነትን ዴሞኩራስን ናይ ምኽባር መሰላ ኣትሒታ ክትርዮ የብላን ክብል ተዛሪቡ።","len":2057}
{"id":"news-41855210","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-41855210","title":"ናይ ትራምፕ ቲዊተር ን11 ደቓይቕ ተዓጽዩ","summary":"ናይ ፕሬዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ትዊተር፡ ትማሊ ሓሙስ ን 11 ደቓይቕ ዝኣክል ተዓጽዩ ከምዝነበረን ደሓር ምስተፈልጠ ግን ከምዝተኸፈተን ትካል ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣፍሊጡ።","text":"ተኸተልቲ ንጥፈታት ትዊተር ትራምፕ ንቕሩብ ደቓይቕ ' ይቕሬታ እዚ ገጽ ኣይትረኽብዎን' ዝብል መልእኽቲ ኣተኣናጊዶም። ሓቀኛ ትዊተር ፔጅ (ትዊተር ገጽ) ዶናልድ ትራምፕ ብሰራሕተኝኡ ኣቢሉ'ዩ ጠፊኡ። እቲ ትካል ደሓር ብዘካየዶ ምርመራ ግን እቶም ሰራሕተኛታት ናይ ስራሕ ግዜኦም ሽዕኡ'ዩ ኣብቂዑ። ቲዊተር ፔጅ፡ ዶናልድ ትራምፕ ን11 ደቓይቕ ጥራሕ ከምዝተዓጸወን ተወሳኺ ምጽራይ ይገብር ከምዘሎን እውን ትካል ማሕበራዊ መራኸብታት ትዊተር ኣፍሊጡ ኣሎ። 41.7 ሚልዮን ተኸተልቲ ዘለውዎ ፕሬዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብቲ ርእሰ ጉዳይ ኣመልኪቱ ዝሃቦ ርእይቶ የለን። ትማሊ ሓሙስ ኣጋ ምሸት ናብ ናይ ዶናልድ ትራምፕ ቲዊተር ፔጅ ዘምርሑ ተኸተልቱ ' ይቕሬታ እዚ ገጽ ክትረኽብዎ ኣይትኽእሉን' ዝብል መልእኽቲ እዩ ጸኒሕዎም። ፕሬዚደንት ትራምፕ ንጡፍ ተሳታፊ ማሕበራዊ መራኸብታት እዩ ትዊተር ፔጅ ዶናልድ ትራምፕ ምስተኸፈተ ቀዳማይ መልእኸቲ እቲ ፕሬዚደንት ብዛዕባ ትልሚ ምንካይ ግብሪ ሪፐብሊካን ዝምልከት እዩ ነይሩ። ቲዊተር ፔጅ ትራምፕ ዋላ ን11 ደቓይቕ ይተዓጾ ድኣ'ምበር ዝበጽሖ ጉድኣት ከምዘየለ ግን እቲ ትካል ኣፍሊጡ ኣሎ። ትካል ትዊተር እቲ ኩነታት የጻርዮ ከምዘሎን ዳግማይ ንኸየጋጥም ከምዝሰርሕን ገሊጹ። ፕሬዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ካብ መጋቢት 2008 ዓ\/ም\/ፈ ጀሚሩ ንጡፍ ተጠቃማይ ማሕበራዊ መራኸቢ ትዊተር እዩ። ብፍላይ ፖሊሲታቱን ሕንጻጻቱን ንምልላይ ኣዕርዩ ተጠቒምሉ። ፕሬዚደንት ትራምፕ ኣብ እዋን ፕሬዚደንታዊ መረጻ ኣሜሪካ 2016 እውን መወዳድርቱ ንምስዓር ከምዝተጠቐመሉ ይግለጽ።","len":2057}
{"id":"news-48552396","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48552396","title":"ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ብሞተር ሳይክልን ዝፍጸም ገበን ስርቂ ይወስኽ ኣሎ","summary":"28 ግንቦት 2011 [ብኣቆፋጽራ ኢትዮጵያ]፡ ቀትሪ ሰዓት 10፡30 [04፡30] ወ\/ሮ ብሩክታዊት ጌታሁን፡ ኣብ ከተማ ቦሌ ናብ ዝርከብ ባንክ ኣቢሲኒያ፡ ጨንፈር 22 ገንዘብ ኣታዊ ክትገብር ትኸይድ ነይራ።","text":"ቅድሚ ናብቲ ባንኪ ምብጽሓ ግን፡ ሞተር ሳይክል ዝሓዙ ሰረቕቲ ነቲ ገንዘባ መንዚዖም ክወስድዎ ፈተኑ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ገንዘብ ናብ ባይታ ብምርጋፉ፡ ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሰባትን ሰራሕተናታት ሓለዋን፡ ነቲ ገንዘብ ካብቶም ሰረቕቲ ንምትራፍ ተቓሊሶም። ንወ\/ሮ ብሩክታዊት ኣሰኒዩ ናብቲ ባንክ ዝኸይድ ዝነበረ ኣቶ አለማየሁ ግርማ እቲ ገንዘብ ኣብ ፈስታል ሒዞሞ ይጎዓዙ ከም ዝነበሩ ንፖሊስ ኣመልኪቱ። ፖሊስ ድሕሪ ዘካየዶ መርመራ ድማ፡ ወይዘሮ ብሩክታዊት ካብ ዝሓዘቶ ገንዘብ 405 ሽሕ፡ ልዕሊ 300 ሽሕ ከም ዝድሓነ ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣፍሊጡ። እቶም ገበነኛታት ዝጥቀሙላ ዝነበሩ ሓደ ሞተር ሳይክል'ውን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከም ዝኣተወት'ውን ሓቢሩ። ሓላፊ ርክብ ህዝቢ እቲ ኮሚሽን ኮማንደር ፋሲካው፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ብሞተር ሳይክል ዝተሓገዘ ስርቂ ይፍጸም ከም ዘሎ ኣመልኪቱ። ገለ ሞተር ሳይክል፡ ናይ ሓሶት መዘወሪ ፍቓድ ዝሓዙ ሰባት ከም ዝሕዙወን፣ ናይ ካልእ ሰብ ሰሌዳ ቑጽሪ ከም ዝልጥፉን ብዙሕ ሕግታት ትራፊክ ይጥሕሱ ከም ዘለውን ተዛሪቡ። እዘን ተሽከርከርቲ ስርዓት ሒዘን ንክሰርሓ መንግስቲ ትኹረት ሂቡ ይሰርሕ'ዩ ዘሎ ዝበለ ኮማንደር ፋሲካው፡ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዘ ፍታሕ ክርከብ ትጽቢት ንገብር ኢሉ። ኣብ ዝሓለፉ ትሽዓተ ኣዋርሕ፡ ሕጊ ትራፊክ ጥሒሰን ዝተረኸባ ልዕሊ 10 ሽሕ ሞተር ሳይክል ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትየን እየን'ውን ኢሉ። ቑጽረን ውሑድ ዘይብሃላ ኣብ ስርቂ ዝተዋፈራ ተሽከርከርቲ ድማ፡ ብተመሳሳሊ ኣብ ትሕቲ ሕጊ'የን ዝርከባ ይብል ኮማንደር ፋሲካው።","len":2058}
{"id":"news-46779491","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46779491","title":"ጋቦን፡ መንግስቲ ንፈተነ ዕልዋ መንግስቲ ከምዘፍሸለ ገሊጹ","summary":"መንግስቲ ጋቦን፡ ነቲ ኣብታ ሃገር ዝተኻየደ ፈተነ ዕልዋ መንግስቲ ብምፍሻል፡ ኩሉ ነገር ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻሩ ከም ዘሎ ኣፈኛ ናይቲ መንግስቲ ገሊጹ።","text":"ኣብ ተለቪዥን ቀሪቦም ናብ ህዝቢ መልእኽቶም ዘሕለፉ ኣካየድቲ እቲ ዕልዋ እቶም ነቲ ዕልዋ ዘካየዱ ሓሙሽተ ታሕተዎት ወታሃደራውያን መኮንናት ብምልኦም ኣብ ቀይዲ ኣእትይዎም ከም ዘሎ'ውን እቲ ዝወመጸ መንግስታዊ መግለጺ ሓቢሩ። ሎሚ ንጉሆ፡ ታሕተዎት ወተሃደራውያን ሓለፍቲ ጋቦን፡ ንተለቭዥን እታ ሃገር ብምቁጽጻር፡ ስልጣን እታ ሃገር ከም ዝተረከቡ ኣፍሊጦም ነይሮም። ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ እትርከብ ሃገረ ጋቦን፡ ንዝሓለፈ ሓመሳ ዓመታት ብሓደ ስድራ'ያ ክትምራሕ ጸኒሓ። እዞም ወተሃደራዊ ዕልዋ ዝገበሩ ታሕተዎት ወተሃደራውያን መራሕቲ፡ እዚ ተግባራ ''ዲሞክራሲ ንምውሓስ'' ከም ዘካድዎ ድማ ገሊጾም። እዞም ብኣቆጻጽራ ጋቦን ስዓት 4 ወጋሕታ ንሃገራዊት ሬድዮ እታ ሃገር ዝተቆጻጸሩ ታሕተዎት ሓለፍቲ፡ ''ሃገራዊ ዳግመ ምምሕያሽ'' ኣዊጆም። ኣብ ጎዶናታት ዋና ከተማ ጋቦን ሊበረቪል፡ ታንክታትን ድሩዓት መካይንን ብብዝሒ ይርኣያ ኣለዋ። ኣብዚ እዋን'ዚ ግን ኣብታ ከተማ ምርግጋእ ሰፊኑ ከም ዘሎ ኣፈኛ መንግስቲ ዝኾነ ጋይ-በርትራንድ ማፓንጎ ተዛሪቡ። ፕረዚደንት ዓሊ ቦንጎ ኣብ 2009 ካብ ኣቡኡ ዑመር ቦንጎ ስልጣን ብምርካብ፡ ንጋቦን ክመርሓ ድሕሪ ምጽናሕ ካብ ወርሒ ነሓሰ ጅሚሩ ብጽኑዕ ሓሚሙ ይርከብ።. ፕረዚደንት ዓሊ ቦንጎ፡ ካብ ኣቡኡ ስልጣን ድሕሪ ምርካብ ኣብ 2016 ኣብ ዝተገበረ ምጥፍፋእ ነይርዎ ዝተብሃለ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ዳግም ተዓዊቱ'ዩ ንጋቦን ክመርሓ ጸኒሑ። ፕረዚደንት ዓሊ ቦንጎ ዝሓለፈ ክልተ ወርሒ ድሕሪ ዘጋጠሞ ወቕዒ ኣብ ሕክምና ሞሮኮ'ዩ ክእለ ጸኒሑ። ፕረዚደንት ጋቦን ዓሊ ቦንጎ","len":2061}
{"id":"news-46616012","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46616012","title":"ቀዳማይ ሚኒስትር ቤልጅየም ብምኽንያት ስደተኛታት ዝምልከት ስምምዕ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ሓቲቱ","summary":"ቀዳማይ ሚኒስትር ቤልጅም ቻርለስ ሚካኤል፡ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ሕቶ ኣቕሪቡ።","text":"እቲ ቐዳማይ ሚኒስትር ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ስምምዕ ስደት ፈሪሙ ነይሩ። ቀንዲ መላፍንቲ እቲ ዝመርሖ ሰልፊ ዝኾነ ብሄርተኛ ሰልፊ ኒው ፍለሚሽ ኣሊያንስ (N-VA) እዚ ስምምዕ ምፍራሙ ስለዘይደገፎ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ካብ ስልጣኑ ክወርድ ተገዲዱ። ቀዳማይ ሚኒስትር ሚካኤል ዝተቐበሎ ሰነድ ስምምዕ ስደት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ብራስለስ'ውን እንተኾነ ተቓውሞ ኣበጊሱ'ዩ። ወዲ 42 ዓመት ሚካኤል፡ ልፍንቲ እቲ የማናይ ክንፊ ኣብ 2014 እንትዕወት ናብ ስልጣን ዝመጽአ መበል 38 ቀዳማይ ሚኒስትር ቤልጅም'ዩ። ትማሊ ዘቕረቦ ደብዳበ ምልቃቕ ሓላፍነት ስራሕ ግን፡ ኣብ ባይቶ እታ ሃገር ሓያል ክትዕ ኣልዒሉ'ሎ። ኣብቲ መጻኢ ዓመት ወርሒ ጉንበት ምርጫ ክተካይድ ትጽቢት ዝግበር ቤልጅም ድማ፡ ብምኽንያት ሕቶ እቲ ቐዳማይ ሚኒስትር መዓልቱ ዘይኣኸለ ምርጫ ክተካይድ ክገብራ ከም ዝኽእል ይግመት። ቻርለስ ሚካኤል፡ እቲ ኣብ ሞሮኮ፤ ማራካሽ ዝረዓመ ዓለምለኻዊ ስምምዕ ምሕደራ ስደት \"ንዝሓሸ ኤውሮጳውን ዓለማውን ምትሕብባር ዕድል ዝፈጥር'ዩ\" ክብል ገሊጹዎ'ዩ። እዚ ሕጋዊ ቀይዲ ዘይብሉ ስምምዕ፡ ብደረጃ ዓለም ስደት ዝምእዘን፡ \"ሃገራዊ ፖሊሲ ስደት ብብሄራዊ መሰል እተን ሃገራት ዝግለጽ\" ክኸውንን \"መሰረታውነት\" ረብሓ ሕጋዊ ስደት ከረጋግጽን ዝጠልብ'ዩ። እንተኾነ ግን ተንተንቲ ኤውሮጳ፡ ናብቲ ኣህጉር ዝግበር ስደት ክዛይድ ዝገብር'ዩ ብምባል ይነቕፉዎ። በዚ ምክንያት ድማ ኣብቶም ዝሓለፉ ቐዳመ ሰናብቲ ኣንጻር እዚ ስምምዕ ምሕደራ ስደት፡ ኣሽሓት ንሰልፊ ተቓውሞ ወጺኦም'ዮም።","len":2065}
{"id":"51640007","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/51640007","title":"ግረታ ቱንበርግ፡ ኣብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ምስ ማላላ ዮሱፍዛይ ተራኺባ","summary":"ጓል 17 ዓመት ህብብቲ ተጣባቒት ስነ-ኣከባቢ ዓለምና ሽወደናዊት ግረታ ቱንበርግ ፡ ኣብ ለንደን፡ ኣብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ምስ ማላላ ዮሱፍዛይ ተራኺባ።","text":"ቱንበርግ ንሎንደን ዝገሸትሉ ምኽንያት፡ ነቲ ኣብ ከተማ ብሪስቶል ኣብ ዝካየድ ናይ ቤት-ትምህርቲ ኣድማ ንምጽንባር እዩ። እታ ጓል 22 ዓመት ንመሰላት ደቂ-ሰብ እትጣበቕ ማላላ ድማ ኣብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ፖሎቲካ፤ ፍልስፍና ከምኡ'ውን ስነ-ቁጠባ ትመሃር ኣላ። ቱምበርግ ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ኣብ ዝጸሓፈቶ ጽሑፍ፡ \"ሎሚ ናተይ ኣርኣያ [ኣብነት] ረኺበያ\" ክትብል ጽሒፋ። ክልቲኣን ብዛዕባ እንታይ ከምዝተዛረባ እኳ እንተዘይተገልጸ፡ ብመሰረት ርእሰ-መምህር 'ለዲይ ማርግረት ሃል'፡ ቱምበርግ ነተን ተምሃሮ ብዛዕባ ሳይንስ፤ ምድማጽ ከምኡ'ውን ካልኦት ተመሳሳሊ ጉዳያት ተዛሪባቶም። ገሊኦም ሰባት ንኽልቲኣን \"ኣርካናት\" ክብሉ ገሊጾመን። ንምርኻበን ድማ ደስ ዘብል ክበሉ ገሊጾሞ። ተሓላቒት ከባቢያዊ ጥዕና፡ ቱምበርግ፡ ኣብ ሃገራ ሽወደን ምስ ውሑዳት ተመሃሮ ንምክንኻን ኣከባቢ ዝምልከት ናይ ጐስጓስ ሰልፊ ድሕሪ ምክያዳ፡ ኣብ ከተማታት ዓለም እናዞረት ተመሳሳሊ ጐስጓሳት ተካይድ ከምዘላ ይፍለጥ። ንሳ ብተወፋይነታ፡ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝርከቡ መንእሰያት ብዛዕባ ሳዕቤን ክሊማዊ ለውጢ ክዛረቡን እጃሞም ከበርክቱን ኣነቓቂሓ እያ። ማላላ፡ ጓል 11 ዓመት ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ንቢቢሲ-ኡርዱ ብዛዕባ ህይወታ ብስቱር መዝገበ-ዕለታ ከተመሓላልፍ ጀሚራ። ኣብ 2012 ድማ ኣብ ወፍሪ ትምህርቲ-ኣዋልድ ብተወፋይነት እናሰርሐት ብሓደ ወተሃደር ጣሊባን ብጥይት ኣብ ርእሳ ተወቒዓ። መውቃዕታ ከኣ ብኡ-ንብኡ ኣቓልቦ ዓለም ስሒቡ። ኣብ 2014 ከኣ፡ ኣብ ዓለምና እታ ዝነኣሰት ተሸላሚት ናይ ኖቤል ሰላም ኮይና።","len":2066}
{"id":"news-46629762","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46629762","title":"ግሬስ ሙጋቤ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ትእዛዝ ማእሰርቲ ወጺእዋ","summary":"ደቡብ ኣፍሪቃውያን ዓቀብቲ ሕጊ፡ ንቀዳመይቲ እመቤት ዙምባብዌ ነበር ግሬስ ሙጋቤ ንምእሳር ትእዛዝ ኣውጺኦም።","text":"ግሬስ ሙጋቤ ኣብ 2017 ንሓንቲ ሞዴል ስለዝወቕዐት እዚ ናይ ማእሰርቲ ትእዛዝ ከም ዝወጽአ ፖሊስ ገሊጹ። ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ፡ ግሬስ ሙጋቤ ከም ዲፕሎማሰኛ ዘለዋ ናይ ዘይምእሳር መሰል ቤት ፍርዲ ኣልዒልዎ እዩ። ግሬስ ሙጋቤ ኣብ ሓደ ሆቴል ነታ ሞዴል ወቒዓታ ድሕሪ ምብሃሉ፡ መንግስቲ ደቡብ ኣፍሪቃ ካብቲ ዓዲ ክትወጽእ ስለ ዘፍቀደላ ክንቀፍ ጸኒሑ እዩ። እታ ገብርኤላ ኤንጅልስ ዝተባህለት ሞዴል፡ ግሬስ ሙጋቤ ኣብ ጆሃንስበርግ ኣብ ዝርከብ ሓደ ሆቴል ብገመድ ኤሌክትሪክ \"ኣዝያ\" ከም ዝቐጥቀጠታ እያ ትኸሳ። ግሬስ ሙጋቤ ድማ ኣብቲ ክልተ ኣወዳት ደቃ ዝነብርሉ ሆቴል፡ እታ ሞዴል ክተጥቅዓ ከም ዝፈተነትን ንርእሳ ከም ዝተኸላኸለትን እያ ትገልጽ። ፖሊስ፤ ትእዛዝ ማእሰርቲ ግሬስ ሙጋቤ ዝሓለፈ ሓሙስ ከም ዝወጽኣ ተዛሪቡ። ስድራ ሙጋቤ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝውንንዎም ንብረታት ኣለውዎም። እቲ ተፈጺሙ ዝተባህለ መውቃዕቲ፡ ሮበርት ሙጋቤ ብወተሃደራት ዙምባብዌ ካብ ስልጣኑ ከይተኣለየ ዘጋጠመ እዩ። ኣብ ጆሃንስበርግ እንታይ እዩ ኣጋጢሙ ነይሩ? ኣብ 2017፡ ግሬስ ነታ ሞዴል ምስ ክልተ ደቃ ሮበርትን ቻቱንጋን እያ ኣብ ሆቴል ረኺባታ። ሞዴል ገብሪኤላ ኤንጅልስ እታ ቀዳመይቲ እመቤት ነበር፡ ኣብቲ ሽዑ እዋን ንሕክምና እያ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ከይዳ ነይራ። እታ ሞዴል፡ ኣብ ርእሳ ንዘጋጠማ መውቃዕቲ ስኢላ ኣብ ኢንተርኔት ዘርጊሓቶ። \"መጀመርታ ክትኣቱ እንከላ መን ምዃና ኣይፈለጥኩን ነይረ\" ክትብል ኣብቲ ሽዑ እዋን ንቴሌቪዥን 'ኒውስ24' ተዛሪባ ነይራ። \"ገመድ ኤሌክትሪክ ሒዛ መጺኣ ክትቅጥቅጠኒ ጀሚራ\" ድማ ትብል።","len":2066}
{"id":"news-54009021","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54009021","title":"ኣብ ጃፓን ብሰንኪ ብርቱዕ ህቦቡላ ናይ ጽዕነት መርከብ ምስ ባሕረኛታታ ጠፊኣ","summary":"ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ጃፓን፡ ካብታ 43 ባሕረኛታት ዘለውዋን 6000 ከብቲ ጽዒና እንከላ ዝጠፍአትን ናይ ጽዕነት መርከብ፡ ሓደ ባሕረኛ ጥራይ ብህይወት ከምዝረኸቡ ገሊጾም።","text":"እታ ናይ ጽዕነት መርከብ ኣብ ምብራቅ ባሕሪ ቻይና ምስ በጽሐት፡ ማዕበል ህቦቡላ ምስ ኣገጠማ’ያ ናይ ርድኡና መልእኽቲ ኣመሓላሊፋ። ሓለዋ ባሕሪ ጃፓን፡ ነታ መርከብ ንምርካብ ኣብ ዝገበርዎ ዳህሳስ፡ ሓደ ‘ላይፍ ጃኬት’ ዝገበረ ባሕረኛ ናይታ መርከብ ጥራይ ከምዝረኸቡ’ዮም ገሊጾም። ነታ ዝጠፈአት መርከብ ንምርካብ፡ ብመራኽብን ብነፈርትን ዳህሳስ ዝገብር ዘሎ ሓለዋ ባሕሪ ጃፓን፡ እቲ ክሳብ ሕጂ ዘይሃደአ ማዕበልን ብርቱዕ ንፋስን፡ ነቲ መስርሕ ድልያ የተዓናቕፎ ከምዘሎ ይግለጽ ኣሎ። ኣብታ መርከብ 39 ፍሊፒናውያን፡ ክልተ ደቂ ኒውዝላንድ፡ ክልተ ድማ ኣውስትራልያውያን እዮም ዝሰርሑ ነይሮም። ብመሰረት ካብ ሓለዋ ባሕሪ ጃፓን ዝተረኸበ ሓበሬታ፡ እቲ ብህይወቱ ዝተረኸበ ባሕረኛ ፍሊፒናዊ ከምዝኾነን፡ እታ መርከብ ቅድሚ በቲ ብርቱዕ ማዕበልን ህቦብላን ምጥቃዓ ኣብ ሞተረኣ ጸገማት ኣጋጢምዎ ከምዝበረ እቲ ብህይወት ዝተረኸበ ባሕረኛ ከምዝሓበሮም ገሊጾም። እታ ‘ጋልፍ ላይቭስቶክ 1’ ዝተሰመየት መርከብ፡ 14 ነሓሰ ካብ ኒውዝላንድ ተበጊሳ ናብ ቻይና ተምርሕ ከምዝነበረት ሮይተርስ ንመግለጺ ወጻኢ ጉዳያት ኒውዝላንድ ብምጥቃስ ኣቃሊሑ። ብሮቡዕ ምሸት ግን፡ እታ መርከብ ኣብ ምብራቃዊ ክፋል ደሴት ኦሻሚ ናይ ጃፖን ምስ በጽሐት፡ ናይ ርድኡኒ መልእኽቲ ናብ ጃፖን ኣመሓላሊፋ። እዛ 139 ሜትሮ ቁመት ዘለዋ ናይ ጽዕነት መርከብ፡ ኣብ 2002 ዝተሰረሐት ኮይና ናይ ፓናማ ባንዴራ ሰቒላ እያ ትንቀሳቐስ ነይራ። እቲ ኣብ ምብራቅ ባሕሪ ቻይና ዝርኣ ዘሎ ማያስካ ዝተሰመየ ህቦብላ፡ ንብዝሓት ሃገራት እዩ ዘጥቅዕ ዘሎ።","len":2068}
{"id":"news-43637823","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43637823","title":"ካኩማ፡ ቀፃሊ መዕቖቢ ስደተኛታት ሞያሌ","summary":"ቅድሚ ዝተወሰኑ ሰሙናት፡ ኣካላት ፀጥታ መንግስቲ ብሰንኪ ግጉይ ሓበሬታ ብዝፈፀምዎ ቅትለት፡ ካብ ሞያሌን ከባቢኣን ዝሃደሙ ተመዛበልቲ ፡ ናብ ኢትዮጵያ ተመሊሶም።","text":"ቻሙክ ካብ ዝበሃል ቀበሌ ዝተመዛበሉ ካብ ላስቲኽ ዝሰርሕዎም ገዛውቲ። ቁፅሪ ኣብ መዕቖቢ ስደተኛታት ኬንያ ዝተረፉ ስደተኛታት እውን ዝነዓቕ ኣይኮነን። ካብ መረበቶም ካብ ሞንጎ ዝተመዛበሉ ኢትዯጵያውያን ወይዘሮ ኣይሻ ጎሊቱ ሓንቲ እየን። እዚ ፀገም ኣብ ዝተፈጠረሉ እዋን፡ ህይወተን ንምትራፍ ን11 ደቀን ሒዘን ናብ ኬንያ ሃዲመን እኳ እንተነባራ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ግና ምስ ደቀን ናብ መረበተን ተመሊሰን። \"ኩሎም ዋላ እኳ እንተዘይኾኑ ናብ ሃገሮም ዝተመለሱ ኣለዉ። ንሕና ናብ ኢትዮጵያ፡ ካብ ንምለስ ሓደ ሰሙን ጌርና። ኣብቲ እዋን ንውልቀ ሰባት ዝቐተሉ ሰባት ተኣሲሮም እዮም ተባሂሉ ኣሎ። ሕዚ ብሰላም ኢና ንሓድር ዘለና፤ ድምፂ ተኹሲ ኣይስማዕን\" ኢለናና። ኣብዚ ሕዚ እዋን ጥቓ ዶብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝርከብ ግዚያዊ መዕቖቢ ስደተኛታት ሶመሬ በዝሖም ዘይተነፀሩ ስደተኛታት ኣለዉ። ኣተሓባባሪ ግዚያዊ ረድኤት ዎርልድ ቪዥን እቲ መዓስከር ደንከን ኦዲኦ ብወገኖም፡ \" ዋላ እኳ ዶብ ሰጊሮም ናይ ዝመፅኡ ቁፅሪ ስደተኛታት እንተነከየ፡ እቲ ኩነታት ብዙሕ ኣይተለወጠን። ስደተኛታት መዝጊብና ሒዝና ኣለና። ክሳብ ሕዚ ብመሰረት ዘለኒ ሐበሬታ ንሕና ካብ ሞንጎ ዝመዝገብናዮም ኣይተመለሱን\" ክብል ገሊፁ። ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ ጋዜጠኛ ንቢቢሲ ከምዝሓበሮ፡ ግዚያዊ መዓስከር ስደተኛታት ሶመሬ፡ ንስደተኛታት ብምምዝጋብ ፡ ናብ መዓስከር ስደተኛታት ካኩማ ከዘዋውር እዩ። \" ኣብ ዝቐፅል ክልተ ሰሙን መንግስቲ መረዳእታን ዓሻራን እቶም ስደተኛታት ምስ ኣከበ፡ ከም ስደተኛታት ክምዝግቦም እዩ\" ክብል ገሊፁልና።","len":2069}
{"id":"news-48672466","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48672466","title":"ወጥሪ ኢራን፡ ኣሜሪካ 1000 ወተሃደራት ናብ ማእከላይ ምብራቕ ክትልእኽ'ያ","summary":"መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ምቅጻል ክልተ መራኽብ ነዳዲ ተኸቲሉ፡ ተወሰኽቲ 1000 ወተሃደራት ናብ ማእከላይ ምብራቕ ከም ዝሰድድ ኣፍሊጡ።","text":"ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ፡ ነተን ናይ ነዳዲ መራኽብ ኢራን ወይ ምስ ኢራን ርክብ ዘለዎም ከም ዝሃረምወን ዘረጋግጽ'ዩ ዝበሎ ኣሳእል ፈንዩ ምክትል ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ምክልኻል ፓትሪከ ሻናሃን፡ ከም ዝሓበሮ፡ እዚ ምንቅስቃስ ናይ ሰራዊት ኣሜሪካ፡ ኣብቲ ከባቢ ብሰራዊት ኢራን ተፈጢሩ ዘሎ 'ተጻባኢ ባህሪ' ግብረ መልሲ ንምሃብ ምዃኑ ሓቢሩ። ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ'ውን ነተን መራኽብ ነዳዲ፡ ኢራን ወይ ምስ ኢራን ርክብ ዘለዎም ከም ዝሃረሙወን ዘረጋግጽ'ዩ ዝበሎ ኣሳእል ፈንዩ ኣሎ። ኢራን ብወገና፡ ብሰኑይ ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ ኣብ ናይ ኒዩክለር ህቀናታታ ብውዕል 2015 ከም ዘይትምእዘዝን እቲ ውዕል ከም ዘይገትኣን ኣፍሊጣ'ላ። ብዛዕባ እዞም ወተሃደራት እንታይ ዝተፈለጠ ነገር ኣሎ? 1000 ተወሳኽቲ ወተሃደራት ኣሜሪካ ናብ ማእከላይ ምብራቕ ከም ዝልኣኹ ምክትል ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ምክልኻል ፓትሪከ ሻናሃን ብሰኑይ ሓቢሩ። ንሱ ኣብ ሓበሬትኡ \"ኣሜሪካ ምስ ኢራን ዝኾነ ግጭት ኣይትደልን'ያ፡ እንተኾነ ናይቶም ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ዝሰርሑ ዘለዉ ወተሃደራትና ድሕነቶም ናይ ምሕላውን ንሃገራዊ ረብሓና ናይ ምክልኻልን ሓላፍነት ኣለና\" ኢሉ። ካብዚ ብተወሳኺ እዞም ወተሃደራት ነቲ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ኩነታት ኣብ ምቁጽጻር ከም ዝነጥፉ ብምሕባር፡ እዞም ተወሰኽቲ ወተሃደራት ኪኖ ናብ ማእከላይ ምብራቕ ምባሉ ናብ ኣየናይ ቦታ፡ናብ ኣየነይቲ ሃገር ከም ዝተላኣኹ ኣየነጸረን። እዞም 1000 ወተሃደራት፡ ተወሳኺ እቶም እቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዶናልድ ትራምፕ ናብ ማእከላይ ምብራቕ 1500 ወተሃደራት ከም ዝለኣኹ ዝሓበሮ እዩ ዝኸውን ዘሎ።","len":2070}
{"id":"news-46609475","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46609475","title":"ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝጉዓዙ ዓሰርተ ኢትዮጵያውያን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ውዒሎም","summary":"ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ክኣትዉ ዝፈተኑ ዓሰርተ ኢትዮጵያውያን ዛምብያ ምስ በጽሑ ኣብ ቁጽጽር ውዒሎም።","text":"እቶም ስደተኛታት፡ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ፍርዲ ድሕሪ ምቕራቦም ነፍሲ ወከፎም 300 ዶላር ክኸፍሉ እንተዘይክኢሎም ግን ከምዝእሰሩ ቤት ፍርዲ ዛምብያ ከም ዝበየነሎም፡ ኣስተርጓሚት እቲ ቤት ፍርዲ ኢትዮጵያዊት ብርቱካን ገረመው ንቢቢሲ ሓቢራ። ግዳይት ኣብ ክሊ ዕድመ 18ን 38ን ዓመት ዝርከቡ ደቂ ተባዕትዮ እዮም። ብርቱካን ከም ዝሓበረቶ፡ እቶም ስደተኛታት ኣብታ ምስ ታንዛንያ እተዳውብ ካብ ርእሰ ከተማ ሉሳካ 750 ኪሎ ሜተር ርሒቓ እትርከብ ቺንሳሊ ዝተባህለት ንእሽቶ ከተማ ዝተረኸቡ ክኸውን እንከሎ፡ ክዳውንቶም ተቐዳዲዱን ብሕማምን ጥምየትን ተዳኺሞም ኣብ ሕማቕ ኣካላዊ ኩነታት ከም ዝነበሩ እዩ። \"ኣብ ኮንተይነር ተዳጉኖም ካብ ኬንያ ናብ ታንዛንያ፡ ስዒቡ ድማ ናብ ዛምብያ ምስ ኣተው እዮም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም\" ዝበለት ብርቱካን፡ ኣስዒባ ኣብ መንገዲ ፖሊስ ምስ ረኸብዎም እቲ መራሕ መኪና ሃዲሙ ናብ ጫካ ብምእታው ገንዘብ ከም ዝሓተተቶም'ውን ገሊጻ። ብርቱካን ምስ'ቲ ጉዳይ ዘተሓሕዝ ነገር ከም ዘይብላን ኣብ'ቲ ከባቢ እትነብር ኢትዮጵያዊት ብምዃና ብምትረጓም ክትትሓጋገዞም ብሓለቓኣ ከም ዝተኣዘዘት ሓቢራ። እቶም ኢትዮጵያውያን ኣብ ዝስዕብ 14 መዓልታት ዝተበየነሎም ናይ ገንዘብ መቕጻዕቲ ምስዘይከፍሉ ኣብ ጽኑዕ ማእሰርቲ ክኣትው ምዃኖም ቤት ፍርዲ ኣጥቢቑ ገሊጹሎም። ኣዝማድ ንገለ ካብቶም ግዳያት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ስለዝረኸበት፡ ዝተበየነሎም መቕጻዕቲ ክኸፍልሎም ከምዝተዘራረበትን እቶም ፍቓደኛታት ኣዝማድ ዝረኸቡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ንኽፍትሑ ብዝከኣላ ዓቕሚ ትጓየ ከምዘላ'ውን ተዛሪባ።","len":2075}
{"id":"news-54113914","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54113914","title":"ሰርሰርቲ ሩስያ፡ እንደገና \"ንመረፃ ኣሜሪካ\" ዒላማ ገይሮም","summary":"ምስ ሩስያ፣ ቻይናን ኢራንን ርክብ ዘለዎም ሰርሰርቲ መርበባት ሓበሬታ፡ ኣብ ፕረዝደንታዊ መረፃ ኣሜሪካ 2020 ንዝሳተፉ ሰባትን ጉጅለታትን ንምስላል ይፍትኑ ከምዘለዉ ማይክሮሶፍት ገሊፁ።","text":"ሰርሰርቲ መርበባት ሓበሬታ እዞም ሰርሰርቲ፡ ኣብ 2016 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን፡ ንጎስጓስ ሰልፊ ዲሞክራት ዒላማ ብምግባር ዘጥቅዑ ከምዝኾኑ እቲ ኩባንያ ቴክኖሎጂ ሓቢሩ። ናይ ወፃኢ ጉጅለታት ነዚ መረፃ ዒላማ ይገብሩ ምህላዎም ግልፂ እዩ ዝበለ ማይክሮሶፍት፡ ጎስጓሳት ዶናልድ ትራምፕን ጆ ባይደንን ግዳያት እዚ ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ ከምዝኾኑ ኣፍሊጡ። ስትሮንቲዮም ናይ ዝተብሃለ ጉጅለ ሩስያውያን ሰርሰርቲ፡ ምስ ውድባት ፖለቲካ ኣሜሪካ ሪፓብሊካንን ዲሞክራትን ርክብ ንዘለዎም ልዕሊ 200 ትካላት ከምዘጥቅዑ ድማ ማይክሮሶፍት ሓቢሩ። እዞም ሩስያውያን ሰርሰርቲ ንውድባት ፖለቲካ (ሰልፍታት) ብሪጣንያ'ውን ከምዘጥቅዑ'ውን ተገሊፁ። ስትሮንትዮም፡ ምስ ወተሃደራዊ ስለያ ሩስያ ምትእሳር ኣለዎ ተባሂሉ'ዩ ዝጥቐስ። ዚርኮንዮም ተባሂሎም ዝፍለጡ ቻይናውያን ሰርሰርቲ መርበባት ሓበሬታ'ውን፡ ምስ ጎስጓስ ጆ ባይደን ርክብ ንዘለዎም ውልቀሰባት ዒላማ ከምዝገበሩ ዝሓበረ ማይክሮሶፍት፡ ኢራናውያን ሰርሰርቲ ፎስፎረስ ድማ ምስ ናይ ትራምፕ ጎስጓስ ርክብ ንዘለዎም ንምጥቃዕ ይፍትኑ ከምዘለዉ ገሊፁ። ይኹን'ምበር መብዛሕትኦም ሰርሰርቲ ከምዘይተዓወቱ እቲ ኩባንያ ኣፍሊጡ። ምክትል ውሃቢ ቃል ጎስጓስ ትራምፕ ትያ ማክዶናልድ፡ \"ዓብይ ዒላማ ኢና፡ ስለዚ ኣብ ጎስጓስናን ኣባላትናን ዒላማ ዝገበረ እከይ ተግባር ምርኣይ ዝገርም ኣይኮነን\" ኢላ። ብዓል መዚ ጎስጓስ ናይ ጆ ባይደን'ውን፡ ካብ መፈለምትኡ ንከምዚ ዓይነት መጥቃዕቲ ዒላማ ከምዝኾኑ ይፈልጡ ከምዝነበሩን ተዳልየምሉ ከምዝነበሩን'ዩ ሓቢሩ።","len":2079}
{"id":"news-49224726","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49224726","title":"ኣብረርቲ ነፋሪት፡ ቅድሚ በረራ ኣብ ግላስጎው ተኣሲሮም","summary":"ክልተ ኣብረርቲ ነፋሪት ዩናይትድ ኤይርላይንስ ካብ ግላስጎው ናብ ኒውዮርክ ኣብ ዝተመደበ በረራ ናይ እስትንፋስ መርመራ (መርመራ መስተ) ብዘይምግባሮም ተኣሲሮም።","text":"እቶም ወዲ 45ን ወዲ 61ን ክሲ እኳ እንተዘይተመስረተሎም ኣብ ቀይዲ ከም ዘለዉን ንሰሉስ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ ትጽቢት ከም ዝግበርን ይግለጽ። ፖሊስ ስኮትላንድ እቶም ኣብረርቲ ብኣቆጻጽራ እንግሊዝ 07፡35 ናብ መዓርፎ ነፈርቲ ከም ዝተጸውዑ ኣረጋጊጹ። እቶም ኣብረርቲ ንነፋሪት UA162 ከብርሩ ኣብ ዝተዳለውሉ ኢዮም ተኣሲሮም። እታ ነፋሪት ከባቢ ሰዓት 09፡00 ናብ ኒዮርክ ኣሜሪካ ክትበርር እኳ መደብ ተታሒዙላ እንተነበረ፡ እቲ በረራ ተሰሪዙ። ዩናይትድ ኤይርላይንስ ዘውጽኦ መግለጺ \"ድሕነት ዓማዊልናን ሰራሕተኛታት በረራን ኩሉ ግዜ ቐዳምነትና ኢዩ\" ይብል። ንሱ ብተወሳኺ \"ኩሉም ሰራሕተኛታትና እቲ ዝለዓለ ከማልእዎ ዝግብኦም ኢዮም ዝሕተቱ፡ ኣብ መስተ ዘለና ፖሊሲ ድማ ፍጹም ሕድገት ዘይገብር ኢዩ። እዞም ኣብረርቲ ሽዑ ንሽዑ ኢዮም ካብ መዝነቶም ተኣልዮም። ምስ ሰብ መዚ ድማ ዘድሊ ምትሕብባር ንገብር ኣሎና። ኣብዚ እዋን ዓማዊልና ብኸመይ ቀልጢፎም ጉዕዞኦም የሰላስሉ ኢና ንሓስብ ዘሎና\" ኢሉ። ፖሊስ ስኮትላንድ ብወገኑ ክልተ ኣብረርቲ ንሕጊ መርመራ መስተ ስለ ዘፍረሱ ከም ዝተኣስሩን ሰሉስ ናብ ቤት ፍርዲ ከም ዝቐርቡን ኣረጋጊጹ ኢዩ። ብመሰረት ሕጊ ስኮትላንድ፡ መጠን ኣልኮል ኣብ ኣብረርቲ ነፋሪት፡ ካብ ዘወርቲ መኪና ብትሕቲ ፍርቂ ክኸውን ኢዩ ዘለዎ። ኣብ 2017 ውን ክልተ ኣብረርቲ ዩናይትድ ኤርላይን ልዕሊ እቲ ዝፍቀድ መጠን ኣልኮል ስለ ዝተረኽቦም ኣብ ግላስጎው ተኣሲሮም ነይሮም። ኣብቲ ግዜ፡ ቀዳማይ ኣብራሪ ፖል ገሪበንክ 10 ወርሒ ማእሰርቲ ክፍረዶ ከሎ፡ ብጻዩ ካልኣይ ኣብራሪ ሮቦርቶ ሊኮና ድማ 15 ወርሒ ተኣሲሩ።","len":2080}
{"id":"news-52374397","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52374397","title":"እስላማዊ ሓይልታት ሰውራ ኢራን ወተሃደራዊት ሳተላይት ከምዝወንጨፈ ኣፍሊጡ","summary":"እስላማዊ ሓይልታት ሰውራ ኢራን ንመጀመርታ እዋን ወተሃደራዊት ሳተላይት ናብ ዓንኬል ምድሪ ( ኦርቢት) ብዕዉት ኣገባብ ከምዝወንጨፈ ኣፍሊጡ።","text":"እዛ ኑር[መብራህቲ] ዝተሰመየት ሳተላይት፡ ኣብቲ ዝተመደበላ 425 ኪሎ ሜትር ብራኽ ብሰላም ከምዝበጽሐት እቲ ካብ እስላማዊ ሓይልታት ሰውራ ኢራን ዝወጽአ መግለጺ ጠቒሱ። ኢራን ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ተመሳሰሊ ፈትነታት ኣካይዳ ይፈሽላ ምንባሩ ይጥቀስ። እዚ ዕውቱ ምውንጫፍ ወተሃደራዊት ሳተላይት ኢራን፡ ነቲ ምስ ኣሜሪካ ዝነበረ ሓርፋፍ ርክብ ዝያዳ ከጋድዶ ከምዝኽእል እዩ ዝግመት። ፕረዚደንት ዲናልድ ትራምፕ ድሕሪ እዚ ዕዉት በረራ ሳተላይት ኢራን ብትዊተር ናብ ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ \"ብረት ዝጸዓና መራኽብ ኢራን ኣብ ባሕሪ ንዘለዋ መራኽብና እንድሕር ከሰራጥያ ፈቲነን በልወን፡ ኣዕንውወን\" ዝብል ትእዛዝ ሂቢ'ሎ። ዶናልድ ትራምፕ ነዚ ዝበለ፡ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ መሽመጥ ጋልፍ 11 መራኽብ እስላማዊ ሓይልታት ሰውራ ኢራን ናብ ሽዱሽተ መራኽብ ኣሜሪካ ብምጽጋዕ ከሳራጥያና ፈቲነን ዝብል ጸብጻብ በጺሕዎ ስለዝነበረ'ዩ። እንተኾነ፡ ኢራን ነቲ ብኣሜሪካ ዝቀረባ ክሲ ናይ 'ሆሊዉድ' ዝመስል ተዋስኦ ደው ከተብሎ ብምጽዋዕ፡ መራኽብ ኣሜሪካ ንመራኽባ መንገዲ ከምዝዓገተአን ብምግላጽ መልሲ ሂባትሉ ነይራ'ያ። ውሃቢ ቃል ሰራዊት ኢራን ነቲ ትራምፕ 'ትዊት' ዝገበሮ ብምንቃፍ \"ኣሜሪካ ኣብ ክንዲ ንኻልኦት ክትጻረፍ ትውዕል፡ ነቶም ኣብተን መራክብ ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ዘለው ሰራዊታ ኣቃልቦ እንተትህቦም ምሓሸ\" ኢሉ። እዘን ክልተ ሃገራት ኣብ ወርሒ መስከረም ኣሜሪካ ንላዕለዋይ ወተሃደራዊ ሓላፊ እስላማዊ ሓይልታት ሰውራ ኢራን ድሕሪ ምቕታላ ዳርጋ ናብ ኲናት ኣምሪሐን ነይረን'የን።","len":2080}
{"id":"news-56398683","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56398683","title":"ኣብ ምብራቕ ጎጃም ብዘጋጠመ ሓደጋ መኪና ብውሑዱ 30 ሰባት ሞይቶም","summary":"ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዞባ ምብራቕ ጎጃም፡ ሎሚ ንጎሆ ብዘጋጠመ ከቢድ ሓደጋ መኪና ብውሑዱ 30 ሰባት ከምዝሞቱ ተፈሊጡ።","text":"እቲ ሐደጋ ኣብ ወረዳ 'ሁለት እጁ እነሴ' ኣብ ዝበሃል ከባቢ ከምዘጓነፈ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ፖሊስ እቲ ወረዳ፡ ምክትል ኮማንደር አይችሉህም ዳምጤ ንቢቢሲ ኣረጋጊጹ። እቲ ሐደጋ ኣብ መንጎ፡ ካብ ደብረ ታቦር ተበጊሳ ናብ ኣዲስ ኣበባ ትጓዓዝ ዝነበረት ኣውቶቡስን ካብ ግንደ ወይን ናብ ሞጣ ትጓዓዝ ዝነበረት ኣይሱዝን ዝተፈጥረ ምግጫው እዩ ኣስዒቡዎ። እተን መካይን ፊት ንፊት ምስተጋጨዋ እታ ኣይሱዚ ዝዓይነታ መኪና 150 ሜትሮ ናብ ገደል ከምዝጸደፈት ተገሊጹ። ካብቶም ኣብታ ኣይሱዝ ዝነበሩ 23 ሰባት ክሞቱ እንከለው፡ ካልኦት ብባጃጅ (ሰለስተ እግራ መኪና) ናብቲ ሓደጋ ንክረድኡ ብፍጥነት ዝጎዩ ዝነበሩ ሰለስተ ሰባት ድማ ኣብ መገዲ ተገልቢጦም ሞይቶም። እቶም ዝተረፉ ድማ ካብቶም ኣብ'ታ ዋልያ ኣውቶብስ ዝነበሩ ተሳፈርቲ እዮም ተባሂሉ። ሽድሽተ ሰባት በቲ ሓደጋ ጉድኣት በጺሕዎም ንሕክምና ናብ ባህርዳር ዝተወስዱ ኾይኖም፡ ካልኦት 17 ድማ ኣብ ሆስፒታል ሞጣ ሕክምና እናተገበረሎም ከምዝኾነ እቲ ምክትል ሓላፊ ፖሊስ ተዛሪቡ። ኣብ ኢትዮጵያ በብዓመቱ ብሓደጋ መኪና፡ ብርክት ዝበሉ ሰባት ህይወቶም ከምዝስእኑ ጸብጻባት የመልክቱ። ኣብ ቀረባ እዋን፡ ኮሚሽን ፖሊስ ፌዴራል ኣብ ዘውጸኦ ጸብጻብ፡ ኣብ ዝሓለፈ 6 ኣዋርሕ፡ 20,672 ሐደጋታት ኣጓኒፎም ኢሉ። በዚ መሰረት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ካብ 1 ሓምለ 2012 ዓ.ም ጀሚሩ ክሳብ 30 ታሕሳስ 2013 [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ኣብ ዘጋጠመ ሓደጋታት ናይ 1 ሽሕን 849 ሰባት ህይወት ሓሊፉ። ኣብቲ ተመሳሳሊ እዋን፡ 2646 ሰባት ከቢድ ጉድኣት ክበጽሖም እንከሎ፡ 2565 ሰባት ድማ ፈኲስ ጉድኣት ከምዝበጽሖም ተገሊጹ።","len":2080}
{"id":"53535912","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53535912","title":"ጄኔቲካዊ ጽልዋ ዘበነ ንግዲ ባርነት ጸለምቲ 'ብዲኤንኤ' ተጸኒዑ","summary":"ኣብ ልዕሊ እቶም ካብ 16 ክሳብ 17 ክፍለዘመን ኣብ ዝነበረ እዋን ብባርነት ናብ ኣመሪካ ዝተወስዱ ሚልዮናት ኣፍሪቃውያን ዝሰዓበ ሃስያ ንምፍላጥ ዝዓለመ ሓደ ዓቢ መፈጠራዊ (ጄኔቲካዊ) መጽናዕቲ ይካየድ ኣሎ።","text":"ኣብቲ ዝተገብረ መጽናዕቲ ልዕሊ 50,000 ከምዝተሳተፉን፡ እቲ ባርነት ኣብ ልዕሊ ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ወለዶ ህዝቢ ዘይተኣደነ መፈጠራዊ ጽልዋ ከምዘገደፈን ዝተረኸበ ሓበሬታ የረድእ። እቲ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ፡ ጾታዊ ዓመጽ፡ ግፍዒ፡ ሕማም ከምኡ'ውን ዓሌትነት ዓቢ ሳዕቤን ከምዝነበሮ ንጹር ገይርዎ ይርከብ። ካብ 1515 ዓ.ም ክሳብ 19 ክፍለዘመን ልዕሊ 12.5 ሚልዮን ኣፍሪቃውያን ከም ገላዩ ከምዝተወስዱ ጸብጻባት ይሕብሩ። ካብኣቶም፡ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ስብኡት፡ ደቂ-ኣንስትዮን ቆልዑን ዝርከብዎም ንኣመሪካ ክውሰዱ እንከለው ከምዝሞቱ ይግለጽ። እቲ ናይ ዲኤንኤ መጽናዕቲ ብሓንቲ ኣብ ኣመሪካ እትርከብ (23andMe) ዝተባህለት ኩባንያ ኣብ ኣፍሪቃን ኣመሪካን'ዩ ተኻይዱ። ካብቲ መጽዕናቲ ዝተረኽበ ውጽኢት ከምዝሕብሮ፡ እተን ከም በራዩ ተታሒዘን ኣደራዕ ዝወርደን ዝነበረ ኣፍሪቃውያን ደቂ-ኣንስትዮን፡ ብሰንኪ እቲ ዝወረደን ዝነበረ ግፍዒ፡ ኣብዚ ናይ ሕጂ ወለዶ ሰረት ከምዝገደፈ ይሕብር። እቶም ተመራመርቲ፡ ኣንጻረን ኣፍሪቃውያን ደቂ-ኣንስትዮ ሓያል ኣድልዎ ከምዝነበረን፡ እቶም ዋናታት ድማ ብሓይሊ ይጋሰስወንን ጾታዊ ምዝመዛን የብጽሑለን ከምዝነበሩ ይገልጹ። ካብ 15 ክፍለ-ዘመን ጀመሩ ክሳብ 19 ክፍለ ዘበን ንልዕሊ 400 ዓመት ዝኸውን፡ ሚልዮናት ኣፍሪቃውያን ካብ ገዛውቶም ተሃዲኖም ናብ ኤውሮጳን ኣመሪካን ከምዝተሸጡ ሰነዳት ይሕብሩ። እዞም ኣፍሪቃውያን፡ ኣብ ሕርሻን ካልኦት ከበድቲ ስራሓት ተዋፊሮም ይሰርሑ ነይሮም። እኹል መግብን ሕክምናን ስኢኖም ዝሞቱ ኣፍሪቃውያን እውን ቁጽሮም ብሚልዮናት እዩ ዝግመት።","len":2084}
{"id":"52526830","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/52526830","title":"ሓደ ሰብኣይ ምስ ሓሙሽተ ኣግማሉ ካብ ባርዕ ሓዊ ድሒኑ","summary":"ሓደ ውልቀሰብ፣ ምስ ከልቡን ሓሙሽተ ኣግማሉን ኣብ ኣውስትራልያ ካብ ዝነበረ ባርዕ ሓዊ ከምዝድሓኑ ፖሊስ ገሊፁ።","text":"ኣብ ቪክቶርያ ጥቓ ከተማ ጃሚሰን ኣብ ሓደ መኪና ዝነበረ ወዲ 38 ዓመት፡ ምስኡ ካብ ዝነበሩ እንስሳት እታ ሓንቲ ግመል ሸተት ኢልዎ። ብድሕሪኡ ነቲ ውልቀሰብ ሓዊሱ ብሓደ ተኣሲሮም ዝነበሩ እንስሳት፡ ተጎቲቶም ክወፅኡ ከምዝተገበረ ሰብመዚ ንቢቢሲ ገሊፆም። ዋላኡካ ዝተጎድአ እንተዘይሃለወ፡ ህይወት እቶም እንስሳትን እቲ ውልቀሰብን ንምድሓን ኣስታት ኣርባዕተ ሰዓታት ከምዝወሰደ ተገሊፁ። ኮማንደርን ምቁፅፃር ባርዕ ሓዊ ፖል ሆርቶን፡ \" እቲ ሰብኣይ ምስ ኣግማሉ ድሒኑ ኣሎ። ሓንቲ ግመል ብምውዳቓ፡ ኩሎም ተጎቲቶም ናብቲ ባርዕ ንክኣትዉ ምኽንያት ኮይኑ ነይሩ\" ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ከባቢ ሰዓት 15:00 ፡ ነቲ ከባቢ ጋሻ ዝኾነ ብምድዋሉ ፖሊስ ነቲ ኩነታት ክፈልጥ ከምዝኸኣለ ድማ ገሊፁ። ብድሕሪኡ ናብ ፖሊስ ቪክቶርያ ዝበፅሐ መልእኽቲ፡ ናብ ሰብመዚ ርእሰ ከተማ ኣውስትራልያ ካንበራ ስለዝተመሓላለፈ፡ ፖሊስ ነቲ ኩነታት ንምምርማር ሄሊኮፕተር ልኢኹ፡ ኢሉ ሆርቶን። ሰራሕተኛታት ህይወት ምድሓን፡ ነተን እንስሳት ናብ መኪና ንምድያብ መንጠልጥሎ ኣዳልዮም ኡካ እንተነበሩ፡ ግና ብዝመፅእኦ ብምሕዃር ናብ መፃምድተን ክፅንበራ ከምዝኽኣላ፡ ሆርቶን ሓቢሩ። \"ኣብ ዝሓለፈ ምሸት፡ ኩሎም ናብ ውሑስ ቦታ ተመሊሶም እዮም። ብሰላም ስለዝወዳእና ድማ ሕጉሳት ኢና\" ኢሉ። ካብ ሰሜናዊ ምብራቕ መልበርን 200 ኪሎሜትር ርሒቓ ትርከብ ገጠራዊት ከተማ ጃሚሰን፡ ናይ ሕርሻ ቦታ እያ። ኣብቲ ክልል ኣግማል ልሙዳት እንስሳት ዋላ እኳ እንተዘይኮና፡ ሓደ ሓደ ሓረስቶት ግና፡ ንፃባን ምህርትታት ኣጅቦ (ቺዝ) ይጥቀሙለን እዮም።","len":2085}
{"id":"news-50252499","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50252499","title":"ሩሲያ፡ ፖሊስ ብድሙ ዘጥቅዐ ሩሲያዊ ሰብኣይ ሓሙሽተ ዓመት ተፈሪዱ","summary":"ኣብ ሞስኮ፡ ኣብ ልዕሊ ፖሊስ መጥቃዕቲ ንምፍጻም፡ ድሙ ከም መማረጺ ኣጽዋር ዝተጠቐመ ውልቀሰብ ማእሰርቲ ሓሙሽተ ዓመት ክፍረዶ ከም ዝኽእል ማዕኸን ዜና ሩሲያ ሓቢሩ።","text":"እዛ ድሙ ናብ ገጹ ዝተደርበየቶ ፖሊስ፡ ከቢድ መጥቃዕቲ ከም ዝበጽሖ ይግለጽ እዚ ጌነዲ ሼርባኮቭ ዝተብሃለ ጥርጡር፡ ኣብቲ ዝነብረሉ ከተማ ፖሊስ ንዘቕርበሉ ዝነበረ ሕቶታት ኣብ ክንዲ ምምላስ፡ ዝሰንበደ ድሙ ናብ ርእሲ እቲ ፖሊስ ከም ዝደርበየሉ ይግለጽ። እቲ ክሲ ነበርቲ ሰሚዑ ክሕግዝ ዝመጽአ ፖሊስ፡ ገጹ \"ከቢድ ሕንጣጠ\" ከም ዝወረዶ ድማ እቲ ማዕኸን ዜና ጸብጺቡ። እዚ ወዲ 59 ጥርጡር፡ ኣብ ልዕሊ ፖሊስ መጥቃዕቲ ብምብጻሕ ክሲ ተመስሪሩዎ። እዚ ሓደጋ ካብ ዝፍጸም ድሕሪ ሓደ ዓመት፡ ጉዳይ እቲ ተኸሳሲ ትማሊ ዳግም ከም ዝተልዓለ'ዩ ሓበሬታ ቴሌግራም ቻነል ቤዛ ዝገልጽ። ከም ጸብጻብ ቴሌቪዥን ሩሲያ ሬን፡ ብ4 ጥቅምቲ 2018 ተኸሳሲ ሼርባኮቭ፡ ኣብ ሞስኮ ኣብ ዝርከብ ሓደ መንበሪ ህንጻ ኮይኑ ልዕሊ ዓቐን ይሰቲ ነይሩ። ነበርቲ እቲ ኸባቢ ተረቢሽና ዝብል ሓበሬታ ንፖሊስ ምስ ሃቡ ዝመጽአ ፖሊስ፡ ሼርባኮቭ ዝቐርበሉ ንዝነበረ ሕቶታት ክምልስ ፍቓደኛ ከይኮነ ተሪፉ። በዚ ምኽንያት፡ ኣብ ጥቕኡ ዝነበረ ድሙ ኣምጺኡ ናብ ገጽ እቲ ፖሊስ ምስ ደርበየሉ፤ እቲ ድሙ ገጽ እቲ ፖሊስ ብምጽሕታር ከቢድ ማህሰይቲ ከም ዘብጽሐሉ፡ እቲ ዝቐረበሉ ኽሲ የረድእ። እንተኾነ እቲ ተኸሳሲ፡ እዚ ጉዳይ ኣይወዓልኩዎን ብምባል፡ እቲ ድሙ ብፍቓዱ ናብ ገጽ እቲ ፖሊስ ዘሊሉ ከም ዝተወጥሐ ብምግላጽ ተኻቲዑ። ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛ መንግስቲ ጉድኣት ብምብጻሕ ገበነኛ ኾይኑ ዝተረኽበ ውልቀሰብ ግን ማእሰርቲ ሓሙሽተ ዓመት ተፈሪዱዎ ኣሎ። እዚ ጉዳይ፡ ስለ ምንታይ ሓደ ዓመት ወሲዱ፣ እቲ ሓደጋ ዘብጽሐ ድሙኸ ኣበይ ይርከብ ዝብል ግን ክሳብ ሕጂ ግልጺ ኣይኮነን።","len":2086}
{"id":"news-47810960","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47810960","title":"ኬንያውያን ስድራ ንመገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ቦይንግን ከም ዝኸሱ ኣፍሊጦም","summary":"ኬንያውያን ስድራ ግዳያት ብምኽንያት ኣብታ ቅድሚ ሰሙናት ዝወደቕት ነፋሪት ህይወቶም ዝሰኣኑ ኣባላት ስድርኦም ንመገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ኩባንያ ምፍራይ ነፈርቲ ቦይንግን ክኸሱ እዮም።","text":"መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ተመሳሳሊ ስርሓት ዘለወን 5 ነፈርቲ ኣለውኦ በቲ ኣብ ልዕሊ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ሓደጋ ህይወቶም ካብ ዝሰኣኑ ተጓዓዝቲ፡ 32 ኬንያውያን ይርከብዎም። ቁፅሪ በረራ 302 ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ-ኣዲስኣበባ ካብ እትብገስ ኣብ ውሽጢ ሽድሽተ ደቓይቕ ዝተሓምሸሸት ኮይና፡ ክትበፅሓሉ ዝተሓሰበ ቦታ ግን ኬንያ ናይሮቢ ነይሩ። ኬንያውያን ስድራ ግዳያት፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ኩባንያ ቦይንግን ብሕልፈት ህይወት ኣባላት ስድርኦም ተሓተትቲ ክኾኑ ከም ዝግባእ ተዛሪቦም። ሓቅታት ብዛዕባ ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ውጽኢት ምርመራ ሓደጋ ነፋሪት ኢትዮጵያ ሎሚ ዕላዊ ክግበር እዩ ቻይና ብቦይንግ 737 'Max 8' ዝግበሩ በረራታት ኣጊዳ ንገለ መረዳእታታት ብምፅራሕ ድማ፡ ኣብ ኣሰራርሓ ገለ ክፋል ቦይንግ 737 ማክስ 8 ክፍተት ምንባሩ፡ ነቲ ሓደጋ ከም ዘስዓበ ገሊፆም። እቶም ስድራ ብኬንያውያንን ኣሜሪካውያንን ጠበቓታት ዝውከሉ ኮይኖም፡ ኣብቲ ኣብ ኣሜሪካ ዝኽፈት መዝገብ ክሲ ከም ዝዕወቱ እቶም ጠበቓታት ሓቢሮም። ቅድም ክብል ስድራ ግዳይ እቲ ሓደጋ ዝኾነ ሩዋንዳዊ፡ ኣብ ዲዛይን ቦይንግ 737 ማክስ 8 ፀገም ነይሩ'ዩ ብዝብል ነቲ ኣፍራይ ነፈርቲ ከሲሶም'ዮም። ጋዜጣ ዎል ስትሪት ጆርናል፡ መንነቱ ንዘይተገለፀ ምንጪ ፀሪሑ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዘውፅኦ ፀብፃብ፡ ፓይለት ናይታ ዝወደቐት ነፋሪት፡ ነቲ ሓደጋ ንምቁፅፃር በቲ ኩባንያ ንዝተሓበረ ፈተነታት ኩሉ ከም ዝገበረ ገሊፁ። ጉጅለ ምርመራ ኢትዮጵያ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ክሳብ ሕጂ ዝተረኸበ ውፅኢት ሎሚ መዓልቲ ወግዓዊ ክገብሩ ትፅቢት ኣሎ።","len":2086}
{"id":"news-46218103","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46218103","title":"ኣብ ሞያሌ ኣብ ሞንጎ ሶማሌን ኦሮሞን ብዝተፈጠረ ጎንፂ ህይወት 19 ሰባት ሓሊፉ","summary":"ካብ ዝሓለፈ ሰምበት ጀሚሩ ኣብ ከተማ ሞያሌ ናይ ሰላም ኣየር ርሒቑ ቀንዩ፤ ብሰንኪ መሬት ይግበኣኒ ኣብ ሞንጎ ምልሻታት ኦሮሞን ሶማሌን ጎንፂ ኣጋጢሙ፡ ብውሑዱ 19 ሰባት ሞይቶም፡ 102 ሰባት ድማ ቆሲሎም።","text":"ሓላፊ ቢሮ ጥዕና ወረዳ ሞያሌ ኣይተ ቦሮ ሆቃ ንቢቢሲ ከምዝሓበርዎ፡ ካብ ኦሮሚያ ሽድሽተ ሰባት እንትሞቱ 72 ድማ ቆሲሎም። ኣብ ክልል ሶማሌ ኣማኻሪ ድሕንነት ኮይኖም ዝሰርሑ፡ ኣይተ ሸኑ ጎደኖ ድማ፡ 13 ሰባት እንትሞቱ፡ 30 ምቁሳሎም ንቢቢሲ ሓቢሮም። ከም ኣገላልፃ ኣይተ ቦሩ፡ ኣብቲ ጎንፂ ከቢድ ኣፅዋር ኲናት ኣብ ጥቕሚ ውዒሉ እዩ። • ሕቶ መንነት ቅማንት ዘልዓሉ መጥቃዕቲ ይፍፀሞም ከምዘሎ ገሊፆም • ኣብ ምዕራብ ጎጃም ክልተ ምሁራት ተቐቲሎም • ጎንፂ ቤንሻንጉል ጉምዝ፡ ልዕሊ 72 ሽሕ ሰባት ኣፈናቒሉ ኣብ ወረዳ ሞያሌ ሓላፊ ውድብ ዲሞክራቲክ ኣይተ ዓሊ ጠቼ ብወገኖም፡ እቲ ጎንፂ ከምዘጋጠመ ብምእማን፡ እቲ ጉዳይ ግን ዓሌታዊ ዘይኮነስ፡ ትሕዝቶ መሬት ናይ ምግፋሕ ድልየት ስለዝነበረ እዩ ኢሎም። ክልል ሶማሌ፡ ንሞያለ ናብ ዞባ ንምዕባይን ናይቲ ዞባ ማእኸል ከተማ ናይ ምግባር ድልየት ኣለዎ ብምባል ይኸስሱ። እዚ ድማ ናብ ክልልን ፌደራልን መንግስቲ ኣፍሊጦም ምላሽ ከምዘይረኸቡ ይዛረቡ። ብምኽንያት እቲ ጎንፂ፡ ናይ ሓደ ቤት ትምህርቲ ክልተ ክፍልታትን ሓደ ትካል ጥዕናን ከምዝተቓፀለ ገሊፆም። ኣይተ ሸኑ ጎደኖ ብወገኖም፡ መንቀሊ እቲ ጎንፂ፡ ኣብ ተወለድቲ ኦሮሞ ዘሎ መሬት ናይ ምስፍሕፋሕ ድልየት ከምዝኾነ ሓቢሮም። ቅድሚ ሕዚ ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ህዝብታት፡ ሕቶ ይግበኣኒ ይለዓለሎም ኣብ ዝነበረሎም ከባብታት፡ ተወልድቲ ኦሮሞ መፂኦም ባንዴራ ከምዝተኸሉ እውን ተዛሪቦም። እቲ ባንዴራ ኣብ ናይ ሶማሌ ክልል መሬት ከምዝኾነ ዝገለፁ ኣይተ ሸኑ፡ 'ባንዴራ ኣልዕሉ ኣይነልዕልን' ብዝብል ምስሕሓብ እቲ ጎንፂ ኣጋጢሙ ኢሎም።","len":2093}
{"id":"news-49400393","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49400393","title":"ኲናት ሶርያ፡ ኣብ ልዕሊ ወታሃደራዊ ቃፍላይ ቱርኪ ዝተፈነወ መጥቃዕቲ ሰለስተ ቀቲሉ","summary":"ሶርያ ኣብ ልዕሊ ቃፍላይ ሰራዊት ቱርኪ ኣብ ዘካየደቶ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ሰለስተ ሲቪላውያን ሰባት ከም ዝተቐትሉ፡ ቱርኪ ገሊጻ።","text":"እቲ ወታሃደራዊ ቃፍላይ ናብታ ተቓውምቲ ዝቆጻጸርዋ ኣብ ሰሜን ሶርያ እትርከብ ከተማ ኢድሊብ ዝግስግስ ዝነበረ'ዩ። ኣብቲ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ካልኦት 12 ሰባት ከም ዝቖሰሉ'ውን ሚኒስትሪ ምክልኻል ቱርኪ ኣፍሊጡ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ መንጎ ቱርኪን ሩስያን ብዝተበጽሐ ስምምዕ መሰረት ከተማ ኢድሊብ ብናይ ጸጥታ ዞባ ክትሕሎ ዝነበራ'ያ። ይኹን 'ምብር ሓይልታት መንግስቲ ሶርያ ካብ ዝሓለፈ ሚያዝያ ጀሚሮም ኣብታ ከተማ ዝገብርዎ ዘለዉ መጥቃዕትታት ኣበሪኾሞ'ለዉ። ከም ሳዕቤኑ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰላማውያን ሰባት ተቐቲሎም። እቲ ኩነታት እናገደደ እንተድኣ ከይዱ ድማ፡ ብዙሓት ካልኦት ክሞቱ ከም ዝኽእሉ ይግመት። ህጹጽ መፍትሒ እንተ ዘይተረኺቡሉ፡ ኣስታት 3 ሚልዮን ነበርቲ ናይታ ከተማ ግዳያት ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ማሕበራት ረዲኤት ኣጠንቂቖም። እታ ንገለ ካብቶም ኣብቲ ቦታ ዝንቀሳቐሱ ተቓውምቲ ሶርያ ከም እትድግፍ ዝንገረላ ቱርኪ፡ ኣብታ ከተማ ገለ ኣሃዱታት ኣለዋ። ሶርያ፡ እቲ ቃፍላይ ናብቲ ቦታ ምእታዉ ቅሉዕ ወራር'ዩ ክትብል ድሕሪ ምቅዋም ኣብ ልዕሊ ተቓወምቲ መጥቃዕታ ከም እትቕጽል ኣጠንቂቓ እቲ ቃፍላይ ነተን ኣብቲ ቦታ ዘለዋ ዒላማ መጥቃዕቲ ሓይልታት መንግስቲ ሶርያ ክኾና ዝኽእላ ኣሃዱታት ንምጥንኻር ምዃኑ'ውን ጸብጻባት ገሊጾም። ሓሙሽተ ታንክታት ዝርከበኦ ድሩዓት መካይን ዘለዎ ብድምር ኣስታት 50 ተሽከርከርቲ ዝሓቖፈ ቃፍላይ ምንባሩ ኣገልግሎት ዜና ኤ ኤፍ ፒ ጸብጺቡ። ሶርያ፡ እቲ ቃፍላይ ናብቲ ቦታ ምእታዉ ቅሉዕ ወራር'ዩ ክትብል ድሕሪ ምቅዋም ኣብ ልዕሊ ተቓወምቲ መጥቃዕታ ከም እትቕጽል ኣጠንቂቓ","len":2097}
{"id":"news-56567960","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56567960","title":"ኤርትራ፡ ምፍኳስ ተሪር ዕጽዋን እገዳታንት ኮሮናቫይረስ ይቕጽል ኣሎ","summary":"ኣብ ኤርትራ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ተቛሪጹ ዝጸንሐ ህዝባዊ መጓዓዝያ ምድሪ ካብ ሎሚ \"ብኸፊል\" ከምዝተጀመረ ሚኒስተር ዜና ሓቢሩ።","text":"ሚኒስተር የማነ ገረብመስቀል ብትዊተር ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እቲ ምጅማር መጓዓዝያ ኣብ ውሽጢ ከተማታት፡ ከምኡ'ውን ካብን ናብን ከተማታት ዝምልከት ምዃኑ ጠቒሱ። \"ምስ ምኽፋት ኣብያተ ትምህርቲ፡ ኸፊላዊ ምጅማር ህዝባዊ መጓዓዝያ ሎሚ ተጀሚሩ'ሎ። ኣውቶቡሳት ኣብ ከተማ፡ ከምኡ'ውን ካብን ናብን ከተማታት ናብ ዘለዉ ቀንዲ መስመራት ክምለሳ'የን\" ኢሉ። ይኹን እምበር፡ እተን ኣውቶቡሳት ካብ ሓደ መበገሲ ነጥቢ ክሳብ ናይ መወዳእታ ዝበጽሓሉ ቦታ ብቐጥታ ዝኸዳ እምበር፡ ኣብ መንጎ ደው ከምዘይብላ ዘለዋ ገለ ነበርቲ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ታክስታትን ናይ ብሕቲ ናይ ገዛ መካይንን ግን ዛጊት ብዘይ ፍቓድ ክንቀሳቐሳ ከምዘይተፈቕደለን እቶም ጸብጻባት ይገልጹ። ካብን ናብን እታ ሃገር ዝግበር ንግዳዊ በረራታት''ውን ክሳብ ሕጂ ተኣጊዱ ይርከብ። መንግስቲ ነተን፡ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ተዓጽየን ዝጸንሓ ኣብያተ-ትምህርቲ ካብ ሓሙስ 1 ማዝያ ጀሚረን ክኽፈታ ከምዝወሰነ ይዝከር። እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ምፍኳስ ናይቲ ተሪር ዕጽዋን እገዳታትን፡ \"ንኹሉ ናይ ምክልኻልን ምክትታልን ቅጥዕታት\" ዘማልአ ከምዝኸውን እቲ ሚኒስተር ዜና ገሊጹ'ሎ። እቲ ካብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት 2020 ዝተጀመረ ናይ ምርጋጥ ስጉምቲ፡ ኣብ ህዝቢ ከቢድ ቁጠባውን ማሕበራውን ቅልውላዉ ምስዓቡ ይንገር። ዋላ'ኳ ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ትሑት ቁጽሪ መልከፍትን ሞትን ዘለወን ሃገራት እንተኾነት፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ግን ናህሪ ናይቲ ለብዒ እናበረኸ ይኸይድ ምህላዉ ጸብጻባት ሚኒስትሪ ጥዕና የረድኡ። ክሳብ ሎሚ ኣብታ ሃገር 3,208 ሰባት ብኮቪድ-19 ተለኺፎም፡ 9 ድማ ሞይቶም ኣለዉ።","len":2100}
{"id":"news-54486459","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54486459","title":"ኤርትራ ንውሳነ ባይቶ ኣውሮጳ \"መርዛም\" ክትብል ምላሽ ሂባትሉ","summary":"ባይቶ ኣውሮጳ ፖለቲከኛታትን ጋዜጠኛታትን ዝርከብዎም ናይ ሕልና እሱራት ክፍትሑ ምጽውዑ፡ \"መርዛም\" ምትእትታው ክትብል ኤርትራ ግብረመልሲ ሂባትሉ።","text":"ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል እቲ ባይቶ ትማሊ ኣብ ዘሕለፎ ውሳነ፡ ኩሎም እቶም ኣብ መስከረም 2001 ዝተኣስሩ ፖለቲከኛታትን ናይ ሕልና እሱራትን ክፍትሑን ብፍላይ ድማ ሽወደናዊ ኤርትራዊ ዜጋ ዳዊት ኢሳቕን ካልኦት ሓቢሮም ዝተኣስሩ ጋዜጠኛታትን ክፍትሑ ጠለብ ኣቕሪቡ'ሎ። ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ሎሚ ናይ ምሸት ብመንገዲ ትዊተር ኣብ ዝሃቦ ግብረመልሲ፡ እቲ ውሳነ፡ \"ግናይ [ቅድመ]-ኩነት ምስግዳድ\" ዝፍትን'ዩ ክብል ተቓውሞኡ ገሊጹ። \"እዚ ስግንጢር ትሕዝቶን ቅኒትን ዘለዎ ውሳነ፡ ካብቲ [እቲ ባይቶ] ን20 ዓመታት ዝተኸተሎ ዝፈሸለ 'ናይ ስርዓት ለውጢ' ፖሊሲታት ካብ ዘይምስላጡ ዝተበገሰ'ዩ። ኣብቲ ንኤርትራ ዝምልከት ወሳነ ባይቶ ኣውሮጳዊ ሕብረት፡ ንስዊድናዊ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ክትፈትሖ ጸዊዑ'ሎ። ብተወሳኺ፡ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ፡ ዳዊት ኣበይ ከምዘሎ ብቕልጡፍ ሓበሬታ ክህቡን፡ ከምኡ'ውን ንወከልቲ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ንመንግስቲ ሽወደንን ክርእይዎ ከፍቅድን፡ ንጥዕናዊ ኩነታቱ ብዝምልከት ዘድልዮ ዘበለ ሓገዝ ክግበረሉ ጻውዒት ኣቕሪቡ። ኣባል ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ሱር ሰዲዱ ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ድሕሪ ምኹናን፡ እቲ መንግስቲ፡ ንተቓወምቲ፡ ጋዜጠኛታት፡ መራሕቲ ሃይማኖትን ሰላማውያን ሰባትን ምእሳር ከቋርጾ ኣተሓሳሲቡ። እቲ ባይቶ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ከም መሻርኽቲ ሕብረት ኤውሮጳ ነቲ ኣብ ኤርትራ ኣጋጢሙ ዘሎ ዘጣዕስ ኩነታት ንምፍታሕን፡ ዓለማዊ ክብርታት ደሞክራስን መሰላት ደቂ-ሰባትን ንክኽበር ክስርሕ ተማሕጺኑ።","len":2104}
{"id":"news-44036867","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44036867","title":"ዩኒቨርሲቲ ዛምቢያ ንደቂ ኣንስትዮ ተምሃሮኡ ይቕረታ ሓቲቱ","summary":"ሓደ ካብ'ቶም ዝለዓሉ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ዛምቢያ፡ ደቂ ኣንስትዮ ተምሃሮ ፍርቂ ኣካለን ዘርኢ ቕሉዕ ኣከዳድና ተኸዲነን፡ ኣቓልቦ ደቂ ተባዕትዮ የዘናብላ ብምህላወን ንቤተ-መጻሕፍቲ ከይኣትዋ ከልኪሉ ነይሩ።","text":"እዚ ኣብ ሉሳካ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ፡ ናይ ኣከዳድና ደንቢ ስለዘየለን፡ ዝኣረጉ ዝንቡዓት ኣረኣእያታት ከምዘይዕገስን ገሊጹ። ኣብ ቤተ ንባብ እቲ ዩኒቨርሲቲ ዝተጠቅዐ ሊስታ ድማ \"ቅጥዒ ዘለዎ ኣከዳድና ናይ ኩል ግዘ መገድና\" ይብል። ኣብታ ባህሊ እተጥብቕ ሃገር እዚ ጉዳይ ተቓዉሞታት'ዉን እናተኣናገደ'ዩ። ሰራሕተኛ እቲ ቤተ ንባብ ክርስቲን ካንየንጎ ግና \"ብዘይዝኾነ ገደብ ንደቂ ኣንስትዮ ተጠቀምቲ ቤተ ንባብ ብዛዕባ እቲ ዝተፈጠረ ነገር ይቕረታ ንሓትት\" ኢላ። ኩለን ደቂ ኣንስዮ \"ምቹእነት\" ክስመዐን ኣለዎ ድማ ክትብል ገሊጻ። \"ምክእኣልን ብዙሕነትን ድማ ዓንዲ ሑቐ ትካልና'ዩ\" ትብል ክርስቲን። \"እግሪ ዘይኮንስ መጽሓፍኩም ርኣዩ\" ደቂ ኣንስትዮ ተምሃሮ እቲ ዩኒቨርሲቲ ትማሊ ደቂ ኣንስትዮ ቅሉዕ ኣከዳድና ከይኽደና መጠንቀቕታ ድሕሪ ምዉጽኡ ገለ ተማሃሮ ደቂ ኣንስትዮ ነቲ መምርሒ ተቓዊመንኦ እየን። \"ንቤተ-መጻሕፍቲ ናይ ምኻድ ዓላማኻ ንምጽናዕ እንተኮይኑ ካብ የእጋር ደቂ ኣንስትዮ ምርኣይ መጽናዕትኻ ግበር\" ክትብል ተመሃሪት ሳልሳይ ዓመት እቲ ዩኒቨርሲቲ ድኪና ሙዝያ ተዛሪባ። ሎሚ ድማ እቲ ቤተ ንባብ ይቕረታ ምሕታቱ ከምዝተቐበለቶ ድማ ንቢቢሲ ተዛሪባ ኣላ። \"እቲ ቤተ ንባብ ኣብ ዝወጽኡ ገለ ገደብ ዘቐምጡ፡ ብፍላይ ድማ ጾታ መሰረት ገይሮም ኣብ ኣከዳድና ዝምልከት ዝወጽኡ መጠንቀቕታታት ክጥንቀቕ ኣለዎ\" ትብል። ተምሃራይ ኪሎን ፊሪ ግና እቲ ተዋሂቡ ዝነበረ ዉሳነ ተቐቢሉዎ ምንባሩ'ዩ ዝገልጽ። \"ጓል ኣንስተይቲ ቅሉዕን ሓጺርን ክዳን ተኸዲና እንትትመጽእ ከመይ ኣቢልኻ ኣብ መጽናዕትኻ ተድህብ?\" ክብል ይሓትት።","len":2105}
{"id":"news-42532185","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42532185","title":"ምፍርራሕ ዝሓዘለ መልእኽቲ ፕረዚደንት ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡን","summary":"መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡን ኣሜሪካ ኲናት ክትጅመር ኣይትኽእልን ዝብል መጠንቐቅታ ሂቦም፡ ኒኩለር ዝዉንጭፈሉ መፍትሕ \"ኩል ግዘ ኣብ ጠረጴዛይ'ዩ\" ዝብል መልእኽቲ ድማ ኣህሊፎም።","text":"ነበርቲ ሰሜን ኮርኣ መልእክቲ መራሒ እታ ሃገር እናተከታተሉ ብተሌቪዥን ኣብ ዘሕለፉዎ መልአኽቲ ሓዱሽ ዓመት፡ መላእ ኣሜሪካ ኣብ ክባ ኣጽዋር ኒኩለር ሰሜን ኮርያ'ያ ትርከብ ኢሎም፡ \"እዚ ምፍርራሕ ኣይኮነን፡ ሓቂ'ዩ\" ብምባል። ይኹን'ምበር፡ ምስ ደቡብ ኮርያ ኽፉት ዘተ ክህልዎም ከምዝክእል ኣመልኪቶም ኣለዉ። ካብዚ ሓሊፉ ሰሜን ኮርያ፡ ኣብ ሴኡል ንዝካየድ ኦሎምፒክ ዝሳተፍ ጉጅለ ክትልእኽ'ያ ኢሎም። ንመፈራርሒ ሓሳባት ኪም ምላሽ ክህቡ ዝተሓተቱ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ 'ክንርኢ ኢና\" ዝብል ምላሽ ሂቦም። ብምኽንያት ፕሮግራም ኒኩለርን ተደጋገምቲ ፈተነታት ምትኳስ ባላስቲክ ሚሳይልን ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ሰሜን ኮርያ ዝበጽሓ ዝነበረ ነቐፌታን ማዕቀብን ዝወሰኸሉ ኩነታት'ዩ ነይሩ። እዚ'ዉን ኮይኑ ግና ሰሜን ኮርያ ኣብ ክሊ እቶም ከበድቲ ማዕቀባት ኣጽዋር ኒኩለር ካብ ምምዕባል ከምዘይትቑጠብ ኣፍሊጣ'ያ። መራሒ እታ ሃገር ኣብ ዝሃቡዎ መግለጺ ቴሌቪዥን'ዉን ነዚ'ዮም ደጊሞም። \"እታ ሃገር ባላስቲክ ሚሳይልን ኣጽዋር ኒኩለርን ምምዕባል ክተጠናኽሮ ኣለዋ\" ኢሎም። ይኩን'ምበር፡ ኣብ ሞንጎ ሰሜንን ደቡብን ኮርያ ዘሎ ናይ ኲናት ዝመስል ርክብ ክዘሓሓል'ዩ ዝብል ሓበሬታ ኣሕሊፎም ኣለዉ። ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ፕረዚደንት ደቡብ ኮርያ ሙን ጂ ኢን፡ ምስ ኣሜሪካ ዝካየድ ሓበራዊ ወተሃደራዊ ልምምድ ክሳብ እቲ ጸወታ ኦሎምፒክ ክዝንግዕ ኣለዎ ኢሎም'ዮም። \"ሰሜን ኮርያ ኣብቲ ኦሎምፒክ ምስታፋ ሓድነት ህዝብታት ንምርኣይ ጽቡቕ ዕድል ዝፈጥር ክኸዉን'ዩ ኢለ ይግምት፡ ብዓወት ክዛዘም ከኣ ይምነ\" ኢሎም ኣለዉ ፕረዚደንት ኪም።","len":2107}
{"id":"news-55383970","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55383970","title":"ቱርኪ፡ ኦክስጅን ናይ ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ብምፍንጃሩ ትሽዓተ ሰባት ሞይቶም","summary":"ኣብ ቱርኪ ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ኣብ ዝሕከምሉ ሆስፒታል ናይ ኦክስጅን ቬንትለተር ብምፍንጃሩ ትሽዓት ሰባት ከምዝሞቱ ሰብ መዚ እታ ሃገር ሓቢሮም።","text":"እቲ ኣብ ክፈሊ ጽኑዕ ሕሙማት ናይቲ ኣብ ጋዝያንተፕ ዝርከብ ሳንኮ ዩኒቨርስቲ ሆስፒታል ዘጋጠመ ምፍንጃር ናይ ኦክስጅን፡ ባርዕ ብምፍጣሩ እቲ ሞት ከምዝሰዓብ እቶም ሰብ መዚ ገሊጾም። ሓደ ካብቶም በቲ ባርዕ ዝሞቱ ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ካብቲ ባርዕ ብህይወቱ ወጺኡ ናብ ካልእ ሆስፒታል እናተወሰደ እንከሎ እዩ ሞይቱ። ብመሰረት ካብ ጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርስቲ ዝተረኸበ ሓበሬታ፡ ቱርኪ ክሳብ ሕጂ 17,610 ምስ ኮቪድ 19 ብዝተኣሳሰር ሞት ኣመዝጊባ ኣላ። እቲ ኣብ ሆስፒታል ዘጋጠመ ባርዕ ቀዳም ዘጋጠመ ኮይኑ፡ ቀልጢፉ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ከምዝኣተወ ተገሊጹ። እቶም በቲ ምፍንጃር ናይ ኦክስጅን ዝሞቱ ትሽዓተ ሰባት ዕድሚኦም ካብ 56 ክሳብ 85 ምዃኑ እቲ ሆስፒታል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ። መንግሰረቲ ቱርኪ ንጠንቂ ምብራዕ እቲ ኦክስጅን ዝምርምር ጉጅለ ኣቑሙ መርምራ ጀሚሩ ምህላዉ ገሊጹ ኣሎ። እቶም ኣብቲ ባርዕ ዘጋጠመሉ ሆስፒታል ኣብ ካልእ ዋርድ ኮይኖም ሕክምናዊ ናብዮት ዝረኽቡ ዝነበሩ ሕሙማት ካብ ካልእ ሆስፒታል ግዒዞም ምህላዎም እቲ ሆስፒታል ገሊጹ። እቲ ብሰብ መዚ ቱርክን እቲ ሆስፒታልን ዝወጽአ መግለጺ፡ ንስድራ እቶም ግዳይት ጽንዓት ይሃብኩም ብምባል ዝተሰመዖም ሓዘን ገሊጾም ኣለዉ። ውህቢ ቃል ፕረዚደንት ቱርኪ ኢብራሂም ካሊን ብወገኑ፡ እቶም በቲ ባርዕ ዝተሃሰዩ ቀልጡፎም ክሓውዩ ብምምናይ፡ መንግስቲ ንጠንቂ እቲ ባርዕ ኣመልኪቱ እኹል መርመራታት ከምዝገብር ተመባጺዑ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ’ውን ኣብ ሃገረ ሮማንያ፡ ሕሙማን ኮሮናቫይረስ ኣብ ዝሕከምሉ ብዝተላዕለ ባርዕ 10 ካብቶም ተሓከምቲ በቲ ባርዕ ምማቶም ዝዝከር እዩ።","len":2110}
{"id":"news-46534892","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46534892","title":"መጽሄት ታይም፡ ጀማል ካሾጊ ናይዚ ዓመት ብሉጽ ጋዜጠኛ ኢሉ ሰይሙ","summary":"መፅሄት ታይም፡ ዝተኣሰሩን ዝተቐተሉን ጋዜጠኛታት ናይዚ ዓመት ብሉፃት ሰባት ገይሩ ሓርዩ።","text":"ኣብ ቅድሚት ገፁ፡ ጀማል ካሾጊን ሰራሕተኛታት ካፒታል ጋዜጣን ሒዙ ዝወፀ ታይም መፅሄት እቲ መፅሄት፡ ኣብ አርባዕተ ዝተፈላለዩ ናይ ቅድሚት ገፃት ሒዙዎም ዝወፀ እንትኸውን፡ ኣብዚ ዓመት ብሞይኦም መጥቃዕቲ ንዝተፈፀሞም ጋዜጠኛታት ሓርዩ ኣፍልጦ ሂቡ። ካብ መንጎኦም ሓደ ኣብ ቀረባ እዋን፡ ኣብ ቱርኪ ኢምባሲ ስዑዲ ዓረብ ብመስካሕኽሒ ኩነታት ዝተቐተለ ጀማል ካሾጊ ይርከቦም። ካሊእ ድማ ድማ ሰራሕተኛታት 'ካፒታል ጋዜት'፡ ማለት ሓሙሽተ ጋዜጠኛታት ዝተቐተሉዎ ናይ አመሪካ ጋዜጣ፡ ካብቶም ዝተሓረዩ መንጎ እዮም። ከምኡ ድማ እቲ ኣፍልጦ ፡ ፍልጲናዊት ማርያ ረሳን ክልተ ሚያንማራዊያን ደቂ ኣንስትዮ ይርከበኦም። መፅሄት ታይም ነዞም ጋዜጠኛታት ናይዚ ዓመት ብሉፃቱ ገይሩ ዝሓረየሉ ምኽንያት፡ ንሓቅን ርትዕን ዓው ኢሎም ዝተዛረቡን፡ ብሰንኩ ድማ ህይወቶም ንሓደጋ ዘሳጥሑን እዮም ኢሉዎም። ጀማል ካሾጊ ጀማል ካሾጊ ኣብ ስዑዲ ዓረብያ፡ ፍሉጥ ነቓፊ መንግስቲ ዝነበረ እንትኸውን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ ቱርኪ ኢስታምቡል እዩ ሃለዋቱ ጠፊኡ። ኣብ ኢምባሲ ስዑዲ ዓረብ ብትእዛዝ ሓለፍቲ ስለያ ፤ ከምዝተቐተለ መንግስቲ እታ ሃገር ኣሚኑ እዩ። ይኹን ምበር ብዙሓት ብልኡል ስዑዲ ዓረብ፡ ሞሓመድ ቢን ሳልማን፡ ቀጥታዊ ትእዛዝ ከምዝተቐተለ'ዮም ዝዛረቡ። ካሾጊ፡ ኣብ አመሪካ ዕቑባ ሓቲቱ ዝነብር ዝነበረ እንትኸውን፡ ኣብኡ ኾይኑ ናብ ዋሺንግተን ፖስት ብዝፅሕፎ እዩ ብዝበለፀ ዝፍለጥ። እቲ ቅትለት፡ ኣብ ልዕሊ ስዑዲ ዓረብ ዓለም ለኸ ውግዘት'ኳ እንተስዐበ፡ ፕረዚደንት ትራምፕ ግን ነቲ ጉዳይ ዕሽሽ ኢሎምዎ ተባሂሎም ይንቀፉ።","len":2116}
{"id":"news-53246113","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53246113","title":"ኣብ ማእከላይ ባሕሪ 47 ስደተኛታት ካብ ምጥሓል ድሒኖም","summary":"ካብ ሊብያ ተበጊሶም ናብ ሃገራት ኣውሮጳ ንምስጋር ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣብ ሓደገኛ ኩነታት ዝነበሩ 47 ስደተኛታት ካብ ምጥሓል ምድሓኖም ተገሊጹ።","text":"እዞም ስደተኛታት ካብ ሊብያ ምስ ተበገሱ ኣብ ባሕሪ ሰለስተ መዓልታት ድሕሪ ምግባሮም እዮም ኣብ ደቡባዊ ክፋል ናይ ላምፔዱሳ ኣብ ዝርከብ ክሊ ባሕሪ ዓዲ ጣልያን ምስ በጽሑ ብሓገዝ መርከብ ህይወት ኣድሕን ክርከቡ ክኢሎም። እዞም ስደተኛታት ኣብቲ ባሕሪ ልዕሊ ትጽቢቶም ስለዝገበሩ ማይን መግብን ወዲኦም ከምዝጸንሕዎም ትካል ኤስኦኤስ መዲተራኒ (SOS Mediterranee) ሓቢሩ። ትካል ኤስኦኤስ መዲተራኒ ኣብ ባሕሪ ጸግም ንዘጋጥሞም ስደተኛታት ሓገዝ ዝህብ ውለቀ ማሕበር እዩ። ኣብ ሊብያ ብዘሎ ኵናት ሕድሕድን ለበዳ ኮሮናቫይረስን ብዙሓት ስደተኛታት ኣብታ ሃገር መውጽኢ ስኢኖም ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከቡ’ዩ ዝንገር፡ ዝኽፈልካ ከለፊልካን ንህይወትካ ሓደገኛን እኾነ ማእከላይ ባሕሪ ኣቋሪጽካ ናብ ሃገራት ኣውሮጳ ምስጋር ከኣ ኩሎም ዝጽበይዎ ቀዳማይ ምርጭኦም እዩ። ምስ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ተተሓሒዙ ኩለን ሃገራት ዶባተን ስለዝዓጸዋ ግን ንሶም እውን ኣብታ ለበዳ ኮሮናቫይረስን ኵናት ሓድሕድን ዝሕምሳ ዘሎ ሊብያ ተዓጽዮም ብምህላዎም ኣውያቶም ናብ ማሕበረሰብ ዓለም ብተደጋጋሚ ከስምዑ ጸኒሖም’ዮም። ኣብ 2011 ብኪዳን ሓይልታት ኣትላንቲክ ዝተደገፈ ህዝባዊ ተቓውሞ ንስርዓት ሙዓመር ጋዳፊ ካብ ስልጣን ድሕሪ ምዕላዉ፡ ሊብያ ድልዱል መንግስቲ ክትምስርት ኣይከኣለትን። ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዓት ናይታ ሃገር ድማ፡ ብዝተፈላለዩ ዕጡቓት ጉጅለታት ክትሕቖን ጸኒሓ ኣላ። ብጀነራል ከሊፋ ሓፍታር ዝምርሑ ሓይልታት፡ ካብቲ ዓሪዶሙሉ ዘለው ምብራቓዊ ከባቢታት ናይታ ሃገር ተበጊሶም፡ ንከተማ ትሪፖሊ ንምቍጽጻር ይጽዕሩ ከምዘለው እዩ ዝግለጽ።","len":2117}
{"id":"news-46778932","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46778932","title":"ቫቲካን፡ ጳጳስ ፍራንሲስ ስደተኛታት ዝሓዛ መራኽብ መዕለቢ ክረኽባ ጸዊዑ","summary":"ሓላፊ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ጳጳስ ፍራንሲስ ኣብ ቫቲካን ኣብ ዘሃቦ ህዝባዊ መደረ፡ ሰበ-ስልጣን ኤውሮጳዊ ሕብረት ብዛዕባ እቶም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣብ ክልተ መርከብ ዘለው 49 ስደተኛታት ''ድንጋጸ'' ከርእዩ ተማሕጺኑ።","text":"ጳጳስ ፍራንሲስ ኣብ ዝሃቡዎ ህዝባዊ መደረ፡ እቶም ስደተኛታት ውሑስ ወደብ ከም ዘድልዮም ካብ ልቡ ዝነቐለ ጻውዒት ኣቕሪቡ። ዓዲ ጥልያንን ማልታን፡ ነተን ስደተኛታት ዝሓዛ ክልተ መራከብ ኣብ መሬተን ከይኣትዋ ከልኪለን ኣለዋ። እቲ ጳጳስ ንልዕሊ 60000 ሰባት ኣብ ቀጽሪ ቅዱስ ጴጥሮስ ኣብ ጥምቀት መዓልቲ ኣብ ዘስⶁዖ መደረ፡ ''ንሰበ-ስልጣን ኤውሮጳዊ ሕብረት ድንጋጸ ከርእዩ ካብ ልበይ ዝነቐለ ምሕጽንታ የቕርብ'' ኢሉ። ካብተን መራኽብ ሓንቲ ናይ ሆላንድ ባንዴራ እተንበልብል ግን ከኣ ብጀርመናውያን ወሃብቲ ረድኤት እትንቀሳቕ ኮይና 22 ታሕሳስ 32 ስደተኛታት ካብ ማእከላይ ባሕሪ ከተድሕን እንከላ፡ እታ ካልኣይቲ መርከብ ሲ-ኣይ እትበሃል ብኻልእ ጀርመናውያን ወሃብቲ ሬድኤት እትንቀሳቐስ ኣብ 29 ታሕሳስ 17 ሰባት ክተድሕን ኪኢላ'ያ። ማልታ ነተን ክልተ መራኽብ ዘድሊ ስንቂ ክወስዳን ካብ ሕማቕ ኩነታት ኣየርን ኣብ ማያታ ክኣትዋ ኣፍቂዳ። እነተኾነ ግን እተን መራኽብ ኣብ ወደባ ከይዕሽጋ ከልኪላ ትርከብ። ቀዳማይ ሚኒስተር ዓዲ ጣልያን ብወገኑ፡ ዓዲ ጣልያን ንዓመታት ስደተኛታት ክትቕበል ከም ዝጸንሓትን ሕጂ ድማ ማልታ ገለ መራኽብ ክትቕበል እዋኑ እዩ ኢሉ። ኣኳርየስ ዝተብህለት መርከብ ሃገራት ማልታን ጣልያንን ወደባተን ስለዝዓጸዋላ ኣብ ቀላይ ንመዓልታት ድሕሪ ምጽናሕ፡ እስፐይን ኣብ ወደባ ክትዕሽግ ኣፍቂዳትላ። ውሽጣዊ ጉዳያት ዓዲ ጣልያን ካብ ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ ነዚ ጉዳይ ስደተኛታት ንምብዳህ ዝያዳ ሓገዝ ሓቲቱ'ሎ። ትካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ካልኦት ግብረሰናይን፡ መራሕቲ ኤውሮጳ ነተን መራኽብ ክቕበላ ጸዊዖም።","len":2118}
{"id":"50555186","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/50555186","title":"ናይጀርያ፡ ነበርታ ብስማ ዘይሕጎሱላ ኣፍሪቃዊት ቁሸት ካልእ ስም ቀይራ","summary":"እታ ቁሸት ኣብ ምዕራብ ናይጀርያ እትርከብ ኮይና ቅድሚ 70 ዓመታት ብዝተወሃባ ስም ክትጽዋዕ ጸኒሓ። ነበርታ ግን በቲ ስማ ርእሶም ከድንኑ'ዮም ጸኒሖም።","text":"ኣሚር ወይ ከባቢያዊ ኣመሓዳሪ ስም ናይታ ከተማ ከምዝተቐየረ ወግዓዊ ገይሩ ትርጉም ስም ናይታ ቁሸት \"ዓዲ-ዓያሹ (Village of Idiots) ዝብል'ዩ። ነበርታ በዚ ሕጉሳት ብዘይምዃኖም ድማ፡ ሓድሽ ስም ተዋሂብዋ'ሎ። ንስምዒት ነበርቲ ዝተገንዘቡ ኣሚር ወይ ልምዳዊ መራሒ ናይታ ዓዲ፡ ነቲ ሓድሽ ስም ወግዓዊ ምስ ገበሩ፡ ነበርታ ሓጎሶም እናገለጹ ይርከቡ። ስም ናይታ ከተማ ብሓደ ኣብ ናይጀርያ ካብ ዝርከቡ ቋንቋታት፡ ቋንቋ 'ሃውሳ' እዩ ዝጽዋዕ። 'ኡንጉዋር ዋዋየ'፡ \"ዓዲ-ዓንጃላት\" ዝብል ትርጉም ድማ ኣለዎ። ኣሚር ናይታ ቁሸት ከምዘፍለጦ ስያመኣ ካብቲ ዝነበሮ 'ኡንጉዋር ዋዋየ' ናብ 'ያልዋር ካዳና' ማለት \"ዓዲ-ሽሻይ\" ብዝብል ተተኪኡ'ሎ። እቶም ነበርቲ ከምዝብልዎ እንተኾይኑ፡ ናብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኣብ ዝኸዱሉ እዋን 'ካበይ መጺእኹም?' ዝብል ሕቶ ክቐርበሎም ከሎ፡ ብዝህብዎ መልሲ ንዓመታት ክሓፍሩ'ዮም ጸኒሖም። \"ንካልኦት ሰባት ካብ ከተማ 'ኡንጉዋር ዋዋየ' [ዓዲ-ዓያሹ\/ ዓዲ-ዓንጃላት\/ዓዲ-ዝንጉዓት] መጺኤ ክትብሎም ከለኻ ብጣዕሚ'ዩ ዘሕፍር። ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን ካብ 'ያልዋር ካዳና' [እንዳ ሕልፍን ትርፍን] መጺኤ ክትብል ከለኻ ብኹርዓት'ዩ\" ክብል ነባሪ'ታ ቁሸት ባላ ሳኒ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እቲ ኣሚር ነዚ ተበግሶ ክወስድ ብምኽኣሉ ድማ ምስጋና ከምዝግብኦ ገሊጹ። እታ ቁሸት ኣብ ናይጀርያ ግዝኣት ካኖ እትርከብ ኮይና ነቲ ክትጽውዓሉ ዝጸንሐት ስም ቅድሚ 70 ዓመታት'ያ ረኺባቶ። ነበርታ ኣብ ጥቓ ሓደ ብሩባ ዕሽነት ዝፍለጥ ፈለግ ክነብሩ ምስጀመሩ፡ እቲ ስም ከም ዝጠበቖም ይዝረብ። እቲ ሩባ ብኸመይ ነቲ ስም ክረክብ ከምዝኸኣለ ግን ዝፍለጥ ነገር የለን።","len":2120}
{"id":"news-54913819","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54913819","title":"ህቡብ ጸሓፊ ኒው ዮርከር ኣብ ኣኼባ 'ዙም'፡ ቪድዮ ብምፍናው ካብ ስርሑ ተባሪሩ","summary":"ብማንዛ ብመንገዲ ‘ዙም’ ዝበሃል መተግበሪ ኣብ ኣኼባ ናይ ኣባላት ዝሳተፍ ዝነበረ ህቡብ ጸሓፊ መጽሄት ኒው ዮርከር፡ ብስሕተት ካሜራ ከፊቱ ብዝፈጸሞ ተግባር ካብ ስርሑ ተባሪሩ።","text":"ቱቢን ንኣባላት ስድራቤቱ፡ የዕሩኽቱን መሳርሕቱን ይቕሬታ ሓቲቱ ምስ መደበር ቴለቪዥን ሲኤንኤን’ውን ከም ላዕለዋይ ተንታኒ ሕጊ ኮይኑ ክሰርሕ ዝጸንሐ ወዲ 60 ዓመት ጀፍሪ ቱቢን፡ ብትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ካብ ስርሑ ምብራሩ ኣረጋጊጹ ኣሎ። ብወናኒት ኒው ዮርከር ዝኾነት ትካል ኮንደ ናስት ዝተጽሓፈ ኢመይል “ናይ ቦታ ስራሕ ጉዳያት ብዕቱብ ከም እንርእዮ፡ ንነፍሲ ወከፍኩም ከረጋግጸልኩም እፈቱ” ዝብል ትሕዝቶ ኣለዎ። ቱቢን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ካብ መዝነቱ ምስ ተባረረ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ካሜራ ተኸፊታ ምንባራ ከም ዘየስተውዓለ ተዛሪቡ። እቲ ነቲ ዜና ፈለማ ዝጸብጸበ ማእከን ዜና ቫይስ፡ ኣብቲ ኣኼባ ናይ ‘ዙም’ ምስ ቱቢን ዝነበሩ መሳርሕቱ ግብረሕቡእ እናፈጸመ፡ ከም ዝረኣይዎ ገሊጹ። ሓላፊ ምሕደራ ዓቕሚ ሰብ ትካል ኮንደ ናስት፡ ስታን ዱንካን፡ ንኣባላቱ ኣብ ዝጸሓፎ መዘኻኸሪ፡ ድሕሪ ዘካየድዎ ውሽጣዊ መርመራ ቱቢን “ደጊም ኣባልና ኣይኮነን” ኢሉ። ንሱ ብምስዓብ “ነፍሲ ወከፍ ክብሪ ከም ዘለዎ ዝፈልጠሉን መትከላትና ዝኽበረሉን ሃዋሁው ንምዕቃብ ዓቲብና ንሰርሓሉ እዩ” ኢሉ። እቲ ፍጻመ 15 ጥቅምቲ ዘጋጠመ ኮይኑ፡ ቱቢን ሽዑ ንሽዑ እዩ ካብ መዝነቱ ተኣልዩ። ንሱ ንቫይስ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ “ካሜራ ተኸፊቱ ከም ዘሎ ብዘይምስትውዓል፡ ዘሕፍር፡ ናይ ዕሽነት ጌጋ እየ ፈጺመ” ብምባል ንኣባላት ስድራቤቱ፡ የዕሩኽቱን መሳርሕቱን ይቕሬታ ሓቲቱ። “ይርአ የለኹን ኢለ እየ ሓሲበ፤ ነቲ ቪድዮ ዓጽየዮ ዘለኹ እዩ መሲሉኒ” ኢሉ። ቫይስ ንኽልተ ኣብቲ ኣኼባ ናይ ዙም ዝነበሩ ሰባት ብምዝርራብ ቱቢን፡ ነቲ ተግባር ክፍጽም ከም ዝረኣይዎ ኣረጋጊጹ።","len":2120}
{"id":"news-47451758","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47451758","title":"ጋና፡ ሰዓት ዘይምኽባር ባህሊ ዝኾነላ ሃገር","summary":"ሚኒስተር ጉዳያት ኦሎምፒክ ጃፓን፡ ናብ ኣኼባ ባይቶ ሰለስተ ደቓይቕ ደንጉዩ ብምምጽኡ፡ ናብ ህዝቢ ቀሪቡ ይቕረታ ክሓትት ተገዲዱ።","text":"እምበርከስ፡ ክንድቲ ጋናውያን ሚኒስተራት ዝድንጉይዎ ኣርፊዱ እንተዝነብር፡ ካብ ስርሑ ምተሰጎገ ነይሩ ማለት እዩ። ኣብ ጋና ምርፋድ ዓብዪ ጸገም ኣይኮነን። ዝኾነ ሰብ ኮነ ናይ መንግስቲ ሓላፊ፡ ክሳብ ኣርበዓ ደቒቓ ደንጉዩ ክመጽእ ትጽቢት ከምዝግበር፡ ሚኒስተር ነበር ኤልሳቤጥ ኦሄኔ ትገልጽ። ''ሚኒስተር ኣብ ዝነበርኩሉ እዋን፤ ኣብ ኣኼባታት ኣነ ኣብ ሰዓተይ ክርከብ ከለኹ፡ መብዛሕተኦም ሚኒስተራት ግን ደንገዮም እዮም ዝመጹ። ብግልባጡ ከኣ፡ ኣነ ቀልጢፈ ብምምጸአይ ይግረሙ'' ''እቲ ፕረዚደንት ኩሉ ሻብ ኣብ ሰዓቱ እንተዝርከብ፡ ካልኦት ሰበ ስልጣን እውን ኣተሓሳስበኦም ክቕይሩ ምኸኣሉ ኢለ ይሓስብ'' ትብል። ሕዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ፡ ፕሬዝደንት ናና ኣዶ ዳንክዋ አኮፎ-ኣዶ፡ ናብ መዝነት እንትመጽእ፡ ናይ ህዝቡን ሰብ መዚን ኣጠቓቕማ ግዜ ከምዝቕይር ቃል ኣትዩ ነይሩ። እንተኾነ ግን፡ ባዕሉ ኣብነት ኮይኑ ነዚ ልምዲ ክቕይር ዋላ'ኳ እንተፈተነ፡ ብቐሊሉ ዝፍታሕ ኣይኮነሉን። እቲ ፕረዚደንት ብሰዓቱ እንትርከብ፤ እቶም ሚኒስተራት ግን ምድንጓይ ኣይገደፉን። ኤልሳቤጥ ኦሄኔ ''ሰዓት ዘይምኽባር ከይኣክል፡ እቶም ኣኼባታት ኣብ ሰዓቶም ኣይውድኡን'' ትብል እዚ ጉዳይ ክንደይናይ ኣጸጋሚ ምዃኑ ክትገልጽ እንከላ። ''ንጉሆ 3 ሰዓት ክጅመር ናብ ዝግበኦ ናይ ቤተክርስትያን መደብ፡ መብዛሕትኡ ሰብ ካብ 30 ደቒቓ ክሳብ 1 ሰዓት ደንጉዩ እዩ ዝመጽእ። ስለዚ እቶም መደባት ክንደይ ሰዓት ከምዝውድኡ ክትግምት ከቢድ እዩ'' ትብል። ሓደ መዓልቲ፡ ንጉሆ ሰዓት 10 (4፡00) ዝጀመረ መደብ ቤተ ክርስትያን፡ ድሕሪ ቐትሪ ሰዓት 3 (9፡00) ከምዝተዛዘመ ትዝክር።","len":2122}
{"id":"news-47308515","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47308515","title":"ኡጓንዳ፡ ፕረዚደንት ሙሰቨኒ ንሻድሻይ ግዚኡ ክወዳደር'ዩ","summary":"ገዛኢ ሰልፊ ኡጓንዳንፕረዚደንት እታ ሃገር ዮወሪ ሙሰቨኒ ኣብቲ ኣብ 2021 ዝካየድ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ነቲ ሰልፊ ወኪሉ ክወዳደር ሓጽይዎ።","text":"'ካብ ዝተመደበሎም ንላዕሊ' ኣብ ስልጣን ዝጸንሑ መራሕቲ ጠንቂ ሽግር ኣፍሪቃ'ዮም ዝበለ ሙሰቨኒ፡ ን6ይ ግዜ ይወዳደር እዚ ማለት፡ እቲ ኣብ 1986 ኣብ ስልጣን ዝደየበ ወዲ 74 ዓመት መራሒ፡ ንሻድሻይ ግዜ ክወዳደር'ዩ። እቲ ብምንቅስቓስ ንሃገራዊ ተቓውሞ (ናሽናል ረዚስታንስ ሙቭመንት) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ገዛኢ ሰልፊ፡ ሎሚ ረቡዕ ብሙሰቨኒ ተመሪሑ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ፡ እቲ ፕረዚደንት \" ነቶም ናይ ለውጢ ማሕንቖታት ንምውጋድ፡ ነቲ ምንቅስቓስን ሃገርን ኣብ 2021 ይኹን ኲኖኡ ክመርሖ\" ተሰማሚዑ። ሙሰቨኒ፡ ኣብ ሓደ እዋን፡ \"ካብ ዝተመደበሎም ንላዕሊ\" ኣብ ስልጣን ዝጸንሑ መራሕቲ፡ መሰረታዊ ጠንቂ ሽግራት ኣፍሪቃ ምዃኖም ተዛሪቡ ነይሩ። እንተኾነ ግና፡ ኣብ 2016 ንሓሙሻይ ግዜ ኣብ ዝተወዳደረሉ እዋን፡ ዘይወደኦ ስራሕ ስለዝነበሮ ክእለ ግዚኡ ኣይኮነን ክብል ተዛሪቡ። ቅድሚ'ዚ ዝመጽእ ዘሎ ምርጫ ምክያዱ ኣብ 2017 ነቲ ኣብ ቅዋም እታ ሃገር ሰፊሩ ዝነበረ ላዕለዋይ ጫፍ ናይ ዕድመ ገደብ፡ 75፡ ከም ዝስረዝ ምግባሩ ይዝከር። ምኽንያቱ፡ እቲ ሕጂ 74 ጌሩ ዘሎ ፕረዚደንት ኣብ 2021 ብዕድመ ክግደብ ይኽእል ብምንባሩ፡ መንገዲ ንምጽራግ ቅዋማዊ ለውጥታት ክገብር ተገዲዱ። ኣብ ዚሓለፈ ወርሒ፡ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዩጋንዳ፡ ኣንጻር እቲ ውሳነ ንዝቐረበሉ ጥርዓን ክርኢ ጀሚሩ'ዩ፡ እንታይ ውሳነ ከም ዝህብ ዛጊት ኣይተፈልጠን። ሓያሎ መራሕቲ ኣፍሪቃ ካብቲ ዝተመደበሎም ግዜ ንላዕሊ ኣብ ስልጣን ንምቕጻል ቅዋማዊ ለውጥታት ክገብሩ ይራኣዩ'ዮም። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ኣብ ሱዳን ኣብ ቡሩንዲን ዝተራእየ ቅዋማዊ ምትዕርራያት ናይ ምግባረ ሃቐናታት ከም ኣብነት ክጥቀስ ይኽእል።","len":2126}
{"id":"news-42061912","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42061912","title":"ፕረዚደንት ትራምፕ ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ ሰሜን ኮርያ 'ንግብረ-ሽበራ' ከምእትምውል ተዛሪቦም።","summary":"ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ \"ሰሜን ኮርያ ንግበረ-ራዕዲ ደገፍ እትህብ (እትምውል) ሃገር'ያ\" ክብሉ ቅድሚ ትሽዓተ ዓመታት ሽማ ናብ ዝተሰረዘሉ ዝርዝር ዳግም ኣስፊሮማ።","text":"ትራምፕ፡ ነቲ ብፕረዚደንት ነበር ጆርጅ ቡሽ ኣብ 2008 ዝተወሰነ ውሳነ ቀይሮም። ኣብ ኣኼባ ካቢኔ ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ፡ እቲ ውሳነ ኣብ ልዕሊ ሰሜን ኮርያ 'ኣዝዩ ከቢድ' ተወሳኺ ማዕቐባት ክድንገግ ዘለዓዕል ምዃኑ ገሊፆም። እቶም ተወሰኽቲ ማዕቐባት ሎሚ ሶሉስ ዕላዊ ክኾኑ እዮም። ትራምፕ ንመርሃ-ግብሪ ኒኩሌር እታ ሃገር ብምውቃስ፡ ንዓለም-ለኻዊ ተግባራት ሽበራ ከምእትድግፍ ዕላዊ ገይሮም። እዚ ውሳነ \"ቅድሚ ነዊሕ እዋን ክውሰን ዝነበሮ'ዩ\" ክብሉ'ውን ተዛሪቦም። ኣሜሪካ፡ ምዕፃዉ ዕዳጋ ነዳዲን ገደብ ምንቅስቓስ ሃፍቲ ፕረዚደንት ኪም ጆንግ ኡንን ሓዊሱ፡ ተወሰኽቲ ማዕቐባት ኣብ ልዕሊ ሰሜን ኮርያ ክድንገጉ፡ ኣብ ወርሒ መስከረም፡ ሕቶኣ ናብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣቕሪባ ነይራ። ሰሜን ኮርያ ድማ ንዕኡ ከም ምላሽ ፡ሻድሻይ ፈተነ ኒኩሌርን ተደጋገምቲ ምውንጫፍ ሚሳይላትን ኣካይዳ። ሰሜን ኮርያ፡ ብተደጋጋሚ ንተግባራት ሽበራ ይድግፋ ምስ ዝበሃላ ሃገራት ኢራን፣ ሱዳንን ሶርያን ስማ ሰፊሩ'ሎ። ቅድም ክብል ኣብቲ መዝገብ ሰፊሩ ዝነበረ እንትኸውን፡ ብ2008 ብፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ጆርጅ ቡሽ ክትወፅእ ኪኢላ'ያ። በቲ ሽዑ እዋን ክስረዝ ዝኸኣለ፡ ኣብ መርሃ-ግብሪ ኒኩሌር ስምምዕ ምስተገበረ ነይሩ። ሚንስትር ጉዳይ ወፃኢ ኣሜሪካ ሬክስ ቲለርሰን ግን ምስታ ሃገር ዝግብር ስምምዕነት ሕዚ'ውን ተስፋ ዝቕበፀሉ ከምዘይኮነ ይሕብሩ። ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መብርሂ፡ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ምርድዳኣት ተስፋ ከምዝህሉ ተዛሪቦም። ናብቲ ዝርዝር መሊስካ ክትሰፍር ምግባር ግን ግልፅነት ንዝተመልኦ ዝርርብ ዝሓልኽ ከይኸውን ስግኣቶም ገሊፆም።","len":2129}
{"id":"news-48960435","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48960435","title":"ፕረዚደንት ብራዚል ቦልሶናሮ ንወዱ ኣምባሳደር ኣሜሪካ ክኸውን ረቝሕዎ","summary":"ኣባል ሰልፊ የማናዊ ክንፊ ዝኾነ ፕረዚደንት ብራዚል ቦልሶናሮ፡ ንወዱ ኣብ ኣሜሪካ ከም ኣምባሳደር እታ ሃገር ኮይኑ ከገልግል ከም ዝረቑሖ ተገሊጹ።","text":"ወዲ 35 ዝዕድሚኡ ኤድዋርዶ ቦልሶናሮ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ከም ኣባል ባይቶ ኮይኑ የገልግል፡ ንኣቡኡ ፕረዚደንት ቦልሶናሮ ድማ ኣብ ጉዳያት ወጻኢ ከም ኣማኻሪ ኮይኑ ይሰርሕ። ንሱ ንጋዜጠኛታት ውሽጢ ሃገር ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ እቲ ስራሕ ናይ ኣምባሳዳርነት እንተተዋሂብዎ፡ ነቲ ስራሕ ክቕበሎ ድልው ምዃኑ ሓቢሩ ነይሩ። እቲ ናይ ኣምባሳዳርነት ቦታ፡ ካብ ሚያዝያ ጀሚሩ ክፉት እዩ ዘሎ። ተፃዊ ኩዕሶ እግሪ ብራዚል ቦልሶናሮ ዝሓለፈ ዓመት ድሕሪ ዘካየዶ ዕውት ፕረዚደንታዊ ጎስጓስ እዩ ከም ፕረዚደንት ብራዚል ኮይኑ ተመሪጹ። ኤድዋርዶ ኣምባሳደር ኮይኑ ከገልግል እንተወሲኑ፡ ካብ ኣባልነት ባይቶ ክወጽእ ኣለዎ። ፕረዚደንት ቦልሶናሮ፡ ነቲ ሓላፍነት ናይ ምቕባል ውሳነ ኣብ ወዱ ከም ዝምርኮስ ሓቢሩ። ''ኣነ ንመጻኢ ህይወቱ ክውስነሉ ኣይደልን እየ። ከምቲ ሕጊ ዝእዝዞ ግን ካብቲ ናይ ባይቶ ስልጣኑ ክወርድ ኣለዎ'' ክብል ንሮተርስ ሓቢሩ። ኣቦን ወድን ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ፍልይ ዘብሎም ክልቲኦም ደገፍቲ መርገጺ ኣሜሪካ ክኾኑ እንከለው፡ ኤድዋርዶ ድማ ብቅሉዕ ደጋፊ ፕሊሲታት እስራኤል ምዃኑ እዩ። ናይ ቅድሚ ሕጂ ኣመሓደርቲ ብራዚል፡ ነተን ዓረባውያን ሃገራት ከየቖጥዑ ተጠንቂቖም ይሰርሑ ምንባሮም ይግለጽ። ፕረዚደንት ብራዚል ቦልሶናሮ፡ ብዙሓት ካብ ስድራቤቱ ከም ኣማኸርቱ ኮይኖም ከም ዝሰርሑ ይግለጽ። ቦኹሪ ወዱ ፍላቨዮ፡ ሰነተር ኮይኑ፡ ካርሎስ ቦልሶናሮ ድማ ኣብ ከተማ ሮዮ ድጅንየሮ ኣባል ምምሕዳር ከተማ ኮይኑ ይሰርሕ። ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ'ውን ብዙሓት ካብ ስድራቤቱ ኣብ ፖሎቲካዊ ሰልጣን መዚዙ የስርሖም ምህላው ይፍለጥ።","len":2130}
{"id":"news-54144035","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54144035","title":"ኡጋንዳን ታንዛንያን ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝዓበየ መስመር ጭቃ ነዳዲ ክሃንጻ ተሰማሚዐን","summary":"ጎረባብቲ ሃገራት ኡጋንዳን ታንዛኒያን ዘራኽበን 1445 ኪሎ ሜትር ዝርርጋሕ መስመር ጭቃ ነዳዲ ንክሃንጻ ተሰማሚዐን።","text":"መራሕቲ ሃገራት ኡጋንዳን ታንዛኒያን እዚ 3.5 ቢልዮን ዶላር ዝውድእ መስመር ጭቃ ነዳዲ ካብ ወደባዊት ከተማ ታንጋ ናይ ታንዛንያ ናብ ማእከል ኡጋንዳ ዘራኽብ’ዩ ክኸውን። እቲ ስምምዕ ፕረዚደንት ታንዛንያ ጆን ማጉፉሉን ፕረዚደንት ኡጋንዳ ይወሪ ሙሰቨኒን ኣብ ዝተረኸብሉ’ዩ ተፈጺሙ። ኣብ ኡጋንዳ ኣብ 2006 ጭቃ ነዳዲ'ኳ እንተተረኸበ፡ ብሰንኪ ትሑት ትሕተ ቅርጺ ናብ ፍርያ ክሰጋገር ኣይከኣለን። እዚ ስምምዕ መዓስ ብተግባር ከም ዝጅመርኳ እንተዘይተነገረ፡ እንተተጀሚሩ ግን ኣብ ምብራቅ ኣፍሪቃ ዝዓበየ መስመር ጭቃ ነዳዲ ክኸውን’ዩ። እንተኾነ እቲ ‘ፕሮጀክት’ ንብዙሓት ኡጋንዳውያን ብኸቢድ ክጸልዎም ከም ዝኽእል ዝገልጹ’ውን ኣለዉ። ብሰንኪ እዚ ፕሮጀክት ልዕሊ 12 ሽሕ ስድራቤታት ኡጋንዳ ካብ ቤት ንብረቶም ክዘናበሉ ከም ዝኽእሉ ኦክስፋምን ፊዳን ዝተሰመዩ ማሕበራት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ብሓባር ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ ሓቢሮም። ብዘይካ እዚ እቲ ኣብ ኡጋንዳ ዝካየድ ኵዕታ ነዳዲ፡ ነቲ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ስርዓተ ማሕድሮ [ኢኮሲስተም] ብኸቢድ ክሃስዮ ከም ዝኽእል ክኢላታት ዕቀበ ከባቢ ይገልጹ። ነቲ ዓብዪ ፕሮጀክት፡ ዓርሞሽሽ ፈረንሳዊ ትካል ቶታል ምስ ናይ ቻይና ትካል ኢኤንኦኦሲ ከምኡ’ውን መንግስታት ታንዛንያን ኡጋንዳን ኮይኖም’ዮም ክሰርሕዎ። እቲ ብሰንበት ዝተገበረ ጽንብል፡ ቶታል ዝዓበየ ብርኪ ናይቲ ፕሮጀክት ከም ዝሕዝ ምስ መንግስቲ ኡጋንዳ ከም ዝተሰማመዐ ድሕሪ ምሕባሩ እዩ ተኻይዱ። 80 ሚኢታዊት ካብቲ መስመር ጭቃ ነዳዲ ኣብ መሬት ታንዛንያ ዝዝርጋሕ ኮይኑ ንልዕሊ 18000 ታንዛንያውያን ናይ ስራሕ ዕድል ክፈጥር ትጽቢት ይግበር።","len":2133}
{"id":"news-46503884","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46503884","title":"ቅትለት ካሾጊ፡ ስዑዲ ጥርጡራት ኣሕሊፋ ንኽትህብ ካብ ቱርኪ ንዝቐረበላ ሕቶ ነፂጋ","summary":"ስዑዲ ዓረብ፡ ጥርጡራት ገበን ቅትለት ጋዜጠኛ ጀማል ካሾጊ፡ ናብ ቱርኪ ኣሕሊፋ ከም ዘይትህብ ኣፍሊጣ።","text":"ኣል-ጁቤር፡ ቱርኪ ምስ ስዑዲ ሓበሬታ ንእትለዋወጠሉ መገዲ ነቒፎም ሚንስትር ጉዳይ ወፃኢ እታ ሃገር ኣደል ኣል ጁቤር \"ዜጋታትና ኣሕሊፍና ኣይንህብን\" ኢሉ። ፕረዚደንት ቱርኪ ረሲፕ ጠይብ ኤርዶሃን፡ እቶም ጥርጡራት ናብ ሃገሮም ኣሕሊፍካ ክወሃቡ፡ ቅድሚ ሰሙን ሕቶ ኣቕሪቦም ነይሮም። ብዘይካ'ዚ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ንኽውዕሉ'ውን ቱርኪ ትእዛዝ ሂባ ነይራ። ስዑዲ ዓረብ፡ ምስቲ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ዝተፈፀመ ቅትለት ብዝተሓሓዝ፡ 11 ሰባት ምክሳሳ ይዝከር። ቱርኪ ድማ፡ ዋና ሓላፊ ድሕንነት (ስለያ) ስዑዲ ዝነበረ ኣሕመድ ኣል-ኣሲሪን ኣማኻሪ ንጉሳዊ መንግስቲ ነበር ሳኡድ ኣል-ቃጣኒን፡ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ክውዕሊ ትእዛዝ ኣውፂኣ'ያ። ቱርኪ ምስ ስዑዲ ሓበሬታ ንእትለዋወጠሉ መገዲ ዝነቐፈ ኣል-ጁቤር፡ \"ሰብ መዚ ቱርኪ ክንድቲ ንሕና ንኣምኖ ብቕንዕና ይመፁ የለዉን\" ምባሉ ወኪል ዜና ኤ ኤፍ ፒ ፀብፂቡ። ቱርኪ ቅትለት ጀማል ካሾጊ ብጥብቂ ትከታተሎ ኣላ \"ኣብ ቅድሚ ሕጊ ክቐርቡ ዝኽእሉ መረዳእታታት ንኽህቡና ሓቲትናዮም፤ ክንረኽቦ ብዝግበኣና ኩነታት እናተቐበልና ኣይኮነን\" ኢሉ። ፕረዚደንት ረሲፕ ጠይብ ኤርዶሃን፡ ንንጉሳዊ ስድራ ስዑዲ ክጎድእ ከም ዘይለደልይ ብምግላፅ፡ መምርሒ ቅትለት ጋዜጠኛ ካሾጊ ግን ካብ ላዕለዎት ኣካላት መንግስቲ ስዑዲ ከም ዝመፀ ተዛሪቡ። ስዑዲ ዓረብ እንታይ ትብል? ኣብ ዙፋን ንግስና ዘሎ ልኡል ሞሓመድ ቢን ሰልማን፡ ኣብቲ ቅትለት ኢዱ ከም ዘይሓወሰ ትገልፅ። ኣካላት ፍትሒ ሃገራት ኣዕራብ ብወገኖም፡ ጀማል ካሾጊ ኣብ ቆንስል ስዑዲ ዝቕተለሉ \"እኩይ ስርሒት\" ንኽፍፀም፡ ካብ ሓላፊ ስለያ መምርሒ ከም ዝተወሃበ ይገልፁ።","len":2134}
{"id":"news-55851674","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55851674","title":"ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ንኣህጒር ኣፍሪቃ ዝወሃብ 400 ሚልዮን ተወሳኺ ክታበት ኮሮናቫይረስ ረኺቡ","summary":"ኣፍሪቃዊ ሕብረት፡ ንኣህጒር ኣፍሪቃ ዝኸውን ተወሳኺ 400 ሚልዮን ክታበት ኮሮናቫይረስ ከምዘውሓሰ ኣፍሊጡ።","text":"ኣፍሪቃ፡ 60% ሚእታዊት ህዝባ ንኽትከትብ ኣስታት 1.5 ቢልዮን ብልቃጥ ኮሮናቫይረስ የድልያ። ዝበዝሓ ሃገራት ኣፍሪቃ ብሰንኪ ዋሕዲ ገንዘብ ክሳብ ሕጂ ክታበት ምሃብ ኣይጀመራን። ኣብ ኣፍሪቃ ክታበት ኣብ ወርሒ መጋቢት ክጅመር ትጽቢት ይግበር። ክሳብ ሽዑ’ውን ንነፍሲ ወከፍ ሰብ ዝኸውን ቐረብ ድልው ኣይክኸውን’ዩ። እዚ ተረኺቡ ዘሎ ኣስታት 400 ሚልዮን ክታበት ኮሮናቫይረስ ብኩባንያ ኦክስፎርድ ኣስትራ ዘኒካ ዝፈረየ መድሃኒት’ዩ። ብዛዕባ ዋግኡ ግን ዝተዋህበ ዝርዝራዊ ሓበሬታ የለን። ገሊአን ሃገራት ኣፍሪቃ ግን ምስ ኣፍረይቲ ክታበት ኮሮናቫይረስ ብቐጥታ ይሰማመዓ ከምዘለዋን ገሊኣን ድማ ድሮ ካብ ገለ ሃገራት ሓገዝ ተገሩለን ምህላው ተፈሊጡ። ኣየኖት ሃገራት እየን ናተን ስምምዕ ዝገብራ ዘለዋ? እታ ኣብ ኣፍሪቃ ብዝያዳ ብለበዳ ኮሮናቫይረስ ተሃስያ ዘላ ሃገር ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ሓደ ሚልዮን ቢልቃጥ ክታበት ኮሮናቫይረስ ካብ ኩባንያ ኣስትራዘኒካ ክትቕበል እያ። መጀመርያ ድማ ንሰብ ሞያ ሕክምና ክትከትብ እያ። ሞሮኮ፡ ካብ ኩባንያ ኣስትራዘኒካ ክልተ ሚልዮን ካብ ቻይናዊት ኩባንያ ሲኖፍርም ድማ 500,000 ክታበት ዓዲጋ ኣላ። ስሽልሽ፡ ን94,000 ሽሕ ህዝባ ካብ ሲኖፎርም ካብ ዝረኸበቶ ሓገዝ ክትከትብ ጀሚራ’ላ። መንግስቲ ህንዲ’ውን ኣስታት 100,000 ቢልቃጥ ክታበት ኮሮናቫይረስ ከም ሓገዝ ከምዝህባ ኣፍሊጡ’ሎ። ማውሪሽ’ውን ኣብዚ ሰሙን ካብ መንግስቲ ህንዲ ዝተለግሰላ መድሃኒት ክትከትብ ጀሚራ’ላ። ሚእቲ ሚልዮን ህዝቢ ዘለዋ ግብጺ’ውን ካብ ዝተፈለለያ ሃገራት ብዝረኸበቶ 100 ሚልዮን ቢልቃጥ ንሰብ ሞያ ሕክምና ክትከትብ ጀሚራ ከምዘላ ሓቢራ።","len":2135}
{"id":"news-54641465","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54641465","title":"ኣብ ማእከል መእለዪ ኣረጋውያን ኣውስትራሊያ ሰሙናዊ 50 ጾታዊ መጥቃዕታት ይበጽሑ","summary":"ኣብ ኣውስትራሊያ ኣብ ዝርከቡ ማእከላት መእለዪ ኣረጋውያን ሰሙናዊ ኣስታት 50 ጾታዊ መጥቃዕታት ከም ዝበጽሖ ሃገራዊ ኮሚቴ ምጽራይ ኣፍሊጡ።","text":"ኣብዚ ጸብጻብ፡ ንኣስታት ክልተ ዓመታት ኣብቶም ማእከላት ዝበጽሑ ዝተፈላለዩ መጥቃዕታትን ምንግልታዕን ተዘርዚሩ ምህላው ሮያል ኮሚሽን ገሊጹ። እቶም መርመርቲ ከም ዝበሉዎ ካብ 2018 ክሳብ 2019 ኣብ ዘሎ ግዜ 2520 ኣረጋውያን ጾታዊ መጥቃዕቲ በጺሑዎም። \"እዚ ሃገራዊ ውርደት'ዩ\" ክብል ኣባል ባይቶ ፒተር ሮዝን ከውሲ። \"እዚ ሻቕሎት ዝፈጥር ቑጽሪ ዝረኸበ መንግስታዊ መሓውር ግቡእ ክትትልን ቑጽጽርን ዘይምክያዱ ዚያዳ ሓደገኛ ይገብሮ\" ኢሉ። ኣብቲ ኣረጋውያን ዝእለይሉ ማእከል ዝተራእየ ጉዳይ ከቢድ ቁጥዐን ሕቶን ዘልዓለ ኮይኑ፡ ቅድም ኢሉ'ውን ኣብ ኣውስትራሊያ ብኮሮናቫይረስ ካብ ሞንጎ ዝሞቱ ኣረጋውያን መብዛሕትኦም ኣብቲ ማእከል ዝርከቡ እዮም። ኣውስትራሊያ ብምኽንያት እቲ ቫይረስ ሞይቶምኒ ካብ ዝበለቶም 903 ሰባት እቶም 75 ሚኢታዊት ኣብቲ ማእከል ዝርከቡ እዮም ተባሂሉ ኣሎ። ኣብዞም ማእከላት ዝበጽሑ ጾታዊ መጥቃዕታት ቀደሙ'ውን ስግኣት ኮይኖም ከም ዝጸንሑ ዝገለጸ ፒተር ሮዝን፡ እቲ ቑጽሪ ኣብታ ሃገር ዘለው ካብ 13 ክሳብ 18 ሚኢታዊት መጥቃዕቲ ከም ዝበጽሖም ዘመላኽት ምዃኑ ሓቢሩ። ብርክት ዝበሉ ስድራቤታት፡ ብዕድመ ዝደፍኡ ኣባላት ስድርኦም ናብ ማእከላት መሐብሐቢ ኣረጋውያን ዝወስዱዎም ድሕነቶም ክሕሎ'ዩ ብዝብል እምነት ከም ዝኾነ ይግለጽ። \"ኣብ ማእከላት ኣረጋውያን ዝርከቡ ሰባት ካብቲ ሕብረተሰብ ብዝዛይድ ንጾታዊ መጥቃዕቲ ተቓላዕቲ ምዃኖም ተቐባልነት የብሉን\" ክብል እቲ ኣባል ባይቶ ይኹንኖ። ብሓፈሻ 32 ሽሕ ጾታዊ መጥቃዕቲ፣ ኣካላውን ስነ ልቦናውን ሃሰያ ከም ዝወረደ እቶም መርመርቲ ይገልጹ። እዚ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ዝተፈጸመ እዩ።","len":2144}
{"id":"news-49225250","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49225250","title":"ኢራን ካልኣይቲ መርከብ ነዳዲ ከምዝሓዘት ገሊጻ","summary":"ኢራን ካልኣይቲ መርከብ ነዳዲ ኣብ ወሽመጥ ፋርስ ከምዝሓዘት ቴሌቪዥን ናይታ ሃገር ገሊጻ።","text":"ዋንነታ ናይ እንግሊዝ ዝኾነት መርከብ ስቴና ኢምፔሮ ክሳብ ሕዚ ብኢራን ምስተቐየደት እያ ሮይቶርስ ከምዝጸብጸቦ፡ ሓይሊ ባሕሪ ኢራን \"ናብ ገለ ሃገራት ኣዕራብ፡ ብዘይሕጋዊ መገዲ ነዳዲ ተስግር ዝነበረት ናይ ወጻኢ መርከብ ኣብ ወሽመጥ ፋርስ ሒዙ\" ክትብል እያ እታ ቴሌቪዥን ጸብጺባ። እታ መርከብ 700,000 ሊትሮ ነዳዲ ጽዒና ነይራ ዝተብሃለ ክኸውን ከሎ፡ ሸውዓተ ባሕረኛታት እውን ተቐይዶም እዮም። እታ መርከብ ናይ ዒራቕ ምዃና ኢራን ገሊጻ ኣላ፡ ዜግነት ናይቶም ባሕረኛታትን ግን ዛጊት ኣይተነጸረን። ኣመሪካ፡ ኣብ ልዕሊ ንግዲ ነዳዲ ኢራን ጽኑዕ እገዳ ድሕሪ ምንባራ፡ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ሓያል ወጥሪ ተፈጢሩ ኣብ ዘለሉ እዋን እዩ እዚ ኣጋጢሙ ዘሎ። ኣመሪካ ካብቲ ምስ ኢራን ዝገበረቶ ናይ 2015 ኒዩክሌር ዝምልከት ስምምዕ ድሕሪ ምስሓባ እያ ነቲ እገዳታት ኣንቢራ። ኢራን፡ ነዳዲ ብዘይሕጋዊ መገዲ ብመርከብ ንምስጋር ተፈቲኑ ክትብል ትኸስስ ዘላ ንኻልኣይ እዋን እዩ። 13 ሓምለ፡ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ኢራን ናይ ፓናማ ባንዴራ ንእተንበልብል መርከብ ሒዞም እዮም። ልሳን ሓለዋ ሰውራ ኢራን ዝኾነ ናይ ዜና ገጽ ከምዝበሎ፡ ዘይሕጋዊ ምስጋር ነዳዲ ንምክልኻል ተባሂሉ ኣብ ባሕሪ ብዝግበር ቁጽጽር እያ እታ መርከብ ተታሒዛ። ብተመሳሳሊ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፡ ኢራን ስቴና ኢምፔሮ እትበሃል ናይ እንግሊዝ ባንዴራ እተንበልብል መርከብ ነዳዲ ኣብ ወሽመጥ ሆርሙዝ ሒዛ እያ። ኣመሪካ፡ ኣብ ጉንበትን ሰነን ኢራን ነታጒ ተጠቒማ ኣብ ወሽመጥ ዖማን፡ ኣብ ልዕሊ ነዳዲ ዝጽዕና መራኽብ መጥቃዕቲ ፈጺማ እያ ክትብል ወቒሳ እያ። ኢራን ግን ኣይወዓልኩዎን ክትብል ነቲ ክሲ ትነጽጎ።","len":2145}
{"id":"news-56719198","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56719198","title":"ኣብ ቀላይ ድሕሪ ምውዳቓ ድሕሪ ሓደ ዓመት ዝተረኽበት ቴለፎን ዳግም ትሰርሕ","summary":"ኣብ ታይዋን ኣብ ዝሓለፈ 56 ዓመታት ዝኸፍአ ምዃኑ ዝተነግረሉ ድርቂ ንሓደ ካብ ፍሉጣት ቀላያት እታ ሃገር ከም ዝነጽፍ ክገብር እንከሎ እንተወሓደ ንሓደ ሰብ ግና ጽቡቕ ዜና ኣምጺኡ ኣሎ።","text":"እቲ ቸን ዝተባህለ ሰብ ቅድሚ ዓመት ኣብቲ 'ሳን ሙን' ዝበሃል ቀላይ እናንሳፈፈ ተንቀሳቓሲ ቴሌፎኑ ከም ዝወደቐቶ ይዛረብ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ግና፡ ሓደ ሰራሕተኛ ደዊሉ ቴሌፎኑ ብጭቃ ተሸፊና ከም ዝተረኽበት ነገሮ። ብቕልጡፍ ናብቲ ስፍራ ብምኻድ ቴሌፎኑ ዝተረከበ ቸን፡ ሳላ እቲ ዝነበራ ማይ ዘየሕልፍ መሸፈኒ ክትሰርሕ ከም ዝኸኣለት ሓቢሩ። ኣብታ ብሕጽረት ማይ ትሳቐ ዘላ ምብራቕ እስያዊት ደሴት፡ ዛንታ ናይ ቸን ሳሕቲ ዝስማዕ ጽቡቕ ወረ ኮይኑ ኣሎ። ቀላይ 'ሳን ሙን' ኣብ ዝሓለፈ 50 ክሳዕ 60 ዓመታት ዝተሓተ መጠን ማይ ኣብ ዝሓዘሉ እዋን ከም ዝርከብ እቲ ነታ ቴሌፎን ዝረኸበ ሰራሕተኛ ሓቢርዎ ከም ዝነበረ ቸን ይዛረብ። ብርክት ዝበሉ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝደረቐን ዝነቕዐን ክፋላት እቲ ቀላይ ዝወሰድዎ ስእልታት ይልጥፉ ኣለው። ናብታ ሃገር ዝነፍስ ህቦብላ ምንጪ ዝናብ እታ ደሴት ኮይኑ፡ ኣብዚ ዓመት ታይዋን ዋላ ሓደ ህቦብላ ከይረኣየት እያ ንቑጽ ወቕቲ ኣርኪቡዋ። እዚ ድማ ንልዕሊ ፍርቂ ክፍለ ዘበን ዘየተጋጠመ ተርእዮ እዩ። በዚ ምኽንያት ኣብ ከተማታት ታይቹን፡ ምያኦሊን ሰሜናዊ ክፋል ዞባ ቻንጉዋን ዝርከቡ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ኣባይቲ ማይ በብእብረ ክረኽቡ ይግበር ኣሎ። ብዘይካ'ዚ ኣብያተ ጽባቐ ጸጉሪ ከይሓጽቡን፡ ጋራዣት ኣገልግሎት ምሕጻብ መካይን ከይህቡን ተኸልኪሎም። እቲ ሕጽረት ማይ ንኢንዱስትሪ መፍረ ማይክሮቺፕ እታ ሃገር ብኣሉታ ክጸልዎ ከም ዝኽእል ይግለጽ። ማይክሮቺፕ ኣብ ምስናዕ ቴለፎናትን ኮነ ኮምፕዩተራትን ዝርከብዎም ኤሌክትሪካዊ ኣቕሑት ኣገዳሲ ባእታ ብምዃኑ፡ ብደረጃ ዓለም ሕጽረት ከየጋጥም ስግኣት ፈጢሩ ኣሎ።","len":2147}
{"id":"news-53245527","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53245527","title":"ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ቅትለት ሙዚቀኛ ሃጫሉ ሁንዴሳ ብናጻ ወገን ክጻረ ጸዊዑ","summary":"ተጣባቒ ጉጅለ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ቅትለት ሙዚቀኛ ሃጫሉ ሁንዴሳ ብህጹጽን፡ ዘይሻራውን ናጻን ወገን ክጻረ ጸዊዑ።","text":"ቅትልት ሙዚቀኛ ሃጫሉ ሁንዴሳ ኣብ ሓያለ ከባቢታት እታ ሃገር ተቃውሞ ከምዘለዓዓለ ተጣባቒ ጉጅለ ሰብኣዊ መሰላት ገሊጹ። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ “ሃጫሉ ሁንዴሳ ፍትሒ ክረክብ ኣለዎ” ብምባል፡ ደርፍታት ሃጫሉ ካብ 2015 ጀሚሩ ነቲ ኣብታ ሃገር ዝካየድ ዝንበረ ሕቶ ፖሎቲካዊ ለውጢ ንመንእሰያት ይጥርንፎም ምንባሩ ኣብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ምክትል ዳይረክተር ምብራቕ፡ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዓበይቲ ቀላያትን ሳራ ጃክሰን ገሊጻ። እቲ ትካል ትማሊ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ መንግስቲ ነቲ ዓፊንዎ ዘሎ ኣገልግሎት ኢንርነት ክኸፍቶን፡ ህዝቢ እኹል ሓበሬታ ረኺቡ ብናጻ ሓዘኑ ክገልጽ ከፍቅድ ተማሕጺኑ። ውሩይ ኢትዮጵያዊ ስነ-ጥበባዊ ቋንቋ ኦሮሞ፡ ሃጫሉ ሁንዴሳ፡ ሰኑይ ምሸት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብጥይት ምስተቐትለ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ክልል ኦሮምያ ተቓውሞታት ተወሊዖም። ዛጊት ድማ፡ ኣብ ከተማ ኣዳማ ሓሙሽተ ሰባት ብጥይት ከምዝተቐትሉ ተረጋጊጹ'ሎ። ካልኦት ክልተ ድማ ኣብ ከተማ ጭሮ ከምዝተቐትሉ ተገሊጹ። እቲ ውሩይ ሙዚቀኛ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ወረዳ 4፡ 'ገላን ኮንዶሚንየም' ኣብ ዝተባህለ ቦታ ከም ዝተቐትለ፡ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣፍሊጡ። ብመሰረት ፖሊስ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ምስ ቅትለት እቲ ደራፋይ ተታሒዙ \"ገለ ጥርጡራት\" ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተው ተገሊጹ። ብኻልእ ወገን፡ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም 35 ውልቀሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ምህላዎም ፈደራል ፖሊስ ኢትዮጵያ ሓቢሩ። ፈደራል ፖሊስ ኮሚሽንን፡ ኮሚሽን ፖሊስ ክልል ኦሮሚያን ኣብ ዝሃብዎ መግለጺታት፡ ሓለውቲ ጃዋር ሒዞሞ ዝነበሩ ብረታትን ናይ ርክብ ሬድዮታትን ተታሒዙ ከምዘሎ ጠቒሶም።","len":2148}
{"id":"46655532","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/46655532","title":"ኤርትራ፡ ሚኒስተር ስብሓት ኤፍረም 'ተሃሪሙ' ዝብሉ ጸብጻባት ይስምዑ","summary":"ሚኒስተር ጸዓትን ማዕድንን ኤርትራ ጀነራል ስብሓት ኤፍረም መንነቶም ብዘይተገልጸ ሰባት ከቢድ መጥቃዕቲ ከም ዝወረዶ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ክዛረቡ ቀኒዮም።","text":"ጀነራል ስብሓት ኤፍረም ካብ 1995 ክሳብ 2014 ሚኒስተር ምክልኻል ኮይኑ ዘገልገለ'ዩ ጀነራል ስብሓት ተሃስዩ ከም ዘሎን፡ ንሕክምና ናብ ወጻኢ ሃገር ከም ዝተሰደ'ኳ ይዝረብ እንተሃለወ፡ መንግስቲ ብዛዕባ'ቲ ዝተባህለ መጥቃዕቲ ይኹን፡ ኩነታት ናይቲ ጀነራል ዝሃቦ ወግዒዊ መግለጺ ኣይነበረን። እንተኮነ ግን፡ ናይ ኤርትራ ኣምባሳደር ኣብ ጃፓን እቲ ፍጻመ ክውን ከም ዝኾነ ዝገልጽ ናይ ትዊተር መልእኽቲ ጽሒፉ። \"ንስብሓት ቅልጡፍ ሕውየት እምነየሉ፡ ነዚ ናይ ፈራሓት ስራሕ ድማ እኹንኖ'' ኢሉ። ጀነራል ስብሓት ኤፍረም፡ በቲ ብዝተተኮሰሉ ጥይት ተሃሪሙ፡ ኣብ ሆስፒታል ክንክን ክግበረሉ ድሕሪ ምጽናሕ ንዝለዓለ ሕክምና ካብ ኤርትራ ከም ዝወጸ ይዝረብ ኣሎ። ቢቢሲ ካብ መንግስቲ ኤርትራ ሓበሬታ ንምርካብ ዝገበሮ ጻዕሪ ኣይሰመረን። እቲ ዝተባህለ ናይ ጥይት መጥቃዕቲ ብሓደ ኣብ መንበሪ ገዝኡ ኣድቢዩ ዝጸንሐ ሰብ ከም ዝተኻየደን፡ እቲ ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ሰብ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ ምህላዉ'ውን ይግለጽ ኣሎ። ቢቢሲ ትግርኛ፡ ንኩነታት ጀነራል ስብሓት ዝምልከት ተወሳኺ ርጉጽ ሓበሬታ ኣብ ዝረኸበሉ ከቃልሖ'ዩ። ስብሓት ኤፍረም (የማን) ሓደ ካብ ላዕለዎት መራሕቲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ጀነራል ስብሓት ኤፍረም ካብ 1995 ክሳብ 2014 ሚኒስተር ምክልኻል ኮይኑ ዘገልገለ'ዩ። ኣብ መጀመርታ ዓመታት ናጽነት ኤርትራ ከም ኣማሓዳሪ ከተማ ኣስመራን ሚኒስተር ጥዕናን ኮይኑ'ውን ሰሪሑ ነይሩ'ዩ። ስብሓት ኤፍረም ሓደ ካብ ላዕለዎት መራሕቲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኮይኑ፡ ኣባል ፓለቲካዊ ቤት ጽሕፈት ዝነበረ'ዩ። ንሱ፡ ኣብ 1972 ናብ ህዝባዊ ግንባር ከም ዝተሰለፈ ይንገር።","len":2157}
{"id":"news-45008953","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45008953","title":"ኮንፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ንብልሽውና ይቐልዖ'ዶ ይኸውን?","summary":"ፕረዚደንት ኮንፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ (ካፍ) ኣብቲ ስፓርት ዝረአ ብልሽውና ምቅላስ ጀሚሩ ከም ዘሎ ፕረዚደንት ናይቲ ኮንፈደረሽን ዝኾነ ኣሕማድ ኣሕማድ ተዛሪቡ።","text":"ፕረዚደንት ካፍ ኣሕማድ ኣሕማድ ንሱ እቲ ጉዳይ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ ጥራይ ዝረአ ዘይኮነስንሙሉእ ዓለም ዝተንከፈ ምዃኑ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ማውሪሽየስ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ። \"ንብልሽውና ንምቅላስ ዝተፈላለዩ ሕግታት ቀይርና ኣለና\" ብምባል ነቲ ዝግበር ዘሎ ለውጥታት ዘርዚሩ። \"ምናልባት ኣብ ገለ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝያዳ ርኡይ ክኸውን ይኽእል'ዩ እምበር እመኑኒ፡ ኣብ ኩሉ ዓውድታትን ኩለን ሃገራትን ብልሽውና ኣሎ\" ኢሉ። ኣብ ወርሒ ሰነ ፕረዚደንት ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ዝነበረ ክወሲ ኒያንታኪ 65, 000 ዶላር ብላዕ ክቕበል ብሓደ መርማሪ ጋዜጠኛ ብምስጢር ብቪድዮ ድሕሪ ምስኣሉ፡ ካብቲ ዝነበሮ ናይ ካፍን ፊፋን መዝነታት ክወርድ ተገዲዱ'ዩ። ንሱ ግን ነቲ ክሲ ነጺግዎ'ዩ። ሚስተር ኣሕማድ፡ ነቲ ንነዊሕ እዋን ከም ፕረዚደንት ካፍ ኮይኑ ከገልግል ዝጸንሐ ዒሳ ሓያቱ ብምስዓር'ዩ ቅድሚ 16 ኣዋርሕ ስልጣን ተረኪቡ። ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ናይጀርያ፡ ኣብ ልዕሊ ኣሰልጣኒ ሳሊሱ ዩሱፍ ዝተሰንዘረ ናይ ጉቦ ክስታት የጻርዮ ከም ዘሎ ተኣሚኑ ኣሎ። እንተኾነ ግን፡ ፕረዚደንት ኣሕማድ ብዛዕባ ዝርዝራት ናይቶም ክስታት ክዛረብ ፍቓደኛ ኣይኮነን። ጋና ኣብ ዝመጽእ ሕዳር ዋንጫ ኣፍሪቃ ናይ ደቂ-ኣንስትዮ ከተአንግድ ምዃናን ካፍ ነቲ ምድላዋት ብዕቱብ ይከታተሎ ምህላውን ገሊጹ። ብዛዕባ ምድላዋት ናይቲ ኣብ 2019 ኣብ ካሜሩን ዝግበር ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ ናይ ደቂ-ተባዕትዯ ግን፡ ኣብቲ ኣብ ሻርም ኣልሼክ ግብጺ ኣብ መስከረም ዝገበር ህጹጽ ኣኼባ ካፍ ከም ዝዝረበሉ ሓሊፉ ዝሃቦ ርእይቶ የለን። ብዛዕባ ናይ ካሜሩን ናይ ምንጋድ ብቕዓትን ምድላዋትን ስክፍታት ክስማዕ ጸኒሑ'ሎ።","len":2165}
{"id":"news-44366005","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44366005","title":"ጣልያናዉያን፡ ኣብ ፒያሰንዛ ኣብ ዘጋጠመ ሓደጋ ባቡር ሰልፊ ክሰኣል ብዝረኣይዎ ሰብ ሰንቢዶም","summary":"ኣብ ሰሜናዊ ጥልያን ሓንቲ ካናዳዊት ብባቡር ተሃሪማ ምስ ተሃስየት፤ ናይ ህይወት ኣድሕን ሰራሕተኛታት ንረድኤታ ተጓይዮም።","text":"ናይ ባቡር ሓደጋ ንዘጋጠማ ካናዳዊት ረድኤት እናተገብረላ 'ሰልፊ' ዝሰኣል ዝነበረ መንእሰይ እንተኾነ ግና ንሳቶም ነታ ግዳይ ሓገዝ እናገበሩላ፤ ሓደ መንእሰይ፤ ኣብቲ መገዲ ባቡረ ዝነበረ ኩነታት፤ ንገዛእ ርእሱ ብዘእቱ ስእሊ ማለት 'ሰልፊ' ክሰኣል ምርኣዩ ንቡዙሓተ ኣቆጢዑ። እቲ መንእሰይ ንባዕሉ'ዉን ብሓደ \"ስነ-ምግባር ጨሪስና ኣጥፊእና ኣሎና\" ዝበለ ጋዜጠኛ ተሳኢሉ። እታ ካናዳዊት ድሕሪ እቲ ሓደጋ ናብ ሆስፒታል እኳ እንተተወስደት ሓደ እግራ ስኢና ኣላ። ኣብ መወዳእታ ናይ ዝሓለፈ ወርሒ ዘጋጠመ እዚ ሓደጋ፤ ብግቡእ ብዘይተዓጽወ ማዕጾ ናይ ባቡር ክትወጽእ ብምፍታና ኣጓኒፉ ክኸዉን ከም ዝኽእል ይግመት። ፖሊስ ነቲ መንእሰይ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽረ ከእትዉዎ ከለዉ ነቲ ስእልታቱ ድማ ክድምስስ ኣገዲዶምዎ። ምርመራ'ኳ ጀሚሮምሉ እንተነበሩ፤ ናይ ስነምግባር ጉድለት እምበር ገበን ዝፈጸመ ኣይመስልን። ፒያሰንዛ ኣብ ዝተብሃለ መደበር ባቡር 'ሰልፊ' እናወሰደ ከሎ ዝተሳእለ ስእሊ ግና ኣብ ብዙሓት ጋዜጣታት ጥልያን ኣብ ቅድሚት ክሕተምን ኣብ ማሕበራዊ መራከቢታት ተቃዉሞ ክስሕብን ተራእዩ። እቲ መንእሰይ ካብታ ግዳይ ኣብ ቀረባ ርሕቀት ኮይኑ ናይ ገዛእ ርእሱ ስእሊ ኣብ ዝወስደሉ ዝነበረ እዋን ናይ ዓወት ወይ 'V' ምልክት የርኢ ነይሩ። ላስታምፓ ዝተሰምየት ጋዜጣ ጥልያን ንኹነታት እዚ መንእሰይ ዝነቅፍ ጽሑፍ ኣሕቲማ ኢያ። \"እዚ መንእሰይ ክፉእ ሰብ ኣይኮነን፤ ንሕልንኡ ቀቲሉ ባርያ ናይ ኢንተርነት ኮይኑ ኢዩ\" ክትብል ጽሒፋ። ኒኮላ ዝተብሃለ ናይ ሬድዮ ኣዳላዊ ብወገኑ፤ \"ሰብኣዉነት ኣዝዩ ቅልጡፍ ብዝኾነ መገዲ ናብ ምጽናት ገጹ የንቆልቁል ኢዩ ዘሎ\" ክብል ተሰሚዑ።","len":2170}
{"id":"news-45999200","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45999200","title":"ኢትዮጵያ፡ ኣፍሪቃውያን ኣበታ ሃገር ምስኣተዉ ቪዛ ክወሃቡ ወሲና","summary":"ኢትዮጵያ ካብ 9 ሕዳር 2018 ጀሚራ ንኹሎም ኣፍሪቃውያን ቪዛ ኣብ ዝኣትውሉ ቦታን እዋንን ክትህብ ከም ዝወሰነት ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ፍጹም ኣረጋ ብትዊትር ሓቢሩ።","text":"ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃውያን ብዘይ ቪዛ ክጓዓዙ ከፍቅዳ ጀሚረን ኣለዋ እቲ ውሳነ ብመሰረት \"ምስቲ ኣብ ኣፍሪቃ ጥቡቕን ምሉእን ዞባዊ ውህደት ክህሉ ኣለዎ ዝብል ራእይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ዝኸይድ\" ምዃኑ'ውን ጠቒሱ። ድሮ፡ ድሕሪ ዕርቀ-ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ፡ ዜጋታት ክልቲአን ሃገራት ብዘይ ቪዛን ወይ ድማ ኣብ ማዕርፎ ነፈርቲ ብዝዋህብ ቪዛን ካብን ናብን ክሊቲአን ሃገራት ክንቀሳቐሱ ጸኒሖም ኣለዉ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ጀሚሩ፡ መግዛእታዊ ዶባት ንንግዳዊ ርክባት ሃገራት ኣፍሪቃ ዝጋርዱ ክኾኑ የብሎምን ብምባል ክምጉት ጸኒሑ'ዩ። ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ ተመሳሳሊ ፓሊሲ ኣተኣታትየን ኣለዋ። ድሮ ሲሸልስ፡ ርዋንዳ፡ ማውሪሼስ፡ ናይጀርያ፡ ጋናን በኒንን ኣቐዲመን ቪዛ ኣብ ግዝኣተን ክህባ ጸኒሐን'የን። ኣፍሪቃዊ ሕብረት ኣብ ኣፍሪቃ ናጻ ናይ ሰብን ኣቑሑትን ምንቅስቓስ ክህሉ ክደፋፍእ ከም ዝጸንሐ ይፍለጥ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ መግዛእታዊ ዶባት ንግዳዊ ርክባት ሃገራት ክጋርዱ ይብሎምን ክብል ጸኒሑ'ዩ ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት'ዚ ኣብ ርዋንዳ ዝተጋበአ ዋዕላ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ናጻ ናይ ንግዲ ዞባ ንምፍጣር ኣብ ስምምዕ እኳ እንተበጽሓ፡ ገለ ቁጠበአን ትርንዕ ዝበለ ከም በዓል ደቡብ ኣፍሪቃን ናይጀርያን ብግብሪ ኣካል ናይቲ ስምምዕ ክኾና ከም ዘይደልያ ኣፍሊጠን'የን። ብዘይካ'ዚ ትሕተ-ቅርጺ ናይታ ኣህጉር ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ማሕንቖታት ምዃኖም ይጥቀስ። ስለዚ፡ እታ ኣስታት 1.2 ቢልዮን ህዝቢ ሓቚፋ ዘላ ኣፍሪቃ ነቲ ዝድለ ዘሎ ራእይ ንምርግጋጽ ዓሰርተታት ዓመታት ክወስደላ ከም ዝኽእል'ዩ ዝግለጽ።","len":2175}
{"id":"news-43412154","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43412154","title":"ሊብያ፡ ብገበን ዘይሕጋዊ ስግግር 205 ጥርጡራትኣብ ቁፅፅር ክውዕሉ ትእዛዝ ተሓላሊፉ","summary":"ሊብያ ኣብ 'ኔትወርክ' ዘይሕጋዊ ስግግር ስደተኛታት ኢዶም መሊሶም ዝበለቶም ካብ 205 ንላዕሊ ጥርጡራት ገበነኛታት ኣብ ቁፅፅር ክውዕሉ ናይ ማእሰርቲ ትእዛዝ ኣውፂኣ።","text":"ሊብያ ካብ ትሕቲ-ሳህራ ኣፍሪካ ናብ ኣውሮፓ ዝግበር ስግግር ስደተኛታት ቁልፊ መራኸቢ ነጥቢ እያ እዞም ኣብ ቁፅፅር ክውዕሉ ትእዛዝ ዝወፀሎም ውልቀ ሰባት ዘይሕጋዊ ስግግር ደቂ ሰባት፥ መግረፍቲን ፥ ቅትለትን ምዕማፅን ዝኣመሰሉ ገበን እዮም ተሓተትቲ ክኾኑ። ቤት ፅሕፈት ዋና ዓቃቢ ሕጊ ሊብያ ከምዝበሎ፥ እቲ ኔትወርክ እቶም ጥርጡራት ኣባላት ድሕንነት፥ ሓለፍቲ መዓስከር ስደተኛታት ከምኡ ድማ ሰራሕተኛታት ኣብ ሊብያ ዝርከቡ ኢምባሲታት ኣፍሪቃ ይርከቡዎም። ሞሓመድ ጋዳፊ ብ2011 ከም አቆፃፅራ ኣውሮፓ ካብ ስልጣኖም ብዓመፅ ካብ ዝእለዩ ጀሚሩ ሊብያ ኣብ ከቢድ ዘይምርግጋዕ ጥሒላ ትርከብ። ስልጣን እታ ዓዲ ድማ ባዕሎም ንባዕሎም ዝባልዑ ኣብ ዘለዉ ዝተፈላለዩ ተፃረርቲ ሓይልታት መንግስትን ነጭለባሻትን ወዲቑ ይርከብ። ስለዝኾነ'ውን እታ ሃገር ካብ ትሕቲ-ሳህራ ኣፍሪካ ናብ ኣውሮፓ ዝግበር ምስግጋር ስደተኛታት ቁልፊ መተሓላለፊት ኮይና ፀኒሓ። ብማእኸላዊ ሜዲትራንያን ባሕሪ ኣቢሉ ዝካየድ መረብ ስደት ዘርኢ ካርታ እቲ ሐዚ ዝካየድ ዘሎ ምርመራ ገበን፥ ቅድም ክብል ተዛመድቲ ስራሕቲ ክሰርሕ ምስዝፀንሐ አካል መንግስቲ ጥልያን ብምትሕብባር ዝስራሕ ምዃኑ ተፈሊጡ። እቲ ተዛሚድካ ምስራሕ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብዝተገብረ ስምመዕ መሰረት ምዃኑ ድማ ተገሊፁ። ዳይሬክተር ቤት ፅሕፈት ዋና ዓቃቢ ሕጊ ሊብያ ሰዲቅ ኣልሱር ከምዝበሉዎ፥ ብርክት ዝበሉ ናይ ኢሚግሬሽን ሰራሕተኛታትን ሓለፍትን ናይቲ ገበን ቀንዲ ተሳተፍቲ ኮይኖም ተረኺቦም። ንኣውሮፓ ንክሰግሩ በረኻታት ሊብያ እንተ አደዳ ሞትን መሸጣን ካብ መንጎ ዝኾኑ ብዙሓት ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያን ይርከቡዎም።","len":2175}
{"id":"news-57184165","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-57184165","title":"ትግራይ፡ ወተሃደራት ኢትዮጵያ ‘ንህወሓት ክረኽቡ ናብ ሆስፒታል ኣትዮም ሰባት ኣጋፊዖም’","summary":"ወተሃደራት ኢትዮጵያ ንኣባላት ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ [ህወሓት] ክእልሹ ኣብ’ታ ታሪኻዊት ከተማ ኣክሱም ናብ ዝርከብ ሆስፒታል ጥሒሶም ከምዝኣተዉ ኤኤፍፒ ንዶኳትር ጠቒሱ ጸብጺቡ።","text":"እቶም ወተሃደራት፡ ኣብቲ ኣባላት ህወሓት ደሊና ኢሎም ዝኣተውሉ ሆስፒታል ውሽጢ ዝረኸብዎም [ስሞም ዘይገልጹ] ዶኳትርን ሓካይምን ብረት ዓሚሮም ናይቶም ሕሙማት መንነት ክዛረቡ ኣፈራሪሖምና ኢሎም። ከምኡ’ውን፡ እቶም ወተሃደራት ነቶም ባንዴጅ ተገይሩሎም ዝነበሩ ሕሙማት ኣልጊሶም ግሉኮስ ዝተገበረሎም ድማ መሺቶምዎ። ነቲ ሆስፒታል ዝድግፍ ዘሎ ፡ ትካል ዶብ ኣልቦ ሓካይም ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ነቲ ፍጻመ ዘረጋገጸ ኾይኑ፡ “ካብ ክፍሊ ናብ ክፍሊ እናተንቀሳቐሱ ነቶም ንሕሙማት ዝሕብሕቡን ነቶም ሰራሕተኛተት እቲ ሆስፒታልን ኣፈራሪሖሞም” ክብል ሓቢሩ። እቲ መግለጺ፡ “ናይቲ ሕክምናዊ ልኡኽ ዘይሻራዊነት ኣብ ሕቶ ብዘእቱ መልክዕ ኣብ ልዕሊኡ ብዝፍጸም ዘሎ ቐጻሊ ጥሕሰት ኣዚና ንሓዝን” ይብል። ዶብ ኣልቦ ሓካይም፡ ኣብቲ ክልል ምስቲ ጎንጺ ተኣሳሲሩ፡ ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ማእኸላት ሕክምና ዝተፈጸመ ዕንወትን ጥፍኣትን ኣጻርዩ ዕላዊ ምግባሩ ዝዝከር እዩ። እቲ ትካል ከምዝብሎ፡ ልዕሊ 70 ሚኢታዊት ማእኸላት ሕክምና እቲ ክልል ካብ ጥቕሚ ወጻኢ ዝኾነ እንትኸውን፡ ሰራሕተኛታቱ ድማ ኣብ ቦቶኦም የለውን። ቀደማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ህወሓት ኣብ ልዕሊ ወተሃደራዊ መዓስከር ፌዴራል ሓይልታት ጥቐዓት ፈጺሙ ኢሉ ምስ ከሰሰ፡ ኣብ ትግራይ ወተሃደራዊ ወፍሪ ምእዋጁ ዝዝከር እዩ። እቲ ሻውዓይ ወርሑ ዘቕጸረ ጎንጺ፡ ብኣሸሓት ንሞት ዝተዳረጉ ኾይኖም፤ ብኣማኢቲ ኣሸሓት ድማ ክማዘበሉ ምኽንያት ኮይኑ ኣሎ። ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ዓለም፡ ኩሎም ኣብቲ ተጻብኦታት ዘለዉ ሓይልታትን ወተሃደራት ኤርትራን ኣብ ልዕሊ ሰብኣዊነት ገበናት ይፍጽሙ ከምዘለዉ ጸብጺቦም እዮም።","len":2176}
{"id":"news-52570166","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52570166","title":"ምዕባለታት ኮሮናቫይረስ ኣብ ኤርትራ","summary":"ኤርትራ: 18 ሚያዝያ 2020፡ ዕድሚኦም ካብ 22 ክሳብ 50 ዝኾኑ 3 ደቂ ኣንስትዮን 1 ወዲ ተባዕታይን ብኮሮናቫይረስ ከምዝተለኸፈ ድሕሪ ምግላጻ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ትሽዓተ መዓልታት ዝኾነ ሓዲሽ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፈ ቁጽሪ ኣየመዝገበትን።","text":"እታ ሃገር፡ ብ 21 መጋቢት 2020 ናይ መጀመርታ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፈ ሰብ ክትረክብ ከላ ክሳብ 18 ሚያዝያ ኣብ ዝነበረ ግዜ እቲ ቁጽሪ ናብ 39 ክብ ኢሉ። ካብዞም 39 እውን ድሮ 30 ምሉእ ብምሉእ ካብቲ ሕማም ሓውዮም ነናብ ቤቶም ከምዝተመለሱ ካብ ሚኒስትሪ ጥዕና ኣብ በብመዓልቲ ክሕበር ዝጸንሐ ሓበሬታ የመልክት። በዚ መሰረት ኤርትራ ኣብዚ እዋን እዚ 9 ተሓከምቲ ኮሮናቫይረስ ጥራይ ኣለው። እዚ ኸኣ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ካብ ዘለዋ መዳውብታ ሃገራት ዝተሓተተ ቁጽሪ ኮይኑ ንረኽቦ። ላዕለዋይ ሓይሊ ዕማም ምክልኻል ሕማም ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ 22 ሚያዝያ 2020 ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ እቲ ካብ 2 ሚያዝያ 2020 ጀሚሩ ተግባራዊ ኮይኑ ዝጸንሐ ምሉእ ዕጽዋ ንዘይተገለጸ እዋን ከምዘናወሖ ይፍለጥ። እቲ ዕጽዋ ድማ ኣብ ዕለታዊ መነባብሮ ህዝቢ ብፍላይ ኣብ'ቶም ካብ ኢድ ናብ ኣፍ ዝናብረኦም ዜጋታት ዘለዎ ጽልዋ ቀሊል ከምዘይኮነ ገሊጹ እቲ መግለጺ ሓቢሩ። ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ'ውን \"ሕማም ኮሮና ቫይራስ፡ ኣብ ዘመናዊ ታሪኽ ዓለም፡ ብኹሉ መለክዒታት ዘይተገመተ - ሃንደበታዊ ኲናት እዩ። ብዛዕባ መበቈሉን ኣመጻጽእኡን ኰነ ናበይ ኪምዕብል ከምዝኽእል ንፈልጦን ክንግምቶ ንኽእልን ስለዘየለ፡ ብዘይካ ምርጋጥ ምሕያል፡ ሕርያ የለን\" ኢሉ። ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝቕመጡ ኤርትራውያን፡ ነዞም ትሑት ቁጠባዊ መነባብሮ ዘለዎም ንምሕጋዝ፡ ገንዘባውን ንዋታውን ሓገዛት ይገብር ምህለው ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ገሊጸን። ነዚ እዋን ዕጽዋ ንምስጋር ሰባት ነቲ ዘለዎም ምስ ጎረባብቶም ይማቐልዎ ከምዘለው ገሊጾም። ብመንግስቲ ደረጃ ዝግበር ሐጋዛት ግን ኣዝዩ ድሩት ከምዝኾነ እቶም ምጭታትና ሓቢሮም።","len":2177}
{"id":"news-47451681","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47451681","title":"ኣብ ታንዛንያ፡ ምስ ሞት ቆልዑ ዝተተሓሓዘ 65 ጠንቆልቲ ተኣሲሮም","summary":"ፖሊስ ታንዛንያ ምስ ሞት 10 ቖልዑ ዝተሓሓዘ ጠንቆልቲ ምዃኖም ንዝጠርጠርዎም 65 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከም ዘእተው ሓቢሮም።","text":"እቶም ቖልዑት ኣብ ጥሪ 2019 ከም ዝተቐትሉን፡ ክፍሊ ኣካላቶም ተቖሪጹ ከም ዝተወሰደን ተፈሊጡ። ሓላፊ ፖሊስ ሲሞን ሲሮ፤ ነፍሰወከፍ ባህላዊ ሓኪም ፍቓድ ክሕዝ ኣዚዙ'ሎ። ብተወሳኺ፡ ካልኦት ሃይማኖታዊ ትካላትን፡ ፕለቲከኛታትን ነዚ ዝግበር ዘሎ ንምግታእ ክተሓባበሩ ጻውዒት ኣቕሪቡ። ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ዞባ ጆምበ 10 ቖልዑት ከም ዝተቐትሉን፡ ካልኦት ቑጽሮም ዘይተፈልጠ ቖልዑት'ውን ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እታ ሃገር ሱሙዩ ኣብ ዝተባህለ ዞባ ጠፊኦም ከም ዘለው ይሕበር። ሓደ ካብቶም ዝተቐትሉ ቖልዑት ወዲ 5ተ ዓመት ከም ዝነበረን ካብ መጻኢ ሂወቱ ከም ዝተኾልፈን፡ ወለዱ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ኣብታ ሃገር፤ ኣካላት ናይ 'ኣልቢኖ' ንጥንቁልናን ስራይን ፍቱን እዩ ዝብል እምነት ስለዘሎ፡ ኣብ ልዕሊ እዞም ወገናት መጥቃዕቲ ብቐጻሊ ከም ዝፍጸም ጸብጻባት የመልክቱ። ኣልቢኖ ብብዝሒ ኣብ ታንዛኒያ ከም ዝረኣን፡ ካብ 1,400 ታንዛናውያን እቲ ሓደ ሰብ 'ኣልቢኖ' ከምዝኾነን ወግዓውያን ጸብጻባት'ታ ሃገር የመልክቱ። ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ግን፤ ካብ 20,000 ሽሕ ሓደ ሰብ ጥራይ እዩ ብ 'ኣልቢኒዝም' ዝጽሎ። ተጣበቕቲ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ድኽነት ነዚ ነገር ከምዘጋደዶን፡ ንገለ ክፋል ኣካላት ናይ 'ኣልቢኖ' ቆሪጽካ ኣብ ዕዳጋ ምስ ወረደ ብብዙሕ ገንዘብ ከም ዝሸየጥን ይዛረቡ። ኣብ ታንዛንያን ጎረባብቲ ሃገራትን፡ ሓያለ ሰባት ክፍሊ ኣካላት ንመስዋእቲ ምቕራብ ሃብትን ጽቡቕ ዕድልን ከም ዘምጽእ ይኣምኑ። እዞም 'ኣልቢኖ' ዝበሃሉ ሰባት፡ ኣካሎምን ጨጉሮምን ጻዕዳ እዩ። እዚ ድማ፤ ቆርበት፣ ጨጉርን ዓይንን፡ ብሕጽረት 'ሜላኒን' ሕብሪ ከይሃለዎም ምስዝተርፍ ዝፍጠር 'ጀነቲካዊ' ኩነታት እዩ።","len":2178}
{"id":"news-46670020","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46670020","title":"ያኒክስ ፓላስ፡ ኣብ ዓለም ኣብ ጉግል ብበዝሒ ዝተኣለሸ ድራማ","summary":"ፍቕርን ፅልእን ዘለዎ፣ ሕነ ምፍዳይን ምምራዝን ከምኡ'ውን መቕተልቲ ዝረአዮ'ዩ። ህጻናት እንትቕተሉ'ውን የርእይ፤ ግን ድማ ተኸታታሊ ድራማ ቴሌቭዥን።","text":"ቀንዲ ተዋሳኢት እቲ ድራማ ዊ ይንጉላ እዚ ታሪኽ ያኒክስ ፓላስ ኣብ ቻይና ዝተሰርሐ ድራማ ኾይኑ፡ ኣብ 2018 ኣብ ጉግል ብበዝሒ ካብ ዝተኣለሹ ተኸታታሊ ድራማ ቴሌቭዥን ዓለም፡ ቁፅሪ ሓደ ኾይኑ። እዚ ዝኸውን ዘሎ ግን፡ ጉግል ኣብ ቻይና ዕፁው ኮይኑ እንተሎ እዩ። እቲ ናይ መአለሺ መሳርሒ ከም ዘርእዮ፤ እቲ ድራማ ብበዝሒ ዝተደለየ ኣብ ሲንጋፑር፡ ማሊዥያ፡ ብሩኒን ሆንግ ኮንግን ኣብ ዝኣመሰላ ሃገራት ኤዥያ እዩ። ኣብ ውሸጢ ቻይና'ውን እንተኾነ ከምኡ ብበዝሒ ሰባት ከም ዝኣለሽዎ ምፍላጥ ተኻኢሉ። እዚ ድራማ ቅድሚ ናብ ዕዳጋ ዓለም ቅልቅል ምባሉ፡ ክሳብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ፡ 'ኢቂ' ኣብ ዝተብሃለ ፊልሚታት ዘርኢ ናይ ቻይና መርበብ ገፅ፤ ካብ 15 ቢልዮን ግዜ ንላዕሊ ብተደጋጋሚ ተራእዩ። ከምኡ ድማ፡ ን39 መዓልታት ዝኣክል ኣብ ድረ ገጽ ቀዳማይ ኮይኑ ተራእዩ። 70 ክፋል ዘለዎ እዚ ድራማ፡ ኣብ 1700ታት 'ያንዢ ፓላስ' ኣብ ዝተብሃለ ቤተ መንግስቲ ቻይና ኣብ መንጎ ኣንሽቲ እቲ ንጉስ፡ ስልጣን ንምዕታር ዝግበር ንሕንሕ ዘርኢ እዩ። ኣብቲ ድራማ ቀንዲ ተዋሳኢት ኮይና እትሰርሕ፡ ጓል ድኻ ቤተሰብ ኮይና ቀስ ብቐስ ናብቲ ዝለዓለ ደረጃ ወፂኣ በቲ ንጉስ ክትፍቶን ክትክበርን ዝኸኣለት እያ። ሃን ኣብ ዝበሃሉ ዓሌት ዝነበረ ስርወ መንግስቲ፡ ብሕታዊት ንንግስና ዝበቕዓት ሰበይቲ ካብ ካልኦት ደቂ ኣንስትዮ ቻይና ብተፃራሪ፤ ጅግናን ልዑል ዓርሰ ምትእምማን ዘርአየት እያ ኣብቲ ድራማ። ኣብ ራድዮን ቴሌቭዥንን ቻይና ዝቃልሑ ድራማታትን ፊልሚታትን፡ ፈለማ በ'ቅድመ-ምርመራ' ክሓልፉ ዘለዎም እንትኸውን፡ እዚ ድራማ ግን፡ ኣቐዲሙ ኣብ ናይ ኦንላይን መርበብ ሓበሬታ እዩ ተቓሊሑ። ዓብይ መንደቕ ቻይና ኣብ ሓደጋ","len":2178}
{"id":"news-53579528","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53579528","title":"ህንዲ፡ \"ልዕሊ ፍርቂ ነበርቲ ሻውላት ሙምባይ ኮሮናቫይረስ ተረኺብዎም\"","summary":"ልዕሊ ፍርቂ ኣብ ሰለስተ ሻውላት ከተማ ሙምባይ ዝርከቡ ሰባት ኮሮናቫይረስ ከምዘለዎም ብመጽናዕቲ ተረጋጊጹ።","text":"ካብቲ ሻውላት ወጻኢ ግን 16 ሚእታዊት ጥራይ እዮም፡ ንመልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ተቓሊዖም። እቲ ውጽኢት ኣብ መጀመርታ ወርሒ ሓምለ ኣብቲ ሰብ ብጻዕቒ ዝነብረሉ ቦታታት፡ ኣብ 7000 ሰባት ብዝተገበረ መርመራ እዩ፡ ሓፈሻዊ ስእሊ መልከፍቲ ኮሮናቫይረስ ነበርቲ እቲ ከባቢ ክፍለጥ ተኻኢሉ። እታ 12.5 ሚልዮን ህዝቢ ዝቕመጣ ከተማ ሙምባይ፡ ክሳብ ትማሊ 28 ሓምለ 110 ሽሕ ነበርቲ ብኮሮናቫይረስ ክልከፉ እንከለዉ፡ ሞት 6,187 ሰባት ድማ ኣመዝጊባ ኣላ። እቲ ብምምሕዳር እታ ከተማ ኣብተን ሻውላት ዝተኻየደ ዳህሳስን መጽናዕትን፡ 57 ሚእታዊት ካብቶም ኣብ ሻውላት ቸምቡር፤ ማቱንጋን ዳሂሳርን ዝነብሩ፡ ብኮሮናቫይረስ ምልካፎም ከምዝተረጋገጸ ይሕብር። ኣብዘን ኣብ ምዕራብ፡ ምብራቕን ማእከላይን ሸነኻት ከተማ ሙምባይ ዝርከባ ሰለስተ ሻውላት፡ ኣስታት 1.5 ሚልዮን ህዝቢ እዩ ዝቕመጥ። ነቲ መጽናዕቲ ካብ ዘካየዱ ተመራመርቲ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ እቲ ውጽኢት፡ እዚ ሕማም ኣብታ ድሮ ኣዝያ ተጠቂዓ ኣላ ክትባሃል ዝጸንሐት ከተማ ሙምባይ፡ መጠን መልክፍቲ ልዕሊ እቲ ተገሚቱ ዝጸነሐ ሱር ሰዲዱ ከምዘሎ ዘርኢ ምዃኑ ሓቢሮም። እቶም ተመራመርቲ እቲ ዝተገበረ መጽናዕቲ ስታስቲካዊ ቅኑዕነት ዘለዎን ወካልን ምዃኑ እዮም ዝጠቕሱ። ሓደ ካብቶም ነዚ መጽናዕቲ ዘካየዱ ዶክተር ኡላስ ካልትሁር ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ “እዘን ዝመረጽናየን ሰለስተ ቦታታት ኣቐዲመን ልዑል መጠን መልከፍቲ ኣመዝጊበን ዝጽንሓ እየን፡ እቲ መጽናዕቲ ድማ ኣብዘን ሻውላትን ኣብ መዳውብተንን፡ ከምኡ’ውን ሰብ ብጻዕቒ ኣብ ዘይነብሮ ቦታታት ኢና ኣካይድናዮ፡ ኣብዘን ሻውላት ዝረኽብናዮ ውጽኢት ድማ ዘሰንብድ እዩ”ኢሉ።","len":2181}
{"id":"news-44064420","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44064420","title":"ምስጋና ፍቱሓት ማእሰርቲ ሰሜን ኮርያ ንፈጣርን ትራምፕን","summary":"ትማሊ ካብ ቤት ማእሰርቲ ሰሜን ኮርያ ዝተፈትሑ ሰለስተ ኣሜሪካዉያን ናጽነቶም ክረኽቡ ንዝገበሩዎም ፕረዚደንት ሃገሮም ዶናልድ ትራምፕን ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ማይክ ፖምፒዮን ኣመስጊኖም።","text":"ሎም መዓልቲ ድማ ኣብ ከባቢ ዋሽንግተን ኣብ ዝርከብ መዕርፎ ሓይሊ ኣየር ኣንድሪዉስ ብፕረዝደንት ትራምፕ ኣቀባብላ ክግበረሎም'ዩ። እዚ ንትልሚ ምርኻብ መራሕቲ ሃገራት ኣሜሪካን ሰሜን ኮርያን ጽቡቕ መገዲ ዝኸፍት'ዩ ክብል ድማ መግለጺ ቤተ መንግስቲ ኣሜሪካ ሓቢሩ። ትራምፕ ምስ መራሒ ሰሜን ኮርያ ዝራኸበሉ ግዜ ኣብ ዉሽጢ ሰለስተ መዓልቲ ዕላዊ ከምዝኸዉን ተዛሪቡ ኣሎ። ሰለስቲኦም እሱራት ሰሜን ኮርያ ዝነበሩ ኣሜሪካዉያን ብሓባር ኣብ ዝሃቡዎ መግለጺ \"ናብ ገዛና ክንምለስ ንዝገበሩና ፕረዚደንት ትራምፕ፣ ሚኒስትር ጉዳይ ወጻኢ ማይክ ፖምፒዮን ህዝቢ ኣሜሪካን ነመስግን\" ኢሎም። \"ናብ'ዚ ክንምለስ ንዝገበረና ፈጣርን፣ ብጸሎቶም ንዝሓገዙና ስድራናን መሓዙትናን'ዉን ነመስግን\" ኢሎም። እዞም ብምንቅስቓስ ኣንጻር መንግስቲ ተኸሲሶም ኣብ ናይ ጉልበት ስራሕ ዝስርሐሉ መዕቖቢ ተኣሲሮም ዝጸንሑ'ዮም። ሚኒስትር ጉዳይ ወጻኢ ኣሜሪካ ማይክ ፖምፒዮ ዝርዝር ኣኼባ ትራምፕን ኪም ጆንግ ኣንን ንምዝታይ ሰሜን ኮርያ ኣብ ዘምረሐሉ እዋን'ዮም ድማ ተፈቲሖም። \"ኪም ንክፍትሑ ስለዝፈቐደልናን ይንእድ\" ክብል ትራምፕ ርእይትኡ ሂቡ። ኪም ጆንግ ኣን ብወገኑ እቶም ሰለስተ እሱራት ብይቕረታ ክፍትሑ ብወገን ኣሜሪካ ዝቐረበሉ ሕቶ ከምዝተቐበለን፡ ምስ ትራምፕ ዝህልዎ ኣኼባ ኣብ ቐጠና ኮርያ ዘሎ ኩነታት ኣብ ምምሕያሽ ሓደ ስጉሚ ንቕድሚት ዝኽየደሉ ከምዝኸዉንን ተዛሪቡ። ሓደ ካብቶም እሱራት ኣብ 2015 ዝተኣሰረ እንትኾን፡ እቶም ዝተረፉ ክልተ ንሓደ ዓመት'ዮም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ጸኒሖም። ብሰሜን ኮርያ ዝቐረበሎም ክሲ ድማ ፖለቲካዉን ሰብኣዊ መሰላት ዝግህስን'ዩ ተባሂሉ ክኹነን ጸኒሑ።","len":2183}
{"id":"news-50931845","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50931845","title":"ናይጀርያ፡ ዳዕሽ 'ንዝጨዎዮም ክርስትያን ሰይፉ'","summary":"ኣብ ናይጀርያ፡ ጉጅለ ዳዕሽ ጨውዩ ሒዝዎም ንዝጸንሐ 11 ክርስትያን ከምዝሰየፎም ብምግላጽ፡ ነዚ ዘርእይ ተንቐሳቓሲ ስእሊ ዘርጊሑ።","text":"እዚ ጉጅለ ነዚ ስጉምቲ ዝወሰደ፡ ንቕትለት መራሒኦም ዝነበረ ኣቡበከር ኣል-ባቕዳዲ ሕነ ንምፍዳይ ከምዝኾነ ኣመልኪቱ። መራሒ ዕጡቕ ጉጅለ ዳዕሽ ኣቡበከር ኣል-ባቕዳዲ፡ ኣብ ወርሒ ሕዳር ኣመሪካ ኣብ ዘካየደቶ ወተሃደራዊ ስሪሒት ኣብ ሶርያ ምሟቱ ይዝከር። ብዛዕባ መንነት እቶም ግዳያት ዝርዝራዊ ሓበሬታ የለን። እንተኾነ ግን፡ ኩሉም ደቂ-ተባዕትዮ ኮይኖም፤ ዝሓለፈ ሰሙን እዮም ኣብ ከባቢ ሰሜናዊ ምብራቕ ክፍለሃገር ቦርኖ ተታሒዞም። እቲ ብዳዕሽ ዝተዘርገሐ ቪድዮ 56 ካልኢት ኮይኑ፡ እቲ ጉጅለ ብዝውንኖ ማዕከን ዜና 'ዓማቕ' እዩ ተዘርጊሑ። ፕረዚደንት ናይጀርያ መሓመዱ ቡሃሪ፡ ነቲ ቕትለት ብትሪ ድሕሪ ምኹናን፡ ንናይጀርያውያን ብሃይማኖታዊ ምኽንያት ከይፈላለዩ ኣተሓሳሲቡ። እቲ ፕረዚደንት፡ እዞም እስላማዊ ጥሩፋት ንእምነት ኣስላም ከምዘይውክሉን፡ ኣብ መንጎ ኣስላምን ክርስትያንን ምክፍፋል ንምፍጣር ዝጽዕሩ ዘለው ግበረ-ሽበራውያን ቦታ ክወሃቦም ከምዘይብሉ ኣዘኻኺሩ። እቶም ግዳያት ኣብ ዘይተፈልጠ ቃልዕ ቦታ ከምዝተቐትሉን፤ ሓደ ካብቶም ግዳያት ብጥይት ክቕተል እንከሎ፤ ነቶም ዝተረፉ ኣብ መሬት ኣውዲቖም ከምዝሓረድዎም እቲ ዝወጸኣ ተንቐሳቓሲ ስእሊ የመልክት። ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ናይጀርያ ዝንቐሳቐን ግብረ-ሽበራዊ ጉጅለ ቦኮ-ሓራም፡ ካብ 2016 ምስ ዳዕሽ ተሓባቢሩ ከምዝሰርሕ ሓቢሩ ነይሩ። እዚ ጉጅለ፡ ኣብ 2014 ኣብ ሰሜናዊ ናይጀርያ ኣብ እተርከብ ከተማ ቺቦክ 276 ተመሃሮ ካብ መደቀሲአን ድሕሪ ምጭዋዩ፡ ስም ናይ'ቲ ሽበራዊ ጉጅለ ክፍለጥ ክኢሉ። እዚ ግበረ-ሽበራዊ ጉጅለ፡ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ቡርኪናፋሶ፤ ካመሩን፤ ቻድ፤ ኒጀር ከምኡ'ውን ማሊ ይነጥፍ።","len":2185}
{"id":"news-53936845","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53936845","title":"ህንዲ፡ 53 ሰባት ጥራይ ዘለዎ ብሄር ብኮሮናቫይረስ ኣብ ስግኣት ወዲቑ","summary":"ኣብ እኩባት ደሴታት ኣንዳማንስ ህንዲ: ዝነብር ብሄር ግሬት ኣንዳማኒዝ ብለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ስግኣት ወዲቑ።","text":"ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ 10 ኣባላት እቲ ናይ ምጽናት ሓደጋ ኣንጸላልይዎ ዘሎ ብሄር ብኮሮናቫይረስ ከም ዝተለኽፉ ሓደ በዓል መዚ ጥዕና ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እቶም ኣብተን ርሑቕ ደሴታት ዝነብሩ 4 ሰባት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ከም ዝተለኽፉ ክረጋገጽ ከሎ፡ እቶም ኣብ ከተማ ዝቕመጡ ሽዱሽተ ሰባት ግና ቅድሚ ሓደ ወርሒ እዮም ተለኺፎም። እዞም ብግሬት ኣንዳማኒዝ ዝፍለጡ ህዝቢ፡ ቁጽሮም ከባቢ 50 ኮይኑ፡ መብዛሕትኦም ኣብ ሓንቲ ደሴት እዮም ዝነብሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሰብ ሞያ ጥዕና ናብታ፡ እቶም ህዝቢ ዝቕመጡላ ደሴት ብምኻድ፡ ንኹሎም ነበርቲ ኣብ ዝገበርዎ መርመራ፡ እቲ ናይ ፈለማ በቲ ቫይረስ ዝተለኽፈ ኣባል እቲ ብሄር ረኺቦም። ክልተ ካብቶም ኮቪድ-19 ሓሚሞም ዘለው ኣባላት እቲ ብሄር ኣብ ሆስፒታል ክድቅሱ እንከለው፡ እቶም ዝተረፉ ክልተ ግና ኣብ መወሸቢ ማእከላት ኣለው። ላዕለዋይ በዓል ሞያ ሕክምና ዶክተር ኣቪጂት ሮይ ንበቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ከተማ ክነብሩ ዝጸንሑ ካልኦት ሽዱሽተ ኣባላት እቲ ብሄር ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ በቲ ቫይረስ ከም ዝተለኽፉ ተዛሪቡ። ኣብዚ እዋን ኩሎም ሓውዮም እዮም። ብዙሓት ኣባላት ግሬት ኣንዳማኒዝ፡ ኣብ መንጎ ወደብ በሌርን ዝተገለለ ደሴቶምን ከም ዝንቀሳቐሱን፡ ኣብ ምንቅስቓሳቶም ተለኺፎም ክኾኑ ከም ዝኽእሉን ዶክተር ሮይ ሓቢሩ። እቲ ለበዳ ናብ ካልኦት ኣብተን ደሴታት ዝነብሩ፡ ኣብ ምጽናት ዝርከቡ ብሄራት ከይላባዕ ቀዳምነት ተዋሂቡ ይስርሃሉ ምሕላው'ውን ገሊጹ። ኣብ ደሴታት ኣንዳማንስ ሓሙሽተ ናይ ምጽናት ሓደጋ ኣንጸላልይዎም ዝርከብ ህዝብታት - ጃራዋስ፡ ኖርዝ ሰንቲነሊዝ፡ ግሬት ኣንዳማኒዝ፡ ኦንግ ከምኡውን ሾምፐን - ይነብሩ።","len":2185}
{"id":"news-53644564","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53644564","title":"ፌስቡክን ትዊተርን ኣብ ልዕሊ ትራምፕ ክልከላ ገይረን","summary":"ፌስቡክን ትዊተርን ኣብ ገጻት ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕን ወፍሪ መረጽኡን ክልከላ ገይሮም፡፡","text":"ፌስቡክ ነቲ \"ህጻናት ኮሮናቫይረስ ናይ ምምካት ተፈጥሮኣዊ ተክእሎ ኣለዎም\" ዝብል ቪድዮ ፕረዚደንት ትራምፕ ዝደምሰሶ እንትኾን ትዊተር ብወገኑ ትመሳሳሊ ትሕዝቶ ዘለዎ ጽሑፍ ካብቲ ወፍሪ ምረጹኒ ዘካይደሉ ገጽ ክሳብ ዝእለ ካሊእ ጽሑፍ ከይልጥፍ ከምዝኸልከሎ ገሊጹ፡፡ እቶም ትካላት ኣብ ጉዳይ ኮሮናቫይረስ ዝተጋገየ ሓበሬታ ብምሃቡ እዮም ነቲ ስጉምቲ ወሲዶምሉ። ትካል ጥዕና ኣመሪካ ህጻናት ኮሮናቫይረስ ናይ ምክልኻል ተፈጥኣዊ ዓቕሚ ከምዘይብሎም እዩ ዝገልጽ። ወሃቢ ቃል ፌስቡክ \"እቲ ቪድዮ ዝተወሰኑ ክፋላት ሕብረተሰብ ኮሮናቫይረስ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ኣልዎም ዝብል ምስ ሕጊ ኣብ ዙርያ ኮሮናቫይረስ ክሓልፉ ዘይብሎም ሓበሬታታት እቲ ትካል ዝጻረር ናይ ሓሶት ሓበሬታ ዝሓዘ እዩ\" ኢሉ። ፌስቡክ ኣብ ልዕሊ ገጽ ፕረዚደንት ትራምፕ ስጉምቲ እንትወስድ ናይ መጀመርያ ኣይኮነን። እቲ ኣብቲ ዶናልድ ትራምፕ ወፍሪ መረጻ ዘካይደሉ ገጽ ተለጢፉ ዝነበረ ጽሑፍ ድማ ጸኒሑ ተኣልዩ እዩ። ብተመሳሳሊ ምኽንያት፡ ትዊተር ናይ ወዲ ፕረዚደንት ትራምፕ ገጽ ብጊዝያዊነት ከምዝዓጸዎ ኣፍሊጡ ነይሩ እዩ። ፕረዚደንት ትራምፕ ብቴሌፎን ተሓጊዙ ኣብ ቴሌቪዥን ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት \"ህጻናት ኮሮናቫይረስ ናይ ምክልኻል ተፈጥሮኣዊ ዓቕሚ ስለዘለዎም ናብ ቤት ትምህርቲ ክምለሱ ኣልዎም\" ኢሉ ነይሩ። ህጻናት በቲ ቫይረስ ናይ ምሕማም ዕድሎም አዐርዩ ዝነኣሰ ከምዝኾነ መጽናዕቲታት ይሕብሩ፤ ይኩን'ምበር ኮሮናቫይረስ ክሕዞምን ነቲ ቫይረስ ከተሓላልፉን ይኽእሉ እዮም። ዛጊድ ኣብ ዝተካየደ በቲ ቫይረስ ሓሚሞም ሆስፒታል ካብ ዝኣተው 55 ሽሕ ሰባት፡ 0.8 ምኢታዊት ጥራሕ እዮም ትሕቲ 19 ዕድመ ዘለዎም።","len":2190}
{"id":"news-46049709","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46049709","title":"ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ሱዳንን ኤርትራን ይመሓየሽ ከም ዘሎ ተገሊጹ","summary":"ኤርትራን ሱዳንን ነቲ ኣብዘን ዝሓለፋ ሒደት ዓመታት ሓርፊፉ ዝጸንሐ ዝምድነአን ከመሓይሻ ምዃነን ማዕከናት ዜና ሱዳን ሓቢረን።","text":"ቤት ምኽሪ ሚኒስተራት ዞባዊ ውድብ ኢጋድ፡ ብሮቡዕ ኣብ ዝገበሮ ስሩዕ ኣኼባ፡ ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ናብ ንቡር ከም ዝተመልሰ ዝጠቅስ ኣጀንዳ ናይቲ ቤት ምኽሪ፡ ከም ዝበጽሖ ሱዳን ትሪቡን ዝተባህለ ማዕከን ዜና ጠቒሱ። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ዓመት ክልቲአን ሃገራት ንሓድሕደን ክዋናጀላን ምጽንሐንን፡ ክሳብ ዶባት ምዕጻው ከም ዝበጽሓን ይዝከር። እንተኾነ ግን፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ፡ ገዛኢ ሰልፊ ሃገራዊ ጉባኤ ሱዳን ምስ ኤርትራ ዘለዎ ዝምድና ናብ ንቡር ክምለስ ከም ዝደሊ ገሊጹ ነይሩ። ጸሓፊ ናይቲ ሰልፊ ኣብ ሃገራዊ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ ናብ ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ካርቱም ብምዃድ ምሕዝነቱ ከም ዝገለጸ ይዝከር። ሱዳን፡ ኤርትራ ንተቓወምታ ብምድጋፍን ኣብ ልዕሊኣ መጥቃዕቲ ከተካይድ ትዳሎ ኣላ ብምባልን፡ ኣሽሓት ወታሃደራታ ናብ ዶባት ክልቲአን ሃገራት ኣጸጊዓ ነይራ'ያ። ኤርትራ ብወገና፡ ሱዳን ምስ ኢትዮጵያን ቐጠርን ብምስምማዕ ኣንጻራ ተጻባኢ ፓሊሲታት ትኽተል ኣላ ክትብል ከሲሳ ምንባራ ይፍለጥ። ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝነበረ ዝምድና ክሽሕክር ዝጀመረ ኣብ 2014 ሱዳንን ኢትዮጵያን ወታሃደራዊ ናይ ምክልኻል ውዕል ድሕሪ ምኽታመን'ዩ። ኣብቲ እዋን'ቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ \"ኣይሰላም ኣይኲናት\" ኩነታት ብምንባረን፡ እቲ ስምምዕ ንኤርትራ ከየቖጠዓ ኣይተርፍን ተባሂሉ ይግለጽ። እዚ ናይ ሕጂ ምዕባለ ብመንጎኝነት ዞባውያን ኣካላት ዝተሳለጠ ኮይኮነ ከም ዘይተርፍ'ውን ጸብጻባት ኣሚቶም። እዘን መዳውብቲ ሃገራት ኣብ 1994 ዲፕሎማስያዊ ርክበን ድሕሪ ምብታኽ፡ ኣብ 2000 ብመንጎኝነት ቐጠር ዝምድንአን ናቡር ብምምላስ ዶባተን ክኸፍታ ከም ዝተሰማምዓ ይዝከር።","len":2191}
{"id":"news-53019269","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53019269","title":"ኮቪድ-19፡ ኣብ ብራዚል ኮሮናቫይረስ ዝፈጥሮ ዘሎ ነቃዕ እናሓደረ ይገፍሕ ኣሎ","summary":"ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ብራዚል፤ መንግስቲ እታ ሃገር ኣብ ምቁጽጻርን ምክልኻልን ኮቪድ-19 ሸለልትነት ኣርእዩ ብምባል ሕርቃኖም ንምግላጽ ኣብ ገማግም ባሕሪ ሪዮ ኮፖካባና 100 መቃብራት ብምስራሕ ነቶም ብኮቪድ 19 ዝሞቱ ልዕሊ 40 ሽሕ ብራዚላውያን ይዝክሩ ኣለዉ።","text":"እንተኾነ እዞም ነዚ ናይ ዝኽሪ መደብ ዘዳለዉ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፤ ደገፍቲ ፕረዚደንት ጃየር ቦለሶናሮ ነቲ ንዝኽሪ ዝተተኸለ መስቀል ስለዝመሓውዎ ቁጠዐ ከምዝፈጠረሎም ይሕብሩ። ፕረዚደንት ብራዚል፤ ቅድሚ ዝኾነ ነገር ቁጠባ እታ ሃገር ቀዳምነት ከምዝህቦ ብምሕባር ህዝቢ ብራዚል ናብ ዕጽዋ ከምዘይትኣቱ ብምሕባሩ ኣብታ ሃገር ምግምማዕ ፈጢሩ ይርከብ። ብራዚል ኣብዚ እዋን ብደረጃ ዓለም ብብዝሒ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ብብዝሒ ሞት ድማ ኣብ ሳልሳይ ደረጃ እያ ትስራዕ። ኣብ ብራዚል ብሓሙስ ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ሰባት ልዕሊ 40 ክበጽሕ እንከሎ፡ ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ናይ ዝተለኸፉ ከኣ ናብ 800 ሽሕ ክብ ኢሉ። እዞም ኣብ ገማግም ባሕሪ ሪዮ ኮፖካባና ብተጣበቅቲ ሰብኣዊ መሰላት ዝተሰርሑ 100 መቃብራት ኣብ ፊት ሓደ መስሕብ በጻሕቲ ሃገር ዝኾነ ቦታ እዩ ተሃኒጹ። ሓደ ካብቶም ኣወሃሃድቲ ዝኾነ ኣንቶንዮ ካርሎስ ኮስታ ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ ቃለ መሕተት “እዚ ኣብ ብራዚል ዘጋጥም ዘሎ ነገር እዚ ፕረዚደንትና ዋላ ኣይተሰቆሮን ዘሎ” ኢሉ። ብምስዓብ “ኣብዛ ሃገር ኣሽሓት ሰባት ይሞቱ ኣለዉ፡ማእለያ ዘይብለን ስድራቤታት ድማ ኣብ ሓዘን ተሸሚመን ኣለዋ፤ መጠን ሽቕለት ኣልቦነት ድማ ካብ ዕለት ናብ ዕለት ይውስኽ ኣሎ፡ እዚ’ውን ዝርኣዮ ዘሎ ኣይመስለንን” ክብል ገሊጹ። ካርሎስ ኮስታ ነቲ ንሱን ጉጅልኡን ዝወሰድዎ ተበግሰሶ ደገፍቲ እቲ ፕረዚደንት የባጭውሉ ከምዘለዉ ይዛረብ። “ሰብ ግዜ ዝኾኑ እዩ ዝስመዖም ዘሎ፡ ከምዝመስልኒ ባህሪ ናይቲ ፕረዚደንት እዮም ዘራብሕዎ ዘለዉ፡ ኣዝዩ ዘሕዝን እዩ፤ ባጨኦም ህይወት ሰብ የኽፍለና ኣሎ” ይብል ኣንቶንዮ ካርሎስ ኮስታ።","len":2191}
{"id":"news-48452455","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48452455","title":"ኣዲስ ኣበባ፡ \"ሕጋዊ ሽፋን ዝተጠቐመ መንግስታዊ ወራር መሬት ኾይኑ ረኺበዮ ኣለኹ\"","summary":"ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ድሕሪ ክልተ ሰሙን ብኣሽሓት ዝቑጸሩ 'ዘይሕጋዊ ኣባይቲ' ከም ዘፍርስ ምስ ገለጸ፡ ቤት ምኽሪ 'ባለ ኣደራ ኣዲስ ኣበባ' ነቲ ምንቅስቓስ ኾኒኑ።","text":"ልዕሊ 30ሽሕ መራሕቲ ስድራ ዝነብሩሎም ኣባይቲ ከመይን መዓስን'ዮም ተሃኒጾም ዝብል ኣብ ምግሃድ፡ ኣመሓደርቲ እታ ከተማ ዝነበሩ ብእዋኑ ሓላፍነቶም ከም ዘይፈጸሙን፤ ንህዝቢ መረዳእታ ከይተውሃበ ምፍራስ፡ ዜጋታት ካብ ሰላማዊ መነባብሮኦም ዘመዛብልን ሕቶ ዘልዕልን'ዩ ኢሉ። እቲ ቤት ምኽሪ፡ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡\"ብምርጫ ክስዓር'የ\" ኣብ ውሽጢ ዝብል ስግኣት ዘሎ ግዚያዊ ምምሕዳር ምኻኑ ኣብ ግምት ብምእታው፡ እዚ ምንቅስቓስ \"ሕጋዊ ሽፋን ዝተጠቐመ መንግስታዊ ወራር መሬት ኮይኑ ረኺበዮ ኣለኹ\" ኢሉ። እቲ ቤት ምኽሪ፡ ኣብታ ከተማ ዘይሕጋዊ ምስፍሕፋሕ ክህሉ የብሉን ኢሉ'ዃ እንተኣመነ፡ ነበርቲ መንበሪ ናይ ምርካብ ድልየቶም ክማላእ ኣለዎ ብዝብል፡ እቶም ኣባይቲ ዝፈርስሉ እዋን ክረምቲ ስለ ዝኾነ ተቐባልነት የብሉን ክብል ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ። \"እዚ ግዚያዊ ምምሕዳር ከም ዝብሎ፡ እቶም ኣባይቲ ዘይሕጋውያን እዮም'ኳ እንተተብሃለ፡ ዓመት ሙሉእ ጸኒሕኻ ኣብ ክረምቲ ከፍርስ'የ ምባል ሰብኣውነትን ሓላፍነትን ዝጎደሎ ኣፈጻጽማ ኾይኑ ረኺበዮ ኣለኹ\" ኡሉ። ምምሕዳር እታ ከተማ ንዘላቕን ግዚኣውን መፍትሒ ኣንፈት ብዘይምሃቡ፡ ዜጋታት ተመዛቢሎም ናብ ግዳም ክወጽኡ ዝገብር'ዩ ክብል'ውን ኣተሓሳሲቡ። ሕገ መንግስቲ'ታ ሃገር ኮነ ዝፈረመቶም ዓለማዊ ሕግጋት ክኽበሩ ከም ዘለዎም ብምግላጽ፡ ኣባይቲ ቅድሚ ምፍራሶም ዜጋታት መዕቖቢ ናይ ምርካብ መሰሎም ክኽበርን፣ ምምሕዳር እታ ከተማ ሓደሽቲ ዘይሕጋዊ ኣባይቲ ከይስርሑ ኣቐዲሙ ክከላከልን ኣለዎ ዝብሉ ሓሳባት ኣአንፊቱ'ሎ። እዞም ምኽረ ሓሳባት ተግባራዊ እንተዘይኮይኖም ግን ናብ ሰላማዊ ምንቅስቐስ ከም ዝኣቱ ኣፍሊጡ።","len":2192}
{"id":"news-47146928","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47146928","title":"ኢትዮጵያ፡ መርዓውን ዓርኪ-ርእሱን ኣብ ሕጽኖት ብዝተፈንጀሮም ቦምባ ተቐቲሎም","summary":"ሓደ መርዓውን ዓርኪ-ርእሱን ኣብ ሕጽኖት እንከሎ ብዝተፈንጀሮም ናይ ኢድ ቦምባ ከም ዝተቐትሉ ሰብመዚ እቲ ከባቢ ንቢቢሲ ሓቢሮም።","text":"ናይ ኢድ ቦምባ እቲ ወዲ 25 ዓመት ዝኸነ መርዓዊ መሓመድ ሓሰን መሓመድ ምስ ዓርኪ-ርእሱ ዝኾነ ወዲ 24 ዓመት ቦጋለ ሰብስቤ ኣበራ ኮይኖም ነታ ናይ ኢድ ቦምባ ክተናኽፍዋ እንከለዉ'ያ ተባሪዓቶም። እዚ ኣብ መወዳእታ ናይቲ ዝሓለፈ ሰሙን ዘጋጠመ ሓደጋ ኣብ ክልል ኣምሓራ፡ ደቡብ ወሎ ዞን፡ ድርቦች ተባሂሉ ዝጽዋዕ ከባቢ'ዩ ኣጋጢሙ። ስነስርዓት ቀብሮም ድማ ብሰኑይ ተፈጺሙ። እቲ ዘይሕጋዊ ቦምባ ናይቲ መርዓዊ ምዃኑ ምክትል ኣዛዚ ፓሊስ ወረዳ ቦረና፡ ኮማንደር ንጋቱ ታመነ ንቢቢሲ ገሊጹ። ገለ ሰብመዚን ደቂ ዓድን፡ ኣብቲ ን\"ጫጉላ\" (ሕጽኖት) ተባሂሉ ኣብ ቀጽሪ መንበሪ ቤተሰብ ናይቲ መርዓዊ ዝስራሕ ግዝያዊ ኣጉዶ እናሃለዉ እቲ ቦምባ ከም ዝተባረዖም'ኳ እንተ ተዛረቡ፡ ፓሊስ ግን እቲ ኩነታት ድሕሪ ሕጽኖቶም'ዩ ኣጋጢሙ ኢሉ። መርዓት ኣብቲ እዋን ኣብ ናይ ቤተሰብ ናይ ቡን ስነስርዓት ክትሕወስ ካብቲ ናይ ሕጽኖት ኣጉዶ ወጺኣ ብምጽንሓ ካብቲ ሓደጋ ክተርፍ ኪኢላ። ብመሰረት ነበርቲ እቲ ከባቢ ንቢቢሲ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ኣብቲ ከባቢ ኣብ ከም መርዓን መልቀስን ዝበሉ ማሕበራዊ ኣጋጣሚታት ብረት ምትኳስ ልሙድ ተርእዩ እዩ። እዚ ድማ ብሕጊ ክልኩል ምዃኑ ኮማንደር ንጋቱ ሓቢሩ። ገለ ካብቲ ነበርቲ ዝሕዝዎ ብረታት ድማ ዘይሕጋዊ ምዃኑ'ውን እቶም ሰብመዚ ጠቒሶም። ምዝውዋር ዘይሕጋዊ ብረት ኣብ ኢትዮጵያ ዓቢ ጸገም ኮይኑ ከም ዘሎን፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ኮነ፡ ናብታ ሃገር ብዘይሕጋዊ መንገዲ ክኣቱ ዝተሓዝ ዘሎ ዝተፈላለየ ዓይነት ኣጽዋር እናዛየደ ክምጽእ ጸኒሑ'ሎ። እዚ ድማ፡ ነቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ሓድሕዳዊ ግጭታትን ዘይምርግጋእን መሊሱ ክጋደድ ዝገብር ዓቢ ስግኣት ፈጢሩ'ሎ።","len":2192}
{"id":"news-48836499","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48836499","title":"ኣብ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኬንያ ተሓቢኡ እንግሊዝ ክበጽሕ ዝፈተነ ውልቀ-ሰብ","summary":"ኣብ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኬንያ ብደገ ተሓቢኡ ከጓዓዝ ከም ዝፈተነ ዝጥርጠር ውልቀ-ሰብ፡ ሰራሕተኛ ማዕርፎ ነፈርቲ ኬንያ ከይኮነ ከም ዘይተርፍ ሓደ በዓል ስልጣን እታ ሃገር ተዛሪቡ።","text":"እቲ ዝበረደ ኣካል ናይቲ ሰብ ዝወደቐሉ ቦታ እቲ ሰብ፡ ካብ ናይ ቅድሚት መዕረፊ ጎማ ነፋሪት ከም ዝወደቐ ክኸውን ከም ዝኽእል ይግመት። እቲ ሰብ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት'ዩ ኣብቲ ኣደቡብ-ምዕራብ ከተማ ለንደን ኣብ ሓደ ጀርዲን ተረኺቡ። ሓደ ናይ ዓይኒ ምስክር፡ እቲ ሰብ [ኣብ ናይ ቅድሚት ጎማ ነፋሪት ተሓቢኡ ዝጓዓዝ ዝነበረ] ኣብ መረባ ጎረቤቱ ከም ዝወደቐ ተዛሪቡ። እቲ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ ሰብ፡ 'ጅው' ዝብል ድምጺ ምስ ሰምዐ፡ ብመስኮት ናብ ታሕቲ ምስተቐልቀለ፡ ዝወደቐ ኣካል ሰብን \"ንመንደቕ ናይቲ ጀርዲን ዝሸፈነ ደምን\" ከም ዝረኣየ ሓቢሩ። \"ሽዑ ናብ ደገ ወጺአ፤ ጎረቤተይ'ውን መጺኡ ምስረኣየ ብፍርሒ ኣንቀጥቂጡ\" ኢሉ። እቲ ሞይቱ ዝተረኸበ ውልቀሰብ ካብታ ተሓቢኡላ ዝነበረ ነፋሪት ከም ዝወደቐ ይእመን ፖሊስ ምርመራታት ከም ዝካየድ ብምግላጽ፡ ኣማውትኡ ግን ጥርጣረ ክፍጠር ዝገብር ከም ዘይኮነ ኣረዲኡ። መገዲ ኣየር ኬንያ ብወገኑ፡ ኣብታ ነፋሪት ተፍትሽ ከም ዝተኻየደን ዝበጽሐ ጉድኣት ከም ዘይረኸበን ኣፍሊጡ። ናይ ቅድሚት ጎማ ኣብ ዝጥርነፈሉ ኣካል'ታ ነፋሪት፡ ሻንጣ፣ ማይን መግብን ሽዑ ምስ ዓለበት ተረኺቡ'ዩ። ወሃቢ ቓል መገዲ ኣየር ኬንያ ከም ዝበሎ፡ እቲ 6,840 ኪሎ ሜትሮ ርሕቀት ከባቢ 8 ሰዓትን 50 ደቒቓን ይወስድ። እቲ ውልቀ-ሰብ ህይወቱ ብምሕላፉ ብሸም እቲ መገዲ ኣየር ዝተሰምዖም ሓዘን ገሊጹ። \"መገዲ ኣየር ኬንያ ምስ ዝምልከቶም ኣብ ናይሮቢን ለንደንን ዘለዉ ሓለፍቲ ብምዃን ኣብቲ ጉዳይ ምርመራ የካይድ ኣሎ\" ኢሉ። ኣካል ናይቲ ሰብ ኣብ ክላፋም ኣብ ዘሎ ጀርዲን ተረኺቡ ናብ እንግሊዝ መዕርፎ ነፈርቲ ሂትሮው ኣብ ዝግበር በረራ ከምዚ ዓይነት ሓደጋ ከጋጥም ንመጀመርታ ግዜ ኣይኮነን።","len":2195}
{"id":"news-44967617","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44967617","title":"ደሃይ 41: ዓብዱራሒም ዓብዱልዓዚዝ ካብ ዓመጽ ሓረስቶት ባሌ ክሳብ ቃልሲ ንፍትሒ ህዝቢ ቻድ","summary":"ዓብዱራሒም ዓብዱልዓዚዝ እበሃል። ኣብ ዞባ ባሌ ከተማ ድሬ'የ ተወሊደ ዓብየ። ኣብ ሃረር ንነዊሕ እዋን ተቐሚጠ'የ። ኣብ እዋን ንጉሳዊ ስርዓት እየ ሃዲመ ወጺአ።","text":"ኣብቲ ሽዑ እዋን ኣብ ባሌ ከቢድ ኵናት ነይሩ። ብዙሕ ንብረት ዓንዩ፣ ሰባት ሞይቶም፣ ብዙሓት ድማ ካብ መረበቶም ተመዛቢሎም። ሽዑ ቆልዓ 12 ዓመት'የ ነይረ። ኮይኑ ግና ነቲ ስርዓት ንምቅላስ ኣነ'ዉን ኣብቲ ዝነበረ ወፍሪ ዘሚተ። ኣብዚ ግዘ ናብ ከባቢታት ባሌ፣ ሃረር፣ ወለጋን ኣዲስ ኣበባን ተዘዋዊረ። ካብ ሃገር ወጻኢ ድማ ኣብ ሶማልያን ሱዳንን ስልጠናታት ቃልሲ ወሲደ። ቻድ-ሊቢያ-ኔዘርላንድ ካብ ሱዳን ናብ ቻድ'የ ከይደ። ተሰዲደ ኣብ ቻድ ኣብ ዝነበርኹሉ እዋን መንግስቲ ሊቢያ ኡራ ዝበሃሉ ኣህዛብ ቻድ ይዉጽዕ ስለዝነበረ፡ ነዚ ብምቅዋም ተመሊሰ ናብ ቃልሲ ኣትየ። ኣብ እዋን ቃልሲ ብመንግስቲ ሊቢያ ተማሪኸ። ኣብ ሊቢያ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ኣብ ጸልማት ጉድጓድ ተኣሲረ። ኣዝዩ ከቢድን መሪርን ግዘ እየ ኣሕሊፈ። ምስተፈታሕኹ ድሕሪ ብዙሕ ጻዕሪ ናብ ኣዉሮጳ፡ ኔዘርላንድስ ከይደ። ሕጂ ኣብ ናይሜጋን ዝተብሃለት ከተማ ሆላንድ እየ ዝነብር። ህዝቢ እዛ ሃገር ፈታዊ ስራሕ'ዩ። ኣብ ኔዘርላንድስ ካብ ዝዝዉተርን ዝፍቶን መግቢ ካብ ድንሽን ካሮትን ዝስራሕ \"ኢስታንፖት\" ዝተብሃለ ባህላዊ መግቢ'የ ዝፈቱ። ኣብዚ \"ዋል ኣብ ዝተብሃለ ከባቢ ምዝዋር ይፈቱ። እዚ ናይ ወደብ ከባቢ እንትኾን ሰባት ካብ መርከብ እንትወርዱ፣ መራኽብ ባሕሪ ድማ ብርሕቐት ምርኣይ የሐጉሰኒ። ናብዚ ሃገር ምምጽአይ ናይ ኣእምሮ ዕረፍቲ ሂቡኒ'ዩ። ኾይኑ ግና ብሕታዉነት ከቢድ'ዩ። ሰባት ኣብ ሓደ ከባቢ ይነብሩ እምበር ነንሓድሕዶም ኣይላለዩን። ኣብቲ ዝነብረሉ ከተማ ዝርከብ \"ላይ\" ዝተብሃለ ቦታ ኣዝዩ ልሙዕ'ዩ። ናብዚ ሃገር ምስ መጻእኹ ምልማድ ኣብዩኒ ዝነበረ፡ ዕርቃኖም ዝኸዱ ሰባት እንትርእይ ዝፈጥረለይ ዝነበረ ድንጋጸ'ዩ።","len":2199}
{"id":"56817373","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/56817373","title":"ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ጫድን ሶማሊያን ዘሎ ቅልውላው ዝምልከት ክዝቲ'ዩ","summary":"ቤት ምኽሪ ጸጥራን ሰላምን ሕብረት ኣፍሪቃ ሎሚ መዓልቲ: ኣብ ቀረባ ኣብ ጫድን ሶማሊያን ኣጋጢሙ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላው ንምፍታሕ ክዝቲ'ዩ።","text":"ወሃቢ ቃል ኣቦ መንበር እቲ ሕብረት: ኢባ ካሎንዶ ኣብ ዝሃቦ ሓጺር መግለጺ፡ እቲ ሕብረት ኣብዛ ኣህጉር ዘለው ግጭታትን ቅልውላዋትን ንምክልኻል፣ ንምምሕዳርን ንምፍታሕን ዝተዋህቦ ተልእኾ ኣብ ግምት ብምእታው እቲ ኣኼባ ከም ዝካየድ ሓቢሩ። ፕሬዝደንት ጫድ ዝነበረ እድሪስ ዴቢ ብሰሉስ ወተሃደራቱ ምስ ዕጡቓት የካይዱዎ ኣብ ዝነበረ ውግእ ምስ ተቐትለ፡ ሰራዊት እታ ሃገር ወዱ ሌተናል ጀነራል መሓማት እድሪስ ዴቢ ስልጣን ክሕዝ'ኳ እንተሾሞ፡ ተቓወምቲ ሰልፊታት እታ ሃገር ግን ተቓዊሞሞ። ጫድ፡ ነቲ ኣብ ኣፍሪቃ ኣንጻር እስላማውያን ዕጡቓት ዝግበር ዓለምለኻዊ ቃልሲ ኣገዳሲት ሃገር ተባሂላ ትውሰድ። እዚ ወዲ 37 ዓመት መንእሰይ ኣብዚ እዋን 15 ኣባላት ዘለውዎ ቤት ምኽሪ ወተሃደራዊ ስግግር ሒዙ ንዝቕጽሉ 18 ኣዋርሕ ኣብ ስልጣን ክጸንሕ'ዩ። ብኻልእ ወገን፡ ኣብ ቀረባ እዋናት ብምኽንያት መረጻ ሕገ መንግስታዊ ቅልውላው ዘጋጠማ ሶማሊያ ፕሬዝደንታውን ፓርላማውን ምርጫታት ከየካየደት ተሪፋ'ያ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ፕሬዝደንት ሶማሊያ መሓመድ ዓብዱላሂ ፋርማጆ ስልጣኑ ንኽልተ ዓመት ከናውሕ ዘፍቅደሉ ውሳነ ከም ዘጽደቐ ይፍለጥ። ከም ኣመሪካን ብሪጣንያን ዝበላ ሓያላት ሃገራት ዓለም ሓዊሱ፡ ወድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ሕብረት ኤውሮጳን ሕብረት ኣፍሪቃን ነዚ ክኹንንኦ እንከለዋ፡ እዚ ንመላእ እቲ ዞባ ዝጸሉ ከቢድ ፖለቲካዊ ቅልውላው ከምጽኣላ ስለ ዝኽእል ብኣጋ ክትፈትሖ ኣተሓሳሲቦም። ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ኣብ ልዕሊ ቻርተር ዴሞክራስን ምሕደራን ጥሕሰት ዝፈጸማ ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ማዕቀብ ክድንግግ ይኽእል'ዩ። ከምዚ ዓይነት ስጉምታት ከኣ ካብ ኣባልነት ዝእግድ'ዩ።","len":2202}
{"id":"news-52308495","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52308495","title":"ኮሮናቫይረስ ቑጠባ ቻይና ኣብ ውሽጢ ዓሰርታት ዓመታት ንፈለማ እዋን ክድልጎ ገይሩ","summary":"ምኽንያት ምዕጻው ትካላት ንግድን ፋብሪካታትን ዝኾነ ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ቁጠባ ቻይና ኣብ ውሽጢ ዓሰርታት ዓመታት ክጎድል ገይሩ።","text":"እዚ ሎሚ ዓርቢ ዝወጽአ መረዳእታ ከም ዘመላኽቶ፡ ወናኒት ካልኣይ ዓብዪ ቁጠባ ዓለምና ዝኾነት ቻይና፡ ቁጠብኣ ናብ 6.8 ሚኢታዊት ምንካይ ኣርእዩ። እዚ ቻይና ዝለዓለ ዕብየት ምምዝጋብ ካብ ዝጀመረትሉ 1992 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ኣትሒዙ ዘጋጠመ ምጉዳል ከም ዝኾነ ተሓቢሩ። እዚ ኣብ መጀመርታ ሰለስተ ኣዋርሕ እዚ ዓመት [2020] ዝተርኣየ ምንካይ ቑጠባ እዛ ሃገር ኮይኑ'ሎ። \"እዚ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ኣዋርሕ ዝተርኣየ ምጉዳል፡ ኣብ ዘላቒ ቁጠባዊ እቶት፣ ኣብ ንኣሽቱ ኩባኒያታትን ሸቕሊ ኣልቦነትን ክንጸባረቕ ዝኽእል ጽልዋ ኣለዎ\" ኢሉ ክኢላ ስነ ቁጠባ ዩ ሱ። ኣብ ቻይና ጽልዋ ዝፈጠረ ኮሮናቫይረስ ንኻልኦት ሃገራት'ውን ዓብዪ ስግኣት ቁጠባዊ ምንጋዕ ምዃኑ ይንገር። ዝሓለፈ ዓመት ቑጠባ ቻይና ምዕሩይ ዝኾነ ዕብየት እንተርኢ ኣብ ፈላማይ ርብዒ ዓመት ብ6.4 ሚኢታዊት ዓብዪ ነይሩ፤ እዚ እዋን ብምኽንያት ንግዳዊ ውጥጥ ምስ ኣሜሪካ ዝነበራ ምልውዋጥ ንግዲ ተዓጽዩ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓሰርተ ዓመታት፡ ዓመታዊ ማእከላይ ዕብየት ቻይና 9 ሚኢታዊት ዝጽጋዕ ነይሩ። ትማሊ ዓለምለኻዊ ትካል ገንዘብ [ኣይኤምኤፍ]፡ ኣብ 60 ዓመት ንፈለማ እዋን ኣብዚ ዓመት ኣብ ኤዥያ ዝምዝገብ ዕብየት ባዶ እዩ ክብል ኣተንቢሁ'ዩ። በዚ ምኽንያት ዓለምለኻዊ ቑጠባዊ \"ዝኸፍአ ዝሕታለ\" ከጋጥሞ ይኽእል ክብል ኣጠንቂቑ። ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምቁጽጻር ብዝተወሰዱ ስጉምታት ዕጽዋን ምቁራጽ ምንቅስቓሳትን ንጥፈታት ንግድን ካልኦት ስራሕትን ከምኡ'ውን መገዲታት ኣየር፣ ፋብሪካታት፣ ድኳናትን ሬስቶራንታትን ከም ዝተጸለው እንትገልጽ፡ ብፍላይ ዓውዲ ኣገልግሎት ኤዥያ ናብ ንቡር ኣብ ምምላስ ከቢድ ፈተና ክገጥሞ'ዩ ኢሉ።","len":2203}
{"id":"53917356","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53917356","title":"ቀብሪ ስሙይ ዓብዪ ዓዲ ግራዝማች ሓድሽ ኑሩሑሴን ብወተሃደራዊ ዓጀባ ተፈጺሙ","summary":"ቀብሪ ናይቶም ኣብ ትግራይ ስሙይ ዝኾኑ ዓብዪ ዓዲ ግራዝማች ሓድሽ ኑሩሑሴን፡ ሎሚ ኣብ ትውልዲ ዓዶም ከተማ ሽረ እንዳስላሰ ብወተሃደራዊ ዓጀባ ተሰንዩ ተፈጺሙ።","text":"ግራዝማች ሓድሽ ኑሩሑሴን፡ ኣብ ፖለቲካን ማሕበራውን ጉዳያት ንጡፍ ተሳትፎ ብምግባር እዮም ዝፍለጡ። ኣብ ስርዓት ሃጸይ ሃይለስላሴ፡ ፍሉጥ ናይ መጓዓዝያ ትካል ናይ ዝነበረ \"ሓጂ ዓብዱ\" ኣካያዲ ስራሕ ኮይኖም ዘገልገሉ'ዮም። ኣብቲ ግዜ እቲ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ሕቡኣት ፖለቲካዊ ውድባት ይሳተፉ ከምዝነበሩ ዝዝረበሎም ግራዝማች ሓድሽ ንሩሑሴን፡ ቀንዲ መሓዛን መቓልስትን ኣቦ ቃልሲ ህወሓት ተገይሩ ናይ ዝውሰድ ስውእ ተጋዳላይ ስሑል [ገሰሰው ኣየለ] ምንባሮም ይፍለጥ። ብፍላይ ህዝቢ ትግራይ ብስርዓት ሃጸይ ሃይለስላሰ ዝበጽሕዎ ዝነበሩ ጭቖናታት መፍትሒ ንምንዳይ ክሳብ ናብ ኤርትራ ከይዶም ምስ መራሒ ጀብሃ ነበር እድሪስ ዓዋተ ዘትዮም ምንባሮም ናይ ታሪኽ ዛንትኦም የረድእ። ግራዝማች ሓድሽ ኑሩሑሴን ግራዝማች ሓድሽ፡ ድሕሪ ውድቀት ደርግ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ ጉዳያት ብፍላይ ኣብ ምጥያሽ ትካላት ትእምት፣ ማሕበር ልምዓት ትግራይን ማሕበር ባህሊ ትግራይን ናይ ባዕሎም እጃም ዘበርከቱ ምንባሮም መቕርባቶም ይገልጹ። ኣገልግሎት ኣቋሪጹ ዝነበረ ማዕርፎ ነፈርቲ ሜጀር ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ ዳግማይ ተኸፊቱ ኣገልግሎት ንኽህብ ዘይተሓለለ ጻዕሪ ዝገበሩ እቶም ዓብዪ ዓዲ፡ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ኣቢሎም ናብርኦም ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ትውልዲ ዓዶም ሽረ እንዳስላሰ ቀይሮም። ኣብ 1926፡ ጥቓ ሽረ እንዳስላሰ ኣብ እትርከብ ጣብያ ዓዲ ሓኖ ዝተወልዱ ግራዝማች ሓድሽ ኑሩሑሴን፡ ትማሊ ሰሉስ ኣብ መበል 86 ዓመቶም ካብዚ ዓለም ብሞት ተፈልዮም። ስነ ስርዓት ቀብሮም ብናይ ትግራይ ፍሉይ ሓይሊ ኣባላትን ዓበይቲ ዓዲ ሽረ እንዳስላሰን ተሰንዩ ሎሚ ኣብ ትውልዲ ዓዶም ሽረ እንዳስላሰ ተፈጺሙ'ሎ።","len":2203}
{"id":"news-53902213","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53902213","title":"መርሲ ባጉማ፡ ኣብ ጎኒ 'ዝጠመየ ውላዳ' ሞይታ ዝተረኽበት ስደተኛ ኣደ","summary":"ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ኣብ ስኮትላንድ ከተማ ግሳስጎው ሓንቲ ኣደ ኣብ ጎኒ ብጥሜት ዝሳቐ ወዳ ሞይታ ከምዝተረኽበት ተሓቢሩ።","text":"እዛ መርሲ ባጉማ ዝተባህለት ኣደ መበቆላ ኡጋንዳዊት ኮይና ዝሓለፈ ቀዳም ወዳ ክበኪ ዝሰምዑ ሰባት እዮም ኣብ ገዝኣ ሞይታ ረኺቦምዋ። እቲ ቖልዓ ወዲ ሓደ ዓመት ኮይኑ፡ ብስእነት ዝብላዕ መግቢ ማሲኑ ከምዝተረኽበን ፖሊስ መርመራ ከምዝጀመሩን ተገሊጹ። ኣፈኛ ፖሊስ ከምዝሓበሮ፡ ሞት መርሲ ባጉማ ገና ሚስጢራዊ ከምዘሎ ገሊጹ። ንስደተኛታት ዝሕግዝ ትካል ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ መርሲ ዕቑባ ሓቲታ ኣብ ክቱር ድኽነት ትነብር ከምዝነበረት ሓቢሩ። ንሳ፡ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ናይ ምስራሕ መሰላ ምስ ወደቐ ካብ ስርሓ ከምዝተባረረት እቲ ትካል ጠቒሱ። ወዳ ኣብ ጎኒ ሬሳ ኣዲኡ ኮይኑ ክበክን \"ንሓያሎ መዓልታት ብጥሜት ክሳቐን\" ከምዝጸንሐ ዳረክተር እቲ ትካል ሓቢራ። እቲ ቖልዓ ኣብዚ እዋን ኣብ ደሓን ኩነታት ከምዘሎን ምስ ኣብኡ ይነብር ከምዘሎን ተገሊጹ። ኣዝዩ ዘሕዝን ኩነታት እቲ ንስደተኛታት ዝሕግዝ ግበረ-ሰናይ ትካል፡ መርሲ፡ ቅድሚ ሓያሎ ሰሙናት ንወዳን ነብሳን ክተናቢ ገንዘብ ከምዘይብላ ሓቢራቶም ከምዝነበረት ገሊጹ። ኣፈኛ ውሽጣዊ ጉዳያት ብሪጣንያ፡ እዚ ዝሕዝን ኩነታት ከምዝኾነ ድሕሪ ምግላጽ ንስድራ-ቤተ መርሲ ጽንዓት ይሃብኩም ኢላ። ብምቕጻል፡ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ንውሕስነት ዕቑባ ሓተትቲ ብዕቱብ ከምዝከታተሎን፡ ንጉዳይ መርሲ ምሉእ መርመራ ከምዝግበርን ኣፍሊጡ። ንስደተኛታት ዝሕግዝ ትካል ከምዝሓበሮ፡ ሞት መርሲ ባጉማ ካብቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ግላስጎው ካብ ዝተፈጸሙ ዘሕዝን ፍጻመታት ሓደ እዩ ክብል ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰነ፡ ሓደ ስደተኛ ን 6 ሰባት ብኻራ ምስ ወግኦም ብፖሊስ ተቐቲሉ። ኣብ ወርሒ ግንቦት ድማ፡ ወዲ 30 ዓመት ሲርያዊ ስደተኛ ኣብ መደቐሲ ሞይቱ ተረኺቡ።","len":2205}
{"id":"53372780","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53372780","title":"ኣመሪካ፡ ቻይና ኣብ ደቡባዊ ባሕሪ ቻይና እትገብሮ ናይ 'ምህዳድ ተግባራት' ደው ከተብሎ ጸዊዓ","summary":"ቻይና፡ ኣብ ደቡባዊ ባሕሪ ቻይና እትኽተሎ ዘላ መናውራታት \"ፍጹም ሕጋዊ ከም ዘይኮነ\" ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ማይክ ፖምፒዮ ሓቢሩ።","text":"ንሱ፡ ቻይና ኣብተን ኣከራኸርቲ ደሴታት እትገብሮ ናይ \"ምህዳድ ጎስጓስ\" ጌጋ ከም ዝኾነ ንጹር ክኸውን ኣለዎ ኢሉ። ቻይና ብወገና፡ ኣመሪካ \"ኮነ ኢላ ነቲ ዘሎ ክውንነትን ዓለምለኻዊ ሕግን ትጠዋውዮ\" ኣላ ክትብል ትኸሳ። ቻናይ፡ ኣብቲ ኣኸራኻሪ ቦታ መዓርፎ ነፈርቲ ክትሃንጽን ክተዕልብን ምስ ጀመረት ንብዙሓት ጎረባብቲ ሃገራት ኣቆጢዐ'ያ። ፊሊፒንስ፣ ታይዋን፣ ማሌዥያ፣ ቬትናምን ብሩናይን ኣብ ደቡባዊ ባሕሪ ቻይና ንዝርከባ ደሴታት ናይ ይግባኣኒ ሕቶ ከምዘቕርባ ይፍለጥ። መራኽብን ነፈርቲን ኣመሪካ፡ ናብተን ቻይና ናይ ህንጻ ስርሓት ብምስልሳል ከም መዓስከራት እትጥቀመለን ዘላ ደሴታት እናተጸግዓ፡ ነገር ይጽሕትራ ምህላወን'ያ ቻይና ትኸስስ። ቻይና፡ ኣብ ምብራቓዊ ባሕሪ ተደኲነን ዝርከባ ደሴታት ናታ ምዃነን ብምግላጽ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽራ ክተእትወን እንከላ፡ ጃፓን፣ ፊሊፒንስን ቬትናምን በብወገነን እተን ደሴታት ከም ዝብጽሕአን ብምግላጽ ይካትዓ። ቻይና ነቲ ካብ ጎረባብታ ሃገራት ዝቐርበላ ሕቶታት ዕሽሽ ብምባል፡ ኣብተን ኣከራኸርቲ ደሴታት ወተሃደራዊ ንጥፈታታ እናኣሓየለቶ ክትመጽእ ጸኒሓ'ላ። እዚ ኣብ ደቡባዊ ባሕሪ ቻይና ኣብ ዘሎ ኣካታዒ ደሴታት፡ ኣብ ቀረባ እዋን ቻይናን ጐረባብቲ ሃገራትን ኣብ ወጥሪ ኣእቲይወን ይርከብ። ማያት ደቡባዊ ባሕሪ ቻይና ማእከል ዓለምለኻዊ መተሓላለፊ መስመር መራኽብ ከምኡ'ውን ማእለያ ዘይብሉ ዕቑር ነዳዲ ዘይቲ፣ ባህርያዊ ጋዝን ማዕድናትን ኣለዎ። ኣመሪካ፡ ንነዊሕ እዋን ነቲ ቻይና እትወስዶ ስጉምትታት ንቊጠባዊ፣ ፖለቲካውን ስታራቴጂካውን ረብሓታት እቲ ዞባ ዘርብሕ ኣይኮነን ብምባል ብቐጻሊ ክትኩንኖ ከም ዝጸንሐት ይፍለጥ።","len":2206}
{"id":"news-54430805","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54430805","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ሲንጋፖር ቖልዑ ንዝወልዱ መተባብዒ ክትህብ እያ","summary":"ሲንጋፖር መጠን ወሊድ ንምትብባዕ ኣብዚ እዋን ለበዳ ንዝወልዱ ስድራ፡ ንሓደ ጊዜ ጥራይ ዝወሃብ ገንዘብ ከምዘዳለወት ኣፍሊጣ።","text":"እታ ሃገር ነዚ ዝወሰነት ዜጋታት ብምኽንያት ፋይናንሳዊ ጸገምን ስእነት ስራሕን ስድራ ናይ ምምስራት ድልየቶም እናጎደለ ብምምጽኡ እዩ። ቖልዓ ንዝወልዱ ስድራ ዝወሃብ መጠን ገንዘብ ግን ዛጊት ኣይተፈልጠን። እዚ መተባብዒ ኣብ ልዕሊ'ቲ ቅድሚ ሕዚ ዝወሃብ ዝነበረ ተወሳኺ ከምዝኾነ ተፈሊጡ'ሎ። ሲንጋፖር ሓንቲ ካብተን ኣብ ዓለም ዝተሓተ መጠን ወሊድ ዝምዝገበለን ሃገራት'ያ። ነዚ ንምምሕያሽ ከኣ ንዓሰርተታት ዓመታት ክትሰርሕ ጸኒሓ ኣላ። ከም ኢንዶኒዥያን ፊሊፕንስን ዝኣመሰላ ጎረባብታ ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ዝደንገግኦም ኣዋጃት ዕጽዋ መጠን ጥንሲ ክዓቢ እንከሎ ኣብ ሲንጋፖር ግን ኣይወሰኸን። ብኣንጻሩ እታ ቀደሙ'ውን ዝተሓተ መጠን ወሊድ ዝምዝገበላ ዝነበረ ሲንጋፖር ኣብ ቁጽሪ ዝውለዱ ህጻናት ዝለዓለ ምንካይ ኣጋጢምዋ'ሎ። \"ቖልዓ ንክወልዱ መደብ ዝነበሮም ግን ብሰንኪ ለበዳ ኮቪድ ንኻልእ እዋን ዘሰጋገሩዎ ስድራ ቤታት ከምዘለው ሓበሬታ በጺሑና'ዩ\" ኢሉ ምክትል ቀዳማይ ምኒስተር ሲንጋፖር ሄንግ ስዊ ኬት። መጠን እቲ ቖልዓ ንዝወልዱ ስድራ ዝወሃብ ገንዘብ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ወግዓዊ ከምዝኸውን ሓቢሩ። እታ ሃገር ኣብዚ ሕዚ እዋን ሕጋዊ ንዝኾኑ ስድራ (ሰብ ሓዳር) ቖልዓ ኣብ ዝወልዱሉ እዋን ክሳብ 7 ሽሕን 330 ዶላር ዝግመት ንዋታዊ ሓገዛት ክትህብ ጸኒሓ እያ። ኣብ 2018 ዝተመዝገበ መረዳእታ ከምዘመልክቶ ቅድሚኡ ኣብ ዝነበሩ 8 ዓመታት፡ መጠን ወሊድ እታ ሃገር ኣዐርዩ ነክዩ ነይሩ። እቲ መጠን ወሊድ 1.14 ቖልዓ ንሓንቲ ሰበይቲ'ዩ ተመዝጊቡ። ብዙሓት ተመሳሳሊ ጸገም መጠን ወሊድ ዘጋጥመን ሃገራት ኤስያ ኣብዚ እዋን ኣዋጃት ዕጽዋ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ከይበጽሕ ስግኣት ኮይኑወን ኣሎ።","len":2210}
{"id":"news-50298936","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50298936","title":"ኣብ ልዕሊ ትራምፕ ንምስክርነት ዝተጸወዐት ኣምባሳደር እቲ ፕረዚደንት ከምዘፈራርሓ ገሊጻ","summary":"ኣብ ጉዳይ ትራምፕ ቃላ ምስክርነት ዝሃበት፡ ኣብ ዩክረይን ዝነበረት ኣምባሳደር ኣሜሪካ ሜሪ ዮቫኖቨች፡ ፕረዚደንት ትራምፕ ደዊሉ ብስቱር መንገዲ ከምዘፈራርሓ ተዛሪባ።","text":"ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ናብ ፕረዚደንት ዩክረይን ብምድዋል \"ንሳ ገለ ጸገም ኣለዋ\" ክብል ብዛዕበኣ ከም ዝተዛረበ ገሊጻ። ትራምፕ፡ ናብ መራሒ ዩክረይን ደዊሉ፡ ብዛዕባ'ቲ ኣብ ዝመጽእ ሃገራዊ ምርጫ ቀንዲ መወዳድርቱ ዝኾነ ጆ ባይደን መረዳእታ ክህቦ ሓቲቱ ብዝብል'ዩ ክሲ ዝቅርበሉ ዘሎ። ወዱ ንጆ ባይደን፡ ሃንተር ባይደን ኣብ ዩክረይን ነዳዲ ዘውጽእ ኩባንያ ኣለዎ። እዚ ከኣ ንኸሰስቲ ትራምፕ ምቹእ ኩነታት ክፈጥረሎም ኪኢሉ'ዩ። ቅድሚ ክልተ ወርሒ ናብ ፕረዚደንት ቮሎድሚር ዜለንስኪ ስልኪ ዝደወለ ትራምፕ ናታ ኣምባሳደር \"ሕማቕ ዜና\" ክብል ብዘረብኡ ተንኪፍዋ ነይሩ። ብዚ ምኽንያት ናብ ኮንግረስ ቀሪባ ቃል ምስክርነት ክትህብ ዝተዓደመት ኣምባሳደር ማሪ፡ እቲ ፕረዚደነት ዝተዛረቦ ዘረባ ኣጨኒቕዋ ምንባሩ ትዛረብ። \"እቲ ፕረዚደንት እንታይ ክብል ከምዝደለየ ኣይተረድኣንን። ዝበሎ ነገር ግን ኣጨኒቑኒ ነይሩ። ክሳብ ሎሚ'ውን የሕስበኒ\" ክትብል ነቲ ባይቶ ቃላ ሂባ። ሽዑ ኣብ ውድብ ሕቡራት ኣምባሳደር ኣሜሪካ ንዝነበረ ጎርድን ሶንድላንድ ሓሳባ'ኳ እንተካፈለቶ፡ ዝረብሕ መልሲ ከምዘይሃባ ኣዘኻኺራ። ደጋፊ ትራምፕ ምዃኑ ዝግለፍ ጎርደን 'ንትራምፕ ዝውድስ ሓሳብ ኣብ ትዊተር እንተጽሒፍኪ ይሓይሽ' ዝብል ማዕዳ ከምዝለገሰላ ድማ ሓቢራ። ካብ ሚንስተር ፍትሒ ዩክሬይን ከኣ 'ክጥንቀቕ' ከምዘለዋ ዝሕብር መልእክቲ በጺሕዋ ምንባሩ እትዛረብ እታ ኣምባሳደር፡ ጠበቓ ትራምፕ ዝኾነ ሩዲ ጁልያን ብወገኑ፡ ንዓኣ ዘናሽው ሓሳብ ሂቡ ምንባሩ ተዛሪባ። እዚ ድማ እቲ ኩነታት ዘስግእ ከም ዝኾነ ንኽትሓስብ ከምዝገበራ ትዛረብ። ኣምብሳደር ሜሪ ኣብ ዝሓለፈ ግንቦት'ያ ስርሓ ለቒቓ ናብ ኣሜሪካ ዝተመለሰት።","len":2211}
{"id":"news-52059636","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52059636","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ኣሜሪካ ቁጽሪ ግዳያት ኮሮናቫይረስ ካብ ቻይና ዛይዱ","summary":"ኣብ ኣሜሪካ ብዝሒ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ኣብ ካልኦት ሃገራት ካብ ዝተርኣየ ንላዕሊ ኮይኑ ምህላውን፡ ልዕሊ 85 ሽሕ ሰባት በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ከምዘለውን ተረጋጊጹ።","text":"ብመሰረት ሓድሽ ጸብጻብ ዩኒቨርሲቲ ጆንስ ሆፕኪንስ፡ ኣሜሪካ፡ ካብ ቻይናን ጥልያንን ንላዕሊ ቁጽሪ ግዳያት ኮሮናቫይረስ ኣመዝጊባ ከምዘላ ገሊጺ። ቻይና፡ 81782 ዝተለኽፉ ክትምዝግብ እንከላ፡ ናይ ዓዲ ጥልያን ድማ 81589 በጺሑ'ሎ። ኣብ ኣሜሪካ በዚ ቫይረስ ዝሞቱ ሰባት ግን ውሑዳት እዮም። ኣብ ቻይና 3291፣ ኣብ ጥልያን 8252 ሰባት ብኮሮናቫይረስ ከም ዝሞቱ ይፍለጥ። ኣብዚ ሰሙን፡ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣሜሪካ ክሳብ በዓል ፋሲካ [ማለት'ውን ኣብ ውሽጢ 18 መዓልታት] ነዚ ቫይረስ መሊኣ ክትቆጻጸሮ እያ ኢሉ ተስፋ ሂቡ ምንባሩ ይዝከር። እቲ ፕረዚደንት ብዛዕባ እዚ ሓድሽ ምዕባለ ትማሊ ድሕሪ ቐትሪ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ \"ነቲ እንገብሮ ዘለና መርመራ ዘርኢ መጠን እዩ\" ክብል ገሊጹዎ። ምኽትል ፕረዚደንት ማይክ ፔንስ ብወገኑ፡ ሕጂ እቲ መመርመሪ መሳርሒ ኣብ ኩለን ግዝኣታት ኣሜሪካ ከም ዝርከብ ብምግላጽ፡ ክሳብ ሕጂ ብሃገር ደረጃ ልዕሊ 552 ሽሕ መርመራ ከም ዝተኻየደ ሓቢሩ። ፕረዚደንት ትራምፕ ኣብ መግለጺኡ፡ \"ኣሜሪካውን ናብ ስርሖም ክኸዱ ኣለዎም፤ ሃገርና'ውን ናብ ንቡር ክትምለስ ኣለዋ። ሃገርና ኣብዚ ዝተሞርኮዘት ስለ ዝኾነት ኩሉ ቐልጢፉ ክኸውን ተስፋ እገብር\" ኢሉ። \"ነዚ ገለ ኽፋል ወይ'ውን በዚ ቫይረስ ኣዐርዩ ዘይተጠቕዐ ዝዓበየ ክፋል ሃገርና ክንወስድ ንኽእል። ብዙሓት ናብ ስራሕኹም ተመለሱ ክብል ከለኹ ብጌጋ ዝርድኡዎ ኣለው። ብዝተኽኣለኩም መጠን ርሕቀትኩም ክትሕልው፣ ኢድኩም ክትሕጸቡ፣ ናይ ኢድ ሰላምታ ደው ከተብሉን፡ ኩሎም እዚ ሕማም ንምክልኻል ዝተዛረብናሎም ክትትግብሩን ኢኹም\" ኢሉ። ተወሳኺ፡ ዝርዝር እዞም ጉዳያት ግን ኣብ ዝቕጽል ሰሙን ከም ዝህብ ሓቢሩ። ኣብ ኣሜሪካ እንታይ'ዩ ዘሎ?","len":2212}
{"id":"news-54824716","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54824716","title":"ደቁ ንትራምፕ 'ንኣቦና ዘይደገፉ' ንዝበሉዎም ኣባላት ሪፐብሊካን ነቒፎም","summary":"ክልተ ደቁ ንዶናልድ ትራምፕ ባላት ሪፐብሊካን ኣቦና ኣብ መረጻ ኣመሪካ ንክዕወት ዝገብሮ ቃልሲ ኣይደገፉን ብምባል ነቒፎም።","text":"ዓብዪ ወዱ ዶን ጁንየር እቲ ሰልፊ \"ድኹም እዩ\" ክብል እንደሎ ኤሪክ ድማ \"ከም ዕስለ ኣባጊዕ እንተኾይንም መረጽቲ ፍጹም ኣይርስዑዎን\" ኢሉ። ደቁ ንትራምፕ፡ ኣብ ልዕሊ ሰልፊ ሪፐብሊካን ነቐፌታ ከስምዑ ዝጀመሩ፡ ወላዲ ኣቡኦም ምስቲ ሰልፊ ኣብ ቅርሕንቲ ድሕሪ ምእታው እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ጆ ባይደን ኣብቲ መረጻ ዝዕወተሉ ዕድል ይሰፍሕ ኣሎ። ትራምፕ ዋላ'ውን መረዳእታ እንተዘይኣቕረበ፡ ኣብቲ መረጻ \"ምጥፍፋእ\" ተፈጺሙ እዩ እናበለ ብተደጋጋሚ ይኸስስ ኣሎ። በዚ ምኽንያት ክሲ ከም ዝምስርትን ናብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ከም ዝወስዶን ይዛረብ። ከም ሚት ሮምኒ ዝሉ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሪፐብሊካን ድማ ነዚ ዘረባ ኮኒኖምዎ ኣለው። ዝንባለ ፖለቲካ ዘለዎ ዶን ጁንየር ኣብ 2024 ንዝካየድ መረጻ ከይተረፈ ብገንኡ ነቒፉ ኣሎ። ንሱ ኣብ ትዊተር ከም ዝጽሓፎ፡ \"ኣብ 2024 ኣብ ፕሬዝደንታዊ መረጻ ክንሳተፍ ኢና ኢሎም ዝሓስቡ ኩሎም ኣባላት ሪፐብሊካን ዋላ ሓደ ስጉምቲ ዘይምውሳዶም ይገርም\" ኢሉ። ብተወሳኺ \"ሕጂ ንቓልሲ ድሉዋት ምዃኖም ከርእዩ ይኽእሉ ነይሮም። ግን ድማ ግዲ የብልኩምን፤ ትራምፕ ስዒሩ ክቃለሶ እዩ። ንሳቶም ድማ ከምቲ ዝለመዱዎ ኣማዕድዮም ክርእዩዎ እዮም\" ኢሉ። ማይክ ኮርኖቪች ዝተባህለ ተሓላቒ መሰላት ደቂ ተባዕትዮን ደጋፊ ትራምፕን ኣብ ትዊተር ኣብ ሕቡራት መንግስታት ወኪል ኣመረካ ንዝነበረ ዝነቅፍ ጽሑፍ ብምጽሓፉ እዩ ዶን ጁንየር ተቖጢዑ። ሪፐብሊካን ንዓሰርታት ዓመታት ድኹማት ስለ ዝኾኑ ጸጋማውያን ድላዮም ንክገብሩ ባይታ ኣጣጢሖም ብምባል ተዛሪቡ ኣሎ። ኤሪክ ድማ \"ሪፐብሊካን ኣበይ ኣለው\" ኢሉ። ብኻልእ ወገን ክልቲኦም ጽቡቕ ድጋፍ ገይሮም እዮም ንዝበሉዎም ሪፐብሊካን ንኢዶም ኣለው።","len":2212}
{"id":"news-46108115","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46108115","title":"'ናይ ንጉሆ ሰባት'፡ ትሑት ተቓላዕቲ መንሽሮ ጡብ'ዮም","summary":"ተመራመርቲ ዓዲ እንግሊዝ፡ ንጉሆ ትትስእ ጓል ኣንስተይቲ፡ ንመንሽሮ ጡብ ዘለዋ ተቓላዕነት ትሑት'ዩ ኢሎም።","text":"እዚ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ብሪስቶል ዝርከብ ጉጅለ፡ ድቃስ ንጥዕና ዘለዎ ረብሓ'ውን ክዝንጋዕ የብሉን ኢሉ። ኩሉ ሰብ፡ ናይ ነብሱ ሰዓት ዘለዎ እንትኾን፡ እዚ ሰብነትና ኣብ ውሽጢ 24 ሰዓታት ከመይ ክሰርሕ ከምዘለዎ ዝገንሕ'ዩ። እዚ ሰዓት፡ ካብ እንድቅሰሉ ጀሚሩ ክሳብ፡ ዝህልወና ስምዒታትን ጸገም ጥዕና ልብን ዝቆጻጸር'ዩ። እንተኾነ ግና፡ ናይ ኩሉ ሰብ ናይ ነብሲ ሰዓት ሓደ ዓይነት ሰዓት ኣይነግርን። ናይ ንጉሆ ሰባት፡ ካብ ድቃሶም እንክትስኡ ኣንጊሆም'ዩ፤ ቐትሪ ድማ ቶሎ ዝረፍዶም፣ ምሸት'ውን ቐልጢፎም ዝደኽሙ ዓይነት ሰባት'ዮም። ናይ ምሸት ሰባት ድማ፡ ንጉሆ ምትሳእ ዝዕቅቦም፣ ረፋድ ዚያዳ ኣፍረይቲ ኮይኖም፡ ቐልጢፎም ምድቃስ ዘይመርጹ'ዮም። ኣባል እቶም ጉጅለ ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ብሪስቶል፡ ዶክተር ርብቃ ሪችሞንድ፡ \"ኩነታትን ሰዓትን ድቃስ ክመሓየሽ ዝኽእል ብምዃኑ፡ በብግዝኡ ዝርከቡ ውጽኢታት መጽናዕቲ ጠቐምቲ'ዮም\" ትብል። \"ቅድም ኢሎም ዝካየዱ ዝነበሩ መጽናዕታት፡ ናይ ስራሕ ሽፍቲ ዘለዎ ጽልዋ ዘተኮሩ ነይሮም፤ እዚ ናይ ሕጂ ግና፡ ድቃስ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዘለዎ ጽልዋ ዝጠመተ'ዩ\"። ዕድመን ድሕረ ባይታ ስድራን፡ ንመንሽሮ ጡብ ምኽንያት'ዮም ካብ ሞንጎ ዝበሃሉ'ዮም። ብመሰረት ሓበሬታ መጽናዕቲ መንሽሮ ዓዲ ኢንግሊዝ፡ ኣስታት ርብዒ ሕማማት መንሽሮ ምክልኻል ዝከኣሉ'ዮም። ዶክተር ርብቃ ከምእትብሎ ድማ፡ እቶም ዝወጽኡ ውጽኢታት መጽናዕቲ ማእኸል ጌርካ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ግልጺ ዝኾነ ማዕዳ ዝልገሰሉ እዋን ገና'ዩ እየ ኣትብል። \"ሕጂ'ውን ናይ ምሸት ሰባት ዚያዳ እቶም ናይ ንጉሆ ሰባት፡ ብመንሽሮ ጡብ ዝጥቅዓሉ ምኽንያት ክንፍለጥ ይግባእ\" ትብል። እኹል ድቃስ እንታይ ረብሓ ኣለዎ?","len":2213}
{"id":"news-52017591","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52017591","title":"ምምሕዳር ከተማ ጎንደር፡ ብስም 'ፋኖ' ዝንቀሳቐስ ዕጡቕ ጉጅለ ገበን ይፍጽም ኣሎ ኢሉ","summary":"ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ከተማ ጎንደር ከቢድ ተኩሲ ተኸፊቱ ከምዝሓደረ ክዝረብ ቀንዩ እዩ። ቢቢሲ መበገሲ ናይቲ ተኹሲ ንምፍላጥ ተወሳኺ ሓበሬታ ክረክብ ግን ኣይከኣለን።","text":"እቲ ተኹሲ ግን ኣብ መንጎ 'ፋኖ' ተባሂሉ ዝፍለጥ ዕጡቕ ጉጅለን ኣብ መንጎ ወተሃደራት መንግስትን ከምዝኾነ ይዝረብ። ኣብቲ እዋን እንታይ ተፈጡሩ ከምዝነበረ ንምግላጽ፡ ምምሕዳር ከተማ ጎንደር ሎሚ መግለጺ ኣውጺኡ ኣሎ። እቲ መግለጺ፡ 'ዘይሕጋዊ' ክብል ዝጠቐሶ ብስም 'ፋኖ' ዝንቀሳቐስ ጉጅለ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ጸጥታ መጥቓዕቲ ድሕሪ ምፍጻሙ እቲ ተኹሲ ከምዘጋጠመ ኣብሪሁ። በቲ ዝተልዓለ ተኹሲ ድማ፡ ናይ ሰብ ህይወት ሓሊፉ ንብረት ድማ ዓንዩ እዩ ኢሉ። እቲ መገለጺ፡ ነቲ ተዓጢቑ ዝንቀሳቐሽ ክንፊ 'ፋኖ' ብርክት ዝበሉ ገበናት የይፍጽም ኣሎ ክብል ከሲሱ። ምምሕዳር ከተማ ጎንደር ዘውጸኦ መግለጺ፡ እዚ ዕጡቕ ጉጅለ ይፍጽሞም ኣሎ ንዝበሎም ገበናት'ውን ዘርዚሩ። ብዘይ ሕጋዊ መገዲ፡ ኣብ ከተማ ዕጥቂ ሒዙ ይንቀሳቐስ፤ ናብ ከተማ ይኣቱን ይወጽእን፤ ከምኡ ድማ ዓሌት እናቖጸረ፡ ናይ ውልቀ ሰባት ገዛውቲ ናብ ካምፕ ይቕይር፡ ሰባት ይቐትልን ይኣስርን፡ ገንዘብ ይእክብ፡ ናይ ከተማ መሬት ሓጺሩ ይሕዝ ክብል ነቲ ጉጅለ ከሲስዎ። እሱር ብዘይሕጋዊ መገዲ የፍትሕ፡ ካብ መደበር ፖሊስ ኣጽዋር ይዘምት ክብል'ውን ተሓታቲ ገይርዎ። እቲ ምምሕዳር፡ ኣባለት ናይዚ ጉጅለ ናብ ስሩዕ ህይወቶም ክምለሱ ኣብ መግለጺኡ ሓቲቱ። ገለ ኣባላት፡ ረቋሒ ዘማልኡ እንተኾይኖም፣ ናብ ሓይልታት ጸጥታ እቲ ክልል ክጽምበሩ፣ ናይ መስርሒ ቦታ ክረኽቡን ኣብ ሕርሻን ካልእ ናይ ኢንቨስትመንት ስራሕ ክዋፈሩን ከም ፍታሕ ኣቕሪቡ ። እቲ \"ዘይሕጋዊ\" ጉጀለ፡ በዚ ዘይስማማዕ እንተኾይኑ ግን መንግስቲ ስጉምቲ ከምዝወስድ እቲ ምምሕዳር ኣጠንቂቑ። እዚ ዕጡቕ ጉጅለ፡ ኣባላቱ ክሳብ መጋቢት 20\/2012 ንመንግስቲ ኢዶም ክህቡ ድማ ገደብ ግዘ ኣቕሚጡ።","len":2216}
{"id":"news-42822568","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42822568","title":"ኣብ ቆቦ ብዝተፈጠረ ዕግርግር ኣብ ልዕሊ ህይወት ሰብን ንብረትን ዕንወት ወሪዱ","summary":"ኣብታ ከተማ ትማሊ ኣጋምሸት እዩ ዕግርግር ተጀሚሩ። ህዝባውን መንግስታውን ትካላት ድማ ተባሪዖም።","text":"ቆቦ ኣብ ጥቓ ወልዲያ እትርከብ ከተማ እያ ሎሚ ረፋድ ድማ ኣብ ልዕሊ ኣብቲ ወረዳ ዘሎ ዘመናዊ ልምዓት ሕርሻ ሰባት ሓዊ ሮኲዖምሉ። ብሰንኪ'ዚ ብእሰራኤላውያን ክኢላታትን ቴከኖሎጂን ዝምራሕ 'ኪወ' ዘመናዊ ልምዓት ሕርሻ ኣብ ግራት ዝነበረ ምህርቲ ምሉእ ንምሉእ ከምዝዓነወ ሰብ ዋና እቲ ትካል ንቢቢሲ ገሊፆም። ኣብ ልዕሊ ብሆላንዳውያን ዝምራሕ ዘመናዊ ልምዓት ሕርሻ እውን ከቢድ ዕንወት ከም ዝበፀሐ መሰኻኽር ዓይን ተዛሪቦም። መናእሰይ ናብ 'ዘለቀ' ልምዓት ሕርሻ ብምኻድ ብርክት ዝበለ መሳርሒ ሕርሻ ከምዘባርዑ እውን እቶም መሰኻኽር ይገልፁ። ብተወሳኺ ኣብያተ ፅሕፈት ትምህርትን ውድብ ብኣዴንን እውን ብሓዊ ከምዝተቓጸሉ ተፈሊጡ'ሎ። ኣባይትን ትካላተን ደገፍቲ መንግስቲ እዮም ዝተባህሉ ውልቀ ሰባት እውን ተባሪዑ ኣሎ። ንቢቢሲ ቃሎም ዝሃቡ ሰባት ግና \"ተጋሩ ካብ ዓድና ይወፁኡልና!\" ይብሉ ምንባሮም ነጊሮሙና። እቶም ወሃብቲ ርእይቶ ብተወሳኺ፥ ኣብቲ ከባቢ ዕጡቓት ከምዘለዉን፡ ኮይኑ ግና ወላ ሓንቲ ስጉምቲ ከምዘይወሰዱን ብሰንኪ እዚ ድማ እዩ እቲ ዕንወት ገዲዱ ኢሎም። ነበርቲ እታ ከተማ፡ ንሓይልታት ፀጥታ፡ እቲ ኩነታት ባዕልና ክነህድኦ ኢና ከይትትንክፉዎም ከምዝበልዎም እውን ንምፍላጥ ተኻኢሉ'ሎ። ድሕሪ ቐትሪ ግን ህዝቢ እታ ከተማ ሰላም ረኺቡ ከምዝወዓለ እቶም መሰኻክር ይገልፁ። መናእሰይ ቆቦ ብሰንኪ ዝፈጠርዎ ዕግርግር ሰባት ምሟቶም ተሓቢሩ ኣሎ፡ ይኹን እምበር ገና መንነትን ቁፀሪ መወትቲን ብልክዕ ኣይተፈልጠን። ኣብዚ ጉዳይ መብርሂ ክህቡና ንምምሕዳር እቲ ወረዳ፣ ንቤት ፅሕፈት ጸጥታን ፖሊስን፣ ንቤት ፅሕፈት ርክብ እቲ ክልል ደጋጊምና ስልኪ ደዊልና ክንረኽቦም ኣይካኣልናን።","len":2217}
{"id":"news-47664054","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47664054","title":"መስመር ዓዲ-ዃላ - እንዳገርግስ ሓዲሽ ጽርግያ ይህነጽ ኣሎ","summary":"ካብ ዓዲ ዃላ ናብ እንዳገርግስ ዝወስድ ሓዲሽ ጽርግያ ብኩባንያ ብድሆ ሓፊሻዊ ህንጸት ይስራሕ ኣሎ።","text":"ማሽነሪ ኣብ ምስራሕ ሓዲሽ ጽርግያ እዚ ሓዲሽ ጽርግያ ካብ ዓዲ ዃላ ተበጊሱ ብማይመጨቓትን እንዳ ባሕሽን ኣቢሉ ናብ እግሪ ጽርግያ ዓዲ ኮቶዮ ዝሕወስ ምኻኑ ኣብ ሓዳስ ኤርትራ ቁጽሪ 170 ዝወጸ ዜና የረድእ። እዚ ሕጂ ዝስራሕ ዘሎ ጽርግያ 20 ሜትሮ ስፍሓት ዘለዎ ኮይኑ፡ 8.8 ኪሎሜትር ርሕቀት ዝሽፍን እዩ። ጽርግያ ዓዲኮቶዮ ተሪር ዓቐበትን ጸቢብን ብምኻኑ ንዓበይቲ መካይን ኣሸጋሪ ኮይኑ እዩ ጸኒሑ። እዚ መስመር እዚ ብመረብ ምስ ራማ ዘራኽብ ኮይኑ፡ ኣብ መፋርቕ ወርሒ መስከረም ናይ ዝሓለፈ ወርሒ ድሕሪ ምኽፋቱ፡ መወዳእታ ወርሒ ታሕሳስ ብወግዒ ከም ዝተዓጸወ ይዝከር። እዚ መስመር፡ ቅዲሚ ምጅማር ኵናት ኢትዮ ኤርትራ፡ ብመገዲ እንዳገርግስ- ክሳድዒቓ ኣቢሉ ናብ ራማ ዘራኽብ ምስ ምዃኑ ኣብ ንግዳዊ ርክባት ክልትአን ሃገራት ዓቢ ኣስተዋጽኦ ዝነበሮ መስመር እዩ። ሓደ ተቀማጢ ዓዲኳላ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል መሕተት፡ እዚ ጽርግያ እዚ፡ እቲ ካብ ኢትዮጵያ ናብ ርእሰ ከተማ ኣስመራ ዘራኽብ ዝሓጸረ መስመር ኮይኑ፡ ቅደሚ ኵናት ምጅማሩ ዓቢ ንግዳዊ ምንቅስቓስ ዝካየደሉ ዝነበረ መስመር እዩ። \"እዛ ንሓንሳብ ዝተኸፈተት ዶብ እኳ ነዚ ቦታ እንታይ ዓይነት ትንፋስ ዘሪኣትሉ ነይራ ህያው ምስክር'ዩ\" ኢሉ። እዚ ተቀማጣ ዓዲ ኳላ \"ግደ ሓቂ መስመር ክዳድ ዒቓ ብፍላይ ከባቢ ዓዲኮተዮ ዓበይቲ መካይን ክሓልፈኦ ዘሰክፍ መገዲ እዩ፡ ኣብ ርእሲ እቲ ጥውያዋይ ምኳኑ ጽበት'ውን ስለ ዘለዎ ከብድኻ ሓቒፍካ ኢኻ ትሓልፎ\" ኢሉ። ብምስዓብ \"በዚ ዝስራሕ ዘሎ ሓዲሽ ጽርግያ ነባሪ እዚ ከባቢ ሓጎሱ ወሰን የብሉን፡ መርኣያ ናይዚ'ዩ ከኣ ነዞም ኣብቲ ስራሕ ተዋፊሮም ዘለዉ ብማይን እኽልን ዘአንገዶም ዘሎ\" ኢሉ 'ዓዲ ዃላ ውዒለ እንክምለስ ራማ' ወዲ ዎንግ","len":2223}
{"id":"news-54336235","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54336235","title":"ኣብ ኢትዮጵያ ብውሕዱ 40 ሰበስልጣን ካብ መዝነቶም ከምዝወርዱ ተገይሩ","summary":"ኣብ ኢትዮጵያ፡ ብውሕዱ 40 ሰበስልጣን ክልል ቤኒሻንጉል-ጉሙዝ ካብ ስልጣኖም ከምዝወረዱ ገዛኢ ሰልፊ ብልጽግና ሓቢሩ። እቲ ስጉምቲ፡ ምስቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ገለ ከባቢታት እቲ ክልል ዝተፈጥረ ናይ ጸጥታ ኩነታት ዝተወስደ'ዩ።","text":"ናይ ብሄር ምትፍናን፡ ነቲ ሽልማት ኖበል ሰላም ዝተዓወተ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣጋጢምዎ ዘሎ ቀንዲ ብድሆ ምዃኑ ይግለጽ ብውሕዱ 10 ካብኣቶም መርመራ ይካየደሎም ከምዘሎ ዝገለጸ እቲ መግለጺ፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣይሃበን። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ 5 ወረዳታት ናይቲ ክልል፡ ብሰንኪ'ቲ ኣብቲ ከባቢ ብቐጻሊ ክረአ ዝጸንሐ ጎነጽ፡ ኣብ ትሕቲ ምሉእ ምቁጽጻር ሰራዊት እታ ሃገር ይመሓደሩ ከምዘለዉ ይፍለጥ። መንነቶም ብንጹር ዘይተፈልጠ ዕጡቓት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዘካየድዎ መጥቃዕትታት ጥራይ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ሲቪላውያን ክሞቱ እንከለዉ፡ ኣማኢት ድማ ተፈናቒሎም ኣለዉ። ኮሚሽን ሰባዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብቲ ዞባ ዝፍጸም ዘሎ ቅትለትን ምፍንቓልን ከምዘሻቐሎ ገሊጹ'ሎ። ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ፡ ኣብ ሰዓታት ወጋሕታ ኣብ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ 4 ደቂ-ኣንስትዮ ዝርከብኦም 15 ሰባት ተቐቲሎም። ኣብ መጀመርታ ናይዚ ወርሒ ኣብ ዝተፈጸመ ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ'ውን፡ 30 ሰባት ተቐቲሎም ነይሮም። እቲ ቁጽሪ ክሳብ 80 ክበጽሕ ከምዝኽእል ተጣበቕቲ ይዛረቡ። ዝበዝሑ ካብቶም ግዳያት ተወለድቲ ብሄረ ኣምሓራን ኣገውን ምዃኖም'ውን ጸብጻባት ይገልጹ። መንነት ናይቶም ዕጡቓት ክሳብ ሕጂ ብንጹር ኣይተፈልጠን። ብሰንበት፡ ሰበስልጣን ክልል ኣምሓራ፡ ነቲ ኩነታት ንምህዳእ ሰብመዚ ክልል ቤኒሻንጉል-ጉሙዝ እኹል ጻዕርታት ኣየካየዱን ክብሉ ከሲሶም ነይሮም። መንግስቲ ክልል ኣምሓራ \"ትዕግስቱ ይጽንቀቕ ኣሎ\" ክብል ኣፈኛ ክልል ኣምሓራ ተዛሪቡ ነይሩ። ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኣሻቓሊ ናይ ብሄር ምትፍናን፡ ነቲ ሽልማት ኖበል ሰላም ዝተዓወተ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣጋጢምዎ ዘሎ ቀንዲ ብድሆ ምዃኑ ይግለጽ።","len":2223}
{"id":"news-49379852","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49379852","title":"ኢትዮ-ቴክኖሎጂ፡ ዕውታት ውድድር ምህዞ-ቴክኖሎጂ ሎሚ መዓልቲ ክግለጽ'ዩ","summary":"ተዓወትቲ ሶልቭ ኣይቲ ኢኖቬሽን (Solve IT Inovation) ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ከካይዶ ዝጸንሐ ሃገራዊ ውድድር ምህዞ መናእሰይ፡ ሎሚ ድሕሪ ቐትሪ ወግዐዊ ክኸውን'ዩ።","text":"ምርምር ዘካይዱ መናእሰይ ኣካያዲ ስራሕ ኣይኮግ ላብስ (iCog Labs) ኣቶ ጌትነት ኣሰፋ፡ ኣብቲ ውድድር ዕድሚኦም ካብ 18-28 ዝኾኑ መናእሰይ ክሳተፉ ተገይሩ'ዩ ኢሉ። መሃዝቲ መናእሰይ ስርሖም ክፍለጥን ኣብ ተግባር ክውዕልን ስልጠና ክረኽቡ ብምግባር ውጽኢታውያን ክኾኑ ንምግባር ዝዓለመ ምኻኑ ኣቶ ጌትነት ይገልጽ። እዞም መናእሰይ ኣብ ካልኦአት ሃገራት ምስ ዝርከቡ ኣብ 'ኣርተፊሻል ኢንተለጀንስ' ከምኡ'ውን ቴክኖሎጂ ዝሰርሑ ትካላት ንምትእስሳር ከም ዝሕግዝ'ውን ኣብሪሁ። 63 ስራሕቲ ምህዞ ድማ ንውድድር ቐሪቦም። መብዛሕትኦም ተወዳደርቲ፡ ኣብ ትምህርቲ፣ ሆቴልን ቱሪዝምን፣ ጥዕና ክመኡ'ውን ሕርሻ ትኹረት ዝገቡ ስራሕቲ ከም ዘቕረቡ ኣቶ ጌትነት ተዛሪቡ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝተኻየደ ውድድር፡ ኤምባሲ ኣሜሪካን ኣይኮግ ላብስን ብሓባር ዘዳለውዎ ኮይኑ፡ ናይዚ ዓመት ውድድር ድማ ኤምባሲ ኣሜሪካ፣ ጃይካን ኣይኮግ ላብስ ብሓባር ዘዳለውዎ'ዩ። ብ2010 ዓ\/ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ]፡ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር፡ 1500 ዝኾኑ መናእሰይ ኣመልኪቶም ነይሮም። ካብ ከተማ ጅማ ዝመጽአ መንእሰይ ሓደ ኦክስጅን ዘድልዮ ሕሙም መጠን ዝወስዶ ኦክስጅን ዝቆጻጸር ምህዞ ብምቕራብ ቐዳማይ ኮይኑ ተዓዊቱ ነይሩ፤ ተሸላማይ 75ሽሕ ብር ድማ ኮይኑ። ካልኣይ ኮይኑ ዝተዓወተ ካብ መቐለ ዝመጽአ ተወዳዳሪ ድማ፡ ዝተፈላለዩ እታወታት ብምጥቃም ሓይሊ ኤሌክትሪክ ምፍራይ ዘኽእል ስራሕ ኣቕሪቡ ዝነበረ እዩ። ኣብዚ ዓመት ድማ ቑጽሪ ተወዳደርቲ ናብ 2800 ዓብዩ፡ 160 መናእሰይ ንፍጻመ ውድድር ከም ዝበቕዑ ምፍላጥ ተኻኢሉ። ንተዓወትቲ ውድድር እዚ ዓመት ድማ፡ ናይ 100 ሽሕ ብር ሽልማት ገንዘብ፤ ንኹሎም ተሳተፍቲ ድማ ወረቐት ምስክር ክብርከተሎም'ዩ ተባሂሉ።","len":2224}
{"id":"news-51716838","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51716838","title":"ውዕል ሰላም ዝፈረመ ጣሊባን መጥቃዕቲ ክፍጽም ከም ዝኽእል ኣጠንቂቑ","summary":"ጉጅለ ጣሊባን፡ ኣብ ልዕሊ ወታሃደራት መንግስቲ ኣፍጋኒስታን መጥቃዕቲ ክፍጽም ምዃኑ ኣጠንቂቑ።","text":"ዕጡቓት ታሊባንን ነበርትን ነቲ ዝሓለፈ ቀዳም ዝተፈረመ ውዕሊ ሰላም ደገፎም ገሊጾም ነይሮም ብቀዳም ስምምዕ ሰላም ዝፈረመ ጣሊባን፡ ድሕሪ ክልተ መዓልቲታት እዩ ነዚ መግለጺ ሂቡ ዘሎ። እቲ ውዕሊ፤ እቲ ጉጅለ ምስ መንግስቲ ኣፍጋኒስታ ቀጻሊ ዘተ ሰላም ምክያድ ዝሓውስ ኮይኑ፡ ቅድሚ እቲ ውዕል ምፍራሙ ጎንጺታት ነክዮም ነይሮም። ወሃቢ ቃል እቲ ጉጅለ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ግን፡ ብመንግስቲ ኣፍጋኒስታን ዝተኣሰሩ ኣስታት 5 ሽሕ ኣባላቱ እንተዘይተፈቲሖም፡ እቲ ዘተ ሰላም ከም ዘይቅጽል ገሊጹ። ጣሊባን፡ ምፍታሕ እቶም እሱራት ኣካል እቲ ዝሓለፈ ቀዳም ብምትሕብባር ኣመሪካ ኣብ ቀጠር ዝተፈረመ ስምምዕ ከም ዝኾነ ይገልጽ፡ ፕሬዚደንት ኣፍጋኒስታን ኣሽራፍ ጋህኒ ግን ከምኡ ዓይነት ስምምዕ ከም ዘይነበረ ገሊጹ። ምፍታሕ እቶም እሱራት ኣብ ድልየት ህዝቢ ኣፍጋኒስታን ዝምስረት እምበር፡ ዘተ ንምክያድ ከም ቅድመ ኩነት ክቕመጥ ዝኽእል ከም ዘይኮነ ፕረዚደንት ጋህኒ ተዛሪቡ። ምስ መንግስቲ ኣመሪካ ተዛትዩ ውዕል ሰላም ዝፈረመ ጉጅለ ጣሊባን፡ ኣብ ልዕሊ ወታሃደራት መንግስቲ እምበር ኣብ ልዕሊ ሓይሊታት ወጻኢ መጥቃዕቲ ከም ዘይፍጽም ኣብቲ ትማሊ ሶኒ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ። እቲ ወሃቢ ቃል ብተወሳኺ፡ ኣብ ጉዳይ ኣፍጋኒስታን ምስ መንግስቲ ክዛተ ድልየት ከም ዘለዎን፡ እንተኾነ እቶም እሱራት እንተዘይተፈቲሖም ግን ከም ዘይዛተ ኣፍሊጡ። ኣስታት 10 ሽሕ ኣባላት ጣሊባን ብመንግስቲ ተኣሲሮም ከም ዘለዉ ይግለጽ። እቲ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ዝተፈረመ ስምምዕ፡ ጣሊባን ነቲ ውዕል እንተተቐቢሉ፡ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ኣስታት 12 ሽሕ ወታሃደራት ኣመሪካን ኔቶን ኣብ ውሽጢ 14 ኣዋርሕ ነታ ሃገር ገዲፎም ክወጽኡ ዝሓውስ እዩ።","len":2225}
{"id":"news-50198653","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50198653","title":"ብገበን ስርቂ ዝተፈርደ ኢራናዊ ኣጻብዕቱ ተቖሪጹ","summary":"ሰበስልጣን ኢራን፡ ብገበን ስርቂ ገበነኛ ኮይኑ ንዝተረኸበ ሰብኣይ ኣጻብዕቱ ብምቑራጾም፡ ኣምነስቲ እንተርናሽል ነቲ ተግባር ኮኒንዎ።","text":"እዚ ትካል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት፡ ነቲ ኣብ ሰሜናዊ ዞባ ማዛንደራን ዝተፈጸመ ፍርዲ \"ዘፈንፍን ዓይነት መቕጻዕቲ\" ክብል ገሊጽዎ። ሰበስልጣን ኢራን ከምዝሓበርዎ፡ እቲ ሰብኣይ 28 ግዜ ስርቂ ከምዝፈጸመ ገሊጾም። እስላማዊ ሕጊ ገበን ኢራን፤ ሓደ ሰብ ንፈለማ እዋን እንተሰሪቑ፤ ናይ የማናይ ኢዱ ኣርባዕተ ኣጻብዕቲ ብምቑራጽ ክቕጻዕ ይድንግግ። ተጠበቕቲ ሰባዊ መሰላት ዋላ'ኳ ነቲ ተግባር እንተኾነንዎ፡ ሰበስልጣን ኢራን ግና ከምዚ ዓይነት መቕጻዕቲ ስርቂ ንምግታእ እቲ ዝበለጸ ሜላ እዩ ብምባል ነቲ መቕጻዕቲ ይድግፍዎ። እንተኾነ ግና፡ ከምዚ ዓይነት መቕጻዕቲ ሳሕቲ እዩ ዝስማዕ። ምክትል ዳይረክተር ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ማእካለይ ምብራቕን ሰሜን ኣፍሪቃን፡ ሳልሕ ሒጋዚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ \"ኣካላት ሰባት ምቑራጽን ኣካለ-ስንኩላን ምግባርን ፍትሒ ከም ዘይኮነ\" ገሊጹ። ኢራን ኣብ ገበናዊ ሕጊ ምምሕያሽ ክትገበር ድማ ጸዊዑ። ኣብ ጥሪ 2018 ሰበስልጣን ኢራን፡ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኢራን ንሓደ ወዲ 34 ዓመት ሰብኣይ በግዕ ብምስራቑ ኢዱ ቆሪጾሞ እዮም። ኣብ ስዑዲ ዓረብ፤ ናይጀርያን ሶማልያን እውን ተመሳሳሊ መቕጻዕቲ ይረኣይ እዩ። ዝሓለፈ ዓመት ሰበስልጣን ኢራን፡ ንሓደ መንእሰይ ቅድሚ 10 ዓመት መስተ ሰቲኻ ብዝብል ብመግረፍቲ ምቕጸዖም ካብ ተጣበቕቲ መሰላት ብዙሕ ነቀፈታታት በጺሕዎም እዩ። ኣብዚ ዓመት'ውን ኣብ ወርሒ ለካቲት፡ ክልተ መንእሰያት ጾታዊ ዓመጽ ፈጺምኩም ብዝብል ብማሕነቕቲ ብምቕታላ፡ ካብ ኣሜሪካን ተጣበቕቲ መሰላትን ሓያል ነቐፈታ በጺሕዋ እዩ። ኢራን፡ ካብ 1990 ጀሚራ 'ገበን ፈጺሞም ንዝበለቶም'' ኣስታት 100 ትሕቲ ዕድመ መንእሰያት ከም ዝቐተለት ኣምነስቲ እንተርናሽናል ይገልጽ።","len":2231}
{"id":"news-42719497","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42719497","title":"ሱዳን ኣብ ልዕሊ ኤርትራን ግብጽን ዘቕረበቶ ክሲ ስሒባ","summary":"መንግስቲ ሱዳን ካብ ግብጽን ኤርትራን ጸጥታዊ ስግኣት ኣሎኒ ንዝበሎ ክሲ ከምዝሰረዞ ኣፍሊጡ።","text":"ሱዳን ኣብ ልዕሊ ኤርትራን ግብጽን ኣቕሪባቶ ንዝጸንሐት ክሲ ስሒባቶ ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት መንግስቲ ሱዳን ኣብ ከባቢ ዶባት ኤርትራን ግብጽን ስግኣት ኣሎኒ፡ ብምባል ናብ ምብራቓዊ ዶባቱ ገዚፍ ሰራዊት ኣንቀሳቒሱ ነይሩ። ሕጂ ግን እቲ ስግኣት ኣብቲ ከባቢ ካብ ዘለው ደባይ ተዋጋእቲ ተቓወምቲ ዜጋታቱ እምበር ካብ ኤርትራን ግብጽን ዘይምዃኑ ሓቢሩ። ሚኒስትር ጉዳይ ወፃኢ ሱዳን ኢብራሂም ጋንዶር ምስ ኢትዮጵያዊ መዘንኡ ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ ኣብ ካርቱም ተራኺቡ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሱዳን ብገለ ሃገራት ዝውረ ዘሎ ታህዲድ ኣይኮነን ዘዛርባ ዘሎ፡ ብወገን ምብራቓዊ ሱዳን ብውሑዳት ሓይልታት ተቓወምቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ስግኣት ጸጥታ እዩ ዘዛርባ ዘሎ። ኣብቲ ከባቢ እንታይ ከጋጥም ከምዝኽእል ድማ ተረዲኡና'ሎ\" ኢሎም። ዝሓለፈ ሰሙን ተሓጋጋዚ ፕሬዚዳንት ሱዳንን ምክትል ሃገራዊ ውድብ ሱዳን ኢብራሂም መሓመድ፡ ካብ ግብፅን ኤርትራን ብፍላይ ከኣ ካብ ከባቢ ሳዋ ስግኣት ምህላዉ ሓበሬታ ረኺብና ነይርና ምባሎም ይዝከር። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ጋንዱር፡ \"ሱዳን ምእንቲ ሃገራዊ ድሕነታ ሰራዊታ ናብ ምብራቓዊ ዶባት'ኳ እንተንቀሳቐሰት ክሳብ ሕጂ ግና ንሕና 'እገሊት እትበሃል ሃገር ተስግአና እያ' ኢልና ኣይተዛረብናን። ይኹን'ምበር ፀጥታና ክጐድኡ ዝፍትኑ ከምዘለዉ ፈሊጥና ኣለና። እንታዎት ምዃኖም ግን ኣብ እዋኑ ክንገልጾ ኢና\" ኢሉ። ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ሱዳን ዘካየዶ ሃንደበታዊ መገሻ፡ ካብ ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ ንዝተላእከ ደብዳበ ኣረኪቡ። ምስ ሱዳናዊ መዘንኡ ከኣ ኣብ ሃገራዊ፣ ዞባውን ዓለምለኻውን ጉዳያት ተዘራሪቡ።","len":2233}
{"id":"news-56321727","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56321727","title":"ኣብ ኢትዮጵያ ሃገር ለኸ ፈተና 12 ክፍሊ ሎሚ ክወሃብ ጀሚሩ","summary":"ናይ 2012 ዓ.ም መዛዘሚ ካልኣይ ብርኪ ፈተና 12 ክፍሊ፡ ካብ ሎሚ 29 ለካቲት 2013 ዓ.ም ጀሚሩ ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ክወሃብ ተጀሚሩ።","text":"ብሰንኪ ኮቪድ-19 ናብ’ዚ ዓመት ዝተሰጋገረ ናይ 2012 ዓ.ም ሃገራዊ ፈተና፡ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ክሳብ 2 መጋቢት 2013 ዓ.ም እዩ ከወሃብ ተባሂሉ። ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ተምሃሮ ኣብ ውሽጢ’ቲ ክልል ኣብ ዝርከቡ ኣርባዕተ ዩኒቨርሲታት ከምዝወስዱ፡ ሚኒስተር ትምህርቲ ከምዘፍለጠ ዝዝከር እዩ። እቶም ተፈተንቲ ፈተነኦም ዝወስድሎም ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ፡ ዩኒቪርሲታት መቐለ፣ ኣክሱም፣ ዓዲግራትን ራያን ከምዝኾኑ ምፍላጥ ተኻኢሉ። ኣብቲ ክልል ብዘሎ ስግኣት ጸጥታን ኣብ ልዕሊ ኣብያተ ትምህርቲ ዕንወት ስለዝበጽሐን፤ እቶም ተምሃሮ ኣብ ዝቐርቦም ዩኒቨርስቲታት ክወስዱ እዩ ተወሲኑ። ምክትል ሓላፊት ቢሮ ትምህርቲ ትግራይ፡ ኢንጂነር ኣስቴር ይትባረክ ከምዝበለቶ፡ ናይ ምፍታንን ዘይምፍታንን ናይ’ቶም ተምሃሮን ወለዶምን ምርጫ ምዃኑ ወሲኻ ተዛሪባ። ኣብ’ዚ ሕዚ እዋን ክወስዱ ዘይተመቸዎም ተምሃሮ፡ ኣብ ዝቕጽል ዓመት ክፍተኑ ከምዝኽእሉ ሓቢራ። ሚኒስትር ትምህርቲ፡ እቲ ብኦንላይን ክወሃብ መደብ ተታሒዝሉ ዝነበረ ናይ 2012 ሃገርለኸ መልቀቒ ፈተና፡ ብወረቐት ከምዝወሃብ ቅድም ክብል ኣፍሊጡ ነይሩ። ኣብቲ እዋን፡ ሚኒስትር ትምህርቲ ጌታሁን መኩርያ [ፒ ኤች ዲ] ብኦንላይን ክወሃብ መደብ ተታሒዝሉ ዝነበረ ሃገርለኸ ፈተና፡ ብሰንኪ ኮሮና እቶም መፈተኒ ታብሌታት ናብ ዓዲ ክኣትዉ ከምዘይከኣሉ ገሊጹ ነይሩ። ቅድም ክብል ግን፡ ሚኒስትር ትምህርቲ፡ ነቲ ፈተና ብኦንላይን ንምሃብ ክዳሎ ምጽንሑ ምግላጹ ዝዝከር እዩ። ሚኒስትር ትምህርቲ፡ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ናብ 2012 ዓ.ም ናይ 12 ክፍሊ መልቀቒ ፈተና ናብ ወርሒ ታሕሳስ ዘዛወረ ኮይኑ፡ ብዘይተፈልጠ ምኽንያት ንካልኣይ ግዘ ናብ ወርሒ 29 የካቲት 2013 ዓ.ም ምንውሑ ዝዝከር እዩ።","len":2233}
{"id":"news-56330524","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56330524","title":"ሜክሲኮ: ኣብ መዓልቲ ደቂኣንስትዮ ሰልፈኛታት ምስ ፖሊስ ተጓኒፀን","summary":"ኣብ ሜክሲኮ ሲቲ፡ ዓለም ለኸ መዓልቲ ደቂኣንስትዮ ንምዝካር ኣብ ዝተኻየደ ሰልፊ፡ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝሕለቓ ነጠፍትን ፖሊስን ተጋጭዮም።","text":"ኣካላት ፀጥታ፡ ነተን ኣብ ኣደባባይ ዝጸንሓ ሰልፈኛታት ንምብታን፡ ዘንብዕ ትክን ዋልታን ተጠቒሞም። ሰልፈኛታት፡ መንግስቲ እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ደቂኣንስትዮ ንዝፍፀሙ ቅትለታትን ፆታ መሰረት ዝገበሩ ዓመፃትን ኣደብ ከትሕዞ ይፅውዓ ነይረን። ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት 2020፡ ኣብታ ሃገር ብውሑዱ 939 ደቂ ኣንስትዮ ግዳያት ፆታ መሰረት ዝገበረ ቅትለት ከምዝኾና፡ ፀብፃባት መንግስቲ የመልክቱ። ኣብዚ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ርእሰ ከተማ ሜክሲኮ ሲቲ ዝተኻየደ ሰልፊ ተቓውሞ ድማ፡ ብኣሽሓት ዝቑፀራ ደቂኣንስትዮ፡ ገሊአን ምስ ኣዋልድ ደቀን ተሳተፍቲ ኮይነን። ካብ ሞንጎ እተን ሰልፈኛታት ሓንቲ ጓል፡ “ኣይቐተሉንን፤ ግና ኣብ ፍርሒ እየ ዝነብር” ክትብል ተራእያ። ገለ ናዕበኛታት ከኣ፡ ማርቴሎን ናይ ዕንፀይቲ በትርን ብምጥቃም፡ ሓፁር ‘ናሽናል ፕላዛ’ ኣፍሪሰን። እቲ ሰልፊ እናተኻየደ ከሎ፡ ሰብመዚ መበገሲ እቲ ጎንፂ ከምዝኾኑ ተገሊፁ። ገለ መኮንናት፡ ሰልፈኛታት ናብ ከባቢ ናሽናል ፕላዛ ከይኣትዋ ብዋልትኦም ተኸላኺሎም እዮም። ከም ፀብፃብ ጋዜጣ ኢል ዩኒቨርሳል፡ ሰልፈኛታት ንመከላኸሊ (ዋልታ) ፖሊስ ብሓዊ ከቃፅላ እኳ እንተፈተና፡ እቲ ሓዊ ክጠፍእ ክኢሉ እዩ። ፖሊስ ንናዕበኛታት ንምብታን ዘንብዕ ትክን በትርን ተጠቒሙ። ኣብቲ ሰልፊ ብዝተፈጠረ ናዕቢ፡ ብውሑዱ 15 ኣካላት ፀጥታን ኣርባዕተ ሰልፈኛታትን ከምዝተጎድኡ፡ መራኸብቲ ሓፋሽ እታ ሃገር ፀብፂበን። ካብ'ዚ ብተወሳኺ ፖሊስ፡ ንጋዜጠኛታትን ኣብቲ ሰልፊ ንዝነበሩን ይኣስር ምህላዉ ፀብፃባት ሓቢሮም። እተን ሰልፈኛታት፡ ንፕረዝደንት ኣብድረስ ማኑኤል ሎፔዝ ኦብራዶር፡ ኣንፃር ደቂኣንስትዮ ንዝካየዱ መጥቃዕትታት ዕሽሽ ኢልዎ ክብላ ድማ ከሲሰን።","len":2234}
{"id":"news-44151129","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44151129","title":"ነቶም ሰባት ንምቕታል ልዕሊ 15 ጥይት ከምዝተተኮሰ ይግለፅ","summary":"ኣካያዲ ስራሕ ዲፒ፡ ትማሊ ኣማስዮም ካብ ፋብሪካ ስሚንቶ ዳንጎቴ ኣዲስ ኣበባ ናብ ዝርከብ መንበሪኦም ይጓዓዙ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፡ ክልተ ዝተዓጠቑ ሰባት ናብ መኪንኦም ክትኩሱ ጀሚሮም። በቲ መጥቃዕቲ ድማ ንሶም ምስ ፀሓፊቶምን ዘዋሪ መኪንኦምን ተቐቲሎም።","text":"ኣስከሬን ዲፒን ዘዋሪ መኪንኦምን (ፀጋም) መኪንኦም (የማን) ኣብ ጥቓ'ታ ህንዳዊ ዲፒ ካማራ ይጓዙላ ዝነበረት መኪና ኣስታት 17 ቀልሃታት ጥይት ከምዝረኣዩ መሰኻኽር ዓይኒ ገሊፆምልና። እቲ መጥቃዕቲ ምስተፈፀመ ኣብቲ ቦታ ከምዝበፅሑ ብምግላፅ፡ እታ ትጓዓዝ ዝነበረት መኪና ተጋጭያ ደው ከምዝነበረት ሓቢሮም። እቶም ዕጡቓት ንዲፕ ካማራ ብ7 ጥይት ከምዝወቕዕዎም'ውን ተዛሪቦም። ኣብ ወረዳ ኣደኣ በርጋ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ኦህዴድ ድሪርሳ ታደሰ ድማ፡ ኣብቶም ኣካያዲ ስራሕን ክልተ ኢትዮጵያውያንን ኣብ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ፡ 15 ጠያይቲ ከምዝተተኮሰ ኣረጋጊፆም። \"ዘወርቲ መኻይን እቲ ፋብሪካ ምስ ናይቲ ፋብሪካ ምምሕዳር ኣብ ዘይምርድዳእ ብምእታዎም ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ናብ ስራሕ ኣይወፈሩን። ምስቲ ፋብሪካ ምስ ዝሰርሑ ገለ ኤጅንሲታት'ውን ልሙድ ዝባሃሉ ዘይምርድዳኣት ከምዝነበሩ ይፍለጥ\" ኢሎም። ሽሞም ክግለፅ ዘይደለዩ ሰራሕተኛ፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ተወሊዑ ኣብ ዝነበረ ጎንፂ ኣብ ልዕሊ መኻይንን ማሽናትን እቲ ፋብሪካ ጥቕዓት ተፈፂሙ ከምዝነበረ ብምዝኽኻር፡ እቶም ኣካያዲ ስራሕን ካልኦት ናይቲ ፍብሪካ ሓለፍትን ምስ ሕብረተሰብ ብዝገበርዎ ቀፃሊ ዘተ ሰናይ ዝባሃል ርክብ ተፈጢሩ ከምዝነበረ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ልዕሊ ሓደ ዓመትን ፈረቓን ንፋብሪካ ስሚንቶ ዳንጎቴ ዘመሓደሩ ዲፒ ካማራ ብማሕበረሰብ እቲ ከባቢ ተፈታውነት ከምዝነበሮምን ካብ ቋንቋ ኦሮሚኛ ዝወፀ ሳጓ (ተወሳኺ ስም) ከምዝተውሃቦምን ሓቢሮምና። ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ኣይተ ፍፁም ኣረጋ፡ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብዪ ከምዝሓዘኑን መንግስቶም ኣብ ፈፀምቲ'ቲ ገበን ምርመራ ብምክያድ ናብ ፍርዲ ከምዘቕርቡ ምግላፆምን ኣፍሊጦም።","len":2235}
{"id":"news-54021633","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54021633","title":"ጥራሕ ነብሳ ደቂሳ ንዝነበረት ጓል ኣንስተይቲ ዝሰኣለ ሰብ ኣብ ፍርዲ ቀሪቡ","summary":"ኣብ ዓዲ እንግሊዝ፡ ሓደ ሰብኣይ ሃለዋታ ኣጥፊኣ ክዳን ዘይብላ ዝነበረት ጓል-ኣንስተይቲ ብቪድዮ ብምስኣሉ ድሕሪ ናይ ሓምሽተ ዓመት ጎስጓስ ኣብ ፍርዲ ቀሪቡ ገበነኛ ኮይኑ ተረኺቡ።","text":"እዚ ክሪስቶፈር ኪሊክ ዝተባህለ ወዲ 40 ዓመት፡ ኣብ 2015 ንኤምሊይ ሃንት ዝተባህልት ጓል ኣብ ሎንደን ኣብ ዝርከብ ሆቴል ን62 ካልኢት ዝኸውን ብቪድዮ ቀዲሕዋ ከምዝነበረ ይፍለጥ። ኣኽበርቲ ሕጊ፡ ጉዳዩ ብቤት-ፍርዲ ይግባይ ክሳዕ ዝርአ፡ ነቲ ሰብኣይ ዝኾነ ዘይሕጋዊ ነገር ኣይገበርካን ኢሎም ኣብ ፍርዲ ኣየቕረብዎን። ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ክሪስቶፈር ኪሊክ፡ 'ካልኦት ሰባት ወሲብ ክፍጽሙ ከለው ብምስጢር ብምዕዛብ ንወሲባዊ ዊንትኡ ዜቋድስ' ተባሂሉ ገበነኛ ኮይኑ ስለዝተረኽበ፡ ንሰላሳ ወርሒ ኣብ ኮማዊ ማሕበር ክሰርሕን £2,000 ፓውንድ ክኸፍልን ተኣዚዙ ነይሩ። ኣብ ኣስታድፎርድ ዝርከብ ቤት-ፍርዲ ግን፡ ንኤምሊይ ሃንት £5,000 ካሕሳ ክኸፍላ ከምዘለዋን ንሓምሽተ ዓመት ኣብ መዝገብ ጾታዊ ዓመጽ ተመዝቢቡ ክጸንሕን በይኑ'ሎ። ኤምሊይ ሃንት፡ ኣብ 2015 ኣብቲ ሆቴል ብኸመይ ከምዝኣተወት ዝኾነ ተዘክሮ ከምዘይብላ'ያ ትሕብር። ንሳ፡ ሓሺሽ ከምዝተዋህባን ጾታዊ ዓመጽ ከምዝፈጸመላን እያ ትገልጽ። ክሪስቶፈር ኪሊክ፡ ኣብቲ መጀመርታ ተኣሲሩ ከምዝነበረን፡ እንተኾነ፡ ፖሊስ እኹል መርትዖ ብዘይምርካቦም ነቲ ጉዳይ ገዲፎሞ ነይኖም። ምስታ ጓል ዝተገብረ ጸታዊ ርክብ ግን ናይ ሓባራዊ ስምምዕ ከምዝነበረ'ዩ ዝገልጽ። ፖሊስ፡ ኣብ እዋን መርመራ ነቲ ቪድዮ ከምዝረኸቡን፡ ንሱ ድማ ንጾታዊ ዊንትኡ ንምርዋይ ከምዝሰኣሎን ገሊጹ ነይሩ። ናይ ይግባይ ቤት-ፍርዲ ግን፡ ኣብ ዝሓለፈ ጥሪ፡ ብዘይ ኣፍልጦን ፍቓድን ሰብ ቪድዮ ምቕዳሕ ሕጋዊ ከምዘይኮነ ፈሪዱ። እታ ግዳይ ንቤት ፍርዲ ኣብ ዝሃቦቶ ዘረባ፡ ተግባራት ክሪስቶፈር ኪሊክ ንህይወታ ከምዘዕነዎን፡ እቲ ናይ ቤት-ፍርዲ መስርሕ ድማ ኣዝዩ \"ዝርብሽን ነብስኻ ዘማስንን\" ክትብል ገሊጻቶ።","len":2235}
{"id":"news-50122303","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50122303","title":"ኢራናውያን ሰርሰርቲ ብሩስያውያን ሰርሰርቲ ተጠቒዖም","summary":"ሩስያውያን ሰርሰርቲ (ሃከራት) ንኢራናውያን ሰርሰርቲ ብምጥቃዕ፡ ብኣቶም ኣቢሎም ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሃገራት ስለላ ከም ዝፈጸሙ ተገሊጹ።","text":"በዚ ካብ ዝተጸለዋ ሃገራት ድማ፡ ብሪጣንያን ኣመሪካን ይርከበአን። እቲ 'ኦይልሪግ' ዝብሃል ጉጅለ ሰርሰርቲ ኢራን፡ 'ቱርላ' ብዝበሃሉ ሩስያውያን ሰርሰርቲ እዩ ተጠቒዑ። እቶም ሩስያውያን ሰርሰርቲ፡ ነቲ ናይ ኢራን ጉጅለ ከም መገዲ ተጠቒሞም፡ ንካልኦት ዒላማታቶም ኣጥቂዖም። ምፍጻም ናይዚ መጥቃዕትታት ዘጻረየን ዝገለጸን ድማ፡ ሃገራዊ ማእከል ሓለዋ ሳይበር ብሪጣንያ እዩ። ማእከል ሓለዋ ሳይበር ብሪጣንያ ብዝገበሮ መርመራ፡ እቲ ናይ ሩስያውያን ጉጅለ፡ ነቲ ኢራናውያን ሰርሰርቲ ዝጥቀምሉ ረቂቕ ናውትን ዝረኸብዎ መገድታትን ተጠቒሙ ሓበሬታታት ንምእካብን ካልኦት ስርዓታት መርበብ ንምጥቃዕን ከም ዝተጠቐመሎም ኣረጋጊጹ። ኣብ ልዕሊ 35 ሃገራት መጥቃዕቲ ከም ዝተፈጸመ ዝተገለጸ ክኸውን ከሎ፡ መብዛሕተአን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝርከባ ሃገራት እየን። ካብኣተን ድማ፡ ኣብተን 20 ዕውት መጥቃዕቲ ፈጺሞም። ድልየት ናይቶም ሰርሰርቲ፡ ሚስጢር ምስራቕ ክኸውን ከሎ፡ ንመንግስታት ሓዊሱ ካብ ብዙሓት ዒላማታት ሰነዳት ክወስዱ ክኢሎም እዮም። ትካላት ስለላ ከም ዝገለጽዎ እንተኾይኑ፤ እቲ 'ቱርላ' ዝበሃል ጉጅለ ሰርሰርቲ ሩስያ፡ ነቲ ኢራናውያን ዝሰረቕዎ ሓበሬታት ጥራይ ዘይኮነ ዝረክብ ነይሩስ፡ ነቲ ንሶም ዝኣተውሉ መገድታት ተጠቒሙ እውን ናቱ መጥቃዕትታት ይፍጽም ነይሩ። በዚ ኣቢሉ ድማ ነቲ መጥቃዕትታቱ ክሓብኦ ፈቲኑ። ማይክሮሶፍት፡ እቲ ኣብ 2017 ዝተፈጸመ መጥቃዕትታት፡ ኢራናውያን ሰርሰርቲ እዮም ፈጺሞምዎ ኢሉ ነይሩ ግዳያት ናይቲ መጥቃዕቲ፡ በቲ ኣብ ኢራን-ዝመደበሩ ጉጅለ ዝተጠቕዑ እዩ መሲልዎም ነይሩ፤ ብሓቂ ዘጥቅዕዎም ግን እቶም ኣብ ሩስያ ዝመደበሮም ሰርሰርቲ እዮም ነይሮም ተባሂሉ።","len":2237}
{"id":"news-50126664","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50126664","title":"'ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም እንተዝምለሱ ነቲ ሓደገኛ መገዲ ምደገምዎ'","summary":"ቀንዲ ጠንቂ ዋሕዚ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ናብ ኣውሮጳ፡ ቁጠባዊ ድሌታቶም ኣብ ሃገሮም ክማላኣሎም ዘይምኽኣሉ ምዃኑ ሕድሽ ዝወጸ መጽናዕቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ።","text":"እቲ መጽናዕቲ፡ ዘይስሩዕ ዋሕዚ ስደተኛታት፡ ዕቑባ ንምርካብ ዘንቀሎ ጥራይ'ዩ ንዝብል ኣተሓሳስባ ዝብድህ'ዩ። ኣስታት 58 ሚእታውኢት እቶም ኣብቲ መጽናዕቲ ዝተሳተፉ፡ ስራሕ ዝነበሮም ኮይኖም፡ እኹል ደሞዝ ብዘይምርካቦም ከም ዝተሰዱ ገሊጾም ክብል እቲ መጽናዕቲ ሓቢሩ። ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ዕቑባ ንምርካብን መጽለሊ ንክረኽቡን ክብሉ ብዘይ ስሩዕ ኣገባብ ከም ዝጓዓዙ ይፍለጥ። እንተኾነ፡ ብተወሳኺ ካልኦት ዛጊድ ዘይተነጸሩ ሓደገኛ መንገድታት ክሓልፉ ከም ዝግደዱ እቲ መጽናዕቲ ኣሚቱ። ነቲ መጽናዕቲ፡ ቃለ መሓትት ካብ መንጎ ዝተገበረሎም ኣብ ስራሕ ተቖጺሮም ዝርከቡ ስደተኛታት ኣፍሪቃ፡ 85 ሚኢታዊ እኹል ኣታዊ ከምዘይረኽቡን ብናብረኦም ሕጉሳት ከምዘይኮኑን ተዛሪቦም። እንተኾነ ዳርጋ ኩሎም ክበሃል ዝከኣል፡ ናብ ሃገሮም ክምለሱ እንተዝግደዱ፡ በቲ ሓሊፎምዎ ዝመጾ ንህይወቶም ኣስጋኢ ዝኾነ መንገዲ ኣቢሎም ክምለሱ ከምዝመርጹ ተዛሪቦም። እዚ ናይቲ ጸገም ብርኪ ክንደየናይ ሕሱም ምዃኑ ከምዘርኢ እዩ ዝገልጸ። ብሓፈሻ፡ ካብ 39 ሃገራት ኣፍሪቃ ዝመጽኡ፡ ሕዚ ኣብ 13 ሃገራት ኤውሮጳ ዝነበሩ 2000 ስደተኛታት ኣብቲ መጽናእቲ ተሳቲፎም። ብርግጽ ብባሕሪ ሜዲትራንያን፡ ኣብ 2015 ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ስደተኛታት ዝተጓዓዙ እንትኾኑ፡ እቲ ቁጽሪ ኣብ 2018 ናብ ኣስታት 100 ሺሕ ከምዝጎደለ እቲ መጽናዕቲ የረድእ። ይኹን'ምበር፡ እቲ ዝጉዓዝሉ መንገዲ ሓደገኛነቱ እናወሰኸ ብምምጽኡ፡ ናብ ኤውሮፓ ክሰግሩ ካብ መንጎ ዝፈተኑ ስደተኛታት፡ ኣብ 2015፡ 1.6 ሚኢታዊ ህይቶም እንትስእኑ፤ ኣብ 2018 ግን እቲ ቁጽሪ መወትቲ ናብ 2 ሚኢታዊት ሓፍ ኢሉ። ኣብ 2018 ጥራሕ 2 ሺሕ ስደተኛታት ኣብ ባሕሪ ሜዲትራንያን ከም ዝጠሓሉ ጸብጻባት ይገልጹ።","len":2241}
{"id":"48442719","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/48442719","title":"ተወለድቲ ትግራይን ኦሮሞን ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ደብረ ማርቆስ ናብ ዓዶም ክምለሱ ጀሚሮም","summary":"ተጋሩን ተወለድቲ ብሄረ ኦሮሞን ዝኾኑ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ደብረማርቆስ፤ ካብቲ ዩኒቨርሲቲ ወፂኦም ናብ ዓዶም ክምለሱ ጉዕዞ ከም ዝጀመሩ ገለ ተምሃሮ ንቢቢሲ ሓቢሮም።","text":"ዓበይቲ ዓድን መራሕቲ ሃይማኖትን ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ተረኺቦም ነቲ ኩነታት ከህድኡ ፈቲኖም እቶም ተምሃሮ ንህይወቶም ስለዝሰግኡ: ሎምዓልቲ ንጉሆ 'ናብ ቤተ ክርስትያን ኢና' ዝብል ከውሊ ተጠቒሞም ንብረቶም እንተይሓዙ ከም ዝወፅኡ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ኣብዚ ሰዓት'ዚ ምስ ህዝቢ ተሓዊሶም ኣብ ሰለስተ ኣውቶብሳት ንኣዲስ ኣበባ የምርሑ ከምዘለዉ ስሙ ክፀርሕ ስግኣት ዝሓደሮ ተምሃራይ ካልኣይ ዓመት እቲ ዩኒቨርሲቲ ንቢቢሲ ሓቢሩ። ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ገንዘብ ካብ ስድራ ዝፅበዩ ውሱናት ተምሃሮ ጥራሕ ተሪፎም ምህላው እውን ተፈሊጡ'ሎ። ትማሊ ሽማግለታት ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ብምእታው ዕርቂ ከም ዝተፈፀ ዝገለፁ እቶም ተምሃሮ፤ ኮይኑ ግና ብውሽጣ ውሽጢ ይውቅዑን ከቢድ ምሕናይ ይበፅሖም ብምህላዉን ካብ ስግኣት ክድሕኑ ከምዘይከኣሉ ይዛረቡ። ብሰንኪ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዩኒቨርሲቲ ደብረማርቆስ ዝተወለዐ ጎንፂ፤ ሰዓረ ኣብርሃ ዝተብሃለ ተምሃራይ ሳልሳይ ዓመት ስነ ቁጠባ ተቐቲሉ እዩ። ካልኦት ሓሙሽተ ተወለድቲ ብሄረ ኦሮሞ ብፅኑዕ ቆሲሎም ኣብ ኣዲስ ኣበባን ደብረማርቆስን ኣብ ዝርከቡ ላዕለዎት ሕክምና፤ ክንክን ይረኽቡ ምህላዎም ተወካሊ እቶም ተምሃሮ ንቢቢሲ ተዛሪቡ።ሓላፊ ርክብ ህዝቢ እቲ ዩኒቨርሲቲ ኣይተ ደሳለው ጌትነት ብወገኑ፤ ተጠርጠርቲ ተታሒዞም እቲ ጉዳይ ይፃረ ምህላዉ እውን ንቢቢሲ ገሊጹ። ኣይተ ደሳለው፡ ሎሚ ረቡዕ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ሰላማዊ ኩነታት ከም ዘሎን ዝተወሰኑ ተመሃሮ ኣብ መምህሪ ክፍልታት ከም ዝተርኣዩን ኣብ ፌስቡኩ ጽሒፉ'ሎ። ገለ ካብቶም ስግኣት ዝሓደሮም ተምሃሮ፤ ፍርቆም ትማሊ ከምዝወፅኡን ዝተረፉ ድማ ኣብ ከተማ ተበቲኖም ምህላዎምን ተወካሊ እቶም ተምሃሮ ንቢቢሲ ተዛሪቡ።","len":2242}
{"id":"news-48325768","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48325768","title":"ኮኾብ ተዋስኣይ ሆሊውድ ኣርኖልድ ሽዋርዝኒገር ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ መጥቃዕቲ በጺሕዎ","summary":"ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተዘርግሐ ቪድዮ፡ ኮኸብ ሆሊውድ ኣርኖልድ ሽዋርዝኒገር ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ዝተዳለወ መድረኽ ስፖርታዊ ንጥፈታት መጥቃዕቲ ክፍጸሞ የርእይ።","text":"ኣርኖልድ ሽዋርዝኒገር፡ ኣድነቕቱ ቀልቦም ናብቲ ዝካየድ ምርኢት ኣትሌቲክስ ክኸውን ሓቢሩ እቲ ወዲ 71 ዓመት ኣመሓዳሪ ግዝኣት ካሊፎርንያ ነበር፡ ምስ ኣድነቕቱ ይዘራረብ ኣብ ዝነበረሉ መድረኽ ውድድራት ስፖርት 'ኣርኖልድ ክላሲክ ኣፍሪቃ ኢቨንት' ሓደ መንእሰይ ዘሊሉ ኣብ ሕቑኡ ወቒዕዎ። ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ውልቀ-ሰብ ሽዑ ኣብ ቀይዲ ክውዕል ከሎ እቲ ቪድዮ የርእይ። ንተገዳስነት ኣድነቕቱ ብትዊተር ኣቢሉ ምስጋና ዘቕረበ ኣርኖልድ ሽዋርዝኒገር \"ዋላ ሓደ ዘጨንቕ ነገር የለን\" ክብል መልእኽቲ ኣሕሊፉ። እቲ ቪድዮ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብስፍሓት ይዝርጋሕ ዘሎ ኮይኑ፡ ሽዋርዝኒገር ምስ ኣድነቕቱ ስእልን ቪድዮን ይሰኣል ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ሓደ ውልቀ-ሰብ ዘሊሉ ክልተ እግሩ ኣብ ሕቑኡ ከዕርፎ የርእይ። ኮኸብ ፊልም 'ተርሚኔተር' ሽዋርዝኒገር፡ ሕቑኡ ምስተወቐዐ ንቕሚት ተንከርከር ክብል ከሎ፡ እቲ ጥቃዕቲ ዝፈጸመ ሰብ ድማ ናብ መሬት ወዲቑ። ሽዑ ድማ ብኣባላት ሓለዋ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ። ነቲ መድረኽ ዘተሓባብሩ ኣካላት ከም ዝገለጽዎ እቲ ውልቀሰብ ብፖሊስ ተወሲዱ'ሎ። ሽዋርዝኒገር ልዕሊ ኣርባዕተ ሚልዮን ሰዓብቲ ኣብ ዝለውዎ ትዊተሩ \"ብቲ እኩብ ሰብ ዝተደፋእኹ መሲሉኒ ነይሩ። ደሓር ግን ልክዕ ከማኹም ነቲ ቪድዮ ምስ ረኣኹ፡ ከም ዝተወቓዕኩ ክግንዘብ ኪኢለ\" ክብል ጽሒፉ። ኣድነቕቱ ኣብ ክንዲ ናብቲ መጥቃዕቲ ናብቲ ይካየድ ዘሎ ስፖርታዊ መድረኽ ከድህቡ ጸዊዑ። 'ኣርኖልድ ክላሲክ ኣፍሪቃ ኢቨንት' በብዓመቱ ኣብ ወርሒ ግንቦት ዝካየድ መድረኽ ስፖርታዊ ንጥፈታት'ዩ። ኣካልካ ንምጥንካርን ነብስኻ ንምክልኻልን ካብ ዝግበሩ ምንቅስቓሳት ብተወሳኺ ካልኦት ዝተፈላለዩ ተወሰኽቲ ስፖርታዊ ንጥፈታት ይካየደሉ።","len":2244}
{"id":"news-45365185","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45365185","title":"ሳሙኤል ኤቶ፡ ንግዳም ሓደር፡ ሓለቓ ጋንታ ካሜሩን ነበር፡ ኖርበርት ኦዎና ገዛ ይህብ","summary":"መነባብርኡ ኣብ ጎደናታት ካብ ዝገብር ክልተ ዓመታት ዘቑጸረ፡ ኣብ ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ካሜሩን፡ ሓለቓ ጋንታ ነበር ኖርበርት ኦዎና፡ ሳሙኤል ኤቶ ሓድሽ መንበሪ ገዛ ክህቦ ስለ ዝተመባጽዓሉ ምስጋንኡ ገሊጹ።","text":"እቶም ክልተ ዘይግትኡ ኣናብስ - ሳሙኤል ኤቶ (ጸጋም) ኖርበርት ኦዎና (የማን) ኣብ ሆስፒታል ዶዉላ ንሱ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል ኣጥቃዒ ባርሴሎናን ቸልሲን ነበር፡ ሳሙኤል ኤቶ ከም ዝበጽሖን ከም ዘዘራረቦን ሓቢሩ። ኣብዚ እዋን ምስ ቐጠራዊት ክለብ ስፖርት ዝጻወት ዘሎ ኤቶ፡ ብዛዕባ'ዚ ዘሕዝን ኩነታት ዝፈለጠ፡ ኦዎና ኣብ ጎደናተት ናይ ዶዋላ ደቂሱ ዘርእይ ሰነዳዊ ፊልም ድሕሪ ምዕዛቡ ኢዩ። ወዲ 67 ዓመት ኦዎና ሕጂ ኣብ ሆስፒታል ናይ ኤርንያ ሕክምና እናተገብረሉ ይርከብ። ንሱ ብተለፎን ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ዝርርብ ሕጉስ ምዃኑ ገሊጹ። \"ኤቶ ኣዝዩ ሕያዋይ ኢዩ\" ድሕሪ ምባል ወዲ 37 ዓመት፡ ኣርባዕተ ግዘ ብሉጽ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ክኸዉን ዝበቕዐ ኤቶ፤ ከባቢ 1000 ዶላር ከም ዝሃቦን መንበሪ ገዛ ድማ ከም ዝተመፃብዓሉን ሓቢሩ። \"ግዳም ሓደር ኮይነ ዝበልዖ'ዉን ኣይነበረንን\" ኢሉ። ኤቶ ንኩነታት ኦዎና ኣብ ተለቪዥን ካሜሩን ምስ ረኣየ፡ ብሰንበት 19 ነሓሰ ኢዩ፤ ኣብ ከተማ ዶዉላ ኣብ ዝርከበብ ሆስፒታል በጺሕዎ። ኣዋህሊልዎ ዝነበረ ገንዘብ፡ ግዳይ መንሽሮ (ካንሰር) ንዝኾነት ሰበይቱን ደቁን ኣብ ምሕካም ከም ዘጥፍኦ ኦዎኒ ኣብቲ ሰነዳዊ ፊልም ይገልጽ። ሰበይቱን ክልተ ደቁን ምስ ሞቱ ከም ዝነደየን፡ ወላ ንሰበስልጣን ገንዘባዉን ናዕ ሕክምና ሓገዛት ክገብርሉ እንተሓተተ፡ ዝሕግዞ ከም ዝሰኣነን ሓቢሩ። ድሕሪ እቲ ናይ ተለቪዥን ፕሮግራም ግና፡ ኣፍሪካን ሲነርጂ ዝተብሃለ ብቀዳማዊት እመቤት ቻንታለ ቢያ ዝተመስረተ ትካል ግብረሰናይ፡ ናይ ሕክምና ረድኤት ዝረኽበሉ ኩነታት ኣመቻቺኡ። ፍሉጥ ተጻዋቲ ኩዕሶ ነበር ኦዎኒ፡ ኣብ እግሩ'ዉን ከቢድ ቁስሊ ከም ዝነበሮን ኣብ ምንቅስቓስ ይጽገም ከም ዝነበረን ንቢቢሲ ተዛሪቡ።","len":2246}
{"id":"news-45947014","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45947014","title":"ካሜሩን፡ ፕረዚደንት ፓል ቢያ ንሻብዓይ ጊዜ ተዓዊቱ","summary":"ወዲ 85 ዓመት ፕረዚደንት ካሜሩን ፓል ቢያ፡ ኣብቲ ትሑት ተሳታፍነትን ምፍርራሕን ዝዓብለሎ ሃገራዊ ምርጫ ንሻብዓይ ጊዜ ፕረዚደንት ኮይኑ ተመሪጹ።","text":"ፓል ቢያ ኣብ 1982 እዩ ናብ ስልጣን ደይቡ እቲ ኣብ ትሕተ-ሳሃራ ኣፍሪቃ ዝኣረገ መራሒ ምዃኑ ዝፍለጥ ቢያ፡ 71.3% ናይቲ ድምጺ ብምርካብ ከም ዝተዓወተ ወግዓዊ ውጽኢት ምርጫ ይሕብር። ተቓወምቲ ወገናት፡ እቲ ምርጫ ዳግማይ ክካየድ ዘቕረብዎ ጠለብ ብቅዋማዊ ቤት ፍርዲ'ታ ሃገር ተነጺጉ እዩ። ፓሊስ'ታ ሃገር፡ ክግበር ንዝኽእል ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ንምብታን ኣብ ቀንዲ ከተማታት ያውንደን ዱዋላን ንሓለዋ ተዋፊሮም ምህላዎም ጸብጻባት ገሊጾም ኣለዉ። ክልተ መዓልታት ወጽኢት ምርጫ ቅድሚ ምግላጹ፡ እቲ ንባዕሉ ንነዊሕ እዋን ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ፕረዚደንት ጎረቤት ሃገር ኢኳቶሪያል ጒኒ ንፓል ቢያ ዮሃና ኢልዎ ነይሩ። ኣብቲ እታ ሃገር ካብ መግዛእቲ ኣውሮጳ ዝወረሰቶ ክልተ ክፋላ ዘይምርግጋእ ፈጢሩላ ኣሎ። እቲ ኣብ መንጎ ፍራንኮፎን (ጽልዋ ናይ ፈረንሳ ዘለዎ) ኣንግሎፎንን (ናይ ብሪጣንያ ግዝኣት ዝነበረን) ዘሎ ወጥርን ግጭትን ንካሜሩን ዓቢ ቅልውላዉ ኮይንዋ ኣሎ። ብመሰረት ውጽኢት ምርጫ፡ ኣንጻር ፕረዚደንት ቢያ ዝተወዳደረ፡ ማውሪስ ካማቶ 14.2% ጥራይ'ዩ ክረክብ ኪኢሉ። ንሱ ን ኤም ኣር ሲ ዝተባህለ ሰልፊ ወኪሉ ከም ዝተወዳደረን፡ ኣብታ ናይ ቁጠባ ርእሰከተማ ዝኾነት ዱዋላ ጥራይ ከም ዝተዓወተን ተፈሊጡ'ሎ። ኣብ ኩለን ካልኦት ከባቢታት ፕረዚደንት ፓል ቢያ፡ ብገፊሕ ከም ዝሰዓረ'ዩ ወግዓዊ ውጽኢት ምርጫ ዘመልክት። ኣብቲ ብኣንግሎፎን ዝጽዋዕ ከባባታት ግን ትሑት ተሳታፍነት ከም ዝነበረን፡ ኣብ ገለ ቦታታት ናይቲ ዞባ'ውን ተዅሲ ከም ዝተሰምዐን ኣገልግሎት ዜና ኤ ኤፍ ፒ ሓቢሩ። ተዓዘብቲ ምርጫ ኣፍሪቃዊ ሕብረት፡ እቲ መስርሕ \"ብሓፈሻ ሰላማዊ\" ምንባሩን፡ እንተኾነ ግን \"ኩሎም ወገናት ዝተሳተፍዎ ኣይነበረን\" ብምባል ገሊጾም።","len":2252}
{"id":"news-54400242","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54400242","title":"ናሳ ናይ 23 ሚልዮን ዶላር ዓይኒ-ምድሪ ናብ ጠፈር ይልእኽ","summary":"ትካል ምርምር ጠፈር ኣሜሪካ፡ ናብቲ ኣብ ህዋ ዓለምና ዘዘንቢ ኣብ ዘሎ ዓለም-ለኻዊ መደበር ምርምር ጠፈር፡ ኣገልግሎት ክህብ ዝኽእል ዓይኒ-ምድሪ ከልእኽ እዩ።","text":"እቲ ዓይኒ-ምድሪ ኣብ ኣህጉራዊ መደበር ጠፈር ምስ ተፈተነ፡ ኣብ መጻኢ ናብ ወርሒ ንዝግበሩ ናይ ምርምር ጉዕዞታት ኣገልግሎት ክህብ ምዃኑ ተገሊጹ። ብፍላይ እዚ ስርዓተ ባዶሽ (ቫክዩም) መሰረት ገይሩ ዝተዳለወ ዓይኒ ምድሪ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ጠፈርተኛታት ዜጥዕም ኮይኑ ዝተዳለወ እዩ ተባሂሉ። ነቲ ዓይኒ-ምድሪ ዝጽዕን መንኮርኮር ብሓሙስ ካብ ዋሎፕስ ኣይላንድ፡ ቨርጂንያ ክውንጨፍ ትጽቢት ተጌሩ ነይሩ። እንተኾነ ግና ክውንጨፍ ሰለስተ ደቓይቕ ምስ ተረፎ፡ ብሰንኪ ቴክኒካዊ ጸገማት ተቋሪጹ። እቲ ዓይኒ-ምድሪ ከም ዝኾነ ንእስ ዝበለ ህዝባዊ ዓይኒ-ምድሪ ዝመሳሰል ክኸውን እንከሎ፡ ኣጠቓቕምኡ ግን ካብቲ ኣብ መሬት ዝርከብ ዝተፈለየ እዩ። ስሕበት ምድሪ ኣብ ዘይብሉ ስፍራ፡ እቲ መሳርሒ ርስሓት ካብ ኣካላት ሰባት ስሒቡ ብምውጻእ፡ ጠፈርተኛታት ክጸራረዩ ይሕግዝ። ናይ ጠፈር ዓይኒ-ምድሪ ዝሰርሓሉ ኣገባብ ምስቲ ሓመድ ካብ መንጸፍ ንምጽራይ እንጥቀመሉ 'ቫክዩም ክሊነር' ዝመሳሰል እዩ። ርስሓት ካብ ኣካላት ብምስሓብ ናብቲ ዝተዳለወሉ መዕቆሪ ይሰድድ። ጨናን ባክቴርያን ድማ ብምልኣት የጽሪ። ሓድሽ ዓይኒ-ምድሪ ናሳ እቲ ዓይኒ-ምድሪ 45 ኪሎግራም ክብደት ክህልዎ እንከሎ፤ 71 ሴንቲሜተር ቁመት ኣለዎ። እዚ ሕጂ ተዳልዩ ዘሎ ዓይኒ-ምድሪ ካብቲ ዝጸንሐ ብ65% ከም ዝንእስን ክብደቱ'ውን ብ40% ከም ዝፎኩስን ተገሊጹ። ኣዳለውቲ እቲ ንድፊ፡ እዚ ናይ ሕጂ ዓይኒ-ምድሪ ብፍላይ ንደቂ ኣንስትዮ ጠፈርተኛታት ከምዝተዳለወ ተዛሪቦም። ጠፈርተኛታት ንሽንቲ ማይ ክሸኑ ምስ ዝደልዩ፡ ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ዝተፈላለየ ቅርጺ ዘለዎም ጥርሙስ ይጥቀሙ። እቲ ሽንቲ፡ ኣድላዪ ምጽራያት ተገይሩሉ፡ ደጊሙ ንምስታይ ከም ዝውዕል ይግበር።","len":2253}
{"id":"news-50709734","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50709734","title":"ሚኒስቴር ሳይንስን ላዕለዎት ትካላት ትምህርትን፡ ዩኒቨርሲቲታት ኢትዮጵያ ብፖሊስ ክሕለዋ'የን","summary":"ኣብ መላእ ሃገር ዝርከባ ላዕለዋት ትካላት ትምህርቲ ብፖሊስ ፌደራል ክሕለዋ ተወሲኑ።","text":"ሚኒስቴር ሳይንስን ላዕለዎት ትካላት ትምህርትን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እተን ትካላት ትምህርቲ ናብ ሰላማዊ ምምሃር ምስትምሃር ዝምለሳ ሓለዋ እንትጠናኸር ብምኻኑን ብፌደራል ዝመሓደራ ትካላት ብምኻነን ብፖሊስ ፌደራል ክሕለዋ ተወሲኑ'ዩ ኢሉ። ዳይሬክተር ጉዳያት ኮምዩኒኬሽን እቲ ሚኒስቴር ኣቶ ደቻሳ ጉርሙ፡ ብተደጋጋሚ ምስ ተመሃሮ ብዝተገበረ ዘተ፡ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሓለዋ እተን ዩኒቨርሲቲታት ቅርታ ከም ዝቐረበ ብምግላጽ፡ እቶም ተመሃሮ ዘይሻራዊ ኮይኑ ዝሕልወና ፖሊስ ፌደራል'ዩ ብምባሎም ኣብ ውሳነ ከም ዝተበጽሐ ተዛሪቡ። ትማሊ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ፤ ሎሚ መዓልቲ ድማ ኣብ ዩኒቨሰርሲቲ ጎንደር ክልተ ተመሃሮ ከም ዝሞቱ፡ ምምሕዳር እተን ዩኒቨርሲቲታት ብፌስቡክ ኣፍሊጦም። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ተመሃራይ ክፍሊ ትምህርቲ ፔዳጎጂ ዝነበረ ኣዲ ዋቆ፡ ኣብ ሕክምና እናሃለወ ከም ዝሞተ ተገሊጹ። ቢቢሲ ዘዘራረቦም መሓዙት እዚ ተመሃራይ ከም ዝበሉዎ እንተኾይኑ ድማ፡ ብዝሓለፈ ሮቡዕ ኣዲን መሓዙቱን ብኣካላት ጸጥታ እቲ ዩኒቨርሲቲ ከም ዝተቐጥቀጡ ብምግላጽ፡ ድሕሪኡ ኣዲ ናብ ሆስፒታል ከም ዝከዱ ተዛሪቦም። ዩኒቨርሲቲ ጎንደር ኣብ ፌስቡክ ኣብ ዘውጽኦ ሓበሬታ፡ ማሾ ዑመር ዝተብሃለ ተምሃሪ ሕክምና እንስሳት ትማሊ ምሸት ማንነቶም ብዘይተፈልጡ ሰባት መጥቃዕቲ በጺሑዎ ናብ ሆስፒታል እንተኸደ'ውን ህይወቱ ምትራፍ ኣይተክኣለን ኢሉ። ገለ ተመሃሮ እቲ ዩኒቨርሲቲ ምፍርራሕ ከም ዝፍሖምን፡ ነቶም ተመሃሮ ዘፈራርሑ ወረቓቕቲ ከም ዝልጠፉን ድማ ኣቶ ደቻሳ ጉርሙ ኣረጋጊጹ። ነዚ መፍትሒ ዝበሎ ድማ፡ ሓለዋ ክጠናኸር ምግባር ኮይኑ ስለ ዝተኣመነ ብፖሊስ ፌደራል ክሕለዋ ኣለወን ከም ዝተብሃለ ገሊጹ።","len":2256}
{"id":"news-51527612","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51527612","title":"ኣብ ካሜሩን ኣስታት 22 ሰለማውያን ሰባት ተቐቲሎም","summary":"ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ካሜሩን ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ካብ ሓንቲ ቁሸት ጥራይ፡ ኣስታት 22 ሰባት ከምዝተቐትሉ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ።","text":"ካብቶም ዝተቐትሉ ፍርቆም ቆልዑ ከም ዝኾኑን፡ ገለ ካብቶም ግዳያት ድማ ብህይወቶም እንከለው ከም ዝነደዱን ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን። ክሳብ ሕጂ ሓላፍነት ናይቲ መጥቃዕቲ ዝወሰደ ኣካል የለን። እንተኾነ ግን፡ ተቓወምቲ ሰልፍታት ንሰራዊት እታ ሃገር እዮም ዝነቕፉ። መንግስቲ ካሜሩን ኣብ ዝሓለፈ ተኸታተልቲ ዓመታት፡ ኣብ ዞባ ኣንግሎፎን ምስ ዝርከቡ ተቓወምቲ ኣብ ኲናት ተጸሚዱ ከምዝርከብን፡ እቲ ኲናት ህይወት ብዙሓት ሰላማውያን ሰባት ከም ዝለከመን ይሕበር። መንግስቲ ካሜሩን ግን ብዛዕባ'ዚ መጥቃዕቲ ኣመልኪቱ ዝሃቦ ርእይቶ የለን። እቲ ዝጋጠመ መጥቃዕቲ፡ ንነበርቲ እቲ ከባቢ ኣብ ስንባደ ከም ዘእተዎም ሓለፊ ሓገዛት ሕቡራት ሃገራት ንቢቢሲ ሓቢሩ። ሓደ ካብቶም ቀንዲ ተቓወምቲ ሰልፍታት'ውን፡ እቲ መጥቃዕቲ በቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ \"ውልቀ-መላኺ\" መንግስቲ ካሜሩን፡ ብሓላፊ ሓይልታት ጸጥታ ካሜሩን ተፈጺሙ ክኸውን ይኽእል እዩ ክብል ተዛሪቡ። ሰብመዚ ሰራዊት ከሜሩን ንኤ.ኤፍ.ፒ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ግን፡ ነቲ ክሲ ነጺጎምዎ ኣለው። ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ዝርከብ ዞባ ኣንግሎፎን፡ ርእሰ-ምምሕዳር ክፍቀደሉ ንዝሓለፈ ዓመታት ኣብ ዘቕረቦ ጠለብ፡ ነታ ሃገር ኣብ ፖለቲካዊ ቅልውላው ክትሽመም ገይሩዋ እዩ። መንግስቲ ካሜሩን ግን፡ ነዚ ንነዊሕ እዋን ተዓቢጡ ክኸይድ ዝጸንሐ ሕቶ ርእስ-ምምሕዳር ከም ዘይቅበሎ'ዩ ዝገልጽ። መንግስቲ ካሜሩን፡ ነዞም ርእሰ-ምምሕዳር ዝጠልቡ ከም \"ግበረ-ሽበራውያን\" ከም ዝርእዮምን ንሓያሎ መራሕቲ ናይቲ ዞባ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣእትዩ ከም ዘሎን ይሕበር። ብሰንኪ እቲ ተፈጢሩ ዘሎ ኲናት ልዕሊ 3,000 ሰባት ክሞቱ እንከለው፡ ኣስታት 70 ሽሕ ሰባት ካብ ቤቶም ከምዝተመዛበሉ ጸብጻባት የመልክቱ።","len":2260}
{"id":"news-55226799","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55226799","title":"ምንቁልቋል መጠን ወሊድ ዘሻቐላ ጃፓን መጻምድቲ ንዘራኽብ ኮምፒተራዊ ምህዞ ተተባብዕ","summary":"ጃፓን ኣብታ ሃገር ኣጋጢሙ ዘሎ ምንቁልቋል መጠነ ወሊድ ንምብርባር፡ መንእሰያት ጃፓን መጻምድቲ ንኽረኽቡ ዝሕግዝ ኮምፒተራዊ ምህዞታት ንዘተኣታትዉ ገንዘባዊ ድጎም ከምእትገብር ገሊጻ።","text":"ብመንገዲ ኣርተፊሻል ኢንተለጀንስ መጻምድቲ ከራኸቡ ንዝጀመሩ ወይ ከኣ ክጅምሩ ዝሓስቡ ካብ ዝምጽእ ዓመት ኣትሒዙ ንምህዞኣዊ ስርሓቶም ገንዘባዊ ድጎማ ከምዝገብር’ዩ መንግስቲ ፓጃን ሓቢሩ ዘሎ። ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ጃፓን ኣብ ሓደ ዓመት ናይ ዝተወለዱ ህጻናት ቁጽሮም ትሕቲ 865,000 ብምኳኑ ዝወሓደ ተባሂሉ ተመዝጊቡ ኣሎ። እታ ዝወሓደ መጠን ምርባሕ ከምዘለዋ ዝንገረላ ጃፓን፡ መጠን ወሊድ ንምውሳኽ መንገድታት ኣብ ምንዳይ እያ ጸኒሓ። ብመንግዲ ኣርቲፊሻል ኢንተለጀንስ መጻምድቲ ምርኻብ ከኣ ከም ሓደ ኣማሪጺ ገይራ ወሲዳቶ ኣላ። ሰብ መዚ ጃፓን ኣብ ዝመጽእ ዓመት ንተመሳሳሊ ምህዞኣዊ ስርሓት ኣርተፉሻል ኢንተለጀንስ ዝውዕል 2 ቢልዮን የን (19 ሚልዮን ዶላር) ከምዝሰልዑ ኤኤፍፒ ገሊጹ። ብዙሓት ጃፓናውያን፡ ኣብተን ኣቐዲምን መጻምድቲ ኣብ ምርኻብ ዝሰርሓ ዝነበራ ምህዞኣውያን ስርሓት ዝርዝራዊ ጠለባቶማ ኣስፊሮም ኣለዉ። እተን ኣቀዲምን መጻምድቲ ከራኽባ ዝተሰረሓ ኮምፒተራዊ ስርሓት፡ ከም ወርሓዊ ወይ ዓመታዊ ኣታዊታን ዕድመን ዝፈልያ ስለዘይነበረ ሕጽረታት ከምዝነበረን እዩ ዝንገር። ማዕከናት ዜና ጃፓን እዚ መንግስቲ ክድጎሞ ተመባጺዑ ዘሎ ምህዞ፡ ከም ባህርን ክብርታትን ናይ ውልቀ ሰባት’ውን ኣብ ግምት ዘእተወ ክኸውን ከምዝኽእል ገሊጸን። ሓደ ካብ ካቢነ ጃፓን ንኤኤፍፒ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ “ንሕና ነቶም ኣብ ኣርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ተሞርዂሶም መጻምድቲ ንምርኻብ ዝሕግዝ ምህዞታት ዝሰርሑ ኢና ክንደድጉም፡ እዚ ኸኣ ነቲ ኣንቆልቊሉ ዘሎ መጠን ወሊድ ናይ ጃፓን ክብ ከብሎ ተስፋ ገይርና ኣለና” ኢሉ። ኣብ 2017፡ 128 ሚልዮን ዝነበረ ብዝሒ ህዝቢ ጃፖን ኣብ መወዳእታ እዚ ክፍለ ዘመን ብ53 ሚልዮን ክጎድል ከምዝኽልእ እዩ ግምታት ዘሎ።","len":2265}
{"id":"news-50829853","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50829853","title":"ፕረዚደንት ግብጺ፡ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ብኲናት ክፍታሕ ኣይክእልን'ዩ","summary":"ፕረዚደንት ግብጺ ዓብዱል ፋታሕ አል-ሲሲ ምስ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ተዛሚዱ ንዝተልዓለ ዘይምርድዳእ ኲናት ፍታሕ ክኸውን ኣይክእልን ኢሉ።","text":"ፕሬዝዳንት ግብጺ፤ አብድል ፈታህ አል ሲሲ ኣል-ሲሲ ኣብታ ናይ ቱሪስት ከተማ ዝኾነት ሻርም ኤል ሼክ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፤ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ኣብ ዋሺንግተን ኣብ ዝካየድ ስሉሳዊ ኣኼባ ኣብ ሓደ ስምምዕ ክብጻሕ ዘለዎ ተስፋ ገሊጹ። \"ብዛዕባ ሓያልነትና ብዙሕ ክንጀሃር ኣይንደልን። ሚልዮናት ዲኻ ክተሰልፍ ወይስ ግድብ ክትሃንጽ?\" ክብል ተዛሪቡ። \"ኣብ ኢድና ዘሎ ውሱን ሃፍቲ ብዂናትን ጎንጽን ክነባኽኖ ኣይግባእን። ህዝብና ንምልማዕ ክንጠቀመሉ ኣለና።\" ኣል-ሲሲ፡ ኲናት ፍታሕ ኣይከውንን ምባሉ፤ ነቲ ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ቀዳማይ ሚኒሰተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ ፓርላማ ንዘስመዖ መደረ መልሲ ንምሃብ ከይኮነ ኣይተርፍን'ዩ ተባሂሉ። ዶ\/ር ኣብዪ ኣብ ጉዳይ ናይቲ ግድብ ምስ ግብጺ ዘሎ ምስሕሓብ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ \"ናይ ዝኾነ ወገን ረብሓ ንምትንካፍ ዝወጠንናዮ ፕሮጀክት ኣይኮነን። ኮፍ ኢልና ክነውግዕ ኢና። እንተኾነ ግን፡ ህንጸት እቲ ግድብ ጠጠው ዘብል ዝኾነ ኣካል ኣይክህሉን'ዩ\" ኢሉ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ካብ ፕረዚደንት ኣል-ሲሲ ዝርከቦም ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን ግብጺ ዝተሰምዐ ኲናት ዝጽሕትሩ ዘረባታት ኣመልኪቱ ንዝቐረበ ሕቶ እዩ መልሲ ሂቡ። \"ኲናት ንዝኾነ ኣካል ኣይጠቅምን ኢልና ኢና ንኣምን። ኣድላይ እንተኾይኑ ግን ብሚልዮናት ዝቑጸር ክነሰልፍ ንኽእል ኢና\" ክብል ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣጠንቂቑ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚኒስትራት ሃገራት ግብጺ፣ ሱዳንን ኢትዮጵያን፤ ብሞንጎኝነት መንግስቲ ኣመሪካን ባንኪ ዓለምን ኣብ ዋሺንግተን ምዝታዮም ዝዝከር እዩ። ኣብ ዙርያ ህዳሰ ግድብ ዝነበረ ልዝብ፡ ኣብ መንጎ ሰለስቲአን ሃገራት ሳልሳይ ኣካል ኢዱ ከእቱ ክፍቀድ ንመጀመርታ ግዘ እዩ።","len":2266}
{"id":"news-49626160","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49626160","title":"ሳሙኤል ኤቶ ምስ ኩዕሶ እግሪ ክፈላለ ምዃኑ ኣፍሊጡ","summary":"ኣርባዕተ ጊዜ ኮኾብ ተጻዋታይ ተባሂሉ ዝተሸለመ ካሜሩናዊ ተጻዋቲ ኩዕሶ እግሪ ሳሙኤል ኤቶ፡ ድሕሪ 22 ዓመታት ምስ ኩዕሶ እግሪ ክፈላላ ምዃኑ ኣፍሊጡ።","text":"ናይ መወዳእታ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ካሜሩናዊ ሳሙኤል ኤቶ፡ ቐጠር ስፖርት ክለብ እያ ኣጥቃዒ ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ካሜሩንን ባርሴሎናን ዝነበረ ወዲ 38 ዓመት ኤቶ፡ ኣብ ኢንስታግራም እዩ ነዚ ሓበሬታ ዘርጊሕዎ። ምስ ጋንታታት ቸልሲን ኤቨርተንን ብምዃን ኣብ ፕረሚየር ሊግ እንግሊዝ'ውን ዝተጻወተ ኤቶ ኣብ 118 ጸወታታት 56 ሸቶታት ንሃገሩ ኣመዝጊቡ እዩ። ኤቶ ኣብ 1996 ወዲ 16 ዓመት እንከሎ ናብ ዓባይ ጋንታ ሪያል ማድሪድ እኳ እንተተጸምበረ ኤቶ፡ ብልቓሕ ናብ ሌጋነዝ ከምኡውን ማሎርካ ክሳብ ዝዘዋወር፡ ኣብ ሰለስተ ጸወታታት ጥራይ እዩ ክስለፍ ክኢሉ። ኣብ 2000 ናብ ማሎርካ ምስ ተሰጋገረ፡ ኣብ 133 ጸወታታት 54 ሸቶታት ብምቑጻር፡ ንእኡን ንጋንትኡን ዝበዝሐ ሸቶተታ ኮይኑ ተመዝጊቢ ኣሎ። ኤቶ ናብ ባርሴሎና ምስ ተጸምበረ፡ እታ ጋንታ ሰለስተ ጊዜ ዋንጫ ላሊጋን ክለተ ዋንጫ ቻምፕዮና ኤውሮጳን ክትዓትር ኣኽኢሉ ኣብ 2004 ናብ ባርሴሎና ድሕሪ ምጽምባሩ ድማ ሰለስተ ጊዜ ዋንጫ ላሊጋ ስጳኛ ወሲዱ እዩ። ብዘይካ'ዚ ኣብ 2006 ከምኡ'ውን ኣብ 2009 እታ ጋንታ ተዓዋቲት ቻምፕዮንስ ሊግ ኤውሮጳ ክትከውን ኣኽኢሉዋ እዩ። ኣብ 2006 ኤቶ፡ ኣብ 34 ጸወታታት 26 ሸቶ ብምመዝጋቡ፡ ፈላምን እንኮን ተዓዋቲ ወርቃዊ ጫማ ላሊጋ ኮይኑ። ብሓፈሻ ኣብ 144 ግጥማት 108 ሸቶታት ንባርሴሎና ዘመዝገበ ኤቶ፡ ኣብ 2009 ናብ ኢንተር ሚላን ምስ ተሰጋጊረ ንሳልሳይ ጊዜ ዋንጫ ቻምፕዮንስ ሊግ ኤውሮጳ ዓቲሩ። ብዘይካ'ዚ ኣብ 2010 ዋንጫታት ሰሪ ኣ ኢጣልያን ናይ ፊፋ ዋንጫ ዓለም ክለባትን ጨቢጡ። ብድሕሪ'ዚ ኤቶ፡ ናብ ቸልሲ ክሳብ ዝተመለሰሉ 2013፡ ኣብ ኣንዚ ማካቻካላ ዝተብሃለት ክለብ ኣብ ሩስያ እዩ ጸኒሑ። ኤቶ ኣብ ኤቨርተን፡ ሳምፕዶርያ፡ ኣንታሌኣስፖር፡ ኮንያሰፖርን ቐጠር ስፖርት ክለብ እውን ተጻዊቱ እዩ።","len":2266}
{"id":"50883239","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/50883239","title":"ሃይማኖት፡ ኣባላት ጉባኤ ትካላት ሃይማኖት ኢትዮጵያ ናብ ሞጣ ክኸዱ'ዮም","summary":"ኣባላት ጉባኤ ትካላት ሃይማኖት ኢትዮጵያን ትካላት ሃይማኖት ክልል ኣምሓምራን ናብ ሞጣ ብምኻድ ምስ ነበርቲ ክመያየጡን ዝተፈላለዩ ሓገዛት ክገብሩን'ዮም።","text":"ጉባኤ ትካላት ሃይማኖት ኣምሓራ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብ ልዕሊ ሰባት ዝበጽሕ ዘሎ ጉድኣት ብሰማይን ምድርን ዘሕትት እዩ ኢሉ። ኣካቢ ቦርድ እቲ ጉባኤ መልኣከ ሰላም ኤፍሬም ሙሉኣለም፡ \"ወዲ ሰብ ክግበር ዘይግብኦ ነገር ኣብ ልዕሊ ካልኦት ምፍጻሙ ግቡእ ኣይኮነን\" ብምባል፡ ትካላት ሃይማኖት ሓለዋ ክግበረለን እናተገብኦ ክቃጸላ ምርኣይ ዘደንጹ'ዩ ኢሎም። \"ሕብረሰተብ እቲ ኸባቢ ብሓባር ዝበልዕን ዝሰትን እምበር ንስርቅን ዕንወትን ዝጓየ ኣይኮነን፤ ክቡር ቤተእምነት ምቅጻል'ውን ግቡእ ኣይኮነን\" ኢሎም። \"መንግስቲ'ውን እንተኾነ በብግዚኡ ብፍላይ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝፍጠሩ ጸገማት ቐልጢፍካ ናይ ምክልኻል ስራሕቲ ክሰርሕ ኣለዎ\" ዝበሉ መልአከ ሰላም ኤፍሬም፡ ከምዚ ዓይነት ተግባር ዝፍጽሙ ሰባት ናብ ሕጊ ክቐርቡ ኣለዎም ኢሎም። ክሳብ ሕጂ ግን ግቡእ መቕጻዕቲ ዝረኸቡ ሰባት ብዘይምህላዮም፡ እቲ ጥፍኣት እናሰፍሐ ይኸይድ ከም ዘሎ ተዛሪቦም። \"ሕጊ ዝጠሓሱ ሰባት መአረምታ ክረኽቡ ይግባእ፤ ከምዚ ምስ ዝግበር እዩ ሰብ ኢዱን ነብሱን ዝእክብ\" ኢሎም። ብተወሳኺ፡ ኩሉ ሕብረሰተብ አነ'ውን ይምልከተኒ'ዩ ኢሉ ሓላፍነት ክስምዖ ከም ዝግባእ ብምግላጽ፡ ሓቢርካን ተኸኣኢልካን ናይ ምንባር ባህሊ ክጠናኸር፣ ዘጥፍኡ'ውን ናብ ሕጊ ክቐርቡ ብምትሕብባር፣ ዝተሰረቐ ሃብቲ ክንትክእ ይግባእ ዝብል መልእኽቶም ኣሕሊፎም። ጉባአ ትካላት ሃይማኖት ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብ ሞጣ ኣብ ልዕሊ ትካላት እምነት ዝተፈጸመ ተግባር ከም ዘሕዘኖ ጠቒሱ፡ እዚ ዓይነት ተግባር ከይድገም ጸዊዑ። በቲ ዝተፈጥረ ጸገም 15 ጥርጡራት ኣብ ዘይዲ ከም ዝኣተው፡ ሓላፊ መምርሒ ፖሊስ ዞባ ምብራቕ ሸዋ ኢንስፔክተር ኣያልነህ ተስፋዬ ጠቒሱ መራኸቢ ብዙሃን ኣምሓራ ጸብጺቡ።","len":2267}
{"id":"news-48438482","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48438482","title":"ኤርትራ፡ ንግደት ማርያም ደዓሪት ብድሙቕ ኩነታት ይኽበር ኣሎ","summary":"ዓመታዊ፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ግንቦት ዝበዓል ንግደት ማርያም ደዓሪት ከረን፡ ሎሚ ብክብ ዝበለ ኣገባብ ይብዓል ከም ዘሎ፡ ካብ ማሕበር ሲታውያን፡ ኣባ ሃይሉ ሃይለማርያም ገብረ ምስ ቢቢሲ ትግርኛ ኣብ ዝገበርዎ ቃለ-መጠይቕ ሓቢሮም።","text":"ማርያም ደዓሪት፡ ኣብ 1880፡ ብኣስራዚ እተሰርሐት ምስሊ ቅድስቲ ማርያም ምስ ደናግል ደቂ ፍቕሪ ከም ዝመጽአት ዝሓበሩ ኣባ ሃይሉ ንዓመትኡ ኣቡነ ቱቬ፡ ኣብዛ ካብ ከተማ ከረን ንሸነኽ ሰሜን ኣስታት ክልተ ኪሎ-ሜትር ርሒቓ ኣብ እትርከብ፡ ኣብ ጓንጓ ዓባይ ገረብ-ዱማ ባሪኾም ከምዘቐመጡዋ ይንገር። ካብቲ እዋን ኣትሒዙ ከኣ ፈለማ ጓሶትን ሓረስቶትን እቲ ከባቢ፡ ቀጺሎም ነበርቲ ዞባ ዓንሰባ፡ ተኣምራትን ትንግርትን ማርያም ደዓሪት እናተነግረን እናተወርየን ምስ ከደ ከኣ ካብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኤርትራ ብውዕውዕ ኣገባብ ካብ እትንገድ ነዊሕ ገይሩ ኣሎ። ኣብዚ ሃይማኖታዊ ጽምብል ኣመንቲ ክርስትና ጥራሕ ዘይኮኑ፡ ብፍላይ ነበርቲ እቲ ከባቢ ህዝቢ ብሌንን ትግረን ኣስላሞም ይኹኑ ክርስትያኖም ሓቢሮም ከምዝጽምብሉዋ፡ ካህናትን ምእመናን እቲ ከባቢ ይሕብሩ። ኣብዚ ጽምብል'ዚ ካብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገርን ወጻእን ከይተረፈ ዝመጽኡ ነጋድያን ሓቢሮም ይጽልዩን ይላለዩን። ቅድሚ ኩናትን ወጥርን ኢትዮ-ኤርትራ፡ ብዙሓት ኣመንቲ ክርስትና ኢትዮጵያውያን ናብ ማርያም ደዓሪት ይነግዱ ምንባሮም ሰብ ዝኽሪ ይሕብሩ። \"ናይዚ ንግደት እዚ ትርጉም፡ ህዝቢ ናብ ኣምላኹ ክምለስን ሃይማኖቱን እምነቱን ከበርትዕ ዝሕግዝ እዩ\" ዝበሉ ኣባ ሃይሉ ሃይለማርያም ገብረ እውን፡ እስላምን ክርስትያንን ሓቢሮም ዝውዕልሉ ዓቢ ንግደት ምዃኑ ሓቢሮም። ማርያም ደዓሪት ብኣቆጻጽራ ኣውሮጳ ኣብ 29 ብግእዝ ከኣ ኣብ 21 ግንቦት ዓመታዊ ይበዓል። ንግደት ማርያም ደዓሪት፡ ካብ ዘቤታዊ ቱሪዝም ሰጊሩ፡ መስሕብ ዓለማውያን በጻሕቲ ንኽኸውን ምስ ዝስራሓሉ፡ ኣብ ቁጠባ ከተማ ከረንን ኣብ ቁጠባ ኤርትራን እወንታዊ ተራ ክህልዎ ከም ዝኽእል'ዮም ብዙሓት ዝጠቕሱ።","len":2268}
{"id":"news-51396159","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51396159","title":"ኣብ መንጎ እስራኤላውያንን ፍልስጤማውያንን ጎንጺ ተወሊዑ","summary":"ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ንስምምዕ ሰላም እስራኤልን ፍልስጤምን ዘለዎ ትልሚ ድሕሪ ምግላጹ፡ ኣብ መንጎ እስራኤላውያንን ፍልስጤማውያንን ጎንጺ ተወሊዑ።","text":"እቲ ኣብ ልዕሊ ወተሃደራት እስራኤል ብመኪና መጥቃዕቲ ዘውረደ ሰብ ኣይተታሕዘን ኣብ ምዕራባዊ ገማግም በቲ ምስ ሓይልታት እሰራኤል ዘጋጠመ ጎንጺ ሰለስተ ፍልስጤማውያን ከምዝተቐተሉ ተገሊጹ። ኣብ እየሩሳሌም'ውን ብፍልስጤማዊ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ መኪና ምዃኑ ኣብ ዝተገለጸ ፍጻመ 12 ወተሃደራት እስራኤል መጉዳእቲ በጺሕዎም። ብዘይካ'ዚ ኣብ እየሩሳሌምን ምዕራባዊ ገማግምን ብዘጋጠመ ናይ ቶኽሲ መጥቃዕቲ እስራኤላዊ ፖሊስን ሓደ ወታሃደርን ቆሲሎም። እስራኤል ድሕሪ ዝተኻየደላ ደብዳብ ሞርታር ኣብ ልዕሊ ዕጡቓት ቃዛ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ከም ዘካየደት ተገሊጹ። ብዙርያኣ ብእስራኤል ዝተኸበበት ፍልስጤም ምቛም ዝብል ብፕረዚደንት ትራምፕ ዝቐረበ እማመ ፍልስጤማውያን ተቓዊመምዎ እዮም። ውጥን ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ኣብ \"ባይታ ዘየሎ ሓበሬታታት ብምቕራቡ\" ነቲ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ኩነታት ከም ዘበኣኣሶ፡ ወሃቢ ቃል በዓልመዚ ፍልስጤም ነቢል ኣቡ ሩዲና ተዛሪቡ። \"ንመሰረታዊ መሰላት ፍልስጤማውያን ዘይምልስን ነቲ ኩነታት ናብ መዕለቢኡ ዘይወስድን ስምምዕ ናብ ጎንጺ ከምርሕ ምዃኑ ኣጠንቂቕና ነይርና፤ ነዚ ድማ ኢና ንርእይ ዘሎና\" ኢሉ። እቲ ንቃዛ ተቖጻጺሩ ዘሎ ጉጅለ ሓማስ ብወገኑ፡ \"እቲ ኣብ ምዕራባዊ ገማግምን ኣብ እየሩሳሌምን እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ተቓውሞን ጎንጽን ህዝብና ነቲ ብትራምፕ ዝቐረበ ኣዕናዊ እማመ ምላሽ እዩ\" ኢሉ። ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል በንጃሚን ነታንያሁ ኣብ ምዕራባዊ ገማግም ናብ ዝርከቡ ሓይልታት ጸጥታ ምብጻሕ ኣብ ዛከየደሉ \"ድሕነትና ንምሕላው፡ ዶባትና ንምንጻርን መጻኢና ንምውሓስን፡ ዘድልይ ዘበለ ኩሉ ክንገብር ኢና፤ ፍተው ኣይትፍተው ክንገብሮ ኢና\" ዝብል ምላሽ ንመራሕቲ ፍልስጤም ሂቡ።","len":2269}
{"id":"49863377","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/49863377","title":"ዶ\/ር ደብረፅዮን፡ \"ህዝብን መንግስትን ትግራይ ንሓዉ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ፍቕሪ ብተግባር ዘመስከረ'ዩ\"","summary":"ብደረጃ ክልል ትግራይ: ኣብ ዓጋመ ኣብ ከተማ ዓዲግራት: ኣብ ዝተኸበረ በዓል መስቀል ዝተረኸቡ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ትግራይ ዶ\/ር ደብረጽዮን ነቶም ኣብ ዓዲግራት ተረኺቦም በዓል መስቀል ዘኽበሩ ኤርትርውያን መልእኽቲ ኣሕሊፎም።","text":"ዶ\/ር ደብረጽዮን \"ቅድም ኢሎም ውሳነ ዝረኸቡን ዘይረኸቡን ኩሎም ተዛቲና ኣብ ባይታ ክንትግብር ድልዋት ምዃንና ንገልፀልኩም\" ኢሎም:: ነቶም በዓል መስቀል ከኽብሩ ኣብ ዓዲግራት ዝተረኸቡ ኤርትራውያን ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ: \"ዓሚ ባሕቲ መስከረም ዝጀመርናዮ ጉዕዞ ስላም ንምስላጥን ናብ ምዕሩይ ዝምድና ንምልዋጥ ዘለና ድልውነት: ኣብ ክልቲኡ ሃገራት ዝነበሩ ሽግራት ብሰላም ንምፍታሕ: ብብርኪ ፌደራል ዝተወሰነ ከም ክልል ተቐቢልና: ክንፍፅም ምዃንና ንገልፅ\" ኢሎም:: ክልቲኡ ህዝቢ ሰላሙ ውሑስ ኮይኑ: ሓቢሩ ክለምዕ ናብርኡን ህይወቱን ክልውጥ ድልየትን ትምኒት መንግስትን ህዝብን ትግራይ ልዑል እዩ ኢሎም:: \"ህዝብን መንግስትን ትግራይ ንሓዉ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ፍቕሪ ብተግባር ዘመስከረ ምዃኑ: ኣብ ትግራይ እትነብሩን እትመላለሱን ኤርትራውያን ምስክራት ኢኹም\" ኢሎም:: ኣብ ኤርትራውያን ዘሎ ኣታሕዛ ከም ቃሉ: ኤርትራውያን ከይተሰከፉ ከም ገዛኦም ክነብሩ ይግበር ምህላዉን እውን ገሊፆም:: \"ሕሉፍ ሽግራት ዓፂና: ናይ ክልቲኡ ህዝቢ ርክብ ምዕሩይን ንኹልና ረብሓ ብዝኸውን ክስጉም ድልየት ኣለና\" እንትብሉ ገሊፆም:: ኣብዚ ዓመት እዚ፡ ዓሚ ዝተጀመረ ሰላም \"ካብ ጎተትመተት ወፂኡ: ናብ ምዕሩይ መንገዲ ክኣትው ፃዕርና ክነዛይድ ምዃንና ክንገልፀኩም ንፈትው\" ብምባል ቃል ኣትዮም:: ናይ ክልቲኡ ህዝብታት ሰላምን ምዕሩይ ዝምድናን ዘይደሊ ሓይሊ: ሓሲቡን ደኺሙን ይተርፍ እምበር: ከምዘይዕወት ይፍለጥ ኢሎም ዶ\/ር ደብረጽዮን:: ዶ\/ር ደብረጽዮን ኣብ መዛዘሚ ዘረባኦም \"ኣብዚ ሕዚ እዋን: ብሃይማኖት: ነብኸባብነትን ዓሌትን ብጥቕማነጥቕሚ ክኸፋፍሉና ንዝደልዩ ውልቀሰባትን ጉጅለታትን ወጊድ ኢልና ናብ ስራሕና ንውፈር\" እንትብሉ ፀዊዖም::","len":2269}
{"id":"news-51789636","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51789636","title":"\"ብኮሮናቫይረስ ተታሒዞም ብዛዕባ ዝተብሃሉ ኢትዮጵያዊያን እንፈልጦ የብልናን\" ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ኣቡዳቢ","summary":"ዝሓለፈ ብዓርቢ፡ ኣብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ብኮሮናቫይረስ ከምዝተትሓዙ ካብ ዝተገለጹ ዜጋታት ዝተፈላለያ ሀገራት፡ እቶም ክልተ ኢትዮጵያውያን ምዃኖም ተገሊጹ ነይሩ።","text":"ሎሚ ሰንበት፡ ብዛዕባ እቶም ብኮሮናቫይረስ ተታሒዞም ዝተባሃሉ ኢትዮጵያዊያ ዝምልከት ዝተሓተተ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ኣቡዳቢ፡ እቶም ኢትዮጵያውያን ኣበይ ከምዘለዉ ከምዘይፈልጥን ገና ሓበሬታ ይጽበዩ ከምዘለዉን ገሊጹ። \"ንሕና'ውን ከማኹም ብሚድያ ካብ ምስማዕ ወጻኢ ዝኾነ ሓበሬታ የብልናን\" ኢላ ኣብ ኣቡዳቢ ተወካሊት ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኑሪያ መሓመድ። ንሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ኣብቲ ጉዳይ ዝርዝር መብርሂ ክህብዎም ወግዓዊ ሕቶ ኣቕሪቦም ምህላዎም'ውን ገሊጻ። ሚኒስትሪ ጥዕና ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ 13 ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት እቲ ቫይረስ ከምዝተረኸቦምን ካብኦም ክልተ ኢትዮጵያውያን ከምዝኾኑን ገሊጹ። እቲ ኤምባሲ፡ ዋላ'ኳ ብዛዕባ ኩነታት እዞም ኢትዮጵያውያን ዝርዝር ሓበሬታ ከምዘይብሉ እንተገለጸ፡ ሚኒስትሪ ጥዕና ኢትዮጵያ ግን ነቲ ኩነታት ይከታተሎ ምህላዉ ድሕሪ ምግላጽ \"እቶም ክልተ ኢትዯጵያውያን ንዓመታት ኣብኡ ክነብሩ ዝጸንሑን፡ ኣብ ቀረባ እዋን ዝኾነ ጉዕዞ ከምዘይገበሩን ኣረጋጊጸ ኣለኹ\" ኢሉ። ነዚ ዝገለጸት፡ ሚኒስትር ዲኤታ ጥዕና ኢትዮጵያ ሊያ ታደሰ ክትከውን እንከላ፡ ሎሚ ኣብ ትዊተራ ኣብ ዝዘርገሓቶ ጽሑፍ ድማ፡ ሓደ ካብቶም ክልተ ኢትዮጵያውያን ከምብሓድሽ ተመርሚሩ እቲ ቫይረስ ከምዘይብሉ ተረጋጊጹ ኢላ። ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዛጊድ 45 ሰባት ኣብታ ሃገር ብኮሮና ተታሒዞም ምህላዎም ኣፍሊጣ። እቶም ሰባት፡ ተወሺቦም ክትትል ሕክምና ይግበረሎም ምህላዉ ተገሊጹ። ነዚ ስዒቡ ድማ፡ ኣብታ ሃገር ኣብያተ ትምህርቲ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ንኣርባዕተ ሰሙን ዕጹው ክኸውን ተገይሩ'ሎ። ዜጋታታ፡ ናብ ካልኦት ሃገራት ዝገብርዎ ጉዕዞ ክንክዩ እውን ምዒዳ።","len":2270}
{"id":"news-43549900","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43549900","title":"ቀዳማይ ሚኒስተር ኣውስትራልያ፤ ፈተነ ቕትለት ኣባል ስለያ ሶቬት ሕብረት ነበር፡ ይኹንን","summary":"ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ 60 ዲፒሎማሰኛታት ሩስያ ካብታ ሃገር ክወጹ ድሕሪ ምእዛዛ ቆንስል ሩስያ ኣብ ከተማ ስያትል'ውን ዓጽያ።","text":"ቀዳማይ ሚኒስተር ተርንቡል፤ እዚ እቲ ንሩስያ ዝወሃብ ግብረ መልሲ'ዩ ይብል እዚ ድማ ኣብ ታሪኽ ኣብ ሓደ እዋን እቲ ዝበዝሐ ቁጽሪ ዲፕሎማሰኛታት ዝተሰጎጉሉ ኮይኑ ይርከብ። እቲ ስጉምቲ ግብረመልሲ ናይቲ ሩስያ ፈጺማቶ ተባሂላ ትኽሰሰሉ ዘላ፡ ኣብ ልዕሊ ኣባል ስለያ ሶቬት ሕብረት ዝነበረ ሰርገይ ስክሪፓልን ጓሉን ኣብ ሳሊስበሪ፡ ዓዲ እንግሊዝ ዝተኻየደ ናይ መርዛም ስነቀመም ፈተነ ቕትለት'ዩ። እቲ ወሳነ ኣሜሪካን ሃገራት ኣውሮጳን ንዓዲ እንግሊዝ ዘለወን ደገፍ ንምግላጽ ዝተወሰደን፡ ነቲ ሩስያ ፈጺማቶ ዝበሃል ናይ ስነቀመም መጥቃዕቲ ንምኹናን'ዩ። ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ሩስያ እቲ ወሳነ ናይተን ሃገራት ናብ ናይ 'ምትፍናን መገዲ' ዝመርሕ'ዩ ክብል ገሊጽዎ። ብተዛማዲ ዜና ኣውስትራልያ ዲፕሎማሰኛታት ሩስያ ካብ ሃገራ ንምስጓግ ምስተን ካልኦት ልዕሊ 20 ሃገራት ምሕባራ፤ ንዲፐሎማሲያዊ ቅልውላው ሩሲያ የጋድዶ ። ክሳብ ሕጂ 21 ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብረት 100 ዲፕሎማሰኛታት ሩስያ ካብ መሬተን ክወጹ ዝኣዘዛ ክኾና እንከለዋ፤ ዝተፈላለያ ሃገራት ድማ ሎሚ ተመሳሳሊ ሰጉምቲ ንምውሳድ ነቲ ናይ ዓላማ ክሓብርኦ ወሲንን ኣለዋ። ንሳተን ድማ፤- ኣይላንድ'ውን ብወገና ዝኾነ ይኹን ዝርርብ ምስ ሰበ-ስልጣን ሩስያ ከምዘይተካይድን፤ መራሕታ ኣብ'ቲ ኣብ ሩስያ ንወርሒ ሰነ ክካየድ ተሓሲቡ ዘሎ ዋንጫ ዓለም ከምዘይሳተፉን ኣፍሊጣ። ከምኡ'ውን ቅድሚ ቁሩብ ሳምንታት ሕቡራት ነገስታት ብሪጣንያ 23 ሩስያውያን ዲፕሎማሰኛታት ካብ መሬታ ክወጹ ምግባራ ይዝከር ኮይኑ፡ ሰበ-ስልጣን ይኹኑ ኣባላት ንጉሳዊ ቤተሰብ'ውን ናብ ግጥማት ኩዑሾ እግሪ ሩስያ ኣይልእኽን'ይ ኢላ'ላ። ሩስያ ድሕሪ'ቲ ናይ ሳሊስበሪ መጥቃዕቲ ዲፕሎማስያዊ ግብረመልሲ ትጽበዮ'ዩ ነይሩ","len":2271}
{"id":"news-54415411","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54415411","title":"''ብዛዕባ ኮቪድ-19 ብዙሕ ተማሂረ እየ” ዶናልድ ትራምፕ","summary":"ኮቪድ-19 ዝተለኸፈ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ ሆስፒታል ሕክምናዊ ክንክን ይግበረሉ ኣሎ።","text":"ቅድም ክብል ኣበየናይ ብርኪ ሕማም ከምዝርከብ ንብዙሓት ከዘራርብ ዝፀንሐ እቲ ፕረዝደንት፡ ሎሚ ሰኑይ ካብ ሆስፒታል ክወፅእ ከምዝኽእል ግምታት ኣሎ። መጠን ኦክስጅኑ ክልተ ግዘ ኣንቆልቂሉ ዝነበረ ትራምፕ፡ ስተሮይድ ዝተበሃለ መድሓኒት ክወሃቦ ግድን ኮይኑ እዩ። ትራምፕ፡ ቀለልቲ ምልክታት ኮሮናቫይረስ ከምዘርኣየ ዝገለፀ ዋይት ሃውስ፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ መዓልቲ መጠን ኦክስጅኑ ክልተ ግዘ ምውራዱ ስዒቡ፡ ሓገዝ ኦክስጅን ከምዝተውሃቦ ኣረጋጊፁ። መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን (ማስክ) ገይሩ፡ ትሚሊ ሰንበት ንደገፍቱ ሰላም ንምባል ብሃንደበት ኣብ ህዝቢ ዝተርኣየ ትራምፕ፡ እዚ ተግባሩ ነቐፌታ ኣስዒብሉ። ወሃቢ ቃል ዲሞክራትስ ሃኪም ጀፍሪስ፡ “ልዕሊ 205 ሽሕ ኣሜሪካውያን ሞይቶም እዮም። ኣመራርሓ’ምበር፡ ስእሊ ዝሰኣል ኣይኮነን ዘድልየና” ብምባል ንተግባር ትራምፕ ተቓዊምዎ። ኣብ ከቢድ ኩነታት ንዝርከቡ ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ከምዝወሃብ ብሰሞያ ዝግለፅ መድሓኒት ስተሮይድ ዴክሳሜታዞን ተዋሂቡ ከምዝነበረ’ውን ተገሊፁ። ይኹን’ምበር ዶናልድ ትራምፕ፡ ጥንካርኡ ንምርኣይ፡ ኣብ ሆስፒታል ኮይኑ እናሰርሐ ዘርእይ ስእልን ናይ ቪድዮ መልእኽትን ብትዊተር ኣቃሊሑ። “ብዛዕባ ኮቪድ-19 ብዙሕ ተማሂረ እየ። ብተግባር ናብ ቤት-ትምህርቲ ከይደ እየ ተማሂረ። እዚ ሓቀኛ ቤት-ትምህርቲ እዩ እዚ መፅሓፍ ነንብብ ዝበሃለሉ ቤት-ትምህርቲ ኣይኮነን። ረኺበዮ፡ ካብኡ ድማ ተረዲአዮ፡ ኣዝዩ ኣገዳሲ ነገር እዩ፤ ብዛዕብኡ ድማ ከፍልጥኩም እየ” ብምባል፡ ቅድሚ ሕዚ ብዛዕባ ኮሮናቫይረስ ዝነበሮ ኣመለኻኽታ ከምዝተቐየረ ዘመልክት መልእኽቲ ገሊፁ። ትራምፕ ኣብቲ 3 ሕዳር ዝካየድ ፕረዝዳንታዊ መረፃ፡ ምስ መነሓንሕቱ ጆ ባይደን ክወዳደር እዩ።","len":2271}
{"id":"news-52425583","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52425583","title":"ኣመሪካ ኣብ ሶማልያ ሰላማውያን ሰባት ከምዝቐተለት ተኣሚና","summary":"ኣመሪካ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት ኣብ ሶማልያ ብዘካየደቶ ደብዳብ ነፈርቲ ሰላማውያን ሰባት ከምዝቐተለት ተኣሚና።","text":"እቲ ካብ ኣፍሪቃ ወታሃደራዊ ኮማንድ ኣመሪካ ዝወጽኣ ሓበሬታ፡ በቲ መጥቃዕቲ ክልተ ሰላማውያን ሰባት ክሞቱ እንከለው፡ ሰለስተ ድማ ቆሰሊሎም ክብለ ገሊጹ። ብተወሳኺ፡ ኣብቲ መጥቃዕቲ ክልተ ኣባላት ኣልሸባብ ከምዝተቐትሉ እቲ መግለጺ ጠቒሱ። ብመሰረት ሓበሬታ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ እቲ ደብዳብ ነፈርቲ ሓደ ሓረስታይን ሰራሕተኛ ኩባንያ ተለኮም ምቕታሉ ተገሊጹ ነይሩ። ሓለፊ ኣፍሪቃ ወታሃደራዊ ኮማንድ ኣመሪካ፡ ጀነራል ስቲቨን ታውንሰንድ፡ ሞት እቶም ሰላማውያን ሰባት ብዙሕ ከምዘጉሃዮ ተዛሪቡ። ብመሰረት ጸብጻብ ኣፍሪቃ ወታሃደራዊ ኮማንድ ኣመሪካ፡ ሰራዊት ኣመሪካ ኣብ 2020 ጥራይ ኣብ ሶማልያን ሊብያን 91 ደብዳብ ነፈርቲ ኣካይዱ። ሓላፊ እቲ ኮማንድ ጀነራል ታውንሰንድ፡ ኣፍሪኮም ብዛዕባ ኣብ ሰላማውያን ዝወረደ መጉዳእቲ ዝገልጽ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰለስተ ወርሒ ጸብጻብ ከምዘዳሉ ሓቢሩ። ንሱ፡ ሰባት ብዛዕባ መጉዳእቲ ሰላማውያን ሰባት ዝኾነ ክሲ እንተ ኣልዩዎም ኣብ መርመብ ሐበሬታ ናይቲ እዚ መጺኦም ክሶም ከቕርቡን ክመዝግቡን ኣተሓሳሲቡ። ትካል ተጣባቒ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡ ኣመሪካ ኣብ ሰማልያ 20 ሰላማውያን ሰባት ከምዝቐተለት እዩ ዝገልጽ። እንተኾነ፡ መንግስቲ ኣመሪካ ነዚ ቁጽሪ ይነጽጎ እዩ። ጉጅለ ኣልሸባብ ምስ ኣል-ቃዒዳ ምትሕብባር ዘለዎ ኮይኑ፡ ንዝበዝሐ ደቡባውን ማእከላይን ክፋል ሰማልያ ተቆጻጺርዎ ይርከብ። እዚ ጉጅለ፡ ኣብ ኬንያ ብተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ከምዝፍጽምን፡ ኣብዚ ዞባ ሓደገኛ ዕጡቕ ምዃኑን ይንገረሉ። ኣብ ወርሒ ለካቲት፡ እዚ ጉጀለ ኣብ ወተሃደራዊ መዓስከር ኬንያን ኣሜሪካን መጥቃዕቲ ብምክያድ፡ ሰለስተ ወተሃደራት ኣሜሪካን ሓደ ኮነትራክተርን ቀቲሉ ምንባሩ ይዝከር።","len":2273}
{"id":"news-49969128","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49969128","title":"ሞት ብ'ሰልፊ'፡ ኣርባዕተ ሰባት ናብ ዲጋ ጥሒሎም ሞይቶም","summary":"ፖሊስ ደቡብ ህንዲ፡ ኣብ ሓደ ዲጋ 'ሰልፊ' ዝስኣሉ ዝነበሩ ሓንቲ ሓዳሽ መርዓትን ሰለስተ ኣባላት ስድርኣን ሞይቶም ኢሉ።","text":"እዚ ፍጻመ ኣብ ደቡባዊ ህንዲ ታሚል ናዱ ኣብ ዝተብሃለ ቦታ ኣብ ዝርከብ ዲጋ ፓምባር እዩ ኣጋጢሙ። ሽዱሽተ ኣባላት ስድራ ኢድ ንኢድ ተተሓሒዞም 'ሰልፊ' እናተሳኣሉ፡ እቲ ሓደ ሸተት ኢሉ ወዲቑ ነቶም ካልኦት ምስ ደፍኦም'ዮም ተተሓሒዞም ጸዲፎም። በዓል ቤት እታ መርዓት ግን፡ ንነብሱን ሓፍቱን ከድሕን ክኢሉ። ኣብ ዓለም 'ሰልፊ' እናተሳኣልካ ብዘጋጥም ሞት ህንዲ ኣብ ቅድሚት ትስራዕ። ሃገራዊ ቤተ መጽሓፍቲ ኣሜሪካ፡ ካብ 2011 ክሳብ 2017 ኣብ ዘካየዶ መጽናዕቲ፡ ኣብ ህንዲ 259 'ሰልፊ' እናተስኣሉ ከም ዝሞቱ ይሕብር። ሩሲያ፣ ኣሜሪካን ፓኪስታንን ድማ ብቅደም ተኸተል ንህንዲ ይስዕባኣ። ጋዜጣ ሂንዱ ከም ዝጸብጸቦ፡ እዞም ሓደሽቲ መርዑት፡ ብሰንበት ናብ ስድራ እንዳ መርዓት ክበጽሑ ምስ መጽኡ'ዩ እዚ ሓደጋ ኣጋጢሙ። ሰለስቲኦም ተተሓሒዞም ናብቲ ማይ ዝጠሓሉ እንትኾን፡ ካብዚኦም እቲ ወዲ 14 ዓመት ቆልዓ ሸተት ኢሉ እንትወድቕ፡ ነታ መርዓትን ሓፍቲ እቲ መርዓውን ሓዊሱ ቆልዑ 18ን 19ን ዝኾና ኣሕዋቱ ጎቲቱ ሒዙወን ከም ዝጸደፈ ተገሊጹ። ኣርባዕቲኦም ድማ፡ ኣብቲ ማይ ኣትዮም ጠፊኦም። ፖሊስ፡ ሬሳ እቶም ሙውታት ከም ዝረኸበ ብምግላጽ፡ ናይ ሬሳ መርመራ ክግበር'ዩ ኢሉ። ኣብ ህንዲ፡ እዚ ሓደጋ ዓብዪ ቁጥዐ ፈጢሩ'ዩ። ሰብሞያ ድማ፡ ሰባት 'ሰልፊ' ተሳኢሎም ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ መሓዙቶምን ስድርኦምን ንምምሳጥ ዝወስዱዎ ኣድላዪ ዘይኮነ ተግባራት ጠጠው ከብሉ ይግባእ ኢሎም። ኣብ 2017፡ ካርናታካ ዝተብሃለት ዞባ ህንዲ፡ ኣርባዕተ ተመሃሮ በዚ ምኽንያት ምስ ሞቱ፡ ህዝባ ንክተጠንቅቕ፡ 'ሰልፊ ይቐትል'ዩ' ዝብል ጎስጓስ ኣካይዳ ነይራ። ኣብ ተመሳሳሊ ዓመት፡ ኣብዚ ቦታ፡ ምስ ሓርማዝ 'ሰልፊ' ዝስኣል ዝነበረ ሰብኣይ፡ ዝተቖጠዐ ሓርማዝ ብንጎቱ ጨፍሊቑ ቐቲሉዎ'ዩ።","len":2273}
{"id":"news-49218490","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49218490","title":"ኣርጀንቲና፡ ልዮነል ሜሲ ንሰለስተ ኣዋርሕ ካብ ጸወታ ተኣጊዱ","summary":"ሓለቃ ሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ልዮነል ሜሲ፡ ንኮፓ ኣሜሪካ ብልሽዉ'ዩ ብምባሉ ንሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ መዱብ ጸወታታት ከይጻወት እገዳ ተነቢርዎ።","text":"ሜሲን ኣርጀንቲናን ንደያኑን ንግጥማት ኮፓ ኣሜሪካን ብተደጋጋሚ ክነቕፉ ጸኒሖም'ዮም። ኣብ ስጳኛዊት ክለብ ባርሲሎና ኣጥቃዓይ ኮይኑ ዝጻወት ወዲ 32 ዓመት ልዮነል ሜሲ፡ \"ኮፓ ኣሜሪካ ንረብሓ ብራዚል እዩ ተደላዲሉ\" ክብል እዩ ገሊጹ። ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ እቲ ናይ ሰለስተ ወርሒ እገዳ 50,000 ዶላር ክቅጻዕ'ውን ውሳነ ኣሕሊፉ ኣሎ። ሜሲ ንውሳነ ፈደሬሽን ኵዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ ይግባይ ንኽብል ናይ ሰሙን ዕድል ተዋሂብዎ ኣሎ። እዚ ውሳነ ክዉን እንተኾይኑ፡ ኣርጀንቲና ምስ ቺለ፡ ሜክሲኮን ጀርመንን ኣብ ወርሒ መስከረምን ጥቕምትን ከተካይዶ ተመዲቡ ዘሎ ምሕዝነታዊ ግጥማት ኣይክስለፍን'ዩ። ኣርጀንቲና ንዋንጫ ዓለም 2020 እትገብሮ ናይ መጻረዩ ግጥማት ኣብ ወርሒ መጋቢት 2020 እያ ክትጅምር። ኣርጀንቲና ኣብ ኮፓ ኣሜሪካ ብብራዚል 2 ብ 0 ድሕሪ ዝወረዳ ስዕረት ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኣርጀንቲና 'ኣብ ዳይነት ጌጋታት ነይሩ' ብምባል ጥርዓኑ ኣስሚዑ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣሜሪካ፡ ንጥርዓን ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኣርጀንቲና ኣብ ዝሃቦ መልሲ ክብሪ ዝጎደሎን መሰረት ዘይብሉን ጥርዓን ክብል መልሲ ሂብሉ ነይሩ። ሜሲ ኣብ ግጥም ኣንጻር ቺለ ምስ ተጻዋታይ ጋንታ ቺለ ጋሪ መደል ብምስሕሓቡ ኣብ መበል 37 ደቒቕ ክልቲኦም ተጻወትቲ ብቀይሕ ካርድ ካብ ሜዳ ከም ዝወጽኡ ይዝከር። \"ንሕና ኣካል እዚ ብልሹው ስራሕ ክንከውን የብልናን\" ዝበለ ሜሲ \"ኣብ ምሉእ እቲ ዝነበረ ግጥማትን ኣብቲ ውድድርን ኣባና ዝነበሮም ትሑት ኣኽብሮት እዮም ኣርእዮሙና\" ኢሉ። ልዮነል ሜሲ ብምስዓብ፡ \"እቲ ዘሕዝን፡ እቲ ብልሽውናን እቶም ደያኑን ህዝቢ ጽቡቕ ጸወታ ከይርኢ ብምግባር ንጸወታ ኩዕሶ እግሪ ብመጠኑ ኣዕንየሞ እዮም\" ኢሉ።","len":2274}
{"id":"news-51485211","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51485211","title":"ቁጽሪ መወትቲ ኮሮናቫይረስ ኣዝዩ ወሲኹ","summary":"ኣብታ ቀንዲ ማእከል ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝኾነት ግዝኣት ሁበይ ቻይና፡ ትማሊ 242 ሰባት ብኮሮና ቫይረስ ብምምዋቶም፤ ረቡዕ ኣብ ሓደ መዓልቲ ዝበዝሐ ምውታት ዝተመዝገበላ መዓልቲ ኮይና ኣላ።","text":"ብዘይካ'ዚ ቁጽሪ ናይቶም እቲ ቫይረስ ዝተረኽቦም ሰባት'ውን ኣዝዩ'ዩ ወሲኹ፤ 14,840። እዚ ብቐንዱ እታ ግዝኣት ሓድሽ ኣገባብ መርመራ ስለ ዘተኣታተወት ምኳኑ ይግለጽ። ኣብ ቻይና ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ሰባት 1,350 ክበጽሑ እንከለው፤ ብዝሒ ናይቶም እቲ ቫይረስ ዝተረኽቦም ሰባት ድማ ልዕሊ 60,000 በጺሑ ኣሎ። መንግስቲ ቻይና ንጸሓፊ ሰልፊ ኮሚኒስት ኣብ ግዝኣት ሁበይ፡ ጅያን ቻኦሊያንግ ካብ መዝነቱ ኣልዩ፤ ጸሓፊ እቲ ሰልፊ ኣብ ግዝኣት ሻንጋይ ብዝነበረ ዪንግ ዮንግ ተኪእዎ ኣሎ። ኣብ ምጅማር ናይዚ ሰሙን ብዙሓት ሰበስልጣን ካብ መዝነቶም እንትእለዩ፤ እዚ ድሕሪ እቲ ለበዳ ኣብ ግዝኣት ሁበይ ዝዓበየ ምልውዋጥ ናይ ሓለፍቲ ምዃኑ ይግለጽ። ሁበይ ዘተኣታተወቶ ሓድሽ ኣገባብ መርመራ እንታይ እዩ? እታ 80% ናይቶም ግዳያት እቲ ሕማም ዝርከቡላ ግዝኣት ሁበይ ነቶም ምልክታት እቲ ሕማም ዝተርኣዮምን፡ ሲቲ ስካን ገይሮም ኣብ ሳንቡኦም ረኽሲ ዘተርኣዮምን ሰባት ኣብቲ ቁጽሪ ከም ዝድመሩ ገይራ። እቲ ዝጸንሐ ኣገባብ ግና ናይ ኒክለይክ ኣሲድ መርመራ ብምግባር ከም ዝልለ እዩ ክገብር ጸኒሑ። ካብቶም ብረቡዕ ዝሞቱ 242 ሰባት እቶም 135 በዚ ሓድሽ ኣገባብ ዝተለለዩ እዮም። ብጠቕላላ ኣብታ ግዝኣት 48,206 ሰባት በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ኣለው። ብኻልእ ወገን 2,000 ሰባት ጽዒና መዓሸጊ ወደብ ተኽለኪላ ዝጸንሐት መርከብ ኣብ ካምቦድያ ክትዕሸግ ተፈቒዱላ። ኣብታ መርከብ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኽፉ ሰባት ክህልው ይኽእሉ እዮም ብዝብል ስግኣት ሓሙሽተ ወደባት ከይትጽጋዕ ከልኪለንኣ ጸኒሐን። ኣብታ ኤምኤስ ዌስተርዳም ዝተብሃለት መርከብ በቲ ሕማም ዝተለኽፉ ሰባት እኳ እንተዘይነበሩ፤ ጃፓን፡ ታይዋን፡ ጉዋም፡ ፊሊፒንስን ታይላንድን ናብ ወደባተን ከይትጽጋዕ ከልኪለን ጸኒሐን።","len":2275}
{"id":"news-50818722","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50818722","title":"ቦይንግ ንግዚኡ ምፍራይ ማክስ 737 ጠጠው ከብል'ዩ","summary":"ኣፍራያይ ኩባኒያ ቦይንግ፡ ኣብ ወርሒ ጥሪ ንግዚኡ'ውን እንተኾነ ቦይንግ 737 ማክስ ዝዓይነተን ነፈርቲ ምፍራይ ጠጠው ከም ዘብል ገሊጹ።","text":"ኩለን ነፈርቲ ቦይንግ ማክስ 737 ካብ ኣገልግሎት ተኣጊደን ይርከባ ኣብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ኢንዶኖዢያን ድሕሪ ዘጋጠመ ሓደጋ ምውዳቕ ነፈርቲ፡ ንዝሓለፉ ትሸዓተ ኣዋርሕ እዘን ነፈርቲ ካብ በረራ ተኣጊደን ይርከባ። ብምኽንያት ኣብቶም ክልተ መገዲ ኣየራት ዘጋጠመ ሓደጋ፤ ልዕሊ 300 ሰባት ግዳያት ኮይኖም። ድሕሪ'ዚ፡ ቦይንግ 737 ማክስ ኣብ ገለ ክፋለን ጸገም ሶፍትዌር ከም ዘለወን እቲ ኩባኒያ ተኣሚኑ'ዩ። ቦይንግ ክሳብ መወዳእታ እዚ ዓመት እዘን ነፈርቲ ዳግም ናብ ስራሕ ክኣትዋ ትጽቢት ክገብር ጸኒሑ ነይሩ። እንተኾነ ተቖጻጸርቲ ፍርያት ነፈርቲ ኣሜሪካ፡ ሕጂ እዘን ነፈርቲ ናብ በረራ ዘእቱ መረጋገጺ ብቕዓት ኣይወሃበንን ኢሎም። ቦይንግ ሓደ ካብ ዓበይቲ ኣፍራይቲ ኩባኒያ ኣሜሪካ'ዩ። እቲ ኩባኒያ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፤ ብምኽንያት 737 ማክስ ሰራሕተኛታት ካብ ስራሕ ጠጠው ከም ዘይብሎም እኳ እንተሓበረ፡ መቕረብትን ቑጠባ ኣሜሪካን ግን ክህሰዩ'ዮም ኢሉ። \"ቦይንግ 737 ማክስ ድሕነቱ ኣረጋጊጽና ናብ ስራሕ ክምለስ ምግባር ቐዳምነት እንህበሉ ጉዳይ'ዩ\" ዝበለ እቲ ኣፍራዪ፤ \"መረጋገጺ ብቕዓት ዝህቡ፣ ዓማዊልን ተጠቀምቲ በረራ ማክስ 737ን፡ ኣብቲ ነፋሪት ብዝግበሩ ምምሕያሻት ኣእሚንካ ናብ ኣገልግሎት ክምለስ ምግባር ዝሓቶ መዐቀኒ ዝኸበደ ከም ዝኸውን ንርዳእ ኢና\" ኢሉ። ተንታኒ ኢንዳስትሪ መጓዓዝያ ሄነሪ ሃርትቨልዲት፡ ውሳኔ ቦይንግ ቅድም ኢሉ ተራእዩ ዘይፈልጥ ብምኻኑ፡ \"ኣብ ልዕሊ መቕረብትን መገዲ ኣየራትን ቦይንግ ከቢድ ክሳራ ከስዕብ ይኽእል'ዩ\" ኢሉ። ቦይንግ፡ ክሳብ ሕጂ ትሸዓተ ቢሊየን ዶላር ዝጽጋዕ አታዊ ከሲሩ'ዩ። እቲ ኩባኒያ ከም ዝብሎ፤ ናብ ተጠቀምቲ ክልኣኻ ዝተዳለዋ 400 ቦይንግ ማክስ 737 ዝዓይነተን ነፈርቲ ኣብ መኽዝን ይርከባ።","len":2276}
{"id":"news-44934522","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44934522","title":"ቅልውላው ስደተኛታት፡ ኢጣሊያ ክሳብ ኣብ ስምምዕነት ዝብፃሕ ንስደተኛታት ክትቅበል እያ","summary":"ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ፡ ስደተኛታት ዝፀዓና መራክብ ናብ ወደባታ ከይኣትዋ ክትኽልክል ዝፀንሐት ኢጣሊያ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ይገብሮ ዘሎ ምክፋል ስደተኛታት ዝምልከት ስምምዕ ክሳብ ዝውድእ ሂወት ኣድሕን መራኽብ ኣብ ወደባታ ከዕርፋ ክትፈቅድ እያ።","text":"ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ እታ ሃገር ሞኣቬሮ ሚላኔሲ፡ ሕብረት ኣውሮጳ ነቲ ዝኽተሎ ፖሊሲ ዳግም ኣብ ዝርኤሉ እዋን ኢጣሊያ ስደተኛታት ዝፀዓና መራክብ ንሓሙሽተ ሰሙናት ክትቅበል እያ ኢሉ። ሓድሽ የማናይ ሰልፊ ኢጣሊያ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ትሩር ቅዋም እዩ ዘለዎ። ኢጣሊያ ባሕሪ ሰጊሮም ናብ ኣውሮፓ ዝኣትዉ ኣፍሪካውያን ስደተኛታት ከም ኣፍ ደገ ዝግልገሉላ እንትትከውን፡ ፀቕጢ ስደተኛታት ኩለን ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ እየን ክሽከመኦ ዝግባእ ዝብል ቅዋም ኣለዋ። ሰኑይ ምስ ናይ ጀርመን መሰትኡ ሄይኮ ማስ ድሕሪ ምዝታዩ፡ ኩሎም ካብ ባሕሪ ዘዝደሓኑ ስደተኛታት ናብ ሓንቲ ሃገር ጥራሕ ዝኣትውሉ መስርሕ ዝከላኸል ስምምዕ ክሳብ ዝግበር ወደባት ኢጣልያ ክፉታት ኮይኖም ክቕጽሉ'ዮም ኢሉ ሚላኔስ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ፡ እንተድኣ ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ክሰማማዕ ዘይክኢሉ፡ እቲ ኣብ ኣብዝሓ ክፋላት ኣውሮፓ ዘገልግልን ካብ ቪዛ ናፃ ጉዕዞ ንምግባር ዘኽእልን ዞባ ሸንገን ኣብ ሓደጋ ከምዝወድቕ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣሊያ ኣጠንቂቑ ነይሩ። ኣብቲ እዋን፡ መንግስቲ ኢጣሊያ ልዕኢ 600 ስደተኛታት ዝፀዓነት ኣኳርየስ ዝተሰምየት መርከብ ሂወት ምድሓን ኣብ ወደብ ኢጣሊያ ከይተራግፍ ፍቓድ ከልኪሎም። በዚ ምኽንያት ከኣ እታ መርከብ ናብ ወደብ ስፔን መገዳ ክትቅይር ከምዝተገደደት ዝዝከር እዩ። ብድሕሪኡ ከኣ ላይፍ ላይን እትበሃል ካልእቲ መርከብ ኣብ ወደባት ኢጣሊያ ከይትዓርፍ ተኸልኪላ። ሓደ ናይ ስፔን ትካል ርዳእታ፡ ሓለውቲ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ንሰለስተ ስደተኛታት ኣብ ባሕሪ ከምዝራሕርሕወንን ኢጣሊያ ድማ ነዚ ተግባር ድጋፍ ገይራ እያ ዝብል ክሲ ምስኣቕረበ እዚ ናይ ምኽልካል ፖሊሲ ዳግም ብጥንቃቐ ክረኣይ ምኽንያት ኮይኑ'ሎ።","len":2278}
{"id":"news-53143855","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53143855","title":"ፕረዚደንት ብራዚል መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብር ብቤትፍርዲ ተኣዚዙ","summary":"ፕረዚደንት ብራዚል ጃየር ቦልሶናሮ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብር ብቤት ፍርዲ ተኣዚዙ።","text":"ፕረዚደንት ብራዚል ጀይር ቦልሶናሮ እቲ የማናዊ ፕረዚደንት፡ ንሓደጋ ለበዳ ኮሮናቫይረስ \"ቀሊል ሰዓል'ዩ\" ብምባል ከነኣእስ ምጽንሑ ይፍለጥ። ይኹን እምበር፡ ኣብ ህዝባዊ ቦታት ክስዕልን ክንፍጥን ምስተራእየ ክንቀፍ ጸኒሑ'ዩ። ብራዚል ብቑጽሪ ሞት ልዕሊ 51 ሽሕ ሰባት ኣብ ዓለም 2ይ ደረጃ ሒዛ ትርከብ። ልዕሊ 1.1 ሚልዮን ከኣ ተለኺፎም ኣለዉ። ይኹን እምበር፡ እቲ ፕረዚደንት፡ ብተደጋጋሚ ኣብ ህዝባዊ ኣኼባታት ብዘይመሸፈኒ ክሳተፍን፡ ንደገፍቱ ብኢዱ ሰላም ክብልን ይረአ። ካብዚ ሓሊፉ'ውን፡ ኣንጻር ዕጽዋን ካልኦት ከዳታትን ንምቅዋም ኣብ ዝተወደቡ ሰላማዊ ሰልፍታት ይሳተፍ ምንባሩ'ውን ይፍለጥ። በዚ ምኽንያት ድማ፡ በቲ ኣብታ ሃገር ይውስኽ ዘሎ ዝርገሐ እቲ ሕማምን ዝሰዓበ ሞትን፡ ተሓታቲ ተገይሩ ክንቀፍን ክውቀስን ጸኒሑ'ሎ። ብራዚል ጀይር ቦልሶናሮ ሕዚ ግን፡ ኣብ ዝኾነ ህዝባዊ ቦታታትን መድረኻትን እንትርከብ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብር ዳኛ ርእሰከተማ ብረሲልያ ኣዚዝዎ ኣሎ። ብራዚል፡ ካብ ኣመሪካ ቀጺላ ኣብ ዓለም ብዝሒ ሰባት ዝተለኸፍላን ብዝሒ ሞት ዝተመዝገበላን ሃገር ኮይና ዘላ። ብፍላይ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ እናሰዓለን እናሀንጠሰን ጸኒሑ፡ ከይተሓጸበ ንሓንቲ ዓባይ ሰበይቲ ብኢዱ ክጭብጠን ምስተራእየ ከቢድ ነቐፌታ ኣስዒቡለ'ዩ። ኣማሓዳሪ እታ ርእሰ ከተማ፡ ካብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት ጀሚሩ ዕጽዋ ኣዊጁ እዩ ጸኒሑ። ኣብ ወርሒ ሓምለ ድማ እቲ ኣዋጅ ዕጽዋ ተሪሩ፡ ንዕኡ ጥሒሶም ዝተረኸቡ ድማ መዓልታዊ ኣስታት 400 ዶላር ክቕጽዑ ኣዚዙ። ኣዋጅ ዕጽዋ ዝገደደ ቁጠባዊ ደድኣት ከስዕብ ይኽእል እዩ ኢሉ ክቃወም ዝጸንሐ ፕረዚደንት ቦልሶናሮ፡ ብሰንኪ መርገጺኡ ምስ ገለ ኣመሓደርትን ኣካላት መንግስቲን ክሰሓሓብ ጸኒሑ እዩ።","len":2281}
{"id":"news-50967878","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50967878","title":"ሱዳን፡ ኣብ ዞባ ዳርፉር ሓያሎ ሰራሕተኛታት ጥዕና ተቐቲሎም","summary":"ኣብ ምዕራባዊ ሱዳን ኣብ ዝርከብ ዞባ ዳርፉር ብዝተፈጥረ ጎንጺ፡ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ሰራሕተኛታት ተቐቲሎም።","text":"ሓደ ካብ ላዕለዎት ሓለፍቲ መሰጋገሪ መንግስቲ ሱዳን ዝኾነ ጀነራል መሓመድ ሓምዳን ዳጎሎ (ሕመቲ)፡ መራሒ ሚሊሻ ጃንጃዊድ ዝነበረ'ዩ ኣብቲ ኣብ ከባቢ ከተማ ኣል-ጀነይና ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ብሄራት ዝተፈጥረ ጎንጺ፡ ኣስታት 70 ሰባት ከም ዝተቐትሉ ሰብመዚ'ቲ ከባቢ ሓቢሮም። እቲ ጎንጺ፡ ሓደ ዓረባዊ መበቆል ዘለዎ ሰብ ኣብ ዕዳጋ ድሕሪ ምቕታሉ ከም ዝተወለዐ እቶም ሰበስልጣን ተዛሪቦም። ድሕሪ'ዚ ድማ፡ ዓረብ ሚሊሽያ ንተወልድቲ ብሄረ ማሳሊት ብምጥቃዕ፡ ኣባይቶም ከም ዘቀጸሉን ንብረቶም ከም ዝዘመቱን ተፈሊጡ። እቶም ዕጡቓት ኣብ መዓስከር ተፈናቐልቲ ብምእታው'ውን ቆልዑን ደቂ-ኣንስትዮን ቀቲሎም። ጸብጻባት ከም ዝሓበርዎ፡ እቶም ኣብቲ ከባቢ ብዙሕ ግፍዕታት ዝፈጸሙ ብጃንጃዊድ ዝፍለጡ ሚሊሽያ ዝተሳተፍዎ ከይኮነ ከም ዘይተርፍ ይግለጽ ኣሎ። እቲ ኣብ 2003 ዝተወለዐ ግጭት ዳርፉር፡ ምጽናት ዓሌት ዝተፈጸመሉ ምዃኑ ይንገር። ኣብዚ እዋን'ዚ እቲ ግጭት ዳግም ምውልዑ ድማ ነቲ ኩነታት ብሰላማዊ ኣገባብ ንምፍትሑ ዘሎ ዕደል ከጸልምቶ ይኽእል'ዩ ተባሂሉ። ኣብ መንጎ መንግስትን ናይቲ ዞባ ተቓወምትን ክግበር ዝጸንሐ ዝርርብ ተወንዚፉ ከም ዘሎ ተረጋጊጹ። ሰብመዚ ሱዳን ነቲ ኣብ እዋን ዘመነ ስልጣን ፕረዚደንት ነበር ዑመር ኣልበሽር ኣብ ዳርፉር ተፈጺሙ ዝበሃል ገበናት ከጻሪ ከም ዝወሰነ ገሊጹ'ሎ። ሓደ ካብ ቀንዲ ወታሃደራውያን መራሕቲ መሰጋገሪ መንግስቲ ሱዳን ዝኾነ፡ ሌተናንት ጀነራል መሓመድ ሓምዳን ዳጎሎ (ሕመቲ)፡ መራሒ ናይቶም ኣብ ቅትለት ኣሽሓት ኢድ ዝነበሮም ሚሊሻ ጃንጃዊድ ዝነበረ'ዩ። መሰጋገሪ መንግስቲ ሱዳን፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ብመንጎኝነት ደቡብ ሱዳን ምስ ዝተፈላለዩ ዕጡቓት ተቓወምቲ ልዝብ ሰላም ከካይድ ምጽንሑ ይፍለጥ።","len":2283}
{"id":"news-50358273","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50358273","title":"“ሞይተ ስለዝተንሳእኹ፡ ክፍታሕ ኣለኒ” እሱር ዕድመ-ልክዕ","summary":"ኣብ ኣመሪካ ሓደ ዕድመ-ልክዕ ዝተፈረዶ እሱር 'ሞት ስለዝረአኹ ክፍታሕ ኣለኒ' እንትብል ኣብ ቤት ፍርዲ ጠሪዑ።","text":"ምስሉ ዘይርአ ቤንጃሚን፡ ካበ 1966 ጀሚሩ ዕድመ ልክዕ እስራት ኣብዚ ቤት ማእሰርቲ የሕልፍ'ሎ ወዲ 66 ዓመት ቤንጃሚን ሽሩቤር፡ ኣብ 1966 ንሓደ ስብኣይ ቀጥቂጡ ብኣሰቃቒ ኩነታት ስለዝቐተሎ፡ ጽኑዕ ዕድመ-ልክዕ እስራት ተፈሪድዎ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ጸኒሑ። ኣብ መንጎኡ ግን ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት ብ2015 ምስ ረኽሲ ኩላሊቱ ተኣሳሲሩ፡ ብዶካትር መጥባሕቲ ተገይርሉ ምስደሓነ ናብታ ዝነበራ ቤት ማእሰርቲ መሊሶምዎ። ቤንጃሚን ግን፡ ኣብቲ እዋን መጥባሕቲ ውንኡ ስሒቱ ስለዝነበረ እንታይ ከምዝተገብረ ኣይፈልጥን። ውቕዒቱ ልቡ ጠጠው ኢሉ ከምዝነበረ ድማ ሕክምናዊ መረዳእትኡ ኣቕሪቡ። ኣብዚ እዋን መጥባሕቲ 'ንሓጺር ጊዘ እንተኾነ'ውን ሞት ርእየ እየ' ዝብል መካትዒ ሒዙ እቲ ቅድም ክብል ዝተፈረዶ ዕድመ-ልክዕ እስራት ከምዘይምልከቶን ክልቀቕ ከምዝግበኦን ሞጊቱ። \"ልበይ ምስራሕ ጠጠው ኣቢላ ማለት ሞይተ ነይረ ማለት'ዩ\" ይብል። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዘእተዎ እዚ ጥርዓን፡ 'ኣነ ሞይተ እየ ክለዓል ተገይረ። እዚ ድማ ካብ ድሌተይ ወጻኢ እዩ ተገይሩ። እንተኾነ ሞይተ ስለዝተልዓልኩ ብተግባር እቲ ዕድመ ልክዕ እስራተይ ወዲአ ማለት እዩ\" ኢሉ ። እቲ ጥርዓን ዝተመልከተ መጋባእያ ግን፡ እቲ መጥባሕቲ ቅድሚ ምክያዱ ከምዝፈረመ ኣረጋጊጹ፡ ብዘይ ድሌተይ እየ ህይወተይ ኣትሪፎምኒ ዝብል መካትዒ ነጥቡ- \" 'ሞይተ እየ ነይረ' ዝብል ሓቅነት ኣለዎ ግን 'ብዘይ ድሌተይ' ዝብል ዘእምን ኮይኑ ኣይረኸብኩዎን\" ክብል በይኑ። ጠበቕኡ እቲ ጉዳይ ናብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ብይግባይ ወሲዱ፡ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ተራእዩ። ንሱ ድማ እቲ ናይ ታሕተዋይ ቤት ፍርዲ ውሳነ ኣጽኒዑ። 'ሞይቱ' እዩ ዝብል ሕክምናዊ ውሳነ ብዕሊ ክሳብ ዘይተውሃበካ ዕድመ-ልክዕ እስራትካ ትቕጽል\" -ዝብል ሓሳብ ድማ ወሲኹ።","len":2289}
{"id":"news-49148754","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49148754","title":"ደቀባት ብራዚል፡ ዓደንቲ ንሕዛእቲ ደቀባት ብምውራር ሓደ ወደባ'ት ቀቲሎም","summary":"ብኸቢድ ዝተዓጠቑ ዓደንቲ ወርቂ ኣብ ሰሜናዊ ብራዚል ዝርከብ ሕዛእቲ መንበሪ ደቀባት ብምውራር፡ ንሓደ ካብ መራሕቲ ብስሕለት ቀቲሎም።","text":"ኣብ ርሑቕ ከባቢታት ብራዚል ዝነብሩ ደቀባት ዋጃፒ ነበርቲ ናይታ ኣብ ዞባ ኣማፓ ትርከብ ቁሸት ብፍርሒ ካብ መረበቶም ዝሃደሙ እንክኾኑ፡ ተመሊሶም መሬቶም ምስ ዝሓቱ ግን ሓደገኛ ግጭት ከይክሰት ልዑል ስግኣት ኣሎ። ፖሊስ ኣብቲ ከባቢ ከምዝመጽአ ኢዩ ዝግለጽ። ድሕሪ እቲ ኣንጻር እቶም ሕዛእትታት ደቀባት ከም ዝኾነ ዝንገረሉ የማናዊ ፕረሲደንት እታ ሃገር ጃይር ቦልሶናሮ፡ ገለ ካብቲ ቦታታት ንዕደና ክፉት ከም ዝኸውን ምግላጹ፡ ኣብ ዞባ ኣማዞን ሓያል ወጥሪ ሰፊኑ ይርከብ። ፕረሲደንት ቦልሶናሮ፡ ስፍሓት ናይቲ ቦታ ምስ ብዝሒ ነበርቲ ክነጻጸር ከሎ ኣዝዩ ዓቢ ከም ዝኾነ ኢዩ ዝገልጽ። ነቐፍቱ ግና ንዘይሕጋዊ ዕደናን ንወራር መንበሪ ደቀባትን ከም ዘተባብዕ ኢዮም ዝኸስዎ። ካብ 10 ክሳብ 15 ዝኣባላታ ብኸቢድ ዝዓጠቐት ጉጅለ ዕደና፡ ኣብ ማሕበረሰብ ዋጃፒ ንትርከብ ቁሸት ድሕሪ ምውራሮም ወጥሪ ሰማይ ዓሪጉ ክብል፡ ናይ ደቀባት ብራዚላውያን መሰል ዝጣበቕ ፉናይ ዝብሃል ትካል ገሊጹ። እቶም ደቀባት ናይ 40 ደቒቕ ብእግሪ ርሕቀት ናብ ዘለዋ ማሪሪ ዝተባህለት ቁሸት ዝሃደሙ ኮይኖም፡ ናብቶም ወረርቶም ገጾም ምምላስ ከይሓስቡ ድማ ተነጊርዎም ኣሎ። ብመሰረት መግለጺ ፉናይ፡ እቶም ዓደንቲ ንሓደ ካብ መራሕቲ እቶም ደቀባት ዝኾነ ወዲ 68 ዓመት ብካራ ወጊኦም ከም ዝቐተልዎን፡ ሬስኡ ድማ ኣብ ሓደ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ ፈለግ ተረኺቡ። ዋላ'ኳ ብተደጋጋሚ ከምዚ ዓይነት ወጥሪ ዝርአ እንተኾነ ምቕታል መራሕቲ ደቀባት ግን ሳሕቲ ዘጋጥም ኢዩ። እዚ ቅትለት፡ ውሕስነት እቶም ደቀባት ኣብ ሓደጋ ከይወድቕ ንዝብል ስግኣት መሊሱ ኣዕሪግዎ ኣሎ። ፖሊስ ፈደራል ኣብቲ ቅትለት ዝተፈጸመሉ ቦታ ዝበጽሐ እንክኸውን፡ ኣኽባሪ ሕጊ ፌደራል ድማ ነቲ ጉዳይ መርመራ ከም ዘካይደሉ ገሊጹ ኣሎ።","len":2292}
{"id":"news-46096518","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46096518","title":"ናይ ስሙይ ፈረንሳዊ ገጣሚ ሻርል ቦድሌር ወረቐት ኑዛዘ ብጨረታ ተሸይጡ","summary":"ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘበን፡ ገጣሚ ዝነበረ ፈረንሳዊ ሻርል ቦድሌር፡ ንገዛእ ርእሱ ከምዘጥፍእ ዝፀሓፈሉ ብጣስ ወረቐት፡ 7.3 ሚልየን ብር ተሸይጡ።","text":"ሻርል ቦድሌር፡ ፈረንሳይ ኣለዉኒ ካብ እትብሎም ስሙያት ገጠምቲ ሓደ እዩ እዚ መዘከርታ፡ 30 ሰነ 1845 ከም ኣቆፃፅፃራ ኣውሮጳውያን፡ ንኣፍቃሪቱ ዣን ዱቫል እዩ ተፃሒፉ። ኣብቲ እዋን፡ ሻርል ወዲ 24 ዓመት ዝነበረ እንትኸውን፡ እዛ ደብዳበ ኣብ ዝፀሓፈሉ እዋን፡ ንገዛእ ርእሱ ከጥፍእ ፈቲኑ፡ ኣይተሳኽዐሉን። • ድሕሪ 20 ዓመት ካብ ኤርትራ ዝተፈትሐ ጋዜጠኛ • ብ450 ሚልየን ዶላር ዝተሸጠ ቅብኣ ዳ ቬንቺ ናብ ዱባይ ኣምሪሑ ከምዚኦም ዓይነት ጨረታታት ዘፋልጥ ድሕረ ገፅ ኦዝና፡ እዚ ብውሩይ ገጣሚ ሻርል ዝተፅሓፈ ደብዳበ፡ ካብ ዝተገመተሉ ዋጋ ሰለስተ ዕፅፊ ንሓደ ውልቀ ሰብ ከምዝተሸጠ ኣፍሊጡ። ኣብዚ ደብዳበ፡ ንኣፍቃሪቱ \"እዚ ደብዳበ እንትበፅሐኪ ሞይተ ኣለኹ\" ዝብል መልእኽቲ ፅሒፉላ ነይሩ። \"ናይ ምንባር ድሌተይ ካብ ውሽጠይ ስለዝተፀንቀቐ ወይ ድማ ደቂስካ ምልዓል ዝለዝተሃከየኒ እየ፡ ንገዛእ ርእሰይ ዘጥፍእ ዘለኹ\" ክብል ኣብቲ ደብዳበ ተናዚዙላ ነይሩ። ስሙይ ፈረንሳዊ ገጣሚ ሻርል ቦድሌር ነዚ ደብዳበ ዝፀሓፈ፡ ናይ ገንዘብ ፀገም ስለዝነበሮ እዩ ቦድሌር ብውርሲ ዝረኸቦ ገንዘብ፡ ኣባኺኑ ኣብ ፀገም ድሕሪ ምጥሓሉ፡ ንገዛእ ርእሱ ንምቕታል፡ ኣብ ኣፍ ልቡ ዝወግአ እንትኸውን፡ ፈተንኡ ግና ንዝኸፍአ ጉድኣት እንከየሳጥሖ ተሪፉ። ይኹን እምበር ንገዛእ ርእሱ ንምጥፋእ ካብ ዝፈተነላ ዕለት ብድሕሪኡ፡ ን 22 ዓመታት ነቢሩ እዩ። ሻርል ቦድሌር 'ሌ ፍለር ዱ ማል' ብዝብል ተኸታታሊ ፅሑፉ ኣዝዩ ህቡብ ኮይኑ ነይሩ። • \"ክልቲኤን ሃገራት እየን ኸሲረን\" • \"ቋንቋ ትግርኛ፡ ጉዳይ መንነት'ዩ\" ብናይ ግጥሚ ስራሕቱ ኣብ ስነ-ፅሑፍ ፈረንሳይ፡ ፅዕንቶ ከምዝፈጠረ ዝዝረበሉ ሻርል ቦድሌር፡ ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን 1867፡ ብፆታዊ ርክብ ብዝመሓላለፍ ሕማም እዩ ህይወቱ ሓሊፉ።","len":2296}
{"id":"news-45480914","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45480914","title":"ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን በዓል ቅዱስ ዮዉሃንስ ብሓባር የብዕሉ ኣለዉ","summary":"ንከባቢ 20 ዓመታት ሲቪላዊ ምንቅስቓስ ሓሪምዎ፡ ሰራዊት ኤርትራን ኢትዮጵያን ተፋጢጦም ዝተሓላለዉሉ ዝነበረ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሎሚ ሓድሽ ምዕራፍ ተኸፊትሉ ኣሎ።ዛላምበሳ ንኢትዮጵያዊት ከተማ ዓዲግራትን ኤርትራዊት ከተማ ሰንዓፈን እተራኽብ ኣገዳሲት ዶባዊት ከተማ ኢያ።","text":"ነቲ ትማሊ እምኒ ድፋዓት ብምፍራስን ኣብ ምድሪ ተተኺሉ ንዝነበረ ፈንጅታት ብምጽራይን ዝጀመረ በዓል ቅዱስ ዮዉሃንስን ሓድሽ ዓመትን፡ ሎሚ ዓበይቲ ዳሳት ተተኺሉ ካብ ክልቲኡ ወገን ህዝብን ሰራዊትን ተኣኪቡ ብድምቀት የብዕል ኣሎ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድን ሎሚ ኣንጊሆም ኣብ ግንባር ቡሬ ብምርኻብ ንመስመር ቡሬ ማንዳ ብወግዒ ድሕሪ ምኽፋቶም ኣብ ናይ ዛላምበሳ ዓብይ ህዝባዊ በዓል ተረኺቦም። ኣብቲ በዓል ናይ ክብሪ ጋሻ ኾይኖም መደረ ዘስምዑ፡ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል፡ እዚ ሰላም ክውን ክኸውን ዝገበሩ ክልቲኦም መራሕቲ ሃገር ድማ ዝያዳ አመስጊኖም። 'ን20 ዓመታት ናይ ቀረባ ርሑቕ፡ እናሃለና ከምዘየለና ኮይና ፀኒሕና። ነዚ ቀይርኩም ሰላም ስለዝኣወጅኩም፡ ምስጋና ይግብኣኩም።\" ኢሎም። ስለዝኾነ፡ ነዚ ናይ ሰላም ዕድል ተጠቒምና ናብ ዝለዓለ ልምዓትን ብልፅግናን ክንሰጋገር ኢና ክብኡ ወሲኾም ተዛሪቦም። \"ዛዕባና ዛዕባ ዳግም ምትህልላቕ ኣይኮነን። ዳግም ሰላም እዩ። ኣቱም መናእሰይ ንክትቀታተሉ ድፋዕ ኣይነውርሰኩምን። ዕድመኹም ዘንውሕ ሕውነትን ምትሕልላይን ኢና ክነውርሰኩም።\" \"ብዘተ ዘይፍታሕ ፀገም ኣይህሉን። ካባና ዘድሊ ካብ ኣፍንጫኻ ኣርሒቕካ ምሕሳብ ጥራሕ'እዩ\" እውን ኢሎም። ዶ\/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤለ፡ ቀ\/ሚ ኣቢይ ኣሕመድ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣቶ ደመቀ መኮነን እቲ ዕርቀ ሰላም ምሰተኣወጀ፡ ኣቐዲሙ ብኣየር በረራ ዝጀመረ ርክብ ክልቲኤን ሃገራት፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ፍርያት ቢሻ ናብ ቻይና ንምጉዕዓዝ ብጨረታ ዝተዓወተ ትካል መራኽብ ንግዲ ኢትዮጵያ፡ 'መቐለ' ዝተሰምየት መርከቡ ኣብ ወደብ ባጽዕ ክዕሽግ ክኢሉ ኢዩ።","len":2296}
{"id":"news-54445004","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54445004","title":"ትራምፕ ንኮቪድ ኣመልኪቱ ዝጠቅዖ ጽሑፍ ብፌስቡክ ክስረዝ ከሎ ትዊተር ድማ ሓቢእዎ","summary":"ፌስቡክ ነቲ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኮቪድ-19 ምስ ጉንፋዕ ('ፍሉ') ክነጻጸር ከሎ \"ብጣዕሚ ሓደገኛ ኣይኮነን\" ክብል ዝጠቅዖ መልእኽቲ ሰሪዙ።","text":"ኮሮናቫይረስ ዝተረኸቦ ትራምፕ ንሰለስተ መዓልታት ጥራሕ ኣብ ሆስፒታል ክትትል ክምና ምስ ተገበረሉ ናብ 'ዋይት ሃውስ' [ቤተ መንግስቲ ኣሜሪካ] ተመሊሱ'ሎ። ንሱ፡ \"ልክዕ ከምቲ ምስ ኮቪድ ተላሚድና ንምንባር ትምህርቲ ንወስዶ ዘለና\" ኣሜሪካውያን፡ ምስ ናይ ጉንፋዕ ወቕቲ'ውን \"ከመይ ክንነብር ከምዘለና ተማሂርና ኢና\" ዝብል መልእኽቲ'ዩ ኣብቶም ማሕበራዊ ገጻት ጽሒፉ። ትዊተር \"ዘጋግይን ከቢድ ጉድኣት ዘኸትልን ሓበሬታ ምዝርጋሕ\" ዝብል መልእኽቲ ብምሕላፍ ጽሑፍ ትራምፕ ንሰባት ከይረኣይ ሓቢእዎ። ተጠቀምቲ ትዊተር ነቲ ጽሑፍ ክርእዩ ምስ ዝደልዩ ግን ነቲ መጠንቀቕታ ብምስጋር ክረኽብዎ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ኩባንያ ፌስቡክ ኣካያዲ ስራሕ ፖሊሲ ርክባት: ኣንዲ ስቶን \"ንሓደገኛነት ኮቪድ-19 ብዝምልከት ዝተዘርግሐ ግጉይ ሓበሬታ ንስርዝ ኢና፤ ስለዝኾነ ከኣ ነቲ ዝተጠቅዐ ጽሑፍ ሰሪዝናዩ ኣለና\" ኢሉ። እቲ ትኽክለኛ ዝኾነ ብኮቪድ-19 ዝስዕብ መጠን ሞት ዝፍለጥ ኣይኮነን፤ ግን ከኣ ዝለዓለ ከምዝኾነ ይግመት። ምናልባት ዓይነታት ጉንፋዕ ካብ ዘኸትልዎ ብ10 ዕጽፊ ክዛይድ ከምዝኽእል መረዳእታ ዩኒቨርሲቲ ጆንስ ሆፕኪንስ የመልክት። ፕረዚደንት ትራምፕ ብወገኑ \"ሴክሽን 23 ይሰረዝ\" ዝብል ሓጺር መልእኽቲ ብምጥቃዕ ግብረመልሲ ሂቡ'ሎ። እዚ ከኣ ማሕበራዊ መራኸብታት ብተጠቀምቲ ኣብ ዝዝርግሑ ትሕዝቶታት ሓላፍነት ከምዘይወስዱ ንዝገልጽ ሕጊ ዝሓዘ እዩ። እንተኾነ እቶም ኩባንያታት መጥቃዕታዊ፣ ምግፋዕን ዓመጽን ከምዘሕልፉ ዝግምገሙ ትሕዝቶታት ክኣልዩ ወይ ክእግዱ እቲ ሕጊ ከምዘፍቅደሎም ይፍለጥ። እቲ ሕጊ ክመሓየሽ ወይ ክስረዝ እንተኾይኑ ከኣ ኩባንያታት ማሕበራዊ መራኸቢ ብተጠቀምቲ ዝጥቅዑ ትሕዝቶታት ብምእራምን ብምቕያርን ምተኸሰሱ ነይሮም።","len":2298}
{"id":"news-54143805","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54143805","title":"ብር ኢትዮጵያ ተቐይሩ፤ ናይ 200 ሓዲሽ ናይ ወረቐት ገንዘብ ተኣታትዩ","summary":"መንግስቲ ኢትዮጵያ ሓድሽ መተዓዳደጊ ብር [ባጤራ] ኢትዮጵያ ከም ዘተኣታተወ ቐዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ሕመድ ብትዊተር ኣፍሊጡ።","text":"በዚ መሰረት ናይ 10፣ 50ን ሓደ ሚኢቲ ብርን ክቕየሩ እንከለው፡ ሓድሽ ናይ 200 መተዓዳደጊ ናይ ቀረቐት ገንዘብ ከም ዝሓተመ ገሊጹ። እቲ ሓድሽ ቅርሺ \/ጤራ ዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብ፣ ብልሽውናን ኮንትሮባንድን ኣብ ምቁጽጻር ክሕግዝ እዩ ኢሉ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኣገልግሎት ዝርከብ ናይ ወረቐት ብር ቅድሚ 23 ዓመት ብ1990 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ድሕሪ ኢትዮ-ኤርትራ ተቐይሮም ናብ ስራሕ ከም ዝኣተው ይፍለጥ። ካብ ስርዓት ሃይለስላሰ ጀሚሩ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ስራሕ ዝነበሩ ናይ ወረቐት ኖታት ኣብ ዝተፈላለዩ ጊዜያት ዝተቐየሩ ኮይኖም፡ ናብ 50 ዓመታት ኣብ ዝጽጋዕ ናይ ስልጣን ግዜ ኣርባዕተ ግዜ ተቐይሩ'ዩ። ወተሃደራዊ ስርዓት ደርግ ነቲ ሃጸያዊ ስርዓት ኣወጊዱ ስርዓት ምስ ሓደ ብ1969 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ምስሊ እቲ ንጉስ ዝነበሮ ቅርሺ ክቕሩ ገይሩ። ብተመሳሳሊ ኢህወደግ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ንሸውዓተ ዓመታት ኣብ ስራሕ ዝጸንሐ ገንዘብ ድሕሪ ኲናት ኢትዮ- ኤርትራ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ክቅየሩ ምግባሩ ይፍለጥ። ባጤራ ምቅያር ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዝርአ ኮይኑ፡ ኤርትራ ነቲ ኣቐዲማ ትጥቀመሉ ዝነበረት ባጤራ ኣብ 26 ታሕሳስ 2015 ከም ዝቐየረቶ ዝዝከር እዩ። ብዝለዓለ ዝቕባበ ዋጋ ዝተሃሰየት ሃገረ ቬነዝወላ'ውን፤ ኣብታ ሃገር ኣጋጢሙ ዘሎ ቑጠባዊ ቅልውላው ንምፍዃስ ን2017 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ስማዊ ባጤራ ዕላዊ ገይራ'ያ። እቲ ሓድሽ ብር፡ ብጸጋታት ነዳዲ፣ ጋዝ፣ ወርቅን ኣልማዝን ከም ዝሕገዝ'ዩ ተገሊጹ ነይሩ። ኣብ ኤዥያ'ውን ህንዲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዘይሕጋዊ ምክዕባት ገንዘብን ብልሽውናን ንምቅላስ ናይ 500ን ሓደ ሽሕን ሩፒ ኣብ ሓደ ለይቲ ክቅየር ምግባራ ይዝከር። ኣብ መወዳእታ 2019 ኬንያ'ውን ኣብ ዕዳጋ ዝነበረ ሽሊንግ ብምእካብ፡ ናይ 50፣ ሓደ ሚኢቲን ሓደ ሽሕን ባጤራ ቐይራ'ያ።","len":2307}
{"id":"news-43166038","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43166038","title":"ብሰንኪ ጌጋ ኣተዓዳድላ ኣፋውስ ልዕሊ 22 ሽሕ ሰባት ከምዝሞቱ ዶ ትፈልጡ?","summary":"ኣብ ኣጠቓቕማ ኣፋውስ ኣብ ዓመት ብዝግበር ሚልዮናት ጌጋታት ዝስዕብ ዘሎ ሃስያን ሞትን ኣብ ዘሰንብድ ደረጃ ከምዝበጽሐ ናይ እንግሊዝ ናይ ጥዕና ምኒስተር ጀረሚ ሃንት ገሊጹ።","text":"ሓካይም ፋርማሲታት ሆስፒታላትን ንኣረጋውያን ዝኣልያ ኣባይትን ኣብ ዓመት 237 ሚልዮን ጌጋታት ይፍጽማ ከምዘለዋ ይግመት። እዚ ድማ ካብ ሓሙሽተ ዝተዓደለ ኣፋውስ ዳርጋ ሓደ ጌጋ ይፍጸድም ከምዘሎ ይግመት። እቲ ዝተገበረ መጽናዕቲ ከምዘመልክቶ፡ መብዛሕትኡ ዝተገብረ ጌጋታት ጸገም ኣየስዓበን፡ እንተኾነ ዳርጋ ርብዒ ናይቲ ዝተገብረ ጌጋታት ሃስያ ኣስዒቡ ኢዩ። እቲ ዝተፈጸመ ጌጋታት ድማ ጠንቂ ናይ ልዕሊ 22,000 ሞት ኮይኑ ኢዩ። ገለ ካብቲ ዝፍጸም ጌጋታት፦ - ጌጋ ኣተዓዳድላ ኣፋውስ - ዘይቅኑዕ ዓቐን ፈውሲ ምሃብን - ምድንጓይ ኣብ ኣጠቓቕማ ኣፋውስን የጠቓልል። ናይ ካሊእ ተሓካሚ መድሓኒት ብጌጋ ዝተወሃበን ኣዶ እቲ ካልእ ጌጋ ድማ ኣብ ሆስፒታላት ብፍላይ ሓካይም ቅድሚ መጥባሕቲ ምግባሮም መደንዘዚ ኣብ ዝጥቀምሉ እዋን ዝፍጸም ጌጋ ኢዩ። እቲ ካልእ ጌጋታት ዝፍጸም ኣብ መንጎ ሓካይምን ኣባላት ፋርማሲታትን ከምኡ'ውን ኣብ ኣረጋውያን ዝእለይሉ ኣባይትን ዝግበር ናይ ኣፋውስ ኣተዓዳድላ ጌጋታት ኢዩ። ሓንቲ ካብቶም ብናይ ኣፋውስ ኣተዓዳድላ ዝተሳቐየት ናይ ካትሪን ያንግ ኣደ ኢሬና ኢያ። እታ ጓል 92 ዓመት ኣደ ኣብ ኣረጋውያን ዝእለይሉ ቤት ኢያ ትነብር። ኣብቲ ቤት ድማ እቲ ንዕኣ ዝተኣዘዘ ኣፋውስ ምስ ናይ ካልእ ሕሙም ኣፋውስ ብምትሕውዋሱ ንሳምንታት ጌጋ ኣፋውስ ተዋሂብዋ። እዚ ድማ ኣብ ጥዕንኣ ሃስያ ኣውሪዱላ። ነዚ ሽግር ንምፍታሕ ክንጽዕት ኢና ኢሉ - ናይ ጥዕና ምኒስተር ጀረሚ ሃንት እቲ ምኒስተር ከምዝበሎ እቲ ኩነታት ከምዘሻቕሎ ድሕሪ ምግላጽ እቲ ኩነታት ዓለማዊ ሽግር እምበር ናይ ዓዲ እንግሊዝ ጥራይ ከምዘይኮነ ገሊጹ። \"እቲ ሽግር ካብቲ ንግምቶ ንላዕሊ ኣዝዩ ከቢድ ኢዩ። እቲ ዘስዕቦ ዘሎ ሃስያን ሞትን ድማ ጨሪሱ ክውገድ ዝኽእል ኢዩ\" ድማ ኢሉ እቲ ምኒስተር።","len":2309}
{"id":"news-42900113","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42900113","title":"መራሒ ሃማስ ኢስማኤል ሃኒያ፡ ኣብ ዝርዝር ኣሸበርቲ ኣትዩ","summary":"ኣሜሪካ ንመራሒ እስላማዊ ምንቅስቓስ ፍልስጤም ኣብ መዝገብ ኣሸበርቲ ብምምዝጋብ ኣብ ልዕሊኡ ማዕቐባት ኣንቢራ።","text":"እስማኤል ሃንያ ኣብ ጋዛ ዝነብር እንትኸውን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብፖለቲካዊ መራሕ ሓማስ ተመዚዙ ቤት ፅሕፈት ሚንስትር ጉዳያት ኣሜሪካ፡ ኢስማኤል ሃኒያ ምስ ወታሃደራዊ ክንፊ ሓማስ ርክብ ከምዘለዎ፤ ንዕጥቃዊ ቃልሲ ካብ ምድጋፍ ሰጊሩ ድማ ፀረ ሲቪል ዜጋታት ከምዝኾነ ኣፍሊጡ። ንጋዛ ብስፍሓት ዝተቖፃፀረ ሓማስ ብኣሜሪካ፣ እስራኤል፣ ሕብረት ኣውሮፓን እንግሊዝን ኣሸባሪ ጉጅለ ካብ ዝበሃል ፀኒሑ'ዩ። ኣሜሪካ ንስም ሃኒያ ኣብ ዝርዝር ኣሸበርቲ ምስፋራ \"ዘይብቑዕ\" ብዝብል እቲ ጉጅለ ውድቂ ገይርዎ። ካብቲ ጉጅለ ዝተውሃበ መግለፂ \"ካብ ምቅላስን ነቲ ዝተወረረ መሬት ሓራ ካብ ምግባርን ንድሕሪት ዝጎተና ኣይኮነን\" ይብል። ሓማስ መን'ዮም? ሓማስ ካብ 2008 ጀሚሩ ሰለስተ ግዜ ምስ እስራኤል ኲናት ገጢሞም። ኣሜሪካ ንሕልፈት 17 ዜጋታታ ተሓተትቲ ትገብሮም። ቤት ፅሕፈት ሚንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ ንኻልኦት ሰለስተ ጉጅለታት ኣሸበርቲ ኢሉ'ሎ። -ሓራካትረ ኣል-ሳቢሬን፡ ብኢራን ዝድገፍ ጉጅለ እንትኸውን ኣብ ጋዛን ዌስት ባንክን ይንቀሳቐስ። ቅድም ክብል ንእስላማዊ ጂሃድ ፍልስጤም ይመርሕ ብዝነበረ ሂሻም ሳሌም ይምራሕ። -ሊዋ ኣል-ታውራ፡ ኣብ ግብፃዊት ቃልዩቢያን ግዝኣት ሜኖፊያን ይንቀሳቐስ። ብ 2016 ኣብ ካይሮ ኣብ ዝተቐተለ ግብፃዊ ወታሃደራዊ ኣዛዚ ኢዱ ከምዝሓወሰ ይዝረበሉ። ኣብ 2017 ድማ ኣብ ታንታ ንዝርከብ መሰልጠኒ ፖሊስ ብቦምቢ ከምዘጥቅዐ ይግለፅ። -ኤችኤኤስኤም (HASM) ኣብ ካይሮ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ሚያንማር መጥቃዕቲ ዝፈፀመ ሚንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ \"እዚ ውሳነ ንቀንዲ ጉጅለታትን መራሕቲን ሽበራ ዘነፃፀረ እዩ\" ኢሎም። እቲ ዝተወሰደ ስጉምቲ ሽበራዊ ተግባራቶም ከፈፅሙ ዘኽእሎም ዓቕምታት ክስእኑ ዝገብር ወሳናይ ስጉምቲ ከምዝኾነ'ውን ሓቢሮም።","len":2319}
{"id":"news-46396110","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46396110","title":"ሓረስቶት ኣፍሪቃ ብሳተላይት ተደጊፎም ባልዕ ይከላኸሉ ኣለው","summary":"ተመራመርቲ ዓዲ እንግሊዝ፡ ኣፍሪቃውያን ሓረስቶት ምህርትታቶም ካብ ምብራስ ክከላኸሉ ዘኽእል፡ ኣቐዲሙ ዘጠንቅቕ ስርዓት ኣማዕቢሎም።","text":"ስርዓተ ሓበሬታ ሓደጋ ባልዕ (ፕራይዝ) ንሓበሬታ ሙቐት ኣየር ምስ ትንበያ ኩነተ-ኣየር ብምጽንባር ኢዩ ዝሰርሕ። ብድሕሪ'ዚ ናብ ተንቀሳቓሲ ተለፎናት ሓረስቶት መጠንቀቕታ ብምስዳድ ብኣግኡ ስጉምቲ ክወስዱ ይገብር። እዚ ስርዓት፡ ምህርቲ ከኻዕብትን እቶት ሓረስቶት ክሳብ 20% ከዕብይን ምዃኑ ተገሊጹ። ፕራይዝ፡ ድሮ ኣብ ኬንያ፡ ጋና፡ ዛምብያ ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለ ክኸውን ከሎ፡ ናብ ካልእ ክፋል ዓለምና ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ክዝርጋሕ ኢዩ። ሓረስቶትን ሓካይም ተኽልን ነቲ ኣፕሊኬሽን ተጠቒሞም ንባልዕ ክቃለሱ ይኽእሉ ኣብ ቡንጎማ ኬንያ፡ ሕርሻ ዕፉን ዘለዎ፡ ዋልተር ዋፉላ፡ እቲ ኣገልግሎት ህይወት ስድራቤቱ ከም ዝቐየረሉ ይዛረብ። \"ካብ ግራተይ ዝረኽቦ ኣታዊ ስለ ዝወሰኸ፡ ደቀይ ናብ ዝሓሸ ቤት ትምህርቲ ክኸዱ ክኢሎም ኣለው\" ኢሉ። ዛጊት እቲ ውጥን፡ ኣብ ኣፍሪቃ፡ እስያ፡ ኣሜሪካን ዝርከባ 34 ሃገራት ዘለው፡ ን18.3 ሚልዮን ሓረስቶት ሓጊዙ ኣሎ። ብማእከላይ ገምጋም እቶም ነዚ ኣገልግሎት ዝጥቀሙ ሓረስቶት ምህርቶም 13% ዕብየት ከም ዘርኣየ ተገሊጹ። ዋና ስነፍልጠታዊ ኣማኻሪ ክፍሊ ኣህጉራዊ ልምዓት ዓዲ እንግሊዝ፡ ፕሮፌሰር ቻርሎት ዋትስ ግና እቲ መርበብ፡ ኣብ ክንዲ ባልዕ ምስ ኣጋጠመ ንምጥፍኡ ምጽዓር፡ ብኣግኡ ኣብ ምክልኻሉ ክሰርሕ ምዃኑ ሓቢራ። እቲ ሓሳብ፡ ብትካል ጠፈር ዓዲ እንግሊዝ ዝእከብ ናይ ሳተላይት ሓበሬታ ተጠቒምካ፡ ንተኽእሎታት ናይ ባልዕ ቅድሚ ሰሙን ወይ'ውን ቅድሚኡ፡ ክትንብይ ዘኽእል፡ ስርዓት ንምምዕባል ምዃኑ ተዛሪባ። ሳተላይታት ትክክለኛ ናይ ሙቐት ሓበሬታ ከቐብላ ይኽእላ'የን። እዚ ድማ ሓደ ቀንዲ ናይ ባልዕ ኮብኳቢ ኢዩ። እዚ ምስ ሓበሬታ ኩነታት ኣየርን ኮምፒዩተርን ተጸምቢሩ፡ ሓረስቶት ጸረ ባልዕ ክብትኑን ካልእ ቅድመ ምድላዋት ክገብሩን የኽእል።","len":2331}
{"id":"53372779","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/53372779","title":"ብፌስቡክ ተታሊላ ኣብ መጻወድያ ‘ሕጹያ’ ዝኣተወት መርዓት","summary":"ሓንቲ ኣመሪካዊት ጓል-ኣንስተይቲ፡ ኣብ ፌስቡክ ንዝረኸበቶ ናይጀርያዊ ክትምርዖ ናብ ናይጀርያ ምስ ከደት፡ በቲ ናይጀርያዊ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ዝኸውን ጆሆ ተታሒዛ ድሕሪ ምጽናሓ ፖሊስ ኣድሒኖማ።","text":"እዛ ጓል 26 ዓመት ብዘይድልየታ ኣብ ከተማ ሌጎስ ኣብ ዝርከብ ሆተል'ያ ተዳጉና ነይራ። እቲ ጥርጡር ችኩብካ ኦቢኩ ዝተባህለ ወዲ 34 ዓመት ኮይኑ፡ ናይዛ ግዳይ ናይ ባንኪ ካርድታትን ናይ ጥሮታ ገንዘብን ተቖጻጺርዎ ከም ዝነበረ ይግለጽ። ኣብ ውሽጢ 15 ወርሒ ድማ፡ ከባቢ 48,000 ዶላር ተወሲዱዋ። እዛ ግዳይ፡ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ሰራሕተኛ መንግስቲ ዝነበረት ጥሮተኛ እያ ነይራ። እቲ ናይጀርያዊ፡ ሽም ናይታ ግዳይ ተጠቒሙ፡ ካብ መሓዙታን፡ ወጻእተኛታትን ከምኡ'ውን ካብ ኩባንያታት ገንዘብ ክረክብ ከም ዝከኣለ ፖሊስ እታ ሃገር ሓቢሩ። እዛ ኣመሪካዊት ኣብ ወርሒ ለካቲት 2019 ናብ ናጀርያ ድሕሪ ምእታዋ፡ ኣብ ወርሒ ግንቦት ድማ ንችኩብካ ተመርዒያቶ። ድሕሪ እቲ መርዓ፡ ንኣስታት 16 ወርሒ ብዘይፍቓዳ ኣብ ሆተል ተታሒዛ ነይራ። ፖሊስ ካብ 'ሓላፍነታዊ ዜጋ' ዝበልዎ ውልቀሰብ ሓበሬታ ምስ ረኸቡ፡ ነታ ጓል-ኣንስተይቲ ከድሕንዋ ከምዝኸኣሉ ኣብ ዘውጽእዎ ሓበሬታ ገሊጾም። እቲ ጥርጡር ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘሎን፡ ኣብ ቀረባ እዋን ብኢንተርነት ዚፍጸም ገበን ከም ዝምስረተሉን ተገሊጹ'ሎ። ኣብ ናይጀርያ \"ያሁ ቦይስ'' ተባሂሎም ዝጽውዑ ንሰባት ብመገዲ ኢንተርነት ኣታሊሎም ሚልዮንናት ዶላራት ከም ዝሰርቑ ይግለጽ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ብተመሳሳሊ መንገዲ፡ ሓንቲ ፊሊፒናዊት ኣብ ፈይስቡክ ንዝረኸበቶ 'ሰብኣያ' ክትረክብ ናብ ናይጀርያ ድሕሪ ምኻዳ፡ ብዘይድልየታ ን6 ኣዋርሕ ድሕሪ ምትሓዛ፡ ብሓገዝ ፓሊስ ናጻ ወጺኣ። ብኸመይ እዮም ንሰባት ብመገዲ ኢንተርነት ዘታልሉ? ስለ ዝኾነ ዘየድሊ ውልቃዊ ሓበሬታ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ካብ ምጽሓፍ ተቖጠቡ። በዚ መገዲ ተቓላዕቲ ስለእትኾኑ ኩነታትኩም ፈሊጦም ክጻወትልኩም ስለዝኽሉ፡ ብኢንተርነት መጻምድቲ ኣብ እተናድይሉ እዋን ልዑል ጥንቃቐ ግበሩ።","len":2331}
{"id":"news-55756431","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55756431","title":"ክታበት ኮሮናቫይረስ ኣብ ዘፍሪ ትካል ብዝተወልዐ ባርዕ ብውሕዱ 5 ሰባት ሞይቶም","summary":"ኣብቲ ኣብ ዓለም ዝዓበየ ምዃኑ ዝንገረሉ ትካል መፍረ ክታበት ህንዲ ብዝተወልዐ ባርዕ ሓዊ ብውሕዱ 5 ሰባት ተቐቲሎም።","text":"ህንጻ ናይቲ ኣብ ምዕራባዊ ህንዲ ዝርከብ ትካል ሴሩም፡ ብሓዊ ከምዝተቓጸለን፡ ጽዑቕ ትኪ ክወጽእ ከም ዝተራእየን ጸብጻባት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም። እቲ ትካል ብእንግሊዛዊ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፈርድን ትካል መፍረ መድሃኒት ኣስትራዘነካን ዝማዕበለ ክታበት ኮሮናቫይረስ ዘፍሪ ዘሎ ምዃኑ ተፈሊጡ። ይኹን እምበር፡ ምፍራይ እቲ ክታበት ኮሮናቫይረስ በቲ ባርዕ ከምዘይተጸልወ እቲ ትካል ገሊጹ’ሎ። ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ዛጊት ኣይተፈልጠን። እቲ ባርዕ 5 ሰባት ድሕሪ ምቕታሉ፡ ከምዝጠፍአ ከንቲባ ከተማ ፑን ተዛሪቡ። “ሕማቕ ዜና በጺሑና’ሎ፡ ተወሳኺ መርመራ ድሕሪ ምክያዱ፡ ኣብቲ ሓደጋ ሂወት ሰብ ከምዝጠፍአ ክንፈልጥ ክኢልና ኣለና” ክብል ዋና ኣካያዲ እቲ ትካል ኣዳር ፑናዋላ ኣብ ትዊተር ጽሒፉ። “ዓሚዩቕ ጓሂ ተሰሚዑና’ሎ፡ ንስድራ ቤት እቶም ዝሓለፉ ድማ ምጽንናዕ ንምነ” ኢሉ። እቲ ዋና ኣካያዲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ “ንትሕጃ ዝሓዝኩዎ ካልእ መፍረዪ ህንጻታት ስለዘሎ” ኣብ ልዕሊ ምፍራይ ክታበት ኦክስፎርድ-ኣስትራዘኒካ ጽልዋ ኣይክህልዎን’ዩ ኢሉ። እቲ “ኮቭሺልድ” ተባሂሉ ዝፍለጥ ክታበት፡ ሓደ ካብቶም መንግስቲ’ታ ሃገር ፍቓድ ሂብዎም ዘሎ ክልተ ክታበታት’ዩ። ህንዲ ኣብቲ እትገብሮ ዘላ ኣብ ዓለም ዝዓበየ ናይ ክታበት ወፍሪ፡ ክሳብ ዝመጽእ ወርሒ ነሓሰ ኣስታት 300 ሚልዮን ሰባት ክትከትብ መደብ ኣለዋ። ብዙሓት ታሕተዋይን ማእከላይን እቶት ዘለወን ሃገራት ዘድልየን ክታበት ኦክስፎርድ-ኣስትራዘኒካ ካብቲ ትካል ይጽበያ ከምዘለዋ ይግለጽ። ህንዲ፡ ድሕሪ ኣመሪካ፡ እታ ኣብ ዓለም ዝበዝሐ ቁጽሪ መልከፍትን ሞትን ኮሮናቫይረስ ዘመዝገበት ሃገር’ያ። ዛጊት ኣብታ ሃገር ልዕሊ 10.6 ሚልዮን ክልከፉ እንከለዉ፡ 153,000 ሰባት ከምዝሞቱ ኣመሪካዊ ዩኒቨርሲቲ ጆንስ ሆፕኪንስ ዘውጽኦ ጸብጻብ ይሕብር።","len":2334}
{"id":"news-57151715","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-57151715","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ኤርትራ ክልተ ተወሰኽቲ ሰባት ከምዝሞቱ ሚኒስትሪ ጥዕና ኣፍሊጡ","summary":"ኣብ ኤርትራ ክልተ ተወሰኽቲ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ከምዝሞቱ ሎሚ ሚኒስትሪ ጥዕና ኣፍሊጡ።","text":"እቶም ክልተ ግዳያት ናይቲ ቫይረስ፡ ሓደ ኣብ ዞባ ማእከል ዝሞተ ወዲ 99 ዓመትን፡ ከምኡ'ውን ኣብ ዞባ ዓንሰባ ዝሞተ ወዲ 78 ዓመትን ምዃኖም እቲ ሚኒስትሪ ጠቒሱ። ዛጊት ኣብታ ሃገር ብድምር 14 ሰባት ብኮሮናቫይረስ ሞይቶም ኣለዉ። ኣብቲ ሎሚ ዝወጸ ሓበሬታ፡ 24 ተወሰኽቲ ሰባት በቲ ቫይረስ ከምዝተለኽፉ'ውን ተገሊጹ። እቶም ሎሚ መርመራ ዝተገብረሎም ዜጋታት፡ ኣብ ዞባታት ጋሽ-ባርካ፡ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ፡ ማእከልን ደቡብን ኣብ ዝርከቡ መወሸቢ ማእከላት ዝተረኽቡ'ዮም። ካልኦት 22 ሓውዮም ካብ ሆስፒታላት ተፋንዮም ኣለዉ። ኣብታ ሃገር ክሳብ ሎሚ 3,868 ሰባት ከምዝተለኽፉ ጸብጻባት ሚኒስትሪ ጥዕና የመልክት። ኤርትራ ድሕሪ'ቲ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ዝኣወጀቶ ተሪር ዕጽዋ ኣብዘን ዝሓለፋ ኣዋርሕ ንዘንበረቶ እገዳታት ከምዘፍኮሰቶ ይዝከር። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ መጓዓዝያ ብኸፊል፡ ኣብያተ መግቢን መስተን፡ ከምኡ'ውን እንዳ ክዳውንቲ ዝበሉ ትካላት ንግዲ ተኸፊቶም ኣገልግሎት ይህቡ'ለዉ። ንግዳዊ በረራታት ኣየር'ውን ካብ መፋርቕ ናይቲ ዝሓለፈ ወርሒ ጀሚሩ ተፈቒዱ'ሎ። ለብዒ ናይቲ ለበዳ እናወሰኸ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን እቲ እገዳታትን ዕጽዋን ምፍኳሱ ከምዘሻቕሎም ገለ ሰባት ይዛረቡ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ተኣዊጁ ዝነበረ ዕጽዋ ኣብ መነባብሮ ናይቲ መብዛሕትኡ ትሑት እቶት ዘለዎ ህዝቢ ዓቢ ጸቕጢ ፈጢሩ ምንባሩ ይፍለጥ። መንግስቲ ነቲ ጸገም ንምቅላል ባጀት ክስልዕ ከምዘይክእል ብምግላጽ፡ ሓደ ማዕከን ምክልኻል ኮሮናቫይረስ ብምኽፋት ካብ ዜጋታት ብሚልዮናት ዶላራት ኣኪቡ ነይሩ። እንተኾነ ግን፡ እቲ ዝተኣከበ ገንዘብ ኣብ ምንታይ መዓላ ከምዝወዓለ ብወግዒ ኣይገለጸን። መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ክታበት ኮሮናቫይረስ ዘለዎ መርገጺን ፖሊሲን ዛጊት ብወግዒ ኣየነጸረን ዘሎ።","len":2337}
{"id":"news-48960437","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48960437","title":"ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ንመዝነት መርማሪት ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ንሓደ ዓመት ኣሐዲሱ","summary":"ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ንመዝነት ፍልይቲ መርማሪት ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ፡ ንሓደ ዓመት ኣናዊሑ።","text":"በዚ መሰረት ዳኒኤላ ክራቨዝ ንኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ተኸታቲላ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2020 ጸብጻብ ከተቕርብ ትጽቢት ይግበረላ። ኣብቲ ውሳነ ካብ ዝተሳተፋ 47 ሃገራት፤ እተን 21 ነቲ ውሳኔ ክድግፋ እንከለዋ፤ 13 ድማ ተቓዊመንኦ። እተን ዝተረፋ 13፡ ድምጸን ኣይሃባን። ኣብቲ ቤት ምኽሪ ዝተሳተፋ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ኣንጻር እቲ ውሳነ ኣድሚጸን። ኤርትራን ገለ ካልኦት ሃገራትን ዋላኳ ነቲ ውሳነ እንተተቓወምኦ፤ ዝበዝሐ ደገፍ ብምርካቡ፡ ክሓልፍ ኪኢሉ'ሎ። ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ 2012፡ ንኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ከተጽንዕ፡ ፍልይቲ መርማሪት ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ኣቝሙ። እዛ ፍልይቲ መርማሪት ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ፡ ንሓደ ዓመት ንኹሎም ኣብ ኤርትራ ተኻይዶም ዝብሃሉ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት እትምርምርን ንቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጸብጻባ እተቕርብ እያ። መንግስቲ ኤርትራ ብተኸታታሊ ንዝሓለፈ ዓመታት፡ ምስ ፍልይቲ መርማሪት ክተሓጋገዝ፡ ከምኡ ድማ ፍልይቲ መርማሪት ናብ ኤርትራ ተጓዒዛ ክትምርምር ፍቓደኛ ከም ዘይኮነ ኣፍሊጡ ነይሩ። ፍልይቲ መርማሪት ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ኣብ ዘቅረበቶ ጸብጻብ፡ ሰበ-ስልጣን ኤርትራ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ከምዝፈጸሙን ይፍጽሙ ከምዘለዉን፡ ብኢደወነን ዝግበር ማእሰርትን ቀይድን፡ ኣብ ናይ ቀይዲ ቦታታት ዘሎ መጠኑ ዝሓለፎ ብዝሒ እሱራት፣ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ሰባት ከምዝሞቱ'ውን ኣመልኪታ ነይራ። ኣብ ርእሲ'ዚ፡ ግህሰት ሓሳብካ ብናጻ ናይ ምግላጽ መሰል ከምኡ'ውን ግዱድ ዕስክርና፡ ምኽንያት ዘየቋርጽ ፍልሰት መንእሰያት ኤርትራ ኮይኑ ከም ዘሎ ጸብጺባ ነይራ። \"ኣብ ኤርትራ ብህይወት ክትነብር ኣጸጋሚ ምዃኑ ተረዲኢና\"","len":2341}
{"id":"news-51030684","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51030684","title":"ኣብ ብዙሓት ከተማታት ምዕራብ ኦሮሚያ ኣገልግሎት ኢንተርኔት ተቛሪጹ","summary":"ካብ መፈለምታ ናይዚ ሰሙን ጀሚሩ፡ ኣብ ብዙሓት ከተማታት ምዕራብ ኦሮሚያ፡ ኣገልግሎት ኢንተርኔት ከምኡ ድማ ኣገልግሎት ሞባይል ስልኪ (ቴሌፎን) ተቛሪጹ'ሎ።","text":"ኣብ ኣርባዕቲኦም ዞባታት ወለጋ፡ ማለት'ውን ምዕራብን ምብራቕን ወለጋ፡ ከምኡ ድማ ኣብ ሆሮጉድሩን ቄለምን ወለጋ፡ ኢንተርኔት ምሉእ ንምሉእ ከምዝተቛረጸ ነበርቲ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ኣብ ምዕራብ ወለጋን ቄሌም ወለጋን ድማ፡ ኢንተርኔት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣገልግሎት ሞባይል ስልኪ እውን ኣይሰርሕን። ቢቢሲ ዘዘራረቦም ነበርቲ ከተማ ነቀምትን ሻምቡን ኣገልግሎት ኢንተርኔት ካብ ሰኑይ ጀሚሩ ተቛሪጹ ከምዘሎ ገሊጾም። ብመንግስቲ ዝመሓደር ኢትዮ ቴሌኮም፡ ብዛዕባ ምቁራጽ እቲ ኣገልግሎታት ዝሃቦ ዝኾነ መግለጺ የለን። እቲ ኸባብታት፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝነጥፉ ዕጡቓት ዝንቀሳቐሱሉን ብዙሕ ግዜ ጎንጽታት ዝረኣየሉን ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ትሕቲ ወተሃደራዊ ኮማንድ ፖስት (ሓይሊ ዕማም) ዝመሓደር ዘሎ እዩ። ውሃቢት ቃል ኢትዮ ቴሌኮም፡ እቲ ትካል ኣብቲ ጉዳይ ርእይቶ ከምዘይህብ ንቢቢሲ ድሕሪ ምግላጽ፡ ወግዓዊ መግለጺ ከምዘውጽእ ግን ጠቒሳ። እቲ ኣገልግሎት ዝተቛረጸሉ ከባብታት፡ ካብ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ዝተፈንጨሉ ዕጡቓት ዝንቀሳቐስሉ ምዃኑ ይግለጽ። ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ፡ ቅትለት ሰብመዚ መንግስቲ ከጋጥም ዝጸንሐ ኮይኑ፡ መንግስቲ ገለ ካብቶም መጥቃዕትታት፡ በቶም ዕጡቓት ዝፍጸሙ እዮም ብምባል ክኸስስ ጸኒሑ እዩ። ገለ ውሃብቲ ርእይቶ ድማ፡ መንግስቲ ኣብቲ ከባብታት ኣብ ዘካይዶም ስርሒታት ልዕሊ ዓቐን ሓይሊ ይጥቀም እዩ ብምባል ይኸስዎ። ኣብ መንጎ ሓይልታት መንግስትን ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ዝንቀሳቐሱ ዕጡቓትን ቀጻሊ ውግኣት ከምዝካየድ ዝግለጽ እኳ እንተኾነ፡ መንግስቲ ግን ዝሃቦ ዕላዊ መግለጺ የለን። ስሙ ክጥቀስ ዘይደለየ ሰራሕተኛ ኢትዮ ቴሌኮም ዝኾነ ሰብ ንቢቢሲ ከምዝበሎ፡ እቲ ኣገልግሎት ናይ ምቁራጽ ውሳነ 'ካብ ላዕሊ ብደረጃ ሃገር' ዝተወሰደ ምዃኑ ጠቒሱ።","len":2341}
{"id":"news-55837382","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55837382","title":"ኣብ ኣሜሪካ ዘቤታዊ ግብረ-ሽበራ ከጋጥም ከምዝኽእል ክፍሊ ድሕነት ኣሜሪካ ኣጠንቂቑ","summary":"ሰበስልጣን ጸጥታ ኣሜሪካ፡ በቲ ኣብ ወርሒ ሕዳር ዝተኻየደን ባይደን ዝተዓወተሉን ምርጫ ምስ ዘይተሓጎሱ ሰባት ብዝተሓሓዝ ዘቤታዊ ግበረ ሽበራ ክውስኽ ከምዝኽእል ኣጠንቂቖም።","text":"እቲ ደገፍቲ ትራምፕ ብ6 ጥሪ ኣብ ህንጻ ካፒቶል ዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ፡ ንገለ ሕሉፋውያን (ኣኽረርቲ) ትብዓት ሂብዎም ከኸውን ከምዝኽእል ሃገራዊ ክፍሊ ድሕነት እታ ሃገር ሓቢሩ። እንተኾነ ዛጊድ ብወግዒ ዝተሓበረ ሽርሒ ከምዘየለ ገሊጹ'ሎ። ኣብ ካፒቶል ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ አባላት ኮንግረስ ንዓወት ጆ ባይደን ከጽድቑ ኣብ ዝተኣከቡሉ እዋን ከምዝተኻየደ ይዝከር። ቅድሚኡ ድማ ኣብ መረጻ ዝተሰዓረ ፕረዚደንት ነበር ዶናልድ ትራምፕ ንደገፍቱ ኣብ ዙርያ ዋይት ሃውስ ብምእካብ ውጽኢት መረጻ ከምዝተሰረቖ ገሊጹ ነይሩ። \"ብትሪ ክትቃለሱ እንተዘይኪኢልኩም ካብ ሎሚ ንደሓር ሃገር ዝበሃል ኣይክህልወኩምን\" ክብል ከኣ ነቶም ደገፍቱ ተዛሪቡ። ብድሕሪኡ ብዙሓት ናብ ካፒቶል ብምኻድ ምስ ኣባለት ጸጥታ ተጓኒጾም ነቲ ህንጻ ተቖጻጺሮምዎ። ሽዑ ኣብቲ ናዕቢ ሓደ ናይ ካፒቶል ፖሊስ ዝርከቦም ሓሙሽተ ሰባት ሞይቶም። ባይቶ ተወከልቲ፡ ነቲ ናዕቢ ብምልዕዓል ዝኽሰስ ትራምፕ ንዝነበሮ ናይ ዘይምኽሳስ ሕጋዊ መሰል ዘልዓለ ኮይኑ ጉዳዩ ኣብ መእተዊ ወርሒ ለካቲት 2021 ክረኣ ቆጸራ ተታሒዙሉ'ሎ። እቲ ትማሊ ረቡዕ ዝቐረበ መጠንቀቕታ \"ነቲ ዕውት ዝነበረ ስነስርዓት ቃለ-መሓላ ስዒቦም ኣብ ዝህልዉ ሰሙናት\" ሰግኣታት ጸጥታ ከምዝወሰኹ የመልክት። \"ሓበሬታታት ከምዘመልክትዎ ገለ ብስነ-ሓሳባዊ ኣፈላላይ ዝብገሱ ጎነጻዊ ሕሉፋውያን (ኣኽረርቲ) ነቲ መንግስታዊ ንጥፈታትን ፕረዚደንታዊ ስግግርን ብምቅዋም፤ ከምኡ'ውን ብናይ ሓሶት ዘረባታት ዝተጓሃሃሩ ቁጠዐታት፡ እቲ ዓመጽ ክፍጽሙ ወይ ንኽውላዕ ከተሓባብሩ ይኽእሉ እዮም\" ኢሉ መግለጺ ሰበመዚ ጸጥታ ኣሜሪካ። ምስቲ ኣብ ካፒቶል ዝተወለዐ ናዕቢ ብዝተሓሓዝ 400 ጥርጡራት ተፈሊጦም ከምዘለውን፡ ካብዚኦም ዛጊድ 135 ኣብ ቀይዲ ከምዝወዓሉን ዓቀብቲ ሕጊ ይገልጹ።","len":2344}
{"id":"news-45417702","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45417702","title":"ብርቱዕ ህቦብላ ኣብ መላእ ጃፓን ዕንወት ኣኸቲሉ","summary":"ህቦቡላ (ታይፑን) 'ጀቢ'፡ ኣብ ዝሓለፈ 25 ዓመታት ንጃፖን ካብ ዘጋጠማ ህቦቡላ እቲ ዝኸፈአ ኮይኑ፡ ብሰንኪ እዚ 10 ሰባት ሞይቶም።","text":"ንመኪና ክግልብጥ ሃይሊ ዝነበሮ ህቦቡላ እዚ ህቦብላ ኣብ ምዕራባዊ ሸነኽ ጃፓን ዝያዳ ዕንውት ክፈጥር እንከሎ፡ ንኸተማታት ክዮቶን ኦሳካን'ውን ብኸቢድ ሃስይወን ኣሎ። በረራታትን ጉዕዞ ናይ ባቡራትን ክስረዙ እንከለዉ ኣሽሓት ሰባት ኣብ ዓለማዊ መዓርፎ ነፍርቲ ኦሳካ ክዕቆቡ ተገዲዶም'ዮም። እዚ ህቦብላ ንፋስ ናብ ሰሜን ጃፖን ገጹ ኣብ ዘበለሉ፡ ሰባት ካብ ዕልቕልቕን ምህማም መሬትን ክጥንቀቑ ተሓቢርዎም ኣሎ። በዚ ህቦብላ፡ ኣብ ልዕሊ 300 ሰባት ማህሰይቲ ከምዝወረደ ውሃቢ ቃል መንገስቲ፡ ዮሺሂደ ሱዳ ሓቢሩ። ሰባት ሃዲኦም ክጸንሑ'ዩ ዝንገሮም ዘሎ ክሳብ ሮቡዕ ንግሆ 1.2 ሚልዮን ሰባት ናብ ውሑስ ቦታ ክግዕዙ ተነጊርዎም ከምዘሎ ተሓቢሩ። ብመሰረት ሓበሬታ ኤጀንሲ መጥፋእቲ ሓውን ምክልኻል ዕንወትን፡ ልዕሊ 30,000 ሰባት ኣብ ኣዝዩ ሓደገኛ ቦታ ከምዝርከቡ ይሕብር። በዚ ማይ ዝተሓወሶ ብርቱዕ ህቦቡላ ተደፊአን ኣብ ሓደ ዝተኣከባ መካይን ኣብ ህዮጎ ብብርቱዕ ንፋስ ተደፊኣ ኣብ ልዕሊ መከልከሊ ማዕበል ዝተሰቀለት መርከብ በዚ ብርቱዕ ማይ ዝተሓወሶ ህቦቡላ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ኣባይቲ ክጽሎ እንከሎ፡ ኣብዚ ተሃስዩ ዘሎ ኣከባቢ፡ ፋብሪካታትን ኣብያተ ትምህርትን ተዓጽዩ ኣሎ። ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ናጎኣን ኦሳካን ኣስታት 800 በረራታት ተሰሪዞም እዮም። ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ካንሳእ መስመር መብርርቲ ነፈርቲ ብማይ የዕለቅሊቁ ይረአ መዓርፎ ነፈርቲ ካንሳእ ብማይ ብምዕልቕላቑን፡ ናብቲ መዓርፎ ነፈርቲ ዘራኽብ ድልድል 'ውን ብመርከብ ብምህራሙን፡ ኣብቲ ማዓርፎ ነፈርቲ ኣጽሊሎም ዝነበሩ ኣስታት 3000 ገያሹ ብጃላቡ ናብ ካልእ ቦታ ከምዝግዕዙ ተገይሩ። እዚ ድልድል ንመዓርፎ ነፈርቲ ካንሳይ ምስ ክልእ ክፋል ዘራኽብ እዩ ነይሩ። ብህቦብላ ንፋስ ዝተላዓለ ብርቱዕ ማዕብል ናብ ደንደን እናተጋጨወ","len":2345}
{"id":"news-52364425","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52364425","title":"ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ጥራይ 184 ሰባት ብሞት ቀጺዓ","summary":"መቕጻዕቲ ሞት ብደረጃ ዓለም ይንክይ እኳ እንተሃለወ፡ ስዑዲ ዓረብ ግን ኣብ 2019 ጥራይ 184 ሰባት ብሞት ከምዝቐጽዐትን እዚ ድማ ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር እቲ ዝበዝሐ ከምዝኾነን ንመሰል ሰባት ዝሕለቕ ዓለማዊ ትካል ኣምነስቲ ገሊጹ።","text":"ኣብ ዒራቕ ድማ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት 100 ሰባት ብሞት ዝተቐጽዑ ኮይኖም፡ ብፍርቂ እዩ ወሲኹ። ብዙሓት ሰባት ብሞት ብምቕጻዕ ግን ቻይና መወዳድርቲ የብላን ይብል ኣምነስቲ። ቻይና ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰባት እያ ብሞት ቀጺዓ ዝብል እምነት እኳ እንተሎ፡ ብሚስጥር ዝተትሓዘ ብምዃኑ ኣምነስቲ ብዝሒ ኣብ ቻይና ብሞት ዝተቐጽዑ ሰባት ኣይጠቐሰን። ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝተሰርዐት ኢራን፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት 251 ሰባት እያ ብሞት ቀጺዓ። ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት፡ ብደረጃ ዓለም 657 ሰባት ብሞት ዝተቐጽዑ ኮይኖም፡ ምስ ናይ 2018 ክነጻጸር እንከሎ ብ 5 ምኢታዊት ነክዩ እዩ። ኢራን፣ ሰሜን ኮርያን ቬትናምን እውን፡ ሓበሬታ ስለዘይህባ ነቲ ሓፈሻዊ ብዝሒ ይሓብአኦ እየን ኢሉ እቲ ትካል። \"መቕጻዕቲ ሞት ዘጸይፍን ዘይሰብኣውን ዓይነት መቅጻዕቲ እዩ። ካብ ማእርቲ ንላዕሊ ገበን ንምክልኻል ከምዘኽእል ዘርእይ ዝኾነ መረዳእታ'ውን የለን። ነዚ ሓቂ ኸኣ ብዙሓት ሃገራት ይግንዘበኦ እየን ዘለዋ። ብደረጃ ዓለም ብዝሒ ብሞት ዝቕጽዑ ሰባት ነክዩ ምርኣይ ዘተባብዕ እዩ\" ኢላ ላዕለወይቲ ዳይረክተር፡ መጽናዕትታት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ክሌር ኣልጋር። ኣብ ስዑዲ ዓረብ ብዝሒ ብሞት ዝቕጽዑ ሰባት እናወሰኸ ምምጽኡ ድማ \"ዘሰክፍ እዩ\" ኢላ። ስዑዲ ዓረብ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት 178 ደቂተባዕትዮን ሽድሽተ ደቂ ኣንስትዮን ዝቐጽዐት ኮይና፡ ካብኣቶም እቶም ፍርቂ ወጻእተኛታት እዮም። መብዛሕተኦም ካብቶም ብሞት ዝተቐጽዑ፡ ምስ ሓሽሽን ቅትለትን ብዝተሓሓዝ ገበን ዝተኣሩ እዮም። እንተኾነ፡ ኣንጻር ተቓወምቲ ሺዓ ከም መሳርሒ ትጥቀመሉ ከምዘላ'ውን ኣምነስቲ ገሊጹ። ኣብ ደቡብ ሱዳን ድማ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት 11 ሰባት ብሞት ከምዝተቐጽዑን፡ እዚ ድማ እታ ሃገር ኣብ 2011 ናጽነታ ካብ እትረክብ ንነዘ እቲ ዝዓበየ ቁጽሪ ምዃኑ ሓቢሩ።","len":2348}
{"id":"news-54581542","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54581542","title":"ህዳሰ ግድብ ኢትዮጵያ ድርቅን ጥሜትን ንምውጋድ ክውዕል ክኢላታት ኣተሓሳሲቦም","summary":"ኣብ ፈለግ ናይል ዝህነጽ ዘሎ ህዳሰ ግድብ ኢትዮጵያ ድርቂ ንምምካት ክውዕል መጸዋዕታ ክኢላታት ቀሪቡ።","text":"ህዳሰ ግድብ ኢትዯጵያ እቲ ግድብ ንዝመጽእ ሓያሎ ዓመታት ንግብጺ ኣብ ዝኸይድ ዋሕዚ ማይ ዓቢ ጽልዋ ክህልዎ እኳ እንተኾነ፡ እተን ሃገራት እንተሓባቢረን ግን ድርቅን ጥሜትን ንምውጋድ ክሰርሓሉ ከምዝኽእላ ኪኢላታት ስነ-ማይ ኣተሓሳሲቦም። ህንጸት ህዳሰ ግድብ ኢትዮጵያ ኣብ መንጎ ግብጽን ኢትዮጵያን ሓያል ምስሕሓብ ፈጢሩ ይርከብ። ሕብረት ኣፍሪቃ ከኣ ነቲ ኣብ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ዘይምርድዳእ ክሽምግል ይፍትን ኣሎ። ኪኢላታት ማይ ሃይድሮሎጂስት ዩኒቨርሲታት ዓባይ ብሪጣንያን ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ኣብ ግድብ ህዳሰ መጽናዕቲ የካይዱ ኣለው። ንሳቶም ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ዝነበረ መጠን ዝናብ ብምልካዕ ኣብ ግብጺ መጠን ማይ ክበዝሕ እንከሎ ኣስዋን ዳም ከምዝንኪ ሓቢሮም። እዚ ማለት ከኣ ህንጸት ህዳሰ ግድብ ኣብ ዋሕዚ ፈለግ ኣባይን ኒልን ብዙሕ ሻቕሎት ክፈጥር ከምዘይብሉ ኣብ መጽናዕቶም ሓቢሮም። እቶም ክኢላታት፡ ክልቲአን ሃገራት ነቲ ዝፍጠር ጎዳኢ ሳዕቤናት ብምንካይ፡ ነቲ ኣብቲ ዞባ ንነዊሕ ዓመታት ሰሪቱ ዘሎ ድርቂ ንምምካት ከምዝከኣል ኣዘኻኺሮም። ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ 4.8 ቢልዮን ዶላር ዝውድእ ግድብ ንቁጠባኣ ኣዝዩ ጠቓሚ ከምዝኾነ ትገልጽ፡፡ እንተኾነ፡ ኣብ ታሕታይ ተፋሰስ ዝርከባ ሃገራት ሱዳንን ግብጽን ግና እቲ ግድብ ንትሕዝቶ ማይና ይጎድእ እዩ ብዝብል ዘይምስምማዕ ገጢምዋ ኣሎ፡፡ ዛጊት እቲ ግድብ 4.9 ቢልዮን ክዩቢክ ሜትር ማይ ከምዝዓቖረ እዩ ዝግለጽ፡፡ ህንጸት እቲ ግድብ ምስ ተዛዘመ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ ግድብ ከምዝኸውንን ንኣስታት 65 ሚልዮን ኢትዮጵየውያን ናይ ኤሌክትሪክ ጠለብ ከምዘማልእን መንግስቲ ኢትዮጵያ ይገልጽ። ሙሉእ ብሙሉእ ኣብ ማይ ፈለግ ኒል ዝተመርኮሰት ግብጺ ግና እቲ ግድብ ንህላወኣ ዘስግእ ከምዝኾነ ብተደጋጋሚ ትሕብር፡፡","len":2351}
{"id":"news-53317190","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53317190","title":"ሕቡራት ሃገራት፡ 'ንእንስሳ መሮር ምምዝማዝ እንተዘየቋሪጽና ለበዳታት ክቕጽሉ እዮም'","summary":"ካብ እንስሳ ናብ ሰባት ዝሓልፉ ሕማማት እናወሰኹ ይመጽእ ኣለዉ። ንእንስሳ ዘገዳም (መሮር) ከምኡ ድማ ንኣከባቢና እንተዘይሓሊናዮም፡ እዞም ሕማማት ዝቕጽሉ ምዃኖም ሕቡራት ሃገራት ኣጠንቂቑ'ሎ።","text":"ከም ኮሮናቫይረስ ዝበሉ ሕማማት ዝውስኽ ዘለዉ፡ ጠለብ ስጋ እንስሳ እናወሰኸ ብምምጽኡን ብሰንኪ ለውጢ ኣየርን ምዃኑን እዩ እቲ ዓለማዊ ውደብ ዝገልጽ። ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ዝሓልፉ ሕማማት፡ ኣብ ዓመት ክልተ ሚልዮን ሰባት ከምዝቐትሉ እቲ ውድብ ዘውጸኦ ጸብጻብ ኣፍሊጡ። ኮሮናቫይረስ ድማ፡ ኣብ ዝቕጽል ክልተ ዓመት፡ ንቑጠባ ዓለምና 9 ትሪልዮን ዶላር ከኽስሮ ምዃኑ እዩ ዝግለጽ። ኢቦላ፣ 'ዌስት ናይል ቫይረስ'፡ ከምኡ ድማ ሳርስ፡ ኩሎም ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ዝሓለፉ ሕማማት እዮም። እቲ ጸብጻብ እንታይ ይብል? እዞም ሕማማት ካብ እንስሳት ናብ ሰባት ዝሓልፉ ዘለዉ፡ ሰባት ንእንስሳ መሮር ብሰንኪ ምብዝባዞም፡ ብሰንኪ ለውጢ ኣየርን ካልእ ምኽንያታትን እዩ። እዚ ድማ ንርክብ ደቂ ሰባትን እንስሳ ዘገዳምን ይቕይሮ ኣሎ። ኣብ ሕቡራት ሃገራት ንኣካባቢ ኣብ ዝምልከቱ ጉዳያት ኣብ ዝነጥፍ ትካል ዳይረክተር ዝኾነት ኢነር ኣንደርሰን \"ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ዓሰርተ ዓመታት፡ ካብ እንስሳ ናብ ሰባት ዝሓልፉ ሕማማት 100 ቢልዮን ዶላር ቁጠባዊ ሃስያ ኣብጺሖም እዮም\" ኢላ። ኣብቶም ዝሓለፉ 50 ዓመታት፡ ምህርቲ ስጋ 260 ምኢታዊት ከምዝወሰኸ ገሊጻ። 'ናይ ሕርሻ ንጥፈታትና ከምኡ'ውን ኣብ እንስሳ መሮር ጉድኣት ዘብጽሑ ካልኦት ኣጠቓቕማታት ሃብቲ-ተፍጥሮ ወሲኹ እዩ' ኢላ። መንግስታት ምግፋሕ ናይዞም ሕማማት ንምቁጽጻር እንታይ ክገብሩ ከምዘለዎም'ውን እቲ ጸብጻብ ምዒዱ'ሎ። \"ብሳይንስ ከምዝተረጋገጸ፡ ንእንስሳ መሮር ብዘይግቡእ ምብዝባዝ እንተቐጺልና ከምኡ ድማ ኣብ ኣካባቢ ዕንወት ምብጻሕ እንተቐጺልና፡ ሕማማት ኣብ ቀጸልቲ ዓመታት ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ብቕልጡፍ ምሕላፎም ኣየቋርጹን\" ኢላ። ወሲካ ድማ \"ኣብ መጻኢ ንዝኽሰቱ ለበዳታት ክንቆጻጸሮ እንተኾይንና፡ ኣካባቢና ብግቡእ ክንሕሉ ኣለና\" ኢላ።","len":2356}
{"id":"news-56228429","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56228429","title":"ኣብ ህንዲ ሓደ ደርሆ ንዋንኡ ቀቲልዎ","summary":"ኣብ ደቡባዊ ህንዲ፡ ሓደ ውልቀ ሰብ ብገዛእ ደርሆኡ ከምዝተቐተለ ተገሊጹ።","text":"ኣብ'ቲ ከባቢ ዘይሕጋዊ ቅልስ ደርሁ (ዋናታቶም ንደርሁቶም የቃልስዎም) ከምዝግበር ዝግለጽ ኮይኑ፡ እቶም ዝቃለሱ ደርሁ ኣብ ጽፍሮም በሊሕ ነገር ይእሰረሎም እዩ። እቲ ደርሆ ክሃድም ክብል ንዋንኡ ኣብ ከባቢ ረቃቒትኡ ስለዝሓረዶ፡ ዋና ደርሆ ተጸይሩ ናብ ሆስፒታል በጺሑ ብርቱዕ ደም ስለዝፈሰሶ ግን ክድሕን ኣይከኣለን። እዚ ክስተት ኣብ መጀመርታ እዚ ሰሙን ኣብ'ታ ኣብ ደቡባዊ ሸነኽ ናይ ህንዲ ትርከብ ዞባ ቴሌንጋና ኣብ እትርከብ ላቱኖር ትብሃል ዓዲ እዩ ኣጋጢሙ። ፖሊስ ብወገኑ፡ ኣብ'ቲ ዘይሕጋዊ ቅልስ ደርሁ ተሳቲፎም ንዝበሎም 15 ሰባት ይደልዮም ከምዘለዎ ገሊጹ ኣሎ። ፖሊስ እቲ ዞባ፡ እቲ ደርሆ ናብ'ቲ ቅልስ ናይ ደርሁ ክሳተፍ እናተዳለወ እንከሎ ካብ ዋንኡ ከምዝሃደመ ገሊጾም። ዋና ናይ'ቲ ደርሆ ነቲ ዝሃድም ዝነበረ ደርሆኡ ክሕዞ ኣብ ዝፈተነሉ፡ እቲ ደርሆ በቲ ኣብ እግሩ ተኣሲሩ ዝነበረ በሊሕ ነገር ገይሩ ኣብ ረቃቒትኡ 7 ሴንት ሜትር ዑምቀት ዘለዎ ማሕረድቲ ከምዘስዓበሉ ተሓቢሩ። እቶም ኣብ'ቲ ቅልስ ናይ ደርሁ ዝተሳተፉ ውልቀሰባት ብቅትለት ሰብን ዘይሕጋዊ ጠላዕን ክኽሰሱ ምዃኖም ኤኤፍፒ ገሊጹ ኣሎ። ላዕለዋይ ፖሊስ እቲ ዞባ፡ ቢ ጀቫን ብወገኑ እቲ ደርሆ ንመርትዖ ምስ'ቲ ኣብ እግሩ ዝተገጠሞ ስሕለት ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርብ ምዃኑ ምሕባሩ ኒው ኢንድያን ኤክስፕረስ ዝተባሃለት ማዕከን ዜና ገሊጻ ኣላ። ህንዲ ካብ 1960 ጀሚሩ ቅልስ ደርሁ ዘይሕጋዊ እኳ እንተተገበረቶ፡ ኣብ ገጠራት ህንዲ ግን ገና ኣይተቋረጸን ዘሎ። ዋናታት እቶም ደርሁ፡ ነቶም ደርሁቶም ኣቃሊሶም ገንዘብ ከምዝረኽቡ እዩ ዝግለጽ። ሰብ ብደርሆ ክቕተል እዚ ናይ መጀመርታ ተርእዮ ኣይኮነን፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት’ውን ኣብ ኣንዳህራ ፕራዲሽ ሓደ ውልቀ ሰብ በቲ ኣብ እግሪ ደርሆ ተገጢሙ ዝነበረ ስሕለት ኣብ ክሳዱ ተሃሪሙ ምሟቱ ዝዝከር እዩ።","len":2358}
{"id":"news-47740003","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47740003","title":"ሚኒስተር መንእሰያት ኡጋንዳ ንትሕቲ ዕድመ ድምጻዊ ምይክሮፎኑ ክድርቢ ኣዚዛ","summary":"ሚኒስተር መንእሰያት ኡጋንዳ ንወዲ ሸውዓተ ዓመት ድምጻዊ፡ ዝጀመሮ ናይ ደርፊ ጥበብ ንኸቛርጾ ኣጠንቒቓ።","text":"ኡጋንዳዊ ድምጻዊ ወዲ 7 ዓመት ብሰሪ ዕደሚኡ ማይክሮፎኑ ከዉርድ ተሓቲቱ። ሚኒስተር መንእሰያት ፍሎረንስ ናኪወላ ብመሰረት ሕጊ ሰራሕተኛታት እታ ሃገር ትሕቲ ዕድመ ቖልዓ ክሰርሕ ከም ዘይብሉ ኢዩ ዝገልጽ ክትብል ንቢቢሲ ሓቢራ። ኣብ ናይ ኡጋንዳ ፈነወ ተለቪዥን ኤንቢኤስ ኣብ ዝተኻየደላ ቃለ መሕተት፡ ነዚ ወዲ 7 ዓመት ኮኾብ ኣብ ስነ ጥበብ ንኸይነጥፍ ብምጥንቃቕ፡ ምስ ዘይሰምዕ ድማ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ህጻናት \"ጁቪናይል\" ክእሰር ከም ዝኽእል ኣጠንቒቃ ነይራ። ሸቕለት ትሕቲ ዕድመ ንምቑጽጻር ንሰበ ስልጣን ከቢድ ነገር ሙዃኑ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ካትሪን ቢያሩሃንጋ ትጽብጽብ። ቖልዑ ኣብ ዝተፈላለዩ ሽቕለት ሕርሻ፡ ንኣሽቱ ንግድን ከም'ዉን ኣብ ጎደናታት ክሽቕጡ ብዙሕ እዋን ከም ዝርኣዩ'ዉን ገሊጻ። ካልኦት መዘንኡ ትምህርቶም እናተኸታተሉ እቲ ብፍረሽ ኮኾብ ዝፍለጥ ፓትሪክ ሰሲነዮጆ ግና ኣብ ስራሕ ተጸሚዱ ከም ዝዉዕልን ብግቡእ ትምህርቱ ከም ዘይከታተልን እያ ሚኒሰተር ሓቢራ። ኮይኑ ግን ወኪል እዚ ኮኾብ፡ ግቡእ ትምህርቱ ይከታተል ከም ዘሎ እዩ ዝገልጽ።እዚ ዓመት ካብ ዝጅመር፡ እዚ ስነጥበባዊ ኣብ ሙዚቓ፡ ቐዳመ ሰንበት ጥራይ ከም ዝነጥፍን፡ ሓንቲ ናይ ደርፊ ቪድዮን ክልተ ምርኢታትን ብጠቕላላ ሰለስተ ደርፍታት ከም ዘለውኦ ወኪሉ ፍራንሲስ ካሞጋ ንቢቢሲ ገሊጹ። \"ኣይሰርሕን ኢዩ ዘሎ ኣይክፈልን ክኣ ኢዩ\" ይብል ወኪሉ። ንሱ ብተወሳኺ \"ኣብ ሓደ ገጠር ደርፊ ክፈታትን ምስ ተዓዘብክዎ ናብዚ ከተማ ሒዘዮ መጺኤ፡ ትምህርቱ ድማ ይኸፍለሉ ኣለኹ\" ይብል።እዚ ኾኾብ ኣብታ 'በንተካ'ተባሂላ ትፍለጥ ደርፉ ቛንቛ ሉጋንዳ ምስ ኣሽሙር ብምሕዋስ ነቶም ኣብ ትምህርቲ ኣይሳተፍን ብምባል ዝሓምይዎ ይነቕፎም።ተጠቐምቲ ማሕበራዊ መራኸቢታት፡ ፖለቲከኛታት መጻኢ እዚ ቖልዓ ይጎድኡ ኣለዉ ብምባል ይነቕፉ።","len":2358}
{"id":"news-53217835","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53217835","title":"ኣብ ኣሜሪካ ግዝኣት ቴክሳስ፡ ለበዳ ኮሮናቫይረስ “ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ኮይኑ\" ተባሂሉ","summary":"ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ዝሓለፈ ሳምንታተ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብናህሪ የስፋሕፍሕ ምህላዉ ይግለጽ፤ ብፍላይ ኣብ ደቡብን ደቡባዊ ምዕራብ ኣብ ዝርከባ ግዝኣታት ድማ ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ይኸውን ከምዘሎ ይግለጽ ኣሎ።","text":"ክፍለ ግዝኣት ቴክሳስ ድማ፡ ካብተን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብናህሪ ዘስፋሕፍሓለን ዘሎ ግዝኣታት ኮይና ምህላዋ ተገሊጹ። መራሒ ግዝኣት ቴክሳስ፡ ግሬት ኣቢት “እዚ ለበዳ ዘይተጸበናዮን ሓደገኛ መስመርን ሒዙ ኣሎ” ኢሉ። ግሬት ኣቢት ብምስዓብ፡ ኣብታ ግዘኣት ኣብ መዓልቲ ክልተ ሽሕ ዝልከፉ ዝነበሩ፡ ኣብዚ ግዜ ግን እቲ ቁጽሪ ናብ ሓሙሽተ ሽሕ ክብ ኢሉ ምህላዉ ሓቢሩ። ኣብ መላእ ኣሜሪካ ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ናይ ዝተለኸፉ ሰባት ልዕሊ ክልተ ሚልዮንን ፈረቓን በጺሑ ኣሎ፡ ካብዚኦም ድማ ሞት ኣስታት 125 ሽሕ ተመዝጊቡ ኣሎ፡ እዚ ድማ ብብዝሒ ምውታትን ብብዝሒ ዝተለኸፉን ንኣሜሪካ ኣብ ቅድሚት ሰሪዕዋ ኣሎ። ኣብ ኣሜሪካ ካብ ዝርከባ ግዝኣታት ካሊፎርንያ፤ ቴክሳስን ፍሎሪዳን እየን እተን ዝያዳ ተሃስየን ዘለዋ። ብሰንኪ እዚ፡ እተን ናይ ምንቅስቃስ እገዳታት ኣላሕሊሐን ዝነበራ ግዝኣታት ዳግማይ ናብ ዕጽዋ ክምለሳ ተገዲደን ኣለዋ። ኣብ ቴክሳስ እቲ ቁጽሪ መልከፍቲ ብኸምዚ ዘለዎ እንተቐጺሉ መሐከሚ ዝኸውን ሆስፒታላት'ውን ክርከብ ከምዘይክእል'ዩ ስግኣታት ፈጢሩ ዘሎ። ምክትል ፕረዚደንት ማይክ ፔንስ መንግስቲ ንግዝኣት ቴክሳስ ክሕግዝ ድሉው ምህላዉ ብምግላጽ “ቴክሳሳውያን በጃኹም መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫ ተጠቐሙ” ብምባል ምሕጽንትኡ ኣቕሪቡ። ኣብ ኣሜሪካ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ዘገድድ ሕጊ ድሕሪ ምጽዳቑ፡ ብዙሓት ሰባት ነዚ ሕጊ ንምቅዋም ድምጾም የስምዑ ኣለዉ። ኣብ ርእሰ ከተማ ግዝኣት ቴክሳስ ዝኾነት ከተማ ኦስትን’ውን ነቲ ሕጊ ብምቅዋም ሰባት ሰለማዊ ሰልፊ ገይሮም እዮም። ኣብ ቴክሳስ ብሰንኪ እቲ ኣብዚ እዋን ዘሎ መጠን ሙቐት፡ ሰባት ነብሶም ንምዝሓል ናብ ገማግም ብብዝሒ ክኸዱ ይርኣዩ እዮም፡ እዚ ዝፈጠሮ ምትንኻፍዶ መልከፍቲ ንኽውስኽ ጠንቂ ኮይኑ ይኸውን ዝብል ሕቶ ድማ ኣልዒሉ ይርከብ።","len":2360}
{"id":"news-52810774","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52810774","title":"ትዊተር፡ 80 ሚልዮን ሰዓቢ ዘለዎ ትራምፕ ኣብ ዝጠቀዖ ሓበሬታ መጠንቀቕታ ኣንቢርሉ","summary":"ትራምፕ ኣብ ትዊተር ምጥቃም ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ ንፈላማ እዋን፡ እቲ ትካል ኣብቲ'ቲ ፕረዚደንት ዝጠቐዖ ጽሑፍ ናይ 'ሓቃዊነት መረጋገጺ' መጠንቀቕታ ምልክት ገይርሉ።","text":"ትራምፕ ምስ መረጻ ግዝኣት ካሊፎርንያ ብዝተኣሳሰር \"እቶም ሳጥናት ሙሉእ ብሙሉእ ወይ ባኣብዝሓ ዝተጭበረብሩ ናይ ምዃን ዕድሎም ዝለዓለ እዩ\" ኣብ ዝበሎ ጽሑፍ እዩ ናይ ሓቅነት መረጋገጺ ምልክት ዘስፈረሉ። ብሰንኮ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሰባት ናብ መረጻ ጣብያታት ከይዶም ድምጾም ክህቡ ስለዝሰግኡ፡ ብፖስታ ተላኢኹሎም ምርጨኦም መሊኦም እዮም ይልእኹ ዘለዉ። ትዊተር ግን ኣብቲ ጥቃዕ ትራምፕ፡ ምልክት ጥራሕ ኣይኮነን ገይሩ። ነቲ እቲ ፕረዚደንት ኣብቲ ጥቅዑ 'ዋላ ሓንቲ! ባዶ' ዝበሎ ፡ ዘፍርስካብ ዋሺንግተን ፖስትን ካብ ሲኤንኤን መረዳእታ ኣምጺኡ ብምትሕሓዝ ድማ 'ዘይጥሉል ሓበሬታ ' ዝብል ለጢፍሉ። በዚ ስጉምቲ ዝሐረቐ ትራምፕ፡ \"ብሱሩ ማሕበራዊ ሚድያ ዝበሃል ኣትሪረ ክቆጻጸሮ ኣለኒ ፡እንተዘይኮይኑ ድማ ክዓጽዎ እየ\" ኢሉ። እዚ ድማ ኣደዳ ነቐፌታ ገይርዎ ኣሎ። ትራምፕ ቀጺሉ ድማ፡ ኣባላት ሰልፊ ሪፓብሊካን፡ እዞም ማሕበራዊ ሚድያታት ተጠቒሞም ንሰልፊ 'ኮንዘርቫቲቭሰ' ጸጥ ከምዘበልዎም ገሊጹ፡ እዚ ክኸውን ከምዘይፈቅድ ኣብ ትዊተሩ ጠቂዑ። ቅድም ክብል'ውን ትዊተር 'ናይ ምዝራብ ነጻነት ይዓብስ ኣሎ' ክብል ወቒሱ ነይሩ። ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት፡ ትዊተር ንትራምፕ ኣይድግፍን ተባሂሉ ክንቀፍ ጸኒሑ እዩ። ኣብዚ ወርሒ፡ ትራምፕ ምስ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ተዛሚዱ 'ዘይጥሉላት ሓበሬታ ዝቆጻጸረሉ' ሓድሽ ፖሊሲ ኣተኣታትዩ ኣሎ። ትራምፕ ኣብ ትዊተሩ 80 ሚልዮን ተኸተልቲ ኣለውዎ። ዛጊድ ድማ 52 ጽሑፋት ጠቂዑ ይርከብ። ትራምፕ፡ ብፍላይ ትዊተር ኣንጻሩ ንዝተሰለፉ ፖለቲከኛታት ኣመሪካ፡ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ሰሜን ኮርያን ካልኦትን ንምጥቃዕ ቁጽሪ ሓደ መሳርሒኡ ገይሩ ከምዝጠቀመሉ ተንተንቲ ይዛረቡ። እዚ ሕዚ ካብ ትዊተር ዝበጽሖ መጠንቀቕታ ግን፡ ፈላማይ ፈተነ ከምዝኾና ድማ ወሲኾም ይዛረቡ።","len":2364}
{"id":"news-56425505","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56425505","title":"ትራምፕ፡ ሪፓብሊካውያን ደገፍቱ ክታበት ኮቪድ ክወስዱ ተማሕጺኑ","summary":"ፕረዚደንት ኣሜሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ ኣባላት ሰልፊ ሪፓብሊካን ዝኾኑ ደገፍቱ ክታበት ኮቪድ-19 ክወስዱ ተማሕጺኑ።","text":"ንሱ ምስ መደበር ቴለቪዥን ፎክስ ኒውስ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ እቲ ክታበት “ውሑስን ለውጢ ዘምጽእን እዩ” ኢሉ። ሓደ ካብቶም ቀንዲ ነቲ ክታበት ከም ዘይወስዱ ክገልጹ ዝጸንሑ ጉጅለታት እቶም ዓቃባውያን ደገፍቱ እዮም። እቲ ፕረዚደንት ነበር’ውን ኣብ ዘበነ ስልጣኑ፡ ንክብደት እቲ ለበዳ ብምንእኣሱ ይኽሰስ። እቲ ናይ ክታበት መደብ ኣብ መላእ ኣሜሪካ ክጅመር እንከሎ፡ ኣሜሪካውያን ነቲ ክታበት ክወስዱ፡ ኩሎም ነበር ፕረዚደንትታት ተማሕጺኖም እዮም። ትራምፕ ግና ኣብቲ ጉዳይ ሱቕታ እዩ መሪጹ ጸኒሑ። ንሱን በዓልቲቤቱ ሜላንያን ኣብ ወርሒ ጥሪ ብሕቡእ ኣብ ቤተመንግስቲ ኣሜሪካ ከም ዝተኸተቡ ግና ተገሊጹ እዩ። ትራምፕ ብሰሉስ ምስ ፎክስኒውስ ኣብ ዝገበሮ ጻንሒት፡ “ነቶም ክኽተቡ ዘይደልዩ ብዙሓትን፡ ነቶም ድምጾም ዝሃቡንን ክኽተቡ እምሕጸን” ኢሉ። ንሱ ወሲኹ፡ “እቲ ክታበት ውጽኢታዊ’ዩ፤ ውሑስን ለውጢ ዘምጽእን ድማ እዩ” ኢሉ። መሻርኽቲ ቢቢሲ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ዝኾነ መደበር ቴለቪዥን ሲቢኤስ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ዘካየዶ ዳህሳስ፡ ሓደ ሲሶ ካብ ደገፍቲ ሪፓብሊካን እቲ ክታበት እንተተቐረበሎም’ውን ናይ ምኽታብ ድልየት የብሎምን። እዚ ኣሃዝ ምስ'ቲ ኣብ ደሞክራትስ ዘሎ 10% ክነጻጸር እንከሎ ልዑል ምዃኑ ይግለጽ። ትራምፕ ነቲ ምኽሪ ዘቕረበ፡ ገለ ዓቃባውያን ነቲ ክታበት ንዘይምውሳድ ድሕርሕር ምባሎም ተስፋ ዘቑርጽ ምዃኑ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ድሕሪ ምግላጹ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ እዩ። ኣፈኛ ዋይት ሃውስ ጀን ሳኪ ብሰኑይ ኣብ ዝሃበቶ መብርሂ “ትራምፕ ብዛዕባ ውሕስነትን ውጽኢታዉነትን እቲ ክታበት ክዛረብ እንተደልዩ ኣጸቢቕና ኢና ንድግፎ” ኢላ። ንሳ ወሲኻ፡ “ኩሎም ብህይወት ዘለው ፕረዚደንትታት ነበር ኣብ'ቲ ህዝባዊ ጎስጓስ ተሳቲፎም እዮም። ነዚ ንኽገብሩ ፍሉይ ዕድመ ኣየድለዮምን” ኢላ።","len":2366}
{"id":"news-49705903","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49705903","title":"ጥልያን፡ ስደተኛታት ሒዛ ዝነበረት መርከብ ናብ ላምፓዱሳ ክትኣቱ ኣፍቒዳ","summary":"መንግስቲ ጥልያን፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ 82 ስደተኛታት ሒዛ ንሽደሽተ መዓልቲ ዝጸንሐት ኦሻን ቫይኪን ዝተባህለት መርከብ ናብ ላምፓዱሳ ክትኣቱ ኣፍቂዱ።","text":"መንግስቲ ጥልያን ከምዝበሎ፡ ነዞም ስደተኛታት ንኽኣተው ዘፍቀደሎም ቀንዲ ምኽንያት ናብ ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳ ክግዕዙ ስለዝተወሰነ እዩ ኢሉ። ሕሉፍ የማናዊ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ኢጣልያ ነበር ማቴዮ ሳልቪኒ፡ ነተን ናይ ረድኤት መራኸብ፡ ስደተኛታት ሒዘን ናብ ዓዲ ጥልያን ከየራግፋ ብቀጻሊ ይዓግተን ነይሩ። ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ጥልያን ሊዊጂ ደሜዮ ንቴለቨዥን እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኤውሮጳዊ ሕበረት ንሕቶና ተቀቢሉ፡ ንዝበዝሑ ስደተኛታት ክወስድዎም ስለዝተሰማምዑ እዩ ናብቲ ውሑስ ቦታ ክኣተው ተገይሩ ክብል ሓቢሩ። እንተኾነ ግን፤ እዚ ንወደባትና ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረና ፖሊሲ ናብ ክፍቲ ምምላስ ኣየመልክትን ኢዩ ክብል ገሊጹ። ትማሊ ቀዳም፡ ውሽጣዊ ጉዳያት ፈረንሳይ ክሪስቶቨ ካስተነር ኣብ ትዊተር ኣብ ዝጸሓፎ ጽሑፍ፡ ኤውሮጳዊ ስምምዕ ኣብ መንጎ ጥልያን፤ ጀርመን፤ ፖርቱጋል ከምኡ'ውን ላክስንበርግ ከም ዝተበጸሐ ሓቢሩ። ውሽጣዊ ጉዳያት ጀርመን'ውን ብወገኑ፡ ናብ ዓዲ ጥልያን ዝኣተው 25% ሚእታዊት ስደተኛታት ክትወስድ ምዃና ሓቢሩ'ሎ። እዞም ኣብ ላምፐዱሳ ክኣትው ተፈቂድሎም ዘሎ ስደተኛታት፡ ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ዝደሓኑ ኮይኖም፡ እታ መርከብ 58 ደቂ ተባዕትዮ፤ 6ተ ደቂ ኣንስትዮን ከምኡ'ውን 18 ኣላዪ ዘይብሎም ትሕቲ ዕድመ ስደተኛታት ተሰኪማ ነይራ። ኣብዚ ቀረባ ዓመታት፡ ጥልያን ግሪኽን ካብ ሰሜን ኣፍሪቃን ቱርክን ስደተኛታት ሒዘን ብዝመጻ መራኽብ ተሸጊረን ምንባረን ዝዝከር እዩ። ዝሓለፈ ሐሙስ ኣብ ከቢድ ኩነታት ዝነበሩ 98 ስደተኛታት፡ ካብ ሊብያ ናብ ዓዲ ጥልያን ከም ዝተወስዱ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ሓቢሩ ነይሩ። እቶም ስደተኛታት ካብ ሃገራት ኤርትራ፤ ኢትዮጵያ፤ ሶማልያን ሱዳንን ኮይኖም፡ እቶም 52 ኣላዪ ዘይብሎም ትሕቲ ዕድመ እዮም።","len":2366}
{"id":"news-42835408","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-42835408","title":"ቅንያት ኣፍሪካ ብስእሊ","summary":"ኣፍሪካን ካብ ኣፍሪካ ወፃኢ ኣብ ካልኦት ክፋላት ዓለም ዝነብሩ ኣፍሪካውያንን ከመይ ቀንዮም?","text":"መንፈሳውያን ህፃናት ደቀ-ኣንስትዮ'ውን ኣብቲ ብዓርቢ ዝተኸበረ በዓል ጥምቀት ኢትዮጵያ ተሳተፍቲ ነይረን ኣብ ዚምባብወ ሓደ ህፃን ካብ ቡምባ (ፓምፕ) ማይ እንትሰትይ። ካብ ዋና ከተማ ሃራሬ 100 ኪሎ ሜትሮ ርሒቓ ኣብ እትርከብ ቼጉቱ ዝተብሃለት ቦታ ብሶኒ ዝተወሰደ ስእሊ ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ ምዕራባዊ ግዝኣት ኬፕ ደርቂ ብምውቅዑ ማዩ ኣብ ዝነቐፀ ግድብ ዝሞተ ዓሳ ኣብ ኢትዮጵያ ሕፅረት ማይ ዘሎ ኣይመስልን፤ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝሓለፈ ዓርቢ ኣብ ልዕሊ ሰዓብቲ እምነት ኦርቶዶክስ ፀበል እንትንፀግ። እፍሪካውያን ስደተኛታት ነቲ እስራኤል ስደተኛታት ንምውፃእ ዘውፅኣቶ ሕጊ ኣብ ከተማ ሄርዚልያ ተቓውሞኦም እንትገልፁ። ኣብ ርእሰ ከተማ ኣይቮሪኮስት-ኣቢጃን ሕብሪ ዝሰተየ ዓለባ መንእሰይ። መንግስቲ እታ ሃገር ዕድላት ስራሕ ንምፍጣር ዓውዲ ኢንዳስትሪ ዓለባ ንምስፍሕፋሕ መብፅዓ ኣትዩ'ሎ። ጋናውያን ኣካል-ጉድኣት ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ኣብ ዓለም-ለኸ ፈደሬሽን ኩዕሶ ተወዳዲሮም ነይሮም። ዕላማ እቲ ውድድር ዓቕሚ እቶም ኣካለ-ጉድኣት ንምርኣይ እዩ። ኣብ ዋና ከተማ ቶጎ - ሎሜ ሰብነቱ ሕብርታት ብንዴራ እታ ጋር ዝለኸየ መንእሰይ ተቓውሞ እንተስምዕ። ብተቐውምኡ ድማ ን50 ዓመታት ዝኣክል ካብ ስልጣን ከይወረደ ይመርሕ ዘሎ ስድራ ኤያዴማ ካብ ስልጣን ክወርድ ይሓትት። ዝሓለፈ ሶሉስ ኣብ ኬንያ ናይሮቢ ኣብ መሬት ዝደቀሳ ደቀ-ኣንስትዮ ኣብ ልዕሊ መሰላተን ዝፍፀሙ ፆታዊ መጥቃዕትታት ከብቅዑ ተቓውሞአን ገሊፀን። ኣብ ዩጋንዳ ብዓርቢ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ማካሬሬ ካብ ሞንጎ ዝተመረቑ 14 ሽሕ ተምሃሮ እዞም ክልተ ይርከብዎም። ብሽም ንጉስ ራምሰስ ካልኣይ ተሰሪሑ 3000 ዓመታት ዕድመ ዘቑፀረ መዘከርታ ሓወልቲ ካብ ዝነበረሉ ኣደባባይ ካብ ብኽለት ናብ ኣየር ናብ ዝፀረየ ቦታ እንትውሰድ። ፍልፍላት ስእሊ AFPን ሮይተርስን","len":2368}
{"id":"news-47288938","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47288938","title":"ከንፈር እንትስዕም ብዘርኢ ስእሊ ውሩይ ዝኾነ ባሕረኛ ዓሪፉ","summary":"ብምኽንያት ምውዳእ ካልኣይ ኩናት ዓለም፡ ኣብ ኒውዮርክ፡ ታይምስ ኣደባባይ ይኽበር ኣብ ዝነበረ በዓል፡ ንሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ከንፈራ እንትስዕማ ብዘርኢ ፎቶ ዝፍለጥ ባሕረኛ፡ ኣብ 95 ዓመቱ ዓሪፉ።","text":"ስሙ ጆርጅ መንዶሳ እዩ ዝበሃል። ጃፓን ኣብ ዝተስዓረትሉ እዋን፡ ንጓል 21 ዓመት ግሬታ ዚመር ፍሪድማን ድንን ኢሉ እንትስዕማ ዘርኢ ምስሊ፡ ካብቶም ናይቲ እዋን ህቡባት ስእልታት ሓደ እዩ። እዚ ስእሊ፡ ካብቶም ሐሓፈሻዊ ምስሊ እቲ በዓል ከርእዩ ተባሂሎም፡ ብ ኣልፈርድ ኤሰንሰታድ ን ላይፍ መጽሄት ዝተስኣሉ ኣርባዕተ ስእልታት ሓደ እዩ። ግሬታ ፍሪድማን በኣቆፃፅራ ፈረንጂ 2016፡ ኣብ 92 ዓመታ እያ ሞይታ። ጆርጅ መንዶሳ ብሕማም ክሳቐ ድሕሪ ምፅንሑ፡ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ መሐብሐቢ ኣረጋውያን ሃንደበት ወዲቑ ህይወቱ ከምዝሓለፈ ጓሉ ሻሮን ሞለር ገሊፃ። ኣልፈርድ ኤሰንሰታድ፡ መንነት እቶም ክሰዓዓሙ ዝሰኣሎም ሰባት፡ ንብዙሕ እዋን ኣይፈለጠን ነይሩ። እቲ ሰኣሊ ኣብ 14 ነሓሰ 1945፡ እቲ ስእሊ ብዛዕባ ዝተስኣለሉ ኩነት ክገልጽ እንከሎ፡ ''ካሜራ ሒዘ፤ ገፀይ ንድሕሪት ጠውየ ቀቅድሚኡ እናጎየኹ ነይረ። ደስ ዝብለኒ ፎቶ ኣይሰኣልኩን ነይረ'' ይብል እቲ ሰኣላይ። ''ዳሕራይ ግን ሃንደበት፡ ብቕፅበት፡ ዝኾነ ፃዕዳ ነገር ክሰሓብ ከሎ ሪአ። ሽዑ ግልጽ ኢለ እንትጥምት፡ እቲ ባሕረኛ ነታ ነርሲ እንትስዕማ ቀጭ ኣቢለዮ። ፀሊም ቀምሽ ተኸዲና እንተትኽውን እቲ ፎቶ ኣይመልዐልኩዎን'' ይብል። ተሓጋጋዚት ሓኪም ስኒ ኮይና ትሰርሕ ዝነበረት ፍሪድማን ክሳብ 1960ታት ብዛዕባ እቲ ፎቶ እትፈልጦ ነገር ኣይነበራን። ''ናይ ብሓቂ ምስዕዓም ኣይነበረን'' ክትብል ትዝክር። ''በዓል ናይ ምኽባር እዩ ነይሩ፤ ፍቕራዊ ኩነት ኣይነበረን''ትብል። መንዶሳ ኣብ ፓስፊክ ከገልግል ጸኒሑ፤ ንዕረፍቲ ናብ ዓዱ ኣብ ዝመፀሉ እዋን እዩ እቲ ፎቶ ተሳኢሉ። እቲ ስእሊ ዋላ'ኳ ብዙሓት ከም መግለፂ ታሕጓስ ዝረኣዩዎ እንተኾነ፡ ኣብ ቀረባ እዋናት ገለገለ ሰባት ድማ ከም ፆታዊ መግሃስቲ ይወስድዎ ኣለዉ። ምኽንያቱ ድማ ብዘይወለንታኣ እዩ ስሒቡ ስዒምዋ ይብሉ።","len":2371}
{"id":"news-49418121","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49418121","title":"ኢጣልያ፡ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ዝሓዘት መርከብ ንላምፐዱሳ ክትኣቱ ተፈቑዱላ","summary":"ኣኽባሪ ሕጊ ኢጣልያ፡ እታ ስደተኛታት ሒዛ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ሰንፈላል ኮይና ዝጸንሐት መርከብ ድሕነት፡ ኣብ ዴሴት ላምፐዱሳ ክትኣቱ ከም ዘፍቀደ ማዕከናት ዜና ኢጣልያ ገሊጸን።","text":"እታ መርከብ ድሕነት፡ ልዕሊ 100 ስደተኛታት ሒዛ ከም ዘላ ይግለጽ። መንግስቲ ጥልያን እታ ስደተኛታት ዘጸዓነት መርከብ፡ ንሰለስተ ሰሙን ዝኸውን ናብ መሬት ጥልያን ንኸይትኣቱ ኽልኪሉ ምጽንሑ ይፍለጥ። ይኹን እምበር፡ ዜጋታት ኤርትራ፣ ሱዳን፣ ጫድ፣ ግብጺ፣ ጋምቢያን፤ ማሊን ዝኾኑ ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ፡ ድሕሪ ዓሰርተ ሽዱሽተ መዓልቲ ካብታ መርከብ ወሪዶም ናብ ደሴት ላምፐዱሳ ክኣትው ተፈቒድሎም ነይሩ። ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ፡ ድሕሪ ዓሰርተ ሽዱሽተ መዓልቲ ካብታ መርከብ ወሪዶም ናብ ደሴት ላምፐዱሳ ኣትዮም እዮም ኣቐድም ኣቢሉ፤ እቶም ስደተኛታት ብሰንኪ ዓቕሊ ጽበት ካብታ መርከብ ዘሊሎም፡ ሓንቢሶም ናብታ ደሴት ንምእታው ኣብ ዝገበረዎ ፈተነ ኣይሰለጦምን። መስራቲ 'ኦፕን ኣርምስ' እትበሃል ናይ ድሕነት መርከብ፡ ነቲ ዝተወሰነ ውሳኔ ድሕሪ ምምስጋን፡ ድሕሪ 19 መዓልቲ ንላፐዱሳ ይጓዓዙ ምህላዎም ገሊጹ። ቅድሚ እዚ ናይ ኣኽባሪ ሕጊ ውሳኔ፡ ስጳኛ ነቶም ሰደተኛታት ክትቅበሎም እኳ እንተወሰነት፡ እቲ ጉዕዞ 3 መዓልቲ ስለዘወስድ፡ እታ መርከብ ድሕነት ነቲ ውሳኔ ነጺጋቶ ነይራ። ኣብታ መርከብ ልዕሊ 100 ስደተኛታት ኣለዉ ሕሉፍ የማናዊ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ኢጣልያ ማቴዮ ሳልቪኒ፡ ኣንጻር እተን ስደተኛታት ዘድሕና መራኽብ ተሪር ስጉምቲ ብምውሳድ ኣብ ላምፐዱሳ ከየራግፋ ከልኪለውን ነይሩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ጁሰፐ ኮንተ፡ ምስ መላፍንቱ ዝኾነ መራሒ ሕሉፍ የማናዊ ሰልፊ ማትዮ ሳልቪኒ ብዝተፈጥረ ዘይምስምማዕ ካብ መዝነቱ ክወርድ ከም ዝወሰነ ገሊጹ ኣሎ። እቲ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታትን ኢሚግረሽንን ተሪር መርገጺ ዘለዎ ሚኒስተር ሳልቪኒ ብወገኑ፡ ንነቔፈታ ናይቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ብምንጻግ \"ኣብዚ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ መንግስቲ ኣብ ዝነበርኩሉ እዋን ድሕነት ኢጣልያ ኣውሒሰ'የ\" ክብል ተዛሪቡ።","len":2373}
{"id":"news-56586472","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-56586472","title":"ማሊ፡ ፈረንሳ ኣብ ማሊ ሰለማውያን ሰባት ከምዝቐተለት ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ","summary":"ሓይሊ ኣየር ፈረንሳ ኣብ ወርሒ ጥሪ ኣብ ማሊ ኣብ ዘካየዶ ደብዳብ ኣብ መርዓ ዝሳተፉ ዝነበሩ 19 ሰላማውያን ሰባትን 3 ዕጡቓትን ከምዝቐተለ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ።","text":"ሰራዊት ፈረንሳ ኣብ ማሊ ኣስታታ 10 ዓመታት ገይሮም ኣለዉ ሚኒስትሪ ምክልኻል ፈረንሳ ግን፡ እቲ ኣብ ፈለማ ወርሒ ጥሪ ዝተኻየደ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ \"ንዕጡቓት ኣሸበርቲ ዒላማ ዝገበረ'ዩ\" ክብል ነጺግዎ'ሎ። ፈረንሳ፡ ነቲ እስላማውያን ንዕጡቓት ዘካይድዎ ዘለዉ መጥቃዕትታት ንምግታእ ኣብ ዞባ ሳሕል ኣፍሪቃ ልዕሊ 5000 ወታሃደራት ኣዋፊራ ምህላዋ ይፍለጥ። ነበርቲ ኣብ ማእከላይ ማሊ እትርከብ ባውንቲ እትብሃል ዓዲ፡ ወተሃደራት ፈረንሳ ብሄሊኮፕተር ዝገበርዎ ደብዳብ ኣብ ልዕሊ ሰለማውያን ሰባት ከምዝዓለበ ብተደጋጋሚ ክኸሱ ምስ ጀመሩ'ዩ ሕቡራት ሃገራት ከጻርዮ ጀሚሩ። ፈረንሳ ኣብ ሃገራት ሳሕለ ሳህራ 5100 ሰራዊት ብምውፋረ እተን ሃገራት ኣንጻር እቶም ምስ ኣልቃዒዳን ምስ ኣይሲስን ርክብ ኣለዎም ዝብሃሉ ዕጡቓት ንዝገብረኦ ቃልሲ ከምእትሕግዘን ይፍለጥ። ኤኤፍፒ ንጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት ብምጥቃስ \"እቲ ደብዳብ ኣብ ዝተፈጸመሉ ኣስታት 100 ሰለማውያን ሰባት ኣብቲ መርዓ ነይሮም\" ኢሉ። እቲ ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት ሓሙሽተ ዝኾኑ ጅሃዳውያን ዕጡቓት'ውን ኣብቲ መርዓ ምንባሮም ብምጥቃስ \"እቶም በቲ ደብዳብ ዝተሃሰዩ ዝበዝሑ ብዓለምለኻዊ ሕጊ ክሕለዉ ዝግብኦም ሰለማውያን ሰባት እዮም\" ኢሉ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ፈረንሳ እቲ ደብዳብ ንዕጡቓት ጅሃዳውያን ዕላማ ገይሩ ከምዝሃረመን ኣብቲ ሕቡራት ሃገራት ዝተጠቐመሉ ናይ ምጽራይን ምምርማርን መስርሕ ዕቓበታት ከምዘለዎን ገሊጹ ኣሎ። ሕቡራት ሃገራት ነቲ መጽናዕቲ በቶም ኣብ ማሊ ዘለዉ ኣባላት ክፍሊ ሰብኣዊ መሰላት ገይሩ ከምዘካየዶ ሮይተርስ ሓቢሩ። እቲ ጉጅለ ሕቡራት ሃገራት፡ ነቲ መጽናዕቲ ከካይድ እንከሎ፡ ሕሉፍ ስእሊ ናይ ሳተላይት ብምዕዛብ፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ ናብቲ ቦታ ብምኻድን ንልዕሊ 400 ሰባት ቃለ መሕተት ብምግባርን'ዩ ጸብጻቡ ኣቕሪቡ።","len":2375}
{"id":"49687628","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/49687628","title":"ኤርትራውያንን ኢትዮጵያንን ዝርከበብዎም ስደተኛታት ናብ ጥልያን ኣትዮም","summary":"ኣብ ሕማቅ ኩነታት ዝነበሩ 98 ስደተኛታት፡ ትማሊ፡ ካብ ሊብያ ናብ ዓዲ ጥልያን ከም ዝተወስዱ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ሓቢሩ።","text":"እቶም ስደተኛታት ካብ ሃገራት ኤርትራ፤ ኢትዮጵያ፤ ሶማልያን ሱዳንን ኮይኖም፡ እቶም 52 ኣላዪ ዘይብሎም ትሕቲ ዕድመ እዮም። ሊብያ ኣብ ውግእ ሓድሕድ ተሸሚማትሉ ኣብ ዘላ እዋን፡ ብዙሓት ስደተኛታት ኣብ ኣስጋኢ ኩነታት ይነብሩ ምህላዎምን፤ ኣብ መዳጎኒ ስደተኛታት ዘስካሕክሕ ህይወት ከም ዘሕልፉን ይግለጽ። ካብቶም ናብ ዓዲ ጥልያን ዝተወስዱ፡ ካብ ሶማላዊት ስድራቤት ዝተወልደ ወዲ 7 ወርሒ ቆልዓ ይርከቦም። ገለ ካበቶም ዝደተኛታት ንነውሕ እዋን፡ ኣብ መዳጎኒ ማእከላት ስደተኛታት ከም ዝጸንሑ ጸብጻብ እቲ ትካል የመልክት። ሓላፊ ትካል ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ኣብ ሊብያ፡ ጂን-ፖል ካቫልየር፡ \"ሎሚ 98 ሰባት ውሑስ ናብ ዝኾነ ቦታ ወሲደና። እዚ ግና ውሑድ ቁጽሪ ናይቶም ብሓሽሓት ዝቑጸሩ ነዚ ሐገዝ ዝደልዩ እዮም። ኣስታት 3,600 ገና ኣብ መዳጎኒ ስደተኛታት ኣለው። ነዚኦም ከኣ ብዝቐልጠፈ መፍትሒ ክርከበሎም ኣለዎ\" ኢሉ። ወሲኹ፡ እቲ ትካል ስደተኛታት፡ ነዚ ተበግሶ ንዝወሰደ መንግስቲ ጥልያን ድሕሪ ምምስጋን ካልኦት ሃገራት'ውን ኣብነት ጥልያን ተኸቲለን፡ ሰብኣዊ ሓገዘን ከበርክታ ጸዊዑ። ኣብ 2019፤ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ከባቢ 1,474 ስደተኛታት ካብ ሊብያ ናብ ካልእ ውሑስ ቦታ ከም ዝዘሰጋገረ ሓቢሩ። ካብዚኦም 710 ናብ ኒጀር፡ 393 ናብ ዓዲ ጥልያን፤ እቶም ዝተረፉ ድማ ናብ ከናዳን ሃገራት ኤውሮጳን ተወሲዶም። ካብ 2017 ክሳብ ሕጂ፡ ትሕቲ ዕድመ ዝርከብዎም፡ 3,926 ሰባት ናብ ኒጀር (2,913)፡ ጥልያን (710) ሮማንያን (303) ግዒዞም ኣለው። ክሳብ መስከረም 2019 ብሓፈሻ 48,122 ሓተትቲ ዑቕባ ኣብ ትካል ስደተኛታት ሊብያ ክምዝገቡ ከለው፤ 3,546 ኣብ መዳጎኒ ማእከላት ሊብያ ከም ዝርከቡ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ይገልጽ። ኣብዚ እዋን 1,096 ካብ ሊብያ ዝገዓዙ ስደተኛታት፡ ኣብ ኒጀር ከም ዝርከቡ ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት የርእይ።","len":2378}
{"id":"news-45488654","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45488654","title":"ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ \"ኣብ ዶብ ዝነበረ ሰራዊት ኢትዮጵያ ናብ ካምፕ ኣትዩ ክስልጥን'ዩ\"","summary":"ሎም መዓልቲ ሰንደቕ ዕላማ ሃገራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ ከባቢታት ዶብ ዛላምበሳን ከባቢኣን ብማዕረ ክምብልበል ዉዒሉ'ዩ።","text":"ሎሚ ብክልተ መስመራት ዶብ ተኸፊቱ ድልየት ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ተማሊኡ ድማ፡ ኣብ ከባቢ ዶብ ዝነበረ ድፋዕ ብምፍራስ፡ ናይ መገዲ መጓዓዝያ ኣገልግሎት ንምሃብ ኽፉት ክኸዉን ተገይሩ። ነዚ ድሕሪ ምብሳር፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝተመለሱ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ \"ካብ ሕሉፍ ተማሂርና ድሕሪ ደጊም ንኵናት እንለዓዓለሉ ኩነታት ክህሉ የብሉን\" ዝብል መልእኽቶም ኣሕሊፎም። እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር ንመራኸብቲ ሓፋሽ እታ ሃገር ኣብ ዝሃቡዎ መግለጺ፡ \"ብኽልቲኡ ወገን ብሕጂ ዘለና ፍልጠትን ጉልበትን ኣኪብና ዝጠሚ ዘሎ ህዝብና ክንሕግዝ ኣለና ዝብል ምርድዳእ'ዩ ዘሎ\" ኢሎም። ወታሃደራት ክልቲአን ሃገራት ሎሚ ብረቶም ኣውሪዶም ብሓንሳብ ክላሃዩ ዉዒሎም ኣብ ቀጻሊ ንዝስርሑ ስራሕቲ ልምዓት፣ ሰላምን ዲሞክራስን መሰረት ንክትሕዙ ድማ፡ ልዕሊ ኹሉ ንሰላም ኣጉሊሕና ክንሓስባ፣ ካብ ሰላም ወጻእ ልምዓት ከምዘየሎ ክንርዳእ ይግባእ ዝብል መልክእኽቲ ኣሕሊፎም። እዚ ሓድሽ ዓመት፡ ምስ ሰራዊትና ደስ ብዝብል ኩነታት ኢና ኣብዒልና ዝበሉ ዶክተር ኣብዪ፡ \"ካብ ሎም መዓልቲ ጀሚሩ ኣብ ዶብ ከባቢ ዝነበረ ምክልኻል ሰራዊት ኢትዮጵያ ናብ መዓስከር ወተሃደራት እኣትዩ ዝሕደሰሉን ዓቕሙ ዘዕብየሉን ስልጠና ዝወስደሉ ኩነታት ክፍጠር'ዩ\" ኢሎም። እቲ ሰራዊት ሙሉእ ንሙሉእ ዓርሱ ክሳብ ዘጠናኽር ኣብ ዘለዉ ጊዜያት፡ ናይቲ ከባቢ ሓረስቶት ብምሕጋዝ፣ ናብ ስራሕቲ ልምዓት ትኹረት ክገብር፡ ካብኡ ድማ ሙሉእ ቑመና ዘለዎ ሰራዊት ክኸዉን፣ መለይኡ ብምኽባር ሰዓራይ ሰራዊት ክፍጠር ክስራሕ'ዩ እዉን ኢሎም። ንልዕሊ 20 ዓመት ተፈላልዮም ዝነበሩ ስድራ ቤታት ብኣካል ክራኸቡ ዕድል ረኺቦም ንዝሓለፉ 20 ዓመታት ዶብ ክሕልዉ ዝጸንሑ ሓይልታተ ምክልኻል ክልቲኤን ሃገራት ልዑል ሙቐት ኣብ ዘለዎ ከባቢ ከምዝነበሩ ይግለጽ።","len":2380}
{"id":"56067024","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/56067024","title":"ሕጹያት ተወዳደርቲ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ሶማልያ ተቓውሞታት ክካየድ ጸዊዖም","summary":"ሕጹያት ተወዳደርቲ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ሶማልያ፡ ኣብ ዝመጽእ ዓርቢ ኣንጻር እቲ '' ዘይሕጋዊ ስልጣን ጨቢጡ'ሎ'' ዝበልዎ መንግስቲ ፕረዚደንት መሓመድ ዓብደላ ፋረማጆ ተቓውሞታት ክካየድ ጸዊዖም።","text":"ፕረዚደንት ሶማልያ ነበር ሸክ ሸሪፍ ሸክ ኣሕመድ ነቶም ካልኦት ሕጹያት ተወዳደርቲ ወኪሉ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ መንግስቲ ባይቶኣውን ፕረዚደንታውን ምርጫ ከዳሉ ከምዝፈሸለ ገሊጹ። ኣብ ሶማልያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ክካየድ ዝነበሮ ፕረዚደንታዊን ባይቶኣውን ምርጫታት ዘይምክያዶም ኣብታ ሃገር ፖለቲካዊ ቅልውላዉ ፈጢሩ ይርከብ። ዕድመ ስልጣን ፕረዚደንት መሓመድ ዓብደላ ፋረማጆ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተወደአ ኸይኑ፡ ከምኡ'ውን እታ ሃገር ኣብ ታሕሳስ 2020 ከተካይዶ ዝነበራ ምርጫ ከተተግብር ኣይከኣለትን። ኣብታ ሃገር፡ ባይቶ እታ ሃገር ከይተመርጸ፡ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ከተካይድ ኣጸጋሚ ከምዝኾነ ይግለጽ። እቶም ሕጹያት ተወዳደርቲ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ሶማልያ፡ ነበርቲ ሞቓድሾ ኣንጻር'ቲ ዘይሕጋዊ መንግስቲ ተቓውሞኦም ከስምዑ ጸዊዖም ኣለው። እንተኾነ ግን፡ ኣብታ ከተማ ሕግን ስርዓትን ውሑስ ብዘይምዃኑ ብዙሓት ሰባት ንሰለማዊ ሰልፊ ክወጽኡ'ዮም ዝብል ግምት ከምዘየለ ተንተንቲ ይሕብሩ። ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሰራዊት መንግስቲ ካብቲ ንካልኣይ እብረ ክወዳደር ዝነበሮ ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዱላሂ 'ፋርማጆ' ትእዛዝ ከይቅበሉ ተቓወምቲ ፖለቲከኛታት ጸዊዖም ነይሮም። መራሕቲ ሶማልያ፡ እቲ ፕረዚደንታዊ ምርጫ እታ ሃገር መዓስ ከምዝካየድ ገና ኣይተማምዑን ዘለው። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ግን ኣብ መንጎ መራሕቲ ሶማልያ ዘተ ክካየድ ጸዊዑ'ሎ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ኣብታ ሃገር ክሳዕ ንስልጣን ዝትክእ ዝርከብ ናይ ስልጣን ሃጓፍ ከይፍጠር፡ ባይቶ ሃገርን ፕረዚደንትን ስልጣኖም ክቕጽሉ ዘፍቕድ ውሳነ ብባይቶ እታ ሃገር ጸዲቑ ነይሩ። እታ ሃገር ኣብ ታሕሳስ 2020 ባይቶኣዊ ምርጫ ክተካይድ ነይሩዋ። እንተኾነ ብሰንኪ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስትን ዞባዊ ኣማሓደርትን ብዝተፈጥረ ምስሕሓብ ክካየድ ኣይተኻእለን።","len":2383}
{"id":"news-47153898","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47153898","title":"ኡጋንዳ፡ 'ዓብይ መቐመጫ ዘለወን ኣዋልድ' ከም መስሕብ ቱሪዝም ንምጥቃም ዝወጸ ትልሚ ቁጠዐ ፈጢሩ","summary":"ሚኒስትር ቱሪዝም ኡጋንዳ፡ ቁፅሪ በፃሕቲ ዓዲ እታ ሃገር ክብ ንምባል፡ ካብ ትሕቲ ሽምጠን ገዚፍ ቅርፂ ዘለወን ደቂኣንስትዮ (curvy) ምጥቃም ከምዘድሊ ገሊፆም።","text":"ሚኒስትር ቱሪዝም ኡጋንዳ ጋድፍሪ ኪዋንዳ፡ ካብ ሽምጠን ንታሕቲ ገዚፍ ቅርፂ ዘለወን ደቂኣንስትዮ፡ በፃሕቲ ዓዲ ናብ ኡጋንዳ ንክመፅኡ ከምዘኽእላ ኣተስፊዮም ጋድፍሪ ኪዋንዳ ነዚ ትልሚ እዚ ዝገለፁ ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ካምፓላ ኣብ ዝተኻየደ ወግዓዊ 'ፅምብል ሚስ ከርቪ ኡጋንዳ' እዩ። ንሶም ኣብቲ መድረኽ ውድድር ፡ ካብ ትሕቲ ሽምጠን ገዚፍ ቅርፂ ዘለወን ደቂኣንስትዮ፡ \"ንበፃሕቲ ዓዲ እነፋልጦ ዛንታ እዩ\" ኢሎም። ይኹን'ምበር ርኢቶ እቶም ሚኒስተር ከምቲ ዝሃቀንዎ እንተይኮነስ፡ \"ዘይሰብኣዊን ክብሪ ጓልኣንስተይቲ ዘትሕትን\" ዝብል ተቓውሞ ኣስዒቡ። ንትልሚ እቶም ሚኒስትር ዝቃወም ምትእኽኻብ ክታም ድማ ይካየድ ኣሎ። እቶም ሚኒስትር ኣብ መኽፈቲ እቲ ፅምብል ኣብ ዝሃብዎ ርኢቶ፡ \"እዚ መድረኽ ፅባቐ፡ ካብ ትሕቲ ሽምጠን ገዚፍ ቅርፂ ናይ ዘለወን መናእሰይ ፅባቐ እንርኤሉ እዩ\" ኢሎም። \"ተፈጥሮ ፅቡቕ ቅርፂ ዘለወን፤ ክትሪአን ዘደንቓ ደቂኣንስትዮ ዓዲላትና እያ፡ ንምንታይ እዘን ደቂኣንስትዮ እዚአን ቱሪዝም ንምፍላጥ ዘይንጥቀመለን?\" ምባሎም ደይሊ ሞኒተር ዝተብሃለ ማእኸል ዜና ኡጋንዳ ፀብፂቡ። ንርኢቶ እቶም ሚኒስትር ስዒቡ፡ ነዚ ውጥን ብምቅዋም ኣብ ኦንላይን ርኢቶታት ይወሃቡ ኣለዉ። ሓደሓደ ሰባት ርእይቶ ኪዋንዳ፡ ንደቂኣንስትዮ ኣብ መዕቆቢ ከም ዝርከባ እንስሳት ገይሩ ዝገልጽ እዩ ክብሉ ከሲሰምዎም። ነቶም ሚኒስትር ንምቅዋም ኣብ Change.org ዝበሃል መተኣኻኸቢ ክታም፡ ፕሪሞርስ ሙሩንጊ ዝተብሃለት ጓልኣንስተይቲ፡ \"ከምውልቀይ ከምዝተጠቓዕኩ እዩ ተሰሚዑኒ፡ ሚኒስትር ኪዋንዳ ንህዝቢ ይቕረታ ክሓቱ ኣለዎም\" ኢላ። እዚ ክብሪ ደቂኣንስትዮ ዘናእስ እዩ፡ ከም ኣቕሓ እዮም ቆፂሮምና፡ ብምባል ድማ ተቓውሞኣ ገሊፃ። እቶም ሚኒስተር ይወሃቡ ብዘለዉ ርእይቶታት ክሳብ ሕዚ ዝበልዎ ነገር የለን።","len":2384}
{"id":"news-48442917","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48442917","title":"ሪያል ማድሪድ፡ ዝለዓለ ዋጋ እትግመት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኤውሮጳ ተባሂላ","summary":"ሪያል ማድሪድ ንማንችስተር ዩናይትድ ብምብላጽ እታ ዝኸበረት ኤውጳዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኮይና።","text":"እታ ጋንታ 3.22 ቢልዮን ዩሮ ከም እትግመት፡ ፋንናንሳዊ ዓቕሚ ትካላት ዝግምግም ዓለማዊ ትካል ከይ ፒ ኤም ጂ ገሊጹ። እቲ መጽናዕቲ ኣብ ዓመተ ውድድር 2016\/2017፣2017\/2918 ን ዝነበረ ናይ ጋንታታት ከስቢ፣ ናይ ፈነወ መሰል፣ ዝና፣ ስፖርታዊ ዓቕምን ዋጋ መጻወቲ መይዳን መሰረት ዝገበረ እዩ። ንፍጻመ ሻምፕዮንስ ሊግ ዝራኸባ ሊቨርፑልን ስፐርስን ሻብዓይን ታሽዓይን ደረጃ ሒዘን ይርከባ። ንፍጻመ ኤሮጳ ሊግ ዝራኸባ ጋንታታት ቼልሲን ኣርሰናልን ድማ ሻድሻይን ሻምናይን ደረጃ ሒዘን ኣለዋ። ማንችስተር ሲቲ ኣብ ሓምሻይ ደረጃ ዝተቐመጠት ኮይና፤ በዚ ድማ ቁጽሪ ኣብ ናይ መጀመሪያ ዓሰርተ ደረጃ ዝርከባ ጋንታታት እንግሊዝ ሽዱሽተ የብጽሐን። ኣብቲ መጽናዕቲ ዝተኻየደሉ ዓመተ ውድድር፡ ዋንጫታት ሻምፒዮንስ ሊግ ዝወሰደት ሪያል ማድሪድ፤ ዋግኣ ብዓሰርተ ሚኢታዊት ክውስኽ ኣኽኢሉዋ እዩ። ስኮትላንዳዊት ጋንታ ሰልቲክ ኣብቶም ዓበይቲ 32 ጋንታታት ዝተኻተተት እንትትኾን፤ በዚ ድማ ኣብቲ ዝርዝር ዝኣተወት ፈላሚት ጋንታ ስኮትላንድ ኮይና'ላ። ነዞም ጸብጻባት ዘዳሉ ኣንድሬ ሳርቶሪ ከም ዝገለጾ፡ ሓፈሻዊ ዋጋ ኢንዳስትሪ ኩዕሶ እግሪ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብ 9 ምኢታዊት ወሲኹ እዩ። ዝርዝር ዓሰርተ ጋንታታት ብመጠን ዝግመታሉ ዋጋ ፍልፍል፡ ከይ ፒ ኤም ጂ ሊጋት ኤውሮጳ ብምንጽጻር ክረአ ከሎ፡ ኣብተን 32 ዓበይቲ ጋንታታት፡ 9 ክለባት ዘለዉዎ ፕሪመርሊግ እንግሊዝ፡ 43 ምኢታዊት ጠቕላላ ዋጋ ናይተን ጋንታታት ብምሓዝ ፍጹም ጸብለልታ ከምዘለዎ ሳርቶሪ ይዛረብ። ካብ ዝርዝር እተን ዓሰርተ ወጻኢ ዘለዋ ጋንታታት እንግሊዝ፡ ዌስት ሃም ዩናይትድ፣ ለሲስተር ሲቲን ኤቨርተንን እየን። ሓሙሽተ ጋንታታት ካብ እንግሊዝ፣ ክልተ ካብ ካብ ስፐይንን ሓንቲ ካብ ጀርመንን ሓድሕደን ልዕሊ ክልተ ቢልየን ዩሮ ዝግመት ዋጋ ከም ዘለወን እቲ ጸብጻብ ሓቢሩ።","len":2384}
{"id":"news-52267550","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52267550","title":"ከሮናቫይረስ፡ ኣፍሪቃውያን ኣብ ቻይና ግዳይ ይኾኑ ኣለዉ","summary":"ኣብ መእተዊ ዝሓለፈ ሰሙን ሓደ መሰረት ዘይብሉ ወረ ክዝርጋሕ ጀሚሩ። ኣብ ቻይናዊት ከተማ ግዋንግዡ ዝነብሩ ኣፍሪቃውያን ማሕበረሰብ ኮሮናቫይረስ ከምብሓድሽ ከንሳዕርር ምኽንያት ይኾኑ ከምዘለዉ ዝሕብር'ዩ እቲ ዜና።","text":"ሽዑ ሰብመዚ ጥዕና ንኣፍሪቃውያን ስደተኛታታትን ማእኸል ዝገበረ ምርመራ ገዛ ንገዛ እናዘሩ ከካይዱ ጀሚሮም። ኣካረይቲ ገዛን ሆቴላትን ድማ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ኣፍሪቃውያን ሰጒጎን። ነቲ ማሕበረሰብ [ኣፍሪቃውያን] ዝመርሑ ዝርከብዎም ዋላ'ውን ተመርሚሮም ካብቲ ቫይረስ ነጻ ምዃኖም እናተፈለጠ ናብ መወሸቢ ክኣትዉ ተገይሩ። ከተማ ጉዋንግዡ ብኮሮናቫይረስ ዳግም ክትህሰይ'ያ ዝብል ስግኣታት ኣብ ዝወሰኸሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን ብኣማኢት ዝቐጸሩ ኣፍሪቃውያን ገዛ ኣልቦ ኮይኖም ኣለዉ። ብዙሓት ኣምባሳደራት ኣፍሪቃ ኣብ ቻይና ድማ እቲ ዝፍጸም ዘሎ \"ምግላልን ምጽያፍን\" ብዝምልከት ድምጸን ንኸስምዓ ናብ ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ደብዳበ ጽሒፈን'የን። ትማሊ ሰንበት ኣብ ዚምባብወ ዝርከብ ኤምባሲ ቻይና \"ቻይና ንኹሉ ሰብ ብማዕረ'ያ ትኣልይ ዘላ፤ ወጻእተኛታት ልክዕ ከም ቻይናውያን ማዕረ እዮም ዝረኣዩ\" ክብል ነቲ ዝቐርብ ክሴታት ነጺጉ። ኣብ ጉዋንግዡ ዝነብሩ ኣፍሪቃውያን ማሕበረሰብ ኣብ መወዳእታ 2000 ኣብ ኤስያ እቲ ዝለዓለ ቑጽሪ ዝነበሮም ኮይኖም፤ ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ግን ኣብታ ከተማ ዝነብሩ ኣፍሪቃውያን ብዝሖም እናነከየ ከይዱ'ዩ። ናይዚ ቀንዲ ምኽንያት ድማ ቀጻሊ ዝኾነ ምግላል፣ ገደባት ቪዛን ኣብ ስራሕ ዘጋጥሙ ብድሆታትን እዮም። ሓደ ካብ ገዝኡ ክወጽእ ዝተገበረ ናይጀርያዊ ተምሃራይ ዝሕበኣሉ ቦታ ንምእላሽ ይግደድ ከምዘሎ ይዛረብ። \"ይሃድም እየ ዘለኹ [ካብ ፖሊስ]። ዝሃድመሉ ዘለኹ ምኽንያት ድማ ንሰባት ዝምርምሩሉ ኣገባብ፣ እቲ ቫይረስ ከምዝተረኸቦ ዝጥቅኑሉ ኩነታትን ብዝሒ ክታበታትን'ዩ\" ክብል ነቲ ኩነታት ይገልጾ። ኣስዕብ ኣቢሉ ድማ \"ገዛ ንገዛ እናዘሩ ንሰባት ናብ ደገ የውጽእዎም፤ ኣብ ሆቴል ክጸንሑ'ውን ይገብርዎም። እናተሓባእኹን ብጸጋ ፈጣርን እየ ዝንብር ዘለኹ\" ኢሉ።","len":2386}
{"id":"news-44517064","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44517064","title":"ፖሊስ ኣብ ፌስቲቫል ብሽክለታ ኤርትራዉያን ዘጋጠመ ጎንጺ ኮኒኑ","summary":"ኣብ ማንቸስተር ኣብ ዝካየድ ዝነበረ ፈስቲቫል ቅድድም ብሽክለታ ንዘጓነፈ ጎንጺ ፖሊስ ኮኒኑ። ኣብቲ ጎንጺ ትሸዓተ ሰባት ክቆስሉ ከለዉ፡ ሸሞንተ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ኣለዉ።","text":"ፖሊስ ኣብ መንጎ ኤርትራዉያን ጎንጺ ኣብ ዘጋጠመሉ ስፍራ ተረኺቡ ሰላሳ ዝኾኑ ኣብ ኣፍ ደገ ኮይኖም ዝቃወሙ ዝነበሩ ኤርትራዉያን ናብቲ ፈስቲቫል ዝካየደሉ ዝነበረ ስታድዮም ጠኒኖም ብምእታዉ፡ ጠራሙስን ካልእ ነገራትን ከም ዝደርበዩ ክግለጽ ከሎ፤ በቲ ናዕቢ ዝተሰናበዱ ህጻናት ኣብ ሓደጋ ከም ዝወደቑ ኣካየድቲ እቲ ፈስቲቫል ሓቢሮም። እቶም ተቓወምቲ ኣንጻር መንግስቲ ኤርትራ ድሞጾም ከስምዑ ዝተኣከቡ እዮም። ክልተ ጥርጡራት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ይኣትዉ ኣብ 1964 ኣብ ቶክዮ፡ ኣብ 1960 ድማ ኣብ ሮማ ኣብ ዝተኻየዱ ናይ ኦሎምፒክ ዉድድራት ዝተሳተፉ ገዳይም ተቐዳደምቲ ብሽክለታ ዝተረኽብሉ፡ ፈስቲቫል ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ፡ ሓያሎ ሰባት ተረኺቦም ነይሮም። \"እዚ ምስ ፖለቲካ ምንም ዘተሓሕዞ የብሉን። እዚ ንዓወት ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ንምጽምባል እተገብረ ኢዩ\" ይብል ሓደ ካብ ኣወሃሃድቲ እቲ ፈስቲቫል ዝኾነ ጎይትኦም ስዩም። \"ቻምፕዮን ኣፍሪቃ ንምዃን ዝበቕዑን ኣብ ኦሎምፒክ ዝተሳተፉን ተቐዳደምቲ ኣብ ሞንጎና ነይሮም፡ ፈለማ ሰላማዊ ተቓዉሞ ኢዩ ነየሩ፤ ጸኒሑ ግን ጠራሙስ፡ መግብን ናይ ቢራ ታኒካታትን ክድርብዩ ጀሚሮም\" \"ክንሕጎስ ኢልና ኢና መጺና፡ ግን ሓዚንና ንኸይድ ኣሎና፤ ዘሕንኽ ኢዩ፡ ብተግባር እዞም ፈራሓት፡ ህጻናት ኣብ ሓደጋ ወዲቖም ኢዮም\" ኣብቲ ስፍራ ጸረ ናዕቢ ፖሊስ ድሕሪ ምዉፋሮም ብረብሻ እተጠርጠሩ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ኣለዉ። እቶም ዝበዝሑ ኣብቲ ጽምብል ዝነበሩ ሰባት ንጹሃትን ምንም ኣብ ዘይፈልጥዎ፡ ግዳይ ከም ዝኸኑን ዋና መርማሪ ኣንዲይ ይሕብር። \"እዚ ከምዚ ዓይነት ባህሪ ፍጹም ተቐባልነት የብሉን፡ ነቶም ዝበደሉ ናብ ሕጊ ክነቕርቦም ዝከኣለና ክንገብር ኢና\" ምርመራታት ፖሊስ ኣብ መስርሕ ከም ዘሎን ሕጂ ዝኾነ ርእይቶ ክወሃብ ከም ዘይከኣል ኣፈኛ ኩርዞን ኣሽቶን ገሊጹ።","len":2388}
{"id":"news-54505040","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-54505040","title":"ኣብ ደቡብ ትግራይ ሓደጋ ዘውርድ ዘሎ ዕስለ ኣምበጣ 'ኣብ ዞባ ማእከል እውን ተራእዩ'","summary":"ኣብ ደቡብ ትግራይ: ብፍላይ ኣብ ራይ ጨርጨርን ራይ ኣላማጣን ኣብ ዝፈረየ ምሸላ ዕንወት ዘብፀሐ ዕስለ ኣምበጣ በረኻ: ኣብ ካልኦት ከባብታት ትግራይ'ውን ክረአ ጀሚሩ ምህላዉ ይግለጽ።","text":"ዕስለ ኣንበጣ በረኻ፡ ኣብ ቆላ ተንቤንን ናዕዴርን ከምዝተራኣየ፡ ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገጠርን ትግራይ ኣፍሊጡ። ብተመሳሳሊ፡ ኣብ ገለ ከባብታት ደቡብ ምብራቕ ትግራይ'ውን ወራር ዕስለ ኣንበጣ ክረኣይ ምጅማሩ ሓረስቶት ይዛረቡ። ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ: ዶ\/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ሰንበት ንጉሆ ናብ ራያ ብምኻድ፡ ነቲ ዝካየድ ዘሎ ወፍሪ ምክልኻል ተዓዚቦም። ብኻልእ ገፅ: ንመንፀጊ ክትውዕል ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ተጋሩን ኤርትራውያንን ዓዲጎም ዝለኣኽዋ 'ድሮን' ዛጊድ ናብ ትግራይ ከምዘይበፀሐት ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገጠርን ኣፍሊጡ ኣሎ። ኣብ ደቡብ ትግራይ ንዘጋጠመ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ንምክልኻል፡ ካብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ትግራይ፡ መናእሰይ ብፍቓዶም እናወፈሩ እዮም ምክልኻል ዝገብሩ ዘለዉ። እቲ ምክልኻል መብዛሕትኡ፡ ብሓይሊ ሰብ እዩ ዝፍጸም ዘሎ። ኣብ ካልኦት ሃገራት ዝነብሩ ተጋሩ፡ ኣብ ዓዶም ንዘጋጠመ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ንምክልኻል ዝውዕል ምትእኽኻብ ሓገዝ ገንዘብ ይገብሩ ኣለዉ። ወራር ዕስለ ኣምበጣ በረኻ፡ ኣብ ትግራይ፡ ዓፋር፣ ሶማል፣ ኣምሓራን ኦሮሚያን ኣጋጢሙ ምህላዉ ሚኒስተር ሕርሻ ኢትዮጵያ ይገልጽ። ኣብ'ታ ሃገር ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ሄክታር መሬት ኣብ ስግኣት ከምዘሎ'ውን ይግመት። እዚ ወራር ዕስለ ኣምበጣ፡ ብመጠኑ ኣብ ውሽጢ 25 ዓመታት ተራእዩ ዘይፍለጥ ኮይኑ፡ ኣብ ካልኦት ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ'ውን ሃስያ የብጽሕ ኣሎ። እቲ ኣብ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝርአ ዘሎ ወራር ዕስለ ኣንበጣ፡ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ክኣቱ እንተዘይኽኢሉ፡ ኣብተን ሃገራት ዓጸቦ ከጋጥም ከም ዝኽእል፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት ከምዘጠንቀቐ ዝዝከር እዩ። ብመሰረት መጽናዕቲ ውድብ መግብን ሕርሻን (ፋኦ) ሓደ ዕስለ ኣንበጣ፡ ናይ ዓመት መግቢ ናይ 2,500 ሰባት ክበልዕ ይኽእል።","len":2389}
{"id":"news-52457439","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-52457439","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ስደተኛታት መርመራ ኮቪድ-19 ብናፃ ክረኽቡ ዝጽዕር ዘሎ ኢትዮጵያዊ","summary":"ኣብ ኣትላንታ ክላርክስተን ኣብ ዝበሃል ቦታ፡ ስደታኛታት ብዘይ ክፍሊት፡ ምርመራ ኮሮናቫይረስን ካልኦት ሕክምናን ንኽረኽቡ ኢትዮጵያዊ ዶ\/ር ደራራ ጢሞቲዎስ ይጽዕር ከምዘሎ ንቢቢሲ ገሊጹ።","text":"ዝኾነ ኣብ ከባቢ ኣትላንታ ዝነበር መድሕን ጥዕና ዘለዎን ዘይብሉን ሰብ፡ ኣገልግሎት ሕክምና ብዘይክፍሊት ክረክብ ከም ዝኽእል ይጽዕር ከምዘሎ'ውን ዶ\/ር ደራራ ጢሞቲዎስ ሓቢሩ። ንዝሓለፉ 13 ዓመታት ኣብ ኣሜሪካ ዝነበረ ዶ\/ር ደራራ ጢሞቲዎስ፤ ኣብ ቀረባ እዋን እዩ ዜግነት ኣሜሪካ ረኺቡ። ቅድሚሕዚ ኣብ ግዝኣት ጆርጂያ ኣብ ጥቓ ከተማ ኣትላንታ ኣብ ትርከብ ከተማ ክላርክስተን፡ ኣባል ባይቶ ንምዃን ተወዳዲሩ ነይሩ። ከተማ ክላርክስተን 13 ሽሕ ሰባት ዝነብሩላ ንእሽተይ ከተማ ከምዝኾነት ዝዛረብ ዶ\/ር ደራራ፡ መብዛሕትኦም ነበርቲ ስደተኛታት ከም ዝኾኑ እዩ ዝገልጽ። መብዛሕትኦም ኢትዮጵያውያን፣ ኤርትራውያንን ካብ ካልኦት ሃገራት ዝመጽኡ ስደተኛታት፡ መራሕቲ ታክስን ኣብ ፋብሪካ ዝሰርሑን ብምዃኖም፡ ንኮሮናቫይረስ ተቓላዓይነቶም ልዑል ስለዝኾነ ምትሕግጋዝ ከምዘድልይ እዩ ዝኣምን። \"ዝኾነ ኣብ ከባቢ ኣትላንታ ዝነብር ዝተጸገመ ሰብ፡ መጺኡ ከዘራርበና ይኽእል እዩ\" ዝብል ላዕለዋይ ቦርድ እቲ ክሊኒክ ዶክተር ደራራ፡ ምልክት ኮሮናቫይረስ ዝረኣዩን ጸገም ጥዕና ዘለዎምን ሰባት ብናጻ ዝምርመርሊ ኣገባብ የመቻችእ ከምዘሎ ሓቢሩ። ዶ\/ር ደራራ ጢሞቲዎስ \" ኣብ ኣሜሪካ ሓደ ሰብ ኢንሹራንስ እንተድኣ ዘይብሉ ብጣዕሚ እዩ ዝጽገም። እዚ እቲ ናይ ኣሜሪካ ሕማቕ ገጽ እዩ። ንኮሮና ጥራሕ ዘይኮነስ ንኩሉ ዓይነት ሕማም\" ኢሉ። ወዲ 39 ዓመት ዶክተር ደራራ፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሕጽረት ምግቢ ንዘጋጠሞምን ንዝጠመዩን ሰባት እውን፡ ኢንቪዥን ኣትላንታ ምስ ዝበሃል ትካል፡ ናይ ምምጋብ ስራሕቲ ይሰርሑ ከምዘለዉ ተዛሪቡ። ኣብ ኣትላንታ ክላርክስተን ኣብ ዝበሃል ቦታ፡ ስደታኛታት ብዘይ ክፍሊት፡ ምርመራ ኮሮናቫይረስን ካልኦት ሕክምናን ንኽረኽቡ ኢትዮጵያዊ ዶ\/ር ደራራ ጢሞቲዎስ ይጽዕር ከም ዘሎ ንቢቢሲ ገሊጹ።","len":2391}
{"id":"news-44064467","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-44064467","title":"ኣልሸባብ '11 ሰብኡት ዘለውዋ' ሶማልያዊት ብእምኒ ቀጥቂጡ ቀቲሉ","summary":"እቲ ዓማፂ ጉጅለ ከምዝበሎ፤ እታ ሰበይቲ ኣብ ሶማሊያ ብእምኒ ተቐጥቂጣ ክትቅተል ዝተገበረት ብኣልሸባብ ዝመሓደር ቤት ፍርዲ ብዙሓት ሰብኡት ኣለውኺ ኢሉ ምስፈረዳ እዩ።","text":"ሽኩሪ ዓብዱላሂ ዋርሳሜ ምስ ናይ ቀደም ሰብኡታ ፍትሕ ከይፈፀመት 11 ግዜ ሓዳር ፈፂማ ብዝብል እያ ተኸሲሳ። ወታሃደራት ኣልሸባብ ክሳብ ክሳዳ ኣብ ትሕቲ ምድሪ ድሕሪ ምቕባር ብዳርባ እምኒ ቀጥቂጦም ከምዝቐተልዋ ነበርቲ ከተማ ሳብላሌ ይዛረቡ። ኣልሸባብ ጥቡቕ ትርጓመ ሕጊ ሸሪዓ እዩ ተግባራዊ ዝገብር። እቲ ዓማፂ ጉጅለ ብርክት ዝበሉ ከባብታት ሶማልያ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅሩ ኣእትዩ ዘመሓድር እንትኸውን መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ነቲ ኣብ ዋና ከተማ ሞቓዲሾ ዝመሰረቱ ማእኸላይ መንግስቲ ንምውዳቕ ሃንደበታዊ ዘመተን መጥቃዕትን ይፍፅም። ናይ ኣልሸባብ ታሕታይ ሸበሌ ኣመሓዳሪ መሓመድ ኣቡ ኡሳማ \"ሹክሪ ዓብዱላሂን ትሸዓተ ሰብኡታን፤ ሕጋዊ ሰብኣያ ሓዊሱ ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ ተገይሩ፤ ኩሎም ድማ ሰበይተይ እያ ኢሎም መስኪሮም' ክብል ንሮይተርስ ተዛሪቡ። ብመሰረት እስላማዊ ሕጊ፤ ሰበይቲ ብዙሓት ሰብኡት ክህልውዋ ክልኩል እንትኾን ሰብኡት ግን ክሳብ ኣርባዕተ ኣንሽቲ ክምርዐዉ ይኽእሉ እዮም። ፍትሕ ምፍፃም ንሰበይቲ ኮነ ንሰብኣይ እኳ ፍቑድ እንተኾነ፤ ሰብኡት ንሰበይቶም ክገድፉዋ ይኽእሉ እዮም እታ ሰበይቲ ግን ካብ ሰብኣያ ፍቓድ ክትረክብ ኣለዋ። እንተኣብዩዋ ድማ፤ ናብ ሃይማኖታዊ ቤት ፍርዲ ቀሪባ ፍቓድ ትሓትት። በቲ ዓማፂ ጉጅለ ዝመሓደር ሓደ ናይ ዜና መርበብ ከምዝበሎ፤ ሽኩሪ ኣብ \"ኣዝዩ ፅቡቕ\" ጥዕናዊ ኩነታት እያ ነይራ፤ እቲ ዝቐረባ ክሲ ሰሚዓ ድማ ጥፍኣተኛ ምዃና ኣሚና እያ። እቲ ብይን ካብ ሞቓዲሾ 200 ኪሎሜትር ርሒቓ ኣብ እትርከብ ከተማ ሳብላሌ እዩ ተዋሂቡ። ፍትሕ ምፍፃም ኣብ ሶማልያ ልሙድ እኳ እንተኾነ ዝርዝር ናይ'ዚ ክሲ ግን ዘይተለመደ እዩ ይብል ጋዜጠኛ ቢቢሲ ቋንቋ ሶማልኛ መውሊድ ሓጂ ዓብዲ። እቲ ዓማፂ ጉጅለ ሃይማኖታዊ ጥሕሰት ተፈፂሙ እዩ ኢሉ እንትሓስብ ከቢድ ኣካላዊ መቕፃዕቲ ብምፍፃም እዩ ዝፍለጥ።","len":2393}
{"id":"news-46727114","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46727114","title":"ቅልውላው የመን፡ ተቓለስቲ ሃውቲ ረድኤት ድኻታት ሰሪቖም ክብል ከሲሱ።","summary":"ምግቢ ዓለም፤ የመናውያን ዕጡቓት ምሊሻ ሖቲ ናይ ፅጉማት ድኻተታን ረድኤት ምስራቕ ጠጠው ከብሉ ሓቲቱ።","text":"10 ሚልዮን የመናውያን ምግቦም ካበይ ከምዝረኽቡ ኣየዕፈልጡን። እቲ ትካል ምግቢ ዝሰርሖ ዳህሳስ ኣብ ርእሰ ከተማ የመን፡ ሰንዓ መዓልታዊ ቀለቦም ካብ ረድኤት ዝፅበዩ ስኡናት፡ በብወርሑ ዝረኽቡዎ ራሸን ክረኽቡ ከም ዘይከኣሉ የርኢ። ውድብ ምግቢ ዓለም ወሲኹ ከም ዝበሎ፡ ዓበይቲ መካይን ብሓይሊ ካብቲ መኻዚን ረድኤት ኣውፂአን ንዘይምልከቶም ከከፋፍላን ኣብ ማእኸል ዕዳጋ ብቕሉዕ ክሽወጥን ተራእዩ። ሖቲ ነዚ ዝቐረበሎም ክሲ ዛጊት ምላሽ እንተዘይሃቡ'ኳ፡ ከምዚ ዓይነት ክሲ ብተደጋገሚ ውድቂ እዮም ዝገብርዎ። ወድብ ሕቡራት መንግስታት ከም ዝብሎ፡ ኣብታ ሃገር በቲ ዘሎ ቅልውላው ምኽንያት ካብ 20 ሚልዮን ንላዕሊ ብምግቢ ዓርሶም ዘይከኣሉ እንትኾኑ፡ ብፍላይ ፍርቆም ማለት፤ 10 ሚልዮን የመናውያን ቀፃሊ ምስሖም ኣበይ ከም ዝረኽቡ ኣፈልጡን ይብል። ዘይዛሪ ቅልውላው የመን የመን እቲ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ብ2015 ዓ\/ም\/ፈ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ኣብዱራብህ ማንሱር ሃዲን ዕጡቓት ሖቲን ዝተጀመረ ውግእ ስዒቡ ዝተፈጥረ ቅልውላው ተቓሊዓ ትርከብ። መብዛሕትኡ ደቡባዊ ክፋል እታ ሃገር ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ሖቲ ዝወደቐ እንትኸውን፡ ፕረዚደንት ሃዲ ሃገር ራሐዕሪሖም ከም ዝወጹ ይፈልጥ። ነዚ ጎንጺ ስዒቡ፡ ኣስታት 7 ሺሕ ሰባት ህይወቶም እንትስእኑ፡ ኣስታት 11 ሺሕ ድማ ከም ዝቖሰሉ ካብ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዝተረኸበ መረዳእታ ይሕብር። ተቓለስቲ ሁቲ ደቡባዊ ክፋል እታ ሃገር ብ2015 እዮም ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ኣውዒሎማ። ከምኡ ድማ ኣሸሓት ብሰንከኪ ተመሓላለፍቲ ሕማማትን ስእነት ምግብን ንሞት ከም ዝተቓልዑ እቲ መረዳእታ ወሲኹ ይሕብር። ሕዚ ኣብ ዕዳጋታት ርእሰ ከተማ ሰንዓ፡ ብቕሉዕ ኣብ ዕዳጋታት ክሽየጥ ምርኣይ ልሙድ እዩ። መብዛሕትኡ እቲ ስርቂ ምስ ሖቲ ቅርበት ዘለዎ ሓደ መቦቀላዊ ትካል ትምህርቲ ኣቢሉ እዩ ዝፍፀም ዘሎ ተባሂሉ።","len":2395}
{"id":"news-49924344","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49924344","title":"ጻውዒት ኣመሪካ ኣብ ጉዳይ ልዝብ ሩባ ኣባይ","summary":"ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፣ ግብጽን ሱዳንን ዝካየድ ዘሎ ልዝብ፡ ኣብ ሓበራዊ ተረባሕነት መሰረት ገይሩ ኽቅጽል ከምዘለዎ ኣመሪካ ገሊጻ።","text":"እዚ ካብ ቤተ መንግስቲ ኣመሪካ [ኋይት ሃውስ] ዝወጸአ መግለጺ እዩ። ኣብዚ ሓጺር መግለጺ፤ \"ኩለን ኣባል ሃገራት እቲ ተፋሰስ ናይ ምልማዕ ማዕረ መሰል ኣለወን\" ዝብል ኮይኑ፡ ምምሕዳር ኣመሪካ እቲ ማይ ናይ ምጥቃም መሰል እተን ሃገራት ኣብ ዘኽብር ሓደ ስምምዕ ክበጽሑ ጻውዒት ይገብር። ቤት ጽሕፈት ክፍሊ ፕረስ'ቲ ፕረዚደንት፡ ነዚ መግለጺ ዘውጸአሉ ምኽንያት ዝሃቦ መብርሂ የለን። ብርግጽ እዚ መግለጺ ዝተውሃበ፡ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ንክልተ መዓልቲ ሰለስቲአን ሃገራት ኣብ ካርቱም፡ ስሉሳዊ ልዝብ ኣብ ዝካየዳሉ እዋን እዩ። እቲ መግለጺ፡ ምስዚ ዘተ ዝተኣሳሰረ ክኸውን ከምዝኽእል ይግመት። ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ፡ ኣብ ኒውዮርክ ኣብ ዝተኻየደ ጠቕላላ ጉባኤ ሕቡራት ሃገራት፡ ፕረዚደንቲ ግብጺ ኣብዱል ፋታሕ ኣልሲሲ፡ እቲ ዝተጀመረ ስሉሳዊ ልዝብ ኣብ ማዕልቦ ክበጽሕ ዘይምኽኣሉ፡ ኣብቲ ዞባ ዘይምርግጋዕ ከስዕብ ከምዝኽእል ሓቢሩ ነይሩ። ነዚ ስዒቡ ድማ፡ ፕረዚደንት ኢትዮጵያ ሳህለወርቅ ዘውዴ፡ ነቲ ፕረዚደንት ዓጸፋዊ ምላሽ ብዝመስል መልክዑ፡ እቲ ተፋሰስ \"ናይ ሓባር ሃፍቲ'ምበር ምንጪ ምጥርጣራትን ዘይትምትእምማንን ከኸውን ኣይግባእን\" ኢለን ነይረን። ኣብ ዝሓለፈ ኣብ ካይሮ ዝተኻየደ፡ ኣካል እቲ ሕዚ ዝካየድ ዘሎ 'ምዕቛር ማይ ህዳሰ ግድብ' ዝምልከት ስሉሳዊ ልዝብ፡ ብዘይስምምዕ ከምዝተበተነ ዝፍለጥ እዩ። ኣብቲ እዋን ካብ ግብጺ ዝቐረበ ሓድሽ እማመ፤ ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተቐባልነት ከምዘይብሉ ተገሊጹ ነይሩ። ካብ ሰለስቲአን ሃገራት ተውጻእጺኡ ዝቖመ ሓበራዊ ቴክኒካል ኮሚቴ፡ ትማሊ 5ይ ኣኼብኡ ዘካየደ ኾይኑ፡ ሎሚ መዓልቲ ኣብቲ ብብርኪ ሚኒስትራት ማይ ሰለስቲአን ሃገራት ዝካየድ ስሉሳዊ ልዝብ፡ 'ሳይንሳዊ' መጽናዕቱ ከቕርብ ትጽቢት ይግበር። ህንፀት ግድብ ሩባ ኣባይ፡ ሓያል ቃልሲ ነቲ ካብ ዓለም ዝነውሐ ሩባ","len":2395}
{"id":"news-41344146","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-41344146","title":"ምንቅጥቃጥ መሬት ሜክሲኮ፡ ወፍሪ ኣለሻ፡ ኣብ ዝፈረሰ ቤት ትምህርቲ ንዝተፀቐጡ ግዳያት","summary":"ዝሓለፈ ሰሉስ ኣብ ሜክሲኮ ብዘጋጠመ ምንቅጥቃጥ መሬት፡ ኣብ ፍርስራስ ህንፃታትን ቤት ትምህርትን ከተማ ሜክሲኮ፡ ህይወት ዝተፀቐጡ ሰባት ንምድሓን ይረባረቡ ኣለዉ።","text":"ሰራሕተኛታት ምድሓን ሂወት ኣብ ዝፈራረሱ ህንፃታት ሜክሲኮ ግዳያት ንምድሓን እናተረባረቡ እዮም። ካብ ሞንጎ እዞም ግዳያት ምንቅጥቃጥ መሬት ዝኾነት፡ ጓል 13 ዓመት ሰገን፡ ኣብ ዝፈረሰ ቤት ትምህርቲ ኣብ ትሕቲ ጠረጴዛ ተዓቝባ ከም ዝተረኸበት ሰበስልጣን ንቢቢሲ ገሊፆም። ኣብ ከተማ ሜክሲኮ፡ በቲ ምንቅጥቃጥ መሬት ኣብ ዝፈረሰ ቤት ትምህርቲ፡ ህይወት ኣስታት 21 ቖልዑን 5 ኣባፅሕን እንትጠፍእ ሃለዋት ብርክት ዝበሉ ሰባት ድማ ተሳኢኑ ኣሎ። እዚ ቤት ትምህርቲ፡ በዚ ምንቅጥቃጥ መሬት ካብ ሞንጎ ዝፈረሱ ብዙሓት ህንፃታት ሜክሲኮ ሓደ እንትኸውን፡ ዛጊድ 230 ሰባት ከም ዝሞቱ ተፈሊጡ። ፕረዚደንት ሜክሲኮ ኢንሪክ ፔና ኒቶ ድማ፡ ብምኽንያት እዚ ሓደጋ፡ ናይ ሰለስተ መዓልታት ናይ ሓዘን ግዜ ኣዊጆም። ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ሜክሲካውያን ንሰራሕተኛታት ህይወት ምድሓን እናሓገዙ እዮም። እዚ ንኽልተ መዓልታት ዝቐፀለ ወፍሪ ምድሓን ህይወት፡ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ከተማ ሜክሲኮ ኣብ ዝርከብ ቀዳማይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ትኹረት ብምግባር ኣለሽኡ ይቕጽል ኣሎ። ብዓርሰ ፍቓዱ ኣብቶም ዝፈረሱ ህንፃታት ስራሕቲ ምድሓን ህይወት ዝወፈረ ኢንሪክ ጋርዲያ ከም ዝገለፆ፡ ዝተጨነቑ ስድራ ግዳያት፡ ሃለዋት ደቆም ክሰምዑ ይጽበዩ ምህላዎ ሓቢሩ። \"ብሂወት ኣለዉ! ኣለዉ!\" ብዓውታ። ሓንቲ ኣደ፡ ሃለዋት ጓል ሸውዓተ ዓመት ውላዳ እናተፀበየት ምዃና ንቢቢሲ ትገልፅ። \" ኣብ ከመይ ዓይነት ስቓይ ከም ዘለኹ ማንም ክርድአኒ ኣይኽእልን\" ድማ ትብል። ካብዞም ፍርስራስ ህንፃታትት ክሳብ ሕዚ 52 ሰባት ከምዝደሓኑ ኣማሓደርቲ ከተማ ሜክሲኮ ገሊፆም። ሜክሲኮ ንፈለማ ግዜ ኣይኮነን ምንቕጥቓጥ መሬት ዘጋጥማ ዘሎ። ኣብ ቀዳማይ ሰሙን እዚ ወርሒ እውን፡ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ሜክሲኮ፡ 8.1 ሬክተር ስኬል ዝዕቀን ምንቕጥቃጥ መሬት ኣጋጢሙስ ህይወት 90 ሰባት ቀዚፉ እዩ።","len":2396}
{"id":"news-57007065","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-57007065","title":"ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ኣመሪካ ን'ተተናዃሊ' ተግባራት ሩስያ ግብረ መልሲ ከምእትህበሉ ኣፍሊጡ","summary":"ወና ጸሓፊ ወጻኢ ጉዳያት ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ኣመሪካ፡ ነቲ ናይ ሩስያ ሓላፍነት ዝጎደሎን ተተናዃልን ተግባራት ግብረ መልሲ ከምእትህበሉ ንቢቢሲ ገሊጹ።","text":"ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ተቃዋማይ እታ ሃገር ኣሌክሲ ናቫሊን ዘርኣየቶ ኣተሓሕዛን ኣብ እዋን ምርጫታት ኣመሪካ እትገብሮ ምትእትታውን ብደቂቕ ክትከታተሎ ምጽንሓ ገሊጹ። \"ርጉእን ቀጻልነቱ ዝርድኣካን ዕርክነት ክህሉ ኢና እንደሊ\" ይብል ጸሓፊ ጉዳያት ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን። ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ኣብ ኣኼባ ሚኒሰትራት ጉዳያት ወጻኢ ጉጅለ 7 ንምስታፍ ኣብ ዓባይ ብርጣንያ እዩ ቀንዩ። ኣመሪካ፡ ሩስያ ኣንጻር ዩክረይን ትገብሮ ዘላ ምሽብሻብን ትፍጽሞ ዘላ ናይ ሳይበር መጥቃዕትን ከምዘቖጠዖ'ዩ ዝገልጽ ጸሓፊ ጉዳያት ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን። ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣብ ወርሒ ለካቲት፡ ኣመሪካ ንተጻባኢ ተግባራት ሩስያ ትጻወረሉ ግዜ ኣብቒዑ እዩ ብምባል መርገጺኡ ንፕረዚደንት ሬስያ ቭላዳሚር ፑቲን ኣነጺርሉ እዩ። ፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ እዋን መሪሕነቱ ንሩስያ ብዙሕ ይነቕፍ ከምዘይነበረ እዩ ዝንገር። ጸሓፊ ጉዳያት ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ምስ ቢቢሲ 4 ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕተት፡ ምምሕዳር ጆ ባይደን ካብ ቻይና ዲፕሎማስያዊ ረብሓ ንምርካብ ትገብሮ ነገር ከምዘየለ ብምሕባር፡ ኣመሪካ ኣብ ዓለምለኻዊ ሕጊ ዝተመርኮዘ ርክባት ጥራይ ከምእትምስርት ኣስሚርሉ። ጸሓፊ ጉዳያት ኣመሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ሃገራት ቻይና ኣብ ቀንዲ ጽላታት ወፍሪ ተካይድ ከይትህሉ ክምርምራን ክጥንቐቓን'ውን ማዕድኡ ለጊሱ። ብሊንለን ኣብ ጉዳይ ኣፍጋኒስታን ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ'ውን፡ ኣመሪካ ዋላ ድኣ ካብታ ሃገር ወተሃደራታ ከተውጽእ ትጀምር'ምበር ምስ ኣፍጋኒስታን ትገብሮ ምትሕግጋዝ ከምዘይተቋርጾ ሓቢሩ። ምምሕዳር ጆ ባይደን፡ ኣብ ኣፍጋኒስታን ተዋፊሮም ዝርከቡ ወተሃደራት ኣመሪካ ክሳብ መስከረም 11 ኣብ ዘሎ ግዜ ካብታ ሃገር ጠቕሊሎም ክወጽኡ ምዃኖም እዩ ዝሕብር ዘሎ።","len":2398}
{"id":"news-53970739","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-53970739","title":"ሊባኖስ ሓዲሽ ቀዳማይ ሚኒሰትር ክትመዝዝ’ያ","summary":"ኣምባሳደር ሌባኖስ ኣብ ሃገረ ጀርመን ሙስታፋ ኣዲብ ቀዳማይ ሚኒሰትር እታ ሃገር ንምዃን ዝሓሸ ተቀባልነት ዘለዎ ሰብ ከምዝኾነ ተገሊጹ።","text":"ብሓሳን ድያብ ዝምራሕ መንግስቲ ሊባኖስ ኣብ ርእሰ ከተማ እታ ሃገር ድሕሪ ዘጋጠመ ምፍንጃር ናይ ከሚካል ብርቱዕ ተቓውሞ ስለዘጋጠሞ ኣብ መፋርቅ ወርሒ ነሓሰ ስልጣኑ ከምዝገደፈ ዝዝከር’ዩ። እቲ ኣብ ወደብ በይሩት ኣብ ዘይውሑስ ቦታ ተኸዚኑ ዝነበረ ልዕሊ 2700 ቶን ኣሞንዮም ንትረይት ምስ ተፈንጀረ ልዕሊ 200 ሰባት ከምዝሞቱ ይዝከር። እታ ሃገር ኣቀዲማ’ውን ብቁጣባዊ ቅልውላው ክትሕመስ ጸኒሓ’ያ። ኣብታ ሃገር ዘሎ ቁጠባዊ ቅልውላው ንኣሸሓት ዜጋታት እታ ሃገር ናብ መስመር ትሕቲ ድኽነት ስለዝሸመሞም ኣንጻር መንግስቲ ብርቱዕ ተቃውሞ ንኸላዕሉ ምኽንያት ኮይኑ’ዩ። ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማንኤል ማክሮን፡ ብዛዕባ ጽገናዊ ምምሕያሻት እታ ሃገር ምስ መራሕቲ ሎባኖስ ዘትዩ ነይሩ። ብዛዕባ ሙስጣፋ ኣዲብ እንታይ ዝተፈለጠ ነገር ኣሎ? ወዲ 48 ዓመት ዝኾነ ሙስጣፋ ኣዲብ ካብ 2013 ጀሚሩ ኣምባሳደር ሊባኖስ ኣብ ሃገረ ጀርመን ኮይኑ እዩ ክሰርሕ ጸኒሑ። እዚ ብሕግን ፖሎቲካዊ ስነፍልጠትን ማዕረግ ዶክትረይት ዘለዎ ሙስጣፋ ከም ኣማኻሪ ቀዳማይ ሚኒስተር ሊባኖስ ዝነበረ ናጂብ ሚካቲ ኮይኑ’ውን ሰሪሑ እዩ።፥ ሰዓድ ሃሪሪ ዝርከቦም ብዙሓት ቀዳሞት ሚኒስተራት እታ ሃገር ዝነበሩ ብሰንበት ኣስማት ብዙሓት ሕጹያት ምስ መጽኦም ዝያዳ ንሙስጣፋ ኣዲብ ዘለዎም ደገፍ እዩም ገሊጾም። ዝኾነ ኣብ መወዳእታ ክመጽእ ዝኽእል ሕልኽላኻት እንተዘይኣጋጢሙ ሙስጣፋ ኣዲብ ሎሚ ሰኑይ ሕጹይ ኮይኑ ክቐርብ እዩ። ሓገግቲ ኣካለት እታ ሃገር ቀዳማይ ሚኒሰትር መን ክኸውን ከምዘለዎ ናይ ምርቋሕ ሓላፍነት ክህልዎም እንከሎ ነዚ ተኸቲሉ ፕረዚደንት እታ ሃገር ሚቸል ኦን ነቲ ዝተመዘዘ ቀዳማይ ሚኒሰትር ሓዲሽ መንግስቲ ንኸቅውም ይሸሞ፡ እዚ ግን ኣዋርሕ ዝወስድ መስርሕ እዩ። ሓዲሽ መንግስቲ ክሳብ ዝቐውም ድማ መንገስቲ ሓሰን ድያብ ነታ ሃገር ብሓደራ ከመሓድራ’ዩ።","len":2399}
{"id":"news-49750833","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49750833","title":"ቻይናዊት ሰበይቲ ምስ \"ቱሪዝም ወሊድ\" ብዝተሓሓዝ ንዝፈጸመቶ ገበን ተኣሚና","summary":"ደቆም ኣብ ኣሜሪካ ንኽውለዱን ዜግነት ክረኽቡን ንዝደልዩ ቻይናውያን ክተማኽርን ኩነታት ክተመቻቹን ዝጸንሐት ቻይናዊት ሰበይቲ ንዝተኸሰሰትሉ ገበን ተኣሚና።","text":"ዶንግዩኣን ሊ ንዓማዊላ ሕጊ ኢሚግሬሸን ኣሜሪካ ከመይ ክሰግርዎ ከም ዝኽእሉ ስልጠና ትህብ ዶንግዩኣን ሊ ብትካላ ኣቢላ መደብ \"ቱሪዝም ወሊድ\" ብምድላው፡ ንቻይናውያን ሃብታማት ደቆም ኣብ ኣሜሪካ ዝውለዱሉ ዕድል ክትፈጥር ጸኒሓ'ያ። ሊ፡ ዓማዊላ ንቑጽጽር ጉዳይ ኢሚግሬሸን ኣሜሪካ ብኸመይ ከም ዝሓልፍኦን ጥንሰን ከመይ ክሓብኣ ከም ዝኽእላን ስልጠና ትህብ። ንሳ በዚ ተግባር ኣብ ታሕሳስ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪባ ክሳብ 15 ዓመት ዝበጽሕ ማእሰርቲ ተፈሪድዋ ነይሩ። መደብ \"ቱሪዝም ወሊድ\" እንታይ'ዩ? ዶንግዩኣን ሊ ካብ 2013 ክሳብ 2015 ኣብ ዝነበረ እዋን ብትካላ [ዩ ዊን ዩኤስኤ ቫኬሽን ሰርቪስስ] ኣቢላ፡ ሰበስልጣን ቻይና ንዝርከብዎም ሰባት ካብ 40 ክሳብ 80 ሽሕ ዶላር እናኽፈለት ስልጠና ትህብ ነይራ። እቲ ስልጠና ድማ ደቆም ብኸመይ ኣብ ኣሜሪካ ክውለዱን ዜግነት ክረኽቡን ከም ዝኽእሉ ዝዓለመ'ዩ። ትካላ ብዌብሳይት ኣብ ዝዘርግሖ መዋዓውዒ [መላለዪ] መልእኽቲ፡ ኣሜሪካውነት \"እቲ ኣዝዩ ሰሓባይ ዜግነት\" ከም ዝኾነን \"ዕድላት ስራሕ ከም ዝፈጥርን\" ሓቢሩ ነይሩ። ዓማዊላ ብቐሊሉ ናብ ኣሜሪካ ንኽኣትዉ፤ ፈለማ ካብ ቻይና ናብ ሃዋይ ንኽጓዓዙ፡ ብኡኡ ኣቢሎም ድማ መንበሪ ገዛ ናብ ዝረኽቡላ ከተማ ሎስ ኣንጀለስ ንክኸዱ ትምዕዶም። ኣብ ቻይና ዝርከብ ቆንስል ኣሜሪካ ንዘቕርበሎም ሕቶ እንታይ ዓይነት መልሲ ብምሃብ ክሓልፍዎ ከም ዘለዎም'ውን ተሰልጥኖም። ኣብ ኣሜሪካ ንሰሙናት ጥራሕ ክጸንሑ ምዃኖም ብምሕሳው ዝኸዱሉ ዕድል ክረኽቡ ከለዉ፡ ብፍላይ ነብሰጾር ኣዴታት ክሳብ ዝወልዳ ኣብኡ ይጸንሓ። ንምንታይ ዘይሕጋዊ ኮይኑ? ናብ ኣሜሪካ ምኻድን ኣብኡ ምውላድን ሕጋዊ'ኳ እንተኾነ፡ ናይ ሓሶት ቪዛ ምሓዝ ግን ሕጋውነት የብሉን። ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ኣሜሪካ ስለዝተወለድካ ዝወሃብ መሰል ዜግነት ንኽለዓል ዝርርብ ከም ዝገበረ ይግለጽ።","len":2404}
{"id":"news-46406342","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-46406342","title":"ደቡብ ሱዳን፡ ቁጽሪ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ደቂኣንስትዮ ሰሜናዊ ዞባ ይውስኽ","summary":"ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ደቡብ ሱዳን ኣብ ልዕሊ ብዓሰርተታት ዝቑጸራ ደቂኣንስትዮ ጾታዊ ዓመጽን መጥቃዕትታትን ከም ዝተፈጸመ ዶብ ኣልቦ ሓካይም ዝተባህለ ማሕበር ግብረ-ሰናይ ሓቢሩ።","text":"በኒቱ ሓንቲ ካብተን በቲ ግጭት ኣዝየን ዝተሃስያ ከባቢታት'ያ ሓንቲ ኣብ ከተማ በኒቱ እትሰርሕ መሕረሲት ከም ዝበለቶ፡ ኣብተን ዝሓለፋ 10 መዓልታት 125 ግዳያት ናብቲ ትሰርሓሉ ክሊኒክ ከም ዝመጻን፡ እዚ ድማ ልዕሊ'ቲ ኣብ ብምሉኡ እቲ ዞባ ኣብቲ ዝሓለፈ 10 ኣዋርሕ ዘጋጠመ ምዃኑ'ዩ። ካብተን ግዳያት፡ ትሕቲ 10 ዓመት ዚዕድሚአን፡ ልዕሊ 65 ዝኾና ኣዴታትን ነፍሰጾራትን ይርከበአን። እታ ሃገር ናጽነታ ካብ እትረክብ ኣብ ዝነበራ ሓጺር ዕድመ ብኲናት ሓድሕድ ክትሕመስ'ያ ጸኒሓ። በኒቱ ድማ ሓንቲ ካብተን በቲ ግጭት ኣዝየን ዝተሃስያ ከባቢታት'ያ። ደቡብ ሱዳን ኣብ 2011 እያ ናጽነታ ረኺባ። እንተኾነ ግን፡ ድሕሪ ክልተ ዓመት ውግእ ብምብርዑ፡ 4 ሚልዮን ዜጋታት ተመዛቢሎም። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ በቲ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም ዝተበጽሐ ስልጣን ናይ ምምቕራሕ ስምምዕ መሰረት ተጻብኦታት ኣቋሪጹ ይርከብ። ኣብታ ብኲናት ዝባደመት ኣውራጃ ዩኒቲ ዝረአ ጾታዊ መጥቃዕቲታት ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን ኣዝዩ ከም ዝወሰኸ መሕረሲት ሩት ኦከሎ ትዛረብ። \"ኣብዘን ኣብ ደቡብ ሱዳን ዝሰራሕኩልን ልዕሊ 3 ዓመታት፡ ከምዚ ዓይነት ቅጽበታዊ ምውሳኽ ናይተን ሕክምናዊ ኣልያ ክረኽባ ናብቲ ትካልና ዝመጻ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ርእየ ኣይፈልጥን'የ\" ኢላ። ምውሳኽ ቁጽሪ ግዳያት እቲ ናብ ማእከላት መዐደሊ መግቢ ንምምጻእ ዝንቀሳቐስ ህዝቢ ኣብ ዝውስኸሉ ዘሎ እዋን ዘጋጥም ዘሎ'ዩ። እተን ናብቲ ማእከል ጥዕና ናይቲ ማሕበር ዝመጻ ደቂንስትዮ ብእኩብ እኳ ክመጻ ጀሚረን እንተ ሃለዋ፡ እቶም ነቲ መጥቃዕትታት ዝፍጽሙ ሰባት ንባዕሎም ኣብ ዓበይቲ ጉጅለታት ተጠርኒፎም የጥቅዕወን ኣለዉ። እቲ ኣብ ልዕሊአን ዝፍጸም ጾታዊ ዓመጽ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቶም ዓመጽቲ ብመዓኮር ብረትን ኣባትርን ከም ዝገርፍወንን ዝሃርምውን፡ ከምኡውን ዘለወን ኩሉ ከም ዝዘርፍወን እውን እቲ ማሕበር ይገልጽ።","len":2407}
{"id":"news-43069510","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43069510","title":"ጥቕዓት ቤት ትምህርቲ ፍሎሪዳ፡ ብንኡሱ 17 ተምሃሮ ህይወቶም ሓሊፉ","summary":"ኣብ ካልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ፓርክላንድ ፍሎሪዳ (አሜሪካ) ሓደ ወዲ 19 ጥርጡር ብዝኸፈቶ ተኹሲ ብንኡሱ 17 ተምሃሮ ከምዝተቐተሉ ፖሊስ ሓቢሩ።","text":"ብጉጅለ ተሰሊፎም ካብቲ ቤት ትምህርቲ ዝወፅኡ ተምሃሮ እቲ ጥርጡር ኒኮላስ ክሩዝ ዝበሃል ኮይኑ ቅድም ክብል ካብቲ ቤት ትምህርቲ ብስነ ምግባር ዝተባረረ ምዃኑ መረዳእታ ፖሊስ ይሕብር። ፖሊስ ናብ ቀፅሪ እቲ ቤት ትምህርቲ እንትኣትው በቲ ተኹሲ ዝተደናገፁ ተምሃሮ ህይወቶም ንምትራፍ ፎቖዱ ተሓቢኦምን ተሸጒጦምን ተረኺቦም። እዚ ክሳብ ሕዚ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ካብ ዝተፈፀሙ ጥቕዓታት እቲ ብጣዕሚ ዝኸፍአ እዩ ተባሂሉ። ናይቲ ከባቢ ተፀዋዒ ሸሪፍ ስኮት እስራኤል፡ ንጋዜጠኛታት ከምዝገለፆ፥ እቲ ጥቕዓት ዝፈፀመ መንእሰይ፥ ናብ ውሽጢ እቲ ቀፅሪ ኣትዩ 12 ተምሃሮ ቅድሚ ምቕታሉ ኣብ ደገ እቲ ቐፅሪ 3 ቀቲሉ። ክልተ ከኣ ናብ ሆስፒታል ምስ ተወሰዱ ብዙሕ ከይደንጎዩ ሞይቶም። \"ብጣዕሚ መደንፀዊ እዩ። ከመይ ከምዝገልፆ ኣይፈልጥን \" ኢሉ ስኮት እስራኤል። ድሕሪ እቲ ጥቕዓት ተምሃሮ ምስ ወለዶም እንትራኸቡ ናይቲ ከባቢ ሓለዋ ጥዕና ተኸታተሊ ዶክተር ኢቫን ቦያር ብወገኑ፥ ብድምር 17 ኣብ ጥቓ እቲ ቤት-ትምህርቲ ናብ ዝርከቡ ሆስፒታል ዝተወሰዱ ምዃኖም ተዛሪቡ። ካብ መንጎ እቶም ሓገዝ ዝተገበረሎም ተኹሲ ዝኸፈተ ክሩዝ ሓደ እንትኸውን ቀፂሉ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ፖሊስ ምውዓሉ ወሲኹ ይዛረብ። ካብ ሞንጎኦም 3 ከቢድ ጉድኣት ስለዝበፅሖም ኣብ ዘፍርሕ ኩነታት ዘለዉ እንትኾኑ፥ ካልኦት ሰለስተ ኣብ ደሓን ኩነታት ይርከቡ ይብል። መንነት እቶም ግዳያት ክሳብ ሕዚ ዘይተገለፀ እንትኸውን፥ ካብ ሞንጎኦም ሓደ ኣሰልጣኒ ኩዕሶ እግሪ ከምዝርከቦም እቲ ተፀዋዒ ሓቢሩ። ሓደ ወላዲ ንሲ.ቢ.ኤስ ከምዝበልዎ፥ ጓሎም ኣብ ጥቓ እቲ ተኹሲ ዝኸፈተ ኮይና ደዊለትሎም። እቲ ጥቕዓት ፈፃሚ ድምፃ ከይሰምዓ ምእንታን ደጊማ ከይትድውል ኣጠንቂቖማ። \"ካብኡ ንደሓር ን20 ደቒቓ ዝኣክል ድምፂ ጓለይ ዘይምስመዐይ፥ ኣብ ህይወተይ እቲ ብጣዕሚ ዘጨንቕ አጋጣሚ ነይሩ\" ኢሎም።","len":2407}
{"id":"news-45597726","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-45597726","title":"ዉድባዊ ጉባኤ ኦዴፓ፡ ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ ብምምራጽ ተዛዚሙ","summary":"ንዝሓለፉ ሰለስተ መዓልታት ኣብ ከተማ ጅማ ዉድባዊ ጉባኤኡ ከካይድ ዝቐነየ ዲሞክራሲያዊ ፓርቲ ኦሮሞ (ዲሞክራሲያዊ ግንባር ህዝቢ ኦሮሞ ናይ ቀደም ሽሙ)፡ ሓደሽቲ ኣባላት ማእከላይ ኮሚቴን ፈፃሚ ስራሕን ብምምራጽ ጉባኤኡ ዛዚሙ።","text":"እቲ ጉባኤ፡ ሽምን ኣርማን ገዛኢ ዉድብ ኦሮሚያ'ዉን ዝቐየረ እንትኾን፡ ዉጽኢታዉን ቐጻሊ ኣንፈታት ዘነጸረን ከምዝነበረ ኣቦ መንበር ኮይኖም ዝተመረጹ ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ (ቀዳማይ ሚኒስትር) ተዛሪቦም። ኣብዚ ጉባኤ፡ ንዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ኾይኖም ዘገልግሉ ካብ ሞንጎ ዝነበሩ 81 ሰባት፡ ናብቲ ሓድሽ ዝተመረጸ ኮሚቴ ክጽምበሩ በቲ ጉባኤ ዝተጠቆሙ 19 እንትኾኑ፡ ካብዚኦም ግና እቶም 16 ጥራሕ'ዮም ድምጺ ረኺቦም ኢሎም። \"ኦዴፓ፡ ዝተምሃሩ፣ ንምምራሕ ዝተዳለዉን ብቕዓት ዘለዎምን መናእሰይ ናብ ቕድሚት ክመጽኡ፣ ብቕዓት ኣመራርሕኡ፡ ኢትዮጵያ ንቕድሚት ክወስድ ብዘኽእል ቑመና ዓርሱ ዘዳለወ ብምዃኑ ካልኦት ዉድባት ካብዚ ፓርቲ ክወስዳ ይግባእ\" ዝብል መልእክቲ ድማ ኣሕሊፎም። ካብዚ ሓሊፉ፡ ኢሎም እቶም ኣቦ መንበር፡ \"ኣብ ጉባኤና ህዝቢ ኦሮሞ ከም ባህሉ ንልምዓትን ሰላምን ኢትዮጵያ ሓላፍነት ዘለዎን ብተግባር ዘረጋግጽ ከመዝኾነ ብዝርዝር ተዛቲና፡ ኣብ መላእ ሃገር ዝፍጠሩ ጸገማት ሕጊ ተኸቲልኻ ብምፍታሕ ሕዚ ዝተጀመረ ለውጢ ንቕድሚት እንወስድ እምበር ብዝኾነ ይኹን ፈተና ተዓንቂፍና እቲ ለውጢ ጠጠው ከምዘይንብል ኣረጋጊጽና ኣለና\" ኢሎም። \"እቲ ለውጢ ትኽስ ዝብል መሲሉዎም፡ ገንዘቦምን ግዝኦም ዘባኽኑ ዘለዉ፡ ሓይልታት ጥፍኣት፡ ንነዊሕ ግዘ ሓሲብናን ተወዲብናን ዝጀመርናዮ ቓልሲ ብንኣሽቱ ፈተነታት ጠጠው እነብል ከምዘይኾንናን፡ እቲ ዝረኸብናዮ ዓወት ብደም፡ ሰላምና ድማ ብደም እንሕሉ ምዃንና ክግንዘብ\" ይግባእ'ዉን ኢሎም። \"ኢትዮጵያ እንስእላ ከም፡ ሽግን ዳሜራን'ዩ\" ዝበሉ ዶክተር ኣብዪ፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ፡ ጽባቐና ምትእኽኻብና ብምዃኑ፡ ኣንጻር ሓድነትና ዝኾነ ሓይሊ ብሓባር እንምክት ምኳንና እቲ ጉባኤ ኣረጋጊጽልኩም'ዩ\" ዝብል መልእኽቶም ድማ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ኣሕሊፎም።","len":2409}
{"id":"news-57218450","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-57218450","title":"ፕረዚደንት ጆ ባይደንን ፕረዚደንት ኣብዱል ፋታሕ ኣልሲሲን ብዛዕባ ግድብ ህዳሰ ተዘራሪቦም","summary":"ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደንን ፕረዚደንት ግብጺ ኣብዱል ፋታሕ ኣልሲሲን ብሰኑይ ብዛዕባ ግድብ ህዳሰ ምዝርራቦም ተገሊጹ።","text":"እቶም ፕረዚደንታት ኣብቲ ብስልኪ ዝገበርዎ ዝርርብ፡ ብዛዕባ እቲ ግብጺ ኣብ ቃዛ ስምምዕ ንምምጻዕ ዝገበረቶ ጻዕሪ ዘትዮም። መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ \"ፕረዚደንት ባይደን፡ ግብጺ ኣብ ጉዳይ ብጽሒት ማይ ኣባይ (ኒል) ዘለዋ ሻቕሎት ከም ዝርድኦ ምግላጹ\" ሓቢሩ። ወሲኹ ድማ፡ ፕረዚደንት ባይደን እቲ 'ኣብ መንጎ ሰለስቲአን ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ግብጽን ዘሎ ጠለባት ማይ ንምትዕራቕ፡ ኣመሪካ ኣድላይ ዘበለ ዲፕሎማስያዊ ዓቕሚ ከምእትጥቀም' ይገልጽ። ሮይተርስ ሒዝዎ ዘወጽአ ጸብጻብ ድማ፡ ክልቲኦም ፕረዚደንታት፡ ኣብ ቀረባ እዋን ብዛዕባ እቲ ጠለብ ማይን ልምዓትን ብዝምልከት፡ ንኩሎም ኣካላት ብዝጠቅም መልክዑ፡ ኣብ ሓደ መዕልቦ ንምብጻሕ ከምዝሰርሑ ተስማሚዖም ክብል ንቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ግብጺ ጠቒሱ ኣቃሊሑ። ፕረዚደንት ግብጺ ኣልሲሲ ነቲ ዘተ ኣመልኪቱ፡ ኣብ ትዊተሩ ኣብ አዝሃቦ ርእይቶ፡ \"ንክልቲአን ሃገራትን ነቲ ዞባን ኣብ ዘገድሱ ጠቐምቲ ጉዳያት ኣልዒልና ምስ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ነዊሕ ሰዓታት ወሲድን ብምዝርራብና ሕጉስ እየ\" ምባሉ ማእከን ዜና ኣመሪካ ብሉምበርግ ኣስፊሩ። ኢትዮጵያ ካብ 2011 ጀሚራ፡ ኣብ ሩባ ኣባይ (ኒል) ተካይዶ ዘላ ፕሮጀክር ዓብዪ ግድብ ህዳሰ ኣብ ምህናጽ ትርከብ። እቲ ፕረጀክት ህንጸቱ ምስ ተዛዘመ፡ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ 'ሃይድሮ-ኤሌክትሪክ' ግድብ እዩ ክኸውን ተባሂሉ ትጽቢት ይግበረሉ። ዳርጋ ምሉእ ንምሉእ ኣብ ማይ ኣባይ እትምርኮስ ግብጺ፡ እዚ ሓድሽ ግድብ: ዋሕዚ ማይ እቲ ሩባ ከጉድሎ እዩ ዝብል ልዑል ስግኣት ኣለዋ። ሱዳንን ብወገና፡ ናይቲ ፕሮጀክት ህንጸት ኣሰራርሓን ጽፈትን ኣተኣማንነት ብዝምልከት ሻቕሎት ኣለዋ። ህንጸት እቲ ግድብ ካብ ዝጅመር ንነዘ፡ ክልቲአን ሃገራት ዝርከባሉ: ቀጻሊ ስሉሳዊ ዘተ ክካየድ ዝጸንሐ እንተኾነ'ኳ፡ ዛጊድ ፍረ ኣየፍረየን።","len":2413}
{"id":"news-47655054","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-47655054","title":"ናብቲ ሓደጋ ነፋሪት ዘጋጠመሉ ቦታ እናኸዳ ዝበኽያ ወላዲት","summary":"ድሕሪ ሓደጋ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ብስፍሓት ካብ ዝተርኣዩ ስእልታት፡ ናይ ሓንቲ መሪር ሓዘነን ዝገልጻ ወላዲት ስእሊ እዩ። ወይዘሮ ሙሉነሽ በልጅጌ ይበሃላ።","text":"እቲ ዝገርም ግን፡ እዘን ወላዲት በቲ ሓደጋ ዝሞተ ዘመድ ይኹን ዝፈልጠኦ ሰብ የብለንን። ወይዘሮ ሙሉነሽ፡ እቲ ዘስካሕክሕ ሓደጋ ነፋሪት ኣብ ዝጋጠመሉ ከባቢ እየን ዝነብራ። እቲ ዝረኣየኦ ዘሕዝን ኣጋጣሚ፡ ብዝፈጠረለን መሪር ሓዘን ክድቅሳ እኳስ ኣይከኣላን። ነቶም ግዳያት፡ መዓልቲ መዓልቲ ንብዓተን የፍስሳሎም። ካብቲ ሓደጋ ዘጋጠመሉ ከባቢ፡ ኣስታት 2ኪሜ ርሒቑ ኣብ ዝርከብ ቀበሌ ቱሉ ፈራ ዝነብራ እዘን ወላዲት፤ ''ክሳብ ሐዚ ናብቲ ሓደጋ ዝበጸሐሉ ከባቢ እናኸድኩ እኳ እንተበኸኹ፡ ሓዘነይ ግን ክወጸለይ ኣእከኣለን'' ይብላ። ካብ ወለደን ሰሚዐነኦ ዘይፈልጣ ነገር፡ ኣብ ከባቢአን ምግጣሙ ብጣዕሚ ከምዘደንገጸንን፡ ደጋጊመን ክበኽያ ከምዝገበረንን ዝገልጻ ወይዘሮ ሙሉነሽ በልጅጌ፡ ሓዘነን ንኹሎም ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ ሰባት እዩ። ''ወዲሰብ ኣብ ሃገርና መጺኡ ነዲዱ። ደሞም ኣብ መይዳ ምፍሳሱ እንትሓስብ ውሽጠይ ይርበሽ። በኽየ ክውጸለይ ኣይከኣለን'' ክብላ ጸግዒ ሓዘንን ይገልጻ። ኣብቲ እዋን ሓደጋ ዝረኣየኦ ነገር እንትዝክራ፡ ኣካላት እታ ነፋሪት ዝተበተነ ወረቕት እምበር ፍጡር ሰብ ዝሓዘት ኣይመስልን ነይሩ ዝብላ ወይዘሮ ሙሉነሽ ''እዚ ነገር ከመይ ገይሩ እሞ ዕረፍቲ ክህበኒ? ደም እቶም ሰባት እዩ ዘቃጽለኒ'' ይብላ። ደቀይ ኣብታ ነፋሪት ነይሮም እንተዝኾኑኸ ኢለን እንተሓስባ ድማ ሓዘነን ይውስኽ። ወይዘሮ ሙሉነሽ፡ ናብቲ ሓደጋ ዝጋጠመሉ ከባቢ በቢ መዓልቱ እየን ዝኸዳ። ሓዘኑ ክገልጽ ምስ ዝመጸ ሰብ ኩሉ፡ ይበኽያ። ''ሓንቲ መዓልቲ ተሪፈ ኣይፈልጥን'' ዝብላ እዘን ወላዲት፡ እቲ ሓደጋ እንትዝክራ ምግቢ ከምዘጽለአንን፡ ቡን እኳ ቡን ከምዘይመስለንን ይዛረባ። ዘመድ ሞይቱወን ከምዚ ሓዚነን ከምዘይፈልጣ ዝዛረባ ወይዘሮ ሙሉነሽ፡ ሃይማኖተን ብዝፈቕዶ መሰረት ነቶም ግዳያት ተስካር ክገብራሎም ከምዝተዳለዋ ይገልጻ።","len":2415}
{"id":"news-48523329","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-48523329","title":"ቅልውላው ሱዳን፡ ሰልፈኛታት፡ ቑጽሪ ምውታት ናብ 100 ደይቡ ኢሎም","summary":"ቑጽሪ ዝተቐተሉ ሰልፈኛታት ሱዳን ናብ 100 ከም ዝደየበ፡ ኣካል ናይቲ ተቓውሞ ዝኾኑ ሱዳናውያን ሓካይም ሓቢሮም።","text":"መሰጋገሪ ወታሃደራዊ ቤት ምኽሪ፡ ነቲ ኩነታት ከጻርዮ ከም ዝኾነ ገሊጹ'ሎ። እቲ ወተሃደራዊ ቤት ምኽሪ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ሰልፊ ዘካይዱ ዝነበሩ ብዝወሰዶ ስጉምቲ፡ ቑጽሪ ምውታት ክውስኽ ክኢሉ። ነቲ ንተቓውሞ ናብ ጎደናታት ኣብ ልዕሊ ዝወጽኡ ሰባት ዝፍጸም ዘሎ መጥቃዕቲ፡ ሃገራት ዓለም ኮኒነንኦ። እንተኾነ፡ መሰጋገሪ ወተሃደራዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ኣብታ ሃገር ንዘሎ ኩነታት ፍታሕ ከናዲ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ብጀርመንን ብሪጣንያን ዝቐረበ ጻውዒት፡ ቻይናን ሩሲያን ተቓዊመንኦ። ኣብ ሱዳን ግን እንታይ'ዩ ዝኽሰት ዘሎ? ሰልፈኛታት፡ ካብ 6 ሚያዚያ ጀሚሮም'ዮም ኣብ ፊት ቤት ጽሕፈት ምክልኻል ሱዳን ሰልፊ ከካይዱ ጀሚሮም። ዝሓለፈ ሰኑይ ግን፤ እቲ ቤት ምኽሪ ምስ ተቓወምቲ ዝገበሮ ስምምዕ ብምስራዝ፡ ተቓምቲ ካብ ከባቢ እቲ ቤት ጸጽሕፈት ከልግስ ጀሚሩ። ወከልቲ እቶም ሰልፈኛታት ምስ ወተሃደራዊ ቤት ምኽሪ መሰጋገሪ ሱዳን ብምዝርራብ፡ ናይ ሰለስተ ዓመት መሰጋገሪ ክህሉ'ኳ እንተተሰማምዑ፡ ወተሃደራውያን ሓለፍቲ ሱዳን ኣብ ውሽጢ ትሸዓተ ኣዋርሕ ምርጫ ከም ዘካይዱ ወግዓዊ ገይሮም። ብዙሓት ነበርቲ ካርቱም፡ እዚ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክነቕፉ እንከለዉ፡ ሰልፈኛታት ድማ ፍትሓዊ ምርጫ ንምክያድን ምስቲ ሕሉፍ መንግስቲ ዝነበሩ ፖለቲካዊ 'ኔትወርካት' ንምብታኽን፡ ምርጫ ሕጂ ክካየድ ከም ዘይብሉ ይገልጹ ኣለው። ላዕለዋይ ሓላፊ ግዝያዊ ወተሃደራዊ ቤት ምኽሪ ጀነራል ዓበደል ፈታሕ ኣል ቡርሃን ኣብ ተሌቪዥን እታ ሃገር ቐሪቡ ኣብ ዘስመዖ መደረ፡ ምስቶም ንናጽነትን ለውጥን ዝጠልቡ ዘለዉ ምዝታይ ከምዘቋርጹን ኣቐዲሙ ዝተገበረ ስምምዓት ከስርዝዎን ከም ዝወሰኑ ሓቢሩ። ኣሜሪካ፣ ብሪጣኒያንን ኖርወይን እዚ መግለጺ \"ኣዝዩ ከም ዘተሓሳስብ\" ብምግላጽ፡ \"ስልጣን ናብ ስቪላት ዝመርሑዎ መንግስቲ ክመሓላለፍ ክሰማምዑ\" ጸዊዐን።","len":2416}
{"id":"48412513","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/48412513","title":"ቤት-ፍርዲ ኬንያ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሃገረን ክምለሳ ወሲኑ","summary":"ቤት ፍርዲ ሚሊማኒ ኬንያ፡ 22 ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሃገረን ንኽምለሳ ከም ዝወሰነ፡ ስታንዳርድ ዝተበሃለ ጋዜጣ እታ ሃገር ጸብጺቡ።","text":"እተን ኤርትራውያን፡ ቅድሚ 10 መዓልቲ ብዘይ ሕጋዊ መገዲ ናብ ኬንያ ክኣትዋ እንከለዋ ከም ዝተትሓዛ እቲ ጸብጻብ የመልክት። ጠበቐአን ሞሰስ ኣንጋያ፡ ከም ስደተኛ ኮይነን ናብ ኬንያ ከም ዝኣተዋ ብምሕባር፡ ዝጠሓስኦ ሕጊ የለን ክብል ኣብ ቤት-ፍርዲ ተኸራኺሩ።\"ኤርትራ ዘይምችውቲ ሃገር'ያ። እዘን መንእሰያት ከኣ ኣብቲ ሰብኣዊ መሰላትካ ዝገሃሰሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንኽሳተፋ ተገዲደን እየን\" ክብል ኣረዲኡ።ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት (ዩ ኤን ኤች ሲ ኣር)፡ ኣፍልጦ ስደተኛ ክረኽባ ዘኽእለን መስርሕ ክጅምራ ዕድል ክወሃበን'ውን ነቲ ቤት ፍርዲ ሓቲቱ። ዳኛ ናይቲ ቤት ፍርዲ ግን፡ ናብ ዩ ኤን ኤች ሲ ኣር ክቐርባ ዘኽእል መርትዖ ከም ዘየለ ብምግላጽ ነቲ ምጉት ነጺጉዎ። ዳኛ ኬኔዲ ቸርዮት \"ጠበቓ ብዘቕረቦ መረዳእታ ኣይተሰማመዐን። ብዘይሕጋዊ መገዲ ብኣሰጋገርቲ ናብ ኬንያ ዝኣተዋ እየን\" ኢሉ። እተን ደቂኣንስትዮ መንእሰያት: ውሳነ ቤት ፍርዲ ምስ ሰምዓ ክበኽያ ከም ዝተርኣያ ጸብጻብ ስታንዳርድ ኣመልኪቱ:: ሓደ ኣባል ኤርትራውያን ወለንተኛታት ኣብ ምብራቅ ኣፍሪቃ፡ ብዛዕባ ውሳነ እቲ ቤት ፍርዲ ብዜና ከም ዝሰምዕዎ ብምሕባር፡ ነቲ ጉዳይ ከም ዝከታተልዎን ንቢቢሲ ተዛሪቡ። \"ቅድሚ ሕጂ ከምዚ ዓይነት ጸገም ከጋጥም ከሎ ንዩኤን ሓዊሱ ንኻልኦት ዝምልከቶም ኣካላት ክፈልጡ ብምግባር፡ እቶም ስደተኛታት ሕጋውነት ክረኽቡ ኢና ንሰርሕ ነይርና\" ኢሉ። ኣብ ጉዳይ ናይዘን ደቂኣንስትዮ ግን ካብ መንግስቲ ኬንያ ይኹን ካልእ ዝበጽሖም መረዳእታ ብዘይምንባሩ፡ ነቲ ዝድለ ምትሕብባር ክገብሩለን ከም ዘይከኣሉ ገሊጹ። \"ነቲ ውሳነ መሊሶም ብምርኣይ ሕጋዊ መሰል ስደተኛ ክረኽባ'ዶ ኣይክረኽባን ዝብል ንምፍላጥ ኣጸጋሚ'ዩ\" ዝብል እቲ ኣባል፡ ካብ ጽባሕ [ሰኑይ] ጀሚሮም ምስ ዝምልከቶም ብዛዕበአን ከም ዝዘራረቡ ሓቢሩ።","len":2417}
{"id":"52843055","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/52843055","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ዓዲ-እንግሊዝ 6 ሰባት ተፈናቲቶም ክእከቡ ክፍቀድ'ዩ","summary":"ኣብ ዓዲ-እንግሊዝ (ኢንግላንድ) ካብ ዝመጽእ ሰኑይ ጀሚሩ፡ 6 ሰባት ብጉጅለ ክእከቡ ከም ዝኽእሉ ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያ ቦሪስ ጆንሰን ኣፍሊጡ።","text":"ይኹን እምበር እቶም ኣብ ደገ ዝርከብ ህዝባዊ ይኹን ብሕታዊ መናፈሲታት ክእከቡ ዝፍቀደሎም ሰባት ናይ ክልተ ሜትሮ ምፍንታት ክገብሩ ከም ዘለዎም ተሓቢሩ'ሎ። ድሕሪ'ዚ ትማሊ ዝተገልጸ መምርሒ፡ ሰባት ምስ ሓያሎ መሓዙቶምን ቤተሰቦምን ክራኸቡ ዘፍቅድ መምርሒ፡ ኣብ ገለ ቦታታት ካብ ሎሚ ዓርቢ ጀሚሮም ብብዝሒ ክእከቡ ምጅማሮም ግን መግናሕቲ መንግስቲ ኣስዒቡ'ሎ። ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር (ዳውኒን ስትሪት) ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ ሓድሽ መምርሒ ካብ ዝመጽእ ሰኑይ ጥራይ ከም ዝውዕል ኣጠንቂቑ'ሎ። እቲ ናይ ምኽፋት ስጉምቲ፡ ኩነታት ለበዳ ኮሮናቫይረስ እናተመሓየሸ ይኸይድ ብምህላዉ ከም ዝተወስደ ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰን ትማሊ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ሓቢሩ ነይሩ። ኣብዚ እዋን'ዚ ቁጽሪ መዓልታዊ ሞት እናጎደለ ይኸይድ ከም ዘሎ ጸብጻባት ሰብመዚ ጥዕና ይሕብሩ። ዛጊት፡ ቁጽሪ ኣብታ ሃገር በቲ ቫይረስ ዝሞቱ ሰባት 37 837 በጺሑ'ሎ። እቲ ናይ ምኽፋት ስጉምቲ ኣብተን ካልኦት ክፍለሃገራት ብሪጣንያ (ስኮትላንድ፡ ዌልስን ሰሜን ኣየርላንድን) እውን ጀሚሩ ከም ዘሎ ይፍለጥ። ብፍላይ ኣብ ስኮትላንድ ክሳብ 8 ሰባት ክእከቡ ከም ዝኽእሉ ሰብመዚ ጥዕና ኣፍሊጦም ኣለዉ። ገለ ተዓጽየን ዝጸንሓ ትካላት ንግዲ'ውን ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ክኽፈታ'የን። ድሮ፡ በቲ ኩነታት ተስፋ ዝረኸበ ፕሪሜርሊግ ዓዲ-እንግሊዝ ጸወታታት ኩዕሶ እግሪ ካብ 15 ሰነ ጀሚሩ ክቕጽል ወሲኑ'ሎ። ተጸዋቲ፡ ብእኩብ ምትንኻፍ ዘለዎ ልምምዳት ከካይዱ ኣብ ፈለማ ናይዚ ሰሙን'ዚ ተወሲኑ ነይሩ'ዩ። ብሪጣንያ፡ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ብርሃን ጸሓይ ዝዓብለሎ ወቕቲ ኣየት (ስፕሪንግ) ከም ዘሕለፈት ጸብጻባት ሜትሮሎጂ'ታ ሃገር ሓቢሩ። እዚ ድማ ሰባት ነታ ኩሉ ግዜ ዘይትርከብ ጸሓይ ከስተማቕሩ ናብ መናፈሲታትን ገማግም ባሕሪን ክውሕዙ ኣወናዊኑን ኣተባቢዑን ኣሎ።","len":2418}
{"id":"news-49479741","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-49479741","title":"ካብ ኣማዞን ንላዕሊ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዝያዳ ባርዕ ሓዊ ኣሎ","summary":"ኣብ ጫካ ኣማዞን ኣጋጢሙ ዘሎ ባርዕ ሓዊ፡ ኣቓልቦ ማሕበረሰብ ዓለም ስሒቡ ይርከብ።","text":"እንተኾነ፡ ባርዕ ሓዊ ኣማዞን፡ ምስ ካልእ ክፋል ዓለም ክነጻጸር እንከሎ፡ ዝተረኽበ ሓቅታት ዘገርም እዩ። ኣብዚ ጉዳይ ተመርኩሶም፤ ሰባት ነቲ ብትካል ምርምር ጠፈር ኣመሪካ ዝተዳለወ፡ ኣብ ዓለምና ዝተኸሰቱ ባርዓት ዘርእይ ካርታ ክፈታትሽዎ ጀሚሮም። ብሰንበት ዝወጸ ካርታ ናይ ዓለምና እንተተዓዚብና፡ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ ካብ ኣማዞን ንላዕሊ ዝያዳ ባርዕ ሓዊ ከምዘሎ ዘርእይ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጥራይ፤ ኣንጐላ ምስ ብራዚል ክነጻጸር እንከሎ፡ 3 ዕጽፊ ባርዕ ሓዊ ኣጋጢምዋ እዩ። እቲ ዝተረኸበ መረዳእታ ከምዝሕብሮ፡ ኣብ ኣንጐላ 6,902 ባርዕ ሓዊ፡ ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጐ 3,395 ባርዕ ሓዊ ኣጋጢሙ ነይሩ። ኣብ ብራዚል ዝነበረ ድማ፡ 2,127 ባርዕ ሓዊ ጥራይ እዩ። ብርክት ዝበሉ ደቂ ብራዚል፡ ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን ኣብ ክንዲ ኣብ ኣማዞን ዝዝንቢ፤ ኣቓልብኡ ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ ባርዓት ክገብር ኣዘኻኺሮሞ። ሰኑይ መዓልቲ፡ ኣብ ዱር ኣማዞን ተወሊዑ ንዘሎ ባርዕ ሓዊ ንምጥፋእ፡ ሃብታማት ሃገራት ጉጅለ ሸውዓተ፡ 22 ሚልዮን ዶላር ክህባ ምዃነን ፕረዚደንት ፈረንሳ ኣፍሊጡ እዩ። ንሱ፡ ነቲ ኣብ ሃገራት ትሕተ-ሰሃራ ኣፍሪቃ ተወሊዑ ዘሎ ባርዕ ንምጥፋእ'ውን ተመሳሳሊ ስጉምቲ ክወስድ ምዃኑ ተዛሪቡ። እቲ ኣብ ካርታ ናይ 'ናሳ' እናነደደ ዝረኣይ ዘሎ ቦታታት፡ ዱር ድዩ ወላ መጋሃጫ ኣይተጠቐስን። ሓደ ሓደ ግዜ፡ ሓረስቶት ነቲ መሬቶም ጸሪጎም ዳግማይ ክዘርኡ፤ ነቲ ተኽሊ ብምቑራይ የንድድዎ። እንተኾነ ግና፡ ከምዚ ዓይነት ኣሰራርሓ ንምብሕጓግ መሬትን፤ ምድረበዳነትን ከምኡ'ውን ኣብ ምጥፋእ ህይወታውያን ኣበርክቶ ከም ዝገብር ይግለጽ። እንተኾነ፤ ብሓዊ ኣቃጺልካ መሬት ምጽራግ ሕሱር ብምዃኑ፡ ሕማም ንምክልኻል ስለዝሕግዝን፡ እቲ ሓሞኽሽቲ ድማ ንቐጻሊ ኣዝርእቲ ከም ዱኽዒ ስለዘገልግልን ብሓረስቶት ተመራጺ እዩ።","len":2419}
{"id":"news-43725017","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43725017","title":"ኣውስራልያ፡ ሕማም መንሸሮ ኣለኒ እላ ዝሐሰወት ኣብ ቀይዲ ተእቱ","summary":"ሃና ዲክሰን ዝተባህለት ጓል 24ተ ዓመት፡ ንስድርኣ ናይ ሕክምና ሰልዲ የድልየኒ ብምባል 31 ሽሕ ዶላር ብሐገዝ ተቀቢላ።","text":"ኣውስራልያ ሕማም መንሸሮ ኣለኒ እላ ዝሐሰወት ሃና ዲኒክሰን ቤት ፍርዲ ቀሪባ ስድራኣ፡ ካብ ኣዕሩኽቶምን ካልኦት ደለይቲ ጽቡቅን ሐገዝ ገንዘብ ከምዝቀበሉን፡ሃና ዲክሰን ከኣ ነቲ ብሐገዝ ዝተቀበለቶ ገንዘብ፡ ንዙረትን ኣብ ማሕበራዊ ሂወታን ከምዘጥፈኣቶን ንቤት ፍርዲ ተገሊጹ። እቲ ዳኛ ነቲ ምጥፍፋእ ዘሕኒክ ክብል ገሊጽዎ። እታ ተኸሳሲት ብወገና፡ ብምትላል፡ ንብረት ካልኦት ከምዝተቀበለትን፡ ገበነኛ ብምዃን ከምዝተኣመነትን እቲ ቤት ወሲኹ ኣረዲኡ። እቲ ዳኛ ነቲ ፍርዲ ክሕልፍ እንከሎ፡ \"ንውሽጣዊ ባህሪ ደቂ ሰባት ዘሰንብድን፡ድልየት ናይ ምሕጋዝን፡ ማሕበራዊ እምነት ህዝቢ ዝግህስን\" ብምባል ገሊጽዎ። ዲከንሳን ካብ ሕክምና ናይ ክንክን ሕማም መንሽሮ ድሕሪ ምውጽኡ፡ ሓደ ሰብ ዓሰርተ ሽሕ ዶላር ከምዝለገሰላ ንቤት ፍርዲ ተሓቢሩ። ከምኡውን ካልእ ሰብ ኣብ ኣርባዕተ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ገንዘብ ለጊስሉ። እቲ ውዲት ናይ ምትላል ሓደ ወሃቢ ሐገዝ፡ ምስ ፖሊስ ኮይኑ ስእሊ ናይ ዲከንሳን ኣብ ፋይስቡክ ድሕሪ ምርኣዩ ብዘሕደሮ ጥርጥር ኢዩ ተጋሂዱ። ጠበቓ ናይ ዲከንሳን ዝኾነት በቨሊ ሊንዚ፡ ክስስቲ በቲ ዝገበረቶ ምትላል ሕይወታ ስለዘመሓየሸትሉ ክትእሰር የብላን ትብል። ንሳ ደጊማ ምስቲ ዝሓለፈ ዓመት ናይ ኣውስትራልያ ህብብቲ ወይዘሮ በላ ጊብሶን፡ ንናይ ሓንጎል መንሽሮ ክፍውስ ይኽእል ብምባል ዝዘርግሓቶን ናይ 410, 000 ዶላር መቕጻዕቲ ዘስዓበላን ናይ ሓሶት ወረ ተወዳድሮ። ጠበቓ ናይ እታ ክስስቲ ወይዘሮ ሊንዚ፡ ገበን ናይ ክስስት ጉድኣቱ ካብ ናይ ጊብሰን ዝፈኾሰ ኢዩ ትብል። እንተ ኾነ ግን ኣቶ ስታቫጂ፡ እቲ ፍጻመታት ብቀጥታ ክወዳደር ከምዘይኽእልን፡ ቤት ፍርዲ ድማ ንኻልኦት ካብ ከምዚ ዝዓይነቱ ዘይሕጋዊ ተግባራት ክኽልከሉ ከተባብዕ ከምዘለዎን ሓቢሩ። ወይዘሮ ሊንዚ ክሱስ ይግባይ ክብል ተኽእሎ ከምዘሎ ኣመልኪታ።","len":2420}
{"id":"news-50173106","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-50173106","title":"ኣብ ዞባ ደቡብ ትግራይ ዝተራእየ ዕስለ ኣንበጣ ስግኣት ፈጢሩ","summary":"ኣብ ዞባ ደቡብ ትግራይ ወረዳ ራያ ዓዘቦን ሕንጣሎ ወጀራትን: ኣብ 8 ጣብያታት ዕስለ ኣንበጣ በረኻ ከም ዝተርኣየ: ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገጠርን ትግራይ ሓቢሩ።","text":"ዕስለ ኣንበጣ ኣብ ኣግራብ ራያ ዓዘቦ ጣብያ ሓድሽ ቅኚ እዚ ካብ ክልል ዓፋር ሰጊሩ ዝመጸ ዕስለ ኣንበጣ፡ ነበርቲ እተን ዝዳበዋ ጣብያታት ካብ ትማሊ ጀሚሩ ኣብ ዘራእቶም ጉድኣት የብጽሕ ከም ዘሎ ተዛሪቦም። ካብ መንግስቲ ድማ ክንድ'ቲ ዝድለ ድጋፍ ከም ዘይረኸቡ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ኣብ ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገጠርን ትግራይ ላዕለዋይ ሓላፊ ርክብ ህዝቢ: ኣይተ ሚክኤለ ምሩፅ ግን ሰፊሕ ወፍሪ ምክልኻል ይካየድ ብምህላዉ፡ እቲ ዕስለ ኣብ ዝራእቲ ሓደጋ ኣየውርደን ኢሎም። ኣይተ ሚክኤለ \"ምስ ምቁርራፅ ዝናብ ክረምቲ: ለበዳ ባልዕ ክረአ ከምዝኽእል ኣቐዲሙ ስለ ዝተገመተ: ኣይተገራህናን\" ኢሎም። ገለ ነበርቲ እቲ ከባቢ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ርእይቶ፡ ኣብ ገለ ጣብያታት ከም ማሸላን ጣፍን ዝበሉ ዘራእቲ ገለ ሃስያ ከም ዘስዓበ ተዛሪቦም። ኣባላት ጸጥታ እቲ ከባቢ ጥይት ብምትኳስ ነቲ ዕስለ ኣንበጣ ከሳጉግዎ ከም ዝፈተኑ'ውን'ቶም ነበርቲ ወሲኾም ሓቢሮም። ነባራይ ጣብያ ጨርጨር ዝኾነ ሓረስታይ ሹመይ ኣብርሃ፡ \"እቶም ፍሉይ ሓይሊን ሚሊሻን'ዮም ዝሓሹ እምበር፡ ኣብ ጨርጨርን ከባቢኣን ዝተገብረ ናይ መንግስቲ ሓገዝ ግን የለይ\" ብምባል፡ ነበርቲ ባዕሎም ከም ዝተኸላኸሉ ገሊጹ። ኣይተ ሚክኤለ ምሩፅ: ኣብ ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገጠርን ላዕለዋይ ሓላፊ ርክብ ህዝብን መንግስትን እቶም በዓልስልጣን ሕርሻ፡ ዕስለ ኣንበጣ በረኻ ክረምቲ ሰነ 14: ኣብ 14 ወረዳታት ኣብ ዝርከባ 45 ጣብያታት ገጠር ትግራይ ብውሱን መጠን ተራእዩ ምንባሩን ብእዋኑ ከምዝተመከተን ተዛሪቦም። ነቲ ዕስለ ንምምካት ህዝቢ ብልማዳዊ መንገዲ ንምጥፋእ ወፊሩ'ሎ። መንግስቲ እውን ልዕሊ 1000 ሊትሮ ፈውሲ ናብቲ ከባቢ ኣቐዲሙ ከም ዝለኣኸ እቲ ቢሮ ገሊፁ'ሎ። እቲ ለበዳ ስፍሓቱ እንተወሲኹ ምስ መንግስቲ ፈደራል ብምዃን ብሄልኮፕተር ከሚካል ብምንፃግ ብቐሊሉ ንምጥፋእ ከም ዝተሃቀነ እውን ተፈሊጡ'ሎ።","len":2421}
{"id":"news-43819532","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-43819532","title":"ትራምፕ፡ ምስ ሰሜን ኮርያ ዝካየድ ዘተ \"ውፅኢታዊ እንተዘይኮኑ ከቋርፆ'የ\"","summary":"ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ምስ መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኣን ንምዝታይ ዝሓዙዎ መደብ ዘተ ፍረ እንተዘይኣፍርዩ ኣቋሪፆም ክወጽኡ ከምዝኽእሉ ተዛሪቦም።","text":"እቶም ፕረዚደንት ንኽልትኣዊ ዘተ ኣብ ፍሎሪዳ ምስ ዝርከቡ ቀዳማይ ሚኒስትር ጃፓን ሺንዞ ኣቤ ኣብ ዝሃቡዎ ሓበራዊ መግለጺ፡ ሰሜን ኮርያ ካብ ኒኩለር ናጻ ንምግባር ዝግበር ጸቕጢ ክቕጽል ኣለዎ ኢሎም። ትማሊ፡ ዳይሬክተር ኤጀንሲ ስለያ ኣሜሪካ (ሲ.ኣይ.ኤ) ማይክ ፖምፔዮ ምስ መራሒ ሰሜን ኮርያ ንምርኻብ ብምሽጢር ተጉዒዙ ምስ ፕረዚደንት ኪም ጽቡቕ ርክብ ክመዝነበሮን እቲ ኣኼባ ከምዝተዓወተን ተዛሪቡ ነይሩ። እቲ ዑደት ድማ ካብ 2000 ናብዚ ብብርኪ ኣሜሪካን- ሰሜን ኮርያን ዝተኻየደ እቲ ዝለዓለ ተባሂሉ'ዩ። ፕረዚደንት ትራምፕ ኣብቲ ዝመጽእ ወርሒ ሰነ ምስ ጂም ክራኸቡ መደብ ከምዘሎ'ዩ ዝግለጽ። ብዛዕባ እዚ ዘተ እንታይ'ዩ ተባሂሉ? ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ናብ ሰሜን ኮርያ ዘካይዱዎ ጉዕዞ ዉጽኢታዊ ኣይኸዉንን ኢሎም እንተሓሲቦም ከምዘይኸይዱን፡ እቲ ኣኼባ ኣብ ዝካየደሉ እዋን ድማ ፍረ ዘየፍሪ መሲሉ እንተተራእዩዎም ረጊፆም ከምዝወጽኡን ገሊፆም። \"ክሳብ እታ ሃገር ኣጽዋር ኒኩለር እትፈትሕ ድማ ኣብ ልዕሊኣ ጸቕጢ ክሓድር እንገብሮ ቃልሲ ቐጻላይ'ዩ\" ኢሎም። ምስ ፕረዚደንት ትራምፕ ንምዝታይ ኣብ ኣሜሪካ ዝርከቡ ቀዳማይ ሚኒስትር ጃፓን ሺንዞ ኣቤ ብወገኖም፡ ኣብ 1970ታትን 1980ታትን ብሰሜን ኮርያ ዝተጨወዩ ዜጋታት ጃፓን ክፍትሑ ትራምፕ ሓገዝ ክገብሩ ሓቲቶም። ሰሜን ኮርያ ባህሊ ጃፓን ዝፈልጡ ሰለልታ ከሰልጥኑ 13 ዜጋታት ጃፓን ከምዝጨወየት'ኳ እንተኣመነት፡ ጃፓን ግና እዚ ኣሃዝ ከምዝዛይድ'ያ ትገልጽ። ካልኦት ሰለስተ ኣሜሪካዉያን ድማ ኣብ ሰሜን ኮርያ ይርከቡ። ትራምፕ ድማ፡ \"እቶም ዝተጨወዩ ጃፓናዉያን ናብ ገዝኦም ክምለሱ ኣሜሪካ ኣበርቲዓ ክትሰርሕ'ያ\" ኢሎም። \"እቶም ዝተጨወዩ ኣሜሪካዉያን ንምምላስ ከይተሓለልና ኢና ንቃለስ ዘለና\" ክብሉ'ዉን ወሲኾም ገሊፆም። \"እዚ ንምዕዋት ድማ፡ ጽቡቕ ዕድል ኣሎ። ንኡድ ዘተ ኢና ነካይድ ዘለና\"።","len":2426}
{"id":"news-51520738","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-51520738","title":"ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ናይ ገያሾ መርከብ ተወሺቦም ዝርከቡ ክልተ ብሪጣንያውያን መንግስቶም ነቒፎም","summary":"ኣብ ወደብ ዮኮሃማ ጃፓን ኣብ ናይ ገያሾ መርከብ ተወሺቦም ዝርከቡ ብሪጣንያውያን ሓገዝ ንኽግበረሎም ዝገበርዎ ጻውዒት መንግስቲ ብሪጣንያ ዕሽሽ ከም ዝበሎ ከሲሶም።","text":"ዴቪድ ኣቤል ኣብ መንግስቱ ዘለዎ እምነት ሒደት ምዃኑ ይዛረብ ኣሜሪካ ዜጋታታ ካብታ 285 ብኮሮናቫይረስ ዝተለኽፉ ሰባት ከም ዝተረኽቡላ ዝተገለጸ ዳይመንድ ፕሪንሰስ ዝተባህለት መርከብ ከተግዕዝ ምዃና ኣፍሊጣ እያ። ዴቪድ ኣቤል ብፌስቡክ ኣብ ዝዘርግሖ ቪድዮ፡ ሃገሩ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ክተወስድ ተስፋ ጌሩ ምንባሩ ተዛሪቡ። ቤት ጽሕፈት ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣንያ፡ ድሕነት ናይቶም ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝርከቡ ዜጋታቱ ንምውሓስ ይጓየይ ምህላው፡ ኦብዘርቨር ንዝተብሃለ ማእከን ዜና ገሊጹ። ዴቪድ ኣቤል ግና ኣብ ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያን፡ ቦሪስ ጆንሰን እምነት ከም ዘይብሉ ሓቢሩ። በቲ ዝዘርግሖ ቪድዮ ብዙሓት ተኸታተልቲ ኣጥርዩ ዘሎ ዴቪድ፡ ቢልዮነር ሪቻርድ ብራንሰን ሓገዙ ከበርክተሎም ተላብዩ። ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ገያሾ ኣብ መርከብ ተወሺቦም ኣለው \"ሪቻርድ ብራንሰን፡ ሓንቲ ሕቶ ክሓተካ፤ ንስኻን ስድራቤትካን ኣብዚ እንተ ትነብሩ፡ እንታይ ምገበርካ? ግና ህድእ በሉ ከይትብለኒ፤ ንሱ ኣይኮናን ክንሰምዕ ደሊና ዘሎና። \"ብሓንቲ ካብተን ንኣሽቱ ነፈርትኻ ጌርካ ነዞም ብሪጣንያውያን ንምድሓን ክንደይ ገንዘብ መድለየካ?\" \"ናብ ብሪዝ ኖርተን ውሰደና፤ ብቐጥታ ናብ ሕክምና ውሰደና፤ ኣብኡ ቋንቋና ምስ ዝዛረቡ ሰባት ክንውሸብ ምእንቲ\" ኢሉ። ዴቪድ ወሲኹ፡ እቲ ዘቕረቦ ምህጽንታ መርኣያ ብዙሓት ካብቶም ገያሾ ክሳብ ክንደይ ተስፋ ቖሪጾም ምህላዎም ምዃኑ ሓቢሩ። እቶም ሰብኣይን ሰበይትን እቲ ቫይረስ እንተ ዘይተረኺብዎም ካብታ መርከብ ወጻኢ ክውሸቡ ዝብል ኣማራጺ ተቐሪብሎም እኳ እንተነበረ፡ ኣብታ መርከብ ክጸንሑ ከም ዝመረጹ ይዛረቡ። ትካል ጥዕና ዓዲ እንግሊዝ ብቐዳም ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ካብቶም ኮሮናቫይረስ ተረኺብዎም ሕክምና ክግበረሎም ዝጸንሑ ትሽዓተ ሰባት ብዘይካ ሓደ ኩላቶም ሓውዮም ካብ ሆስፒታል ከም ዝተፋነው ኣፍሊጡ።","len":2426}
{"id":"news-55526805","url":"https:\/\/www.bbc.com\/tigrinya\/news-55526805","title":"ህንዲ፡ ባዕላ ዘፍረየቶ ሓዊሱ 2 ክታበት ኣብ ረብሓ ክውዕሉ ኣጽዲቓ","summary":"ህንዲ ኣብ ሃገራ ንዝፈረየ ሓዊሱ ክልተ ዓይነታት ክተበታት ኣብ ረብሓ ክውዕሉ ፍቓድ ከምዝሃበት ተገሊጹ።","text":"በዓል ስልጣን ቁጽጽር ኣፋውስ ህንዲ ነቲ ብዩንቨርሲቲ ኦክስፎርድ ዝፈረየ ኣስትራዜኔካን ኣብታ ሃገር ብኩባንያ ባሃራት ባዮቴክ ዝተዳለወን ዓይነታት ክታበት ፍቓድ ሂቡ’ሎ። ቀዳማይ ሚንስትር ናሬንድራ ሞዲ “ወሳኒ መቐይሮ ነጥቢ” ክብል ነቲ ውሳነ ገሊጽዎ። ህንዲ ኣብዚ ዓመት ጥራይ ብቐዳምነት ክኽተቡ ኣብ ዝሓዘቶ ትልሚ ኣስታት 300 ሚልዮን ሰባት ነቶም ክታበታት ክረኽቡ ትጽቢት ይግበር። ብብዝሒ ኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ብደረጃ ዓለም ኣብ ካልኣይ እትስራዕ ህንዲ፡ ክሳብ ሎሚ ልዕሊ 10.3 ሚልዮን መልከፍቲ ኣመዝጊባ’ላ። ኣስታት 150 ሽሕ ድማ ሞይቶም። ኣብታ 1.3 ቢልዮን ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ሃገር ናብ ወፍሪ ክታበት ንዝወፍሩ ልዕሊ 90 ሽሕ ሰብሞያ ጥዕና ካብ ዝሓለፈ ቀዳም ስልጠና ምሃብ ከምዝጀመረት ተፈሊጡ። ነቶም ክታበታት ዘዳለዉ ክልቲኦም ኩባንያታት ፍርያቶም ኣብ ረብሓ ክውዕል ውሑስ ምዃኑ ዘረድእ ሰነድ ከምዘቕረቡ በዓል መዚ ቁጽጽር ኣፋውስ እታ ሃገር ሓቢሩ’ሎ። እንተኾነ ገለ ተቓወምቲ ፖለቲከኛታትን ዶኳትርን ግን እቲ መስርሕ ምጽዳቕ ኣፋውስ ግልጽነት ከምዘይነበሮ’ዮም ዝነቕፍዎ። እቲ ብኦክስፎርድ ዝተዳለወ ክታበት ኣስትራዜኔካ ኣብ ህንዲ ብዝርከብ ሴረም ብዝተበሃለ ኣብ ህንዲ ዝርከብ ትካል’ዩ ክፈርይ። እቲ ትካል ኣብ ዓለም ዝዓበየ ኣፍራዪ ክታበት ምዃኑ ድማ ይግለጽ። ኣብ ወርሒ ልዕሊ 50 ሚልዮን ክታበት ከምዘፍርይ ኣፍሊጡ’ሎ። ኣብታ ሃገር ዝተመሃዘን ዝፈርይን ክታበት ግን ክሳብ ክንደይ ዕውት ክኸውን ከምዝኽል እኹል መረዳእታ ኣብ ዘይብሉ ኣብ ረብሓ ክውዕል ፍቓድ ከምዝረኸበ’ዩ ዝሕበር። ብስፍሓት ፈተነታት ክካየደሉ ከምዝግባእ እንተተሓበረ’ኳ ዋና ኣካያዲ ስራሕ በዓል መዚ ቁጽጽር ኣፋውስ ዝኾነ ሶማኒ ግን “ውሑስን ዱልዱል ሕማማት ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ክተጥርይ ዝሕግዝ” ክብል ነቲ ብባሃራት ባዮቴክስ ዝፈርይ ክታበት ዝገልጾ።","len":2427}