diff --git "a/samples/train.jsonl" "b/samples/train.jsonl" new file mode 100644--- /dev/null +++ "b/samples/train.jsonl" @@ -0,0 +1,32 @@ +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0000", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\nW BUDOWIE ELEKTROWNI\ni-\" ■\nCYKL ODCZYTÓW WYGŁOSZONYCH W ODDZIALE WARSZAWSKIM\nSTOWARZYSZENIA ELEKTRYKÓW POLSKICH W ROKU 1928\nPRZEZ\nPROF. W. CHRZANOWSKIEGO\nPROF. K. POMIANOWSKIEGO\nPROF. S. ZWIERZCHOWSKIEGO\nINŻ.\nS. KONCZYKOWSKIEGO\nINŻ.\nS. KANIEWSKIEGO\nINŻ.\nZ. GOGOLEWSKIEGO\nDYR. A. HOFFMANNA\nINŻ.\nT. CZAPLICKIEGO\nDYR. K. STRASZEWSKIEGO\nZ PRZEDMOWĄ DR. W. MORON SKIEGO\nWARSZAWA 1929\nNAKŁADEM ODDZIAŁU WARSZAWSKIEGO S. E. P.\nV '\nENA\ni\nv\n* . ■\n■ /\n\nf\nУ\nо\n\nNOWOCZESNE\nW BUDOWIE ELEKTROWNI\nCYKL ODCZYTÓW WYGŁOSZONYCH W ODDZIALE WARSZAWSKIM\nSTOWARZYSZENIA ELEKTRYKÓW POLSKICH W ROKU 1928\nPRZEZ\nPROF. W. CHRZANOWSKIEGO\nPROF. K. POMIANOWSKIEGO\nPROF. S. ZWIERZCHOWSKIEGO\nINŻ.\nS. KONCZYKOWSKIEGO\nINŻ.\nS. KANIEWSKIEGO\nINŻ.\nZ. GOGOLEWSKIEGO\nDYR.\nA. HOFFMANNA\nINŻ.\nT. CZAPLICKIEGO\nDYR.\nK. STRASZEWSKIEGO\nZ PRZEDMOWĄ DR. W. MOROttSKIEGO\nKIERUNKI\nWARSZAWA 1929\nNAKŁADEM ODDZIAŁU WARSZAWSKIEGO S. E. P.\nCENA 7 ZŁ,\n\n<■***%_\nrtpui-б\nSPIS RZECZY\nDr. W. Moroński. Wstęp.\nProf. W. Chrzanowski. Nowoczesne turbiny parowe .\nProf. K. Pomianowski. O wyzyskaniu sił wodnych\n.\n.\n.\n.\nProf. S. Zwierzchowski.\nPostępy w budowie i zastosowaniu turbin\nwodnych\n.......................................................................................\nInż. S. Konczykowski. Elektrownia cieplna jako całość\nIni. S. Kaniewski. Postępy w budowie maszyn elektrycznych .\nInż. Z. Gogolewski. Transformatory....................................................\nDyr. A. Hoffman. Napowietrzne sieci wysokiego napięcia. Budowa\ni e k s p lo a ta c ja ............................................................\n.\n.\nIni. T. Czaplicki. Równoległa praca elektrowni ,\n.\n.\n.\n.\nDyr. K. Straszewski. Gospodarka eksploatacyjna w elektrowniach .\n3\n69\n72\n80\n100\n108\n112\n133\n139\n\nW S T Ę P\nW stosunku do innych krajów pod względem\nelektryfikacji jesteśmy znacznie opóźnieni. Stwier­\ndzając ten fakt, nie będziemy starali się wytłoma-\nczyć, jakie na to się złożyły przyczyny. Ważniej­\nszą wydaje się nam pewność, że niedaleką jest\nchwila, kiedy elektryfikacja zacznie się u nas rea­\nlizować ze zdwojoną siłą.\nTaki stan rzeczy ma pewne dobre strony dla\nnas, daje nam bowiem możność uniknięcia tych błę­\ndów i złych doświadczeń, które zawsze są udziałem\npionerów. Skoro więc tych doświadczeń poczynio­\nno w ostatnich czasach, w różnych krajach, dużo,\nstwarzając liczne większe i mniejsze elektrownie\ni sieci, staje się nader pożądanem zrobienie prze­\nglądu obecnych kierunków w budowie elektrowni\ni sieci, omówienie najnowszych zdobyczy i najnow­\nszych doświadczeń w tej dziedzinie.\nSkoro opóźniliśmy się nietyle z braku inicja­\ntywy i zdawania sobie sprawy z potrzeby elektry-\nfikowania kraju, a prawie wyłącznie z braku odpo­\nwiednich kapitałów, niech nasze późne poczynania\nbędą przynajmniej najbardziej racjonalne i odpo­\nwiadają potrzebom życia gospodarczego\nnaszego\nPaństwa, dzięki oparciu się na dobrze opracowa­\nnych projektach,\nuwzględniających lokalne wa-\nrurki.\nW tern przeświadczeniu Oddział Warszawski\nStowarzyszenia Elektryków Polskich zorganizował\nw roku ubiegłym cykl odczytów pod nazwą „No­\nwoczesne kierunki w budowie Elektrowni\". W pier-\nwotnem założeniu tendencją było nadanie i utrzy­\nmanie jaknajbardziej jednolitego charakteru\npo­\nszczególnych referatów przez opracowanie ich we­\ndług jednolitego planu i późniejsze ich skoordy­\nnowanie. Ta strona zadania napotkała jednakże na\nduże trudności i musiała być zaniechaną, ale każ­\ndy oddzielny referat jest cennym przyczynkiem,\nchociaż nie wyczerpuje całkowicie kwestji. Refera­\nty zostały opracowane przez wybitnych fachow­\nców i spotkały się z dużem zainteresowaniem\nsłuchaczy. Dla uwypuklenia poruszanych spraw\ni ożywienia dyskusji zapraszaliśmy znanych spe­\ncjalistów również z dziedzin pokrewnych.\nNależy węc w tem miejscu wyrazić\nnaszą\nwdzięczność Szanownym Prelegentom, że zechcieli\npoświęcić tyle pracy na przygotowanie referatów\ni podzielić się z nami swojem doświadczeniem\ni wiedzą, a także tym Szanownym Kolegom, którzy\nna nasze zaproszenie wzięli udział w dyskusji.\nWreszcie wypada podkreślić jeszcze jeden mo­\nment, a mianowicie ten, że wygłoszenie tego cyklu\nodbyło się w okresie przełomowym w życiu nasze­\ngo Stowarzyszenia, kiedy to na Walnem Zebraniu\nOddziału Warszawskiego zostało\nrzucone hasło\nrozszerzenia działalności Stowarzyszenia i dosto­\nsowania go do potrzeb Polskiej Elektrotechniki.\nCykl ten wzbudził wielkie zainteresowanie i przy­\nczynił się do znacznego ożywienia zebrań Od­\ndziału.\nW. Moroński.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1875, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0001", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\nProf. Dr. inż. WIESŁAW CHRZANOWSKI.\n\\\nNOWOCZESNE TURBINY PAROWE.\nOdczyt wygłoszony w Stow. Inżynierów i Techników w Katowicach i w Radomiu oraz w Kole Warszawskiem\nStowarzyszenia Elektrotechników Polskich.\nT\nurbiny parowe odgrywają obecnie przy wiel­\nkiej drożyźnie kapitału, a przy stosunkowo\nniezbyt wysokiej cenie węgla największą\nrolę jako silniki o wielkiej mocy. Rozwój\nturbin parowych postępuje znacznie\nszybciej\nniż innych silników; — co kilka lat wprowa­\ndzane są zasadnicze zmiany w budowie ich,\n2 któremi winien zapoznawać się nawet inżynier-\nodbiorca, aby przy zamawianiu dokonywać od­\npowiedniego wyboru.\nTurbiny parowe o średniej i dość dużej\nmocy zaczęły rozpowszechniać się na kontynen­\ncie europejskim w okresie od r. 1902 do 1907,\na w czasie 1908 do 1923 nastąpił szybki rozwój\n’cli budowy w kierunku turbin jednokadłubowych\n0 tak zwanej mocy krańcowej, t. j. mocy możli-\nwie największej przy pewnej liczbie obrotów. Cechą\ncharakterystyczną tych turbin była budowa silni­\nków możliwie krótkich, spotrzebowujących moż-\nliwie mało inaterjału i wymagających, z powodu\nmałej liczby części, stosunkowo niewielkich kosz­\ntów obróbki, a odznaczających się małem zapo­\ntrzebowaniem miejsca, więc w wyniku silników\ntanich, choć nie posiadających zbyt wysokiej\nsprawności. Rozwój tego rodzaju można tłuma­\nczyć sobie tern, że w okresie zaznaczonym wę­\ngiel był stosunkowo niedrogi, skutkiem czego\nkoszty inwestycyjne odgrywały w rachunku ren­\ntowności, podobnie jak obecnie, największą rolę.\nTurbiny proste i krótkie posiadały przy wówczas\nstosowanych niezbyt wysokich ciśnieniach (10\natn do 16 atn) i niezbyt wysokich temperaturach\n(250° do 350° C) jeszcze jedną wielką, może naj­\nwiększą zaletę, t. j. odznaczały się dość dużą\nniezawodnością biegu, która jest najważniejszym\nwarunkiem powodzenia każdego silnika. Jako\nprzykład turbiny o t. zw. mocy krańcowej mogą\nsłużyć silniki, budowane przez Tow. A. E. G.\nw Berlinie o mocy 50.000 kW w jednym ka­\ndłubie przy liczbie obrotów « = 1000 na minutę\n(rys. 1), ustawione w Centrali Nadreńsko—West­\nfalskiej, z których ostatnia była w montażu fa­\nbrycznym w styczniu r. 1925. Turbina ta składa\nsię z koła Curtis’a i z 9 kół akcyjnych posiadających\nśrednie średnice wirników 3400 do 3800«z«z; budowę\njej cechowała więc mała liczba wirników o du­\nżych średnicach.\nBezpośredni okres po wojnie europejskiej,\nw którym panowała nietylko nadmierna drożyzna\npaliwa, lecz także i brak węgla, nakazał szukać\n\n4\nnowych dróg w budowie turbin parowych. W tym\nczasie rozwój ich dokonywał się prawie wyłącz­\nnie z punktu widzenia cieplnego, często bez na­\nleżytego uwzględnienia kosztów budowy insta­\nlacji.\nPod wpływem wyniku badań Związku an­\ngielskich inżynierów mechaników, ogłoszonych\nw marcu 1923 r., oraz zasad, propagowanych\nprzez Pierwszą Brneńską Fabrykę, powstała bu­\ndowa turbin, pracujących zwłaszcza w części wy­\nsokoprężnej\nz małemi prędkościami pary, co\nzmuszało do ułożenia wielkiej liczby wirników,\nnawet przy ciśnieniu dolotowem około 12 atn,\nco przy małej prędkości pary prowadziło do\nuzyskania małych średnic wirników, korzystnych\nze względu na niezawodność biegu turbiny;—da­\nlej straty spowodowane nieszczelnościami między-\nstopniowemi zmniejszono przez używanie do­\nbrych uszczelnień, których zadanie bvło ułat­\nwione przez mały spadek ciśnienia w poszczegól­\nnych stopniach ciśnienia, a w końcu usunięto\nw znacznej mierze straty, spowodowane ucho­\ndzeniem pary poza łopatkami. W tym ostatnim\nwzględzie chwycono się nawet takich środków,\nktóre nie są dopuszczalne ze względu na naru­\nszenie podstawowej zasady budowy silnika, t. j.\nRys. 1.\nw^dwóch kadłubach; koszty budowy silnika wzra­\nstały przez to niepomiernie. W okresie tym pa­\nnującym od r. 1922 do końca r. 1925, a w nie­\nktórych wytwórniach nawet do końca r. 1926,\nzwrócono szczególną uwagę na polepszenie spraw­\nności części wysokoprężnej silnika. Wobec tego\nzaniechano stosowania koła Curtis’a w części\nwysokoprężnej turbin kombinowanych jako ele­\nmentu pracującego nieekonomicznie. Równocześ­\nnie zwrócono szczególną uwagę na zmniejszenie\nwszelkich\nstrat wewnętrznych turbiny. Straty\nhydrauliczne zmniejszono przez nadanie łopat­\nkom odpowiednich kształtów, opory wentylacyjne\nprzez stosowanie zasilania na całym obwodzie,\nniezawodności ruchu, a mam tutaj na myśli uży­\nwanie niedopuszczalnie małych szczelin pomię­\ndzy częściami wirującemi i nieruchomemi.\nTurbiny dwukadłubowe, budowane w tym\nokresie dla ciśnień poniżej około 18 atn, a trzy\ni czterokadłubowe, budowane dla wyższych ciś­\nnień, nie mogły utrzymać się na rynku zbytu\njako silniki o mniejszej i średniej mocy, bo znacz­\nnie\nwyższej\nich\nceny\nnie\nmogło\nwy­\nrównać zaoszczędzenie pary. Sprawność turbiny\nkondensacyjnej wzrasta bowiem bardzo niezna­\nnie przy polepszeniu sprawności jej części wy­\nsokoprężnej nawet o dość duży procent; n. p.\njeśli turbina kondensacyjna, pracująca z ciśnie-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1994, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0002", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n$\ntliem dolotowem 16 atti i z temperaturą 350° C,\nposiada sprawność 77% przy sprawności części\nwysokoprężnej 62% i opanowaniu przez nią 42,6%\nadjabatycznego spadku cieplika, to przy podnie­\nsieniu sprawności części wysokoprężnej do 74%,\nsprawność jej wzrośnie o 19,3%, lecz sprawność\ncałej turbiny wzrośnie tylko do т)г- = 81,3%, czyli\no 4,3%.\nPomimo, że okres budowy turbin o prze­\nsadnie dużej liczbie wirników, mającej jedynie\nna względzie możliwie najmniejsze zużycie pary,\ntrwał tylko tak krótko, wpłynął on jednak bardzo\nowocnie na dalszy rozwój turbin parowych. Przy­\nczynił się bowiem do umożliwienia stosowa­\nnia wysokich ciśnień i wysokich temperatur, do\nwskazania dróg, prowadzących do zmniejszenia\nstrat wewnętrznych w turbinie, oraz do dobitnego\nudowodnienia, że sprawność turbin kondensacyj­\nnych można polepszyć przedewszystkiem przez\npolepszenie sprawności części niskoprężnej.\nczych, lecz wykonane z nich duże części maszy­\nnowe zawodzą jeszcze czasami z powodu braku\ndostatecznej jednolitości materjału w dużym bloku.\nUżywanie wirników o niezbyt wielkiej średnicy\njest także korzystne ze względu na niebezpie­\nczeństwo drgań i odkształcania się tarcz wirniko­\nwych o większych średnicach.\nNiezawodność biegu jest też tym czynni­\nkiem, który przy obecnym stanie wyrobu mate-\nrjałów określa dla turbin osiowych powyżej jakiej\nmocy, powyżej jakiego ciśnienia i jakiej tempe­\nratury należy budować turbiny kilkokadłubowe.\nW tym względzie jest dość ustalone zapatrywa­\nnie, że jednokadłubowe osiowe turbiny konden­\nsacyjne, posiadające ze względu na uzyskanie\ndobrej sprawności dostatecznie dużą liczbę wirni­\nków, należy budować tylko o mocy aż do naj­\nwyżej 12.000 kWy (ni— 3.000 obr./min.) przy\nciśnieniu dolotowem 18 do 22 atn i temperatu­\nrze nie wyższej od 350° C. Jedynie jednokadłu-\nRys. 2.\nW chwili obecnej konstruktorzy nowoczes-\nnych turbin parowych zwracają ze względu na\nmożność konkurencji dużą uwagę na zmniej­\nszenie kosztów budowy silnika i starają się\nosiągnąć jednocześnie możliwie największą nie­\nzawodność biegu i ekonomiczną pracę silnika.\n1.\nNiezawodność biegu.\nKardynalnym warunkiem powodzenia silnika\nKst jego bezwzlędna niezawodność biegu. Z tej\nprzyczyny większość konstruktorów stara się sto­\nsować niezbyt wysokie prędkości obwodowe, czyli\n^4ży do wykonywania wirników o niezbyt wiel­\nkich średnicach, aby uniknąć bardzo wysokich\nnaprężeń w częściach\nwirujących, i\naby nie\nbyć\nzmuszonym\ndo\nstosowania na\nwirniki\nnawet przy średniej mocy turbiny materjalów\nnajwyższej jakości, t. zw. materjałów uszlachet­\nnionych. Ostatnie dają bowiem bardzo dobre\nwyniki wytrzymałościowe na maszynach probier-\nbowe osiowe turbiny kondensacyjne o małej\nmocy, poniżej około 2.000 ktV, mogłyby przy\nzaznaczonem ciśnieniu pracować niezawodnie przy\n375° C, natomiast moc ich mogłaby dochodzić\ndo 15.000 kW przy ciśnieniu dolotowem poniżej\n18 atn, przyczem pożądany byłby dwukierun­\nkowy przepływ pary, celem uzyskania mniejszych\nśrednic wirników i większej sztywności całego\nukładu wirującego.\nPrzy dużej mocy i Wysokiem ciśnieniu do­\nlotowem (n. p. 30.000 klV, n — 1.500 obr.lmin.,\n32 atn i 400° C) dzieli się turbinę nawet czasem\nna trzy kadłuby z jednym generatorem elektrycz­\nnym (układ posobny), a przy jeszcze większej\nmocy, n. p. 80.000 kW przy n — 1.500 obr.lmin.\nna cztery kadłuby; — w ostatnim wypadku cylin­\nder wysoko — i średnioprężny napędzają jeden,\na dwa cylindry niskoprężne drugi generator\nelektryczny (układ sprzężony). Celem takiego\npodziału jest przedewszystkiem uzyskanie więk-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1413, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0003", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n6\nszej niezawodności biegu, bo masy cylindrów\ni sztywnych wałów zostają zmniejszone, a wyso­\nkie i niskie temperatury zostają rozdzielone na\nkilka oddzielnych kadłubów. Oczywiście dla mniej­\nszej mocy, t. j. przy mniejszych wymiarach sil­\nnika można nawet przy wyższych ciśnieniach\nbudować dwukadłubowe turbiny, n. p. Brown-\nBoveri buduje dla mocy 7.000 kW i ciśnienia\ndolotowego 100 ata i 430° C jeden cylinder wy­\nsokoprężny, w którym para rozpręża się do\n19,5 ata, a z tern ciśnieniem dopływa do cylindra\nniskoprężnego, w którym rozpręża się do ciśnie­\nnia panującego w kondensatorze. Ze względu na\nzmniejszenie kosztów instalacji silnikowej stosuje\nsię obecnie zasadniczo tylko tak dużą liczbę\nkadłubów turbiny, jakiej wymaga niezawodność\nbiegu silnika, bo im większa jest liczba kadłu­\nbów, tem większe są koszty budowy turbiny,\nfundamentów i budynków.\nRównież ze względu na podniesienie nieza­\nwodności biegu układa się w turbinach wysoko­\nprężnych zawory regulacyjne obok kadłuba tur­\nbiny (rys. 2, 3 i 4), aby otrzymać możliwie prosty\nkształt kadłuba, oraz powrócono do koła Curtis’a\njako pierwszego wirnika, względnie stosuje się\nulepszone koło Curtis’a o kształcie litery U\n(rys. 5). To ostatnie różni się od normalnego\nkoła Curtis’a tem, że para pracuje w niem z ma­\nłym stopniem reakcyjności (około 5%) i że kie­\nrownica między dwoma wieńcami wirnikowemi\nposiada uszczelnienie przy piaście, aby zapobiedz\nstratom pary rozprężającej sięchoć nieznacznie\nw wieńcu kierowniczym;— koło U posiada trochę\nlepszą sprawność od koła Curtis’a, a spełnić\nmoże to samo zadanie.\nGorsza sprawność koła Curtis’a względnie\nkoła U od sprawności większej liczby kół akcyj­\nnych, opanowujących ten sam spadek ciśnienia,\nwpływa nieznacznie na pogorszenie ogólnej spraw­\nności turbiny kondensacyjnej, a posiada ono bar­\ndzo cenne zalety. Wymienić możnaby następujące:\ndo kadłuba turbiny dopływa para o niższem\nciśnieniu i niższej temperaturze, przez dość duże\nrozprężanie pary (choćby tylko do ciśnienia kry­\ntycznego) w kole Curtis’a otrzymuje się w turbi­\nnach pracujących nawet z ciśnieniem dolotowem\n20 do 25 atn, o ile moc ich jest większa od\n1.000 kW, tak dużą objętość pary,\nktóra dozwala na zasilanie na całym\nobwodzie następnych wirników przy\notrzymaniu dostatecznie długich łopa­\ntek, przynajmniej w turbinach akcyj­\nnych, a przy mocy powyżej około\n5.000 kW nawet w turbinach reakcyj­\nnych;\nw końcu\nturbina\nz kołem\nCurtis’a (lub kołem U) jako częścią\nwysokoprężną pracuje ekonomicznie\nprzy zmiennem obciążeniu.\nPierwsza\ni druga zaleta koła Curtis’a wpływa\nkorzystnie pod\nwzględem niezawo­\ndności\nruchu, druga i trzecia pod\nwzględem polepszenia sprawności tur­\nbiny.\nPozostaje jeszcze do rozważenia\nw turbinach osiowych sprawa systemu\nakcyjnego, w którym para rozpręża się\ntylko w łopatkach kierowniczych, i re­\nakcyjnego, w którym para rozpręża\ntak w łopatkach kierowaniczych jak\ni wirnikowych. Z góry zaznaczam, że\ntak jeden jak i drugi system ma swoją\nrację bytu, lecz\nw odpcwiedniem\nmiejscu zastosowany. System reakcyj­\nny odznacza się większą sztywnością\nczęści wirujących, zwłaszcza przy za­\nstosowaniu bębna, może opanować\nprzy mniejszej długości łopatek niż\nw systemie akcyjnym większe objętości pary, po­\nsiada przy dostatecznie długich łopatkach nie gorszą\nniezawodność ruchu, a natomiast lepszą sprawność,\nw końcu przy tej samej sumie średnich prędkości\nobwodowych wirników jest tańszy w wykonaniu,\nwięc ułatwia walkę konkurencyjną. Ponieważ sy­\nstem reakcyjny wymaga zasilania na całym obwo­\ndzie wirników, przeto przy zastosowaniu reakcyj­\nnego pierwszego stopnia ciśnienia turbiny trzeba\nużyć regulacji jakościowej, t. j. przez dławienie\npary dolotowej. Z powyższego wynika, że system\nwyłącznie reakcyjny można stosować z powodze­\nniem w turbinach o bardzo dużej mocy, która\npodlega ze względu na dobre wyzyskanie silnika\nnieznacznym wahaniom i skutkiem tego dozwala\nzastosować\nregulację jakościową,\nnawet przy\nbardzo wysokich ciśnieniach dolotowych (n. p.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1563, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0005", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n8\ndoczne jest pochyłe nastawienie się segmentów\nbronzowych że wstawkami ze stali hartowanej.\nCelem osiągnięcia równomiernego\nobciążenia\nwszystkich segmentów, spoczywają one na har­\ntowanych kulkach stalowych, które opierają się\nna wspomnianych wstawkach z jednej strony,\na na hartowanym, w łożu ułożonym pierścieniu\nU\nRys. 5.\nstalowym z drugiej strony. W ten sposób osiąga\nsię łatwe dostosowanie się powierzchni klocków we\nwszystkich kierunkach. Łożyska stopowe Brown-\nBoveri’ego są tak wykonane, że mogą opanować\nnacisk w obydwóch kierunkach. Firma Skoda\nw Pilznie uzyskuje wspomnianą taśmę smaru\nw łożu stopowem przez zastosowanie sprężynu­\njących klocków, wykonanych z jednego kawała\nRys. 6.\nża znajduje się 12 klocków, które mogą pochy­\nlać się na promieniowych krawędziach K. Klocki\nte spoczywają na dwudzielnych pierścieniach,\nposiadających grzbiet kulisty, którym przylegają\ndo dwudzielnych żeliwnych podstaw. D oznacza\nkierunek obrotu, L—klocek, O—smar. Nowsze\nwykonanie tego łoża stopowego widoczne jest\nna dolnej części rys. 9. Kulistą podstawę, która\njest potrzebna ze względu na pochyłe położenie\nwału z powodu jego uginania się, zastąpiono\ntutaj elastyczną płytą stalową, do której są przy-\nnitowane małe, względem\nsiebie przesunięte klocki.\nPłyta ta może więc uginać\nsię falisto i wyrównywać\nmałe niedokładności.\nZasadę podzielenia po­\nwierzchni panwi na kilka\nnastawnych klocków opo­\nrowych zastosowało Tow.\nA. E. G. także do łożysk\ngłównych. Łoże takie widzi­\nmy na rys. 10, w którym\noznacza: c—-sześć klocków,\nmogących się pochylać, b — części ustalające,\na i d górny i dolny pierścień łoża, Ab — roz­\nwinięcie powierzchni dolnych klocków. Smar do­\npływa przy e i dostaje się przez a, d i c do\nczopa, jak to wskazują strzałki. Łoże powyższej\nbudowy jest bardzo\nkrótkie i odznacza się\nmałemi stratami tarcia.\nSzczególną uwagę zwraca się obecnie przy\nRys. 8.\nRys. 7.\n(rys. 8). Na tej samej zasadzie zbudowane jest\nstopowe łoże klockowe przez Tow. A. E. G.\nw Berlinie (rys. 9). Łoże to podejmuje nacisk,\ndziałający w kierunku strzałki S, a posiada po\nlewej stronie nasadzonego na wał obrzeża łoże\npomocnicze ze stałemi powierzchniami, które\nmogą podejmować mniejsze naciski, działające\nw kierunku przeciwnym. Po prawej stronie obrze­\nstosowaniu wysokich temperatur na prawidłowy\nukład kadłuba turbiny, a celem zachowania jego\nna dostateczną elastyczność rurociągów. O ile\nostatniej nie można uzyskać, jak n. p. na rys. 4\nprzez odpowiednio wygięte cienkie rury, to uży­\nwa się falistych wstawek w rurociągi pomiędzy\nodwadniaczem a turbiną, względnie\npomiędzy\ndwoma kadłubami turbiny. Kondensator spo-\n\n9\nPrzekrój A -B\nPrzekrój C-D\nГ\n______\n■■\n_\nь\n\" ІJ\n■ш м »\nСГ~0\nЕ Д\nР\" ....\nRys.\n10.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1144, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0006", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n10\nczywa przeważnie na sprężynach, a w turbinach\nprzeciwprężnych\nstosuje się nawet falistą rurę\nwylotową, jak to widzimy na rys. 11, aby pod­\nnieść niezawodność biegu silnika.\nW celu zapewnienia swobodnego promie­\nniowego wydłużania się tarcz kierowniczych,\notrzymują one na obwodzie dwa pierścienie mo­\nsiężne jako uszczelnienie grzebieniaste (rys. 12).\nKosztowne całkowicie obrobione łopatki kiero­\nwnicze turbin akcyjnych, wprowadzone\nprzez\nPierwszą Brneńską Fabrykę, stosuje się obecnie\ntylko przy bardzo niskich kanałkach przepływo­\nwych, przy wyższych natomiast zalewa się2 fre­\nzowane łopatki (rys. 12), a Tow. A. E. G. spawa\ntakie łopatki z tarczą kierowniczą; boczne ścianki\nkanałów obrabia się także.\nPrzy wysokich ciśnieniach i temperaturach\nstosuje się ze względu na niezawodność biegu silni­\nka prawie wyłącznie dtawnice grzebieniaste. Nowa\n2. Ekonomiczna praca turbiny.\nEkonomiczna praca turbiny zależy oprócz\nnajstaranniejszego wykonania warsztatowego po­\nszczególnych części i całości, od prawidłowego\nwyboru i podziału na stopnie ciśnień i tempera­\ntur, od dobrze dobranej, tak zwanej liczby ja­\nkościowej Parsons’a, t. j. sumy średnich pręd­\nkości obwodowych wirników do kwadratu, podzie­\nlonej przez spadek adjabatyczny cieplika\n------— ■)\nh h\nod prawidłowego obliczenia i prawidłowej bu­\ndowy poszczególnych części silnika.\nCo do wyboru ciśnienia dolotowego, od\nktórego zależy w wielkiej mierze rentowność si­\nłowni, to przy turbinach kondensacyjnych niena-\nRys.\ndławnica Pierwszej Brneńskiej Fabryki (rys. 13)\nskłada się z kilku stalowych pierścieni grzebienia­\nstych A, a przeciwgrzebienie wykonane są z bron-\nzu specjalnego.\nMaleńkie szczeliny pomiędzy\npierścieniami A są niezbędne, ze względu na\nnierówne wydłużanie się poszczególnych części.\nW miejscu C działa para doszczelniająca, a uszczel­\nnienie jej uskuteczniają pierścienie węglowe D.\nPrzy bardzo\nwysokich ciśnieniach oraz\nw turbinach o bardzo dużej mocy rozpowszech­\nnia się coraz więcej dławnica grzebieniasta po­\ndług rys. 14, wprowadzona przez General Elec­\ntric Co. Grzebienie nie wchodzą jedne w drugie,\nwobec czego osiowe wydłużanie się nie jest\nutrudnione. Wielka liczba grzebieni, umieszczo­\nnych na kilku pierścieniach o różnych średnicach,\nzapewnia dobrą szczelność dławnicy, a budowa\nich przypomina konstrukcje stosowane w parowej\nturbinie promieniowej Ljungstroema.\nU!\nleży stosować zbyt wysokiego ciśnienia (patrz\nkrzywe I i II, rys 16), które przedstawiają zuży­\ncie pary na 1\nkVih przy różnych ciśnieniach\ndolotowych i przeciwprężności p0 = 0,05 ata oraz\nprzy sprawności wewnętrznej turbiny t\\i = 0,75.\nZ krzywych tych widzimy, że zużycie pary na\n1 kW h zmniejsza się bardzo nieznacznie przy\nciśnieniu pary dolotowej powyżej 40 ata.\nPrzy\nzbyt wysokiem ciśnieniu dolotowem wzrastają\nnatomiast niepomiernie koszty budowy instalacji\nsilnikowej, zwłaszcza kotłów, rurociągów i arma­\ntur. Naogół w turbinach kondensacyjnych ciśnie­\nnie dolotowe 32 atn i 400° C (ciśnienie w kotle\n36 atn) opłaca się jedynie przy mocy silnika po-\npowyżej 30000 kW, przy mniejszej mocy nato­\nmiast wskazane jest stosowanie znacznie niż­\nszych ciśnień, n. p. przy 7000 do 10000 kW\nokoło 23 do 25 atn.\nNatomiast podwyższenie\ntemperatury pary dolotowej przynosi znacznie\n\n11\nwiększe korzyści od podwyższenia ciśnienia, jak\nto wynika z porównania krzywej I z krzywą 11,\na podwyższenie temperatury nie powoduje pra­\nwie żadnych kosztów dodatkowych. Z tej przy­\nczyny staramy się obecnie stosować przy ciśnie­\nniu dolotowem ponad 18 atn temperaturę pary\ndolotowej 400°C.\nW niektórych wypadkach, w których istnie­\njące turbiny pracują z ciśnieniem dolotowem\nnie wyższem od około 20 atn, a są jeszcze\nw dobrym stanie, rentuje się ze względu na\nmałe koszty inwestycyjne ustawienie turbin czo­\nłowych, pracujących ze znacznie wyższem ciśnie­\nniem dolotowem, a których para wylotowa za­\nsila stare turbiny.\nW turbinach\nprzeciwprężnych\n(rys.\n16,\nkrzywe 111 i IV wykreślone dla sprawności we­\nwnętrznej 7]f = 0,75 i przeciwprężności 7 ata)\ni w turbinach pracujących z pobieraniem pary\no dość dużej ilości i dość dużem ciśnieniu sto­\nsowanie wyższych ciśnień dolotowych przynosi\nznacznie większe korzyści niż w turbinach konden­\nsacyjnych. Z tej przyczyny już w turbinach o mo­\ncy nawet średniej około 2000 kW rentuje się\nw naszych warunkach przy ciśnieniu odbioru\npary 7 do 8 atn ciśnienie dolotowe 32 atn.\nPowyższe dane dotyczyły całości instalacji\nsilnikowej, natomiast wielkość liczby Parsons’a\nwpływa na sprawność turbiny. W celu uzyskania\npewnej analogji do sprawności jednego stopnia\nturbiny, która zależy od stosunku\nu\n____\nu\nco\n91,5 |/ ii — іг\n(t. j. prędkość obwodowa wirnika podzielona przez\nprędkość pary), a posiada największą wartość\nw turbinie akcyjnej\nU =0,44 do 0,5 i w tur­\nco\nbinie półreakcyjnej przy ---- = 0,58 do 0,72,\nco\nmożemy w wielostopniowych turbinach zastąpić\nliczbę Parsons’a specyficzną prędkością obwo­\ndową, wyrażoną wzorem:\n,_U\nC\n91,5 \\ ii — ża\nwodowych wszystkich wirników,", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 2027, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0007", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\niì — г3 — spadek adjabatyczny cieplika w ca­\nłej turbinie.\nPonieważ sprawność wielostopniowej tur­\nbiny przy przekroczeniu pewnej liczby Parsons’a\nwzględnie pewnej liczby v wzrasta bardzo nie­\nznacznie, a powiększenie tej liczby wymaga\nzwiększenia liczby stopni ciśnienia lub\npowiększenia średnic wirników, przez co\nwzrastają znacznie koszty budowy silnika,\nprzeto obecnie stosuje się tylko tak dużą\nZ (u3), przy której sprawność turbiny na\nkrzywej sprawności jeszcze znaczniej wzrasta.\nGdyby natomiast powiększenie £ (u3) przez\npowiększenie średnic wirników prowadziło\ndo uzyskania zbyt niskich\nłopatek, to\nbyłoby ono.wadliwe, bo obniżałoby sprawność\nturbiny.\nSprawność turbiny parowej zależy bo­\nwiem w wielkiej mierze od dostatecznej\nwysokości łopatek, którą w części wyso­\nkoprężnej turbin pracujących z dużem ciś­\nnieniem dolotowem można uzyskać przez\nzastosowanie przepływu pary z małą pręd­\nkością. Przy wysokich łopatkach zmniejszają\nsię straty nieszczelności,—w turbinach akcyj­\nnych spowodowane przepływem pary przez\nuszczelnienie międzystopniowe, a jeszcze\nwięcej w turbinach reakcyjnych, spowodo­\nwane uchodzeniem pary szczelinami ponad\nłopatkami.\nOprócz tego zachodzą\nprzy\nniskich łopatkach straty spowodowane tern,\nże strumienie pary ocierającej się o ścianki\nwpływają ujemnie na przepływ sąsiednich\nstrumieni.\nW ogólności plan łopatek turbin wielo­\nstopniowych powinien być tak wykonany,\naby strumień pary mógł płyną�� możliwie bez napo­\ntykania przeszkód, zmuszających go do nagłej\nzmiany kierunku, powodującej wiry. Aby uzy­\nskać możliwie najkorzystniejszy przepływ pary,\nfabryki przodujące wykonywują w turbinach osio­\nwych łopatki o większej długości, więc w części\nniskoprężnej i często nawet średnioprężnej, o kształ­\ncie zwiniętym, przez który uwzględnia się różne\nprędkości obwodowe w poszczególnych\nmiejscach wysokości łopatki. Łopatki\ntego rodzaju posiadają w pobliżu wieńca\nwirnika\nmniejsze kąty wylotowe, a\nwiększe kąty wylotowe w pobliżu\nzewnętrznego obwodu; powyższa kon­\nstrukcja zwiększa przekrój przepływo­\nwy przez wieniec łopatkowy w pobliżu\nwieńca wirnika.\nW ogólnych rozważaniach o pra­\nwidłowej budowie turbin parowych na­\nleżałoby jeszcze podkreślić, że przy\npracy z parą dolotową o Wysokiem\nciśnieniu, a temperaturze nie wyższej\nod 400° C, otrzymuje się (rys. 15)\nw turbinach kondensacyjnych dość\nznaczną wilgotność pary wylotowej.\nWilgotność wpływa bardzo ujemnie\nna sprawność turbiny,\nn. p. jeśli\npewna część turbiny powinna posiadać\nsprawność 7], to jeśli w niej pracować\nbędzie para o właściwej ilości x, spraw­\nność tej części\nzmniejszy się\ndo x . ч\\, jak\nzwykle przyjmuje się. Wynik taki można tłó-\nRys. 15.\nmaczyć w turbinach osiowych tern, że woda znaj­\ndująca się w parze, a posiadająca od niej mniej­\nszą prędkość, uderza o grzbiety łopatek i w,, Wie­\nra skutek hamujący; oprócz tego niszczy ona ło­\nRys. 14.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1170, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0008", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n13\npatki. Wpływ ten ujemny wilgotnej pary stara­\nmy się unieszkodliwić przez samoczynne odwa­\ndnianie ostatnich stopni kondensacyjnych turbin\nosiowych oraz przez używanie w tej części tur­\nbiny na łopatki, zwłaszcza wirnikowe, materjału\nnadzwyczaj odpornego, więc stopu Monell’a lub\nstali nierdzewiejącej. Opanowanie zagadnienia wil­\ngotności pary w turbinach promieniowych nie jest\nmi znane, a zapatrywania firmy budującej takie\nsilniki podam przy przedstawieniu budowy turbin\nLjungstroem’a.\nosuszać względnie przegrzewać parę, płynącą\nz kadłuba wysokoprężnego do niskoprężnego,\nwysoko przegrzaną parą dolotową, płynącą z kotła\ndo turbiny. Temperatura pary dolotowej spadnie\nwprawdzie w\nmiędzykadłubowym ogrzewaczu\no 25° do 30°, lecz zrównoważą tę stratę korzyści\nuzyskane przez polepszenie sprawności\nczęści\nniskoprężnej i przez zmniejszenie zdzierania ło­\npatek, które to zdzieranie powoduje stopniowe\npogarszanie się sprawności turbiny.\nNa podstawie powyższych przesłanek o no-\nNa samoczynne odprowadzanie wody z części\nniskoprężnej turbiny wpływa\ntakże korzystnie\npobieranie z niej pary do podgrzewania wody\nzasilającej kotły, które stosuje się ze względu\nna polepszenie sprawności całej instalacji paro­\nwej, a które posiada i tę zaletę konstrukcyjną,\nże łopatki wirnikowe w ostatnich stopniach ciś­\nnienia nie potrzebują być tak długie. Natomiast\npodwójne przegrzewanie pary, które mogłoby\nusunąć wspomnianą jej wilgotność (patrz rys. 15),\nnie znalazło w Europie zwolenników z powodu\nzawiłości przewodów rurowych i skutkiem tego\nzmniejszenia niezawodności siłowni. W ostatnim\nczasie niektóre fabryki zamierzają osiągnąć cel\nw sposób prostszy, mianowicie Pierwsza Brneń-\nska Fabryka i firma Brown-Boveri zamierzają\nwoczesnych turbinach parowych rozważę poszcze­\ngólne ich konstrukcje, w szczególności tych fiim,\nktórych wyroby w Polsce najwięcej są rozpo­\nwszechnione. Opisy krytyczne przedstawię według\nrodzaju pracy turbin, więc najpierw turbiny kon­\ndensacyjne,\npotem przeciwprężne i pracujące\nz pobieraniem pary.\nI. TURBINY KONDENSACYJNE.\nA. Turbiny jednokadłubowe.\nJak poprzednio zaznaczyłem, buduje\nsię\nobecnie jednokadłubowe osiowe turbiny parowe\nnaogół przy n = 3000 obr/min i ciśnieniu do-\nlotowem aż do 22 atn i 350° C o mocy aż do", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 888, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0009", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n14\nokoło 12000 61^. Jedynie fabryka Zoelly’t go, bu­\ndująca wielostopniowe osiowe turbiny akcyjne\n0 małej liczbie stopni ciśnienia przy dużych śre­\ndnicach wirników stosuje jednokadłubowe wyko­\nnanie przy «=3000 obrlmin o mocy aż do 20000\nkW, a przy «=1500 obrlmin o mocy aż do 40000\nkW i to przy ciśnieniu pary dolotowej aż do 35 atn\n1 400° C. Osobiście mam w tym względzie po­\nważne wątpliwości, a to tern więcej, że dziesię-\nciostopniowe jednokadłubowe osiowe turbiny kon­\ndensacyjne systemu akcyjnego o mocy 40000 kW\nprzy «=1500 obrlmin i przy ciśnieniu dolotowem\natn, 375° C zawiodły w ruchu także pod wzglę­\ndem trwałości\nkadłuba,\npodlegającego przy\ndużej średnicy a niewielkiej długości bardzo\nznacznej różnicy temperatur.\nCo do poprzednio\nwspomnianej liczby obrotów 3000 na minutę, to\nzaznaczyć należy, że przy wyższem ciśnieniu\npary dolotowej, a mocy niewielkiej (poniżej około\n1000 kW ) trzeba ze względu na uzyskanie nie­\nzbyt niskich łopatek stosować większą liczbę\nobrotów turbiny i trzeba z konieczności umieścić\nprzekładnię zębatą pomiędzy turbiną i generato­\nrem elektrycznym. Jeśli przekładnia nie jest duża,\na jest prawidłowo i starannie wykonana, to nie\nmożna mieć żadnych wątpliwości co do nieza­\nwodności ruchu takiego turbozespołu.\nJednokadłubowe turbiny promieniowe syste\"\nmu Ljungstroem’a zostały już zbudowane dla\nciśnienia dolotowego 28 atn, 450° C, a projektuje\nsię je dla ciśnień do 50 atn. Turbiny Ljungstroem’a\nzdobywają coraz\nwiększe zastosowanie, choć\ndotychczas rynek zbytu, zwłaszcza przy wyższych\nciśnieniach dolotowych opanowany ’jest prawie\nwyłącznie przez turbiny osiowe, wykonywane\nprzeważnie jako turbiny kombinowane, akcyjno-\nreakcyjne. System wyłącznie reakcyjny i system\nwyłącznie akcyjny są w turbinach parowych\nobecnie rzadziej używane.\nW osiowych turbinach jednokadłubowych\nsystem reakcyjny jest stosowany tylko przez\nfabrykę Parsons’a w Anglji, co można tłómaczyć\nsobie pewnym konserwatyzmem i używaniem\nniezbyt wysokiego ciśnienia pary dolotowej, skut­\nkiem czego otrzymuje się już przy mocy około\n5000 k W łopatki niezbyt krótkie. W turbinie\npromieniowej łopatki ułożone są równolegle do\nosi geometrycznej\nwału, a pierwszy wieniec\nłopatkowy posiada małą średnicę, skutkiem czego\nnawet przy mniejszej mocy turbiny łopatka po­\nsiada dostateczną długość przy systemie reakcyj­\nnym. Ostatni może być więc, nawet przy mniej­\nszej mocy (ok. 700 kW) turbiny, zastosowany\nz powodzeniem w turbinach promieniowych.\nJedyną parową turbiną promieniową, która\njako silnik o mocy średniej odgrywa na rynku\nzbytu poważną rolę, jest turbina Ljungstroem’a,\npracująca z reakcją i z regulacją przez dławie­\nnie pary dolotowej.\nPrzepływ pary w tej turbi­\nnie widzimy na rys. 17. Cechą jej charakterysty­\nczną jest to, że nie posiada żadnych kierownic,\ntylko dwa wirniki, zaopatrzone w większą liczbę\nwieńców łopatkowych;—w ostatnich para rozpręża\nsię stopniowo, nadając wirnikom ruch przeciw­\nbieżny. Wirniki te A i B (rys. 18) osadzone są na\nkońcach dwóch wałów, skutkiem czego turboze­\nspół musi posiadać dwa generatory elektrycz­\nne.\nParę świeżą doprowadza się do pierwszego\nwieńca łopatkowego o najmniejszej\nśrednicy\nrurą C, rozdzielającą się w kilka rur, a przecho­\ndzącą przez przestrzeń wylotową; — para wylo­\ntowa płynie rurą D do kondensatora.\nWynika\nz tego, że uszczelnienia grzebieniaste, znajdujące\nsię pomiędzy wirującemi razem z wirnikami tar­\nczami E i nieruchomemi tarczami F muszą usz­\nczelniać pomiędzy ciśnieniem pary dolotowej\ni próżnią. Co do rys. 18 to nadmienić można\njeszcze, że H oznacza zawór służący do przecią­\nżenia turbiny, a K jest korkiem, dzięki któremu\nczop, na którym osadzony jest wirnik, ogrzewany\njest tylko na długości piasty wirnika.\nCałość instalacji turbozespołu Ljungstroem’a\nwidzimy na rys. 19, w którym oznacza: 8—tur­\nbinę, 2—generatory elektryczne, 11—kondensator\npowierzchniowy, na którym spoczywa turbozespół,\n14—pompę do wody chłodzącej, 18—pompę do\nkondensatu, 35 — ejektory do odciągania po­\nwietrza rurą 16 z kondensatora, do których\ndoprowadza się parę świeżą rurkami 38 i 39,\na z których odpływa ona do kondensatora,\n3— główny zawór rozruchowy i bezpieczeństwa,\n4— samoczynny zawór regulacyjny, 29 — zawór\n(z uszczelnieniem wodnem) dla pracy z wydmu­\nchem. Z rysunku tego widzimy, że turbina zabiera\nmało miejsca, natomiast cała długość turbozespołu\njest większa niż turbozespołów osiowych z powo­\ndu konieczności stosowania dwóch generatorów\nelektrycznych. Ponieważ cały turbozespół spoczy­\nwa na kondensatorze, a tenże na fundamencie (rys.\n20), przeto ostatni jest bardzo prosty, tak że turbo­\nzespół tego rodzaju może być łatwiej przenoszony\nz jednego miejsca na drugie niż turbozespół\nz osiowym przepływem pary.\nPrzy mocy większej od około 3000 kW\nprzy «=3000 obrlmin nie można ze względów\nwytrzymałościowych stosować ostatnich wieńców\nłopatkowych o układzie promieniowym, a celem", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1985, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0010", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n15\nkowych jest więc bardzo prosta.\nPierścień 4\njest cienki, a połączony jest z pierścieniami 2\ni 9 zapomocą zawalcowania, skutkiem czego\ncałość budowy jest tego rodzaju, że daje dużą\nelastyczność przy nierównem wydłużaniu\nsię\nposzczególnych części.\nUchodzeniu pary pomiędzy dwoma wień­\ncami wirnikowemi zapobiega ostre pierścieniowe\nobrzeże 7, które jest przytwierdzone do pierście­\nnia^ przez zabicie pierścieniem 8.\nRys. 18. Tuibina Ljungstroem’a o mocy 1700 hW, przy n =3000 obr/młn, pt = 13 atn,\n350°C, p2 — 0,05 ata.\nuzyskania krótszych łopatek używa się w ostatnich\nosiowych wieńcach (rys. 21) dwukierunkowego\nprzepływu pary. Na rys. 21 oznacza:\n3 — rurę dla dopływu pary świeżej, roz­\ndzielającą się w rurze wylotowej 2 na kilka rur\n4, 5 — zawór do przeciążenia\nturbiny\n(naj­\nwiększa moc\nstała 6250 kłV), 7 — osiowe\nłopatki kierownicze, przytwierdzone do kadłuba\nturbiny, 8 — osiowe łopatki wirnikowe systemu\nreakcyjnego, 10 i 11 — rurki służące do odpro­\nwadzania pary z dławnic, 17 — generatory elek­\ntryczne. Wirnik 9 składa się z kilku części, po­\nłączonych ze sobą zapomccą sworzni stożko­\nwych. Umocowanie łopatek w wirniku uwidocz­\nnione jest na rys. 22. Łopatka 11, tworząca\njedną całość z ogonami jaskółczemi 10, połączo­\nna jest zapomocą zawalcowania ze wzmacnia-\njącemi pierścieniami cylindrycznemi 9, a jeden\nz tychże zapomocą pierścienia cylindrycznego 4\nz pierścieniem 2, połączonym z wirnikiem 1 przez\nzabicie drutem\n3.\nWymiana wieńców łopat-\nPrzy jeszcze większej mocy stosuje Ljung-\nstroem, jak to widzimy na rys. 23, dwa reakcyjne\nosiowe stopnie ciśnienia o przeciwkierunkowym\nprzepływie pary.\nZewnętrzny widok turbiny\nLjungstroem’a\nprzedstawia rys. 24.\nTurbiny Ljungstroem'a o mocy mniejszej,\npracujące przy ciśnieniu dolotowem 16 atn, 350°\nC wykazały także u nas w Polsce dobre wyniki\nw ruchu pod względem zużycia pary i nieza­\nwodności ruchu, natomiast zagranicą zostały już\n\n16\n%\nuruchomione dla wyższych ciśnień (aż do 28\natri) i wyższych temperatur (aż do 450° C).\nJeśli ostatnie dadzą w pracy kilkoletniej wyniki\nzadawalniające w szczególności pod względem\nwykonane jest podług rys. 25 zapomocą uszczelnie­\nnia grzebieniastego. Blaszane pierścienie ze stali\nniklowej tego uszczelnienia są zabite drutem,\nw tarczach E i F, posiadają grubość 0,12 do 0,2 mm,\nniezawodności biegu, to spodziewać się należy,\nże rozpowszechnienie tego na genialnym pomyśle\nzbudowanego silnika znacznie wzrośnie.\nNie\nulega jednak wątpliwości, że przy wysokiem ciś­\nnieniu pary dolotowej duże trudności sprawia usz-\nRys. 20.\nczelnienie pomiędzy tern ciśnieniem i próżnią\n(patrz rys. 18 uszczelnienie pomiędzy tarczami\n£ i F), a przedewszystkiem także opanowanie\nwody w wilgotnej parze części niskoprężnej.\nUszczelnienie\npomiędzy tarczami E i F\na końce ich są ostro ścięte. Zatarcie się uszczel­\nnienia nie jest niebezpieczne, bo masa blachy\njest bardzo mała. Ponieważ tarcze E i F są\nz wirnikami względnie kadłubem turbiny połączo­\nne zapomocą pierścieni cienkich sposobem na-\nwalcowania, przeto całość tego szczegółu kon­\nstrukcyjnego posiada dużą elastyczność. Uszczel­\nnienie wskazane na rys, 25 jest tego rodzaju,\nże nie potrzeba stosować\nłoża\nstopowego.\nOsiowe przesunięcie tarczy wirującej\nwpływa\nbowiem odmiennie na zmianę wielkości szczeliny\nw dwóch grupach uszczelnienia grzebieniastego.\nMianowicie przesunięcie tarczy w jednym kie­\nrunku zwiększa szczeliny w grupie zewnętrznej,\nlecz nie zmienia ich w grupie wewnętrznej,\nnatomiast przesunięcie tarczy w drugim kierunku\nzwiększa szczeliny tylko w wewnętrznej grupie.\nDzięki temu zmienia się nacisk pary na tarczę\nw ten sposób, że tarcza ruchoma wraz z wirni­\nkiem ustawia się częściowo samoczynnie w po­\nłożenie właściwe, przy którem nacisk pary na\ntarczę ruchomą równa się w zupełności naciskowi\nosiowemu pary, przepływającej\nprzez wieniec\nłopatkowy wirnika.\nCo do zagadnienia opanowania wilgotności\npary w części niskoprężnej turbiny, to firma\nLjungstroem twierdzi, że w turbinach promie­\nniowych krople wody rozdzielają się równomier­\nnie i skutkiem tego musi następować równo­\nmierne zdzieranie łopatek\nna całej\ndługości,\noraz zaznacza, że w turbinach powyżej 3000\nkW można przy przejściu z promieniowej tur^", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1743, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0011", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n\\т\nbiny w osiową jej część skutecznie odwodnić\nsilnik. Z powyższego wynika, że wytwórnia za­\nmierza poruszonemu zagadnieniu poświęcić przy\nwyższych ciśnieniach pary szczególną uwagę.\nBardzo ciekawą jest budowa dławnic w tur­\nbinie Ljungstroem’a. Dławnica składa się z sze-\ngrzebieni w małej przestrzeni, a wielka liczba\ngrzebieni zapewnia szczelność dławnicy.\nOdprowadzanie pary z dławnicy odbywa\nsię rurami A, B i C, — częściowo do dalszych\nstopni ciśnienia, częściowo\ndo podgrzewacza\nwody zasilającej kotły.\nRys. 21. Turbina Ljungstroem’a o mocy 5000 kW, n = 3000 obr/min, pi = 19 atn,\n375°C, p2 ■— 0,06 ała.\nregu tarcz z grzebieniami pierścieniowemi z os-\ntrem zakończeniem pod kątem 45° (rys. 26).\nTarcze ułożone są osiowo obok siebie,\nwewnętrzne H przytwierdzone klinem do wału turbi­\nny, a zewnętrzne F klinem do kadłuba. Układ po­\nwyższy umożliwia zastosowanie wielkiej liczby\nJak z rys. 26 i poprzednich widać, właściwe\nkrótkie wały turbiny są przewiercone i posiadają\nniewielką grubość ścianek, tak że przenikanie\nciepła z turbiny do generatorów jest stosunkowo\nniewielkie, zwłaszcza że czop łożyska jest dobrze\nchłodzony przepływającym\nsmarem.\nBudowa\n\n18\nłożyska (rys.\n27)\njest\nrównież pomysłowa.\nPanwie łożyska 6 i 7, wyłożone białym meta-\njest zbędne.\nOkręcaniu się panwi zapobiega\nsworzeń kulisty 22, którego kula toczona jest\nmimośrodowo względem osi śruby 21, skutkiem\nczego można przez okręcanie śruby 21, ubezpie­\nczonej w ten sam sposób jak śruby 1, przesu­\nnąć trochę panwie współosiowo do wału. Smar\npod ciśnieniem dopływa rurą 19 i otworami 18,\na liczba 17 oznacza podłużne wpustki oliwne.\nOdpływ smaru do chłodnicy następuje rurą 20.\nZe względu na bliskość generatora trzeba tutaj\nzwrócić szczególną uwagę na uniemożliwienie\nprzedostawania się smaru z łożyska wzdłuż wału.\nZ rysunków przedstawionych wynika, że\nturbina Ljungstroem’a jest nietylko pomysłowa\nRys. 23. Kondensacyjna turbina Ljungstroem’a o mocy norm. 12000 kW, stałej mocy\nmaks. 14000 kW, 25 ain 450° С, л =3000 obr/min.\nlem, spoczywają na czterech śrubach 1\nz kulistemi łbami 5, pomiędzy któremi\na panwiami znajdują się dokładki 8.\nPokrywa łożyska przytwierdzona jest\ndo korpusu jego zapomocą dopaso­\nwanych\n(lekko stożkowych śrub 4,\na panwie są ze sobą połączone śrubami\n13 i ustalone kołkami dopasowanemi\n14 i 15.\nUbezpieczenie nakrętek śrub 1\njest uskutecznione zapomocą małych\nśrubek, wkręconych w hamujące pod­\nkładki 10. Ostatnia posiada 12 otwo­\nrów, natomiast przylegająca powierzch­\nnia łoża tylko 11 otworów. Skutkiem\notrzymanych w ten sposób 132 róż­\nnych położeń uzyskuje się możność\nbardzo dokładnego nastawienia panwi.\nOstatnie musi oczywiście być uskute­\ncznione w czasie montażu w warsz­\ntacie, a wyregulowywanie późniejsze\nRys. 24.\n\n19\nco do samego zasadniczego układu wirników,\nlecz także co\ndo różnych szczegółów kon-\nRys. 25.\nstrukcyjnych.\nZ powodu braku kierownic od­\npadają straty w kierownicach\ni koszty ich\ndwóch przeciwbieżnych wirników.\nSprawność\nturbiny może więc być korzystna, zapotrzebowa­\nnie materjałów na nią jest mniejsze niż w turbi­\nnach osiowych, lecz wykonanie wymaga znacznie\nwiększej precyzyjności.\nRozpowszechnieniu większemu turbin Ljung-\nstroem’a szkodzi natomiast, oprócz poprzednio\nwspomnianych wątpliwości,\nzapatrywanie nie­\nktórych inżynierów,\nże turbina osiowa jest\nprostsza w 'swej budowie od promieniowej,\nskutkiem czego w razie jakichkolwiek niedoma-\ngań może być łatwiej\nskontrolowaną\nprzez\nmechanika miejscowego.\nWielostopniowe osiowe turbiny akcyjne nie\nposiadają wśród wytwórców turbin obecnie tak\ndużo zwolenników jak dawniej.\nNiejedna fabryka, należąca\ndawniej\ndo\nsyndykatu Zoelly’ego, zaprzestała budowy tego\ntypu; również niewielka jest liczba fabryk, które\nbudują wielostopniowe osiowe turbiny akcyjne\no większej liczbie stopni ciśnienia niż Zoelly,\nwięc turbiny pracujące z mniejszą prędkością\npary, a posiadające mniejsze średnice pierwszych\nwirników niż turbiny Zoelly’ego.\nJak poprzednio zaznaczyłem, cechą cha­\nrakterystyczną turbin Zoelly’ego jest mała li­\nczba\nstopni\nciśnienia,\nnp.\naż do ciśnienia\ndolotowego 25 atn stosuje Zoelly w turbinach\nkondensacyjnych,\nprzy 20.000 k W tylko 10\nstopni, a przy 40.000 kW — 12 stopni, przy\nwyższych ciśnieniach do 35 atn turbina otrzymu­\nje 1 do 2 stopni więcej. Skutkiem tego trzeba\nwykonywać wirniki o dużych średnicach, aby\nuzyskać korzystny stosunek prędkości obwodo-\nbudowy, a osiągnięcie dużej liczby jakościowej\nwej wirnika u do prędkości pary\noraz aby\nParsons'a nie jest zbyt kosztowne z powodu\nuzyskać\ndostatecznie dużą liczbę jakościową", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1913, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0012", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n20\nParsons’a. Przy dużych spadkach ciśnienia w po­\nszczególnych stopniach i dużych średnicach wir­\nników przeginanie się tarcz kierowniczych bywa\nnieraz powodem postoju silnika. Z tej przyczyny\nfabryka Escher i Wyss zwraca szczególną uwagę\nna możliwie sztywne wykonanie tarcz kierowni­\nczych, jak to widzimy z rys. 28, przedstawiają-\ntwórcze liczbę tych tarcz trzeba również ograniczyć\nkoszty ich wyrobu.\nJeśli jednak praktyka wykazuje, iż szcze­\ngólnie, kosztowne usztywnienie tarcz kierowni­\nczych w tym systemie turbin jest konieczne, to\nbyłoby to również wskazówką, że w części nisko-\nprężnej, w której duże średnice wirników są\nRys. 26a.\ncego' turbinę o mocy 11.000 kW przy 3.000\nobrlmin. Wieńce tarcz kierowniczych są tutaj na\nsiebie nasunięte tak, że tworzą one właściwie\ndrugą ściankę kadłuba turbiny.\nW ten sposób\nosiąga się wprawdzie większą sztywność cało­\nści kilku tarcz kierowniczych, wydłużanie\nich\nosiowe jest także możliwe, bo tylko jedna z po­\nłączonych ze sobą kierownic jest ustalona w kadłu­\nbie w kierunku osiowym, lecz nasuwa się pytanie,\nczy tak kosztowna konstrukcja jest usprawiedli­\nwiona w systemie, stosującym ze względu na\nosiągnięcie małych kosztów wytwórczych małą\nliczbę stopni ciśnienia.\nWielostopniowa osiowa\nturbina akcyjna jest przecież właśnie z powodu\ntarcz kierowniczych kosztowniejsza od reakcyjnej,\nwięc ograniczając ze względu na koszty wy-\nnieuniknione, ma więcej racji bytu system re­\nakcyjny.\nW turbinach akcyjnych o małej\nliczbie\nstopni ciśnienia można wprawdzie, zwłaszcza\nprzy średnich\nciśnieniach\ndolotowych,\nosią­\ngnąć korzystne wyniki zużycia pary w okre­\nsie roku gwarancyjnego, lecz można słusznie\nwyrazić obawę, że zużycie to znacznie wzroś­\nnie z biegiem czasu, ponieważ przy obecnym\nstanie materjałów zdzieranie łopatek będzie znacz­\nnie większe niż w turbinach, pracujących z mniej-\nszemi prędkościami pary. Oprócz tego można\nmieć pewne zastrzeżenia co do niezawodności\ntakiego silnika przy wyższych ciśnieniach i tem­\nperaturach pary, w szczególności co do odkształ­\nceń pierwszego wirnika, posiadającego bardzo\ndużą średnicę, co do przeginania się, a zatem\nzacierania się tarcz kierowniczych, w końcu co\ndo trwałości krótkiego kadłuba o dużej śred­\nnicy, podlegającego dużym różnicom tempera­\ntur. Nie można oczywiście twierdzić, że ostatnio\nwspomniane zjawiska, które przy dzisiejszym sta­\nnie materjałów mogą narazić na szwank niezawod­\nność ruchu silnika, nie będą w przyszłości opa­\nnowane; — z pewnością umysł inżyniera będzie\ndążył w tym kierunku, bo widzi w tern wielki cel\nekonomiczny, t. j. zmniejszenie kosztów wytwór­\nczych silnika.\nO szczegółach budowy turbiny, przedsta-\nwionej na rys. 28, należałoby zaznaczyć, że kon­\nstruktor zwrócił także szczególną uwagę na pra­\nwidłowy kształt części wylotowej kadłuba, aby\nmożliwie zmniejszyć straty, połączone z odpły­\nwem pary z kadłuba;—średnica rury jest większa\nod długości właściwego kadłuba turbiny. Jeśli\nostatni wykonany jest ze staliwa, to i na część\nwylotową, trzeba użyć tego samego materjału,\ngdyż w razie przeciwnym uszczelnienie obydwóch\npołówek kadłuba w pobliżu miejsca przytwier-\n\n2І\ndzenia jego części wylotowej sprawia bardzo du­\nże trudności, z powodu innego wydłużania się\nstaliwa niż żelaza. Całość kadłuba turbiny spo­\nczywa po stronie niskoprężnej na łapach i przy­\ntwierdzona jest po stronie wysokoprężnej do kor­\npusu łoża. Położenie kadłuba względem łoża usta-\ndzystopniowych, umieszczonych w piastach kie­\nrownic. Wirniki nasadzane są z małym stożkiem\nna wał, a uszczelnienie w dławnicach dokonane\njest zapomocą pierścieni węglowych, które nie\nzapewniają, zwłaszcza przy wyższych ciśnieniach\npary dolotowej takiej niezawodności biegu sil-\nRys. 28.\nTurbina jednokadłubowa Escher i Wyss’a (system Zoelly) o mocy 11000 kW ,n — 3000 obrlmin, p t = 14 atn\n350° C, p2 = 0,045 atn.\nłają trzy kliny, mianowicie dolny ustala położenie\nosiowe, a dwa boczne, umieszczone w pobliżu\nosi geometrycznej silnika, ustalają położenie wzglę­\ndem tejże osi. W stosunku do płyty fundamen­\ntowej kadłub ustalony jest po stronie niskopręż-\nnika jak dławnice grzebieniaste. Jak z rys. 29\nwynika, turbiny Zoelly’ego zaopatrzone są w re­\ngulację jakościową, t. j. przez dławienie pary do­\nlotowej; w mniejszych typach stosuje się jeden\nzawór dławiący, w większych—-dwa. Oczywiście re-\nRys. 29\nnej, a współosiowe wydłużanie zapewnia pod­\nłużny klin w korpusie łoża po stronie wysoko­\nprężnej. Łoże stopowe, umieszczone po stro­\nnie wysokoprężnej jest budowy grzebieniastej,\nmoże więc zawieść, jak to praktyka wykazuje,\nw razie większej nieszczelności uszczelnień mię-\ngulacja tego rodzaju powoduje większe straty\nprzy zmniejszeniu obciążenia niż regulacja ilo-\nściowo-jakościowa.\nt\nWątpliwości powyżej szczegółowo rozwa­\nżone skłaniają do wypowiedzenia zapatrywania,\nże kondensacyjne jednokadłubowe turbiny wielo­", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1972, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0013", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n22\nstopniowe akcyjnego Systemu (n. p. systemu\nZoelly’ego) możnaby przy obecnie stosowanych\nwysokich\nciśnieniach\npary dolotowej\n(około\n20 atri) i temperaturze 350° do 400° C polecać\ntylko dla mniejszej mocy silnika (ok 4000 kW),\nłubowej turbiny, przedstawionej na rys. 30, a skła­\ndającej się z kilku stopni akcyjnych i kilku stop­\nni reakcyjnych. Typ powyższy buduje Brown-\nBroveri w tych wypadkach, w których zależy\nna możliwie taniej turbinie, mianowicie dla mocy\nRys. 30. Turbina jednokadłubowa akcyjno-reakcyjna fabryki Brown Boveri.\ni\njeśli niezawodność jego ruchu i trwałość łopatek\nmają być czynnikiem decydującym,\nOstatnie względy oraz większa sprawność\nreakcyjnej części niskoprężnej były też przyczyną\nprawie zupełnego zaniechania budowy dawniej\nRys. 31.\nbardzo rozpowszechnionych turbin jednokadłubo-\nwych systemu kombinowanego, składających się\nz koła Curtis’a i 6 do 10 stopni akcyjnych. Rów,\nnież można mieć poważne zastrzeżenia tak co do\nsprawności jak i niezawodności ruchu jednokad-\n6000 do 20000 k W przy n = 3000 obr/min,\na dla mocy od 30000 do 40000 kW przy n =\n1500 obrhnin. Łopatki reakcyjne nie posiadają\ntutaj żadnego uszczelnienia, a uchodzeniu pary\npoza niemi zapobiega się tutaj, jak to widać\nzrys.31, przez uchwycenie strumienia pary łopat­\nkami w\nodpowiednich\nmiejscach\nprzedłużo­\nnemu\nNormalnym typem jednokadłubowych turbin\nkondensacyjnych fabryki Brown-Broveri jest tur­\nbina kombinowana, składająca się z koła Curtis’a\ni z wielostopniowej reakcyjnej części niskopręż­\nnej; — turbiny te pracują z liczbą obrotów 3000\nna minutę, Budowa, używana dla mocy 600 do\n2000 ktV, uwidoczniona jest na rys. 32, a uży­\nwana dla mocy 3000 do 10000 kW na rys. 33.\nW pierwszym wypadku część reakcyjna jest\numieszczona na bębnie, natomiast w drugim na\nosobnych wirnikach z rozszerzonemi wieńcami,\na w obydwóch wypadkach uszczelnienie uzyskuje\nsię przez małe szczeliny promieniowe pomiędzy\nczęściami wirującemi i nieruchomemi, oraz sto­\nsuje się ze względu na duży nacisk reakcyjny\ntłok obciążający. W obydwóch typach kostruktor\nzwrócił słusznie szczególną uwagę na prawidłowe\nwykonanie części niskoprężnej. Celem uzyskania\nmożliwie dużej długości łopatek w pierwszych\nwieńcach reakcyjnych pierwsze stopnie ciśnienia\nposiadają małą średnicę. Celem uzyskania moż­\nliwie najkorzystniejszego przepływu strumienia\npary, długości poszczególnych po sobie następu-\n\n23\njących łopatek wzrastają stożkowo, więc z unik-\nO szczegółach budowy turbin uwidocznio-\nnięciem uskoków powodujących wiry. W końcu\nnych na rys. 32 i 33 można zaznaczyć, że posia-\ncelem zmniejszenia strat, spowodowanych nie-\ndają one dławnice grzebieniaste, łożysko sto-\n32. Turbina kondensacyjna Brown Boveri dla mocy 600 do 2000kW.\nwłaściwym odpływem pary, część wylotowa ka-\npowe budowy klockowej, tworzące jedną całość\ndłuba turbiny posiada kształty i wymiary, zapew-\nz łożem głównem po stronie wysokoprężnej, oraz\nniające prawidłowy odpływ\npary; — budowa\nregulację ilościowo-jakościową. W razie dużego\nRys. 33. Turbina kondensacyjna Brown-Boveri dla mocy 3000 do 10000 k W.\nstosowana przez fabrykę Brown-Broveri uwidocz-\nprzeciążenia można doprowadzać parę świeżą,\nniona jest na rys 34 pod a, natomiast wadliwa\nodpowiednio zdławioną, także za kołem Curtis’a.\nbudowa pod b.\nParę przechodzącą przez tłok odciążający odpro-\ni\n\n24\nwadza się do środkowej części reakcyjnej, z któ­\nrego to miejsca można odbierać też parę do pod­\ngrzewania wody zasilającej kotły; — oczywiście\nw rurkach A i B trzeba umieścić kurki. Dysze,\nMimo zalet poprzednio wymienionych mo­\nżna wyrazić poważne obawy co do stosowania\nturbin typu przedstawionego na rys. 32 i 33 przy\nmniejszej ilości pary przepływającej przez łopatki.\nWypadek ten zachodzi w turbinach kondensacyj-\nRys. 35.\nnych przy mocy mniejszej od około J5000 k W,\njeśli ciśnienie dolotowe jest wyższe od 20 atn,\nRys. 36.\nwykonane z żeliwa, są dzielone (rys. 36), co\numożliwia dogodną obróbkę ich mechaniczną; —\nprzytwierdzenie dysz do kadłuba turbiny zapo-\nmocą śrub dociskających widzimy na rys. 35.\nPoszczególne wirniki osadza Brown-Boveri na sprę­\nżynujących pierścieniach stalowych (rys. 37),\nktóre mają zapewnić dostateczne naprężenie\nwstępne połączenia piasty z wałem, a drugostron­\nnie wyrównać wydłużanie się wirników, spowo­\ndowane działaniem ciepła i siły odśrodkowej.\nWał posiada maleńkie uskoki w średnicach, pia­\nsty wirników nie przylegają do siebie, co jest\nbardzo pożądane ze względu na przeginanie się\nwału, więc przedewszystkiem przy wale pracują­\ncym z większą liczbą obrotów od krytycznej.\na temperatura wynosi 350° do 370° C, bo otrzy­\nmuje się wtedy łopatki reakcyjne pierwszych", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1889, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0014", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n25\nwieńców o niedostatecznej długości. Chcąc w ta­\nkiej turbinie uzyskać dobrą sprawność, trzeba za­\nstosować we wspomnianych wieńcach bardzo\nmałe szczeliny pomiędzy częściami wirującemi\ni rfieruchomemi,\nktóre nie są dopuszczalne ze\nwzględu na niezawodność ruchu silnika.\nPonieważ niezawodność ruchu silnika sta­\nwiać należy na pierwszem miejscu, przeto uwa­\nżam za korzystniejszy przy wyższych ciśnieniach\npary dolotowej typ turbiny kombinowanej, skła­\ndający się z koła Curtis’a, kilku stopni akcyjnych\n(3 do 9) i niskoprężnej części reakcyjnej, a bu­\ndowany drzez Pierwszą Brneńską Fabrykę i Tow.\nA. E. G. w Berlinie. Turbina tego rodzaju jest\nwprawdzie kosztowniejsza od turbiny Curtis-reak-\ncyjnej, lecz można ją przy wszystkich ciśnieniach\ni temperaturach pary dolotowej z powodzeniem\nrych para pracuje z małą prędkością, przez co\nosiąga się dużą sprawność tej części turbiny,\ną 13 reakcyjnych stopni niskoprężnych umiesz­\nczonych jest na bębnie.\nZ powodu dużej liczby stopni ciśnienia\nosiąga się dużą liczbę jakościową Parsons’a\na zatem dobrą sprawność turbiny. Wał turbiny\no dużej średnicy pracuje z mniejszą liczbą obro­\ntów od krytycznej i tworzy jedną całość z wirni­\nkami akcyjnemi i z bębnem, przez co całość\notrzymuje dużą sztywność. Natomiast niekorzyst­\nnie na sprawność turbiny mogą wpłynąć straty\nwylotowe za częścią akcyjną i w połowie części\nreakcyjnej.\nWspomniane straty wylotowe nie zachodzą\nw turbinie Pierwszej Brneńskiej Fabryki, przed-\nRys. 38 Turbina kondensacyjna Fabryki A. E. G. dla mocy 3000 do 6000 kW pizy 3000 obr/min.\nstosować tak przy mniejszych mocach jak i więk­\nszych. Część reakcyjna, posiadająca dostatecznie\ndługie łopatkj, pracuje w tym typie w obrębie\npary o niezbyt Wysokiem ciśnieniu i niezbyt wy­\nsokiej temperaturze, przez co zwiększa się nie­\nzawodność biegu silnika.\nW tym samym wzglę­\ndzie wpływa korzystnie zbędność tłoka odciąża­\njącego, ponieważ niewielki nacisk reakcyjny może\nbyć z łatwością opanowany przez nowoczesne\nstopowe łożysko klockowe. Natomiast nie po­\nsiada ten typ tarcz kierowniczych o dużych śred-\nnicach, których przegięcie się może być powo­\ndem postoju silnika. Budowę takiej turbiny, wy­\nkonywanej dla mocy 3000 do 6000 k W przez\nfabrykę A. E. G. w Berlinie widzimy na rys. 38.\nZa kołem Curtis’a znajduje się dziewięć stopni\nakcyjnych o małych średnicach wirników, w któ-\nstawionej na rys. 39 dla jmocy 11000 k W przy\nn = 3000 obrlmin. Konstruktor zapobiegł tym\nstratom przez zastosowanie szerokich kierownic\nH i K■ Turbina ta, posiadająca wszelkie zalety\nomówione przy turbinie A. E. G., składa się\nz koła Curtis’a, zapewniającego przy regulacji\nilościowo-jakościowej korzystne zużycie pary przy\nmniejszem obciążeniu od normalnego, 8 stopni\nakcyjnych i 11 reakcyjnych; łopatki kierownicze\nczęści akcyjnej są frezowane. Para świeża do­\npływa przy A, a dla przeciążenia przy B. Spraw­\nność turbiny powinna być duża przy starannem\nwykonaniu warsztatowem, bo budowa zwraca,\noprócz osiągnięcia dużej liczby jakościowej Par­\nsons’a\ni uniknięcia strat wylotowych we­\nwnątrz turbiny, szczególną uwagą na racjonalne\nwykonanie części niskoprężnej.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1257, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0015", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n26\nWitym względzie stosuje Pierwsza Brneń-\nska Fabryka stopniowo wzrastające długości\nRys. 39. Turbina kondensacyjna Pierwszej Brneńskiej\nFabryki, o mocy 11.000 kW, n = 3.000 obr/min.\nłopatek i umiejętne zmniejszenie uchodzenia\npary poza łopatkami oraz zwraca szczególną\nuwagę na wydatne odwodnienie przy O w części\nniskoprężnej. Niezawodność biegu, zapewniona\nsystemem i sztywną budową turbiny, zostaje pod­\nniesiona jeszcze przez należyte usztywnienie ło­\npatek w części niskoprężnej. Fabryka unika stoż­\nkowych bandaży na łopatkach, co jednakże nie\nmoże wpłynąć ujemnie na sprawność turbiny, bo\nnie powoduje wirów w płynącym strumieniu pary.\nB. Turbiny dwukadłubowe.\nDwukadłubowe osiowe turbiny kondensa­\ncyjne stosuje się obecnie naogół dla ciśnień\nwyższych od 20 atn i temperatur wyższych\nod 350° C. Ponieważ ze względu na koszty in­\nwestycyjne używanie zbyt wysokich ciśnień przy\npracy z kondensacją nie rentuje się, przeto jako\ndolną granicę racjonalności dwukadłubowej tur­\nbiny kondensacyjnej możnaby ustalić około 3000\nkW, wychodząc z założenia, że siłownia stosuje\ntak wysokie ciśnienie kotłowe, aby uzyskać możli­\nwie ekonomiczną pracę silników o znacznie więk­\nszej mocy od 3000 klV, które ustawi w przy­\nszłości. Co do górnej granicy budowy turbin\ndwukadłubowych, to na ogół wykonywa się je\naż do 35 atn, natomiast pod względem mocy\nmożna wykonywać jednostki bardzo wielkie, bo\nmoc i liczbę obrotów turbogeneratora ogranicza\nbudowa generatora elektrycznego.\nW układzie\nposobnym (tandem) zalecać można budowę dwu­\nkadłubowych turbin o mocy aż do 20000 kW\nprzy n = 3000 obrlmin, i aż do około 40000 ktV\nprzy n = 1500 obrlmin-, — obniżenie liczby\nobrotów w silnikach o mocy powyżej 20000 k W\nwprowadza się jedynie ze względu na genera­\ntor elektryczny.\nPrzy układzie\nsprzężonym\n(compound),\nw którym silnik posiada dwa generatory, można\noczywiście osiągnąć znacznie większą moc turbo­\nzespołu. Zasadniczo w nowych instalacjach nie\npoleca się używać w dwukadłubowych turbinach\nniższej\ntemperatury pary dolotowej od 400°C.\nNajwiększy obecnie w budowie będący turboze­\nspół parowy o największej mocy stałej 160000\nk W jest układu compound, jak to widzimy\nz rys. 40, przedstawiającego model tego turbo­\nzespołu, wykonywanego przez\nfirmę\nBrown-\nBoveri dla Hell Gate Station w New-Yorku.\nPonieważ\nsilnik\nma otrzymywać\nparę\nz istniejącej stacji\nkotłowej, przeto ciśnienie\ni temperatura pary dolotowej były dane przez\np, = 18,6 atn i t, = 322°C; — próżnia ma\nwynosić 96,55%. Wysokoprężny cylinder turbiny\njest bezpośrednio\npołączony\nz\ngeneratorem\nelektrycznym o mocy 75000\nkfV\ni pracuje\nz liczbą obrotów n = 1800 na minutę, — nisko-\nprężny cylinder, również bezpośrednio połączony\nz generatorem o mocy 80000\nkW , pracuje\nz liczbą obrotów n = 1200 na minutę. Turbina\nposiada łopatki wyłącznie reakcyjne, co w danym\nwypadku przy bardzo dużej ilości pary przepły­\nwające] jest bezwzględnie dopuszczalne.\n\n27\nW cylindrze wysokoprężnym, przedstawio­\nnym na rys. 41, łopatki wirnikowe są umieszczone\nna tarczach z rozszerzonemi wieńcami celem\nuniknięcia naprężeń przy szybkich zmianach\ntemperatur, — łopatki kierownicze są ułożone\nw tarczach staliwnych, umieszczonych w staliw-\nprzestrzeni pomiędzy tłokiem odciążającym i pierw­\nszym stopniem\nciśnienia; — przy obciążeniu\n90000 k W czynne są cztery zawory regulacyjne\nL, przez które para dopływa do rur 2 i 3,\nz których ostatnia doprowadza parę do przestrzeni\nkadłuba turbiny pomiędzy pierwszym i drugim\n--------n r - --------- r m\nRys. 40.\nModel turbiny Brown-Boveri’ego, o mocy 160.000 k W.\nnym cylindrze wysokoprężnym. Nacisk osiowy\nz powodu reakcyjności turbiny podejmuje tłok\nodciążający.\nZe względu\nna\nprzewidywane\nwarunki\nobciążenia 50000 kW, — 90000 kW i wy­\njątkowo 160000 k W silnik otrzymał odpowied-\nwirnikiem; przy obciążeniu 160000 k W działają\njeszcze dwa dalsze zawory regulacyjne M, do­\nprowadzające parę z rur 2 i 3 do przestrzeni\nkadłuba, znajdującej się pomiędzy drugim i trze­\ncim wirnikiem. Konstrukcję zastosowanego zaworu\ndwudzielnego, całkowicie odciążonego uwidocz­\nnią regulację, przedstawioną na rys. 42 (patrz\ntakże rys. 40 i 41). Para świeża płynie przez\ndwa zawory główne K do zaworów regulacyj­\nnych.\nPrzy obciążeniu 50000\nk W czynne są\ntylko dwa zawory regulacyjne L, przez które\ndostaje się para do rury 2, prowadzącej do\nnia rys. 43. Gniazdo ustalone jest w skrzynce\ntylko w jednem miejscu, a druga jego część\nmoże swobodnie wydłużać się i posiada uszczel­\nnienie zapomocą elastycznego pierścienia o kształ­\ncie litery U. Siodła zaworów są wykonane z nie-\nrdzewiejącej stali chromowej. W powyższy sposób", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1876, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0016", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n28\nBrown-Broveri chce usunąć główną wadę za­\nworów dwusłedzeniowych, t. j. brak dostatecznej\nszczelności.\nCylinder niskoprężny, przedstawiony\nna\nRys. 42. Schemat rozrządu turbiny 160.000 kW.\nmiędzy łopatkami kierowniczemi posiadają odpo­\nwiednie kanałki.\nPonieważ\nturbozespół\npowyżej\nopisany\nznajduje się dopiero w montażu fabrycznym,\nRys. 43.\nrys. 44, posiada dwukierunkowy przepływ pary,\nwobec czego tłok odciążający jest zbyteczny.\nZe względu na dużą prędkość obwodową 300\nmjsek., łopatki wirnikowe wykonane są z dokład-\nprzeto nie można jeszcze zareferować o wynikach\nz nim osiągniętych. Naogół można tylko zazna­\nczyć, że przy ciśnieniach wyższych (n. p. około\n35 atn), jakie należałoby stosować w turbinach\nkami z jednej części, a wieńce ich są usztyw­\nnione zewnętrznemi bandażami oraz dwoma pier-\nścieniowemi drutami. W celu należytego odwod­\nnienia części niskopręźnej turbiny dokładki po-\no bardzo wielkiej mocy, nawet kondensacyjnych,\nnie możnaby ze względu na wymaganą nieza­\nwodność silnika polecać używania systemu wy­\nłącznie reakcyjnego w turbinach osiowych.\n\n29\nDwukadłubową turbinę kondensacyjną cał­\nkowicie akcyjną budowy fabryki Escher-Wyss\no mocy normalnej 20000 kW, a największej\nmocy stałej 27000 k W przy 3000 obr/min widzi­\nmy na rys. 45. Ciśnienie pary dolotowej wy-\ndynie część niskoprężna daje większą gwarancję\nniezawodności\nsilnika z powodu\nznacznego\nzmiejszenia średnic wirników i kierownic, uzy­\nskanego przez dwukierunkowy przepływ pary.\nWątpliwości co do stosowania u nas generatorów\nnosi 25 atn, a jej temperatura 350° C. Cechą\ncharakterystyczną tej turbiny jest mała liczba\nstopni ciśnienia, bo cylinder wysokoprężny po­\nsiada 7 stopni, a niskoprężny tylko 3, — czyli\no mocy powyżej 20000 kW przy n = 3000 obrlmin.\nzaznaczyłem już poprzednio. Zewnętrzny widok\nturbiny z rys. 45 jest uwidoczniony na rys. 46.\nZe względu na dużą ilość pary silnik posiada\nRys.£46.\nstosowanie wirników o dużych średnicach i pra­\nca z dużą prędkością pary. Skutkiem tego moż-\nnaby w stosunku do tego silnika wyrazić podob­\nne wątpliwości, jakie zaznaczono przy rozważaniu\nbudowy turbiny, przedstawionej na rys. 28, je-\ndwa regulacyjne zawory dławiące, równolegle\npracujące z powodu przymusowego połączenia\nich mechanizmów.\nKonstrukcja dwukadłubowych turbin paro­\nwych,, wyłącznie akcyjnych, Zakładów Skody", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 965, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0017", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n30\nw Pilźnie różni się od turbin Zoelly’ego wyko­\nnywanych przez fabrykę Escher i IVyss’a zasad­\nniczo tern, że posiada znacznie większą liczbę\nstopni ciśnienia, dzięki czemu para pracuje ze\nznacznie mniejszą prędkością. Korzyści stąd wy­\nnikające są następujące: w części wysokoprężnej\notrzymuje się mniejsze średnice wirników całko­\nwicie zasilanych i wyższe łopatki, co korzystnie\njednak nie osiąga się wszystkich zalet koła Cur-\ntis’a zastosowanego w tem miejscu. Cylinder\nniskoprężny posiada natomiast tylko 6 stopni\nciśnienia. Przy wyższem ciśnieniu pary doloto­\nwej Zakłady Skody stosują większą liczbę stop­\nni ciśnienia, n. p, przy px—22 atn i ^=400° C\ncylinder wysokoprężny posiada 11 stopni ciśnie­\nnia, rozprężając parę do 6 atn, a cylinder nisko-\nRys. 47.\nDwukadłubowa turbina kondensacyjna Skody cTJmocy 6000 kW.\nwpływa na sprawność turbiny, a mniejsze średnice\nposzczególnych stopni\nczęści\nwysokoprężnej\nwpływają dodatnio na zwiększenie niezawodności\nsilnika, natomiast mniejsze prędkości pary w czę­\nści niskoprężnej zapewniają mniejsze zdzieranie\nłopatek, lecz drugostronnie wymagają w turbi­\nnach o wielkiej mocy większych średnic, co\nz powodu nieuniknionego przeginania się tarcz\nRys. 48.\nkierowniczych zmniejsza\nniezawodność biegu\nsilnika.\nDwukadłubową turbinę kondensacyjną Za­\nkładów Skody o mocy 6000 kW przy ciśnieniu\ndolotowem 11 atn i n = 3000 obr/min. widzimy\nna rys. 47.\nCylinder wysokoprężny posiada 12\nstopni ciśnienia, z których pierwszy jako stopień\nregulacyjny posiada większą średnicę, ргадг co\nprężny 10 stopni. Z powyższego wynika, że\nw stosunku do planu łopatkowego cylindra wy­\nsokoprężnego nie można mieć żadnych wątpli­\nwości, natomiast w stosunku do planu łopatko­\nwego cylindra niskoprężnego można mieć te\nzastrzeżenia, że przy wyższych ciśnieniach pary\ndolotowej będzie następowało z powodu wielkiej\nprędkości pary zbyt szybkie zdzieranie łopatek,\na przy dużej mocy turbiny, wymagającej dużych\nśrednic wirników, może zachodzić niebezpieczne\nprzeginanie się kierownic, powodujące zacieranie\nsię ich piast o wirniki.\nAkcyjna część nisko-\nprężna o kilku stopniach ciśnienia jest kosztow­\nniejsza niż reakcyjna o znacznie większej licz­\nbie stopni ciśnienia, która zapewnia większą\nstałą sprawność silnika i przy duż’j mocy\nwiększą niezawodność ruchu turbiny.\nW ogólności budowę turbin dwukadłubo-\nwych Zakładów Skody cechuje bardzo koszto­\nwne wykonanie, bo wytwórnia dąży do uzyska­\nnia wysokiej sprawności silnika przez\nwielką\nprecyzyjność wykonania. Łopatki kierownicze\ncylindra wysokoprężnego są całkowicie obrobione\n(patrz rys. 48) i wstawiane w tarcze kierownicze\ni w zewnętrzne pierścienie, ułożone w kadłubie,\na kanałki kierownicze cylindra niskoprężnego,\nposiadającego zalewane łopatki kierownicze, są\nręcznie obrabiane. Dzięki takiemu wykonaniu\nstrumień pary, wychodzący z kanałka kierowni­\nczego, płynie równomiernie, nie powodując tak\nłatwo niebezpiecznych drgań łopatek wirniko­\nwych.\n\n31\nTurbiny Skody posiadają regulację ilościowo-\njakościową, zapewniającą nieznaczny wzrost zu­\nżycia pary przy zmiejszającem się obciążeniu\nblaszane, aby wirnik wirował w możliwie małej\nilości pary niedziałającej. Wirniki osadzone są na\nwale zapomocą pierścieni ze skurczem, a umocowa-\n(rys. 49).\nPochwa regulatora odśrodkowego jest\ndźwignią\npołączona z suwakiem sterującym\ni z serwomotorem oliwnym, działającym na głó­\nwny zawór regulacyjny. Serwomotor ten uru­\nchamia także wałek, na którym znajdują się tar­\ncze nieokrągłe, które mogą poruszać suwaki, ste­\nrujące dopływ oliwy pod ciśnieniem do serwo-\nmotorów, połączonych z oddzielnenri zaworami\nregulacyjnemi (patrz rys. 50).\nW porównaniu\nz innemi mechanizmami regulacyjnemi wykona­\nnie stosowane przez Zakłady Skody jest dość\nkosztowne, lecz w ruchu dawać może dobre wy.\nniki.\nPrzy wyższych ciśnieniach pary dolotowej\nSkoda umieszcza skrzynkę zaworów regulacyj­\nnych obok kadłuba turbiny, łącząc te dwie części\nelastycznemi rurami.\n' O szczegółach konstrukcyjnych turbin dwu-\nkadłubowych Zakładów Skody dodam kilka uwag.\nPonieważ turbina w celu osiągnięcia lepszej spra­\nwności pracuje z małym stopniem reakcyjności\n(5% do 15%), przeto poszczególne stopnie ciśnie­\nnia posiadają odpowiednie uszczelnienia, aby\nzapobiedz uchodzeniu pary poza łopatkami wir­\nników. Również ze względu na sprawność znaj­\ndują się po bokach tarcz kierowniczych tarcze\nne zapomocą dwóch klinów, umieszczonych pod ką­\ntem 180”; kliny poszczególnych po sobie następują­\ncych wirników są ze względu na nieosłabianie wału\nRys. 50.\nwzdłuż jednego przekroju przesunięte o 90\".\nKadłuby turbin są prawidłowo przytwierdzone\ndo łożysk zapomocą trzech klinów przy każdem\nłożysku, a uszczelnienie wału jest dokonane za-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1897, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0018", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\npomocą dławnic grzebieniastych. Cylinder wy­\nsokoprężny i niskoprężny posiadają osobne łoży­\nska stopowe, a wały ich łączy sprzęgło ela­\nstyczne.\nZnacznie więcej od dwukadłubowych turbin\nwyłącznie reakcyjnych i wyłącznie akcyjnych są\nw Europie rozpowszechnione dwukadłubowe tur­\nbiny kombinowane, akcyjno-reakcyjne.\nFabryka Brown Boveri buduje dla mocy\naż do 15000 kW przy n = 3000 obr/min. typ\ndwukadłubowej turbiny kondensacyjnej przedsta­\nwiony na rys. 51. W cylindrze wysokoprężnym\nznajduje się jedno koło akcyjne, a przy wyższem\nciśnieniu pary dolotowej jedno koło Curtis’a, po\nktórem następuje bezpośrednio część reakcyjna,\numieszczona na dwóch wirnikach z rozszerzonemi\nwieńcami. W cylindrze niskoprężnym łopatki\nwirnikowe są umieszczone na tarczach wirniko­\nwych, a w celu usunięcia tłoka odciążającego\nzastosowano przepływ pary przez część nisko-\nprężną o kierunku przeciwnym jak w części wy-\n32\nDwukadłubowa\nturbina\nkondensacyjna,\nprzedstawiona na rys. 51, powinna pracować bez.\nzarzutu przy dostatecznie długich łopatkach wy­\nsokoprężnej części reakcyjnej, t. j. przy niezbyt\nWysokiem ciśnieniu pary dolotowej oraz nawet\nprzy dość wysokiem ciśnieniem pary dolotowej,\njeśli ilość pary przepływającej jest duża. Nato­\nmiast przy wysokiem ciśnieniu pary dolotowej\ni niezbyt wielkiej mocy turbiny można wyrazić\nwzględem\ntego\ntypu\nte same zastrzeżenia,\no których szczegółowo wspominałem przy roz­\nważaniu budowy turbin jednokadłubowych, przed­\nstawionych na rys. 32 i 33.\nWątpliwości takich nie nastręcza typ dwtj-\nkadłubowej\nturbiny\nkondensacyjnej, w której\ncylinder wysokoprężny posiada system akcyjny, ,\na cylinder niskoprężny —- system reakcyjny.\nAkcyjna część opanowuje dobrze wysokie\nciśnienia i temperatury, reakcyjna część opanowuje\ndobrze duże objętości pary, posiada dobrą spraw­\nność, jest tania w wykonywaniu i jest także przy\nRys. 51.\nDwukadłubowa turbina kondensacyjna fabryki Brown-Boveri’ego.\nsokoprężnej. Wały części wysokoprężnej i nisko-\nprężnej połączone są sprzęgłem stałem i posia­\ndają tylko jedno obustronnie działające łoże sto­\npowe, natomiast połączenie z wałem generatora\nuskutecznione jest sprzęgłem elastycznem. Cylin­\nder wysokoprężny jest centrowany wjjkorposie\nłożysk od wewnątrz, co ze względu na więk­\nsze wydłużanie się cieplejszego cylindra niż\nłoża może wzbudzać poważne wątpliwości; —\nfabryka Brown - Broveri donosi mi jednak, że\nobecnie cylinder wysokoprężny turbin dwukadłu­\nbowych spoczywać będzie tak samo, jak to\nfabryka wykonywa w typach trójkadłubowych,\nna łapach, przylanych do dolnej części kadłuba\nw pobliżu osi geometrycznej silnika, które to\nwykonanie nie nastręcza najmniejszych wątpli­\nwości. Ostatnie można jednak wyrazić, gdyby\nrurociąg, łączący cylinder wysokoprężny z nisko­\nprężnym, nie posiadał części sprężystej, wyrów-»\nnywującej nierówne wydłużanie się poszczegól­\nnych części silnika.\ndużej mocy silnika niezawodną w ruchu. Oczy­\nwiście koszty budowy turbiny, możnaby jeszcze\nzmniejszyć, stosując reakcyjne stopnie ciśnienia\nw ostatniej części cylindra wysokoprężnego przy\nciśnieniu pary poniżej około 5,5 atn, jeśli otrzy­\nma się dostatecznie długie łopatki wirnikowe;—\nniezawodność ruchu silnika?nie ucierpi na takiej\nzmianie.\nDwukadłubowe turbiny kondensacyjne typu:\ncylinder wysokoprężny — akcyjny, a cylinder\nniskoprężny — reakcyjny — buduje Pierwsza\nBrneńska Fabryka i Tow. A. E. G. w Ber­\nlinie.\nPlan łopatkowy turbiny\ndwukadłubowej\nPierwszej Brneńskiej Fabryki dla mocy 10000\nkW przy n — 3000 obr. min., pi == 25 atn,\nti = 400° C, ciśnienie pary pomiędzy cylin-\nidrami 1,6 atn, próżnia 96% widzimy na rys. 52.\nCylinder\nwysokoprężny posiada koło Curtis’a\no kształcie litery U i 17 stopni akcyjnych, pracują-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1514, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0019", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\nturbina kondensacyjna J! нм\ndla : mocy 32000 hW,\nprzy Vi .== tf>0Ò obi1/min.\nw\n........Uys. 53.\nD w u k a d tu b o w a\nà ; ti .r; -eych z- mały rii stop-.\nг '■ '\"3l nifem- - rbakcyjności.\nZ powodii wielkiej\nliczby stopni ciśnie­\nnia para pracuje z\nmałą prędkością, co\nZ zapewnia dużą spra-\n•;,;’j.;./\\vnbść części Wy-;.\n- . ‘\nSokoprężnej\noraz ; i\n•\n'\n-, małe średnice wirńi-\nyyifirdw' - korzvstne ze\nkorzystne ze\npary\npodejmuje łoże -stopowe, wspólne dla obydwóch\ncylindrów.\nDzięki wielkiej Z «2 *УР ten powi- ’\nmen przy-prawidłówem • wykonaniu warsztatowem\nposiadać dużą sprawność, czyli odznaczać się\nmałem zużyciem pary, a dzięki zastosowaniu ak­\ncji przy wysokich ciśnieniach i temperaturach,\na reakcji przy niskich ciśnieniach — powinien\nbyć niezawodnym w ruchu; — oczywiście przy\nduże) objętości pary przepływającej cylinder nis-\nkoprężpy otrzymuje; dwukierunkowy przepływ\nУК Y{ względu na nieząy\n-\nwoduość ruchu sil-, -\n-V nika.\nWobec małych\nśrednic\nwirników\nmogą być one wy­\nkonane z wałem z\njednego kawała,\n' ’\n.skutkiem czego nie,\n. potrzeba\nobawiać\nsię .obluźnienia się.;\n'\nwirników na wple\nhio . nasadzenia ich |\n- ■■■■■ zezbyt dużym skin- ;\n’ ’ '-'^ćzem, powodującym\nczasem drgania ' w\nturbinie; — równo­\ncześnie łatwiej mo-\nżpa wykonać szty-\n,wny\nwał turbiny\npomimo wi el ki ej\nliczby stopni ciś­\nnienia. Cy l i n d e r\nhiskoprężny posia-\ndà‘~s4.>.stopnie re­\nakcyjne, ułożone na\n/’’ sztywnym- bębnie,\nwykonane z jwszel-\n' ' ’ kièifif ulepszeniami,\nVv podànémi szczegó­\nłowo na rys. 39;\nnaci s k reakcyjny\n/Żupełnje podobny typ dwukątjiuhowej tur­\nbiny kondęnśacyjnej buduje Tow. A. E. G. w Ber­\nlinie. • Na rys. 53 widzimy turbinę kondensa­\ncyjną tej firmy dla mocy 32000 kW przy n =\n= 1500 obr/min, przy pi = 35 atn i ti =\n= 400° C; — konstrukcja różni się od budowy\nFabryki Brneńskiej głównie tern, że cylinder\nwysokoprężny posiada .mniejszą liczbę\nstopni\n-ciśnienia.\nWirniki, posiadające większe średnice,\ni!,są: Osobno nasadzone na w'ał -turbiny.\nCylinder\niiiskbpręźny, łożerśł-opOwe'; -podejmujące zamiast\n; tłoka .odciążającego/hąćiśk; trakcyjny, oraz sprzę-\n; ^ło - staje pomiędzy whłami są podobnie wyko­\nnane jak na rys. 52V 'ТУ\\\nSzczegółowy rysunek kadłuba wysokopręż­\nnego turbiny, przedstawionej na rys. 53, widzimy\nna rys. 54, niskoprężnego na rys. 55.\nDwu­\ndzielny kadłub wysokoprężny,\nwykonany\nze\nstaliwa, spoczywa' na 'korpusach- łożysk -zapo-\nmocą klinów X, natomiast klin X ustala - pio­\nnowe położenie kadłuba,\nKadłub jest przytwier­\ndzony do łożysk zapomocą kilku śrub.\nDopływ\npary do kadłuba odbywa się w czterech miej­\nscach,\nodpływ jej dwiema rurami. Kadłub\nniskoptężny, przedstawiony pa.-rys. 55, a wy­\nkonany z -żeliwa, jest po:Xstronie\ndopływu\n•pary tak1 isąujo, zapolnZęC ìàkiòh klinów usta-\n(■ lony względem korpusu łożyska jak kadłub wyso­\nkoprężny, .ja 'ijjoi. stronie odpływu pary posiada łapy.\n:\n\\V budowie tego kadłuba zWraca szczególną\nuwagę ^ odwodnienie, uwidocznione w przekroju\n\n34\nA — B, oraz prowadzenie pary W króćcach wy-\nsa 3000 obr/min. Wirniki wysokoprężne są wy*\nlotowych.\nkonane z wałem z jednego kawała, a wały\nPrzy wielkich objętościach pary wylotowej\nsztywne (pracujące z mniejszą liczbą obrotów\nRys. 54. Kadłub wysokoprężny turbiny 32000 kW.\noraz przy zbyt wielkich prędkościach obwodowych\nod krytycznej), połączone są sprzęgłem stałem,\nwirników stosuje Tow. A. E. G. w cylindrze nisko-\nTurbina posiada tylko\njedno łoże stopowe,\nC\n?\nRys. 55. Kadłub niskoprężnyturbiny AEG o mocy 32000 kW.\nprężnym dwukierunkowy przepływ pary. Rys. 56\na układ cylindrów względem łożysk dokonany\nprzedstawia taką dwukadłubową turbinę konden-\njest zapomocą trzech klinów i śrub.\nsacyjną o mocy 10000 do 20000 k W przy n =\nW ostatnim czasie Tow. A. E. G. w Berli-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1689, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0020", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\nnie dąży, jak to wynika z publikacji wydanej\nw połowie roku 1928 z okazji 25-lecia budo­\nwy turbin parowych przez tę firmę, do znacz­\nnego\nzmniejszenia\nkosztów\nbudowy\nturbo­\ngeneratorów o wielkiej mocy.\nCel ten chce\nwytwórnia osiągnąć w\npewnych budowanych już\ntypach przez podniesie­\nnie\nwytwarzanej\nprzy\n3000 obrImiti mocy 20.000\nklVùo 30.000 klV, a przy\nzmianie części niskopręż-\nnej do 40,000 kkV. Typ\ndwukadłubowej\nturbiny\nkondensacyjnej,\nprzed­\nstawiony na rys. 56, Tow.\nA. E. G. stosuje po wpro­\nwadzeniu pewnych zmian\ntakże dla mocy 30.000\nkW przy n — 3.000\nobrlmin, jak to wynika\nz rys. 57. Wysokopręż­\nny cylinder jest systemu\nakcyjnego, posiada koło\nCurtis’a oraz 11 stopni\nakcyjnych. Wirniki akcyj­\nne wykonane są z jednej\nczęści z wałem, a jedynie\nkoło Curtis’a, które może\nbyć częściowo zasilane,\njest osobno nasadzone. Kadłub wysokoprężny d\njest tylko dwudzielny (różni się w tym względzie\nod budowy rys. 56), a doprowadzanie do niego\nkadłuba niskoprężnego h. W ostatnim para po­\nsiada dwukierunkowy przepływ, a łopatki. umiesz­\nczone w przeważnej części\nna bębnie,\nsą\nsystemu reakcyjnego. Przepływ pary w części\nniskoprężnej jest korzystny, nie uniknięto jed-\nRys. 56. Dwukadłubowa turbina kondensacyjna T-wa AEG o mocy 10000 do 20000 k W.\nprzy n = 3000 obr/min.\nnak straty\nwylotowej\nw\nmiejscu\ni\nprzez\nzastosowanie szerszej kierownicy (patrz rys. 39).\nWały turbiny, połączone sprzęgłem stałem /, spo­\nczywają w czterech łożach, do\nkorpusów których przytwierdzone\nsą w znany sposób kadłuby tur­\nbiny; — turbina posiada tylko\njedno klockowe łoże\nstopowe\numieszczone w pobliżu sprzęgła/.\nW miejscach /г, i kx pobiera się\nparę do podgrzewania wody za­\nsilającej kotły.\nDla mocy powyżej 30.000\nkW aż do 40.000 kW przy n —\n= 3000 obrlmin Tow. A. E. G.\npodaje w wyżej wspomnianej pu­\nblikacji turbinę\ndwukadłubową\nprzedstawioną na rys. 58. Cylin­\nder wysokoprężny c, posiadający\nkoło Curtis’a i około 10 stopni\nakcyjnych, których wirniki są ze\nwzględu na większą ich średnicę\nosobno nasadzone na wał, mało\nróżni się od budowy uwidocznio-\nRys. 57. Dwukadłubowa turbina kondensacyjna Tow. A. E. G. o mocy 30.000 kW\nnej na rys. 57, natom iast konstruk-\nprzy n = 3.000 obr/min.\npary świeżej następuje w miejscu\n— w razie prze­\nciążenia turbiny para świeża przepływa także\nkanałem c do części pomiędzy kołem Curtis’a\ni pierwszą kierownicą akcyjną. Z kadłuba wy­\nsokoprężnego para płynie dwiema rurami e do\ncja cylindra niskoprężnego różni\nsię zasadniczo, bo wielostopnio­\nwy bęben zastąpiono trzema reak-\ncyjnemi stopniami ciśnienia, umieszczonemi na 6\ntarczach\nwirnikowych o\nprzeciwkierunkowym\nprzepływie pary. Przez taką zmianę, oraz przez\nwykonanie korpusu łożysk\nz jednego kawała\nz połową cylindra\nniskoprężnego osiągnięto\n\n36\nznaczne skrócenie turbiny, czyli znacznie mniej­\nsze zużycie materjału, czyli poważne potanienie\nturbiny. Zastąpienie bębna tarczami wirnikowemi\njest przy powiększeniu ilości pary przepływającej\nnieuniknione, lecz można wyrazić uzasadnioną\nRys. 58.\nDwukadłubowa\nturbina\nkondensacyjna\nTow.\nA. E. G. o mocy od 30.000 kW do 40.000 kW przy n =\n3.000 obr/min.\nobawę, czy sprawność trzystopniowej turbiny reak­\ncyjnej nie będzie znacznie gorszą od sprawności tur­\nbiny wielostopniowej przedstawionej na rys. 57\ni czy sprawność ta nie będzie stopniowo zmniejszała\nleży, że rozprężanie pary w cylindrze wysoko­\nprężnym turbiny rys. 58 odbywa się do znacznie\nniższego ciśnienia niż w cylindrze wysokopręż­\nnym turbiny rys. 57; — przypuszczalnie za 5-tym\nstopniem akcyjnym rys. 58 panuje to samo ciś-\nRys. 59.\nDwukadłubowa\nturbina\nkondensacyjna Tow.\nA. E. G. o mocy 80.000 kW przy n = 1.500 obr/min.\nnienie pary, z jakiem para uchodzi z cylindra\nwysokoprężnego turbiny rys. 57. Stawiając so­\nbie za cel znaczne zmniejszenie kosztów wytwór­\nczych silnika, konstruktor musiał zmniejszyć licz-\nRys. 60. Turbina trójkadłubowa\nfabryki\nBrown-Boveri, o\n30.000 kW przy n=3.000 obr/min\nmocy od 20.000 kW do\nsię z powodu nadmiernego zdzierania się łopatek\nniskoprężnych.\nPonieważ dobra sprawność tur­\nbiny kondensacyjnej, jak poprzednio zaznaczono,\nzależy przedewszystkiem od dobrej sprawności\njej części niskoprężnej, przeto przypuszczać na-\nbę stopni ciśnienia tak w części wysoko — jak\ni niskoprężnej, nie chcąc znacznie pogorszyć\nsprawności turbiny w stosunku do budowy rys.\n57. Dążność do zmniejszenia kosztów wytwór­\nczych silnika nawet kosztem jego sprawności jest", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1847, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0021", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n37\nobecnie wobec stosunkowej taniości paliwa zu­\npełnie usprawiedliwiona, o ile zmiany wprowadzo­\nne nie zmniejszą niezawodności ruchu silnika i nie\nbędą powodem stopniowego pogarszania się spra­\nwności silnika. Ponieważ turbogenerator ze sto­\nsunkowo małą liczbą stopni ciśnienia o mocy\n40.000 kW przy n = 3.000 obr/min oznacza\nnych, cylinder niskoprężny 4 stopnie reakcyjne\no przeciwkierunkowym przepływie pary. Zasto­\nsowanie pierwszego wirnika akcyjnego o więk­\nszej średnicy zamiast koła Curtis’a ma tutaj na\ncelu zwiększenie sprawności turbiny przy całko-\nwitem obciążeniu turbiny. Ponieważ jednak koło\nCurtis’a jako stopień regulacyjny daje bardzo\nnajnowszy wysiłek konstruktorski, przeto należy\nodczekać wyników praktyki, mianowicie co do\nniezawodności generatora elektrycznego o tak\nwielkiej mocy przy n = 3.000 obrlmin, co do\nsprawności turbiny i zachowania jednakowej\nsprawności, co do niezawodności tarcz kierowni­\nczych w niskioprężnej części reakcyjnej, co do\nkorzystne wyniki, a w elektrowniach nawet naj­\nwiększe agregaty silnikowe pracują często czę­\nściowo obciążone, przeto osobiście uważam użycie\nw danym wypadku koła Curtis’a za odpowie­\ndniejsze, zwłaszcza, że dzięki niemu można znacz­\nnie zmniejszyć ciśnienie pary, dopływającej do\nkadłuba turbiny; — jestto bardzo ważne przy\nRys. 62, Turbina trójkadlubowa fabryki Brown-Boveri o mocy od 20.000 kW\ndo 50.000 kW przy n = 1,500 obr/min.\ntrwałości łopatek wirnikowych przy obecnym\nstanie materjałów i t. d.\nBardzo podobna do konstrukcji rys. 58 jest\nbudowa dwukadłubowego typu, przedstawionego\nna rys. 59, a stosowanego przez Tow. A. E. G.\ndla mocy 80.000 kW przy n — 1500 obrlmin.\nCylinder wysokoprężny posiada 14 stopni akcyj-\npracy z parą o Wysokiem ciśnieniu, które stosuje\nsię przy wielkiej mocy silnika. W budowie tur­\nbiny rys. 59 króćce, przez które odpływa para\nz cylindra wysokoprężnego, nie są tak daleko\nnasunięte na kadłub, jak na rys. 58; — zmiana\nta, powodująca wprawdzie pewne wydłużenie\nturbiny, jest bezwątpienia korzystna dla sprawności\n\n38\nRys. 62a.\n\n39\nturbiny. Ze względu na wielką ilość pary uchodzi\nona z cylindra niskoprężnego do kondensatorów\nczterema rurami Л.\nC. Turbiny trój — I czterokadlubowe.\nJak z poprzednich moich wywodów wynika,\nw szczególności także z uwag poczynionych\ngeneratora, czyli liczba kadłubów zależy taicże od\nrodzaju turbiny. Z tej przyczyny należy uznać\nza słuszne, że fabryki, stosujące system reakcyjny\nw części wysokoprężnej, używają dla mocy po­\nwyżej 20000 kW przy ciśnieniu pary dolotowej\npowyżej około 25 atn turbinę trójkadłubową, bo\notrzymuje się wtedy cylinder wysoko—i średnio­\nprężny o mniejszych wymiarach, co jest nader\nważne w turbinach reakcyjnych zelwzględu naraa-\nRys. 63. Trójkadłubową turbina kondensacyjna fabryki Skoda o mocy 10.000 kW przy n = 3.000 obr/min.\nw ustępie „niezawodność biegu\", turbiny trój —\ni czterokadłubowe stosuje się obecnie naogół\ntylko w silnikach o bardzo wielkiej mocy, pracu­\njących z bardzo wysokiem ciśnieniem dolotowem.\nWprawdzie można w nich osiągnąć lepszą spraw­\nność, lecz oszczędności na paliwie nie są prze­\nważnie tak duże, aby mogły wyrównać znacznie\nwiększe koszty inwestycyjne.\nW obecnych wa­\nrunkach decydującym czynnikiem dla określenia\nliczby kadłubów jest niezawodność biegu turbo-\nłe szczeliny pomiędzy częściami wirującemi i nie-\nruchomemi, oraz można usunąć tłoki odciążające.\nTurbinę trójkadłubową fabryki Brown-Bo-\nveri dla mocy 20.000 do 30,000 kW i dla ciśnień\naż do 35 atn przy 3.000 obr/min uwidocznia\nrys. 60. Turbina ta posiada tę cechę cha­\nrakterystyczną, że za dworną pierwszemi kołami\nakcyjnemi w cylindrze wysokoprężnym rozpoczy­\nna się wielostopniowa turbina reakcyjna. Ponie­\nważ turbina posiada dużą moc, przeto otrzymuje\nsię już pierwsze łopatki reakcyjne o dostatecznej\ndługości, jeśli ciśnienie pary dolotowej nie jest zbyt\nwysokie. Przy pełnem obciążeniu turbiny para\nświeża zasila całkowicie pierwszy wirnik akcyj­\nny, a w razie przeciążenia silnika regulacja sa­\nmoczynna wpuszcza także parę świeżą, odpo­\nwiednio zdławioną za drugi wirnik akcyjny. Prze­\npływ pary przez cylinder wysokoprężny posiada\nprzeciwny kierunek do przepływu przez cylinder\nśrednioprężny, a cylinder niskoprężny posiada\ndwukierunkowy przepływ pary, skutkiem czego\nnaciski reakcyjne znoszą się tak dalece, że silnik\nnie potrzebuje posiadać wogóle tłoków odciąża­\njących. Niewyrównane naciski osiowe cylindra\nwysoko- i średnioprężnego, których wały połą­\nczone są ze sobą sprzęgłem stałem, podejmuje\nkulkowe łoże stopowe, służące zarazem za łoże\nnośne, umieszczone pomiędzy temi cylindrami.\nCylinder niskoprężny zaopatrzony jest w oso­\nbne łoże nośno-stopowe, ponieważ wał jego łą­\nczy się z wałem średnioprężnym zapomocą ela­\nstycznego sprzęgła kłowego; — sprzęgło ostat­\nniego rodzaju łączy wał turbiny z wałem ge­\nneratora elektrycznego.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1955, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0022", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n40\nОО\nо\nСО\nо01<р\nCQ\nЮI\nи .\nО\nсЙ\n> 1S; •\nО'тз\n' о\n>>\n■ os\nW-turbinach' kilkoką,dłubovyych trzeba szczególną uwagę\nzwrócić na umożliwienie s^Q^o^ego wydłużania się poszczegól­\nnych części silnika pod wpływem działania ciepła pary. Fabryka\nBrown-Boveri uzyskuje to w swej trójkadłubowej turbinie w spo-\nśób przedstawiony na rys. 61. Punktami statemi silnika względem\npłyt fundamentowych jesFpppKt- A;pnzy -łqi« . stopowem pomię­\ndzy .cylindrami wysoko- i średnioprężnym i punkt B pośrodku\nkadłuba niskoprężnego, którego położepie względem płyty fun­\ndamentowej jest ustalone ząpoippcą glinów. E i F. Prawidłowe\nwspółosiowe wydłużanie się zapewnia dla cylindra wysokopręż­\nnego klin C, umieszczony pomiędzy tymże kadłubem i korpusem\nłożyska, a dla cylindra niskoprężnego kliny G i H umieszczone\npomiędzy tym kadłubem i sprężystemi połączeniami / i E płyt\nfundamentowych, natomiast cylinder średnioprężny spoczywa\npółcylindryczną powierzchnią D swobodnie w cylindrze niskopręż-\nnym tak, że i jego osiowe wydłużanie się jest zapewnione. Wy­\ndłużanie się prostopadłe do osi silnika jest przez to zapewnione,\nże śruby potwierdzające, łapy- kadłubów do płyt fundamentowych\nnie mogą być silnie, dociągnięte; W- budowie trójkadhibòtvej tur­\nbiny Brown-Bovèri'pgo zwraca szczególną uwagę układ cylindra\nwysokoprężnego po Stronie pary dolotowej na płycie fundamen­\ntowej zapomocą łap L, przylanych dp dolnej części kadłuba\nw pobliżu jego osi geometrycznej. Rozwiązanie tego rodzaju jest\nbezwątpienia korzystniejsze od centrowania półcylindrycznemi\npowierzchniami cieplejszych kadłubów wysoko- i średnioprężnego\nw chłodniejszym korpusie łoża środkowego (patrz rys. 60 i 61\nprzy ЛХ W celu 'uniknięcia odkształceń cylindrów trzeba oczy­\nwiście umieścić sprężyste części w przewodach pomiędzy skrzyn­\nkami zaworów regulacyjnych i cylindrem wysokoprężnym oraz\nw przewodach pomiędzy cylindrem wysoko- i średnioprężnym,\njak i średnio- i niskoprężnym; z tej samej przyczyny ustawia się\n>kondensator na sprężynach.\nZupełnie podobny typ trójkadłubowej turbiny kondensacyj­\nnej stosuje Brown-Boveri dla .mocy 20.000 do 50.000 Ш ,\njednakże przy liczbie obrotów n = 1500 obrtmin (rys. 62), której\nużywa ze względu na generator elektryczny. Z powodu zmniej-\nlicżby obrotów wirniki otrzymują tutaj większą średnicę, a cylin­\nder niskoprężny posiada większą liczbę wirników, w celu otrzy­\nmania korzystnej sprawności.' Dla uzyskania bardzo wielkiej\nmocy przy Wysokiem ciśnieniu pary‘dolotowej Brown-Boveri\nstosuje układ compound, w który/n cylinder wysoko- i średnio­\nprężny napędzają jeden; ja cylinder hjskoprężriy drugi generator\nelektryczny.\ny./.\n;V'F>V_,r . ' ■ ,\nObecnie buduje Brown-Boveri. dla mocy 25.000 UW i ciś­\nnienia pary dolotowej 50 atn,' 4 Ф C (ri Ф= 3.000 obr/ńitn) trój-\nkadłubową turbinę .kpndćjiśabylną i; według rys. 62a. Różni się\nona od, poprzednio rozważanych turbin trójkadłubowych tejże\nfabryki .tern, że cylinder 1 ytyso^pfężny.; posiada, koło Cuitis’a\ni cztery wirniki reakcyjne ej a cylinder średnioprężny trzy wir­\nniki reakcyjne e. Wały cylindra wysoko- i średnioprężne są\nsztywne i połączone ze sobą sprzągłem stałem, tak, że wystar­\ncza jedno łoże stopowo-nośne d.. Pomiędzy wałem średnio- i nis­\nkoprężnym jest umieszczope sprzęgło elastyczne, a wał nisko­\nprężnego cylindra c jest gibki, ze’ ujzględu na uzyskanie rów-\nnomierniejszego ogrzewania poszczególnych części i na zmniejsze­\nnie strat pary w dławnicach. Dla mocy aż do 20.000 k W para\nświeża dopływa do koła Curtis’a, a dla większej mocy natomiast\nbezpośrednio do części reakcyjnej. Ponieważ para nie jest podwój­\nnie przegrzewaną, przeto w części niskoprężnej zastosowano wy­\ndatne odwodnienie przy g. Z wszystkich cylindrów pobiera się\nparę do podgrzewania wody zasilającej kotły (patrz strzałki),\nktóra osiąga w ten sposób temperaturę 175° C, przez co ogólna\n, śprawnośćffsiłowni znacznie wzrasta.\n-\n. ..\n. . .", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1616, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0023", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n41\nTrójkadłubowa turbina kondensacyjna firmy\nBr own-Roveri o, mocy i 0.000 & IF przy n — 3000\niobr/min, ustawiona w elektrowni miasta Bielefeld,\n■ była badana w lipcu r. 1926 'przez prof. Josśego.\ni.Budowa téj turbiny kondensacyjnej dla ciśnienia\ndolotowego 1 Г,5 atn, 300° G, przy n — 3000 obr/min\njest następująca: cylinder wysokoprężny — 1 koło\n'akcyjiie o średnicy 1000 mim i 11 stopni reak­\ncyjnych o średnicy 690 mim, czyli V p.2 = 153.670\nті/зг) — cylinder średnioprężny'12 stopni reak­\ncyjnych o średnicy 820 mim, czyli £\n— 198770\n'm3/5ł; — cylinder niskoprężny pięć. podzielonych\nstopni reakćyjnych (10 wirników) o średnicach\n1005 do 1223 mim, czyli\n= 309.350 m2/s2;—\ndla całej turbiny otrzymuje się jty3 = 661.790 m2/s3.\nWyniki pomiarów opublikowane w V. D. 1.\nz dn. 26.111.27 zawiera poniżej podana tabela.\nZ tabeli tej wynika, że sprawność .tej trój-\nkadłubowej turbiny jest bardzo wysoka; — w wa­\nrunkach obecnych poprzednio scharakteryzowa­\nnych turbina, trójkadłubowa dla tak niskiego ciś­\nnienia pary dolotowej i dla tak niewielkiej mocy\nniema ze względu na wielkie jej koszty budowy\nracji bytu, a dziś dla opisanych warunków wy -\nbranoby z pewnością turbinę jednokadłubową. .\nFabryka Skody w Pilznie stosuje w swych\ntrójkadłubowych turbinach kondensacyjnych wy­\nłącznie system akcyjny, jak to wynika z rys. 63,\n■ przedstawiającego turbinę o mocy 10000 kW\nprzy n = 3000 obrlmin dla ciśnienia doloto­\nwego 32 atn, 375 °C. Budowa tej turbiny jest\n‘podobna do\ntypu\ndwukadłubowego.\n(patrz\nrysunek\n47),\nwięc\nwykonanie\njest\nkosz­\ntowne, bo cylinder wysoko — i średnioprężny\nObciążenie około\nmoc\nna\nząciskach\ngenera­\ntora\nklV\n' sprawność generatora\n(7 %\nmoc na sprzęgle\nkW\n'straty\nmechaniczne\nturbiny\nUW\nzużycie pary odnośnie:\ndo\nmocy\nna sprzęgle\nkgjk Wh\ndo mocy\nna\nzaciskach\nkg/k Wh\nPrzed zaworem głównym:\nciśnienie pary\natn\ntemperatura pary\n0 C\npróżnia w górnym króćcu wy­\nlotowym\nata\nSprawność turbiny na sprzę­\ngle;\na) termodynamiczna efekt.\n^ %\nb) termiczna\nу %\nSprawność termodynamiczna\n.. Wewnętrzna\nу %\n‘A\n3U\n7» .\n'U\n10866\n95,72\n11352\n7813\n94,9\n8232\n6498\n94,17\n6900\n2610\n88,75\n2941\n158\n158\n158\n158\n5,02\n5,115\n5,08\n5,76\n5,245\n5.39\n5,397\n6,492\n11,43\n323,5\n11,47\n327,7\n11,4\n332,3\n11,79\n335,6\n0,0908 0,0788 0,0716 0,0516\n83,55\n23,2\n79,95\n22,7\n79,1\n22,8\n66,4\n20,05\n84,7\n81,45\n81\n70\nposiada obrobione\nłopatki\nkierownicze oso­\nbno wstawiane, co\noczywiście przy zastoso­\nwaniu w tych częściach dość dużej £ F2 wpływa\ndodatnio na sprawność turbiny. Natomiast część\nniskoprężna akcyjna posiada tylko 5 stopni ciś­\nnienia (ostatni stopień podzielony na dwa wir­\nniki), skutkiem czego sprawność jej najpraw­\ndopodobniej będzie niższa niż wielostopniowej\nreakcyjnej\nczęści\nniskoprężnej.\nW celu pole­\npszenia sprawności silnika, para pracuje w nim\nz małym stopniem reakcyjności, skutkiem czego,\njak to wynika z rys. 64, trzeba stosować przy\nwieńcach wirnikowych odpowiednie uszczelnienie.\nRównież ze względu na uzyskanie lepszej spraw­\nności, konstruktor ogranicza przestrzeń, w której\nwiruje pierwsze koło, celem zmniejszenia oporów\npary niepracującej. Kosztowne jest też podcina­\nnie na obwodzie pierścieni tarcz kierowniczych,\nstosowane w celu umożliwienia im swobodnego\nwydłużania się promieniowego;—uzyskana w ten\nsposób sprężystość tarcz wydaje mi się niepo­", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1448, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0024", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n42\ntrzebną, bo ten sam wynik można osiągnąć\nzapomocą tańszej budowy, naprzykład podług\nrys. 12. Wały poszczególnych cylindrów po­\nłączone są ze sobą zapomocą sprzęgieł ela­\nstycznych, skutkiem czego wirnik każdego cy­\nlindra musi posiadać osobne łoże stopowe, wy­\nkonane jako nowoczesne łoże klockowe, co oczy­\nwiście również powiększa koszty budowy sil­\nnika.\nPonieważ turbiny kilkokadłubowe fabryki\nSkoda posiadają akcyjną część wysoko—i średnio­\nprężną, przeto ograniczenie liczby kadłubów,\n1 a zatem zmniejszenie kosztów budowy silnika,\njest tutaj bez zmniejszania niezawodności jego\nbiegu w wielu wypadkach możliwe, w których\nfabryki Stork w Hengelo. Powyższy silnik badał\nw czerwcu r. 1926 prof. Josse i ogłosił wyniki\ndokonywanych pomiarów w V. D. 1. № 11\nr. 1927.\nWysokoprężny cylinder posiada jeden\nstopień ciśnienia o średnicy 700 m/m i 9 stopni\no średnicy 600 mim, 2 p.a = 91880 m2/s2; —\nśrednioprężny cylinder — jeden stopień o śred­\nnicy 900 m/m i 11 stopni o średnicy 800 mim,\n|a* = 193760 m2/s2; — cylindry niskoprężne,\ndo których dopływa para z cylindra średniopręż­\nnego, pracują równolegle i posiadają po 23 stop­\nnie reakcyjne o średnicach od 658 do 1200 m/m,\n— 465000 ma/fJ; — cała turbina\nposiada\nZ 1P — 750640 m2/s!. Wyniki badań podaje po­\nniżej umieszczona tabela.\nRys. 67. Cylindry niskoprężne’\" turbiny A. E. G. — Pierwsza Brneńska, o mocy 80.000 kW, n == 1.500 obr/min.\ntrzebaby uznać to za niedopuszczalne przy syste­\nmie przedstawionym na rys. 60 i 62. Nie ulega\nteż wątpliwości, że fabryka Skoda będzie mu­\nsiała ze względu na ostrą walkę konkurencyjną\nrozstrzygnąć w najbliższym czasie, powyżej jakie­\ngo ciśnienia i powyżej jakiej mocy będzie zale­\ncała turbiny kondensacyjne o większej liczbie\nkadłubów niż dwa, czyli będzie musiała podnieść\nmoc i ciśnienie dolotowe turbin dwukadłubo-\nwych.\nTurbiny kondensacyjne o potrójnym roz­\nprężaniu pary, trój i — czterokadłubowe, wyko­\nnywane przez Pierwszą Brneńską Fabrykę i wy­\ntwórnie posiadające jej licencje posiadają wy­\nsoko — i średnioprężne cylindry systemu akcyj­\nnego, a niskoprężne systemu reakcyjnego. Rys.\n65 przedstawia taką turbinę kondensacyjną o mocy\n16000 kW przy n = 3000 obrlmin dla ciśnie­\nnia dolotowego 32 atn, 400° C w wykonaniu\nObciążenie około\n7.\n74\nVi\nmoc na zaciskach generatora k W\n16650\n12945\n8462\n(cos f = 1)\nSprawność generatora przy cos f>=l %\n95,65\n95,27\n93,96\nZużycie pary odnośnie do mocy:\nna zaciskach generatora\nkg/kWh\n3,994\n3,918\n4,048\nna sprzęgle turbiny z generatorem\n3,82\n3,733\n3,8\nkg/kWh\nPrzed zaworem głównym turbiny:\nciśnienie\npary\nata\n32,8\n32,8\n32,7\ntemperatura\n„\n°C\npróżnia w górnej części króćca wy-\n396\n409\n398\nlotowego\nata\nsprawność termodynamiczna efekt.\n0,0445\n0,036 0,0301\nodnośnie do mocy na sprzęgle\niqe\n82,9\n81,75\n80,15\nOsiągnięta wysoka sprawność turbiny, po­\nmimo większych strat w jej części wysokopręż­\nnej z powodu wysokiego ciśnienia pary doloto­\nwej, została tutaj uzyskana w wysokiej mierze", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1253, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0025", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n43\nprzez zastosowanie bardzo dużej sumy 2РЛ\nktóra jednak spowodowała kosztowną budowę\nczterokadłubowej turbiny, jeśli ze względu na\nwiększą niezawodność biegu niskoprężne łopatki\nreakcyjne umieszcza się na bębnach, wymagają-\njących dwóch cylindrów niskoprężnych. Chociaż\nostatnie pozostawimy, to można przy zastosowa­\nniu w cylindrze wysokoprężnym koła Curtis'a\ni wielostopniowej turbiny akcyjnej silnik konden­\nsacyjny o mocy 16000 kW przy 32 atn i 400°C\nzbudować w 3 cylindrach o podwójnem rozprę­\nżeniu pary z niegorszemi wynikami od podanych,—\nw każdym Irazie z niegorszemi wynikami pod\nwzględem niezawodności biegu turbiny, a koszty\nbudowy zmniejszyłyby się znacznie.\nKoszty te można jeszcze więcej zmniejszyć,\nstosując jeden cylinder niskoprężny (por. rys. 57),\nzaopatrzony w bęben o dwukierunkowym prze­\npływie pary.\nBardzo podobne do ustroju uwidocznionego\nna rys. 65 są czterokadłubowe turbiny konden­\nsacyjne o potrójnym rozprężaniu pary, zbudo­\nwane przez Tow. A. E. G. w Berlinie dla naj­\nwiększej mocy poszczególnego agregatu 80 000\nklV przy n = 1500 obrImiti,\np1 = 32 atn,\n400°0 i próżni 96%, a ustawione w centrali KHn-\ngenberg w Rummelsburgu pod Berlinem. Cylin­\nder wysokoprężny c (rys. 66), wyposażony w koło\nCurtis'a i czternaście stopni akcyjnych o śred­\nnicy 1000 mm, napędza łącznie z szesnastostop-\nniowym akcyjnym cylindrem średnioprężnym h\njeden generator elektryczny o mocy 40000 kW\nprzy n = 1500 obrlmin-,—wirniki obydwóch cylin­\ndrów, pracują z małym\nstopniem\nreakcyjności\n(5% do 15%) i posiadają tylko jedno klockowe\nłoże stopowe. Cylinder wysokoprężny posiada\nobecnie już nieużywaną budowę z osobno wsta-\nwianemi tulejami. Para przepływa z cylindra wy­\nsoko—do średnioprężnego dwiema rurami e,\na z ostatniego rurą g do dwóch równolegle pra­\ncujących cylindrów niskoprężnych (rys. 67) po­\nsiadających po 24 stopnie reakcyjne umieszczone\nna bębnach i końcowych tarczach o średnicach\nod 1360 do 2900 mm, a napędzających drugi\ngenerator elektryczny o mocy 40000 kW przy\nn = 1500 obrlmin. Z powodu\ndwukierunko­\nwego przepływu pary tłoki odciążające są zby­\nteczne, a niewyważone naciski tłokowe podej­\nmuje jedno łoże stopowe, umieszczone pomiędzy\nkadłubami. Odpływ pary do dwóch kondensato­\nrów następuje czterema rurami h.\nW celu osiągnięcia wyższej sprawności ło­\npatek zastosowano w turbinie tej łopatki zwi­\nnięte (zmienne na długości łopatki kąty wlotowe\ni wylotowe) nawet już w łopatkach średniej dłu­\ngości, powyżej około\n120 mm, — najdłuższe\nłopatki posiadają 610 mm. Natomiast nie jest\nmi znane, w jaki sposób wytwórca silnika dążył\ndo zmniejszenia strat, powstających przez pracę\nwirników niskoprężnych w wilgotnej parze.\nTurbina posiada regulację kombinowaną za-\npomocą trzech zaworów regulacyjnych, umieszczo­\nnych na cylindrze wysokoprężnym, mianowicie\ndla obciążenia 4/4 mocy otwarte są trzy zawory,\ndla */4 mocy — dwa, a dla '/3 i poniżej 1 zawór.\nW razie przeciążenia turbiny działają samoczyn­\nnie dwa dalsze zawory, z których jeden wpuszcza\nparę świeżą odpowiednio zdławioną do 8-mego\nstopnia ciśnienia, a drugi do przewodu znajdu­\njącego się pomiędzy cylindrem wysoko- i śred­\nnioprężnym.\nJeden z powyżej opisanych turbozespołów\nbył badany dn. 13 i 14 grudnia 1927, przez prof.\nJosse’go a wyniki pomiarów ogłoszone w Z.V.D.I.\n№31 r. 1928, podaje poniżej umieszczona tabela.\nobciążenie około\nprzecią-\n*U\n‘It\nVi\n7«\n(cieplik całk. podany\nwedług Mollier’a r.\n1927)\nPrzed zaworem głów­\nnym:\nciśnienie\npary\nata\n33,6\n33,6\n34,1\n34,1\n34,1\ntemperatura\n„\n°C\n407,3\n407\n408,8\n407,6\n410,7\ncieplik całk. „ ciepł.\n774,8\n774,7\n775,4\n774,9\n776,4\nPrzed średnioprężnym\ncylindrem:\nciśnienie\npary\nata\n15,25\n13,13\n9,67\n;6,57\n3,67\ntemperatura „\n°C\n311,2\n299,9\n280,1\n260,9\n256,1\ncieplik całk. ,, ciepł.\n732,5\n728\n720\n712,5\n712,5\nPrzed niskoprężnemi\ncylindrami:\nciśnienie\npary\nata\n2,764\n2,39\n1,761\n1,205\n0,666\ntemperatura\n„\n°C\n138,8\n130,4\n116,1\n98,2\nprzegrzanie\n„\n“C\n8,7\n655,1\n5\n0,5\n0,2*4.\n10,1\ncieplik całk. „ ciepł.\n651,5\n645,6\n640\n639,5\nCiśnienie pary przy koł­\nnierzu króćca wylo­\ntowego\naia\n0,027 0,0231 0,0184 0,01414 0,0136\ncieplik całk. pary wy­\nlotowej\nciepł.\n539,8\n537,8\n536,6\n535,1\n544,1\nwilgotność pary wylo­\ntowej\n%\n11,2\n11,2\n11,1\n11\n9,5\nMoc na zaciskach ge­\nneratora\nkW\n79011\n68871\n51559\n35104\n17505\nMoc turbiny na sprzę­\ngle generatora klV\n82217\n71922\n54206\n37354\n19469\nZużycie pary na 1\nkW-godz;\nodnośnie do mocy na\nzaciskach\nkg\n3,869\n3,852\n3,88\n3,947\n4,357\nodnośnie do mocy na\nsprzęgle\nkg\n3,718\n3,688\n3,691\n3,704\n3,917\nSprawność\ntermiczna\nodnośnie do mocy\nna sprzęgle\n%\n30,34\n30,49\n30,37\n30,14\n28,45\nEfekt, sprawność ter­\nmodynamiczna:\nodnośnie do mocy na\nsprzęgle\n%\n80\n79,4\n77,7\n75,8\nprzeliczenie przez\nA.E.G.na 96%próżni %\n84\n83,e\n81,£\n79,1\nKorzystne\nwyniki\npomiarów,\notrzymane\ndość kosztowną budową silnika, zapewniającą\nwprawdzie trwałe zachowanie sprawności turbiny,\nsą przedewszystkiem z tej przyczyny ciekawe,\nże wzrost zużycia jednostkowego pary Uczyli\nzmniejszenie się sprawności silnika^jest bardzo\nmałe przy zmniejszającem się obciążeniu, co\nw elektrowniach w wielu wypadkach jest nader", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 2269, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0026", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n44\ncenne.\nDodatni ten wynik przypisać należy\nw wielkiej mierze użyciu koła Curtis’a jako sto­\npnia regulacyjnego.\nPonieważ turbina była zbu­\ndowana dla próżni 96%, a w czasie pomiarów\npróżnia wynosiła z powodu\nznacznie niższej\ntemperatury wody chłodzącej 98%, przeto doko­\nnane przez A. E. G. przeliczenie znajduje uspra­\nwiedliwienie, zwłaszcza jeśli porówna się osią­\ngnięte efektywne sprawności termodynamiczne\nczęści wysoko-i niskoprężnej, odnośnie do mo­\ncy na sprzęgle i stanu pary w skrzynkach dolo­\ntowych, mianowicie:\nobciążenie około:\nprzeciążenie\n*U\nV.\nV.\nczęść : wysoko- i śre-\ndnioprężna\ni]e ś=\n.85,6%\n84,3%\n80,3%\n75,6%\nczęść niskoprężna ,*le =\n1\n!,\n;\n1\n1\n;\n' . 1 ‘ >■ \\\n;\n’\nI\n73,1%\n». j\n72,7%\n71,8%\n71,2%\nnadmierne zdzieranie się łopatek przy pracy\nz bardzo dużą prędkością pary. Oczywiście dążyć\nmusimy do potanienia budowy turbogeneratorów\nparowych (zwłaszcza jest to ważne w krajach\n0 wysokich kosztach robocizny), lecz nie powinno\nodbywać się to kosztem zmniejszenia niezawod­\nności pracy silnika.\nOkres budowy turbin parowych o trzech\n1 czterech kadłubach dla ciśnień aż do około\n35 atn i 400°. zdaje się minął, bo zagadnienie\nto można opanować równie dobrze dla mocy aż\ndo około 25000 kW przy n = 3000 obr/min,\ndla większych mocy przy mniejszej liczbie obro­\ntów z zupełną pewnością pod względem nieza­\nwodności ruchu zapomocą dwukadłubowej tur­\nbiny, której moc stopniowo zwiększać się będzie.\nJedynie dla wyższych ciśnień budować się będzie\nRys. 68. Turbina Brown-Boveri’ego o\nmocy 1800 kW\\ pi = 50 atn, t, = 440° C; p2 = 20 atn.\nNiską sprawność części niskoprężnej przy­\npisać należy przedewszystkiem wilgotności pary,\nmoże niedostatecznemu odwodnieniu cylindrów\nniskoprężnych, a oprócz tego powiększeniu straty\nwylotowej z powodu pracy w czasie pomiarów\nz większą próżnią od 96%.\nJak poprzednio zaznaczyłem, Tow. A.E.G.\nzamierza moc 80000 ktV osiągnąć obecnie przy\nn = 1500 obr!min w dwukadłubowej turbinie\n(patrz rys. 59), możliwie krótko budowanej,\npodając otwarcie, że sprawność silnika będzie\nmniejsza, lecz przy obecnych cenach paliwa\nusprawiedliwiają to znacznie niższe koszty bu­\ndowy. Przy obecnym stanie materjałów jest je­\ndnak wskazana duża ostrożność przy znacznem\npowiększaniu mocy jednego generatora przy pew­\nnej liczbie obrotów, jak i zbytnie skracanie tur­\nbiny nie jest polecenia godne ze względu na\njeszcze trzy, a może nawet czterokadłubowe tur­\nbiny, lecz obecnie wyższe ciśnienie kotła od\n36 atn są dla turbin kondensacyjnych rzadko uży­\nwane, ponieważ zyski w samym silniku są nie­\nwielkie, a koszty instalacji\nznacznie większe.\nTurbozespół czterokadłubowy o mocy 18.000 kW\nprzy «=3000 obrlmin zbudowany przez Pierw­\nszą Brneńską Fabrykę, a uwidoczniony na rys. 4,\npracuje z ciśnieniem dolotowem 100 do 120 atn\ni z temperaturą 450° do 500° C.\nTrzy pierwsze\ncylindry są systemu akcyjnego, a tylko czwarty\nsystemu reakcyjnego. Para rozpręża się w pierw­\nszym cylindrze do 55 atn, w drugim do 15 atn,\nw trzecim do 0,5 atn, a w czwartym do 0,07 ata.\nNie ulega wątpliwości, że w chwili obecnej więk­\nszość konstruktorów starałaby się rozwiązać za­\ngadnienie zapomocą trójkadłubowej turbiny\nze\nwzględu na zmniejszenie kosztów budowy.\n\n4 5\nII.\nTurbiny czołowe.\nNazwa turbin czołowych utarła się dla tych\nturbin przeciwprężnycb, których para wylotowa\nsłuży do zasilania innych agregatów turbin. Z po­\nwyższego wynika, że turbina czołowa powinna\nbyć zasilana parą o bardzo Wysokiem ciśnieniu\ndolotowem. Ponieważ jednak przy budowie no­\nwej instalacji silnikowej o bardzo Wysokiem ciś­\nnieniu kotłowem buduje się turbinę z generato­\nrem elektrycznym jako całość\njednolitą (patrz\nrys. 4), przeto turbiny czołowe są używane z po­\nwodzeniem w tych wypadkach, w których ist­\nniejąca siłownia, pośiadająca w dobrym stanie\nRys. 69.\nturbiny na średnie ciśnienie pary dolotowej, wy­\nmaga pewnego powiększenia mocy.\nInstalacja\ntego/odzaju kalkuluje się zwłaszcza wtedy korzy­\nstnie, jeśli część kotłów średnioprężnych w da-\nNajekonomiczniejszą pracę turbiny czołowej\notrzymałoby się, gdyby jej para wylotowa mogła\nstale zasilać-średnioprężną turbinę kondensacyjną\nodpowiedniej wielkości, co wymagałoby wyłą-\nRys. 71.\nczenia regulacji ostatniej, bo turbina czołowa i kon­\ndensacyjna tworzyłyby wtedy jedną całość. Po­\nnieważ jednak w elektrowniach obciążenia podle­\ngają bardzo dużym wahaniom, przeto wysoko-\nRys. 70. Turbina Escher Wyss’a ojTmocy 1000 kW; pi — 100 atn, t, — 400° C, p2 =. 14 atn; n = 10000/3000.\nnej siłowni jest w złym stanie, a skutkiem instalacji\nczołowej nie potrzebuje być zastąpiona nowemi;—\nw niektórych wypadkach brak miejsca może być\ntakże przyczyną budowy instalacji czołowej.\nprężna instalacja jako część ekonomiczniej pra­\ncująca przejmuje zwykle obciążenie podstawowe,\na średnioprężne turbiny kondensacyjne opanowują\nwahania obciążenia, wobec czego mechanizm", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1997, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0028", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n47\nduża, przeto bardzo interesujące będą wyniki\nosiągnięte z temi turbinami czołowemi tak pod\nwzględem niezawodności ruchu jak i sprawności.\nInne\nwytwórnie, n. p. A. E. G., Pierwsza\nBrneńska Fabryka i Skoda budują turbiny czo­\nłowe składające się z koła Curtis’a i wielostopnio­\nwej turbiny akcyjnej, który to system nie po­\ntrzebuje rozwiązywać zagadnienia strat z powodu\nmałych szczelin międzystopniowych.\nIII. Turbiny przeciwprężne.\nTurbiny przeciwprężne stosowane są w tych\nwypadkach, w których zapotrzebowanie pary do\nOstatnia uwaga dotyczy w szczególności\ntakże turbiny przeciwprężnej Ljungstroem'a (rys.\n73). W porównaniu z turbiną kondensacyjną\nprzedstawioną na rysunku 18 uproszczenie pole­\nga na tem, że rury doprowadzające parę świeżą\ni zawór przeciążający nie przechodzą przez prze­\nstrzeń napełnioną parą wylotową; — zmiana ta\njest możliwa z powodu mniejszej objętości pary\nwylotowej. Również korzystne jest tutaj, że tar­\ncze uszczelniające, wirująca i nieruchoma, potrze­\nbują opanować tylko mniejszy spadek ciśnienia.\nNatomiast przeciwprężna turbina Ljungstroem'a\nposiada tę słabą stronę, że jako reakcyjna musi\nbyć wyposażona w regulację jakościową, która\nRys. 73.’,Turbina przeciwprężna'Ljungstroema.\ncelów fabrykacyjnych względnie grzejnych jest\nwiększe niż do celów wytwarzania mocy. Je­\nśli zapotrzebowanie pary do dwóch wyżej wymie­\nnionych celów nie nakrywa się w czasie, to trze­\nba parę wylotową z turbiny gromadzić w okre­\nsach małego zapotrzebowania pary fabrykacyjnej\nw t. zw. cieplarce, aby módz z niej czerpać\nw okresach małego obciążenia turbiny. Jako tur­\nbiny przeciwprężne można wykonać wszystkie\nrodzaje turbin kondensacyjnych;—ponieważ jednak\nturbiny przeciwprężne opanowują\nprzeważnie\nznacznie mniejszy spadek cieplika niż konden­\nsacyjne, przeto budowa ich jest przeważnie\nprostsza.\npowoduje większe przegrzanie pary wylotowej\nprzy zmniejszeniu obciążenia turbiny z powodu\ndławienia pary dolotowej;—w wielu wypadkach\nnie można bowiem używać pary przegrzanej do\ncelów fabrykacyjnych. Z tej przyczyny w turbi­\nnach przeciwprężnych używa się przeważnie re­\ngulacji\nmożliwie zbliżonej\ndo ilościowej, co\nz łatwością uskutecznić można w turbinach osio­\nwych, posiadających jako pierwszy stopień ciś­\nnienia koło Curtis’a.\nDla mniejszych mocy buduje się przeważ­\nnie turbiny przeciwprężne jako turbiny Curtis’a\no jednym lub dwóch stopniach ciśnienia. Główną\nzaletą tych silników, nie odznaczających się", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 976, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0029", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n48\nwprawdzie wysoką sprawnością, są małe ich ko­\nszty zakładowe i duża niezawodność biegu. Tur­\nbinę Curtis’a o jednym stopniu ciśnienia z dwo­\nma stopniami prędkości w wykonaniu fabryki\nRys. 74. Turbina Curtis’a fabryki Skody o,mocy 1000 ^(4,\nSkody dla mocy 1000 kW widzimy na rys. 74.\nW celu osiągnięcia możliwie wysokiej spraw­\nności silnika, łopatki pierwszego wieńca wirniko­\nwego, wykonywującego znacznie większą część'\npracy od drugiego wieńca, a zwłaszcza\nłopatki kierownicze posiadają bardzo\ndużą szerokość. Z tej samej przyczyny\nturbina pracuje z pewnym nieznacznym\nstopniem reakcyjności, którego uszczel-,\nnienie dokonane jest na obwodzie wir­\nnika. Również ze względu na podnie­\nsienie sprawności ograniczono bocz- ■\nnem i blachami przestrzeń, w której wi­\nruje wirnik. Z przyczyn poprzednio\npodanych turbina posiada regulację\nilościowo-jakościową (patrz rys. 49 i 50)\nzapomocą kilku zaworów regulacyjnych,\nz których jeden widoczny jest na rys. 74.\nPrzeciwpfęźną turbinę Curtis’a\no jednym stopniu ciśnienia używa się\ntylko przy mniejszych spadkach ciep­\nlika, natomiast przy większych spad­\nkach cieplika, które otrzymuje się\nprzeważnie przy Wysokiem ciśnieniu\npary dolotowej, stosuje się dla mniej­\nszej mocy turbinę Curtis’a o dwóch\nstopniach ciśnienia, z których każdy\nposiada po dwà stopnie prędkości. Jako przy­\nkład tego fodzaju 'silnika może posłużyć • tur­\nbina Brown-Boveri'ego przedstawiona na rys. 75.\nZ-otworów umieszczonych w wirnikach* można\nwnioskować.^ że turbiną ta pracuje jako czysto;\nakcyjna;'— pierwszy wirnik zasilany jest czę­\nściowo, a drugi ną całym obwodzie.\nMiędzy*-*\nstopniowe uszczelnienie jest rodzaju grzebienia\nstego, a dławnice posiadają wyłącznie/\npierścienie węglowe, których nie je­\nstem zwolennikiem przy wysokich tem­\nperaturach pary.\nTurbiny Curtis’a o jednym )ub\ndwóch stopniach ciśnienia są w wielu\nwypadkach z powodu zalet poprzednio\nprzedstawionych silnikami bardzo od-\npowiedniemi, lecz trzeba liczyć się\nz tern, że niewielka ich sprawność,\nwynosząca tj,? = 60 do 65/ z biegiem\nczasu będzie się dość szybko zmniej­\nszała z powodu nadmiernego zdzie­\nrania się łopatek, wywołanego bardzo\ndużą prędkością pary przy przepływie\nprzez wieńce łopatkowe.\nMniejsza\nsprawność turbiny jest w wyniku przy­\nczyną wyższej temperatury pary wylo­\ntowej, która w wielu wypadkach jest\nniedopuszczalna ze względu na towar\nwyrabiany przy pomocy tej pary.\nW\ncelu\nwyzyskania\nwiększej\nsprawności silnika, co dość często jest\nbardzo pożądane (np. także jeśli silnik\nprzeciwprężny oddaje zbyteczną moc\nna sieć), trzeba stosować wielostop­\nniowe turbiny przeciwprężne, budowane\nprzeważnie jako turbiny akcyjno-reak-\ncyjne lub-czysto akcyjne.\nFabryka Brown-Boveri buduje turbiny prze­\nciwprężne o dużej sprawności jako system, skła­\ndający się z jednego wirnika akcyjnego, który\nf ?\nRys. 75. Dwustopniowa turbina Curtis’a fabryki Brown-Boveri.\nprzy dużym spadku cieplika zastępuje jednern\nkołem Curtis’a q dwóch stopniach prędkości,\noraz z wielostopniowej reakcyjnej części.\nJako\nprzykład takiego silnika może posłużyć turbina", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1215, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0030", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n49\"\nprzeciwprężna o mocy 380 kW, przedstawiona\nna rys. 76 (patrz В. В. C. Mitteilungen № XII,\n1927). Turbina ta, zbudowana dla ciśnienia do­\nlotowego 32 atn, 375\"C i dla przeciw-\npręźności 8 atn, ma przy obciążeniu\n380 kW zużywać 8000 kg pary, czyli\nzużycie pary na 1 k\\X>h ma wynosić\n21,05 kg, a sprawność efektywna tur­\nbiny łącznie z przekładnią zębatą, (licz­\nba obrotów turbiny 5000 na minutę,\na generatora elektrycznego 1500), czyli\nsprawność odnośnie do mocy na sprzę­\ngle generatora, posiadającego spraw­\nność 88%. wynosiłaby około t\\e = 61%.\nTurbina powyższa posiada regulację\njakościowo-ilościową zapomocą trzech\nsamoczynnych zaworów regulacyjnych\ni może pracować równolegle na sieć\nelektryczną; — wymaganą przeciwpręż-\nność nastawia się ręcznie zapomocą\nzaworu.\nBęben tworzy jedną całość Ri\nz wałem, natomiast wirnik akcyjny\ni tłok odciążający są nasadzone na\nbęben; — przez stosowne otwory w bębnie do­\nprowadza się parę przeciwprężną na drugą stronę\ntłoka odciążającego. Kadłub turbiny, wykonany\nstrukcji rys. 32 i 33. O typie powyżej opisanym\nmożna to samo powiedzieć, co zaznaczono o bu­\ndowie podług rys. 32 i 33, t. j. że przy dosta­\nRys. 77. Turbina przeciwprężna fabryki Brown-Boveri\no mocy 380 kW.\nze staliwa, jest dzielony w osi poziomej, jak to\nwynika z rys. 77; — podstawy łożysk tworzą\njedną całość z kadłubem. W turbinach przeciwpręż-\nTurbina przeciwprężna fabryki Brown-Boveri o mocy 380 kW.\ntecznie długich łopatkach reakcyjnych może dać\ndobre wyniki pod względem niezawodności ruchu\ni sprawności, natomiast że przy zbyt małej dłu­\ngości łopatek może budzić poważne wątpliwości\nz powodu zbyt małych szczelin pomiędzy częś­\nciami wirującemi i nieruchomemi.\nZ powyższej przyczyny większość fabryk,\nstosuje w turbinach przeciwprężnych system akcyj­\nny, zwłaszcza przy wysokich ciśnieniach pary do­\nlotowej, z któremi zwykle połączone są wysokie\ntemperatury pary. Nie ulega wątpliwości, że przy\nniewielkiej przeciwprężności i większej mocy sil­\nnika zastosowanie systemu półreakcyjnego w os­\ntatnich stopniach ciśnienia przynosi poważne ko­\nrzyści, rozważone przy turbinach kondensacyjnych.\nFabryka Escher-Wyss buduje turbiny prze-\nciwprężne\no małej liczbie stopni ciśnienia przy\nstosowaniu dość dużej średnicy wirników, czyli\npracuje z dużą prędkością pary, wobec czego\nmożna mieć pewne wątpliwości co do nadmier­\nnego zdzierania się łopatek. Natomiast inne fabry­\nki, n. p. A.E.G. w Berlinie, Pierwsza Brneńska\nFabryka i Tow. Akc. Skoda stosują w turbinach\nprzeciwprężnych jeden wirnik akcyjny o większej\nśrednicy ze względów regulacyjnych, który za­\nstępują kołem U przy większych spadkach ciep-\nRys. 78. Turbina przeciwprężna o mocy 1400 kW. Pierwszej Brneńskiej Fabryki.\nnych o większej mocy, posiadających sprawność\nlika, oraz kilka lub kilkanaście kół akcyjnych,\nefektywną powyżej 70%, Brown-Boveri buduje po-\nzależnie od wielkości spadku\nadjabatycznego\nszczególne części w sposób podobny do kon-\ni mocy turbiny.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1237, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0031", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n50\nNa rys. 77 widzimy turbinę przeciwprężrią\nPierwszej Brneńskiej Fabryki o mocy 1400 kW\nprzy n = 3000 obr/min; —/?, = 14,5 atn, 350° C,\npt = 3atn. (Wyniki osiągnięte z tą turbiną patrz,\nTechnika Cieplna Nr. 6, r. 1928). Dla większego\nspadku cieplika ta sama fabryka stosuje więk­\nszą liczbę stopni ciśnienia, n. p. dla pr — 32 atn,\n400“ C i p2 = 8 atn — koło U i 16 stopni\nakcyjnych przy\nmocy 2000 kW i n — 3000\nobr/min, a dla /?, = 23 atn, 350° C i p2 — 2,5\natn — koło U i 17 stopni akcyjnych przy mocy\n1200 kW i n = 3000 obrlmin. Ta duża liczba\nstopni ciśnienia jest przy małej mocy silnika ko­\nnieczna, aby otrzymać dostatecznie długie łopatki\nprzy całkowitem zasilaniu\nwirników, a zatem\ndobrą sprawność turbiny; — przy dużej mocy\nmożna naogół zmniejszyć trochę liczbę stopni\nciśnienia.\nz powodu małego obciążenia turbiny poniżej wy­\nmaganego do celów fabrykacyjnych, to trzeba\nzapomocą zaworu\nZ, umieszczonego pomiędzy\nrurą dolotową A i rurą wylotową D, dopuszczać\ntakże odpowiednio zdławioną parę świeżą bezpo­\nśrednio do rury D. Gdyby natomiast ilość pary\nwylotowej z turbiny była większa od chwilowego\njej zapotrzebowania do celów fabrykacyjnych, co\nmoże zachodzić przy dużem obciążeniu turbiny,\nto wówczas nadmiar pary uchodzi przez zawór\nbezpieczeństwa N nazewnątrz lub też można\nzaprojektować odpowiedni odpływ do cieplarki.\nW powyżej opisanym wypadku ilość pary wy­\nlotowej zależy wyłącznie od obciążenia silnika,\na niedogodną stroną tej regulacji jest koniecz­\nność ręcznego dławienia zapomocą zaworu Z do­\ndawanej pary świeżej.\nChcąc tę słabą stronę usunąć, można ręczne\nRys. 79.\nW przeciwstawieniu do turbin kondensacyj­\nnych, które posiadają regulację liczby obrotów\ndziałającą w zależności od obciążenia silnika,\nturbiny przeciwprężne muszą być wyposażone\nw regulację odpowiadającą warunkom pracy sil­\nnika, do których regulacja powinna być dosto­\nsowana. Najprostszą regulację turbiny przeciw\nprężnej, nie uskuteczniającą jednak wszystkich\nczynności samoczynnie, widzimy na rys. 79. Re­\ngulator odśrodkowy R działa przy pomocy ser-\nwomotoru olejowego C, — wyposażonego w su­\nwak S, do którego skrzynki olej pod ciśnieniem\ndopływa i odpływa jak wskazują strzałki,—na za­\nwór V, regulujący ilość pary świeżej, dopływa­\njącej rurą B do turbiny T. Wysokość przeciw-\nprężności ustawia się ręcznie zapomocą zaworu\numieszczonego w rurze wylotowej D. W razie\ngdyby ciśnienie w rurze wylotowej D spadło\notwieranie zaworu Z zastąpić odpowiednim ser-\nwomotorem olejowym. Tego rodzaju urządzenie\nprzedstawia rys. 80, na którym turbina T posiada\ntaką samą regulację zapomocą serwomotoru C\njak na rys. 79. Natomiast redukcję pary świeżej\nna wymaganą przeciwprężność uskutecznia w bu­\ndowie według rys. 80, zawór Z pod wpływem\nserwomotoru olejowego, składającego się z cy­\nlindra wraz z tłokiem E, z suwaka regulacyj­\nnego F i z cylindra parowego G. W\nostatnim\nna jedną stronę tłoka działa ciśnienie pary wy­\nlotowej, doprowadzanej rurką H, a na drugą\nsprężyna. Każdej zmianie położenia tłoka w cy­\nlindrze parowym G odpowiada zmiana położenia\ntłoka w cylindrze olejowym E, a zatem i zmiana\npołożenia zaworu redukcyjnego Z. Jeśli ciśnie­\nnie w rurze wylotowej spadnie poniżej ciśnienia,\nokreślonego siłą sprężyny umieszczonej w cy­\n\n51\nlindrze G, to tłok parowy postępuje w dół, skut­\nkiem czego olej dopływa na dolną, a odpływa\nz górnej części tłoka E, przez co otwiera się za­\nwór Z. Wielkość otwarcia ostatniego ustala się\npod wpływem każdorazowego położenia tłoka G\ntromotorkiem, musiałaby\ndostarczać\nolej\ndo\nskrzynki F. W powyższy sposób można osiągnąć\nstałe ciśnienie pary potrzebnej do celów fabry-\nkacyjnych w sposób samoczynny pomimo zmien­\nnego obciążenia turbiny przeciwprężnej, która\nRys. 80.\nw połączeniu z t. zw. odwodzeniem, czyli do­\nprowadzaniem suwaka F do środkowego poło­\nżenia, które uzyskuje się przez połączenie czę­\nści É, F i G jedną dźwignią. Do skrzynki su-\noczywiście powinna zawsze mniej dostarczać pary\nniż wynosi zapotrzebowanie jej do fabrykacji.\nW przykładach, przedstawionych na rys. 79\ni 80, a w praktyce najczęściej zachodzących, ilość\nwaka F dostarcza olej pod ciśnieniem ta sama,\nturbiną napędzana pompka, która dopompowuje\nolej do serwomotoru C; — jedynie, gdyby ser-\nwomotor E miał działać także przy postoju tur­\nbiny, to osobna pompka wirowa, napędzana elek-\npary wylotowej z turbiny zależy od jej obciąże­\nnia.\nCzasem zachodzą jednak wypadki, że ob­\nciążenie turbiny, pracującej na sieć elektryczną,\nma być uzależnione od ilości pary wylotowej\no pewnem ciśnieniu, której zapotrzebowanie jest", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1899, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0032", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n5 2\nzmienne.\nTurbina otrzymuje wtedy regulację\nprzedstawioną na rys. 81. Tłok serwomotoru\nolejowego C połączony jest trzonem z zaworem\nwzględnie zaworami regulacyjnemi V-\nZmiana\npołożenia zaworu V, a zatem zmiana ilości pary\nświeżej doprowadzanej do turbiny T jest usku­\nteczniana normalnie przez tłok L, na którego\njedną stronę działa ciśnienie pary wylotowej,\ndoprowadzanej rurką K, a na drugą sprężyna,\nktórej siła ustalona jest w zależności od wyma­\nganej przeciwprężności. W razie n. p. zmniej­\nszenia się odbioru pary wylotowej wzrasta prze-\nciwprężność, skutkiem czego tłok L postępuje\nw dół, a czop Q w górę, zmniejszając przy po­\nmocy serwomotoru C dopływ pary świeżej do\nturbiny, przyczem regulator R nie zmienia swego\npołożenia. W celu umożliwienia dokładnego na-\nwedług rys. 79 lub też zapomocą serwomotoru\nwedług rys. 80.\nSamoczynna regulacja turbiny przeciwpręż-\nnej przy pomocy cylindra parowego, na którego\ntłok działa każdorazowe ciśnienie pary wylotowej,\njak i samoczynna redukcja pary świeżej do\nciśnienia pary przeciwprężnej uzyskana przy po­\nmocy takiego cylindra parowego, były w prak­\ntyce dość często stosowane. Jako słabą stronę\ntych urządzeń trzeba uznać niedostateczną ich\nczułość, spowodowaną tarciem tłoka w cylindrze\nparowym. Z tej przyczyny obecnie zastępuje\nsię zwykle w tych urządzeniach cylinder parowy\nmembraną,której słabą stroną jest mały skok przed­\nmiotu przez nią uruchamianego.\nRegulację turbiny przeciwprężnej w zależ­\nności od wysokości przeciwprężności, więc ana-\nRys. 82. Regulacja tuibiny przeciwprężnej fabryki Brown-Boveri.\nstawienia wymaganej przeciwprężności, względnie\nw celu nieznacznej jej zmiany znajduje się w urzą­\ndzeniu tern sprężyna M, której napięcie nasta­\nwia się ręcznie. Niezależnie od tłoka parowego L\nmoże także regulator odśrodkowy R oddziaływać\nna zawór regulacyjny V, a działanie jego rozpo­\nczyna jej z chwilą, gdy liczba obrotów turbiny\nwzrośnie ponad normalną z powodu za małego\nobciążenia jej (t. j. jeśli całkowite obciążenie sieci\njest mniejsze od wytwarzanej przez turbinę mocy);\nwówczas tłok L nie zmienia swego położenia,\na czop Q idzie w górę pod wpływem regulatora R.\nMechanizm odwodzący pomiędzy częściami C, S\ni L względnie R jest widoczny na rysunku. Chcąc\nw przypadku działania regulatora R zachować wy­\nmagane ciśnienie w rurze odlotowej, trzeba do niej\ndoprowadzać zredukowaną zaworem Z parę świe­\nżą; — zawór ten może być obsługiwany ręcznie\nlogiczną do przedstawionej na rys. 81, wykony­\nwa fabryka Brown-Broveri według rys. 82. Olej,\npompowany pompką B, napędzaną przez turbinę,\npłynie częściowo otworem M do smarowania ło­\nżysk, a częściowo przez zawór regulacyjny E do\nregulacji turbiny. Organem regulującym dopływ\npary do turbiny jest zawór F, połączony trzonem\nz tłokiem G serwomotoru olejowego; — ponieważ\ntłok obciążony jest z jednej strony sprężyną, przeto\nmożna go z łatwością zastąpić kilkoma tłokami\npołączonemi z zaworami, a obciążonemi spręży­\nnami o różnej sile, dzięki czemu otrzymuje się\nregulację ilościowo-jakościową. Wysokość wyma­\nganej przeciwprężności oddziałuje na regulację\nturbiny przy pomocy membrany У, umieszczonej\nw regulatorze ciśnienia H\\ — parę wylotową do­\nprowadza się bowiem rurką 1 przez kurek K (rur­\nka 2 służy do odpowietrzenia) na jedną stronę", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1329, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"} +{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0033", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n53\nmembrany /, obciążonej z drugiej strony sprężyną\ni połączonej trzonem z zawoikiem, regulującym\nilość dopływającego pod tłok G oleju;—zawór L\nreguluje odpływającą ilość oleju. Niezależnie od\nmebrany J działa regulator obrotów A, mianowi­\ncie przy zwiększeniu liczby obrotów turbiny po­\nchwa regulatora postępuje w dół, wypuszczając\nszczeliną D, znajdującą się w tulei regulacyjnej C,\nwiększą ilość oleju, skutkiem czego tłok O opada,\npowodując zmniejszenie ilości pary dopływającej\ndo turbiny. Kurek/(służy do wyłączenia regulacji\nciśnienia. W celu połączenia regulacji turbiny prze-\nciwprężnej, uzależnionej od wysokości przeciwpręż-\nności, z samoczynną redukcją pary dolotowej do\nstępuje w dół, zwiększając odpływ oleju z pod\ntłoka O, skutkiem czego zawór regulacyjny F\nopada; — natomiast przy zmniejszeniu się prze-\nciwprężności poniżej wymaganej wysokości suwak\nL postępuje w górę, zmniejszając nietylko ilość\nodpływającego z pod G oleju, lecz także ilość\noleju odpływającego szczelinami K, skutkiem\nczego ciśnienie oleju pod tłokiem N wzrasta,\nprzez co samoczynnie otwiera się zawór reduk­\ncyjny M.\nNiezależnie od powyższej regulacji\nw zależności od przeciwciśnienia regulator A mo­\nże działać na zawór regulacyjny F w podobny spo­\nsób jak na rys. 82 (regulacja analogiczna do\nprzedstawionej na rys. 81).\nRys. 83. Regulacja turbiny przeciwprężnej w pałączeniu z samoczynnym\nzaworem redukcyjnym fabryki Brown.Boveri.\nciśnienia pary wylotowej, Brown-Boveri stosuje\nurządzenie, przedstawione na rys. 83.\nRegulację\nturbiny uskutecznia tutaj zawór F, połączony z tło­\nkiem serwomotoru olejowego G, w zależności od\npołożenia membrany J lub w zależności od poło­\nżenia regulatora A, natomiast redukcję pary świę-\nźej do ciśnienia wylotowego uskutecznia zawór\nM połączony z tłokiem N serwomotoru olejowego.\nRóżnica względem budowy przedstawionej na\nrys. 82 polega w tern, że suwak regulacyjny\nL połączony z mebraną /, na której jedną stronę\ndziała ciśnienie pary wylotowej, znajduje się po\nstronie odpływu oleju z pod tłoka G.\nPrzy\nzwiększeniu się przeciwprężności suwak L po-\nJeśli redukcja pary świeżej ma odbywać\nsię w czasie postoju turbiny, to Brown-Boveri\nstosuje urządzenie, pokazane na rys. 84. Składa\nsię ono z zaworu A, tłoka serwomotoru B, re­\ngulatora ciśnienia C, wyposażonego w membranę\nD, połączoną z suwakiem F. Olej pompuje pomp­\nka wirowa G, napędzana elektromotorem Й. Ciś­\nnienie oleju pod tłokiem serwomotoru B zależy\nod odpływającej szczelinami E ilości, którą re­\nguluje suwak F w zależności od ciśnienia pary,\ndziałającej na membranę D.\nTow. A. E. G. w Berlinie zastępuje również\ntłok G w cylindrze parowym rys. 80, względnie\ntłok L w cylindrze parowym rys. 81 membraną,\n\n54\nposiadającą kilka stopni. Ostatnia przestawia przy\npomocy przekładni, zwiększającej skok mem­\nbrany, suwak regulacyjny serwomotoru olejowe­\ngo. Samoczynnie działający zawór redukcyjny,\npracujący z odwodzeniem (odpowiadający ser-\nwomotorowi E, F i G rys. 80), według wyko­\nnania Tow. A. E. G., widzimy na rys. 85. Para\nprzeciwpręźna\ndopływa\ndo\nwewnątrz\nmem-\nbrany wielostopniowej a rurką g ;— skok mem­\nbrany zostaje zwiększony przez mechanizm b,\nktóry jest połączony z suwakiem regulacyjnym/\npływa z pod tłoka e przez górne szczeliny tulei\nsuwakowej do otworu d. Kółko ręczne h służy\ndo nastawiania sprężyny, przeciwdziałającej mem­\nbranie, a wskazówka i wskazuje wysokość prze-\nciwprężności w zależności od napięcia sprężyny.\nLitery k i l oznaczają położenia dźwigni wyłą­\nczającej. Zapomocą urządzenia membranowego,\nprzedstawionego na rys. 85 dla samoczynnie re­\ngulującego zaworu redukcyjnego, można także\nprzeprowadzić regulację turbiny przeciwprężnej\nw zależności od przeciwprężności, zastępując tłok L\nRys. 84. Regulacja samoczynnego zaworu dla dodatkowej pary świeżej fabryki Brown-Broveri.\ni z tłokiem serwomotoru e, dzięki czemu zapew­\nnione jest odwodzenie mechanizmu, a zatem\ni samoczynne ustawienie zaworu redukcyjnego\nw zależności od wysokości przeciwprężności.\nPrzy zmniejszeniu się ciśnienia w rurce g suwak/\npostępuje w górę i wpuszcza olej pod ciśnie­\nniem, dopływający otworem c, na dolną część\ntłoka e, otwierając przez to zawór parowy; —\nskutkiem przesunięcia się tłoka e w górę zostaje\nsuwak / doprowadzony do swego środkowego\npołożenia. Przy zwiększeniu się przeciwprężności\ndziałanie serwomotoru jest odwrotne, a olej od-\nrys. 81 membraną i wprowadzając pewną prze­\nkładnię w mechanizm pomiędzy membraną i su­\nwakiem.\nRównież w samoczynnie regulujących za­\nworach redukcyjnych (t. zw. regulatorach ciśnie­\nnia) systemu Arca i Ava używa się membran,\nna które działa para przeciwpręźna, a i te urzą­\ndzenia mogą być zastosowane do regulacji tur­\nbin przeciwprężnych według rys. 81. Natomiast\npewną odmianę tworzy t. zw. regulator ciśnienia\nTow. Askania w Berlinie (rys. 86), które używa\ndo regulacji t. zw. rurki strumieniowej H. Ciś-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1998, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"}