diff --git "a/samples/valid.jsonl" "b/samples/valid.jsonl"
new file mode 100644--- /dev/null
+++ "b/samples/valid.jsonl"
@@ -0,0 +1,32 @@
+{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0004", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n7\nfabryka Parsons’a\nbuduje\nturbiny\nreakcyjne\no mocy 50.000 kW przy 50 atn i 400° C.\nW wysokoprężnej części otrzymuje się bowiem\ntutaj łopatki o takiej długości, która pozwala\nbez uszczerbku sprawności turbiny na zastosowa­\nnie\ndostatecznie\ndużych\nszczelin\npomiędzy\nłopatkami wirnikowemi i kadłubem.\nJeśli natomiast moc turbiny jest mniejsza,\na ciśnienie pary dolotowej dość wysokie, to na­\nleży w części wysokoprężnej zastosować koło\nCurtis’a względnie koło U, a gdyby to nie wy­\nstarczyło, za niem jeszcze kilka kół akcyjnych,\ndopóki nie otrzyma się łopatek reakcyjnych\no dostatecznej długości;—osobiście polecałbym\nniej i dużej mocy stosuje się wyłącznie wały\nsztywne, które jedynie zapewniają spokojny bieg\nmaszyny. Grzebieniaste łoża stopowe zastąpiono\nłożami klockowemi, które mogą podejmować\nbardzo duże naciski. Skutkiem tego usuwają one\nw wielu wypadkach konieczność stosowania tło­\nków odciążających w turbinach\nreakcyjnych,\na w turbinach akcyjnych usuwają obawę zatar­\ncia się czopa stopowego przy większej nieszczel­\nności uszczelnienia międzystopniowego w kie­\nrownicach, która zwykle następuje po dłuższym\nszym okresie pracy.\nNowoczesne stopowe ło­\nżyska klockowe, które powodują znacznie mniej­\nsze straty niż łożyska grzebieniaste, są tak zbu-\nRys.\nłopatki takie o długości nie mniejszej od 40 mm,\njeśli temperatura pary jest wyższą od 270° C.\nWynika z tego, że w turbinach osiowych, z wy­\njątkiem silników o bardzo wielkiej mocy, system\nakcyjny, w którym większe promieniowe szczeliny\nłopatkowe są dopuszczalne bez ujemnego wpływu\nna sprawność turbiny, jest ze względu na nie­\nzawodność biegu silnika wskazany w części\nwysokoprężnej, natomiast system reakcyjny z po­\nwodu zalet poprzednio wspomnianych w części\nniskoprężnej, a przy przepływie większej ilości\npary nawet już w części średnioprężnej.\nW turbinach osiowych wprowadzono też\nszereg ulepszeń konstrukcyjnych, które zwięk­\nszają niezawodność ich biegu. W silnikach o śred-\n4.\ndowane, aby nieprzerwana taśma smaru znajdowała\nsię pomiędzy powierzchniami ślizgającemi się po\nsobie. Celem uzyskania tego powierzchnia opo­\nrowa powinna być trochę pochylona względem\nbiegnącego obrzeża wału. Z tej przyczyny po­\nwierzchnia oporowa jest podzielona na kilka seg­\nmentów, które ustawiają się skośnie przy ruchu\nobrzeża wału, przez co powstają, z powodu po­\nchylenia się segmentów, kliny pomiędzy po­\nwierzchniami pracującemi, w które to kliny\nwciska się smar.\nFirma Brown—Boveri wykonywa łożyska\nstopowe tego rodzaju łącznie z łożyskami głów-\nnemi (rys. 6) lub też umieszcza je oddzielnie\nobok łożysk głównych (rys. 7). Na rys. 6 wi-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1055, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0036", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n58\nturbin promieniowych Ljungstroema nie można\ndo tego celu odpowiednio zmienić. Chcąc przy\npobieraniu pary zastosować system Ljungstroema,\ntrzeba ustawić dwa agregaty, jeden przeciwprężny\n(por. rys. 73), zaopatrzony w regulację według\nzasad rys. 81, a drugi kondensacyjny (rys. 21).\nWykonanie takie, posiadające zamiast jednego\ngeneratora elektrycznego o dużej sprawności\ncztery generatory małe, jest oczywiście o około\n35% kosztowniejsze, a pewne oszczędności, które\nuzyskuje się na paliwie, nie są jednak decydu­\njące.\nW niektórych wypadkach układ tego ro­\ndzaju może być wskazany, mianowicie jeśli cho­\ndzi o zapewnienie mocy zapasowej.\nOsiowe turbiny jednokadłubowe z pobiera*\nniem pary buduje się przeważnie dla ciśnień do\n22 atn, 375° C i średnich mocy, natomiast dla\nwyższych ciśnień i temperatur oraz większych\nmocy buduje się dwukadłubowe turbiny; — sil­\nniki trójkadłubowe są bardzo rzadko wykonywa­\nne (tylko przy bardzo Wysokiem ciśnieniu pary\ndolotowej), ponieważ turbiny z pobieraniem pary\nnaogół nie znajdują zastosowania jako silniki\no wielkiej mocy.\nNajprostsza\nturbina z pobieraniem pary\nskłada się z dwóch wirników Curtis’a; — pobie­\nranie pary odbywa się za pierwszem kołem. Sil­\nnik taki nie posiada wysokiej sprawności, — zu­\nżycie pary jest duże, również duże jest zdziera­\nnie się łopatek, lecz małe są koszty jego budo­\nwy.\nChcąc osiągnąć wyższą sprawność, trzeba\nbudować\nturbiny\nwielostopniowe.\nWytwórnia\nBrown-Boveri buduje jednokadłubowe turbiny\nkondensacyjne z pobieraniem pary według rys. 88.\nPobieranie pary odbywa się za kołem Curtis’a,\na niskoprężna część kondensacyjna jest wielo­\nstopniową reakcyjną. Ze względu na niską spra­\nwność koła Curtis’a powyższy ustrój jest odpo­\nwiedni tylko dla ciśnienia dolotowego poniżej\n20 atn i dość wysokiego ciśnienia pobieranej\npary, zwłaszcza że część niskoprężna jest kosz­\ntowna, a zatem rentuje się tylko wówczas, gdy\nduży procent pary w niej pracuje.\nCzęść wy­\nsokoprężna jest wyposażona w regulację\nilo-\nściowo-jakościową zapomocą czterech zaworów\nregulacyjnych, jak to także widoczne z rys. 89,\nnatomiast część niskoprężna posiada regulację\njakościową przez dławienie pary w zależności\nod regulatora ciśnienia, ustawionego na kadłubie\nturbiny w środku jego długości. Jeden lub prze­\nważnie dwa zawory regulacyjne części nisko-\nprężnej są ustawione obok kadłuba turbiny, któ­\nrej sprawność przy zmiennem obciążeniu i zmien­\nnej ilości pobieranej pary mogłaby być powięk­\nszona przez dodanie na początku części nisko-\npręźnej jednego koła akcyjnego, umożliwiającego\nzastosowanie regulacji ilościowo-jakościowej.\nWytwórnie Tow. A. E.G., Pierwsza Brneń-\nska Fabryka, Skoda, Escher - Wyss stosują\nw swych jednokadłubowych turbinach z pobie­\nraniem pary system akcyjny, jedynie w wypad­\nkach, w których część niskoprężna ma posiadać\ndużą sprawność, pierwsze dwie fabryki budują ją\njako koło akcyjne o jednym lub dwóch stop­\nniach prędkości w połączeniu z reakcyjną częścią.\nRys. 90 przedstawia jednokadłubową kondensa­\ncyjną turbinę z pobieraniem pary Tow. A. E. G.\nNa rysunku tym oznacza c regulację dościowo-\njakościową części wysokoprężnej w zależności\nod regulatora obrotów a,d oznacza regulację ilo-\nściowo-jakościową części niskoprężnej w zależno­\nści od regulatora ciśnienia i regulatora obro­\ntów,—/-—odpływ pary pobieranej, — e — odpływ\npary do kondensatora, — b — klockowe łoże sto-\nRys. 90. Turbina kondensacyjna z pobieraniem pary A.E.O.\npowe. Część wysokoprężna turbiny tworzy jedno\nkoło Curtis’a i kilka całkowicie zasilanych kół\nakcyjnych, część niskoprężną natomiast jedno\nczęściowo zasilane koło akcyjne i kilka całkowi­\ncie zasilanych kół akcyjnych. Turbina powyż­\nszego rodzaju odznacza się nawet przy ciśnieniu\ndolotowem około 22 atn i 375° C dużą nieza­", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1494, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0054", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n82\ntacyjnych od prężności pary, otrzymana na pod­\nstawie kalkulacji, wykonanej dla dwóch okresów\npracy projektowanej elektrowni okręgowej w Po­\nznaniu (pierwsze 7-lecie i następne), przedstawiona\nzostała wykreślnie na rys. 1-ym.\nPrzy prężności 31 atm. abs. widoczny jest na­\ngły wzrost kosztów eksploatacyjnych, spowodowa­\nny kosztownemi walezakami kotłowemi z jednej\nsztuki. Przebieg wykresów wskazuje, że dla prze­\nwidywanych warunków pracy projektowanej elek­\ntrowni naj ekonomiczniej sza\nprężność\npary leży\nmiędzy prężnością 27 a 31 atm. abs., czyli między\nprężnością 26 a 30 atm. roboczych w kotle.\nUżywane prężności pary zazwyczaj nie prze­\nkraczają 30 atm. roboczych i w nielicznych tylko\nurządzeniach osiągają cyfrę 35 — 37 i więcej at­\nmosfer . Bardzo wysokie prężności pary (np. 100\natm.) wymagają kotłów specjalnej konstrukcji i\nznajdują się, rzec można, w okresie prób i badań,\na zatem dla elektrowni publicznych, w których\npewność ruchu odgrywa pierwszorzędną rolę, nie\nmogą być polecane.\nW istniejących\nelektrowniach,\npracujących\nprzy niezbyt wysokich prężnościach pary, możliwe\njest osiągnięcie\nznacznej\npoprawy\nsprawności\nprzez zastosowanie t zw. turbin czołowych. Turbi­\nny te zasilane są parą o wyższej prężności i wyż­\nszej temperaturze, niż turbiny istniejące, i pracu­\nją bez kondensacji, przyczem para odlotowa tur­\nbin czołowych służy do zasilania turbin istnieją­\ncych.\nPraca, uzyskana w turbinach\nczołowych,\notrzymuje się przy stosunkowo bardzo niewiel­\nkiej nadwyżce zużycia opału w porównaniu z zu­\nżyciem pierwotnem, ilość bowiem ciepła, potrzeb­\nna do wytworzenia pary o wielkiej prężności, nie\njest wiele większa od tej ilości ciepła, która jest\npotrzebna do wytworzenia tej samej ilości pary\n0 mniejszej prężności, odpowiadającej prężności\npierwotnej.\n3.\nSposób spalania.\nO sposobie spalania decyduje przedewszyst-\nkiem gatunek węgla.\nNie będziemy wchodzić w\nróżne sposoby spalania, zależne od rodzaju wę­\ngla, wspomnimy tylko o tych metodach, które mo­\ngą być najbardziej interesujące dla naszych wa­\nrunków, a które zyskały sobie powszechne zasto­\nsowanie w nowoczesnych elektrowniach, lub któ­\nre mają widoki szerszego rozwoju.\nNajbardziej rozpowszechnionym typem pale­\nnisk jest palenisko z rusztem posuwowym z jed-\nnoczesnem\nzastosowaniem podmuchu.\nPaleniska\nte przy zastosowaniu odpowiedniego systemu pod­\nmuchu dają doskonałe rezultaty. Odpowiednia re­\ngulacja podmuchu zapewnia możność doprowadze­\nnia do dowolnej części rusztu takiej ilości powie­\ntrza, jaka jest niezbędna do zupełnego\nspalania\nwęgla, leżącego na ruszcie, a zatem zapewnia do­\nbre spalanie węgla, niezależnie od jego gatunku,\n1 możliwość przystosowania intensywności spala­\nnia do zmiennego obciążenia kotła. Przy zastoso­\nwaniu podmuchu, ruszty mogą być lepiej wyzyska­\nne.\nDlatego też paleniska z rusztami posuwowe-\nmi i podmuchem znajdują najszersze zastosowa­\nnie.\nRuszty z dolnem podawaniem węgla (stoso­\nwane najczęściej w Ameryce),\naczkolwiek\npod\nwzględem teoretycznym pomyślane bardzo dobrze,\nw praktyce są powodem poważnych trudności w\nruchu, skutkiem bardzo wysokich temperatur, któ­\nre ujemnie wpływają zarówno na ruszt jak i na\nobmurze palenisk; obmurze palenisk wymaga w tym\nwypadku sztucznego chłodzenia i częstej wymia­\nny.\nPaleniska te rozwijają się w Europie słabo.\nW Ameryce, a obecnie i w Europie, coraz szer­\nsze zastosowanie znajduje system opalania kotłów\npyłem węglowym.\nZasadniczą cechą tego sposo­\nbu spalania jest wysoka sprawność paleniska, spo­\nwodowana małym nadmiarem powietrza, niezbęd­\nnego do uzyskania zupełnego spalania węgla. Wiel­\nką zaletą tego sposobu spalania\njest niezwykła\nłatwość przystosowania intensywności spalania do\nzmiennego obciążenia kotła, skutkiem czego prak­\ntyczna sprawność kotłów jest wyższa, niż przy\nwszelkich innych rodzajach spalania,\nInne sposo­\nby spalania, nie wyłączając\npalenisk z rusztami\nposuwowemi, posiadają pod tym względem o wie­\nle większą, że się tak wyrazimy, bezwładność.\nPaleniska na pył węglowy przy powyższych\nzaletach termodynamicznych nie są jednak pozba­\nwione cech ujemnych. Przygotowanie pyłu wyma­\nga kosztownych urządzeń i odpowiedniego po­\nmieszczenia;\nprzygotowanie pyłu obciąża koszty\neksploatacyjne kosztami pośredniemi, związanemi\nz poważnemi wydatkami inwestycyjnemi na urzą­\ndzenia do przeróbki węgla, oraz kosztami ruchu na\nnapęd urządzeń do wytwarzania pyłu, suszenia wę­\ngla i t. p.\nWysokie temperatury, wytwarzane w\npaleniskach tego typu, niszczą szybko obmurze pa­\nlenisk. Nieliczna jeszcze statystyka tych palenisk\nwykazuje, że obmurze wytrzymuje około 4 000 go­\ndzin pracy; są jednak częste wypadki, że obmurze\nwymaga wymiany o wiele wcześniejszej.\nWreszcie pośrednim typem palenisk są paleni­\nska mieszane, polegające na jednoczesnem zastoso­\nwaniu rusztów posuwowych oraz opalania pyłem\nwęglowym. Przy tym systemie palenisk ruch od­\nbywa się normalnie przy zastosowaniu rusztów po­\nsuwowych, opalanie zaś pyłem węglowym stosuje\nr;ę w chwilach uruchamiania i zmiennego obciąże­\nnia kotła. Aczkolwiek powyższy typ palenisk jest\nspecjalnie przystosowany do warunków ruchu elek­\ntrowni, to jednak można mieć poważne wątpliwo­\nści, czy ten system opalania kotłów okaże się prak­\ntyczny, choćby ze względu na wysokie temperatu­\nry, wytwarzane w palenisku podczas opalania py­\nłem węglowym; okoliczność ta, rzecz prosta, nie\nmoże wróżyć rusztom dostatecznej trwałości.\nW celu właściwego wyboru systemu spalania\nnależy w wątpliwych wypadkach przeprowadzić\nodpowiednią kalkulację. W zasadzie paleniska na\npył węglowy opłacać się mogą przy drogim węglu\niub znacznem wyzyskaniu elektrowni.\nWynik kalkulacji porównawczej, przeprowa­\ndzonej dla Dalenisk z rusztami posuwowemi i pod­\nmuchem i dla palenisk na pył węglowy dla dwóch\nokresów pracy projektowanej elektrowni okręgo­\nwej w Poznaniu (pierwsze 4-o lede i następne 7-o\nlede) wykazał, że ostatni typ palenisk mógłby o-\npłacać się tylko w tvm wypadku, gdyby oszczęd­\nność w kosztach opałowych, uzyskana przy opala­", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 2380, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0058", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n86\nwyobraża moc czynną maszyn (bez uwzględnienia\nrezerwy) w każdym okresie rozbudowy, przyczem\ncałkowita moc instalowanych maszyn (łącznie z re­\nzerwą) wskazana'została pod osią odciętych wy­\nkresu. W istniejącej elektrowni miejskiej w Po­\nznaniu ustawione są jednostki maszynowe po 4 000\nkW. Dla nowej elektrowni zaprojektowano jedno­\nstki większe, o mocy normalnej 8 000 kW, ze stałą\nprzeciążalnością (przy nieco mniejszej sprawności)\ndo 10 000 kW, a dla następnych okresów rozbudo­\nwy — o mocy normalnej 16 000 kW, ze stałą prze­\nciążalnością do 20 000 kW.\nPonieważ w początkowym okresie pracy elek­\ntrowni projektuje się równoległą pracę elektrowni\nistniejącej z nową projektowaną elektrownią, prze­\nto należało rozwiązać zagadnienie,\nczy istniejąca\nelektrownia ma być traktowana tylko jako rezerwa\ndla nowej elektrowni, czy też obie elektrownie ma­\nją być w ruchu. Jak wynika z wykresów zużycia\nwierzchni\nogrzewalnej,\nodpowiadającej\nwiel­\nkości turbiny, czyli innemi słowy do jednego\nkotła dla każdego zespołu maszynowego.\nZe\nwzględu jednak na pożądaną elastyczność insta-\nlacyj kotłowych,\njak doświadczenie wskazuje,\nliczba kotłów, przypadająca na jedną maszynę, nie\npowinna być mniejsza, niż dwa. W elektrowniach\no stosunkowo niewielkiej liczbie zespołów maszy­\nnowych, stosunek powyższy liczby kotłów do liczby\nmaszyn zazwyczaj jest większy; przy większej bo­\nwiem liczbie kotłów, w razie nagłego wycofania\nz ruchu jednego kotła, potrzebna produkcja pary\nbędzie chwilowo\nprzejęta przez kotły pozostałe,\nodpowiednio przeciążone aż do czasu uruchomie­\nnia kotła rezerwowego.\nZ drugiej strony nie należy zapominać, że wy­\nbór jednostek kotłowych wiąże się ściśle z cało­\nkształtem gospodarki cieplnej elektrowni. Wybór\nkotłów w zasadzie dokonany być powinien równo-\nRys. 6. Wykresy zużycia pary przez turbozespoły 4 000 i 8 000 kW.\npary, wskazanych na rys. 6-m, turbozespół nowo­\nczesny o mocy 8 000 do 10 000 kW (linje B, b —\nturbina jednokadłubowa, oraz С, c — turbina dwu-\nkadłubowa) pracować będzie ekonomiczniej od tur­\nbozespołu istniejącej elektrowni o mocy 4 000 kW\n(linje A, a) przy wszelkich obciążeniach, przekra­\nczających 1 000 kW. Ponieważ wątpliwe jest, aby\nobciążenie elektrowni poznańskiej spadło poniżej\n1 000 kW, przeto sprawę współpracy obu elektrow­\nni zdecydowano w sensie traktowania istniejącej\nelektrowni tylko jako elektrowni rezerwowej.\nWybór jednostek kotłowych pozostaje w ści­\nsłym związku z wyborem jednostek maszynowych.\nZ punktu widzenia najmniejszych kosztów zakła­\ndowych, a więc najmniejszych kosztów urządzeń\nkoltowych i ekonomji miejsca,\ndążyć należy do\njednostek możliwie wielkich. Zasada, zmierzająca\ndo ujęcia w wielkich elektrowniach urządzenia ko­\ntłowego, turbiny, prądnicy i transformatora w jed­\nną niezależną grupę, prowadzi do kotłów o cs-\nlegle z wyborem gatunku węgla i sposobu jego spa­\nlania. Wreszcie wybór sposobu spalania węgla pro­\nwadzi jednocześnie do odpowiedniego wyboru me­\ntod regeneracji ciepła.\nRuszty posuwowe, jak wiadomo, zastosowane\nbyć mogą tylko do kotłów o pewnej ograniczonej\npowierzchni ogrzewalnej ; wielkość bowiem rusztu,\nzależna od ilości spalanego paliwa, a zatem od\nwielkości kotła, ze względów praktycznych jest\nograniczona. W Europie rzadko są stosowane przy\nrusztach posuwowych większe kotły, niż 1 000 —\n1 200 m kw. powierzchni ogrzewalnej.\nW Niem­\nczech, przy rusztach posuwowych, stosuje się nie­\nchętnie kotły o powierzchni ogrzewalnej ponad 700\nm kw.\nPrzy zastosowaniu palenisk na pył węglowy,\nwielkość kotłów w zasadzie nie jest niczem ogra­\nniczona i może być dowolnie wielka.\nJak wyżej było zaznaczone, kalkulacja, prze­\nprowadzona dla projektowanej elektrowni okręgo-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1484, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budowa-elektrowni-1929:5cf35f3f:0092", "text": "Nowoczesne kierunki w budowie elektrowni (1929)\n\n130\nsmołą. Słupy żelazne maluje się co 3 lata ochronną\nfarbą olejną, zawierającą jako główne składniki\npokost, ołów i grafit. Miejsca, w których przebija\njuż rdza, należy sumiennie obdrapać szczotką sta-\nR y s.\n17.\nR o z r y w a n ie\np r z e w o d n ik ó w\nm a szy n ą\nA m sle r a\no m ak s. s ile 500 kg.\nIową i pokryć raz (lepiej 2 razy w odstępie kilku\ndni) minją czerwoną, rozpuszczoną w pokoście.\nSłupy drewniane zgniłe można obcinać — pod\nnapięciem, — podpierając górną część słupa spe-\nR y s. 24\nR o z w o ż e n ie lin k i k o ń m i i\nw o zem\n1-o sio w y m\nL in ia G r ó d e k — G r u d z ią d z , 1925.\nR ys. 23\nC iężk i m o n ta ż słu p a n a r o ż n o -o d c ią g o w e g o sy ste m u\np o r ta lo w e g o . 60)110 k V , 3 X 35 C u. L in ja G ró d ek — T oru ń ,\n1927,\ncjalną podporą o 3 nogach; dodaje się\nwtedy szczudła — najlepiej żelbetowe —\nalbo żelbetowaną rurę jako podziemne\nprzedłużenie słupa (szwedzki wynala­\nzek Mebe'go).\nRura jest 2 do 2,5 m\ndługa, wagi 200 do 350 kg, wewnętrzna\ngórna część posiada płaskie, stożkowa­\nte żebra dla odpływu wody deszczowej\ni dobrej wentylacji.\nW tym celu rura\nposiada poniżej stopy drewnianego drą­\nga kilka poziomych otworów wentyla­\ncyjnych.\nW większych odstępach czasu należy\nskontrolować złączki i żłobki, zaciski,\noraz umocowania przewodów do izola­\ntorów, badając, czy twardsze materjały\n(bronz, żelazo kutolane żłobków, porce­\nlana i t. d.) nie przecierają przewodnika.\nKontrola izolatorów musi się od-\n(„ a rm a tą \" ).\nbywać\nczęściej\n(nawet\nz\nbliskiej\nodległości,\nprzez\nwchodzenie\nna\n\n131\nsłupy), gdy są niesprzyjające warunki (chemiczne\nfabryki, sieci ułożone nad torami kolei parowych\ni t. p.). Do badania łańcuchów wisiorowych istnie­\nją specjalne drążki („macki\"), dozwalające odnale­\nzienie pod napięciem ogniwa pękniętego. Te drą­\nżki okazują normalne napięcie na zdrowem ogni-\nZarządca sieci nie powinien skąpić małego wy­\ndatku na liczniki, kontrolujące straty w sieciach\ni transformatorach. Nie zawsze można się na taki\nwydatek zdobyć; należy wtedy rozłożyć zakup li­\nczników i dodatkowych transformatorków mierni­\nczych na lat kilka.\nJak podczas budowy urządza się\nbardzo dokładną „książkę trasy\",\nzawierającą całą charakterystykę\nlinji i spis właścicieli gruntów, tak\npowinna dla każdej sieci istnieć\n„książka sieci\", w której zapisuje\nsię wszystkie ważniejsze zmiany,\nzjawiska, przeszkody, wykryte błę­\ndy, koszta roczne, straty energji\nodbiorców it. d.; innem słowem —\nżyciorys linji.\nJeżeli powyższy artykuł ma się\nprzyczynić do zdobycia przez na­\nsze młodsze siły fachowe pewnych\npraktycznych wskazówek, to nie\nmogę zamilczeć przestrogi, ażeby\nnie budować lekkomyślnie poważ­\nniejszych linji we własnym zarzą­\ndzie, nie posiadając ani personelu\nwykwalifikowanego,\nani\ntaboru\nmontażowego, lub narzędzi, oraz\nlaboratorjum.\nAle nawet mniej\nważne linje, połączone elektrycz­\nnie lub magnetycznie z ważnemi,\npowinny być traktowane jak te\nważniejsze.\nLepiej choć trochę\ndrożej wykonać sieć, niż wykonać\ntanio a źle, bez doświadczenia.\nŁatwo wymienić nieodpowiednio\nzakupioną maszynę lub aparat, ale\nprzebudowanie nieumiejętnie wy­\nkonanej linji jest zwykle niemo­\nżliwe.\nCo może u nas przyśpieszyć bu­\ndowę nowych i obszernych sieci?\n1)\nObniżenie wymagań naszych\nistniejących i tworzących się prze­\npisów poniżej wymagań takich kra­\njów, jak: Niemcy, Szwajcarja, Fran­\ncja i t. d.\nR y s, 18.\nR o z r y w a n ie p rób cem en tu tą sa m ą m a szy n ą , co n a ry s. 17.\nwie albo przez (nastawiany) zespół kulek\niskiernikowych, albo zapomocą przekładni\nkondensatorowej.\nRoczna kontrola pozwoli także wykryć\new. niebezpieczeństwo, grożące od prze­\nchylania się niewyciętych drzew i t. p.\nPrzy dobrze zorganizowanej eksploa­\ntacji sieci, stale zapisuje się wszelkie zau­\nważone błędy i ich powody. Tylko w ten\nsposób kierownik może z biegiem lat zor­\nientować się, gdzie jest słaba strona sieci\ni na podstawie takiej statystyki wybrać\nskuteczne środki zaradcze. Statystyka taka\nmusi naturalnie równolegle zajmować się\ntakże błędami, znajdowanemi w rozdziel­\nniach\ni\nmaszynach\n(transformatorach\ni prądnicach), gdyż wszystkie te części za­\nkładu elektrycznego wywierają wpływ na\npracę linji.\nR y s. 25.\nNaciąganie przewodów za pomocą wielokrążków i dyna-\nmometrów, 1925.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1929", "token_count": 1830, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski; Karol Michał Pomianowski; Stanisław Zwierzchowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budownictwo-machin-1830:5cf35f3f:0009", "text": "Budownictwo Machin albo Nauka o Machinach (około 1830)\n\nx ,x\n/ S\ny\na\n^\nS\nj s S ~ У\n^ л , y\nS\nS\ns s ^\n'^\n, •\ns ^ S a i/ S Ś o ts r tS b c t j\nc Z , .'У'** У * * y’. Z ' s z\nУ*\nOL^asSAŚ'\n(\n/Z tcA\n'ty y L A c* 0 ~i\ni'-il АОРАЪ/SS,\nS S . -\nУ * s'S 'c^ S '.'S a' J eS s^ iA A ^\nУ ' /S ' S s r ^ s ' у У У с у Ь 'У г У\nеъ ^ * А <7 ć*\nJ\nJ .■^ r 'Y t'À ìS ' i / S . S\n' a S ? < ,^ Z i m SAsA-SA S srA f^\nS\ny\ns Z ^ ' ' / s ' ' Z s ' '<ssf^\n(^ < 9 ^ Z ^ ^ ^ s s s x s c s f / -'f< » ( ^ u j\nsS-aS\ns Z /\n^ I r s /l-r S S y Z s * s s A s s s J i j\no)r\nsf\" ''jS -f/f\ns o\nX 'S s /S '^ S /\nCfZpU st\nrrZ tA c S ti — у /У ? '* '* - y ^ i'S S 'S \" * V ___\nz ć - i c ^ e z z *\nó ^ z ś c / b s\nZZ-A^i'. / а 7 S e T ć Z ^ j - is r t> z i-Ł s. s\n.\nt '^ S s\n'Z y .t'\ns s ś c r e y Sr\nr+ i^ Z s-z* t\nO yA ysJ-^ oSsf y i ^\no i ^\nj S\n- ' ,\n,\nZ Ł r S ^ y j\n\"\n/ У\n-\ny S n - t\nA * y ?->-'\n/<о У г a S - .'\n<7^c*?ets*T A ~ y S Ł * * ^ S * S ^ ' ^\n|\nS ^ s ^ y e -c s s . Z\nz\n/S - * .S Z < y p /^ -\nc s o x x Z S\n\nіу ^ от,У С г^ аА сТ У к.7 '\n^ и Х у ^ - ^ г о / ^ т\nУ\nл Р\n^\n' У\nС\n\n- S y\n/^-\n/У>У\ny^tCZcC\n^ ^£y<^Zjy,AZ2L^y ^ с у\n^ y y ^ y f у~ ~ y p z\ny Z t^c 'S y b -zy\n<y/z> „, У\n7 ■■ о ■\n.\n'\" :\nУ 1 тСУ у^УАУ^л\n^ 7 tr ? ? y №\n?\n' Т\nг у ^ у * ^\nÓ / ^ J )\n^\nc*o ot,\n, ^\n^ р у У У Х - с о г Р т У\n<\n^\nУГ-ЯСт У 7 *\n^ «\nyC ć<*^C o7 c-\nJLT^LtL\nsjC^ z%^yr a ^\n__у у » и < Д\n« ^ е л / t .^ to P yD ^o*\n- C ™ JTzzz. ^ у іу у у ^\nу7 {Ог,7\nл^У<~ <\n■\n<7ts/oD\n: ć‘~*\ntlt- ttr to D\n-\n. ^\n^ s z ijc tA\n/\n^*УуУ у/С*У^ ZU\nkJ** J 3 A 6 —\nоУ ^ тЛ-у y i * * 7\n£ ć w ^ n .\n777X^2^\nt.\n( /f a w j Z C\n- ,\nо7*1-О ^Ш к-7 .\nу * Z o to tt? ------\ny p / ^ P c o Z ^ Z c Z\nттУт-'егк^/'^А'\nX\n, ' ^ Ł X\n, ~\ny\n=\n4\n-\ns y Z у\ny ę y\nд\nZ ^ ' y ^ - y\ny\ny\n^\n^ y .\n( f '/'b iw j W\n.\n■■\n.\n,\nуА'-урт-\nX\nPD*Т у і о ' я у AD А£.,.***л*Ау A*”*- Z ,\nZ b c Z -Ł C , J -r ' 'D£, D P ?7--Ć\n7X ? tc Z ? P Ì ~ * Z - i*77\n■ /\n/\n\n/\n\nr '\n' ^ } ~ 7 r z\n•\n)\n0 .\n*,k- У\n; У\nС\n,* > '* » * * V\n^Г лЛ іт аА ^\n07 ' /Х*сы А * сі77-с^ . /T-ŁJb.\n^XCO 0 -* t^ Z ^\n'\nO o& ts\n' ••\n'\no**-f™~J7**\ny _____\n. .\n^\n\n, . ■.t.r^O>-OL'-l7,17,O tf /C oT oT ^ Z ekctT A ,*\n“\nyt^P^APPtoy A ^\n9-,?■' oP-Ao/t*, ^*~7_\nZ j Р ~ ~ у ó^yAso* P D * y ^ - - A /y P P\nо У\nп\n.7 7\nA ^ y S < r Z /£ * * ~\n/ Z\nZ\nZ\n^ * , ź Z\n' <-^<7 -t<7 7 . „\n, ,\n.\n■\n/ / ■\n\nO\n• /\ns Z v ~ t A ' y / ' ' Z S <\nw\n^\n«\nM\nZ Z * c 7 - /'p y ^\n/\nL\nZ\nt l Z\ny A\nl Z\ns . / л Р о < У\n‘X r tO f r r T . Z i\n'\n7^ 7<r\n/>2£<*S &Ć4A-A\ny#pecA<p>f\n,.„ / ‘^ 7 z z y vr^yL,\n, • z\nJ p\nA\nt A\np\nA\nf\ny <\nM\nj _*7 Z\ny\n' ^\ny\n\ny\n^\ny\nZ\n\n■* •*\n^\n\n^\nx\nt x ^ ^ r\n<2 « V\n« Л\nl'tT T -Z '/to t'l-* ^ 1^\n\ne Z .\nDC\nУ\n.\n^AAU ^J^\nо\n.\nу\n\n- -~уэ Z\nУ\no L o A /z ^ A t-L\nо\n\nѲ d Ł f o c .\nux)o'cìi'ùг\n^\nУ\n(. 1.\nос/ f ź //<\n\\//^ U I\n(lì poi\n^ т ^ р /Ь ы л с г ^ р ^\netcіахах^ У J w -i& x d 't-V ? < _ У~ & *г< / ,\n.\n/ '\n^\n'\nK .S C-CćfUc^sS\nc^iXrT^t-'t^rx^A\n, _\ns J Ù t.- J '\n/\n'\n'^-cr\nd r x > x £\n✓ &*4s ł ^ 'V Z ru * .\n/\n4 \"^*> / Ss-L / л у / л\nI\n■» « V 4 * ^\n\"\n,» < * y ^ e \" 'r\nZ ^ - ^ t 'y if+ s\nĆ.\nsZ s^e x Z e X\n■yzr<*f\nѵ И \" '|\n'\n* d\n^\n? ^ У e j y a ^ e ^\nу\n4ге е і+ & У гл _ .} <Z/a /Z p ć *\nsZc-cS- I\nj r\n^\n'\n_ * s s .r\n/ s s . ' ,\nу\n\n/\n/\n\n• . _\n1\n& У\nL<SO-*/h\nX\n'?'>Гу\n>X *SCC f^X..-r\n^с*^лахха\ns 'Z*^/% ^^<^ć>cazc&+\n$Z&fćAlAt+\nĆk-^ĆĆHS dŹpŹ\nС-Г'ф-іЁсх ^рУіХ+АеОхХЬУ^ъА- J\nCdf/ZA. У y ^ * '\nJ\n/-Гл\nУ р ^^лУ ^^^У *\nх Ъ'+^Ы х'СаУ\nr.à~uyS УХУУуУ y^^yyC ^d\n4 * f^\n/\n\n7\nЛ -\n;\n(\n/\n**\n(* ( / yĆV~?yxdr'*-* /X A X zdX > 1? X s X X y /r ~ ~ -\ny ' ----^\n44----\nХХ&іхХ^У&а Х ^ Х-<^Хе^ХхАА_У y f ć c d f ty s ^ ' ^\nСУ£Х-і/&<^С4^ / Г\n/ыХууь/ ^/£&у,ел (^jd\nypx ęxy~~*^-~\nX~£ dX+yy* . ^ J y x t y y y y£lp\n* J ^ZX>~«y_i\nъаауаы чх:>\n■« y r i y ś p *\nу\n.\n< /^\ny j y i t x\ni . / У Х у ^ у ^ . У\n^ У\nd h -Z y >\n.* ‘ £4x > r e < ^\nJ e z z * y ( < ^ X\nf,\nУ\nУ\n-C f\n'у у *\n'.x^v& cr^c\n/ е 'І х У У е с '\nУ\nу\nу\nу\n<—Х У r * — ^\n^\n/^Zl2 u -~ a\n* У\n\n/\nd e .\ne A u y e\n'<*■** У\n■*\nу У У е е Ы\nл\nУ -y e J s p e y f -\n? y £ cy\n\nу\née S У -Д геУ /ы , s * -ie * y d * X S <st*>—d & sć ć & -e e +\nіу'а ' ^\nf- r t.tt- ty /у У * S r*\n/ f ^ ^ e t d y d e\" P & ef-d Z s^ M .ttx '& У * г'У іУ у .;s.t/S\nЛ ‘ ^ / Z d /^ . Vе' /\n^ Ы 'е /Ъ ^ ^ у а ./А г , у\nе\nх\n/\n^ Z t'e .Z Z ^ * I*\nу ,\n^ /л Д г * г < у ^\nX & Z tZ f\nг ъ с Ѵ\n/ о\nJ L\n/ f ^\nz t . / e ^\ne ^\n\nА ^ а ^ е х е .\nг / О ^\nА2 / J С ■ Г / Л\n-\n*\nЛ П\n' ' *\nУ J\n: * і2 .\ny ^£у dy '^уУе^ХуУ^У\n' eÀ. zjdy ^ХУ^Ур/\nХ*У\nX S H scZ ret (Уыуі\nу/и+У^У'' У'-ел-'У У У*** '*'\nd- ■ •\n■\nе^-жХи^У\nѴ/ХХеСАсУ\nу\nг<у\n\nУ ^ у У * *\n_____ г. _\nу Л е е - е А е е .е ^ ^ о е ^\n, У е - tx tu e\nJ y S o e ' /ZZ*~c+ezr м\nл\n/\ny ' z v Z z J x y '\nА е У і^ -я -г* # х * * с У * г\nг\n. У\n. ~ /іУ х еѵ -і^ к\n^ ‘У ее-и . & / ź f\n<ryZe<- ~\n* у * - *\nуА ^ -ееУ а - ' У z d ^ Z e e y ^ ^\nУ- УУХyjyy* -Ł ^ у^С^С>Уі^ '\n( Х\nХ\nх . , * ^ У\n.■\nУ\n. „ ,\n„\nj d\n\nУ\nі ^ і У\nХ\nХ\nс У\n? '\n4 J , ' * Т * .\nО\nSXLjX-CAXf PO''\ns\nУ", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "około 1830", "token_count": 3013, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Nieustalony autor"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budownictwo-machin-1830:5cf35f3f:0035", "text": "Budownictwo Machin albo Nauka o Machinach (około 1830)\n\n-_— ^Уж^*-т у'ЛУ^УУУ^ _\ny ^ź^e * _,\n«\na\n&%£*~z£tyO\nс ^ о о ч р ^ гл с .\n/^ jp o L ^ y . —\nrf/ъ с ъ г у г ^ ^\ny\nó\n^ / f\n^ \\^ P\nvt/ésac^CXC^ty^tsAr ^у/'г.Ул-УУ-/\n(z-rl^i р&> ^ у /$ г & іД с г 4 ^\nг\nх\nу\nс\nУ\nг\n^\nл\nУ\nс\n^\nЩ = >\nу У * < г & * ~\nP\n- ić y г ^ у У\nу ^ г ^ К\n^ . __\n‘X\nł/i\\ ? г* < ^< У\n/ у у /\ny\no\nz\n^\nc\n*\n*\n, ; s i-s /'jy * ''’\nУ < ^у*л*Х / ^\nу ь о -іл У -c* yy-r\nгхУ * ^ ^ л у &\nс Ь с у\n* & 2 > ^лллУ < зУ /м -?хл~' у\n^ ^ - / * * < < /* е < у у ^ * / — -----\nч £ )У У * У y X y d c L ^ y S *\n*Х Л У *глс\n'\n------- ^\n\n'\n' '-'' Л & У У\nо ^У с-О О О * * ^\n\\У *\n^\n\nЛ сЛ слл* Ć t^ ć j\n& і~с< *Л ъел4\nс = 4 _ }=\nууЯ У ууу\n~ У * лУ ъ4 * лУ у *\n, sx y sć Y y » * -r у ^ +\nу у у ^ - а ^ а у Г ^ * 'Г\nУ у л -ѵ\nS*,\nJ У Л Я * ' ^U < r ^ X\n,y ^\nf y\n\n<*> у и ы\nУ\nг\n^\n<^ у у у *\n~\n/\ny y ^ y J ^\nZ\ny\n^\nż b\nł г /\nу\nу\n^\nу\n^\n^\n^\nл\nУ\nу и у ^ У\nу\n< \" г / к\nо\n«\n«\n— * < уа~ -^иг-У ъоУ у\n/у - ^ г у / <-\nісхтУ**-‘\nуЛ-0-+*‘ '' ' ^ ' \"^\n/ ^ ^\n'\n^* іЛ < л р + іл л -^ o y ).js^^ìZ < L y * у\n\nt b - y y * < у /0\n)y e » t t £ - ^ ;« <^\n4\n’'\nУ / -У О\n\n^\nЛ,\ns /* u A\n' / Ł\nY\n<\n.* * y A\n^ T\nA * A y ~ A >\ny\ny\n\nA\n/\ny\nź\ny\nZ\n^\n0^\n?\n3\n\" z z z\n~*.\njfirć Z -C ć r-C tf-trt^-J*\n\n/\n'”4\n*\n.\nr\ny?\n/ ^\n'„ ..y\nА\n/ A < l* * * ± A * . > s * * С С ^ У „\ne c c t y y y y \" -* 'L*\n,AJ^ , /у?~~^ a\n^ a & Z ^y^\n~\nЛ\nу\n-— ^\n, Z\nv\n- ź W\nj y ■—\n\" V ' )\n^\nT\n“ ' ^ 2 .\n/ ^ . ^ A\n\nу ^ А А у у /A y\n. ^ <\nA\n* ' ^\nZ\n\n-\nу ^\n^\nк Л\n/ У\nТ\nyCATZ*-*\nA A\nO\n’Ѵ^^гг£*с^лкт\nг ^ А\nУ\n, г ^ А\nу k\n^ itA\ny „ А Л\nZ\n^ e y À\nA\ny\n/У\n~ <\nЛ\n\n,\n) _\n•\n.\n,\nJ ^ 4 ы>-іЛ 1£ а^ [ л\n' ',/* * £ .\n-'О-с/г/fc/ c-<^\nУ - —\"7^\n/ —\n^\n\n* * л ^ у А * г * * ^ ' А - * .\nг г у У\n\nУ\nѴ 7\n/\n\n/ „\n. ,\n'Q\ny U\nA\ns ■\nУ\nи\nЛ\n^ У\nа\nЛ\n^\n,\n+ ?\n<у А\nА\nл\nу\n* ~ ~ -\n£ ~ А\nу\nу\n/ л\n^\nУ\nJ\nj j ~\n^\n' ' / ™\nр\n^\n\nеЛ * ~ А * * * А ' / W\n\nL -\nУ\n- У\n\nĄ\nk\n/\nУ\n^ л\n^\nЛ\n/ s / y y ^ ,\n. ^\n^\nу\nу\n^\nг\nА ^\n^\n‘^ У\nу Л\nЛ\nу ^\n,jA &\nу\nJ\nj b\ni y D\n^ y j A\n^ “\nУ\nя\nУ\n'Л\n~\n. ; , у\nу\n^\nЛ\nг\n\n^\n~\nу\n.\nу ^\nу : -\nЛ\n/у j y\ny\nЛ\nу ~ ~ ~ '\n■\n/А\n~\n^ А А У у\nі\ny L\n^\n. y y v Z\nл\nу\nА\n- y À\n^ - у\n^ У Г У * '\nг\n\n^\n\nэ -ф\n- ^\nл\nу\nЛ\nт\nк\n- к\nс: у\nу\n• А\n#\n-\nх\nЛ\n\"\n- ” / *\n-\n\"\n\n»\nу\nл\nу\n^\n^\nу\nѵ\n- у\nу\n,\n; У\n/ У\nу У\nу\nу\nЛ\nі ,у : .Л\nу у ^\nЛ\nг ^\nУ\nу У\n' у\n. -\nл\nг\nг\n/\n/ У\n\nZ\n>\n/ у\nЛ\n^\n\nЛ\nу\n- -\nу\nУ\nУ\nр\n/\n\nу\n/ г а\n_ 5 7 ^\n^ / ^\n^\n1\n\nуА ^сА лА у\n^\n' у ^ , А /^ г ^ у А ^ ^ ~ ^\nк\n/\nо\n<\nо\ns y\nr '\nt >\n{ Т Ѵ о ^ ^ - г /\nj\n's / 'S\n- Л ? у\nь\n«ACC»*_\n\nа , ĆX ; /&\n\n------\n< ?*4c< $C s9//(& L b c ^c o\nЯ -^б у /У А * * ^^/\n^\n^\n^\n/ e\n^\nA\n- y\nл /А у С ? ^ л е У л іс л ^ ^ А\nc/«^S£^<^2\nty /A ^^\n<Az&\nJy/J6 A ìy~\nр/с-іС еЛ ^\n''\nSZ&*^ уУР^ГЪУУ^У?^ &\nЛ Л ,\n,\nч\nУ У л У ъ У у /у У У у •».**' У ~ л У у Ь\nіУ\nj ' f\nу '\n'\nУ\n^ ^ е*\n^\n*\n*\n*\n^\n—■\nf\n{'У\n^ А\n,у й у ^\n^\n\nу\nл\n< л Ь л о ^ м\n,\nл & ы е л л г^ у А\n^ г ^ с ѵ ^ у ^у/£ уу^* * с< ^< -У\ny/G^y\n^\n^\nУ\n\"\n/У У 'г с с / ^\nе-\n^\nу У\n* ъ У\nг * ^ <\nу ^ У\nS-* ' Л г*< Х < ль>\n/ г ^ л o - ix y e /J\nJ t\n+ А Л (&\nс<\n'і^ А\n^ /\n^ с Л е Л ^ Л л •-\n©\nЛ\n!\n'ут хъ ^ -е*?\nć*\nćt-У іьУ ? £*\nд У\n’г У\nу / ^ У\nу У\nг * ’. '* у /\nу ^\n'zd v -e )< S\nо С й г л а ^\n^ ' Л\n- ^ /^ ^ Л\n'л ^ Л\nг ^ у Л\n^ ' ^\n, Л\nу\nЛ\n\n'(К е и /\nУ\nе у ^ г ѵ\n^\n' ^ y A y -* * A & * o\n/ J\nf\n; I\nл л ^ у с Л а А /^ ^ л У х о г ^ л с ^ л х /х х\nА у\n/л * л е * А у\nу У\nУ\n/ *\nУ\ni !\n. ,\n/\nГ1 А *\n'* # * * ' у Л\n/Л\nг У\nу ^ У\nо ^ с с л Л\nу У\n'\n/\n*} У\nУ\n\ns * * * y ^ y\nС Ь ^ѵ -ь ы л ^У ', ёУУ~СУ>Хл\nУ л у г/ѵ Ъ х У , ć o -с л т іх л л У )\n,ё у ь и ч у ё х\ny\nÙ\nA\n^\n^\n^\n^\n/у У У\nЛ л Ъ * ^ ч л Л > л ^ у\n■S ^\n\nу\n/\nУ\nу с ^ ^ У\nІ у\n^\n' у У г> -У ^-^ /& іЬ э~ С л.\nэ f à\n^\nf y\n^\n\nі\nу\n*\n^\nс\n^\nГ /.ІА/\n. . У\nУ л/\n.^*)С.. 'улСг. уЪ24УиУъ^&^0^ '^ S\ns f\nм л л * л г х л у А л У\nгУУУуу^'^ У г ^ и ^ - л ^ г л Л у &\nи У ^ с * .\n■\nе ~ А\nА ^ Л\n'* ^ У\nі* с У у ^ } л л л ы\nл у\n/ - ■\n\n>\nо\nу/УУг^-э-г c**t^A crs*\ny<*J CLsćłt&^cy\n' С^У^ЯСлКУлС\nл х ^ с у ъ &\n^ о А\n^ У\nу і ^ У\n^ у ^ * -\nу л Ч х у т )у у о с У л .------\nу . УЬУ#/ Л > ^\nt Ł -A A Ź o ъ ~ г * А\n< У\n'5 y 7 < A > -y ^ у у у ~ ѵ ~ х >\nt a\nJ\nT\n5^\n--^ С /^ * ^ 5 Аі^г\n< £ w tì^'r J r\n. . .\n• ( У\nу у\n,\nv J >\n'\nA\n/ f У » А ~ ^ у л у у ^\n��\nJ /c U\ns\n/ ^ А\n^ х\nл у ^ ^ '\n^ -* < А -\nt\n^ Z J C r J fA A ^ y r n ^ ^ J y A ć /A * .* —- у^ы^е- r ^ J ѴЛ ’^ И\" ' ' Д / Г\n\"'\n\nt/c ć p i/ y y -u k u .\n- /а .) а ^ и у У с у ^ - ,\n* *\n$ у у Д\nі У\n* 7 /\nA\ny £ y £ C\n7 p b l ę ^ c ^ / А\nУ\nу і^\n\nt Z\nA\nf y ^ y r * * У ы /\n^\n5\n/* у + -У\nJ\n, j J\nt y\n~\n~\ne\nL\n^\n^\nU\n^\n/ у У\n^ У\n\n'*\n~\ny\nlL*<-</?\nz y ^ y ^ s\nc y ^ k L\n^ ^ t '\n'ъ у у ^ * ^ ™\n’’\n'jk * 11\nQ\n-\n^ o e ^ W ''\ny p e j/tz y\n0\n/ V\nС\nл У\nъ а ^ У\nіУ(Ху\nZ\n7\n- <\ny\n--------------\nО\n- #<.\n) O\nO\nO\nO\nc , V U\nl X X j y\nO zL .\nS*tOl\n^ А\nк А\n/ А\nб ^ е с ^ с У\n\nS\n'в ^ іу у\nJ у\nу ^ '^ '^ 'У\nд а л > Л А 0-&<'а с У > /к „\n^\nу\n^\nѵ у\nу\n\n' С7\n_._\n^\n, х\n7\nr * * k c c t* > k i^ /x _______\n^\n\n«О\n_-7\ny X e ^ f\n/А < > А ~ ^\nУ ^ -У д к У '\ny jk b k L ^ c * У У /к < -& < г\nс Х + ь А ^\n/\nт\nА\nА\n\nІЬ у& Ь\n'\" 7\n0 У\n'у Т\nЖ\nк\n/*Г\n,.<2^гХлс г ^ог ^^г^- г.\ns/o c T .\nJ\n,\nі/>\n\n'7\n/\n'\n’\ns*+ ‘ 7\n6^ * v /* £ t £ f Т У е с ^ е ^ іТ Л /\n/ У\n/* - с У ус^ л У * * * * * * * ,^ * ^ * < < у у и л *< л* у ''\n7\n.\nо\n_\n\nк\nГ\nк\nУ\n^\n7 , у\nс\n■\n-\nА***\nУ\nу\nЖ\n7\n?\n- ~\n0\n0\ny\nt\nz\n/\n7\n%\n3\n&\nk\n- *\n4\n» 7\nr\n7\n7\n7\n/\n7\nf\nX\nУ /> х* ~ У\ny\ny\n^\ns\n^\ny\n\"\n\nУ\nу\nУ\n^\n’\n-\n^\nу\nу\n\n\" Г * * п\nО", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "około 1830", "token_count": 3386, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Nieustalony autor"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budownictwo-machin-1830:5cf35f3f:0037", "text": "Budownictwo Machin albo Nauka o Machinach (około 1830)\n\n~\n^\n/ ^ л ч і У\nе у у і^ >\nл‘\n^р г а ^ //fir r e ^ y ,\n/ у\n//fil'd * * * * ’\n/* * * b d y c fi* -''\nХ-*-У\nу У\n\ns Оі/ / і // *\nг /< р--< :/^\n^\nJ ffific /y r n ł/ć c * ^ £ X * * jk_ y / 'Т\n\" )\n'd e h ś^)& -\na\ny y / t . ) у\nf i / o /fc fiS /r 7\nJ ///e ty ^ c y fi\n/&\nу у у ? ъ с 4 у у * /\nу / л У\n*\nо О Л с^ сЛ а к а - /\n/\ny d /fJ b /iJ\n/\n/\n\n•УАі ^\nл* /- / .m\nr t j\n, / ^ ^ f i\n/ Х М * * <‘ <-H.</- /\n/U < S /£ А /і* & ы У\nІСЛ fik ^\n/ 7\n\n^ Т\nЗ\nр г\n• -\n>\n^ ы\nр - ^ у у о\n/X\nj^ # - Ź - —\n/ / &\n/ / '\n<\nу / * c y ś * d i\n- L\n&\n:\nо\nc /s ć t^ ć A .\nЧя/ ł y\n\n^ Т /г / а У ^С ^-/У а^ * )& 7\nС Л ^ и гх ^ /\n,\nl / / '\n0 ^ fifiL\n/U\nfi/\n^\nj y\n~\nc T /Ć * y & -4 J\n/? У ^ /У У ,//\n^ /fi t t f i y y r P r-r / j \\ /\na<<S/1< i* ?\n*■*'\n<<-\n- > /\n/‘\n'* * * * * * ', .'/ У\n- /\n* fi «\n'* ’ г 'г' ' ' у’ * ** fi-fiy\na < S ! i< fi*?\nt?>\ni f r f i f i i f i f i '\nS '/* -\ny C f i - ^ І ^ І / Л - / /* У А\ns\n/\nv\nt ^\nf /\n/\n/\n/\n\n/\nu / 7\n/\n\n/\nY^/tc/7 x^/^ć& /z^ć< :.& L^cy\nph-dJdX -л\ny\n-\n/ / і ъ\n/-t< * A -/C * /L o ^ ^ fi/^ fic K\nu Z\n^\nУ\nf\n■S Z L y tc Z Ć ^ J o /c * ^ у £ 7 / у * у /\n■ A t-zC /d C fic À + fiiJ /> сі* /У\n^ х**>\n- *\n^ u\nѴ ~\ny * 7 < * f^ м С и &\nУ і- У\n, л < ^ » я ^ 4 , /4У*^*^с*/у*гА\n/Рыаълг\nЛ с /У fie fi/Z t-\n, і /\n^■e/ ’/ ,7\n/\nо\n\n<\n^\nЛ\nв / п ' ' ' „ J z\n^ /fi* y / / 7 7\nс /г ы\n^ у * /*\n/г л У ^ у /У Т * ^ * *\ni <\nj f i / 7\n/ f i *\n«\n^ іп < е > 7 -ж А с ^ * ъ у\nfits d /- *\n* Д\nу / У у і/***А~**тУ/\n' fid7 ,, г *> «-, «Л* А .*>\n^ / ы\nс / і - г л _ /\n0 - j/L\n/ с о\n/ / *\n\nA fir fit^ /У\nс ^ і ^\n^\ni< J z c e i//y * y * * * J\n*\n/ \" /? іЛ A - //- /A ос^еУ -\n^\n’^fifitK . ^ г\nt? sP~Aficfifiifir-4isf\n?*г< /7*^ fij\ni -t ii-t-ts fi * /\nyifi^ C<-‘'-/t<S.<J i/ у / * /\n/*\n< / / / < ( j\nOl.'/\\,*ćć^\ns—- “—>\ny\n^ Z\n/ x\ny\n^ /p À\nf\n/> ~ г * * Ъ\n/* у у у * 1 ~ ^ <\n.* ' . . Л\n^ М\nу\n/У /\nST), z .\n</ у уу\n>\n) / , —\n. rj y y f ~ ■;;\n^\nг ^\nу т\nу\n^\nćT^/p\n- /? ..\n.. .- 7 ./ t / у ^ £ p //7 * y //f\n„ ,А С ,\n7 / а ^\n\ns * fi/fi/c / / ^ і і у\n,yy-c<-\n/ \" \" 7 ,y r ™\n- ~\n^\n----------- f\n7 /\n\n*7\n/\n\n5\nСУ\n/\n\n■\nz ^\n\nil\n- / Г/ ę\n^\nr\n\nу ^ іУ У * * * ^ ^\ny\n/ y\n\ny y a n fiA fò fifi/' /r y j/- c fi> ^ p ź fić ./7 ifi> - fiT ^ / t i f i / .\n< y< \"a icfifir\n' / //* <\n* /£ /\n^ / / T\ni f i f i L\n\n_ //j- fi^ fic y ' ^ / / y y f i t - t - y\n/К у /7 / j\nу &\nр /с //у ™\nі* у 7 '- е'\ny\nj / f i i / /\n\nУ\n^ У\nс г х А у\n^xZa O ^ O O -\n^ ^ y -\n^ S S c )\ny£?*&гѵУ Уу-.У r - /\n(SiTtStfe С\n/X x S c c y S /i Г ,£%>£7£A£ <A ,S i rSS< У Г/y -S r^S c ^łt^-\n/s& V ^ S r* * ‘*-<r~&-OL>/\n■^ У ’^У\nУ\n^\nу\n/\n* * -у\n-C-^SćSSĆ lec\n^ .-г ' ../З с у * !\n*?0C W i*^p6\n-------- -\nХ*съС4С*Се*46*\ns -r\n^ Х е у *\n«я*--т х ~ у о\n^ S '\nV\n-\n/ /\nf,/\ny - i —cccSŚrć-r\nć f-t-iJ\ny <\n^ £ y ' /\nt\nt\ni\nf\nі ! Г г < ; ^ ^А Г ггре/Z e S\nO\ns S - y\ny Ł ^ f y A n x y y Y fL -A ,Хл_ ySc-CA-cdixZ/^^^A^cyeet^z^eS\ny£S> y S r r - c e y y ^ c Ć L--\n'iZ r y tX C A ,^ y\n^\nS\nx\nt\ns\ne\ny z y ^ * * ^\nĆ^ŁysCO-t^SC-fy-^ у^Ъ-А*y ć c S y S y /ХГ /х ^ г ^ А А 'Д ''^ у £££0* Г yX -^yX ^SyS'C C ^i'SA ^StA S\n*’ с-^^«г.£Л -с<>сУ < 0\n,/Z v 'cst-t*<,CŁA-X\nУ*\ny fa * /Z ^ C s S\nУ ? £ у /< ^ ^ У ^ Г у ^ Г > 'і у с у\n■ У\n/\n\n* 3\nу\n/\nS s ie су С*\nс-С-слха>САРі3.е^с>\ny S ^\nI ćy*\nS> f.-< A y' ŁX_^\nC ert уУ'^Аеъ\n'*.* 1S; e\n*C X #tS< St-lÀ )< y\n/\nĆ-C<AJ /х&и\n^ b t-c stj!* .* ?\nу /!с г ^ г Л у\n,& c< y^0\n/ ч а г&\n^ х 4 * ^\n'/& * * * ^ J ìb e x ^ / ^\n)\n^С * ^С лУ ^\n**-*>*&&//? ^геуг\nу * * Л ^ * -* c s ć c K£ *\n, V у / Y ( *y^/r <Y\ne-S^yZZ-AA ^yrfzrr^ttf-rrr\ngyeexC e'C £ se- cS> л /\n^y Y\"\n'^лхУепс'уесС- ' yyiic^c>- S ' ^ tt-^rySre.eSScLr te J yCeCZcer* e*\nAAAcSf S**\nO\nl\n^\n\n•\n*iJV\n' ?\n/\n\n^\n5^,\n^\n\ni-^j- Х 'с с ѵ е л ^ y £ * tA v y n\nS &\na 3 S v\n\\e S t\nЗ 3 < * - S r S ttc S\nе ^\n3 Ź >\n'А - ^ - ^ е Г ъ ^ ,\n„ Л\nе * ъ і^ р у / г > S S T\n^ ć U\n^\nCCл/а (Гт-уС— V\n0 ^\n*~^<^'* <Луу'\nѵ tf/cS /Хж^у*-Г- t>t-e-t-<-t,rt\n£*£-££ С^Х-Ае t^s+x-xy\n^\n■yC c^t^C /L L\nг ( w\n\n.jŹ r ić L , ^ jS S e ‘\nyS Z /Z r*\n• , o\n^\n: - ,_ * z) y^t,/ <Аі£гУ*і*у ,- *-r£></e/Z-CeSStCA/t-ieltrz tey e /Z CS£y t jSZyS** S S \\\nѵусгл^уto-ce-r ^ гл ^3 3/ ' ~/*ЗУ\nySie*yy& jZSeb ^ 2 /\n<z*/S>'rV ~\n< j-e S /y ^ ,,y\n/ćŹ -t e y S\n' y ^ m S ls S u -\nS\n'< f ,\n3\nC\ny ^ S ^\nt*-'Ct < -* -1 ' / rS 'l +'Iy ylttC t tS /^ ' / ^ f t V\ny S у r O\nt S ’A. S*-f 'Sy £* <y S-ST\nY\n'' 3\n3\n'\ni/ / / - ^ O ^\n, y ^ z r ^ S\nS\n*\n^\n'S - ^ c S S e\nZ<eyt*-''\nOS\n'S 7C ' y\nJ S t..' ■A S r e y c S S l\n■ ~ S S iy y tC c*c C yr- S< r -S y ^ ts\nt-LC^t\nee-c<ty\n,\n^ r-c ry i.iy t3 .-3 * '* -* * S S -t* j y S r - y s y S S y * ^ * ж./Z c'? c y\nCASES'\nl£ 3 ‘y\nt J t Л C< ^\n'U-nyf£SCy\n*--ClS técZ r-Ay ^,5* ‘CI f'C‘ С\n*£-£*££*\nH\ny A\nf f\nJ\n^\ny\n\nЛ\n, , у ~\n7\nу ^\n\" \" - « С - s\n'\nA X ..: X , JL j Z D\nX / X /Ы —\n' —\ny r - e y t-e /Z ѵ -ч ѵ -е с і\ns f* ,3 r\n'3\n/\n‘\nt f\ny e t - S\nS\nу\nі л\nг г - - - y X\n—\n'\"\n--------------- '\n--------\nу\n0\n>^-\ny S\nZ\nf y ic S !-£ -y\nS\n\n^ r J t / Z\nù y\ne S y S S\nX\ny\n/Z . C\n~~*^y\n< £y-1\n,УЛ'^\nS t*\ne* z l ,\nу", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "około 1830", "token_count": 2979, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Nieustalony autor"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budownictwo-machin-1830:5cf35f3f:0052", "text": "Budownictwo Machin albo Nauka o Machinach (około 1830)\n\nг\nAy^ćyl\n1\ni ' У\n/\nіА s У^у\n1\n/\n<■*л л у ^ У ^ у .\n^/углЫ У > &\nf?\n/ і/лУ а у У e-ecSe^x С т У л лА\n) „\n,г ^ х> У</ * у'*' *'\n✓ < у л * у .\nА ууУлУУІс ух< -Л ' ‘ .^ c s S '/i1 л\n/?-А~с/-Аб ухУ-елуА ■ - -\n£/ct_^~\n7 • / / '\n^ < ^ / г л ^ « А г « У о У -у у У л У - —^ c e jA\n/у Г\n<у К гг^ ^\nУ™\nм\n/ *\n^\nс\nу\nл\n^\n/ у\nУ\n>\nW\n—\n~ 7\n7\n^\n\n^\nrj\nу ^ У\n^\nР\nу , у ; у ^ у ) у - у г у\nГ У ІЫ ^у и ^с у У\n'У,.'*,'* \"s*0-\n.7 .\nх\n^ - 1«N\n/\n/\n^ \\ ■\nЛ к А У у ^ А Л * *\n/\n^\n^\n* 4 L ~ * jr * '\n7\n7\n7\n\n^\n7\n7\n^\n\n• -\n^\n'УА-х'\nУлг/Іі.\n'ъ іл У * ъ с у '^\n/?У' /4ѵ.\nи?\nа\n3\n\n- 7\nа\n, 7\n/\nУ\nу З У\nр\nyL/cyJ ^уу^хгАУ^^ - ■ -\n. У у ^\n^\n„\n^\n. s\nx\nj ^y , ^ r ^ A x x y f x X J X *\nS ? r r ,\n- . У ' ^\n-Ѵэ\nfz^ c y e szf-^\n, ' ааУ А^уу/ , '/£У*\n< ? с /и?\n____ _\n7\nр\n.\n^\n^ Л У > » 7\n\n.\n-\n■\n<?\n/\n/Л\nАГ - ^ ' У> ** • •\n/ У\n^ 'У\nг у / У\n-\n<х<У-У\n^ - е х х г т л л - Л х у iJ\nУ'\n/\n\nG\n^\nQ ~ U y ib\n.\n'\n,\n' Г ' )\n\n^\n/ А\nу\nуу\nА <\nУ у\n: у/и гу^Лу\n~ / —\n^ , / ,\n/ j '\n7\n\n,\n/\n7\n\ns\n/\n7\n\n_\n7\n\n, , , т\n7\n/\n3\n\n1\ncJ& <\nи\nл\nс/^\n^ ^ г-г-у у -и З\n**\n^\n}\n■\n/\n,\n\nО\n^\n'\n^\nА У У У / &\n■/x«YsA «А*\n^■\n/\nf “ ^ ^ Х у у у Х У\n^ и У ~ -\n.АС\n^\n\n^ .\n, - 7 -\n•\nJ\n/ Л\ni - ^ y - /\n^\n7\n( ^ J - J r / y сУ) *-*''\n—'\n'\nЗ\n7\n'\n!\nЗ\nЗ\nЗ\nЗ\nЗ\nЗ\nл\n^\nj\nŹ\n- z\ny\na\n~\n\ny\n<\n-\n' -\n^\nr\n/\n~\n3\ni ^ y / r 3 ,^ ~y~x\nУ\n.* У у - -i\n/ ^\n-\nг У\n^\nу\n- ’ . У\nУ\nЗ\nУ\nУ\nл а\nк\nу .\n/ Р\nС\nу А\n^ ^ А\nу\n-\n^\n\n^\n^ оАа-іх^л^ у ' З^САа УЗ У~' у\nА 'З А / У А ^ г /іу ^ г Л-У<^У<У J ^ у * У у л у ~\n**уа /і< л ^ л М ^\n^ У )/Г у\nл\n■ ч\nг\nР4-У\n\nC oU o/\n* y .^ L ^ s * J z * ^ ^ <^J*,< лсу£ с* * У\n2\nl'oc^y-eŁf\n^\nJŹ Ź > -£\nл\nл\nУ\nІ л\n,\n' * £\n* 5\nЛ\nЛ 6 /\n/ /yftyt^\ntt^A y^cĄ ^^ ,\ni ^ T ;\nz * \" * 1 ^ / ‘\nУ л^< уу^\n^\nуу*у ^\n\n-^ s у е у У ^ у ^ '^ ^\n/eCj^ 1 ^ 0\n/tsO~i>-&'Lr^ /J r t^ r '^(* * b * J\n/4 ^£ > -£ г '^Ć r*-U s^*sZstr*^*J>\n/ ^ t ó A ł - Ł ^ A t\n^ ( « L V W\n^ ^ A A »\n? C •Sl <_SS.*-r\n-__\n^\nV\n^\ną \"\n/\n■\nУ\n\n-\n/ У\n'ОсУггА\nуС У У ^ууууу _.^гУ **Ы *у\n\\ у /'* ’’\ns s iy t\ny 'r\nsUc-Ac,\nf& c A s n ^ f,\n/& *\nУ -t t a\n^/х е с у у с А ы я у ь ^ ***'*)\n^ e d b e -e y d t^ -c x ^ f,\ntrzecy^^-* * сУ y n y y ^ t^ y ^\n/? 2 ^і£ і* у Г\n/О Ы У у^\nС\n/\n‘У\n« * * ут уу/ ■'*^■6\ns s r c y s ^\n\n,с ^ < ^\n/ у\nАУАрсУ Ж У у* ^-* ^/ / Р\nУ\n*\n/\nt&tsL<A>v.\nУ fa k ir a\ns /tć T fr j\n/\nt\n• ^ f ^ Іе г а ^ '^ с У а у у у '^ ’\"\n/ / с*-*\nуа*г *у? ггг 0 гуууу^.у У<>~сгууУу\n^\n'У\nу ѵ\n/\n\n'\n•4г f* /\n^ ^ б и ^ т й с . <■\nz\n\n'\n■\n•\nz\n^\n7\n-\n^\n\n<\nу\nт\n\" \"\n,^ г л у сууг-Г Л -гу\n^ ''f\n.y y tttr ty t.\nsu /t* .è\ny\ny\ns\nу С у ^ г J\n^ y À y /^\nі / ^\n«\nи\nл\n/ ,\nу^4+-і4с-сЖ r ystyr/yt-r-^\n/ ’аУ уа <'Stx. JJ\nyxyó d f-c< er* yźy**ty*--\n^ * «\n«\n<\n«\n^\nt-y^y& y^r's& s.y /..- z e t-\ntiy t^A y y )y ty y ^A c A y y i ,J\ny^rri- ^ y '\n■ ■• ■\"\nг\n- - г\n/ у\nу\nу\n\n/\n\n.\n-\n-\n/\nУА,/ІУ <-<удс г ^ с і Ь ^\nУ % лууг**е'-* y ittc y\nydr& r г/* ,t y\nу у / y ttty y ty y J / jr tJ iy łś y\nĆ ŁfsYy*y*^c*_\n/ify /fc < s\n^\nаУл .<х у £~ ' ^ .^ t^ y ^ ty y .\n/& t-ty tty Z * y УуХУАг-сУ/у\nf j y\nf\n\"\n.\n•\n< V\nу\n\n/\n\n/:\nS Z\n\n,\n_\n/\n\n'\nУ\n/\n/tr/y-ryyy'S łry^f-ć*\n{ у i rcr ty ć t^ iy y y ^ y\njtrfZ 'c& y\nуС*А/*£іУ\na\n.\ns . '. ' )\n• ,\nу*\nУ es&esć* У^-ć/ССууСУ'\\\nЛ*-\nyt-t.A ,\nу ' ‘у ^ л У\n* '\n/ £ ? . ' у\n/£фуІЛУ , ./У < у /Z У с У .\nЪ**Л*-1 У^у\n1*ъ**<уу'УЯу^УУ'\nсУі-ю уУ суілу<у.^\nУ ^г а і-У У ^у /у у у ^? Іу'-гА У У /}У сУ ^р у'' а/ У\n^ '\n‘z,x/«'> *c< 4 ',\nа\n^\n^ , ^ , г^сУ сг^У -\nо г ^ у У -У * '^ )■\n' 'У у yy& ś* ''^< yi& ć\n^< а / ^ У\n^гУ с-У а -^У ^\nу 'У\n” \" У У '* * '*\nS\nУ /\n'^ y J ł / ^ ^ / ''\nУ\nУ \" у\n'а^\nг ^\nГ\n\\\n/\n\nС \"^ У уУ 'У /У /\n/ Ć/ Іг/ ягууУ .,\nt л\nіч t г гУНУс\n' /\n. • / \"\nУ \"\n\"fev /У O r.\n-t 'У ^ ■‘.У tr i Г , ** !<* УУУ-\n/\nх., У \"\ny\nУс'УО/ОС Д-УУ—^\n- ‘ £? ^ ^ -\nyyts fć t\n<У* ( ,\nУуу*-Г'\nьУ,\nух\n^\n^ л у - у\nу\n\" ~~ у\n---------\n--------- y * * ~ f* y - f'ty ----------- 7 - s~~-~ У гу\nу/ѵ ^^'с-сУ сн\nе і^ /С\nу ^ у ^ у у\n*y£j'ć&€yr~\nf t\n\nл - ^ . / 4\n^\n(А х/Л у?'\nл Л б *\n^\np\n^ e\nУС%^У О -с< ^^ее^\n'М У ryxyyyyyCS&i\nJ\n. £\nу /\nг\nГ ^ )\n^\nó4?cx:^rf<**cY\nУ^УТУ-ХУУУУ'\nІ )\n% &7&А\nОСлЛ^&усУ уж^гуи .\nĆ4Z-*\n^уС ^у у^£у^С<у*<£+\nу&гулу^*У%у' уСГ уЪУу S*\nг\nу\nJ\n\n^\n7\n.\n-\n/~ ~ / 7\n'\n--------- У\n•\nУ^гу<№у*уу/1у r-tŁc^ tn £ ty y * y ^\n^ysy,/yo 'e-* * ~ .\nУ у^У л ) у ^ ^ у У\n,\n/ осУа.\n\n'\n'\n,\n•\n/\n•\n\ns\n\n*\n'\n\n'\ny y à A\ny\n+ А А * ы ;\n^ -z\nc-/W ^^»r л\n*zz<j ^-sw ayć^\ni^ а\n^ л\n/ -\n» U\n:tJ-C^& Lv-£-b*r\n<^v) O\n•/?\n'\n/ л у\n/е^4л*-£;У лслл> а^Л Л лллА f>Us\nуі^ А ы ^Ул'^А ^С 'А г\n( %\nг л /\nr - \" .\n„\nA\n- A\n?\n,\n~\n^\n'\n.\n‘~\nZ\n^\nc\n£\nb\n2 ^W-- r\n- - .\n>>7\"/ А с^А ^^гуу/ ■— \"\n✓О .\ny * ^ A\nл Л У о\ncA & *~< ■ / Х\n^ А\n^ У\n/ е Л\n~ > y y *\n^\n^\n/S*rasj*'e^ c^L-y srzJtA ******! £ < j/r& yy ^ ^ ^Х л л-с л\nѵс.<А&оо/*'**^ж-^ (?ъьс£*л\n^ 2 у ~ ry^A ?> ^o^c^yf\n-* уу У’ / ■\n/\na\na\n?\n\n.\n^\n\nw\n_\n_\n\ns x J\na\nJ\nс М\n/ А\n*\n~\nу\n; / ъ ^ , л* .- 4\nw\nл * - \" - ^ - “\n3\n■‘ 'SAAAAA\n■\n~\n'А\n^\n~\n~\nг ^\nА\nу\n£\n~\n\\ ъ\n~\nУ\n/ - *\nл zi*—i\n^\n,-Z a\n^\na ^ ч\ni ~ £ Z A T\n^\nя\n/ ^\n\n/*\n~\n~\nу\nА\nу\nА\n/ ” у / ~ ~ '\nА А <А~?~у ^\nА\nу\n/ ^\n\n*\n^\nА\nЛ\nЛ\n* А и -\nА\nа\nУ У '/^7\nd b , / й\n, ^\n^\n^\n- . ^\n’ £ ~ £\n^\n\n‘ > 3 '\n<ГсА\nу а^/іА ѵ У Л -’\ns / x r J . A\nM\n^\nА\nА\ni у У <Aj-y^v-A&<<y\n'У у у у ^Л~ у у - ^ А / ~ / - ^ У у ^ y . y ’ Q jy * '\n„ і~ - у - J p\ny l . , « ^ ' О А А \" у А\n~...", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "około 1830", "token_count": 3318, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Nieustalony autor"}
+{"id": "bcpw-public-domain:budownictwo-machin-1830:5cf35f3f:0062", "text": "Budownictwo Machin albo Nauka o Machinach (około 1830)\n\n' ^ J\nc\nS\nу < т л t , X\ny\nJ\nj / X\nА, « , ^ 7 ^\n/\nа Х\ny z i/ Л / z y J - ^ Y ^ 0 ^\nK\n^ '\ny\ny\ni y\nY\nS\né~tЛ Y Y У/уЬ f f t *ir — /,J ^b * 4 J у У\n_\nL*y CCCZ угл., ' y .~ , -csyZ~/У&-&У tУ /уо\nA ,/Y t\nо\n/,іУ < С ^ /У J vcJ Y , *г с/УсУУуггс-г/т? *\nC\nL\nX\n,у уСАСьсу ут ^Л УгЛ сг\nX-*''' _лу,/сУслгС> у'го УУу r> tj* '’\n^CbJtu* Z Z y /^ s syé< Уеууу, 'У*УС*Г у [гу * У yy****-^*Y aJtrY T У?6\n,сУХг*с*</ УжУ &У\n'\n. . . ^ '- '\n9\n^ і/«\n//г У ^ ,\n7аУлУ~т '_слУУтслУуСС*Хууус> .е+ іъеу*\nс-срЬсытсУ У^УУу УуУУу -с/глУ /, -т/гсУ\nелУ У Л і^ fil Jx^/yacy<s>'o<.— ^y\nZ\n^ іу У ^ у\nг^ г ^тсУ . У /г\n* я ^ у , ОтгЛоЛ*-\nс ^ с ы / Х У ^ Х - Х\nогТУу^аУу^, ,у'ууУ< '2л*^ Уол/хУу /хст-Уы^ус /т-тст а/? *У*гУ> 77# *Ь ^\nУ\nу\n\n?r<r-t*\nп\n\nг\n.\nX .\nX\n\nX\nС* tft-t^-ra omc£>cJ — —-\n/\n<X>Л\n,\n.. s . / У - j j y _\nt/Угс Z /y y < f\nУУ-г-с*у>лУ t/t^ h c e /^ y\n(У* v'Z.'CA^/fy CCYYY^C\n/У*7£С/\nS\nX\nJ\nf ,\nУ У У ,< У ^ ; А Х ^ *< ' a J x J y X y y /у * л / X Х У\n'Х ' у- Y у у / ^\nу У * * у # Л ууум > . У У у /zA ‘ѵг-сУіиУ /\nХ\nу У\nу * * * ' у\n^\nу\n?\n\n* и » У\nЛ\nу У\n^ У\nУ У у у\n4\nу\nУ /у>\n/ у\n'о\nг ^ у\nу\nУ\n\\\n/ 3 4 У\n\n/У & Ź\nУ '/я У * X\nУ\nу ^ У\nу х У у * /, c /-j\n'Хог+ъУлУ Л-гѵУу\n4<\\*»ѵ У»\n,<УУУУ\nУ7» sY-t^t-ы.\nО У ^ Л A4Y\n^Г*Т'УКС*Х (УтС\n4 r o jj м Х / у ѵ aXtAs г-<-< с ’у -\n/ с У < /i t У г\nУ\n- 1.- 'У Л /^ у ^ У /и ^ ^ У т У Х У -* /?\nУ г,\n-#*«<<\ny J Ą , Уу У^ос'V\n*Ум\nAY^Y /У іАА- ^УСууУ^\nV С*/ obfit, ' j| I\nty£o*cc>\n*УУ£е.-С\ntiY -U A jy/ъ і\n/(ććY **r ' Y? 4^^YY7Y7Yt^^\n^\n^\nsc p jjJ у У У Х\nу y X\nż y ^ } _ /У У У У ^ (\\г 'у х У . !\nуУ /.г.У C^tfcK,///,-^\n-Тыс\nУ\nУ'< chf\nć.l4*ce<sy’\nУ /^ ^ У У у лУ ѵтУ '- ^ .у Л сс/ ’ ^'У у^' у ^ ы т ^У у^^ у ^ Л Л\n^ тыс Cf'cYу .о - Л ^ ‘т-^\nсі/ттео-у /ъ ,с у /^ - j Z ^ y /• іХ < У ^ YyY*c-t.\n'\n\\\n' с\n/ ' '\nА\nЛгУоЫСТЪ) сС\n^ Y\n,\nSyfy? Х . у ? у\n&f S'*/ CTXYYcf ^'SCce^ctcicYCy /^УъХчгХ\nу\nУ/т <-£* t-rf^fr'Y\nЛ^с л УУссеЗ cV У- r< ’ f/У '^ /f^ y y ^\nУ J r ' Х\n? / усс' сУ У y ^ z c y y c , *\n_\nY yJ/c\nУ сУ ІысУ ыуУт-ОТСГТ-с^у^, ^\nS/irrt ^\nСтГс.‘у/гс <- -Xr-*r r ^ у\ny j/c y ^\ny* -Y ^z'*' У\nAJLs/ay^ ćYcĄ\nY/Xy\ny-CCAUf/ć^ sy-ty yS^YA^f&y\nf t clĆA^YA/ ĆYYY £Y-yJ &%*/'&'\n£у/Х Y tY //<J> tO T T\n/r /TYCOt/\nг\nу\n/ X\nX\n\nX\n\nг\nХ\nт\n~\nХ\nу ---------------- W\n^\nX\nT\nj\n\n/\n\ns -\n(У^/*Xćl/^//ftfys^yyfitYslY S /ЪАСАГ\n■іУ Я Х\n'J y J y Y /У ** 'Z y y * ^ ггсгсс-тссУ у Г - г ъ y ^\nijy сУіс/^У— у У с /у ‘fyr' Z J y /T ^T Z crr-y /Zy *■' 'y-T T /zy/zc/cT TC /y/^\no\n;\n,гОггі\nr*1 — SL^ rt^/Yc*» ZcctY^TCM t/ c Y 'i\nY ~ Y\nX\n\n„\nO\nY\nA n t\n4 X r f-ys~- V//8 0 — Ą3f#£*-\nУ сст У Л г-,^-\n\n'ćt\nr'cx Ł 4\n0y Z A\n; л у / и\nы\n\nP\n=\n/\n' 9\n' -\nS / p y t y\nszxc*? л'/ы л с/уХ р /хл^а А ^т У р ^лР хлУ\n/\n— Ц у А £\nJ t y j ^ p ^ y p ^ ^ ' л ^ и м\nм\nу ,\n^\nC2-<^\n<5^7 ы А А л А л с . ) а я р А с > г л Р * .А —\nA p * * y p P\nіѴъъъъ-LyjJcyf ^.<луг------------ у\nу\n' у ^ А\nр\n*\n*\n- f\nУ\n# /Ж\n/\nМ\n^ ^ А\nр\nР\n^ У\nУ\n^\nу\nу\n/ ъ\nу ^ у Л\nу\nІ Р 2 Р Р у ‘^ У ^ / у ^ / y ^ r А г~>-\n^\n\n\\ ~ - - W\n^\n( Ź ) у\n/ и\nЛ\n~\n^\n^\n=\nЛ\n■*J Y\n/ -\n~\n) *-\n\"\n{ /< Ѵ =\n^Ò(y£c*-' 'Ttrlb/~\ndetects C J S\n^\nг>Ж^А^ //^ ° -\nsus/śdłbf-^t'' ćb-^ly\n£b**t^S.\nу^г^-сА-A^^ру ^ ^У\nу/ /.^ tcCAJJ\n^ %Py//Ar с* -^уУаУУ* * exst^c*\nРУе)^* осуУ^\n1 ' Уіх^у\nАС+УСХ^Ьу/\n—Л\n________\n,\n~4\n^\nS ' <J\n* ' *\nX\ny A\ny *\n^ \" *\ns\nу\nг\n^\n^\nУ\n'^ ~ ) * ~ >\n* * +\n* .\n'\n,\nУ\ns *\n\ny\n\n__________.\nÓ\n, 7\n^\n---------------—\nАУ ' У-----------------------\n\"■\n/\nS\nу У у, я v ! z .\nyCt^^ZM^Ot-S\nA\n* э ч /\n! ? &\n~\n\\\nćĆt^ i/o\nі/^Л > 'ІУСА\n'с*чы\nSyty/Cc\nP\nS P\n) .\nоо~-\n*~*А' ^\n^\n\nS\n^cy'eys\nхл'-Ал^ххху/ХХ/клА ^е<>гл*гу\nА С~ ^у £>\nА — jT~ у\nА Z7 7/®\n)\n(А\n'\n/ О у ;\n^\nл * # ’.\nѴ '\nі / — Оу э ч /\nу / \" ~ о, Ѵр\n_\n^\n^ » Ж У\nS ^ ^ S y L A ^ ^ tt£ j\nУ -)\n, )\n, А іУоХяхХ'хЛ/СЛ\n.\n.\n•<_ у\n^ У ,.\n/Z j/Уж У )****\n, • y S ) S ' ~ , ,Лхлг^>*->/ / У\n/\nл*”^\n^\nć ru *\n/UV4+ r\nJ\n^\n\n. у ~ У\n.**Ж *~— , л— у-\n'\nЛ ^ у У у А Р 'У\n___А А .У\nS An и ^хул/Л А у А ^ А Х\n^ <*-4 — '* у '/\" ^ )\nyS ^ A ----S y y y\n(2ś^Ł/ О\n— у «\nу О\n\n^г\" - - \" О ^ ^\n^\nх\nі /\n\n^\n\" T tS f è y k\n,м\n? . S /y jS -\nА\nл\n/\nо\n.\n„\nt.fxA A L ;\nуССЛЬ0~г\n'//гг'бЫлО*^\n^ 7\n_\n^\nÉ\n4\nb\n' ■\nА *— S\nD\nS\nS\n^\nA\nS\ns ' у\nг.,чуАлгмУ Л ^ ^ А 'У\nym\nA<J\n~ ^ ? O\ny\n^\n?\n-\n5\n0\n' f *\nX\nZ ^ - t* A ^ S * S S a\nл у п ^ Ж\n\nа У А т, г\nf c\nS\ny\nS\ny\n\nг\n/\n1\n^\n^\n?\nA :» :^\n2 fA y y “i\nУсу'\n7\n%\nГ\n''7\n7\n>\n\n^\n7\n, у\n\n/\n\n.\n- ,\nу і -\n^ АУ у~ ***+*» А /\nГу У\n)\nу\n^\n\n, 1\n/ п\n\nу\nу -\nа\n\nу У\nЖ\nу \"\nа * ¥ * * '\nА\nА\nУ\nУ\n■•\n/ У\nу *\n?\n,\nл ь + у у *\nу\n\n~\n/\n^ ' -\n^\nА\nГ С\nУ\nУ\nу\n~\n^\n\n.\nІ У Ж\nЖ\nу - У ~ у . y A A J\nSrxrr-\n'at\nA ’\n' ty ' / / ft*\"\nіЛ -Л\nУ * Ж Л * -А ЛЪЛ'.'ЛЛС\n>\n■к^Т я S\nj-\nP t _\nх г е У\nу >\n'\nА\n\ny y ę y\n/\n/ У", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "około 1830", "token_count": 3034, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Nieustalony autor"}
+{"id": "bcpw-public-domain:cylindry-maszyn-spalinowych-1918:01ebae8a:0001", "text": "Cylindry maszyn spalinowych (1918)\n\n46\nCylindry maszyn działających jednostronnie.\nNajwięcej rozpowszechnione jest ułożenie uszczelki V z klingerytu lub wul-\ncasbestonu na kołnierzu tulei roboczej i dociskanie jej występem, znajdującym się\nprzy łbicy. W celu uzyska­\nnia dobrej szczelności nie\nmoże być U zbyt szerokie\n(10 do 18 mm, zależnie od\nśrednicy cylindra). Na rys. 85\nwykonano również uszczel­\nkę B z tektury prasowanej\ndosyć wazką, aby uzyskać\nmniejsze naprężenie niebez­\npiecznego przekroju kołnie­\nrza K. Z tej samej przyczy­\nny znajduje się przy X ma­\nłe zaokrąglenie.\nNajczęściej\nużywane\nzakończenie tulei roboczej\npokazuje rys 86.\nUszczelnienie na wodę można tutaj osiągnąć przez ułożenie na\npłaszczyźnie B tektury prasowanej lub też przez zastosowanie okrągłego pierścienia\ngumowego G o średnicy 8 do 10 mm. Przy wykonaniu ostatniego rodzaju uszczelnie­\nnia, co do którego nie posiadam osobistych doświadczeń, należy wpustkę na pier-\nKys. 82.\nE y s .\n83.\nścień gumowy wykonać trochę większą, niż przekrój samego pierścienia, aby za­\npewnić dobre uszczelnienie przy U.\nPrzepływ wody z cylindra do łbicy (motor stojący) nie jest przy użyciu\ndwóch przewodów C w ogólności dogodny. Pomijając już trudności wiercenia\notworów skośnych, nie można w danym wypadku otoczyć krawędzi E i F, na\n\nUszczelnienie tulei roboczej po stronie łbicy.\n47\nRys.\n84.\nRys.\n85.\nczem wygląd motoru może ucierpieć. Bez warunkowo lepsze jest przeprowadzanie\nwody dwiema rurami według rys. 83; zamiast kołnierzy na końcach rurki można\nkażdy przepływ wykonać z dwóch zagiętych rurek, z których jedna wkręcona jest\nna gwint w cylinder,\na druga w łbicę, a po­\nłączonych ze sobą w\n^\n. . i . i , , ^ <\nśrodku t. zw. holen­\ndrem.\nU\ncylindrów o\ndużej średnicy zacho­\ndzi obawa, że kołnierz\ntulei roboczej przyczy­\nni się, z powodu swego\npromieniowego wydłu­\nżania się pod wpły­\nwem wysokich tempe­\nratur, do pęknięcia koł­\nnierza płaszcza cylin­\ndrowego. Wypadki te­\ngo rodzaju znane są z\npraktyki, a skutkom\nujemnym można najlepiej zapobiedz przez centrowanie zewnętrzne tulei roboczej\nwedług rys. 87. W celu zmniejszenia kosztów obróbki, płaszczyny E i F zostają prze­\ntoczone tylko z gruba.\nAby zapobiedz niepo­\nżądanemu\nnagroma­\ndzeniu się materyału,\nwybiera się go z koł­\nnierza\npłaszcza\ncy­\nlindrowego pomiędzy\nśrubami.\nKonstrukcyę koł­\nnierzy, przedstawione\nna rys. 88, mają prze-\ndewszystkiem na ce­\nlu osiągnięcie dobrego\nchłodzenia kołnierzy.\nPierścień P, dociska­\njący uszczelkę płaską,\nmusi być luźno dopa­\nsowany. Przepływ wo­\ndy z cylindra do łbicy\n(motor stojący) w dwóch miejscach przy użyciu mosiężnych części C' nie jest szczę-\nśliwem rozwiązaniem konstrukcyjnem.\nNie zastanawiając się nad trudnością, po­\nlegającą na tem, że łbica musi dociskać trzy uszczelki różnego rodzaju, uszczelki G\nznajdują się tutaj w miejscu trudno dostępnem. Oprócz tego, powyższa budowa jest\ni w tym względzie niekorzystna, że nie zapobiega przy zdejmowaniu łbicy z cylin-\n\n48\nCylindry maszyn działających jednostronnie.\ndra dostaniu się pozostałości wody z łbicy do wnętrza tulei roboczej. Jeśli kropel­\nki wody, które w danym przypadku zatrzymały się na tulei roboczej, nie zostały\nzauważone przez maszynistę, powstają uszkodzenia tulei przez rdzę.\nEys. 87.\nRys. 88.\n.\nKonstrukcye, zaprojektowane na rys. 89 i 90, mają również na celu osiągnięcie\ndobrego rozmieszczenia materyału w kołnierzu płaszcza, jak i uzyskanie dobrego\nI\nRys.\n89.\nRys.\n90.\nchłodzenia kołnierza tulei roboczej.\nW celu zastosowania mniejszej grubości tego\nostatniego, występ V jest wykonany odwrotnie, co u maszyn stojących może spra­\nwiać pewno niedogodności przy wkładaniu uszczelki.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1918", "token_count": 1503, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:cylindry-maszyn-spalinowych-1918:1285b465:0001", "text": "Cylindry maszyn spalinowych (1918)\n\nR O Z D Z I A Ł\nI.\nUwagi ogólne i oznaczanie wielkości przestrzeni\nkompresyjnej*\n1.\nUwagi ogólne.\nCylindry maszyn tłokowych tworzą jedną z najważniejszych ich części skła­\ndowych.\nPraca niezawodna motoru tłokowego zależy bowiem w wielkiej mierze\nod racyonalnej konstrukcyi i umiejętnego wykonania cylindra.\nBudowa cylindrów spalinowych, odlewanych zwykle z żelaza lanego, wymaga\ntak pod względem konstrukcyi jak i wykonania warsztatowego dużego do­\nświadczenia praktycznego, ponieważ działają tutaj wielkie ciśnienia i wysokie\ntemperatury procesu spalinowego. Przy konstrukcyi cylindrów należy przede-\nwszystkiem uwzględnić:\n1) wytrzymałość materyału,\n2) taniość i łatwość wykonania warsztatowego,\n3) wymagania niezawodnego biegu maszyny.\nGrubości ścianek cylindra muszą odpowiadać z zupełną pewnością siłom dzia­\nłającym w czasie ruchu motoru. Obliczenia wytrzymałości zawodzą jednakże często,\nponieważ nie uwzględniają nieobliczalnych, lecz nieuniknionych naprężeń odlewni­\nczych, a drugostronnie opierają się na zbyt niepewnych danych przy obliczaniu\nnaprężeń, powstałych przez odkształcenia.\nPrzyczyną ostatnich są częściowo siły\ndziałające, częściowo i to w daleko większej mierze nierówne wydłużanie się po­\nszczególnych części cylindra pod wpływem wysokich temperatur. Tem tłumaczyć\nmożna sobie wypadki, że cylindry, w których grubość ścianek oznaczono na pod­\nstawie zwykle używanych obliczeń wytrzymałości, pękały podczas ruchu maszyn\nmimo że materyał ich nie wykazywał żadnych wad.\nStosowanie przesadnie grubych ścianek nie daje także dobrych wyników, po­\nnieważ wtedy utrudnione jest chłodzenie dostateczne cylindra.\nBrak wybitnych\ntypów w konstrukcyi cylindrów jednego rodzaju maszyn, zwłaszcza o wielkim sku­\ntku (mocy), wykazuje najlepiej, że nie znaleziono jeszcze rozwiązania najracyonal-\nniejszego. Każda z fabryk budujących motory stara się na podstawie własnych do-\nCyl. masz. spal.\n•\n1", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1918", "token_count": 752, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:cylindry-maszyn-spalinowych-1918:2f931ec3:0000", "text": "Cylindry maszyn spalinowych (1918)\n\nCylinder maszyny Koertinga.\n81\ndwóch zapalniczek tylko w górnej części przestrzeni kompresyjnej, jak to uwi­\ndocznia rys. 123.\nChcąc możliwie zapobiedz zbyt powolnemu spalaniu się mieszanki w pobliżu\nwypustowej komory wentylowej, można umieścić zapalniczkę Y według rys. 124.\nZ powodu jednak braku symetryczności, odlew cylindra nie będzie wtedy tak do­\ngodny, jak przy konstrukcyi według rys. 114.\nUmieszczenie trzech zapalniczek po jednej stronie cylindra, przedstawione na\nrys. 139 dla cylindra z wentylem wypustowym z boku, może być stosowane również\nprzy wentylu wypustowym, umieszczonym na dole. Układ powyższy posiada zwo­\nlenników wśród najpoważniejszych konstruktorów maszyn gazowych. Jest on bo­\nwiem korzystny zarówno pod względem doprowadzania prądu do zapalniczek i apara­\ntów uderzających, jak i łatwej kontroli; posiada jednak wadę, że płomień nie obej­\nmuje z dwóch stron rdzenia mieszanki palnej.\nB. Dwusuwowe maszyny gazowe.\nMaszyny tego typu posiadają długie tłoki, które sterują szczeliny wydmuchowe.\nZ tego względu stosuje się tutaj tłoki wyłącznie z żelaza lanego, spoczywające na\ntulei roboczej również z żelaza lanego.\n1.\nCylinder maszyny Koertinga.\nCylindry dwuściankowe o dwóch tulejach, odlanych w jednej części, mo­\nżna stosować, z powodu zawiłej (skomplikowanej) części środkowej, jedynie w ma­\nszynach mniejsz3>-ch, które jednakże prawie nigdy nie bywają budowane.\nNajwię­\ncej rozpowszechniona jest budowa cylindra z oddzielną tuleją roboczą, składającą\nsię z dwóch części, jak to uwidoczniają rys. 140 do 145. Tuleję wkłada się naj­\nczęściej w cylinder nieco nagrzany, a zatem z pewnym skurczem cylindra, przyczem\njednak każda połowa tulei ma mieć możność swobodnego wydłużania się. W tym\ncelu pozostawia się pomiędzy stykającemi się połowami 2-milimetrową szczelinę.\nPłaszczyzny A smaruje się kitem miniowym, nie stosując tutaj żadnej uszczelki.\nAby zapobiedz dostawaniu się wody do cylindra, przewidziane są wpustki obwodo­\nwe B, z których woda, bez przezwyciężania większych oporów, może przedostać się\notworami G do rury wydmuchowej G.\nW cylindrze, przedstawionym na rys. 140 do 143, tuleja robocza posiada po­\ndłużne szczeliny wypustowe tylko w jednej ze swych połów. Położenie szczelin\nwzględem kołnierzy cylindra należy określić z uwzględnieniem rzeczywistej dłu­\ngości korbowodu. W danym wypadku otrzymuje się po stronie odkorbowej S. O.\nmiarę 1010 mm, po stronie kukorbowej S. K. miarę 975 mm. Szczeliny wykony­\nwa się zwykle tak długie, aby tłok otwierał i zamykał je pomiędzy 50° a 60° kąta\nkorbowego przed martwem, względnie po martwem położeniu korby. Ponieważ\nprzy wyznaczonej w sposób powyższy długości szczeliny po stronie kukorbowej\nzostają mniej więcej całkowicie otwarte przy martwem położeniu korby, natomiast\npo stronie odkorbowej dosyć znaczna ich część jest zakryta tłokiem, przeto niektó­\nrzy kostruktorzy, chcąc osiągnąć po obydwóch stronach tłoka mniej więcej te sa-\nCyl. masz. spal.\nQ\n\n82\nCylindry maszyn działających obustronnie.\nme prędkości gazów wydmuchowych, stosują po stronie S- K. około 50° do 55°,\na po stronie S. 0. około 55° do 60° wspomnianego kąta korbowego.\nKońce szczelin powinny być zaokrąglone promieniem r, aby zapobiedz zbyt\nraptownemu wydmuchowi, który łatwo mógłby spowodować falowanie gazów wy­\ndmuchowych. W tym względzie niektóre fabryki posuwają się jeszcze dalej, nada­\njąc szczelinom kształt, przedstawiony przy M.\nWogóle nie należy umieszczać szczelin w dolnej części tulei roboczej, naprze­\nciwko rury wydmuchowej G, aby uniknąć w niej bezpośredniego uderzenia wy-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1918", "token_count": 1416, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:cylindry-maszyn-spalinowych-1918:567cebb4:0005", "text": "Cylindry maszyn spalinowych (1918)\n\nOczczelnienie tulei roboczej po stronie łbicy.\n43\nciążenia części, wykonanych z żelaza lanego, nie można uważać tej budowy za\nodpowiednią w warunkach normalnych.\nRys. 73 i 74.\nC. Szczegóły konstrukcyjne.\nW rozdziale tym rozważone zostaną szczegóły konstrukcyjne:\n1) uszczelnienia oddzielnej tulei roboczej względem łbicy i kołnierza pła­\nszcza cylindrowego;\n2) uszczelnienia oddzielnej tulei roboczej względem płaszcza po stronie ramy;\n3) smarowania cylindra.\n1. Uszczelnienie tulei roboczej po stronie łbicy.\nDo uszczelnienia wysokich ciśnień przy wysokich temperaturach, panują­\ncych w cylindrze, używa się najczęściej cienkiego pierścienia z klingerytu orygi­\nnalnego, papieru azbestowego, wulcasbestonu i wulcanfibru, a w małych motorach\nnawet cienkiej tektury, nasyconej olejem lnianym. W ogólności nie można zale­\ncać stosowania uszczelek grubszych niż 1 mm, ponieważ w razie przeciwnym trze­\nba bardzo silnie dociągać śruby, aby zapobiedz rozerwaniu uszczelki przez gazy", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1918", "token_count": 390, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:cylindry-maszyn-spalinowych-1918:6d95a60d:0004", "text": "Cylindry maszyn spalinowych (1918)\n\n16\nCylindry maszyn działających jednostronnie.\nkowane), niepewne dla odlewu niewadliwego, a posiadające ogromne naprężenia\nodlewnicze. Pęknięcia w czasie ruchu motoru mogą tutaj łatwiej zajść niż przy od­\nlaniu każdego cylindra osobno. Jeśli ostatecznie zgodzićby się można na połączenie\ndwóch cylindrów zbudo­\nwanych według rys. 9 i 10\nw jedną całość, to bezwa­\nrunkowo należy unikać,\ngdzie tylko to możliwe,\nwykonywania dwóch cy­\nlindrów -w jednej części\nwedług rys. 12 do 18.\nPęknięcie cylindrów\nmoże tutaj bowiem zajść\nłatwiej, a wymiana na\nnowe dwa cylindry jest\nnie tylko kosztowniejsza,\nlecz i uciążliwsza. Rów­\nnież nabycie cylindra ja­\nko części zapasowej wy­\nmaga stosunkowo duże­\ngo wydatku, a posiada­\nnie cylindra zapasowego\njest bardzo pożądane dla\nwłaściciela podobnej ma­\nszyny\nkilkocylindrowej,\nzwłaszcza jeśli ma ona\nbyć w każdej chwili go­\ntowa do pracy.\nZe słów powyższych wynika, że konstrukeye tego rodzaju są przedewszyst­\nkiem niekorzystne dla odbiorcy, a dla fabrykanta są tańszo w wykonaniu, bo przy­\njąć można, że procent „odlewów nieudałych\" nie będzie przy odpowiedniem wy­\nszkoleniu robotników anormalnie duży. Mimo to można się zapatrywać, że\nw ostateczności szkodzą one także fabrykantowi, wyłączając nawet straty, ponie­\nsione w czasie roku gwarancyjnego za motor, bo wady każdej maszyny rozgła­\nszają się w bardzo krótkim czasie wśród odbiorców i odstręczają ich od kupna\nmaszyny odnośnej fabryki.\nCiekawą konstrukeye cylindra\nstojącej maszyny gazowej, wykonywaną\nprzez fabrykę British Westinghouse Co., przedstawiają rys. 19 i 20. Dwa cylindry\njednostronnie działające z przylanemi skrzynkami wentylowemi tworzą jedną ca­\nłość, i ułożono są jeden nad drugim. Tłok dolny, który spełnia zarazem funkcyę\nwodzika, jest znacznie dłuższy niż górny.\nCylindry oddziela pokrywa chłodzona\nP, którą przytwierdzają kołki, znajdujące się w oLworach F.\nKilka pierścieni\nrozprężnych, umieszczonych na drągu tłokowym, dokonywa uszczelnienia jednego\ncylindra względem drugiego.\nOdlew podobnego cylindra podwójnego jest bez wątpienia niełatwy, choć nie\npotrzeba się obawiać o wyjątkowo wielki procent odlewów wadliwych jak i o nad­\nmiernie wielkie naprężenia odlewnicze. Naprężenia te są u dwóch cylindrów posob-\nPot.\n111.\nMotor w wykonaniu „Eilenburger Motoren Work'-\n\nCylindry d w u ś c i a n k o w e .\n17\nnych, wykonanych z jednej części, bezwarunkowo mniejsze niż u dwóch cylin­\ndrów bliźniaczych, tworzących jeden odlew.\nWiększe wątpliwości może nasuwać kon­\nstrukcya tego rodzaju odbiorcy, ze względu na\nznaczne koszta w razie konieczności wymiany\njednego cylindra. Aby konieczność zastąpie­\nnia cylindra nowym możliwie zmniejszyć, na­\nleży wszystkie części motoru przekonstruo­\nwać i wykonać jak najstaranniej.\nNa odlew należy użyć najodpowiedniej­\nszego materyału, przy ścisłem zachowaniu\ngrubości ścianek i rdzeni odlewniczych, ozna­\nczonych przez konstruktora.\nWewnętrzna\npowierzchnia tulei roboczej powinna być\ntwarda, należy więc ją odlewać z możliwie\nmałym dodatkiem materyału na obrobienie.\nStosownie do twardości tulei roboczej, trze­\nba dobrać odpowiedni materyał na tłoki i pier­\nścienie rozprężne. Części mechanizmu, które\nmogą uszkodzić cylinder, więc przedewszyst-\nkiem Czopy tłokowe, należy jak najstaranniej\nwykonać i ubezpieczyć, a rdzenie odlewnicze\nusunąć w zupełności. W tym celu konstruk­\ntor powinien zaopatrzyć cylinder w dostatecz­\nną liczbę otworów R, rozmieszczonych odpo­\nwiednio, zwłaszcza że służą one zarazem do\nusuwania osadu i kamienia kotłowego, który\npozostawia woda na ściankach cylindra.\nNie mniej ważną rolę, niż racyonalna kon­\nstrukcya i odpowiednie wykonanie, odgrywa\ndla pracy niezawodnej motoru podobnego\numiejętna i sumienna obsługa. Jeśli nie uży­\nwa się do chłodzenia cylindrów wody oczysz-\nszczonej i zmiękczonej, trzeba dosyć często\nusuwać osad, aby zapobiedz pęknięciom, któ­\nre mogą zajść najłatwiej przy ściankach pła­\nskich, łączących tuleje robocze ze skrzynka,\nmi wentylowemi, jak również w blizkości\ngniazd wentyli wypustowych. Pęknięciom za­\npobiega zwykle najlepiej wydajne chłodze­\nnie; mogą być one spowodowane także przez\nosad żarzący, który pozostawiają spaliny na\nsiodłach wentyli wypustowych; dlatego na\nleży i wentyle czyścić często. Również oli­\nwa cylindrowa winna być odpowiednia.\nPrzy zachowaniu wyżej wymienionych ostrożności nie potrzeba unikać sto­\nsowania konstrukcyi cylindrów według rys. 19 i 20. Ponieważ używa się jej zwykle\nJiys. 19 — 20.\nCyl. masz spal.\n2", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1918", "token_count": 1786, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:cylindry-maszyn-spalinowych-1918:7657cee8:0005", "text": "Cylindry maszyn spalinowych (1918)\n\nCylindry\nd w u ś c i a n k o w e .\n71\nnaleźć wybitnych zalet tej konstrukcyi w porównaniu z przedstawioną na rys. 114\ndo 119. Nie jest mi również wiadomo, czy znalazła ona większe rozpowszechnienie\ni czy jest jeszcze obecnie wykonywana przez fabrykę wspomnianą.\nGniazda wentylowe są tutaj przysunięte bliżej do osi podłużnej cylindra. Skut­\nkiem tego wpustowa komora wentylowa jest zupełnie usunięta z pod wpływu naj­\nwyższych temperatur procesu spalinowego, a przez komorę, znajdującą się wokoło\ngniazda wentyla wypustowego, przepływają tylko gazy spalone.\nChoć zmiana powyższa nie usuwa niebezpiecznych przekrojów q i t (rys. 115),\nbyłaby niewątpliwie korzystna, gdyby nie łączyły się z nią inne ujemne strony.\nPrzedewszystkiem cylinder wypada dla skoku 1200 mm o 100 mm dłuższy, niż na\nrys. 114 do 119, pomimo zastosowania niechłodzonych gniazd wentyli wypusto-\nwych i mniejszych rdzeniów odlewniczych, jak i współosiowego układu wentyli.\nChcąc wykonać gniazdo chłodzone, otrzymuje się cylinder jeszcze dłuższy.\nDuża długość skrzynki wypustowej jest ze względów odlewniczych niedogod­\nna. Byłaby ona jednak czynnikiem dodatnim ze względu na nierówne wydłuża-\nRys. 122 i 123.\nnie się poszczególnych części cylindra, gdyby całość tej części cylindra nie była\nusztywniona rurą wydmuchową i nie traciła skutkiem tego elastyczności.\nStosując gniazdo chłodzone dla wentyla wypustowego, należałoby się też za­\nstanowić nad tern, czy nie otrzymałoby się lepszej konstrukcyi przez zmniejszenie\nodległości kołnierza komory wypustowej z 1200 mm do 900 mm. Rura wypustowa\nznajdowałaby się wtedy przy skrzynce, przytwierdzonej do kołnierza komory\nwydmuchowej.\nWspomniano wątpliwości nasuwają się także co do wykonywanej również\nprzez M. A. N. budowy cylindra, którego przekrój widzimy na rys. 124.\nWentyl\nwypustowy jest tutaj umieszczony nizko i zaopatrzony w gniazdo, chłodzone wodą\njak na rys. 114. Przybliżenie wentyla wpustowego do tulei roboczej jest czasem\nkonstrukcyjnie korzystne ze względu na możność umieszczenia wentyla mieszan­\nkowego, względnie gazowego w komorze wentylowej. Usunięcie ścianek tej ostat­\nniej z pod wpływu najwyższych temperatur i ciśnień panujących w cylindrze jest\nbezwątpienia rzeczą dodatnią.\n\n72\nCylindry maszyn d z i a ł a j ą c y c h obustronnie.\nMaszyny gazowe, budowane przez fabrykę Thyssena w Miilheimie nad Rurą\nzapewne nie w mniejszej ilości, niż przez firmę M. A. N., otrzymują cylindry po­\ndobne do konstrukcja, przedstawionej na rys. 125\n1). Jest to również cylinder dwu-\nściankowy, lecz zaopatrzony wewnątrz w cienką tuleję z żelaza lanego. Tuleja ta\nTT,\nE y s .\n124.\nRys.\n125.\n1 °\njest wsadzona w cylinder, ogrzany w piecu formierskim, w ten sposób, że obwodem\nzewnętrznym przylega na całej swej długości do obwodu wewnętrznego cylindra\ndwuściankowego.\nW celu ustalenia położenia tulei względem cylindra, znajduje się w środku\nlub na jednym z jej końców występ, uwidoczniony na rys. 126, którego grubość b\nmusi być o 2 do 3 mm mniejsza,\nniż grubość a.\nWystęp ten, wy­\nstając ponad a na 0,5 mm, zabez­\npiecza zarazem tuleję przeciw wy­\nsunięciu się tak, że właściwie\nokazują się zbytecznymi dwa u-\nbezpieczające kołki K, znajdujące\nsię na końcu tulei o grubszej\nściance a. Obluźnień tulei nie\nspotyka się w praktyce prawie\nnigdy. Obawy co do niedosta­\ntecznego chłodzenia takiej tulei\nusunęła również w zupełności\npraktyka, dająca w tym względzie dobre wyniki.\nWykonanie cylindra z tuleją wewnętrzną według rys. 125 jest kosztowne,\nposiada natomiast kilka cennych zalet. Można bowiem użyć na nią odpowiednio\ntwardego żelaza, a w razie istnienia w odlewie miejsc wadliwych, tanim kosztem\nzastąpić nową.\nRównież wymiana tulei, uszkodzonej podczas ruchu maszyny,\nmoże być wykonana stosunkowo łatwo i tanio.\nE y s .\n126.\nEys.\n127.\n*)\nWbrew\nzasadom rysunkowym wrysowano tutaj średnicę 1640\nmm\nliniami\n. _\naby\nzaoszczędzić drugiej projekcyi.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1918", "token_count": 1563, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:cylindry-silnikow-spalinowych-1922:5cbf2da6:0011", "text": "Cylindry silników spalinowych (1922)\n\nRozmieszczenie zapalniczek.\n97\nuwidocznioną na rys. 139. Wentyle wpustowe znajdują się tutaj u góry,\na wypustowe na \"bokiTcylindra w osobno przyśrubowanych skrzynkach.\nSkutkiem stycznego przeprowadzenia rury wydmuchowej, smar i pozo­\nstałości\nzostają\nwypchnięte z\ncylindra\nprzy każdym skoku maszyny.\nGłówna\nwada\nbocznego\numieszczenia skrzynek\nwentylowych,\nt. j . niekorzystny\nkształt\nprzestrzeni kompresyjnej, pozostaje i tutaj\nw zupełności, niesymetryczny zaś kształt\ncylindra powiększa naprężenia odlewnicze.\nObok tych konstrukcji, buduje się\nw Ameryce także cylindry, w których\nobydwa wentyle, wpustowy i wypustowy,\nznajdują się obok siebie w dolnej części\ncylindra lub też jeden wentyl po lewej,\na drugi po prawej stronie cylindra w środ­\nkowej jego osi. Typów powyższych nie\nmożna zalecać ze względu na zawiłą\n(skomplikowaną)\nkonstrukcję\ni trudny odlew, oraz niekorzystną przestrzeń kompresyjną dla procesu\nspalinowego.\n3. Rozmieszczenie zapalniczek.\nNa racjonalne przeprowadzenie\nprocesu spalinowego wpływa bez-\nwątpienia w znacznej\nmierze umiejętne rozmieszczenie zapalniczek.\nW silnikach gazowych obustronnie działających stosuje się, ze względu\nna wielkość i kształt przestrzeni kompresyjnej, dwie, a nawet trzy za­\npalniczki na każdym końcu cylindra.\nPodobnie jak w maszynach jednostronnie działających, tak i tutaj\nzapalniczki\npowinny być umieszczone w takich punktach\nprzestrzeni\nkompresyjnej, z których rdzeń mieszanki palnej zostałby możliwie do­\nbrze uchwycony przez płomień, rozszerzający się swobodnie i wszech­\nstronnie na drodze możliwie najkrótszej. Przed zapalniczką\npowinna\nznajdować się mieszanka możliwie dobra, aby zapalenie nastąpiło na­\ntychmiast po przeskoczeniu iskry elektrycznej. Jednak\nbardzo szybkie\nspalanie się mieszanki, uwydatniające się nader silnymi wybuchami,\nmoże łatwo spowodować uderzenia w mechanizmie korbowym. Aby\ntemu zapobiedz, należy przez stosowny dobór mieszanki i przez odpo­\nwiednie zapalanie przed martwem położeniem korbowem\nprzedłużyć\nokres spalania.\nNajróżniejsze możliwości rozmieszczenia zapalniczek znaleźć można\nna rys. 114 do 139. Dawniej był najwięcej rozpowszechniony układ za­\npalniczek według rys. 129 przy Z i T. W pobliżu Z znajduje się mie­\nszanka najczystsza, a zatem łatwo zapalna, w pobliżu zaś T najgorsza,\nOyl. siln. spal.\n7\n\nCylindry silników działających obustronnie.\nnajwięcej zanieczyszczona spalinami procesu poprzedniego, więc iskra\nelektryczna ma zapobiegać zbyt powolnemu spalaniu w tej części prze­\nstrzeni kompresyjnej. Przypuszczać jednak należy, że zapalanie jest tu­\ntaj w części górnej cylindra intensywniejsze, niż w dolnej. Dalej pewną\nujemną stroną wprowadzania zapalniczkowych otworów do skrzynek\nwentylowych jest wadliwy w wielu wypadkach rozkład materjału i zmniej­\nszenie rdzeni odlewniczych w tej części cylindra.\nWątpliwości powyższe były przypuszczalnie powodem następującego\nrozmieszczenia zapalniczek przez fabrykę Cockerilla: jedna\nprzy\nZ\n(rys. 129), a dwie w pokrywie cylindrowej, mianowicie, jedna u góry,\na druga na dole: Rama boczna zmusza jednak, przy zastosowaniu tej\nbudowy, do umieszczenia wentyla rozruchowego przy C, więc przy ko­\nmorze wentyla wypustowego,\nskutkiem czego konstruktor jest ograni­\nczony w swobodnym wyborze wielkości wentyla rozruchowego.\nRdzeń mieszanki palnej zostaje również bardzo dobrze uchwycony\nprzez płomień, wywołany iskrami elektrycznemi, przy rozmieszczeniu\nzapalniczek według rys. 114 przy Z, Y i X, gdzie w pobliżu mieszanki\nnajlepszej znajdują się dwie zapalniczki. Często wykonywa się przy po­\ndobnym układzie, jak już wspomniano, tylko dwie zapalniczki, miano­\nwicie przy Z i Y, a otwór X wypełnia się stosowną częścią, w której\numocowuje się kurek indikatora. Podobne rozwiązanie nie nasuwa także\nżadnych wątpliwości, które natomiast można mieć przy zastosowaniu\ndwóch zapalniczek tylko w górnej części przestrzeni kompresyjnej, jak\nto uwidocznia rys. 123.\nChcąc możliwie zapobiedz zbyt powolnemu spalaniu się mieszanki\nw pobliżu wypustowej komory wentylowej, można umieścić zapalniczkę\nY według rys. 124. Z powodu jednak braku symetryczności, odlew\ncylindra nie będzie wtedy tak dogodny, jak przy budowie według rys. 114.\nUmieszczenie\ntrzech\nzapalniczek\npo jednej\nstronie\ncylindra,\nprzedstawione na rys. 139 dla cylindra z wentylem wypustowym z boku,\nmoże być stosowane również przy wentylu wypustowym, umieszczonym\nna dole. Układ powyższy -posiada zwolenników wśród najpoważniejszych\nkonstruktorów maszyn gazowych. Jest on bowiem korzystny zarówno\npod względem doprowadzania prądu do zapalniczek i aparatów uderza­\njących, jak i łatwej kontroli; posiada jednak wadę, że płomień nie obej.\nmuje z dwóch stron rdzenia mieszanki palnej.\nB. Dwusuwowe maszyny gazowe.\nSilniki tego typu posiadają długie tłoki, które sterują szczeliny\nwydmuchowe.\nZ tego względu stosuje się tutaj tłoki wyłącznie z żelaza\nlanego, spoczywające na tulei roboczej również z żelaza lanego.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1922", "token_count": 1916, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:hydraulika-machiny-wodne-1873:5cf35f3f:0016", "text": "Wykład hydrauliki wraz z teorią machin wodnych (1873)\n\nPRZEDMOWA.\n2 0\nm m te diretti a confirmare la Teoria e faciliłare la Pratica del misurare\nle acquc correnti. in Torino, 1771), Sm^aton (Experimental inquiry con-\ncerning the natural powers o f w ind and water to ta m mills and other\nmachin es, London, 1794), l.angsdorf (Lehrbuch dvr H ydraulik, Alten-\nburg, i 794), '1'hibault i Ducliemin [Recherches experimentales surles lois\nde la rćsiatance des fluides), Hutton (Tracts on mathemalical and philo-\nsophical suhjects, London, I * 12), Morosi (Bi un nuovo fenomeno osservato\nneW urto delTacqua, Milano, 1819), i wreszcie V/eiśb&ch (Untersvchungen\nim Gebiete der Mechanik und Hydraulik, Lcipzig, 1842) starali się uzu­\npełnić doświadczalnie kwestyą oporu płynów ciekłych i lotnych; ale naj­\nwiększe z nowych doświadczeń wykonał Bidone w roku 1837 i wypadki\nswych poszukiwań ogłosił w Memorie della Reale Accademia delle scienze\nd i Torino, z roku 1838.\nMierzenie prędkości i wydatku prądów stanowi, jak powiedzieliśmy,\ndrugi poddział tej części Hydrauliki. Rozliczne sposoby mierzenia wy­\ndatku opierają się albo na zasadach wypływu cieczy przez otwory lub prze-\nwały, albo na wynikach nauki o biegu wody w rurach i kanałach, albo\nwreszcie na użyciu umyślnie w tym celu sporządzonych przyrządów.\nZ pomiędzy tych ostatnich na największą zasługują uwagę, przyrząd La-\npointe a i przyrząd pp. Loup i Koch niedawno w Paryżu wynaleziony.\nAle najogólniejszy sposób mierzenia wydatku prądów płynnych polega\nna stosowaniu zasad ich ruchu w rurach i kanałach, mając bowiem prze­\ncięcie poprzeczne prądu i średnią jego prędkość, można sobie, natych­\nmiast zdać sprawę z objętości cieczy przepływającej w danym czasie.\nZnany jest w przybliżeniu związek między prędkościami różnych punktów\npoprzecznego przecięcia prądu; znając więc jednę z nich, można wnios­\nkować o prędkości średniej. Cala więc trudność sprowadza się do mie­\nrzenia prędkości pewnych punktów cieczy, czy to na powierzchni, czy to\nna pewnej pod nią głębokości, a opisanie sposobów tego mierzenia jest\nwłaśnie przedmiotem ostatnich ustępów Hydrauliki.\nNajprostszy.i najdawniejszy sposób mierzenia prądów ciekłych polega\nna użyciu pływaków, ciałek lekkich puszczonych z wodą, które przebie­\ngając znaną przestrzeń w danym czasie, wyznaczają prędkość strugi na\npowierzchni albo nawet na pewnej głębokości. Sposób ten, umiejętnie\nzastosowany, daje bardzo dokładne wypadki, jak tego dowiodły doświad­\nczenia pp. Ilumphreys i Abbot, przy mierzeniu prędkości rzeki Mis-\nsissipi.\n\n3 0\nPRZEDMOWA.\nWahadło hydromelryczne i tachometr Briinings’a (Briinings Abliand-\nlung uber die Gescliwindigkeit des fliessenden Wassers und von den M it-\ntein, dieselbe a u f allen Tiefen zn bestimmen, Frankfurt a. M., 1798) są\njednymi z pierwszych przyrządów służących do bezpośredniego zmierze­\nnia prędkości. Pierwszy z nich był bardzo często używany, szczególniej\nprzez Ximenes’a, Michelotti’ego, Gerstner’a i Eytelwein’a, a jego ogólną\ni dosyć dokładną teoryą zrobił pierwszy Venturoli w roku 1807 (Elementi\nd'idraułica, Bologna). Oba to przyrządy polegające na mierzeniu zbocze­\nnia, jakiego doznaje ciało zanurzone w cieczy i wystawione na jej ciśnie­\nnie, nie mogły dawać dokładnych wypadków; a pod względem trudności\nich użycia stały znacznie niżej od wynalezionego już w roku 1731 przyrzą­\ndu Pitofa, którego opis znajdujemy w Pamiętnikach paryzkiej A kadem ii\numiejętności'/, roku! 732. PrzyrządPitofa oparty na innej zupełnie zasadzie,\nnadzwyczaj prosty pod względem konstrukcyia łatwy do użycia, nie znalazł\njednak natychmiast wielkiego zastosowania, a to mianowicie z powodu\nbłędnego zapatrywania się na jego teoryą. Małlet i Michelotti wprowa­\ndzili doświadczeniem znaleziony współczynnik poprawki, i odmienili\ncokolwiek zewnętrzny kształt przyrządu, a Weisbach wykonał szereg do­\nświadczeń w celu ostatecznego sprawdzenia tego współczynnika (Poły-\ntechnUches Centralbłatt, 1847). Ale dopiero w r. 1856 udało się pp. Darcy\ni Baumgarten, ulepszyć radykalnie rurkę Pitofa i nadać jej przymioty,\nktóro ją charakteryzują. Przyrząd to zarazem prosty i dogodny, nie\nzmieniający swego współczynnika poprawki i dający się zastosować w bar­\ndzo różnych warunkach. Jego opis podał p. Darcy najprzód w swem\nznakomitem dziele : Fontaines \\publiques de la ville de Dijon, 1850, a\nnastępnie w Annales des Ponts et Chaussees w roku 1858.\nPowyższo pięć ustępów, odnoszące się każdy do jednej z pięciu części,\nna jakie podzieliliśmy Hydraulikę, streszczają przedmiot, historyą, stan\nobecny i podział szczegółowy nauki, którą się zajmujemy. Jeżeli ona\nsama, jak powiedzieliśmy, jest zastosowaniem zasad Mechaniki anality­\ncznej ciał płynnych i składa się ze zbioru prawideł, jakie mają kierować\nInżyniera przy rozwiązywaniu zadań tyczących się ruchu płynów, to\nznów uważana jako teoryą motorów hydraulicznych, Hydraulika stanowi\nwstęp do teoryi machin wodnych. Teoryą ta ma na celu wykazanie\nwarunków zapewniających największy\nskutek machiny, warunków", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1873", "token_count": 1923, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Feliks Kucharzewski; Władysław Kluger"}
+{"id": "bcpw-public-domain:kurs-maszyn-parowych-1921:104692fb:0005", "text": "Notatki z kursu maszyn parowych (1921)\n\nścinamy odpowiednie górne części wykreeew ae względu na skraplanie\nwstępne i wykres gotowy,\nZsłłiiast przyjmować wart ©SC Cs^. kompresji dla cy 1 indrs. WP0 j&eźna zało­\nżyć Pc /zawsze mniejsze od p w /, np. Psy** 7,5 Sta. /rys u25/a zakładamy\n8 V i znajdujemy 7 » prowadzimy O vfe„\nz punktu » prostopadłą i mamy Ce^ a\nDla nary rrzagrzanej wykres buduje s i ę tak samo, z tą różnicą, że zamiast\nhyperboli mamy p o l i t r o p ę , jako krzywą ekapansjl dla c y l i n d r a WP& również\nedległośe xy •> jost prawie rawna zeru,,\nCsosem,, bardzo zresztą rzadko, ap. w lokomobilaoh stosuje s i ę przegrzewa-\nnie pary w p r z e l o t n i .\nMając wykres par owy „ przechodź imy do o b l i c z e n i a głównych ^yiaiarów messy*\nay D i Bo Wykresy należy splamiaaatrowasś Jeżeli ozmaeayay prasa 6 W - pele\nwykresu dla c y l i n d r a\n«a* Ojj. - dla niskeprężnsgs, a i e c będaimay?\nPrzy a 5*200 aaie .*y p^ pomne żyś przez 0,9' ze względu aa aieuwsględaioay\ndotychczas wzrost rożnych s t r a t , związany z dużą szybkością biegu^\nfN\"i[\"\nPraw kład >\nMaszyna tandem*\nN 0 = 300 k,m.\nn = 125,\np - 9 ata-\ni^-SOóc\nP\n# « S 9 2 ata,,\n7 ^ = 0,89.\nMo;; i a 3 .\n—\nk\n.\na\n.\nHiaeh Vw • Y N = \"Fw • F N =\nZ wjrkraśu parowego; p< = 2,09 a t a , 9 stąd\nV V o 8 = J^Zzfifialft.\nQ,w?,£ eQ9:S,,12g\n— 2990 Sooa o\nNa s&ce\ntego wzoru nk\n8 BJBJL.\ny«.csa 2\n^ » a a\n8 '\n800\n3740 •\n860.\n900\n3320\nlOOOi.\n2990\n~ % ' ftf* * * • \"\n5 W9 * * »\n8 BJBJL.\ny«.csa 2\n^ » a a\n8 '\n1256\n1186\n1068\nPjfii Pw * s wykresu\nDj,?o)a/i2, 690\n67.0\n650\n619\nProseaor woli duże skoki, bo wtedy\nILiZ/lBi 412\n400\n388. 5\n36©\ncylinder WP,posiada x&iej»zą\nśredni­\n0 3 / B l • 3 9 34\n4 e 17\ncę,\na zatem m i e j s & s szkodliwe po­\n1,16\n1,27\n1,38\n1,61\nwiel- zciinio i saiie jaze nie szczelność i;,\n8 5 D w\n1D94\n2,12\n2,91\nduża prędkość tłokowa j e s t również\nPjj« kg.\nkorzystną,\nP«v*\n'\nF s p f l +\nP J\n\n2 tabelki wybieramy0.\nO = 900 m/mc\n2>N»«6 50\n»\n%3=S90\n\"\n8J%->=r. l\nu 884\nNorsay praktyczne'\n8? D„o = 0 99 do 1,6\"*\ndla maszyn średnich\nSS D„c=: 0 0 9 do 1,1-• d l a maszyn do napędu pomp i kompresorów\n^ • T O X ~ & j e g l g g i 8 a i\nftłffifo\nPłCT\n»*P«oJą » i * bards® rzadko i p*ay~\ntam tylko d l a pary nasyconej na »tatka ©ho Nie dają ona żadnych specjał*\nayah karsysció dwukrotne rozprężania zapobiega\nskraplaniu wstępnemu w\nstopniu aupełnie doetateesnymo Układ, wykazany na szkicu 26 a\ncaęseisj\nstosowany, daje niekorzystny roskład s i ł nacisku tłokowego^ układ na\n;\n: .\nI«PMJ /kolrba ayllnawa BP, prawdo je prawd korbą WP/»\n*\n\n1\n'-\nukład atojący, za względu na rozkład s i ł najlepszy 1 najcseaciej\nstoso»\nwany.\nRaadko się budują maaayny parowe o mocy powyżej 1000 kc.su/wyja>*\n',t~f:\n\"• • ?,\n'.j.,.:-\n-\n•\n..\n•' v.:\"• '•'•/\" v\nJ;/^ i.;/;?\n....\n;^£y tu Biejsc© y»3*><9u5ąe«?\nPrsy potrójnym rozprężaniu stosować..\n•-^.;u^i;-':tnaga ra«pręźania 9\nGbliesania awmiarew głewnyoh naaayny aa sase-\ndsże wykresu również tak samos\nf s-\n:\n\" i f i \" t w * -\nJ\nm «. skala wykresu,\nBtosowaóó\n'tt^ = Oj© do 0,86 - #1Ł ustroju leżącego\n«\no„85\n0,9 •\nw\n•\netojącege,", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1921", "token_count": 1525, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:kurs-maszyn-parowych-1921:2c3e1d45:0011", "text": "Notatki z kursu maszyn parowych (1921)\n\n- 70\nS\nT\nA\nfi\nI\nD Ł\nA\ni\nStawi d2&mi nazywamy mechanizmy dla rozrządu pary. Konstrukcyjnie dzieła\nsię cne na dwu i czterodrogowe; do pierwszych zaliczamy suwaki płaskie lab\ncylindryczne, do drugi eh wentyle- i suwaki kroczkowe\nC0RLI3SA.\nS U W A K I\n.\nZasadniczy układ cylindra i skrzynki suwakowej widoczny jest na rys,, 204;\numieszczenie skrzynki suwakowej na cylindrze powinno umożliwiać samoczynne\nodwadnianie tegoż. Aby zdać sobie dokładnie sprawę z działania suwaka, należy\numieć określać jego położenie odpowiednio dc położenia korby, \"W tym celu -\noznaczmy przez 2R ~ skok maszyny i przez 2r - skok suwaka /rys. 205/. Gdy kor-,\nba / a wiej. .1 tłok/ s&ajduj e się w martwym położeniu\nMBO- /chwilce- nie uwżglę\nnia się długości kórbowodu/, fco kanał dolotowy musi już być cokolwiek o w » fcy:\nwielkość\nU na jaką sterująca,\nkrawędź suwaka jest oddalona\nod krawędzi sterującej gładzi suwakowej nazywa się lin.i*\nnym wlotem pr z edzwr o towym,.Dla osiągnięcia togo celu musi środo.: mimośi ,V\nwyprzedzać korbę o kąt 9C » cT , przyczem kąt efnazywa się kątem przodowa\nn i a . Ponieważ mimośrodoweść r\njest bardzo mała w stosunku do długości H£\ndrążka mimośrodowego, przeto można przyjąć za stałą odległość sterującej\nkra­\nwędzi suwaka od. środka mimośrodu, przesuwając teraz o tę stałą długość oba\nkoła /droga korby i droga środka mimośrodu/ otrzymamy wykres pod suwakiem\n/rys, 206/, Znając kąt 90 • <T możemy z łatwością wyznaczyć położenie su -•'\nwaka dla każdego położenia korby i odwrotnie,\nPonieważ każdorazowe odkładanie kąta 90 » cT byłoby zbyt uoiążliw •,1;,; r\njemy zwykle wykresy'suwakowe w postaci podanej przez MULLERA, R£ULAUX lub\nZMBRA.\nWykres\nMULL3RA / rys. 2(7//.\nRobimy R = r\nt . j , dla drogi, suwakowej i tłokowej mamy różne skale•\nDla uniknięcia'odkładania kąta 90 i <f okręcamy drogę tłoka o kąt 90 . /\nv/ kierunku biegu maszyny> l i n j a drogi suwakowej pozostaje niezmienna.\nWprowadzimy następujące oznaczenia:\n0\n-\nprzysłonięcie wlotowe\na\n-\nszerokość kanału,\n1\n-\nprzysłonięcie wylotowe\nU\n~ Unijny wlot przed zwrot owy w m/m.\nu t - . \"\nwylot\nit\ntt\n\n- 76\nŚrodek koła znajduje się na krawędzi sterującej /jeśli chodzi o wlot pary\nto na krawędzi sterującej wlotem/. Poziome odległości\nX przejawiają stopnio­\nwe otwieranie kanału a\n* Gdy sterująca krawędź N dochodzi do B\" kanał jest\ncałkowicie otwarty,\nZupełnie analogiczny wykres robimy dla krawędzi sterującej wylotem* Gdy kor­\nba doszła do położenia\nH P K kanał wylotowy jest Już otwarty na długości\nU.\nGdy krawędź\nQ dochodzi do G kanał wylotowy zostaje całkowicie otwarty j do­\npiero w G^ zaczyna się ponownie zamykać* Poszczególne odległości, y dają po­\ngląd na otwieranie i zamykanie kanału odpływowego*\nSuwaków bez przysłonięcia nie stosuje się t gdyż te nie dawałyby ekspansji I\nkompresji. Wykresy\nMULLERA dają jeszcze możność określenia położenia suwaka\nprzy pewnym napełnieniu cylindra; naprzykład dla położenia korby\nodchyle­\nnie suwaka od położenia ^środkowego wynosi J * ,\ni otwarcie kanałós równa się Xj\nWykres\nRffiLAOI /nrs. 208/,\nJak poprzednio czynimy R = r , leoz l l n j a drogi tłokowej / L, D.. T./ po­\nzostaje w miejscu natomiast linję drogt suwakowej okręcamy c kąt 90 ł <T prze­\nciw biegowi maszyny. Wykres rysujemy pod wykresem parowym rzutujemy punkty\no\nO\nEjp ,\ni\nC , przyjmujemy ponadto dla wlotu ptzedzwrotowego kąt k * ? - 3 2 *\nMając tu punkty wyznaczone na kole łączymy punkty\ni E\np prowadząc teras\nprzez środek koła prostą\nS»S'\nrównolegle do prostej\ng\notrzymujemy\nlinję prostopadłą do drogi suwakowej i kąt przodowania & \\ odległość\ne\njost\nzewnętrznym pr zysłom ęciem *\nProwadząc z punktu Gfv prostą równoległą do S S otrzymujemy punkt W \\\nprosta\nO^ffl^ tworzą wraz z prostą poprowadzoną w odległości\na od CCW^\ni\nrównolegle dc niej wykres dla wylotu. Odległość\ni\njest wewnętrznym przysłonię­\nciem. Jeżeli punkt\nznaleziony z wykresu REULAUX nie odpowiada punktowi\nW^y- z wykresu parowego, to nałety zmienić\nDla określenia wymiarów kanałów i suwaka wychodzimy z wzoru:\nPcm ~\nf a\nv a\n• S^zie\nf a *\na\nh\nP - oznacza czynny przekrój tłoka\nC m-\n, \"\nśrednią sKybkosć tłoka\nf & -\n11\nprzekrój kanału rtltłotłtjfo\nv a -\n\"\nszybkość pary w kanale\na -\n\"\nszerokość kanału\nh -\n\"\nwysokość kanału\nPrzyjmui omy\n* J\n'\n*\nh = 0,6\n? 1,0 D", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1921", "token_count": 1902, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:kurs-maszyn-parowych-1921:5230c0ae:0012", "text": "Notatki z kursu maszyn parowych (1921)\n\nprężności końcowej - 2 atm a b a\nT»\no, 26 m\n?\n•\n\"\n*\n.\n** 1\n«\n\"«\nB,\n0,21\n*\n»\n*\nH\n« 0,84\n'\n-\nH, « O,.18\n»\n»\n*\n»\n* 0,66 •\n«\nK\n»» 0,17\n\"\n»\n\"\n*\n• Oj 55 \"\n•\nH.\n0^15\n\"\n\"\n*\n.«* 0,4\n*\n\"\nH, « 0,14\n, ł\n\"\nŁ\nO\nK\nO\n&\nO\nB\n1\nL\n£\ni\nCechą charakterystyczną\nJokociobili jeat to.\nże laaszyna parowa ,,oct zmonotowana\nbezpośrednio na k o t l e\nLckotaobile są budowane jako ruchome (na kotłach) lub jako\ns t a ł e\nioAo/noblle ruchome mają przeważnie zastosowanie w r o l n i c t w i e i\ndo napadu młOcarn\ni\nt. p.\nPowstały one w A n g l j i 1 względem n i c h po dzień d z i s i e j s z y zachowano oznas\nczenia mocy tam przyjęte\nd l a młocki na\n(tak. l i c z ą na w i i )\n!1, normalne\nVe\nmax. s t a ł e\nWe max'< przejęci owe\n( na j£ godziny)\n4 A *\n10 W\n14 A*\n18\nM\n5 \"\n12 \"\n16 »\n20\n»\n6 »\n14 *\n18 \"\n25\n«\n? »\n16 » .\n21 •\n20\n»\n8 \"\n20 w\n26 \"\n34\n\"\n10 *\n24 «\n31 *\n40\n»\n12 »\n30 •\n40 *\n50\n•\n16 \"\n35 »\n45 \"\n60\nlak z povtyższej t a b l i c y wldac^ o młocami pędzonej lokomobilą\no mo£;y H«\n«\nXJLVJ X l i i C'\n24 MK, mówią, że ona młóci na 10 JUK. Ten sposób oznaczenia mocy j e s t ni ewlaści*\nwy s\nj e s t jednak utrzymywany przez f a b r y k i lokomobil, między innymi ze względu\naa konkurencję z s i l n i k a m i spalinowymiJ powoduje on omyłki co do mocy tych oatafc\nn i c h . lipc łokomobila«na\n8 )<K** rua właściwie 20 MK., zatom motor ośmiokonny t e j\nsamej młocarni n i e r u s z y . Lomobiie r o l n i c z o , jako obsługiwane przez l u d z i\nn i 8 »\nfachowych powinny byc łatwe do obsłużenia i o możliwie prostej k o n s t r u k c j i .\nPoszczególne części w razie\nz n i s z c z e n i a powinny s i ę nadawa- do odtworzenia bo­\ndaj przez zwykłych k o w a l i , pozatem Winny one,-byc niezawodnie w użyciu\nTym wa*\n\nrunkoza n a j l e p i e j\nodpowiada iokoiuobiia parowa* Ha-jprostsze koostrukcy j n i e są l c «\nkomobile a n g i e l s k i o? posiadają one zwykły suwaks a regulacja odbywa się za pc*\nmocą dławienia pary dolotowej, Pochłaniają one dużo p a l i w a , są jednak małp wy»\nbredne 1 niezawodne w p r a c y . Ha kontynencie dążą do zmniejszenia zużycia opału\nprzez budowanie lokoraoblli\n1.) z podwójnym suwakiem\n2) na paro grzegrzanąr\nKotły lokomob.il są typu płou&entcowo-płoEdeniówkowego<\nCzęsto posiadają one p a ­\nl e n i s k a w s k r z y n i a c h ogniowych na wzór lokomotyw\nPalenisko\no i i © na t o pozwem\nł a j ą warunki, jak np. przejazd iokomobili przez rowy przydrożne, powinno byó\nopuszczone jak najniżej, aby osiągnąć s i l n i e j s z y c i ą g i\noo za bom i d z i e , umu£»\nJ i w i s szybkie spalanie* Podczas ruchu ciąg j e s t wytwarzany przez para odlotową\nwyprowadzoną do koraina= Przewody paro?/e są prowadzone na zewnątrz kotła W ce=\nlu ułatwienia oczyszczania płomieni o wek z kamienia kotłowego niektórzy\nbudują\nlokomobile^ z których można, wysuwać płowi enio^^wraz z płomieni ówkarai''f Wolff a\nliokojalblłe Łe\nokazały s i ę jednak niepraktyczne, gdyż wymagaj % \"staranne j\nk o n s t r u k c j i i\nobsługi, PrZ ogrzewacz umi eszczewy-w dymnicy, musi on oyć tak wbu*\nd wany. aby dawał gazom spalinowym'łatwy dostąp do komina 'zważa:\" na wolna,\nprzekroje . pozateu piusi on być s i l n i e zamocowany, aby s i ę n i e odłamał podczas\nprzejazdu., Korain budować składany. Maszyna Iokomobili pracuje zawsze z wolnym\nwydmuchem\nFormalnie maszyny parowe są stawiane na zi-innym fundamencie,- t u na~\ntomast. jako fundament, służy kocioł per owy, wydłużający s i ę tak W kierunku\n'podłużnymi jak i poprzecznym pod wpływem wzrostu temperatury, o r a * pre/żnośd pa**\nry* Maszyna zatem uusl byc z kotłem zmontowana vt ten sposoby aby te wydłużania\nnie miały na nią wpływa• Tf tym c e l u do kotła mocno przymocowuje sią\nzazwyczaj\nc y l i n d e r , a pozostałym oz^ąściom pozostawiasię możność swobodnego wydłużania s i ę\nn i e z a l e ż n i e od k o t ł a . Niektóre f a b r y k i u s i ł u j ą uniknąć szkodliwego wpływu wy«\ndiużanla s i ę kotła,, montując maszyn© r > k o t l e rozgrzanym-.. Ten sposób.nie prosa*-\nd z l do c e l u , gdyż wydłużanie zależy od prężności pory w k o t ł a . Dobrą-choć dróż*\nszą j e s t konstrukcja,w której maszyna j e s t zmontowana na p ł y c i e\nfundamentowej\nzwiązanej w jednym miejscu z kotłem. Blachy,-, na których opierają ale. podstawy\nłożysk powinny byc przymocowane do k o t ł a na wysokości jego o s i podłużnej. Ma\nna c e l u uniknięcie szkodliwego wpływu promieniowego wydłużania s i ę kotła", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1921", "token_count": 1979, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:kurs-maszyn-parowych-1921:be0f32c1:0004", "text": "Notatki z kursu maszyn parowych (1921)\n\nh?\notrzymamy n s rK:.-Ax\\\\:x,.:a\ns: a. A\n%\nwsględu jednak na zaokrągla\nmi© rogów ft9 wybieramy h\nniooo więkas©, niż to odpowiada warunkom\ntogo ostatniago row&amiae Wymiar dla h .dobioramy, aby z jednej strony-\nskrzynka suwakowa s i o wypadła abyt szeroka w stosunku do cylindra, s\ndrugiej zas 9 aby a nie wypadło zbyt duże, co powodowałoby zbytnie wydłu­\nżenie całego suwaka poaa cylinder i amstręosałobytrudności konstrukoyjnt\nBłędne ustosunkowanie tych wielkości ujawnia sio często doparo po spo-\nrsądse&iu całkowitego sskiou 0 Odpowiednie wymiary w kanałach suwaka roz­\ndzielczego otraymujomy, wybierając a t = 0 p 9 - 0,8 a, oraz h, nieoo mniej­\nsze od h 0 Szybkość przypływu pary w tych kaaałaoh^po sprawdzaniu drogą\nrachnaku^ai© powinna przekraczać 45\nM/s«o„ - v e., Po ustaleniu tych wy­\nmiarów przystopujemy do sporsądseaia wykresu Muller - Heuleauz« Zakreś­\nlam koło dowolnym promieniem\n/ najwygodniej se względu aa procentowe\noznaczanie punktów parowych r\nN 50\nB/m / r y s 0 2 4 ^ Biorę s wykresu pa­\nrowego wylot przedzwrotowy dla strony tylno% ./Wy^, / oraz równą kompresję\ndla obu stron cylindra C0» Uwzględniając akoaoaeaą długość korbowodu L\n.= 5Re przeaosaę te punkty na okręg, zataczając l u k i promieniem 5rjj 0\nJak zwykle w wykresie Mulł©r-R«ul«aux okręg r ^ wobraża w rożnej s k a l i\nzarawao obieg korby\\ jak też i mlaosrodu suwaka, wskutek czego właśnie\nprzy uwzględni©min długości korbowodu zataczamy łuki promieniem 5r^„\nOtrzymam na okręgu koła punkty 3yt„ Co^, COp. łączę punkty Got i fcy^i\nodcinek prostej nyzm*cza kierunek środkowego położenia suwaka SPS; poło­\nżenie to otrzymam przeprowadzając przez Irodek koła równoległą do pros i\nCo* WT. , Hownoczesfiif wyznaczam kąt SN przodowania suwaka rozdzieloz* -\ngo /kąt &0&/c Przeprowadzając trzecią równoległą a punktu C.Jp, zaajdę\nna okręgu ininkt\n- wylot przedzwrotowy z przodu. Stąd znajdę w i k a -\nl i wykresu\ni ip» oraz wielkość przodal^go srylotu prs©dzwrotcw$go\nw % skoku tłoka, skoro punkt\nprzeniosę łukiem 5rjj na limję drogi\ntłejsowej LDTc Zakładam kąt odpowiadający Unijnemu wlotowi prssdzwr\nWOWŁ k ,/7\ne - .12®/ i odkładam go od punktu 1&0 w kierunku przeciwnym\nbiegswi ma8zyay„ Otrzymuję punkt wlotu / Wi /«, Prowadząc z tego punktu,\nrównoległą do prostej Co^ Wy^ itraymam aa ©kręgo punkt elrspsssj* /Bxp/\nPrzeaeszę tea punkt łukami 5 r H aa,liaję drogi tłekow«j LBT i zi-jduję\nskspaasję przednią i ekspansję tył*ą /Expp i Exp t/ oxas © p - * ^\nważ iawoJt T9*d\"r*.«?r?'TT *!•\n^ * sterorac i>k»pa*s.i«\n: przeto dążył mu­\nlimy, aby najmniejsza ekspansja /Srpaasja przedai«v , j**ą ©a ć*j*,była^\njń^keaa^id maksymalacj ekspansji„ jak© zamierzamy esiągwą* anwakiam", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1921", "token_count": 1214, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:kurs-maszyn-parowych-1921:be0f32c1:0011", "text": "Notatki z kursu maszyn parowych (1921)\n\nprzekroczył krawędzi P. Ze względu na szczelność* dajemy tu jeszcze za­\nbezpieczanie 6\"- 5\n10 %\n3 ff ten sposób długość t a f l i wyniesie\nr\nr 4 *\n+ a'*ó\"% gdybyśmy wybrali większe napełnisnie,tak iż by punkty\nKt i Iy, /rys.249/ l«źały po lesej stronie l i n j i S3, wówczas długość t a f l i\nwyniosłaby r\nr - y m ^ a\np + a, ^ ^\n* Również i tutaj zastanowić się\nmusimy, czy wybierzemy t a f l e symetryczne i przesuniemy oś i c h w kierunku\npoziomym o połowę różnicy odsuwów ku stronie t y l n e j , czy tez pozostawimy\nos na miejscu., a wykonamy tafle niesymetrycznie. Polecony jest sposób\npierwszy.\nPrzykład;; Zbudować, suwak Meyera d l a c y l i n d r a niskoprężnego maszyny\ncompound z wolnym wydmuchem. I) - 550m/m <fi »\nS-=700 m/a ; m n - 90 „\nZ wykresu parowego otrzymamy B x p .\nn\n0\nr\na /= 34 % ; Wyl«= % % Go - 9 $ „\nRozwiązanie:\nObliczamy Cm -\n9^1^L.\n- 2,1 m/sec 5 P^=0 S98-\n~\n:\n..\n30\n4\n*3250 cm^ ^ przyjmu ,•-j\nprędkość wylotową z suwaka rozdzielczego do cylindra\n¥ a ż= 36 ^\n3 « c\n3\n^ , 3 2 5 0 . 2 1 .\n= 189,5 cm ;\nzakładam h w gładzi suwako­\nwej 0866B£430m/m ;\n3\n6\na z\n1\n8\n9 \"\n&\n~ 4 A m/m * zakładam prędkość wio-\n43\ntową pary do suwaka rozdzielczego i9 = ±Q V s e c ; w1/a ok oso suwaka rozdss*\nh, = 425 a / a .\n=\n3250,2,1\n_\nm\no\nm 2 . a ,\n170 s 40 * / m .\n40\n42,5\nviv»J\nWykonuję wykres R«uleaux» / r\nN 5 0 m / m / rys.253. W wykresie zakładam równą\nkompresję dla obu stron c y l i n d r a Co - 1\nPrzyjmuję wylot dla strony odkorbowej /tył/ Wyt - 5%* Znajduję £ S^-\noraz i\nt =\n1,4 V m , Prowadzę\n// z Cop do Go t fy^ i znajduję Wy p=4,5^\noraz i p s 7 , l\nm/m9 Przyjmuję I - 7°, znajduję wlot fj_ i Bxpansję d l a przo­\ndu 76,5%, dl A tyłu OS^oraz e,^ e 2 -=20\nm/m»; zakładam\n^ e +a, ;\nokreślam w wykres a, - 2 8 , 5 m/m * skala wykresu wyniesie\na ?\nobliczono\na» z wykresa\n40\n'•\n—\"~\ni r «\nw s k a l i rzeczywistej\njest równo r M ^ 5 0 o\n19„ r70\n*\n28 s5\na\n*\n2 8 , 5\nm\na w wykresie «20 ^/m, w s k a l i rzeczywistej o_- 2 0 Q 4 Q _ . -28 m/m - po-\n28,5\ndobnie a i - 7.1«- 19-\n- 1 0 a / a % \" t - 1,4\n— - 2 V\nm ; poc że m zna jduję\n*\n28,5\n.\n. i\n28,5\n28\n/\n*\na w s k a l i wykresu = 44.—°*- , 3 1 , 5 m / m i wrysowywuję w wykres, odkłada-\n40\njąc cd l i n j i Co t\ni. od l i n j i Cup tfyp /tu nie wrysowujemy d l a uniknię­\nc i a komplikacji rysunku/. Areszcie określamy l i n i j n y wlot\nprzedzwrotowy\n\na równy w s k a l i rysunku 5,4 m / a , rzeczywista sas jego wielkość będzie\n5,4 0~2?L~\n7,5m/®9 Określenie l i n i j n e g o wlotu praedzwrotowego jest tem\n28 ,5\n*v\nważne, iż według niego monter ustawia suwak składając maszynę\na £ «jy\nodmierzamy z wykresu. Wynosi on 3 0 c 5 e Dla k o n t r o l i sporządzamy tabelę?\nSuwak rozdzielczy\nStrona\nKukorbowa\nOdkorbowa\ns .\ni.\nCc\n. 28m/m\nlOa/a\n44ss/m\n40a/m\n76;£?»\n7*5 a/a\n4,5$\n28 a/a\n2 a/a\n44 m/m\n40 ,a/a\nii\n5\ncT. s 30° 30 i\nPrzystępujemy do wykresu Mullera w ska­\nl i 1 : i /rys*254/. Zakreślam koło pro­\nmieniem rjj ~ ?0 ! SV», odkładam e = 28 m/a\na, = 4 0 a / B i , cT a 30°\n30' . okładamy\nI\n= 93° oras r\nQ a\nr^ ; otrzymuję\nr r ~ T ^ V\nm ^ ^ r 7 3 o\nw\nu j\n3 *y kr żywą z amy -\nkania; $y > 45° d l a 34% napełnienia\n. Odkładam 34*144\n100\n- 4 9\nV . s\nMW\n/\nZnajduję\n7\nn\nt\n-\n44 a/ f f i .\ny n\nam zatem napełnienia wyrównane po obu\nstronaco. Różnica praypłonięć wynosi ł0 m<4j, c z y l i przy budowlo symetrycz­\nnej przestawienie osi wyniesie 5 %\n#\nZnajdujemy napełnienie maksymalne\na. przodu\ntfxp»\n=\n02 ^ m a? — ? r ~ - - - 5 7 % 1\nd\nU\ntego napeł-\nn i e m a y\nm\na\nx piB —. 70a/ t t.\nOdsuw d l a strony tylnej wynoaio będzie przy bu­\ndowie symetrycznej 60 V K , a napełnienie B g f t ^ | S 7 0 ° / J B J - J S & i S Ł ^\n-\n50 # c Przyjmuję\nd l a napełnienia minimalnego 8 ^raodu y\nH ^ « »\nstąd | min ot\nP\n= 0,5 m/m'» a napełnienie wyniesie a przodu 8 35 jt, a tyłu\n7,5 X\nZ powyższego określimy wymiary w następujący sposób /budowa symetrycsaa/\n1 / Długość t a f l i r r r ? T K f V ^ a 72 +10,5 * 40 *- 5,lT » 128 a/m\n2 / Odległość zewnętrznej krawędzi sterującej na gładzi suwaka roz­\ndzielczego od l i n j i środkowej tego suwaka wyniesie;\n« — —\n&&£«£ 4 długość t a f l i +- połowa odległości między obu\n70 - 60\n2\nmaxap\ntaflami przy napełnieniu maksymalnem ~ 70\n70 - 5 + 128+ 5 * 198\nlub\n+. 128 • 5 =\nymax t **• ^\nM\nJ\n^\nJ\nL\nI\nJ\n+\ndług. t a f l i -f odległość między taflami »\n60 + 5 +128 *• 5 -198\nffi/ao\nSuwak Rider'a«\nSuwak R i d e r ' a podobny jest do suwaka Mayer'a, różnica sas\npolega na tem, że kanały suwaka roadaielcaego\nsterowane przez* suwak eks-\npansyjny są skośne /rys.255/. zmiana napełnienia odbywa się t u przez\nzmianę przysłonięcia y za pomocą r e g u l a c j i prostopadle do ruobu, który\notrzymują oba suwaki od mimośrodów. W suwaku R i d e r ' a jest tylko jeden", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1921", "token_count": 2350, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:kurs-maszyn-parowych-1921:be0f32c1:0016", "text": "Notatki z kursu maszyn parowych (1921)\n\nOdcinek w da nam w s k a l i wykresu szerokość okienka pozioma mierzoną^\nj)la napełnienia minimalnego przyjmuję z tyłu 0£ , stąd znajdęi\n—\n2 7 ^ m 8 y m i n o p z : y\nm\ni\nn\no\nt 4 8m/m =^35\nm/m oraz « a p f r a i\n^ 0 M-\nUstaliwszy te wymiary rysuję rozwinięcie na płaszczyźnie obu suwaków /rys»\n259/ 0 Przyjmuję £ ^ - 4 5 ° « A, powiększam nieco ze względu na zaokrąglenie\n>\n•••\"*'\n' a,.«.-fes .\naby wolny przekrój wynosił faktycznie\n9 Rozpoczynam ou strony od-\nkorbowej i napełnienia maksymalnego*. wryBOwywując następnie położenie przy\nnapełnieniu normalnemu określam długość okienka /mierzoną na rys. •ptewewe- \"\ntak, afcy nie następowało dławienie pary« przy ozem u = 2 m/m 0 Od wewnętrznej\n/prawej/ małej krawędzi pionowej kanału w suwaku rozdziela sysł ©okładami dłu­\ngość\nr\nr * C, gdzie o m S - f l ^ z i otrzymuję położenie krawędzi sterującej\npo drugiej s t r o n i e . wewnętrzna, pochylona po u £ oO krawędź okienka mne^rys,,\n25,9/ po w inne*, w położeniu przy napełnieniu minimalnem, byc oddalona od\nwewnętrznej krawędzi wlotu na suwaku rozdzielczym ar o r\nr + i\naby uniknąć\nwadliwego sterowania tą krawędzią wlotu pary do wyższego kanału,. To rozwa­\nżenie u s t a l i nam położenie górnego kanału, gdy odłożymy-właściwe wymiary«\nPodobnie znajdziemy kanał dolny, oraz symetryczni© kanały naprzeciwległe z\nzachowaniem odległości r +o oraz\nr r + c , 0 Z rys,.259 widzimy., że X , >• 2,\na zatem, żo c nie jest równe o. po obu stronach suwaków, Zatem osiw suwaków\nbędą względem siebie przesunięte. Możnaby pozostawić osie na miejscu i\nzbudować suwak niesymetrycznie,. Konstrukcja t a jednak nie poleca się.\nZ rys„259 rozwinięcia znajdziemys\n<%ISB *707 m/mi, J s ~ 2 2 5 m / m , przesunięcie suwaka przez regulator wyniesie\n^ 1 0 2 m / m , c z y l i\nf\n=\n- &)? 5,\nPrócz rozwinięcia geometrycznego musimy d l a trasera wyrysować rozwinięcie z\nuwzględnieniem grubości ścianek, Według togo rozwinięcia traser będzie-mógł\nwyznaczyć kanały na sewnętrznej powierzchni „ aletotta obrysowywania odlewu\nprzez nałożenie rysunku jest zbyt'mało dokładna\nZamiast wymiarów pomieszcza\nsię na rysunku l i t e r y , a w osobnej t a b e l i wskazuje 3ię odpowiadające im\nwymiary,,\nKonstrukcje zmniejszające szkodliwe przestrzenie i powierzchnie 0 W suwaku\npojedynczym para świeża tą samą drogą wpływa, co wypływa para odlotowa .\nSzkodliwą przestrzeń można zmniejszyć, stosując dwa suwaki po obu stronach\nndra, jednak szkodliwe powierzchnie są tu duże. Pozatem niekorzystnej\n•Jest w tej k o n s t r u k c j i , że para odlotowa przechodzi koło t u l e i\nrobocze;,.\n> . rą konstrukcją z tego względu jest wykonanie na każdym końcu c y l i n d r a\n<i v suwaków, jednego d l a wlotu, drugiego dla wylotu. Pozwala t o s prócz\ne^saenia powierzchni szkodliwej., unormować rozdząa pary według samie-", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1921", "token_count": 1238, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:maszyny-parowe-1930:1a70b5fd:0001", "text": "Maszyny parowe: notatki z wykładów W. Chrzanowskiego (1930)\n\n- 101 -\nv inno., wy nosić 0,5 do. 1 ••mm. Krążki są hartowane, jak również powierz­\nchnie pracujące w tarczy nieokrągłej. Powierzchnie te mogą być wyko­\nnane osobno i przykręcone do tarczy.\nKrzywkę projektujemy z założonych przyspieszeń zaworu /rys.243/.\nWykreślamy koło podstawowe D2 i koło D-,, 'przyczem D^ = D„\n+ 0,5 do\n1 mm. Odkładamy wysokość \"h\", odpowiadającą całkowitemu otwarciu za­\nworu. Po stronie otwarcia dajemy zaokrąglenie niezbyt wielkim promie­\nniem R . Po stronie zamykania - Rg, przyczem\n<^ R^ .. Zaokrąglenia\nte łączymy stycznemi z kołem D.\nOmówione stawidło_pracuje z niezmiennym rozrządem pary, Dla ma­\nszyn pracujących raz z wydmuchem a raz z kondensacją zachodzi potrze-,\nba stosowania zmiennej,kompresji, W tym celu dojemy krzywkę-''według \"\nrys,.244. .Mamy t u trzy tarcze A, B i D. Jeśli maszyna ma.pracować z\nkondensacją, to wszystkie tarcze skręcamy tak, że się nakrywają ; ma­\nmy wówczas dużą kompresję /odcinek. Go - Wy/. Dla pracy z wydmuchem\nmusimy zmniejszyć kompresję, :więc przekręcamy tarczę B i D w. kie-,\nrunku przeciwnym do obrotu wału sterującego w ten -sposób, że koniec\ntarczy B i D.przejdzie do punktu ćo,» Otrzymuj omy przez»to -dłuż- •\nszy czas otwarcia zaworu wylotowego, a więcmniejśzą kompresję. Tar­\ncze B i D sterują więc kompresję,\" a A ~ wylot* Konstrukcja t a\njest dość rzadko stosowana j śruby 3 n i e są zbyt pewnym elementem.\nStawjdła biegunowe. Mamy tu dźwignię o zmiennej przekładni /rys\n245,246,247/. W chwili 'zaczęcia otwierania punkt oparcia dźwigni jest\nblisko osi obrotu,'więc siła potrzebna do otwarcia jest w pierwszej\nc h w i l i mała, co j e s t ważne zwłaszcza przy zaworach nieodciążonych.\nZaletą tych; stawideł jest więc ; powolny ruch przy otwieraniu i za­\nmakaniu, a poż-atem przy. otwieraniu małe siły a przy zamknięciu - lek­\nkie osiadanie zaworu. Biegun otrzymuje napęd od mimośrodu. Rozróż­\nniamy t u dwia zasadnicze konstrukcje :\ns/ Podkładka s t a l e przytwierdzona do nasady,' po której toczy\nsią biegun na.pedza.ny od mimośrodu /rys.245/\nV Oba bieguny ruchome /rys.246/.\nRozpatrzmy konstrukcję a/. Na rys..245a mamy stawidło wlotowe.\n\nmo\nOdległość \"m\" w c h w i l i gdy zawór zaczyna się otwierać musi być\n\"Liwie mała. Drążek mimośrodu pracuje tu na rozciąganie,co jest ko- •\"\nrzystne. Sprężyna S nadaje potrzebne przyspieszenie, aby.biegun\nbył stale w styczności z podkładką.\nRys.245 b przedstawia wylotowe stawidło biegunowe. Drążek mi­\nmośrodu jest tu ściskany ; chcąc mieć drążek rozciągany musielibyśmy\nzastosować układ według rys.245 c, lecz jest on bardzo niedogodny\nbudowie i - rzadko stosowany. Naogół więc d l a stawideł wylotowych\nszyn o ilości obrotów dó 120 stosujemy konstrukcję 245 b.-Dla więk­\nszych ilości obrotów dajemy oba bieguny ruchome.\nKonstrukcję z' obu ruchomemi biegunami /typ B/mamy na: rys.-246.\nSwo.rzeń O i I przytwierdzone są w skrzynce zaboru... Wykonanie a/\nstosuje się w maszynach parowych, b/ - w gazowych obustronnego działa-\nw\nma­\nn i a .\nBieguny wykonywamy stalowe, hartowane na powierzchni. Muszą być\none racjonalnie smarowane, a kształt i c h winien.zapewniać-jaknajmniej-\nsze zdzieranie. W tym celu bieguny winny toczyć się po sobie, zwłasz-'\ncza przy początku otwierania ; dalej ślizganie nie jest tak szkodliwe,\nbo zawór już jest odciążony. Po zamknięciu zaworu biegun, okręcając\nsię dokoła czopa, odłączasię od podkładki. Przyleganie bieguna, dc'\npodkładki zachodzi więc tylko podczas pracy stawidła.,. .•• . •\nPodkładkę można wykonać zatoczoną promieniem 2.r, gdzie r - pro­\nmień bieguna /rys.247/. Wykonanie to jest drogie,''więc przystałej pod\nkładce dajemy zwykle podkładkę zatoczoną w kierunku przyciwnym niż na\nrysunku, a biegun prosty. Przy obu biegunach ruchomych wykonywamy zwyk\nle* jeden zaokrąglony, ą drugi prosty.•\nW c h w i l i początku, otwierania punkt B /rys.247/ t . j . początek\nzaokrąglania ^ .podkładki leży powyżej o s i czopa o x ='1/3 do 1/2 cał­\nkowitego skoku z a w o r a Odległość C • w tym momencie, zwana \"rosbieżnoś\ncią\" bieguna, wynosi :\n- C = 2 dc 10. mm. •\nprzyczem mniejsze wartości dajemy dia.maszyn wolnobieżnych', większe -\ndla szybkobieżnych. Wielkość C wpływa na szybkość otwierania zaworu", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1930", "token_count": 1761, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:maszyny-parowe-1930:1a70b5fd:0008", "text": "Maszyny parowe: notatki z wykładów W. Chrzanowskiego (1930)\n\nZ/ Przv zrnnieiszaniu napełniania zmniejsza się skok zaworu /su-\n,/aka/, a więc wzrasta dławienie pary wlotowej. Dławienia na wylocie\nniema tylko dlatego, że stawidło daje wtedy duży -wylot przodzwrotowy.\n3/ Przy dużych napełnieniach /zwłaszcza w parowozach, jeśli cho­\ndzi o i c h dobre wyzyskanie/ otrzymujemy z powodu małego wylotu, o\ni l e suwak ma przytem mała średnicę, - stratę przedstawiona na r y s .\n283.\nStawidło d l a maszyn wyciągowych powinno przy rozruchu i d l a krót­\nkich skoków wózka dawać :\n1/ Duże napełnienie /95%/ i mały wylot przedzwrotowy /do\n5 V\n2/ Małą kompresję i mały wlot przedzwroto./y.\n3/ Pracę z daleko posuniętą ekspansją.\n&~\n-\nA\nStawidła jarzmowe odpowiadaią warunkom 1/ i 2/, ale--.nie oozwa-\nłają na stosowanie dobrej ekspansji. Maszynista, nie wiedząc w każdej\nc h w i l i pod jakiem obciążeniem pracuje, nie może zmieniać ciągle napeł\nn i e n i a , szczególniej, że ma zazwyczaj krótkie,okresy jazdy : w punk­\ncie\nb / rys.284/ już musi odcinać parę. Różnica w napędzie maszyn\nwalcowniczych i wyciągowych polega na tern, że w walcowniczych rausi-\nprzeciągnąć\nmy dany przedmiot do końca przez walce, poczem raptovi/nie zatrzymać\nmaszynę, a v/ięc maszyna parov/a pracuje aż do zatrzymania pod pełnern\nobciążeniem. V/ wyciągowych natomiast zamyka się dopływ pary przoa\nkońcem jazdy, a wózki same dojeżdżają do wrót dzięki energji k i r ety;, i\nnej. Dlatego stawidła jarzmowe w maszynach wyciągowych dają złe wyeał\nStawidła z kierownicami. Dzięki prostszej budowie przyjęły się\ngłównie w\n7\nmaszynach okrętowych, gdzie napełnienie maksymalne /Q0%/ ni\npotrzebuje być tak duże jak np. w parowozach /9C/</ i nawrotność nie\ntak częsta.\nSchemat stawidła nawrotnego \"z kierownicami 'mamy na rys.265. Mi­\nmośród napędza drążek suwakowy\n\"\nzapomocą drążka O , który za­\nwieszony jost za,pomocą kierownicy K w-czopie\nH dźwigni A. Ko- \\\n•niec drążka suwakowego 3\nopisuje przy tym napędzie elipsę. Zależ­\nnie od położenia punktu H przestawianego ręcznie lub serworectorem,\nzmienia się tylko położenie elrpsy, a wszystkie elipsy chwilowe prze-\n\ncinają cię w punkcie X. Zawieszenie kierownicy tak trzeba wykonać,\naby istniał ten stały punkt X , któremu odpowiada stały wlot przed-,\nzwrotowy.\nStawidła z kierownicami są tańsze w wykonaniu i prostsze w kon­\ns t r u k c j i od jarzmowych, lecz nie można uzyskać w nich tal: dużach\nnapełnień, więc w parowozach nie są używano. V/ maszynach wyciągowych\nrównież nie przyjęły się dzięki tyra samym wadom co i jarzmowe.\nStawidła kształtowkowe\nużywane wyłącznie do napędu zaworów, są\nto właściwie krzywkowe składające się z szeregu krzywek różnej dłu­\ngości położonych obok,siebie /rys.266/. Krążek umieszczony w dźwigni\nstawidła, będąc w styku z przekrojem I da małe napełnienie, a z\nprzekrojem V duże napełnienie.\nNajprostsze rozwiązanie stawidła otrzymamy, gdy d l a każdego\nzaworu damy po dwie kształtówki : jedna.dla ruchu naprzód, druga -\nwstecz,- razem wiec 6 kształtówek na wale. sterującym jednego -cylindra.\nPrzy tym układzie mielibyśmy krótkie kształtówki, a więc małe przesu­\nnięcie i c h dawałoby, dużą zmianę napełnienia a kątcĄ wypadłby zbyt-\nstromy. Dlatego stosujemy zazwyczaj d l a jednego cylindra tylko czte­\nry kształtówki : jedna d l a wlotu naprzód, druga d l a wlotu wstecz,\nt r z e c i a d l a wylotu naprzód, czwarta d l a wylotu wstecz.\nKształtówki 'wykonywa się ze s t a l i odkute w matrycy i hartowa­\nne na powierzchni. Prof.Chrzanowski poleca stosowanie kształtowej\nz żeliwa utwardzonego przez odlew w kokilach. Ponieważ wówczas ksstał-\ntówka jest krucha, należy ściągnąć ją pierścieniami skurczowymi.\nWszystkie dźwignie dajemy że staliwa. Po kształtówce toczy się kula-\n/rys.287/, lub krążek na' kulkach /rys.288/. Aby jedna kształtówka .\nmogła uruchamiać dwa. wentyle, umieszczamy jedną kulę nagórze, dru- . •\ngą nadole /rys.289/. Podobnie jak w stawidłach. krzywkowych mamy t u\nduze 'masy, więc drążki napędzające winny pracować na rozciąganie. \\ >•\nAby kształtówki mogły być podsuwane pod odpowiednie kule, umieszczamy\nje na tulejkach żeliwnych T /rys.290 i 291/ i przytwierdzamy śru-\noami. Tulejka T urn i osaczona jest na wale sterującym przesuwnie ria,\nk l i n i e , i przesuwana zapomocą sprzęgła z wycięciem poułużnem / B ia", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1930", "token_count": 1821, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:maszyny-parowe-1930:56ad12f3:0001", "text": "Maszyny parowe: notatki z wykładów W. Chrzanowskiego (1930)\n\n- 79 -\nczasie uruchamiania maszyny, i wraz i e zatarcia s i c t>oh P r y v* VJł •,\nodwodnienie skrzynki,\n'\nu\n-\n0 K 3\n- . r r z y ,s mamy\nprzy Wg- cylindra / na obu końcach/'. Na każdym końcu cylindra mamy naci\nto nadlewki I d l a indykatora z otworami o średnicy 10 mm. zakoń-\nczonemi gwintem 3/4\" lub l '\n1\nWhit. ; otworki te dajemy pochylone d l a\nścieku wody.\nJeśli cylinder posiada stawidło z suwakiem tłokowym mamy skrzyn­\nkę suwakową cylindryczną, której ściankę obliczamy tak jak normalną •\nściankę cy1indra. Stosujemy tu na końcach cylindra zawory' bezpieczeń­\nstwa o dostatecznej średnicy, ponieważ suwak tłokowy nie może tak jak\npłaski odchylić się od gładzi suwakowej wrazić uderzenia wodnego.\nG yl i nory mas z yn z avv o rowychA_C , 1 i ndry maszyn zaworowych różnią\nsię w zależności cd tego, ozy maszyna 'pracuje.z parą .nasyconą, czy prze­\ngrzaną.- Dawniej stosowano skrzynki zaworowe, przylane z. boku do l u l e -\ni cylindrów leżących. Dostęp do zaworów był tu prosty, lecz wytrzyma­\nłościowo konstrukcja t a jest niepewna ze względu na płaskie ścianki\nc y l i n d r a . Obecnie przeważnie stosuję się układ, w którym zawory wloto­\nwe są. na górze, a wylotowe na dole. Dwusiedzeniowy zawór rurowy nie\nmoże się unosić przy uderzeniu wodnem, więc cylinder zaworowy tak d l a\npary nasyconej jak przegrzanej musi posiadać dostatecznie duży zawory\nbezpieczeństwa. Duże przekroje zaworów bezpieczeństwa są szczególnie\nważne w maszynach wyciągowych\ni ' nawrotnych. ;\nCylindry d l a pary nasyconej. Topowym cylindrem dla pary nasyconej\nj e s t dwutulejowy cylinder podany na rys. 161. ogrzewany parą świeże,. •\nSkrzynki zaworów wlotowych połączone śą 'jednym'kanałem, wyloto­\nwe - drugim. Kanał, mają płaskie ścianki / ciśnienie do & atm./. Para\ndolotowa dopływa przez rurę R, przyczem wielkość '\"a\" musi być niedu­\nża. Chcąc mimo połączenia skrzynek uzyskać elastyczność, należy \"b\" • '\ndać dostatecznie duże. W ściance zewnętrznej kanału dolotowego musi ••\nbyć otwór J na wyjęcie rdzenia po stronie' przeciwnej rurze R. Ka­\nnał dolotowy jest szeroki i podparty zebrom. Odpływ pary odbywa się\nosobną rura ; przy układaniu rur należy pamiętać o zostawieniu- miej­\nsca na swobodne przejście. )l miejscach I dajemy otwory d l a iadykowa-\n\nn i r , a w miejscu O d l a dodatkowego smarowania. Mamy tu rurę stalową.\n3 wkręconą w tuleję roboczą na gwint gazowy, a d l a uszczelnienia je\ndajemy pierścień miedziany M\nściskany kurkiem d l a smarowania. Zebra\nZ służą d l a oparcia blachy błyszczącej. W miejscach W\ndaj omy zawo­\nry bezpieczeństwa ; l e p i e j umieścić je niżej, aby krawędzie otworów\ntych stykały się z powierzchnią x d l a odwodnienia. W miejscu N ma­\nmy smarowanie zapornocą pompy Mollerupa /otwór z GG- 3/8\"/. Wskazane\njest również umieścić otwór d l a termometru, w górnej części. Osiowa\nodległość skrzynek zaworów wlotowych i wylotowych zależy od odnośnych\nmimośrodów ; zwykle mimośród wlotowy daje się do wewnątrz, więc skrzyn­\nk i wlotowe mniej są oddalone od osi niż wylotowe. Przy obliczaniu na­\nleży zwrócić uwagę na przekrój\nH aby nie było tu dławienia. Dajemy i\nc = 40 m/sek\nw mniejszych maszynach\nc = 60 m/sek\nw większych maszynach.\nRównież ze względu ha dławienie należy zwrócić uwagę na przekroje M i K.\nSłabą stroną omówionego cylindra jest t o , że ściankę\nS omywa pa­\nra wylotowa i dolotowa. Cylinder ten jest ogrzewany parą świeżą, którą\ndoprowadzamy w miejscu A, a odprowadzamy w miejscu B. do garnka kon­\ndensacyjnego. Rurki doprowadzające parę do ogrzewka dajemy o średnicy\n20 dc 25 mm., rurkę B - 25 do 30 mm. Ogrzewanie nie jest tu zbyt ko­\nrzystne, gdyż para świeża wzdłuż ścianki\nS, ogrzewa również parę wylo­\ntową. Jeśli cylinder ten pracuje jako niskoprężny, to do ogrzewka wpro­\nwadzamy parę\no ciśnieniu i temperaturze dolotowej do cylindra WP.\nRys.162 podaje konstrukcję cylindra ogrzewanego płynąoą parą do­\nlotową. Para dopływa przez A\n, opływa dokoła, cylindra i przez otwór B\nwchodzi do kanału C, który łączy skrzynki zaworów wlotowych* Konstruk­\ncja t a jest lżojsza od poprzednio omówionej,.cieplnie zaś daje takie sa­\nme wyniki. Ponieważ odległość - \"o\" mnisi być dostatecznie duża, rdzeń skła*\nda się tu z dwuch części, co podraża.konstrukcję.\nOprócz omówionych konstrukcyj, w maszynach o skoku do S = 1000\nmm.\nspotykamy c y l i n d r y z jednego kawała, lub z przylaną pokrywą przednią etc.\n/ patrz s t r . 5 6 / . Ponieważ cylindry dwuściankowe są znacznie droższe, nie*\nktórzy konstruktorzy stosują nawet w cylindrach niskoprężnych mąszyti o", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1930", "token_count": 1905, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:maszyny-parowe-1930:73be85e2:0000", "text": "Maszyny parowe: notatki z wykładów W. Chrzanowskiego (1930)\n\nK O N S T R U K C J A\nC Z 3 3 C I\n3 K Ł A D O W Y C H\n}i A 3 %' T N Y P A R O 4 & J\nI. Tłoki\nZadaniom tłoka maszyny parówaj jest przonoszenio siły wywoła­\nwę go\nnej przez ciśnienie pary w cylindrze zapomoc* drąga tłoko }~t korbo­\nwe du na wał główny maszyny.\nCelem korzystnego wyzyskania prężności pary, tłok musi być\ns z c z e l n y\n. Szczelność jego można zbadać w wykonanych maszyna\nw następujący sposób ;ustawiamy tłok w martwem położeniu odkorbowem\ni zdejmujemy dno c y l i n d r a , poczerń puszczamy parę o wysokiej prężnoś­\nc i na stronę K. V/ wypadku dostatecznej szczelności zaobserwujemy\npo_stronie dna cylindra na ściankach jego tylko perełki skraplającej\nsię pary.\nNie można uzyskać dostatecznej szczelności tłoka przez dopasów\nnie zewnętrznego obwodu jego cio obwodu wewnętrznego t u l e i roboczej\ncylindra chyba, że przy bardzo małych średnica.ch c y l i n d r a , gdyż w du\nżych maszynach nastąpiło by zacieranie się tłoka dzięki niejednako­\nwym odkształceni m cieplnym tłoka i t u l e i c y l i n d r a . Dlatego też zwyk\nle stosujemy uszczelnienie przez p i e r ś c i e n i e\nu s z e z te\nn i a j % e e , wpuszczone w tłok, które przylegają z pewnom ciśnie­\nniem jednostkowem do wewnętrznej powierzchni t u l e i c y l i n d r a .\nRozróżniają/ dwa zasadnicze typy maszyn :\nw których ciężar tłoka spoczywa na dcągu tłokowym,\nw których ciężar ten spoczywa całkowicie lub częściowo na t u l e i ro­\nboczej c y l i n d r a .\nTłoki maszyn pierwszego typu .posiadaj-.ą średnicę nieco mniejszą\nod średnicy c y l i n d r a : w maszynach stojących ciężar tłoka spoczywa\ncentrycznie na drągu tłokowym, a w maszynach leżących na drągu tłoko­\nwym podpartym z obu stron c y l i n d r a .\nTłoki drugiego rodzaju stosowane są oczywiście tylko w maszy­\nnach leżących, a opierają się częścią dolną obwodu na t u l e i roboczej\ncvi ind-*\"\n\n- 26 -\nSSl\nTłok musi zadośćczyńiĆ dwom warunkom ; musi być s z o z o\nl l\nn y\ni w y t r z y rn a ł y\n. Szczelność uzyskujemy za pośrednie!.-i\nwen pierścieni, wytrzymałość zaś przez stosowanie odpowiedniej bu-I\ndowy i materiału, przyozem ciężar tłoka winien być jaknajmniejszy\n/zwłaszcza w maszynach szybkobieżnych/, abv uzyskać zmniejszenie mai\nw ruchu posuwistym zwrotnym.\n..Pierścienie uszczelniaiu.ce .\nPierścienie winny przylegać do wewnętrznego obwodu cylindra\nz tak dużem ciśnieniem, jakiego wymaga dobru uszczelnienie. Stosów*\nściuranie_\nnie zbyt dużych ciśnień jednostkowych powoduje nadmierne/slę tak\npierścieni jak i wewnętrznej powierzchni c y l i n d r a . Pierścienie nowel\nwinny dawać ciśnienie jednostkowe nieco wyższe ze względu na późnie!\nsze wytarcie. Zle wykonane pierścienie są wielką przeszkodą w pra- I\ncy maszyny.\nRozróżniamy dwa główne typy pierścieni :\n1/ pierścienie wywierające ciśnienie na powierzchnie cylindrajj\ndzięki własnej s i l e sprężynowania, uzyskanej przez stosowną obróbkę.\nSą to pierścienie\nr o z p r ę ż n e / szwockie/.\n2/ pierścienie, przyciskane do powierzchni c y l i n d r a całkowiciej\nlub częściowo siłą sprężyny.\nPierścienie typa pierwszego, najbardziej rozpowszechnione, w;\nkony.wa się prawie wyłącznie z żeliwa, jedynie przy bardzo małych\nśrednicach cylindra, /mniejszych od 50 mm./\nsLosować .można s t a l zlew­\nną lub laną bardzo miękką, które to materjały jednak wycierają znacz]\nńię więcej tuleję cylindra.Niektórzy konstruktorzy stosują stalowe\npierścienie także przy -większych średnicach c y l i n d r a , zwłaszcza w\nmaszynach szybkobieżnych /parowozy/, ponieważ rzekomo doświadczenie\nwskazało pękanie żeliwnych. Żeliwo używane na pierścienie rozprężne\nnie powinno być tak twarde jak materjał t u l o i c y l i n d r a i musi być\ndość kruche, .aby pierścień posiadał dobre sprężynowanie i nie podle­\ngał, odkształć .:niom trwałym.\nPierścienie rozprężne wykonywujem, w rozmaity sposób :\na./ z odlewu cylindrycznego, przy zastosowaniu wykroju,", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1930", "token_count": 1629, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:maszyny-parowe-1930:73be85e2:0005", "text": "Maszyny parowe: notatki z wykładów W. Chrzanowskiego (1930)\n\nkowogo, zaś B - czynna szerokość tłoka, przyczem B Q = B^ - i . s :\ngdzie i - ilość pierścieni, oraz s - szerokość pierścienia /rys.oO/\nOdległość e /rys.61\n7\nwinna być możliwie mała :\ne - 10 do 20 mm., zależnie od średnicy cylindra. Szerokość powierzch­\nni przylegania tłoka do cylindra przed pierwszym i za ostatnim pierś­\ncieniem dajemy najwyżej 5 mm., gdyż na t e j szerokości para doloto­\nwa ciśnie zgćry na tłok, zwiększając znacznie ciśnienie jednostkowe.\nDopuszczalne ciśnienie jednostkowe zależy w głównej mierze\nod jakości materiałów i rodzaju smarowania. Staramy się o t o , aby k\nn i e było zbyt duże : należy więc tłoki budować dostatecznie szerokie,\na przytern możliwie l e k k i e .\n'./.cylindrach wysokoprężnych dajemy : k = 0,3 do 0,5 kg/cm .\n2\nW cylindrach niskoprężnych\nk - 0,4 do 1,0 kg/cm\".\nW maszynach przelotowych buduje się tłoki z lekkich tarczy.\nCzędto. tłoki wykonane z żeliwa, wyposażone są w trzewik z blachy mo­\nsiężnej przynitowany do tłoka.-Trzewik ten tłoczymy na średnicą :\nD, = D\n--\nt\n*\n1000\nKonstrukcja t a jest dobra lecz bardzo kosztowna.\nObliczenie wytrzymałościowe korpusu tłoka.\nObliczenia tego dokonywujemy z dużem przybliżeniem na zasadzie\ndanych doświadczalny cli;\nW wypadku stosowania tłoka bez żeber /rys 4ó3/, przyjmujemy zbież\nność ścianki :\n£ ] •\n=\ng - 2 do 3 mm.\n8>2\n=\nS •\n+\n2 do 3 mm.\nWycinamy ze ścianki tłoka pasek o szerokości 1 cm. i długości 1.\nMoment gnący :\nP . l\nŁ . =\nS\n\n12\nponieważ : P =\n\np . i , zaś wskaźnik : W * ----O\n, więc\n6\n\n- 37 -\n?. ~~— <-— ~\ns Cist,\nitąd\nlr\n±2 f JO\ny\nprzy doDrych materiałach nawet 2>X), przy gorszych - 150 kg/cm .\nNacgół staramy się nie stosować żeber, gdyż tak ze względów\nodlewniczych jak i wytrzymało s c i owych należy unikać konstrukcy j', w\nktórych schodzą się trzy ścianki odlewu. Powstają tu bowiem w odlewie\npęcherze, co obniża wytrzymałość tłoka.\nW cylindrach wysokoprężnych można nie dawać żeber aż do średni­\ncy tłoka Dt -• 500 mm. v7 razie konieczności stosowania żeber, musimy\ndbać o i c h odpowiednie wykonanie. Konstrukcja żebra, podaną linją\nczerwoną na rys.62 jest niewłaściwa, gdyż w przekroju AB, gdzie dzia\nła duży moment gn^cy, przkrój jest za słaby w porównaniu z innemi\nprzekrojami, gdzie panują momenty mniejsze.\nPrawidłowe wykonanie żeber mamy na rys.63. Odległość y\n, któ­\nrą, daje się ze względu na swobodny przwpływ gazów przy odlewie, winna\nwynosić ccnajmniej 40 do 60 mm. Przy dużych średnicach, w obawie\nprzed pęknięciem końca żebra, zakańczamy je teowo / r y s . 6 3 . l i n i a czer­\nwona /.\nDla obliczeń pole pomiędzy żebrami zastępujemy kołem równoważ-\nnem o średnicy ó. /rys.64/. Y/ówczas :\nł WĘ~Ę < 2.00 WZ\nPrzy średnicach Koka większych od 600 mm., poleca się stoso­\nwać ścianki boczne skośne, jak na rys.63.\nW tłokach dwuśóiankowych musimy pamiętać nadto o otworach $!o\nwyjęcia, rdzeni, które umieszczamy pomiędzy żebrami i'zamykamy korkiem\nz gwintem gazowym. Korki te po wkręceniu roznitowuje się i niekiedy\nzabezpiecza się nadto małą śrubką. Korki wykonywujemy z jednej częś­\nc i /rys.65a/, zamiast drogich korków z łbami /rys.65b/. Część c kor\nka z rys.65a wkręcamy w otwór, następnie ucinamy wzdłuż X-X i rożni -\ntowujemy. Otwory do rdzenia dajemy zawsze od t y l n e j strony tłoKa, t . j\nod strony'nakrętki. Przy większych średnicach otwory te :i'ożna umiesz­\nczać w piaście. / r-/s.66 /.\n'", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1930", "token_count": 1445, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:maszyny-parowe-1930:73be85e2:0010", "text": "Maszyny parowe: notatki z wykładów W. Chrzanowskiego (1930)\n\n- 47 -\nI I I . Wodziki. - r,'.-.\nZadaniem wodzika jest łączenie drąga tłokowego z korbowodem i\nprzenoszenie nacisku normalnego na prowadnice ramy. Korpus wodzika\noosiada trzewiki-, któremi opiera się na prowadnicach ramy.\nRozróżniamy następujące typy wodzików :\n1/ Wodziki żeliwne, wykonane jako całość z trzewikami. Stosuje\noi'ę jo przy małych siłach. Wadą ich jest brak nastawności.\n2/ Wodziki żeliwne wykonane oddzielnie z trzewikami.\n3/ Wodziki staliwne widełkowe z żeliwnemi trzewikami.\n4/ Wodziki kute w kształcie łba. o\nTrzewiki wykonywamy wyłącznie z żeliwa, przyozem przy większych\nnaciskach normalnych i większych szybkościach tłoka,.wylewamy jo z re\nguły białym metalem. Trzewiki niewylewane należy szlifować, wylewane\ntylka szabrować.\nKonstrukcje wodzików mamy na rys.70, 79 i 91. Wykonanie z r y s .\n79 nadaje się do dużych maszyn.\nModel wodzika winien posiadać łagodne zaokrąglenia. Odlew pole­\nca się zgruba obrobić, aby odkryć ewentualne rysy w miejscach \"y\"\n/rys.70/, lub \"A\" /rys.71/. Przy obróbce należy unikać ostrych •/cięć.\nBardzo ważne jest połączenie trzewika z wodzikiem : nastawność,\nszczególnie przy większych obrotach, nie powinna być zbyt ułatwiona\nse względu na niepowołane ręce. Przy montażu, należy bardzo uważać\nna dokładność centrowania i luzy, aby nie było kiwania się wodzika\nW okolicach martwych położeń / strzałki \"e\" - i \" f \" rys.70/.\nObliczenie połączenia wodzika z drągiem zostało podane na s t r .\n43 i 44. Wspomnieć należy, iż w przekroju H / rys.91/ możemy iść z\nP\nnaprężeniem aż do 650 łęg/cm,.\nWymiary trzewika liczymy na docisk ;\njeżeli \"a\" oznacza długość trzewika, a \"b\" - jego szerokość, to sto­\nsujemy zwykle :\na = 1,55 do :l,65.b\n% nacisk jednostkowy : / f ~ ~\n<\n}' f ^ y\nt\n'h™*\n/\nA et. />\n\nv\n-\n/ / -\nS\"\n\n- 48 -\ngdzie \" r \" oznacza długość korby, \"1\" - korbowodu, a \"P\" - maksymal­\nny, nacisk tłokowy* W maszynach nąwto.tnych i pracujących z przerwami\nmożna podwyższyć \"k\" do 3,6 kg/cm'°. W maszynach szybkobieżnych daje-\n2\nmy \"k\" mniejsze od 3 kg/cm\".\nTrzewiki muszą być dobrze smarowane /rys.92/.\nC z o p y\nwodzika mogą być cylindryczne lub stożkowe cylindry­\nczne /rys.93/ są tańsze, łatwiej je fabrykować masowo i łatwiej wy­\nmieniać, lecz w ruchu mogą się obluźnić. Najpewniejszem osadzeniem\ndla czopów przenoszących duże siły jest osadzenie stożkowe /rys.94/.\nW czopach stożkowych dajemy :\ns = 0,45 do 0,6.1\nł = 1,2 do l,5.d\nprzyczem mniejsze wartości odnoszą się do wodzików widełkowych, zaś\nwiększe do wodzików z łbem złączonym. Im wyższe \"s\" tern lepiej ze\nwzględu na zginanie.\nPochylenie stożka dajemy :\nt = 1/10 do 1/12,5 do 1/16\nprzyczem mniejsze wartości odnoszą się do większych maszyn. Np. :\nd = 90 mm.; t = 1/10 ; 1 = 110 mm. ; L = 210 mm. ; to wówczas d-L=85nim\na dg = 106 mm.\nCzop liczymy na gięcie według wzoru :\n2(2.\n% iZoóćf*. Ui\n»\nf\nyy-\n/n u\nNaprężenie to n i e . jest decydujące d l a obliczenia,czopa. Ważniejszy\njest nacisk jednostkowy \"k\" , który obliczymy ze wzoru :\n• e\ny\nCzopy wykonywamy zwykle ze s t a l i S.M. nienartowane. Przy więk­\nszych naciskach - ze s t a l i tyglowej, hartowanej na powietrzu.\n\n- 49 -\nIV. Korbowod\nKorbowody wykonywa się przeważnie ze s t a l i zlewnej o wytrzyma-\nłości doraźnej 40 do 52 kg/mm . Dla mniejszych maszyn wykonujemy\nróuież ze s t a l i lanej o przekroju dwuteowym. V/ maszynach szybkobież­\nny en stosujemy korbowody kute też o przekroju dwuteowym, aby możliwie\nzmniejszyć masy będące w ruchu.\nZe względu na wytrzymałość , najlepsze są korbowody z łbami nie-\ndzielonemi /rys,95/, sprawiają one trudność przy demontażu. Konstruk­\ncję tę stosujemy w maszynach o mniejszej i średniej mocy, o i l e mamy\nwodzik widełkowy\ni- zwykłą korbę-. Przy wal-.; wygiętym musimy stosować\nłeb dzielony po stronie korby /rys.96 i 97/. Natomiast przy wodziku\no kształcie łba trzeba stosować zakończenie korbcwodu przy wodziku\nwidełkowate /rys.97/.- Gdy zaś korpus wodzika wykonany jest z jednego\n.kawała z czopem, należy dać konstrukcję jak na rys.98 : widełki dzie­\nlone , a wodzik /rys.99/ musi być tak wykonany,, aby-czapy mogły być\ncementowane. Konstrukcja odtatnia /rys.98/ stosowana w maszynach ok­\nrętowych wymaga bardzo umiejętnego składania całości, bo przy wadii-\nwem dociągnięciu może zajść wypadek, że siłę P przenosić będzie t y l ­\nko jedna odnoga widełek.\nObi i ezeni-e korbowodów.\na/ Jeśli odległość środka czopa wedzikowego od środka czopa kor­\nbowego oznaczymy przez L /rys.95/, to średnicę obliczymy z wzoru na\nwyboczenie ;\nStopień bezpieczeństwa :\n%_\n£ <> fi — m\\ /^' ^\nf <<\ngdzie B - 2200000.\nDuży stopień bezpieczeństwa musi być stosowany w maszynach wolnobież­\nnych a zwłaszcza nawrotnych. \"d\" obliczone z powyższego wzoru oznacza\nśrednicę w środku długości kurbowodu. Dawniej wykonywano korbowody zwę­\nżające się w obie strony. Obecnie dajemy / rys.95/ :\n8 = 1,1.d ;\n.\nA - C,9.d", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1930", "token_count": 2089, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:maszyny-parowe-1930:87573098:0008", "text": "Maszyny parowe: notatki z wykładów W. Chrzanowskiego (1930)\n\n•- 139 -\nPrzy P , w najzimniejszej części / y pobliżu• dopływu wody/\nodbieram, powietrze do pompy powietrznej. Zbyt nisko otworu P nie\nmożna umieszczać, bo pompa powietrzna porywałaby zbyt dużo konden­\nsatu. Dlatego niektórzy konstruktorzy / J o e r f e l / uają otefró* P i\nzasilanie wody na górze, worew naturalnemu eiegowi \"./ody. Dopływ\npary B\njest na rys.626 umieszczony niewłaściwie ; winien on l e ­\nżeć możliwie w środku długości kondensatora i mieć dostatecznie\nduże wymiary d l a swobodnego rozprzestrzeniania się pary. Kondensat\nuchodź.j.cy przez 0 może być. uż. ty wprost do z a s i l e n i a kotłów\n/okręty/, jeśli\" para wylotowa nie zawiera żadnych domieszek smaru.\n'•Rurki skraplacza o średnicy 15 do 28 mm. w -konano są z mo-\nsiądzu. Posiadaj.; one bardzo cienkie ścianki /0,75 do 1 ma/. Od­\nległość i c h wzajemna wynosi 30 do 35 mu. Przy turbinach parowycn\nużywa się rurek o- średnicy 22 urn. Prędkość wódy w rurkr.ch sto­\nsujemy 1 do °- m/sek.. Rurki muszą być podparte co około\nm,\n. Rurki mogą być umocowane przez roz-walcowanie . j e s t to sposób\nnajłatwiejszy i najtausz. .. etosuje $%4 przy niezeyb w i e l k i e j dłLi­\nro ś c i rurek, ponieważ r u r k i\nvdłuża iw się eod działaniem temoe-\nratury pary i rożwaleowanie-staje się nieszczelne.\nPr z. dłuższych rurkach stosuje się doszczelnienie ułoe.nicowe\n/rys.326 wyk.I/. Rurka może się t u swobodnie eydłuz-ć. uakrętka\nlewa posiada występ, o który rurka się zatrzymuje przy przesuwaniu\nsię pod działaniom prądu wody..\n..konanie II na. rys. 326 przedstawia konstriikeję amerykań­\nską z klinem drewnianym. Konstrukcj-a ta. ze względu na specjalny\ngatunek drzewa używana jest tylko w meerycei\n'vi konstrukcji\nI I I r..-s.,.3\"6 mian . okrągły -pierścień 'gumowy\nP o l i t z a dociskany próżnią, wie jest to zoyf korzystne, bo przy uru­\nchomianiu kondensatora nie m^my jeszcze próżni.\nboianki sitowe wykonywuje się z żelaza zlewne. _o. Pr z; używa­\nni u .-od- morskiej metal ..untza.. Obliczamy je na ciśnienie oko­\nło 2 at.a i '-. zm ae n i a: u/ kotwami D. Każde połączenie .wintowe,\n.a być z eronzu aby nie rdzewiało.\n\n-140 -\nZapomocą 1 rrr powierzchni. możnaskroplić Yo do 4o /DO/ km,\npe.ry/godz., c z y l i do skroplenia 1 kg. pory potrzeba 0,018 do\n0,03 m\nw\n\npowierzchni rurek. Jeśli przy-jmi,;om zbyt małą powierzch­\nnię skraplacza, to po pewnym czasie, ,.',zi\nvki zosta..laniu o~adu\nprzez wodę /zwłaszcza W górnych rurkach/, sprawnoió kondensatora\nmaleje. Dlatego stosowanie mał./aondonsatorów, a.wielkich ilości\nwody .jest niewłaściwe., bo nie mamy wówczas rezerw, .\nWydajność kondensatora zależy od czystości rurek i intensyw­\nności odprowadź.*-nia powietrza /zapomocą'ónżektorów porowych, wod­\nnych lub pomp/.\ni muszą posiadać(\nTurbin, parowe, ponieważ nie mogą pracować z wy iYiucnen<T\\fcón-\ndensotory to.k zbudowane, aby móc każdą połowę kondensatora przy\nuszkodzeniu osobno otworzyć. Taki układ / r s.m'.\nv7/ w^maga. podwój-\nnego dopływu i odprowadzania wody, a także podwójnego odprowadza-\nnia powietrza.\nKondensatory powierzchniowe stosujemy tam, gdzie s k r o p i i -\nny bierzemy bezpośrednio do z a s i l a n i a kotłów/ turbiny, okręty/*\nSkropl lny te są destylatem, więc mamy tu YĄisą oszczędność -w\nzużyciu kotła. Kondensator powierzchni o w. daje nadto owrom-\nne ułatwienie przy przeprowadzaniu pomiarów zużycia pary, nale­\nży jednaic pamiętać, że w wypadku gdj, pomp; powietrzna cią,gnie\nzbyt dużo kondensatu, błąd pomiarowy może wynieść 10 do ló%>.\nbyt szybkie ochładzanie kondensatora może spowodować ocknięcie\n7 V , ,\n\\1. f f! fi v t~>i '\nichemot całości urządzenia mamy na r v s . .o.", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1930", "token_count": 1537, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}
+{"id": "bcpw-public-domain:maszyny-parowe-1930:c59e4670:0000", "text": "Maszyny parowe: notatki z wykładów W. Chrzanowskiego (1930)\n\n- 8 -\nRODZAJE MASZYN I OBLIGZ^NI^ ICH\nQ-ŁO'v/NYGH WYMIARÓW\n1/ Maszyna iednocylindrowa.\nJt« Projektowanie wykresu indykatora.\nMaszyna pracująca z para nasycona, i wydmuchem\n/rys.13/\nDane ciśnienie dolotowe p-j_ i przeciwciśnienie p . Na osi odciętych\nOL odkładamy objętość skokov/ą V /zwykle 100 mm./ Zależnie od obranych\nstawideł przyjmujemy wielkość przestrzeni szkodliwej S0 w procentach\nobjętości skokowej V . Przyjmujemy pewną skalę ciśnienia i rysujemy\nl i -\nnję 1 atm. p-j_ i p . Przyjmujemy na końcu rozprężania ciśnienie p g i z\npunktu B kreślimy równoległą do osi odciętych. Celem uwzględnienia dła­\nwienia przy napełnieniu przyjmujemy spadek\nC ~ 5 % ciśnienia dolotowe­\ngo pi . Otrzymany stąd punkt A łączymy z punktem 0 i z punktu B bu­\ndujemy wstecz krzywą rozprężania jako hyperbolę równoboczną. Przyjmujemy\nwielkość wylotu przedzwrotowego\nWy . Przyjmujemy pewien % kompresji i\nbudujemy z punktu Oo wstecz krzywą kompresji 'jako hyperbolę równoboczną..\nDajemy zaokrąglenia w pobliżu punktu Ex /koniec napełnienia/ i Wy poczem\nwykres jest gotowy.\nMaszyna pracująca z para, nasycona i kondensacją / rys.14 /\nY/ykres indykatora budujemy w sposób analogiczny jak d l a wypadku po­\nprzedniego.\n2\nRys. 13 i 14 winny mieć pola /mm\n4\"/ pracy różne i różnić się powinny\nwyraźnie napełnienia i kompresje. Na rys.14 Go % powinna być większą\nniż na 13. Porównuje oba wykresy, widzimy, że napełnienie przy pracy z\nkondensacją j e s t d l a warunków podobnych znacznie mniejsze niż przy pracy\nz wydmuchem. Maszyna kondensacyjna zużywa więc mniejszą ilość pary i dzię­\nk i temu, że przy zwiększonym nawet procencie kompresji mamy jednak mniej­\nsze ciśnienie p . Lecz z drugiej strony, dzięki konieczności napędzania\npompy kondensacyjnej sprawność mechaniczna jest tu mniejsza niż przy pra­\ncy z wydmuchem.\nMaszyna jednocyliridrowa pracująca z .tara przegrzana .\nParę przegrzaną stosujemy :\n\n- 9 -\n1, aby zapobiec skraplania wstępnemu\n2, aby uzyskać większy spadek temperatur i większe objętości właś­\nciwe pary.\nNa każde\n50° przegrzania można liczyć około 7 - 1 0 % oszczędnoś­\nc i na zużyciu pary. .\nPrzy tych samych warunkach d l a wytworzenia t e j samej nocy przy\nnormalnem obciążeniu, napełnienie przy zastosowaniu pary przegrzanej mu­\ns i być większe niż przy parze nasyconej / rys..15/. Jeżeli zastosowane\nstawidło nie może dać większego napełnienia to musimy zwiększyć średni­\ncę c y l i n d r a .\nKrzywa rozprężania jest tu pol i t ropą. o równaniu\nk\nk\np.v\n= p^YjL\nWykładnik k zmienia się od 1 - 1,25, przyczem przy wyższych ciś­\nnieniach zależy od stopnia przegrzania. Przy zwiększającym się napełnie­\nniu\nk wzrasta lecz nie Uwzględniamy tego przy projektowaniu wykresu.\n5ci k\nMoc\n200°\n- 250°\n300°\n350°\ndo 50 MK\n1\n1,05\n1,1\n1,15\ndo 250 MK\n1,05\n' \" 1,1\n1,15\n1,18\nod 250 MK\n1,1\n1,15\n1,18\n1,22\npa-\nDane : N Q t\nt p p 0.\nPrzyjmujemy -wykładnik k . Wykres budujemy analogicznie jak d l a \\\nry nasyconej, z tą różnicą , iż ekspansja odbywa się według p o l i t r o p y .\nKrzywą rozprężania rysujemy wstecz z punktu A. zapomocą metody Brauera.\nZe wzoru\n_\n,\n1 + tg£ = / 1 + tgol\nA\nobliczamy kąt ^ przyczem kąto( bierzemy mniejszy od 3 0 ° , aby otrzymać jak\nnajwięcej punktów krzywej . Krzywa kompresji j e s t równoramienną hyperbo-\n±ą.\nB. Obliczenie mocy i oznaczenie głównych wymiarów\nwykres indykatora przedstawia pracę, któr,, oiś\n* Cfsnieme pary wykonywa\n\n- 10 -\nna jeden cm pola tłoka w czasie jednego skoku. Ciśnienie chwilowe pary\nw cylindrze zmienia się wciągu skoku - do obliczenia mocy potrzebna jest\ni ego wartość średnia. ¥ celu znalezienia t e j wartości zamieniamy -wykres\nindykatora na równoważny prostokąt /rys.17./ , Długość jego , odpowiada­\njąca objętości skokowej c y l i n d r a pozostaje bez zmiany, a wysokość daje\nnam wartość średniego ciśnienia indykowanego p^.\nOznaczając główne wymiary maszyny jak na rys.16 otrzymamy czynne\npole tłoka :\nr~\n— -—/is -oł /\njeżeli drąg tłokowy przechodzi przez t y l -\nną pokrywę\nP\nc\n^ — -^Jp*~— cj*7\njeżeli niema drąga po drugiej stronie tł\nc\nka\nPraca po jednej stronie tłoka\n\\7 czasie jednego skoku :\nS*r~=-B. Fjbt 5\nzaś przy n obr/min. • ^\n_ p F\" hi ó Ći\nc indy kowana jedno cylindrowej maszyny parowej -wynosi\nPonieważ średnia prędkość tłoka\nC —\n_ 2 5\ni\n'.»•-• e'-* ł\n'c-'\n•\n-».••• •\"»«'• i\nwięc\nS r e i n i a prędkość tłoka :\nd l a maszyn o średniej mocy\n1,5 - 2 m/sek.\no skoku ponad 800 mm.\n2\n- 5 m/sek.\nStosunek S/D przyjmujemy 1,7 - 2.\nMniejsze wartości stosujemy w lokomobilach /aby móc zmieścić na kot­\nl e / i w maszynach stojących /aby maszyna nie była zbyt wysoka/.\nMaksymalny nacisk tłokowy :\np, = F o • P at", "source": "bcpw-public-domain", "added": "2026-11-07", "created": "1930", "token_count": 2002, "license": "Public domain (BCPW metadata: domena publiczna)", "author": "Wiesław Chrzanowski"}