diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_asfaltarbeidi_verdur_01459.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_asfaltarbeidi_verdur_01459.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..a5adf7687ff916fc76e98e2368ed39757ac57e91 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_asfaltarbeidi_verdur_01459.xml @@ -0,0 +1,219 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vegna asfaltarbeiði verður Toftagøtan (Klubbabrekkan) stongd + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 28 words + 42 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vegna-d6abab4eaabe2816 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vegna asfaltarbeiði verður Toftagøtan (Klubbabrekkan) stongd + https://fuglafjordur.fo/vegna-asfaltarbeidi-verdur-toftagoetan-klubbabrekkan-stongd/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vegna asfaltarbeiði verður Toftagøtan (Klubbabrekkan) stongd +

+ + 26.02.2025 + Vegna + asfaltarbeiði + verður + Toftagøtan + ( + Klubbabrekkan + ) + stongd + ! + + + ! + ! + ! + + + Vegna + asfaltarbeiði + verður + Toftagøtan + ( + Klubbabrekkan + ) + stongd + fyri + allari + ferðslu + í + dag + mikudag + hin + 26.februar + og + í + morgin + 27 + . + + + februar + . + ! + ! + ! + ! + + + Tekniska + deild + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_brek_a_vatnleidingini_verdur_01457.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_brek_a_vatnleidingini_verdur_01457.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..5cd52edf4e5284461669e9416ef9de3bf27faf75 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_brek_a_vatnleidingini_verdur_01457.xml @@ -0,0 +1,211 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vegna brek á vatnleiðingini verður stongt fyri vatninum + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 40 words + 42 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vegna-brek-a-bf6c4712b98e5593 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vegna brek á vatnleiðingini verður stongt fyri vatninum + https://fuglafjordur.fo/vegna-brek-a-vatnleidingini-verdur-stongt-fyri-vatninum/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vegna brek á vatnleiðingini verður stongt fyri vatninum +

+ + 27.11.2025 + Vegna + brek + á + vatnleiðingini + verður + stongt + fyri + vatninum + Vegna + brek + á + vatnleiðingini + verður + stongt + fyri + vatninum + í + Toftabønum + , + herundir + Bjarnavegi + við + síðugøtum + og + Sevdalsvegi + við + síðugøtum + frá + í + morgin + fríggjadagin + 28. + november + kl. + 09.00 + og + so + leingi + arbeiði + varðar + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_brek_verdur_stongt_fyri_01458.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_brek_verdur_stongt_fyri_01458.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..bdfc27223586c071d4bb6ddf8c9c7993a7ccc4e7 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_brek_verdur_stongt_fyri_01458.xml @@ -0,0 +1,230 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vegna brek verður stongt fyri vatninum + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 44 words + 59 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vegna-brek-adeba4779f385527 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vegna brek verður stongt fyri vatninum + https://fuglafjordur.fo/vegna-brek-verdur-stongt-fyri-vatninum/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vegna brek verður stongt fyri vatninum +

+ + 19.02.2026 + Vegna + brek + verður + stongt + fyri + vatninum + Vegna + brek + verður + stongt + fyri + vatninum + frá + Gjógvará + og + “ + út + á + land + ” + , + sum + umfatar + vegirnar + “ + í + Brekkum + ” + , + “ + Rossagerði + ” + , + “ + Toftanesveg + ” + og + “ + Brýnið + ” + , + í + morgin + fríggjadagin + 20. + februar + 2026 + frá + kl. + 10.00 + og + so + leingi + arbeiði + varðar + . + + + Fuglafjarðar + kommuna + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_vatnleka_er_vatnid_er_stongt_01461.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_vatnleka_er_vatnid_er_stongt_01461.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..3f7ec48fe10b365cc5c7d815713828bcb5bea53b --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_vatnleka_er_vatnid_er_stongt_01461.xml @@ -0,0 +1,199 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vegna vatnleka er vatnið er stongt á Kirkjuvegi frá Læknamiðstøðini og yvir til Kirkjuvegur 2 + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 31 words + 31 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vegna-vatnleka-dc352f874d283591 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vegna vatnleka er vatnið er stongt á Kirkjuvegi frá Læknamiðstøðini og yvir til Kirkjuvegur 2 + https://fuglafjordur.fo/vegna-vatnleka-er-vatnid-er-stongt-a-kirkjuvegi-fra-laeknamidstoedini-og-yvir-til-kirkjuvegur-2/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vegna vatnleka er vatnið er stongt á Kirkjuvegi frá Læknamiðstøðini og yvir til Kirkjuvegur 2 +

+ + 17.07.2025 + Vegna + vatnleka + er + vatnið + er + stongt + á + Kirkjuvegi + frá + Læknamiðstøðini + og + yvir + til + Kirkjuvegur + 2 + Vegna + vatnleka + er + vatnið + er + stongt + á + Kirkjuvegi + frá + Læknamiðstøðini + og + yvir + til + Kirkjuvegur + 2 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_vegarbeidi_verdur_ovari_01460.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_vegarbeidi_verdur_ovari_01460.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..b32b9cce732758cebaecdd29330d5ef58dc0fdc7 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vegna_vegarbeidi_verdur_ovari_01460.xml @@ -0,0 +1,212 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vegna vegarbeiði verður ovari partur av Toftagøta stongd + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 36 words + 41 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vegna-fd4af81699b52acf + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vegna vegarbeiði verður ovari partur av Toftagøta stongd + https://fuglafjordur.fo/vegna-vegarbeidi-verdur-ovari-partur-av-toftagoeta-stongd/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vegna vegarbeiði verður ovari partur av Toftagøta stongd +

+ + 24.06.2026 + Vegna + vegarbeiði + verður + ovari + partur + av + Toftagøta + stongd + Vegna + vegarbeiði + verður + Toftagøta + , + vegastrekkið + millum + Thabor + og + Lonina + , + stongd + fyri + allari + ferðslu + í + morgin + , + leygardagin + 27. + juni + 2026 + frá + kl. + 9:00 + til + kl. + 17:00 + . + + + Fuglafjarðar + kommuna + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vel_heimapart_fra_01462.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vel_heimapart_fra_01462.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..00e892ec00ccb39ac3c79d546198ecc31d41967e --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vel_heimapart_fra_01462.xml @@ -0,0 +1,297 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vel heimapart frá + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 105 words + 118 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vel-heimapart-7e0a94489f06ba07 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vel heimapart frá + https://fuglafjordur.fo/vel-heimapart-fra/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vel heimapart frá +

+ + Vel + heimapart + frá + Ert + tú + borgari + í + Fuglafjarðar + kommunu + , + eru + tú + og + húski + títt + sjálvvirkandi + uppskrivað + til + at + fáa + heimapart + . + + + Ynskir + tú + ikki + longur + at + vera + skrásettur + til + at + fáa + heimapart + til + títt + húski + , + so + kanst + tú + boða + frá + her + . + + + Hevur + tú + ikki + skrásett + tær + Samleikan + , + ið + krevst + fyri + at + søkja + á + Vanganum + , + kanst + tú + gera + tað + á + heimasíðuni + hjá + Samleikanum + – + www.samleikin.fo + . + + + Fært + tú + av + onkrari + orsøk + ikki + nýtt + Vangan + , + kanst + tú + senda + kommununi + eina + umsókn + á + info@fuglafjordur.fo + . + + + Tað + er + ein + fyrimunur + at + søkja + á + Vanganum + , + tí + samskiftið + er + bæði + skjótari + og + tryggari + . + + + Á + tínari + vangasíðu + hevur + tú + harafturat + møguleika + at + fylgja + við + í + viðgerðargongdini + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-venjingarholini_eru_stongd_00141.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-venjingarholini_eru_stongd_00141.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..6769b0c9f497d076dc48b5d28cbedba02dfed57d --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-venjingarholini_eru_stongd_00141.xml @@ -0,0 +1,196 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Venjingarhølini eru stongd + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 26 words + 27 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-2ecdc4e9384789af + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Venjingarhølini eru stongd + https://fuglafjordur.fo/venjingarhoelini-eru-stongd/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Venjingarhølini eru stongd +

+ + 15.03.2020 + Venjingarhølini + eru + stongd + Venjingarhølini + á + Miðstøðini + hjá + Nánd + í + Leirvík + eru + stongd + fyri + allari + venjing + frá + mánadegnum + 16. + mars + til + og + við + mánadagin + 10 + mai + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-verkaetlanin_01236.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-verkaetlanin_01236.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..426fd46aee288ebca1bbf9fda40ba65562578a4d --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-verkaetlanin_01236.xml @@ -0,0 +1,748 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Verkætlanin + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 447 words + 513 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-skulabygging-0ff18977ea74a557 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Verkætlanin + https://fuglafjordur.fo/skulabygging/verkaetlanin/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Verkætlanin +

+ + Verkætlanin + Fuglafjarðar + skúli + Nýggjur + barnaskúli + Frágreiðing + Fuglafjarðar + kommuna + hevur + samtykt + at + byggja + nýggjan + barnaskúla + , + sum + er + grunddeild + og + miðdeild + . + + + Kommunan + setti + í + januar + 2016 + eina + bygginevnd + at + fyrireika + eina + skúlaútbygging + . + + + Bygginevndin + hevur + havt + hoyringar + við + øll + , + sum + hava + við + skúlan + at + gera + . + + + Bæði + lærarar + , + næmingar + , + kvøldskúla + , + ítróttarfeløg + og + tónleikin + í + býnum + . + + + Bygginevndin + kom + í + mai + mánað + 2016 + við + einari + byggiskrá + , + sum + var + løgd + fyri + býráðið + . + + + Býráðið + samtykti + byggiskránna + og + heitti + á + bygginevndina + um + at + fáa + gjørt + eitt + skipanaruppskot + , + sum + lýsti + ynskini + í + byggiskránni + . + + + Skipanaruppskotið + var + lagt + fyri + býráðið + í + oktober + og + var + einmælt + samtykt + . + + + Verandi + skúli + eru + bygningar + frá + 1936 + og + 1964 + . + + + Í + 2004 + bleiv + ein + nýggj + lon + niðanfyri + hinar + skúlarnir + tikin + í + nýtslu + har + fakhølini + eru + . + + + Bygginevndin + kom + til + tað + niðurstøðu + , + at + verandi + skúlaøkið + er + besta + staðseting + í + býnum + , + sæð + í + ljósinum + av + , + at + at + skúlin + er + ein + mentanarmiðdepil + og + skal + tí + verða + miðstøða + í + bygdini + . + + + Byggingin + er + ætlað + at + verða + omanfyri + verandi + skúla + . + + + Gamli + skúli + , + sum + er + frá + 1936 + verður + tikin + niður + . + + + Í + Fuglafjarðar + skúla + ganga + í + løtini + 270 + næmingar + frá + 1. + til + 10 + flokk + , + og + Í + skúlanum + starvast + 26 + lærarar + Skúlabyggingin + skal + vera + ímynd + av + , + at + Fuglafjørður + ynskir + at + verða + fremst + tá + tað + snýr + seg + um + skúla + , + tónleik + og + list + . + + + Fuglafjørður + er + bæði + ein + mentanarstaður + og + vinnustaður + . + + + Eins + og + ein + viti + , + ið + varpar + ljós + yvir + býin + skal + nýggi + skúlin + gera + vart + við + at + her + er + skúli + , + tónleikur + , + list + – + og + í + Fuglafirði + er + gott + at + verða + . + + + Skúlin + skal + vera + eitt + prýði + og + stoltleiki + fyri + býin + . + + + Skúlin + skal + eisini + vera + virkin + uttan + fyri + vanliga + skúlatíð + . + + + Alt + virksemi + , + sum + hevur + við + at + læra + og + mentan + at + gera + , + skal + kunna + húsast + í + skúlanum + . + + + Næmingar + skulu + eisini + hava + møguleika + at + brúka + skúlan + aftan + á + skúlatíð + . + + + Tað + er + upplagt + , + at + frítíðarundirvísing + fær + innivist + í + skúlanum + . + + + Felagsskapir + kunnu + brúka + skúlan + til + skeið + , + fundir + og + framførslur + . + + + Undir + heitum + “ + Meira + enn + ein + skúli + ” + hevur + býráðið + samtykt + eina + verkætlan + , + sum + skal + gera + skúlan + til + nakað + heilt + serligt + . + + + Skúlin + hevur + list + og + tónleik + á + breddanum + . + + + Tónleikur + fær + góðar + umstøður + við + venjingharhølum + , + stórum + sum + smáum + . + + + Dramarúmið + verður + eisin + sjálvsagdur + partur + av + list + og + tónleiki + . + + + Stór + miðhøll + til + framførslur + kantinu + og + felagstiltøk + kemur + at + liggja + saman + við + einari + stórari + fimleikarahøll + , + sum + kann + brúkast + saman + Umstøður + hjá + leiðslu + , + lærarum + og + tænastum + verður + betrað + . + + + Umsitingin + fær + nútimans + hølir + . + + + Skúlin + er + skipaður + í + trimum + deildum + . + + + Fyrireikingarrúm + hjá + lærarnum + eru + knýtt + at + ymsu + deildunum + , + meðan + starvsfólkarúmið + er + felags + . + + + Hvør + lærari + hevur + sítt + egna + fyrreikingarpláss + . + + + Eftir + ætlan + verður + spakin + settur + í + jørðina + í + mars + . + + + Væntandi + verður + byggingin + liðug + árskiftið + 2019 + / + 20 + Samlaði + kostnaðarkarmurin + liggur + um + 100 + mio + MAP + Arkitektar + eru + høvuðsráðgevarar + . + + + SMJ + Ráðgevandi + verkfrøðingar + eru + undirráðgevarar + fyri + HVS + , + ventilatión + og + el + , + meðan + LBF + ráðgevandi + verkfrøðingar + eru + undirráðgevarar + fyri + kontstruktiónum + . + + + Heildarverk + er + høvuðsarbeiðstakari + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturras_stongd_fyri_allari_01463.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturras_stongd_fyri_allari_01463.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..a25220f88cd6c2008df90badeff478e6f2231591 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturras_stongd_fyri_allari_01463.xml @@ -0,0 +1,270 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vesturrás stongd fyri allari ferðslu frá viku 21, 19. mai 2025 og so leingi arbeiðið varðar + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 84 words + 93 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vesturras-0c450c2f74d13645 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vesturrás stongd fyri allari ferðslu frá viku 21, 19. mai 2025 og so leingi arbeiðið varðar + https://fuglafjordur.fo/vesturras-stongd-fyri-allari-ferdslu-fra-viku-21-19-mai-2025-og-so-leingi-arbeidid-vardar/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vesturrás stongd fyri allari ferðslu frá viku 21, 19. mai 2025 og so leingi arbeiðið varðar +

+ + 14.05.2025 + Vesturrás + stongd + fyri + allari + ferðslu + frá + viku + 21 + , + 19. + mai + 2025 + og + so + leingi + arbeiðið + varðar + Frá + viku + 21 + , + frá + 19. + mai + 2025 + og + so + leingi + arbeiði + varðar + , + verður + grivið + fyri + nýggjari + áarrørføring + gjøgnum + Vesturrás + . + + + Í + hesum + sambandi + verður + eisini + nýggj + kloakk + og + drekkvatnsleiðing + løgd + . + + + Borgara + kunnu + ikki + ganga + ella + koyra + eftir + Vesturrás + so + leingi + arbeiði + varðar + , + Sí + kort + har + arbeiði + fer + fram + . + + + Heitt + verður + á + borgarar + í + nevnda + strekki + , + at + finna + parkering + til + bilarnar + aðra + staðni + í + hesum + tíðarskeiði + . + + + Vinarliga + Fuglafjarðar + kommuna + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturstova_00301.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturstova_00301.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..07a9191acce888002a6797d7521deaaade7a3992 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturstova_00301.xml @@ -0,0 +1,242 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vesturstova + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 59 words + 67 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-borgari-nand-b1d008e44cc8895f + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vesturstova + https://fuglafjordur.fo/borgari/nand-heimataenastan/eldrasambylir/vesturstova/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vesturstova +

+ + Vesturstova + Eldrasambýli + Vesturstova + varð + liðugt + bygt + í + 1999 + . + + + Sambýlið + hevur + 16 + búpláss + og + eru + 10 + starvsfólk + knýtt + at + sambýlinum + . + + + Deildarleiðari + , + Elsebeth + V. + Simonsen + , + hevur + tlf. + 73 + 02 + 32 + . + + + Eldrasambýli + Vesturstova + Innandalsvegur + 9 + 530 + Fuglafjørður + Tlf. + : + 73 + 02 + 30 + Fax + : + 73 + 02 + 31 + vesturstova@eystur.fo + Um + tú + ynskir + at + lata + eina + gávu + til + Vesturstovu + , + kanst + tú + flyta + hana + á + konto + 9181-492.059.9 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturstova_avhendad_01464.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturstova_avhendad_01464.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..c7160f4af50d1b95d862a3e2e84aa45a59989fda --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vesturstova_avhendad_01464.xml @@ -0,0 +1,342 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vesturstova avhendað. + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 134 words + 159 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vesturstova-cc0a74f18118649a + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vesturstova avhendað. + https://fuglafjordur.fo/vesturstova-avhendad/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vesturstova avhendað. +

+ + 24.08.2021 + Vesturstova + avhendað + . + + + Vit + eru + sera + fegin + um + út + - + og + umbyggingina + av + Vesturstovu + , + ið + bleiv + avhandað + í + dag + . + + + Tað + er + TN-Bygging + , + ið + hevur + havt + heildararbeiðstøku + , + Elcon + , + ið + hevur + havt + EL + arbeiðið + og + JHR + hevur + havt + jørð + - + og + kloakk + arbeiðið + . + + + Alt + er + væl + úr + hondum + greitt + frá + øllum + arbeiðstakarum + og + vit + hava + havt + eitt + sera + gott + og + gevandi + samstarv + , + sum + vit + takka + hjartaliga + fyri + . + + + Vesturstova + hýsti + 12 + búfólkum + áðrenn + útbyggingina + , + nú + kunna + 17 + borgarar + búgva + har + , + umframt + eitt + rúm + til + umlætting + . + + + Vesturstova + hevur + fingið + fleiri + nýggj + rúm + , + so + sum + starvsfólkarúm + , + nýggja + størri + skrivstovu + , + húsavørðarúm + , + skolirúm + , + sjónvarpsstovu + , + havastovu + og + ein + stóran + svala + . + + + Nú + verður + arbeitt + við + at + fáa + nýtt + innbúgv + , + ið + longu + er + byrja + uppá + at + seta + upp + . + + + Hetta + er + tann + endaliga + avhendingin + fyri + samlaðu + byggiverkætlanina + viðvíkjandi + eldrasambýlinum + Vesturstovu + , + og + skrásettir + manglar + verða + gjørdir + í + næstum + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vid_dreymun_er_sjalvt_tad_01465.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vid_dreymun_er_sjalvt_tad_01465.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..e6e556bbb3d1e6b695af6edb3e479c2937471b38 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vid_dreymun_er_sjalvt_tad_01465.xml @@ -0,0 +1,2058 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Við dreymun, er sjálvt tað ómøguliga, møguligt + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 1419 words + 1687 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vid-dreymun-er-f1435ea40139f2da + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Við dreymun, er sjálvt tað ómøguliga, møguligt + https://fuglafjordur.fo/vid-dreymun-er-sjalvt-tad-omoeguliga-moeguligt/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Við dreymun, er sjálvt tað ómøguliga, møguligt +

+ + 01.07.2019 + Við + dreymun + , + er + sjálvt + tað + ómøguliga + , + møguligt + Góðu + fulgfiðringar + , + góðu + varmakeldugestir + . + + + Eg + fari + fyrst + at + takka + fyri + , + at + eg + fekk + hendan + møguleikan + at + seta + varmakeldustevnuna + 2019 + . + + + Vit + hava + øll + okkara + dreymar + . + + + Alt + byrjar + við + dreymum + , + og + uttan + dreymar + var + einki + . + + + Ítróttarfólkini + sum + fara + at + kappast + á + hesi + stevnuni + , + tey + hava + øll + ein + dreym + um + at + fáa + eitt + gott + úrslit + . + + + Tað + er + ikki + altíð + at + dreymurin + endar + sum + veruleiki + , + men + uttan + ein + dreym + verður + einki + úrslit + . + + + Øll + listafólkini + sum + sýna + fram + á + Varmakeldu + ( + og + tey + eru + nógv + í + tali + ) + , + tey + høvdu + ein + dreym + um + at + skapa + nakað + stórt + , + longu + áðrenn + tað + fyrsta + penslisstrokið + fór + eftir + løriftinum + , + ella + áðrenn + tey + fóru + undir + onkra + aðra + list + . + + + Tað + byrjaði + sum + ein + dreymur + , + ið + seinni + bleiv + til + eitt + úrslitið + . + + + - + Kanska + ikki + akkurát + tað + úrslitið + , + sum + tey + sóu + fyri + sær + í + dreyminum + – + men + kortini + eitt + úrslit + . + + + So + leingi + sum + vit + eru + børn + , + droyma + vit + stórt + . + + + Vit + hava + tá + framvegis + ikki + fingið + bankað + inní + høvdið + , + at + ” + hatta + ber + ikki + til + ” + . + + + Vit + tekna + tær + myndirnar + , + sum + vit + ætla + okkum + at + tekna + . + + + Um + tað + sum + hendir + á + tekningini + ber + til + ella + ikki + , + hevur + minni + at + týða + . + + + Vit + tekna + tað + , + sum + vit + droyma + - + so + leingi + sum + vit + eru + børn + . + + + Men + tá + vit + blíva + vaksin + , + tora + vit + ikki + ordiliga + . + + + - + Tí + hvat + fara + hini + at + siga + um + hetta + ? + + + - + Hetta + ber + jú + ikki + til + . + + + ( + eingin + ger + so + ) + . + + + Men + samtíðis + halda + vit + , + at + tað + er + so + deiligt + at + hyggja + eftir + teknifilmum + , + tí + har + ber + alt + til + . + + + Winston + Churchill + segði + , + at + alt + ber + til + – + sjálvt + tað + ómøguliga + – + tað + tekur + bara + longri + tíð + . + + + Og + júst + trúnna + á + tað + ómøguliga + í + eini + truplari + tíð + , + fekk + hann + at + smitta + av + til + alla + tjóðina + , + tá + tað + ráddi + um + at + halda + mótinum + uppi + . + + + Dreymurin + um + tað + sum + sá + ómøguligt + út + , + vaknaði + . + + + Einaferð + tá + ein + stórur + katedralur + bleiv + bygdur + , + tá + sótu + tveir + menn + og + høgdu + hvør + sín + stein + . + + + Teir + blivu + báðir + spurdir + : + ” + Hvat + gert + tú + ? + ” + Annar + svaraði + : + ” + Eg + høggi + ein + stein + . + ” + Hin + svaraði + : + ” + Eg + byggi + ein + katedral + . + ” + + Sært + tú + bara + tann + lítla + steinin + , + ella + sært + tú + katedralin + ? + + + + Torir + tú + at + droyma + størt + ? + + + Tað + sigst + um + humlubiina + , + at + reint + teoretiskt + kann + hon + ikki + flúgva + , + tí + veingirnir + eru + ov + smáir + til + kropsvektina + ( + og + nú + tosa + vit + altso + um + fluguvekt + ) + . + + + Men + eingin + hevur + sagt + henni + , + at + hon + ikki + kann + flúgva + , + og + tí + flýgur + hon + . + + + - + Eingin + hevur + køvt + dreymin + um + at + gera + tað + , + sum + onnur + halda + , + ikki + ber + til + . + + + Og + tað + er + hetta + sum + ger + , + at + summi + skapa + nakað + nýtt + . + + + - + Tey + tora + at + lata + seg + úr + spennitroyggjuni + og + halda + fast + í + tí + barnsliga + dreyminum + , + har + alt + ber + til + . + + + - + Eisini + tað + ómøguliga + . + + + + Tað + er + ómøguligt + , + sigur + ivin + . + + + + Tað + er + vandamikið + , + sigur + óttin + . + + + + Tað + er + óneyðugt + , + sigur + skilið + . + + + + Men + ger + tað + kortini + . + + + Tá + Albert + Einstein + legði + fram + relativitetsteoriina + , + tá + breyt + hann + fullkomuliga + við + ta + tá + kendu + vísundina + , + og + fólk + ristu + við + høvdinum + . + + + - + Líka + til + tey + máttu + ásanna + , + at + hann + hevði + rætt + . + + + Hvussu + nógvum + uppfinnarum + hava + fólk + ikki + flent + eftir + , + líka + til + tey + sóu + , + at + tað + virkaði + ? + + + Hasin + klaverspælarin + á + málningunum + hjá + Frits + – + hví + hevur + hann + eina + krokudillu + liggjandi + á + fanginum + ? + + + - + Eingin + ger + so + ! + + + Eg + hoyrdi + fyri + nógvum + árum + síðani + eina + søgu + , + sum + skuldi + vera + sannheit + . + + + Tað + var + ein + bussur + , + sum + skuldi + setast + inn + í + eina + garagu + , + men + hann + var + akkurát + for + høgur + . + + + So + har + fóru + menn + við + meitlum + at + høgga + eitt + lítið + petta + av + betongini + omanfyri + hurðina + . + + + Men + so + kom + ein + lítil + smádrongur + framvið + og + spurdi + , + hví + teir + ikki + heldur + sleptu + luftini + úr + dekkunum + , + so + bussurin + bleiv + lægri + . + + + - + Og + tá + bar + til + . + + + Sum + vaksin + læsa + vit + okkum + til + eina + loysn + , + tí + soleiðis + plaga + vit + at + gera + , + og + vit + vita + , + at + tað + plagar + at + rigga + . + + + Barnasinnið + harafturímóti + er + opið + . + + + Tey + duga + ikki + so + væl + at + skyna + ímillum + hvat + ber + til + og + hvat + ikki + ber + til + , + og + tí + droyma + tey + ofta + um + at + gera + tað + , + sum + ikki + ber + til + . + + + Tey + eru + kreativ + – + tey + skapa + nakað + nýtt + . + + + Fyri + nógvum + árum + síðani + fylgdist + eg + onkuntíð + við + einum + dreingi + , + sum + tað + segðist + um + , + at + hann + var + ein + droymari + . + + + Eg + minnist + at + hann + segði + einaferð + við + meg + : + ” + Eg + skilji + ikki + , + hví + fólk + síggja + niður + á + droymarar + , + tí + tað + eru + tey + fólkini + , + sum + fáa + nakað + burturúr + . + + + Halgabók + sigur + , + at + trúgv + er + at + vera + fullvísur + um + tað + , + sum + ikki + sæst + . + + + Tað + er + at + hava + álit + á + nøkrum + , + sum + liggur + uttanfyri + tað + sum + vit + síggja + , + hoyra + og + fata + . + + + Og + tað + er + ikki + uttan + grund + , + at + sama + Halgabók + sigur + , + at + vit + eiga + at + vera + sum + børnini + . + + + Barnasinnið + avmarkar + seg + ikki + bara + til + tað + , + sum + barnið + sær + og + skilir + . + + + Tað + hevur + dreymar + og + álit + , + sum + røkkur + langt + útum + tað + . + + + Eitt + skal + Fuglafjørður + og + fuglfirðingar + eiga + : + Her + sleppa + fólk + at + droyma + – + stórar + dreymar + og + eisini + orginalar + dreymar + . + + + Tí + hevur + bygdin + eina + ørgrynnu + av + fólki + við + skapandi + evnum + . + + + Hesi + kunnu + millum + annað + bólkast + sum + tónleikarar + , + myndlistafólk + , + vinnulívsfólk + og + annars + vanligir + orginalar + . + + + Tað + at + tað + á + hesi + stevnuni + ber + til + at + savna + 50 + listafólk + , + sum + øll + hava + samband + við + Fuglafjørð + , + tað + sigur + ikki + so + lítið + . + + + Seinasta + heyst + hevði + eg + tann + heiður + at + sleppa + at + gera + nakrar + útvarpssendingar + úr + Fuglafirði + . + + + Og + eg + undraðist + yvir + , + hvussu + nógv + fólk + Fuglafjørður + eigur + , + sum + hava + eina + søgu + at + siga + frá + . + + + Her + hendir + nógv + ! + + + Her + eru + nógvir + dreymar + blivnir + - + og + blíva + til + veruleika + . + + + Og + so + má + eg + eisini + siga + , + at + bygdin + hevur + eisini + hendan + deiliga + fuglfjarðahumorin + . + + + Tað + kom + mær + ofta + væl + við + sum + útvarpsvertur + , + at + eg + kendi + henda + serliga + humorin + , + og + kundi + loyva + mær + at + brúka + hann + mitt + í + eini + beinleiðis + sending + . + + + - + Men + eg + mundi + eisini + komið + illa + fyri + , + tá + onkur + gestur + var + í + sendingini + , + sum + ikki + var + uppvaksin + her + í + bygdini + . + + + - + Tá + riggaði + tað + slett-ikki + . + + + - + Tað + er + ov + orginalt + . + + + Tað + er + ikki + altíð + at + dreymarnir + ganga + út + , + men + tað + kemur + eisini + meira + enn + so + fyri + , + at + úrslitið + verður + størri + enn + dreymurin + . + + + Fyrstu + fólkini + sum + í + landnámstíðini + stevndu + inná + Fuglafjørð + og + fóru + á + land + heimi + á + Oyruni + , + høvdu + ein + dreym + . + + + Tey + droymdu + um + at + finna + eitt + stað + , + sum + var + betri + enn + tað + , + sum + tey + fóru + frá + . + + + Tey + funnu + ein + vakran + fjørð + , + her + tað + bar + til + at + seta + búgv + . + + + Men + tey + sóu + nokk + ikki + fyri + sær + , + at + tað + einaferð + fóru + at + búgva + hávtannaðtúsund + fólk + í + Fuglafirði + . + + + Tey + droymdu + stórt + og + satsaðu + , + og + hóast + tey + ikki + sóu + tað + sjálvi + , + so + heysta + vit + í + dag + fruktirnar + av + teirra + dreymum + . + + + Á + Varmakeldustevnuni + hesaferð + verður + hátíðarhildið + , + at + listaframsýningarnar + á + stevnuni + hava + 50 + ár + á + baki + . + + + Tey + sum + skipaðu + fyri + fyrstu + framsýningini + fyri + 50 + árum + síðani + , + droymdu + helst + bara + um + eina + framsýning + . + + + - + Og + so + komu + allar + hinar + aftaná + . + + + Veruleikin + vaks + uppum + dreymin + . + + + Sjálvur + havi + eg + nógv + góð + minni + frá + varmakeldustevnuni + . + + + Eg + var + so + heppin + , + at + eg + átti + ein + abba + og + tveir + mammubeiggjar + , + sum + áttu + útróðrarbátin + Dragan + . + + + Og + hann + plagdi + Útvarpið + at + lána + til + at + siga + frá + kappróðrinum + á + Varmakeldu + . + + + - + Og + so + sluppu + vit + við + . + + + Men + vit + fingu + strangar + ordrar + um + , + at + vit + máttu + vera + friðarlig + . + + + Og + tað + riggaði + væl + , + men + eg + minnist + at + tað + eina + árið + hoyrdi + mamma + okkara + , + sum + sat + heima + við + hús + og + lurtaði + eftir + útvarpinum + , + mitt + í + kappróðrinum + , + eina + snjalla + barnarødd + rópa + navnið + á + beiggja + mínum + . + + + Jú + nógv + góð + minni + eru + frá + stevnuni + , + og + vónandi + fer + henda + stevnan + eisini + at + seta + góð + spor + í + minnini + . + + + Um + vit + skulu + taka + tingini + frá + tí + humoristisku + síðuni + , + so + kunnu + vit + siga + , + at + tað + er + nógv + orginalt + í + Fuglafirði + . + + + Hetta + man + vera + einasta + plássið + í + verðini + har + øll + mugu + hava + eyknevni + , + tí + eingin + veit + , + hvussu + fólk + veruliga + eita + . + + + Og + helst + er + Fuglafjørður + eisini + einasta + pláss + í + verðini + , + har + tú + finnur + fótbóltsfjepparar + sum + enn + ganga + stoltir + av + einum + 40 + ára + gomlum + meistaraheiti + . + + + Hvar + aðrastaðni + finnur + tú + ein + fjørð + , + har + ringasta + brimætt + liggur + út + eftir + fjørðinum + ? + + + Hvar + aðrastaðni + gongur + tú + norðeftir + , + tá + tú + gongur + suðureftir + og + heimeftir + , + tá + tú + gongur + norðureftir + ? + + + Og + hvar + aðrastaðni + finnur + tú + ein + tunnil + , + sum + kemur + út + beint + við + síðuna + av + har + , + sum + hann + fer + inn + ? + + + Og + man + tað + vera + nakra + aðrastaðni + , + at + fólk + taka + brúðarmyndir + við + Kyrjasteini + sum + bakgrund + ? + + + - + Er + tað + løgið + , + at + fólk + her + blíva + smáorginal + ? + + + Hvørjar + dreymar + hava + vit + fyri + okkara + land + og + fyri + bygdina + , + sum + vit + búgva + í + ? + + + Tora + vit + at + hugsa + stórt + , + ella + læsa + vit + okkum + í + tankanum + um + , + at + soleiðis + plaga + vit + at + gera + , + og + tað + plagar + at + rigga + . + + + Tora + vit + at + vera + sum + børnini + , + sum + hava + dreymar + langt + útum + tað + sum + hini + halda + ber + til + ? + + + Vit + hava + øll + onkrar + dreymar + . + + + Avbjóðingin + er + at + tora + at + handla + eftir + dreymunum + líkamikið + hvat + onnur + halda + . + + + Vit + skulu + vita + , + at + ikki + allir + dreymar + ganga + út + Men + alt + byrjar + við + dreymum + , + og + uttan + dreymar + var + einki + . + + + Takk + fyri + at + tit + lýddu + á + og + góða + Varmakeldu + . + + + Og + við + hesum + orðum + fari + eg + at + lýsa + Varmakeldustevnuna + 2019 + at + vera + setta + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vid_tini_eydkendu_rodd_01194.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vid_tini_eydkendu_rodd_01194.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..e2cea38542df7a2f04bf0f2bacc3444a43aed933 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vid_tini_eydkendu_rodd_01194.xml @@ -0,0 +1,242 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Við tíni eyðkendu rødd + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 57 words + 67 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-runavikar-fc44be8d84ff9ce2 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Við tíni eyðkendu rødd + https://fuglafjordur.fo/runavikar-kommuna-sendir-a-r7-i-dag-kl-15/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Við tíni eyðkendu rødd +

+ + 22.02.2016 + Við + tíni + eyðkendu + rødd + Við + tíni + eyðkendu + rødd + og + tóna + leiðir + tú + okkum + ímillum + húsini + har + dreymar + finnast + . + + + Tíðum + út + í + heim + , + inn + í + huga + listamansins + ella + út + í + tún + , + har + tankar + kveikjast + . + + + Tínar + lýsingar + geva + okkum + intensar + myndir + , + fagrar + litir + , + eru + málsliga + ríkandi + , + onkuntíð + skálkaligar + , + tó + altíð + sinniligar + . + + + Stóra + tøkk + og + hjartaliga + tillukku + Alexandur + Kristiansen + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vilt_tu_seta_fuglafjord_a_01468.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vilt_tu_seta_fuglafjord_a_01468.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..7054d50db73e1225f2e426b35483d847ace427c1 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vilt_tu_seta_fuglafjord_a_01468.xml @@ -0,0 +1,560 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vilt tú seta Fuglafjørð á gastronomiska heimskortið? + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 315 words + 361 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vilt-tu-seta-546baa0aa8e9715d + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vilt tú seta Fuglafjørð á gastronomiska heimskortið? + https://fuglafjordur.fo/vilt-tu-seta-fuglafjoerd-a-gastronomiska-heimskortid/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vilt tú seta Fuglafjørð á gastronomiska heimskortið? +

+ + 04.11.2020 + Vilt + tú + seta + Fuglafjørð + á + gastronomiska + heimskortið + ? + + + Mentanarhúsið + sóknast + eftir + áhugaðum + og + ídnum + samstarvsfelag + at + reka + kafé + og + køk + , + sum + í + tøttum + samstarvi + við + Mentanarhúsið + , + brennur + fyri + at + seta + matmentan + og + sanna + matgleði + á + breddan + og + birta + undir + eina + góða + heildaruppliving + hjá + gestum + . + + + Tú + skal + hava + áhuga + fyri + at + veita + forvitnisligan + , + vælsmakkandi + mat + , + við + støði + í + føroyskari + matmentan + til + ein + rímuligan + kostnað + . + + + Kafein + og + Mentanarhúsið + virka + í + tøttum + samstarvi + , + bæði + dagligt + , + til + mentanarlig + tiltøk + og + ráðstevnur + . + + + Kafein + heldur + til + í + ovara + enda + á + húsinum + , + og + hevur + pláss + fyri + umleið + 100 + gestum + . + + + Umframt + at + hava + opið + , + tá + ið + tiltøk + eru + í + húsunum + , + hevur + kaféin + opið + soleiðis + : + Mán-sun + kl.11.00-17.00 + MENTANARHÚSIÐ + Mentanarhúsið + bjóðar + mentanarligar + og + listaligar + upplivingar + , + ið + eru + við + til + at + ríka + um + føroyskt + mentanarlív + . + + + Húsið + er + karmur + um + tónleik + , + sjónleik + , + framsýningar + , + fyrilestrar + , + skeiðvirksemi + , + fundir + og + privatar + veitslur + . + + + Vælumhugsaðu + , + smidligu + hølini + og + góðu + ljós + - + og + ljóðviðurskiftini + gera + , + at + húsið + hóskar + væl + til + alskyns + mentanartiltøk + . + + + Húsið + er + ein + perla + og + ein + mentanarligur + miðdepil + í + økinum + . + + + Køkurin + í + kafeini + er + góðkendur + ídnaðarkøkur + og + hóskar + væl + til + bæði + stór + og + smærri + tiltøk + . + + + Haraftrat + er + køkurin + væl + egnaður + til + virksemi + í + sambandi + við + vistveiting + . + + + Mentanarhúsið + hevur + skeinkiloyvi + , + matstovuloyvi + og + alment + loyvi + . + + + Harumframt + er + møguleiki + fyri + , + at + køkurin + verður + veitari + til + ymisku + stovnanir + í + kommununi + , + so + sum + , + barnagarðar + , + skúla + , + sambýlir + , + umframt + til + fjølbroytta + vinnulívið + í + økinum + og + kann + tann + parturin + skapa + eitt + enn + betri + grundalag + fyri + virkseminum + . + + + Endalig + avtala + um + treytir + og + skyldur + partanna + millum + , + verður + gjørd + í + samráði + við + skikkaðar + umsøkjarar + . + + + Mentanarhúsið + tilskilar + sær + rætt + til + at + velja + millum + innkomnar + umsóknir + , + ella + onga + at + velja + . + + + VILT + TÚ + VITA + MEIRA + Nærri + kunning + fæst + við + at + venda + sær + til + Jónas + Bloch + Danielsen + , + leiðara + í + Mentanarhúsinum + , + á + telefon + 23 + 80 + 70 + ella + um + teldupost + MH@fuglafjordur.fo + UMSÓKNIR + Umsóknir + skulu + verða + okkum + í + hendi + í + seinasta + lagi + mánadagin + 7. + desember + kl + 12.00 + og + sendast + til + : + Mentanarhúsið + í + Fuglafirði + Karvatoftir + 5 + 530 + Fuglafjørður + Ella + til + MH@fuglafjordur.fo + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vinabyir_01399.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vinabyir_01399.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..19cf0ad9c5e14713f8a13e528bc5716d3d9ca0dd --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vinabyir_01399.xml @@ -0,0 +1,184 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vinabýir + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 12 words + 15 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-um-okkum-b408a630396398ac + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vinabýir + https://fuglafjordur.fo/um-okkum/vinabyir/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vinabýir +

+ + Vinabýir + Ilulissat + ( + Jacobshavn + ) + Grønland + www.greenland.com + / + ilulissat + Norðurthing + Ísland + www.nordurthing.is + Aalborg + Danmark + www.aalborg.dk + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vinnarin_av_dreymakapping_um_01472.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vinnarin_av_dreymakapping_um_01472.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..bb6bced3f78f1b32e3db2630af4f51ae8a6617ec --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vinnarin_av_dreymakapping_um_01472.xml @@ -0,0 +1,886 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vinnarin av dreymakapping um Fuglafjørð – Dreymur um Kampus Kambsdal – Páll Isholm + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 566 words + 649 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vinnarin-av-ec13d13fa115f16d + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vinnarin av dreymakapping um Fuglafjørð – Dreymur um Kampus Kambsdal – Páll Isholm + https://fuglafjordur.fo/vinnarin-av-dreymakapping-um-fuglafjoerd-dreymur-um-kampus-kambsdal-pall-isholm/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vinnarin av dreymakapping um Fuglafjørð – Dreymur um Kampus Kambsdal – Páll Isholm +

+ + 19.10.2020 + Vinnarin + av + dreymakapping + um + Fuglafjørð + – + Dreymur + um + Kampus + Kambsdal + – + Páll + Isholm + Dreymur + um + Kampus + Kambsdal + Fyri + 40 + árum + síðani + løgdu + tríggjar + framskygdar + kommunur + lunnar + undir + eitt + samstarv + , + sum + tær + tá + sóu + stórar + møguleikar + í. + Ein + framkomin + ítróttarhøll + bleiv + bygd + í + opna + og + víða + dalinum + miðskeiðis + millum + bygdirnar + . + + + Seinni + í + áttatiárunum + sóu + onnur + eisini + hesar + møguleikar + . + + + Í + 1990 + lat + nútímans + handilsskúli + dyrnar + upp + og + trý + ár + seinni + studentaskúli + . + + + Samstundis + var + bústaðarbyggingin + farin + at + taka + dyk + á + seg + , + og + tað + fjølgaðist + á + vinnuøkinum + . + + + Til + gagns + fyri + bý + og + land + eru + vinna + , + vitan + og + fólk + sprottin + í + 40 + ár + . + + + Vit + kunnu + bert + ásanna + at + hesi + átøk + hava + verið + rík + og + munagóð + . + + + Fyri + Fuglafjørð + , + fyri + grannabygdir + , + fyri + Eysturoynna + og + Norðoyggjar + ; + ja + fyri + landið + alt + . + + + Men + Kambsdalur + hevur + meira + . + + + Har + er + bert + ein + lítil + partur + av + góða + byggilendinum + brúkt + , + samstundis + sum + ferðsluútbyggingarnar + kring + okkum + allar + peika + á + hetta + lendið + og + hendan + dalin + , + sum + eitt + framtíðar + kampus + fyri + vitanarmenning + í + breiðastu + merking + . + + + Hyggja + vit + út + í + heim + , + so + síggja + vit + vakstrarøki + nærhendis + stórbýum + , + men + alíkavæl + uttanfyri + . + + + Í + sonevndum + kampusøkjum + har + vítt + er + til + veggja + . + + + Har + fermetravíddin + og + ferðslutrongar + ikki + eru + avmarkandi + fyri + , + at + ókendar + framtíðar + visjónir + kunnu + fullførast + . + + + Á + slíkum + støðum + skapar + man + gróðrarbotn + fyri + einum + lærdóms + - + og + menningarøki + og + einum + vinnutyssi + . + + + Við + samferðslu + - + , + vinnu + - + , + skúla + - + og + samfelagsmenningini + í + huga + , + so + hevur + Kambsdalur + í + dag + alt + , + sum + skal + til + eitt + altjóða + kampus + . + + + Eitt + kampus + har + verandi + virksemi + er + bulurin + og + útgangspunktið + . + + + Eitt + kampus + , + ið + megnar + at + binda + saman + fjøltáttaðu + streingirnar + , + peika + á + nýggj + framburðsátøk + og + gagnnýta + allar + tær + útbyggingar + , + sum + eru + farnar + og + framvegis + fara + fram + . + + + Vit + kenna + øll + skúlarnar + og + vinnuvirkini + , + ítróttarfeløgini + og + kommunurnar + . + + + Hesin + bulur + eigur + saman + at + arbeiða + fyri + at + fáa + annað + á + Kambsdal + , + ið + er + familju + við + tey + . + + + Hetta + kundi + verið + so + mangt + . + + + T.d. + : + Vælverudepil + Við + grundarlagi + í + ítróttarhøllini + ber + til + at + skapa + ein + vælverudepil + , + sum + samstundis + kann + hýsa + kappingum + bæði + heimligum + og + altjóða + , + venjingarlegum + og + skeiðsvirksemi + . + + + Í + samstarvi + við + Miðnám + eru + gyltir + møguleikar + fyri + legugisting + og + mati + . + + + Universitetsdeild + innan + t.d. + innovatión + , + matvøruframleiðslu + , + havgransking + og + heilsu + Í + samstarvi + við + vinnuna + , + skúla + og + granskingarumhvørvi + – + alment + / + privat + - + at + eggja + til + at + síggja + Kambsdal + , + sum + ein + framtíðarmøguleika + . + + + Ein + fleirtjóða + havgranskingarlund + kundi + kanska + spottið + úr + slíkum + samstarvi + . + + + Gransking + , + sum + tekur + støði + í + tí + vit + liva + av + , + og + tí + sum + sprettir + í + havna + - + og + vinnuøkjum + nærhendis + . + + + Leiguíbúður + Fjølbroyttir + bústaðarmøguleikar + bæði + til + teirra + , + sum + vitja + í + stuttum + tíðarskeiðum + og + teirra + , + sum + velja + at + búsetast + her + . + + + Marghøll + og + svimjihøll + Marghøll + til + stórar + konsertir + og + stór + ítróttartiltøk + og + svimjihøll + til + almenning + og + kapping + . + + + Saman + við + vælverudeplinum + hevur + tú + tá + innanduraøki + til + nærum + allan + ítrótt + . + + + Samferðsluætlan + Bíligur + flutningur + við + kollektivari + ferðslu + úr + Havnini + og + Klaksvík + . + + + Áhaldandi + menning + og + langtíðarætlanir + fyri + til + og + frá + koyring + og + parkeringsmøguleikum + Vælskipað + vinnuøki + Eitt + vælskipað + vinnuøki + har + raðfestin + av + tænastum + til + vinnuna + stendur + ovast + á + breddanum + . + + + Visjónin + hjá + borgarstjórunum + frá + seinastu + í + 70’árunum + bleiv + nokk + ikki + júst + , + sum + teir + ímyndaðu + sær + . + + + Helst + fór + tað + heilt + aðrar + vegir + og + kanska + hendi + nógv + meira + , + enn + teir + droymdu + um + tá + . + + + Og + soleiðis + eru + dreymar + . + + + Í + dreymum + gloyma + vit + smálutirnar + eina + løtu + , + men + lata + stóru + linjurnar + sleppa + framat + . + + + Brúk + er + fyri + at + seta + orð + á + møguleikarnar + fyri + eitt + framtíðar + Kampus + Kambsdal + , + ið + kann + bjóða + seg + fram + sum + depil + og + savningarstaður + fyri + menning + í + Fuglafirði + , + í + Føroyum + , + í + norðanlongum + , + Evropa + ja + heiminum + øllum + . + + + Samfelagið + hevur + og + fer + at + hava + brúk + fyri + slíkum + komandi + 40 + árini + , + og + Kambsdalur + kann + og + fer + at + kunnu + bjóða + tað + komandi + 40 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_lata_myndirnar_tala_01473.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_lata_myndirnar_tala_01473.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..7d5c12af163136adfdb072ae6471161683532351 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_lata_myndirnar_tala_01473.xml @@ -0,0 +1,194 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vit lata myndirnar tala + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 22 words + 25 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vit-lata-f3cdc0727cc69e2f + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vit lata myndirnar tala + https://fuglafjordur.fo/vit-lata-myndirnar-tala/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vit lata myndirnar tala +

+ + 16.03.2018 + Vit + lata + myndirnar + tala + Myndir + frá + sangleikinum + Tarzan + í + sum + gongur + í + Mentanarhúsinum + í + Fuglarirða + frá + 14 + / + 03 + til + 22 + / + 03 + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_leita_eftir_einum_dugnaligum_00335.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_leita_eftir_einum_dugnaligum_00335.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..c17fc4e3810213acadfc1af164beaf93c3bca5d2 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_leita_eftir_einum_dugnaligum_00335.xml @@ -0,0 +1,355 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vit leita eftir einum dugnaligum + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 154 words + 170 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-d04c41bfc77586c8 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vit leita eftir einum dugnaligum + https://fuglafjordur.fo/graekarismessuroedan-2016/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vit leita eftir einum dugnaligum +

+ + 17.03.2016 + Vit + leita + eftir + einum + dugnaligum + Vit + leita + eftir + einum + dugnaligum + og + ábyrgdarfullum + heilsurøktara + til + eldrasambýlið + Gøtubrá + . + + + Arbeiði + fevnir + um + røkt + til + húsfólkini + á + Gøtubrá + . + + + Talan + er + um + eitt + fast + starv + á + brøk + 0,8 + í + skiftandi + vaktum + . + + + Førleikakrøv + Umsøkjari + skal + vera + heilsurøktari + – + tó + um + ongin + heilsurøktari + søkjur + ynskja + vit + starvsfólk + við + røktarfakligari + útbúgving + . + + + Vit + ynskja + at + tú + • + sært + týdningin + av + at + vera + ein + partur + av + røktini + / + heilsurøktini + til + eldri + fólk + • + hevur + hegni + til + at + kveikja + undir + týdningin + vælveru + til + eldri + fólk + skaptan + í + dagligdegnum + • + hevur + førleika + at + taka + ábyrgd + av + røktini + / + heilsurøktini + til + eldri + fólk + • + hevur + ans + fyri + dagligdegnum + á + eldrasambýli + Heilsuhjálpari + Vit + leita + eftir + einum + dugnaligum + og + ábyrgdarfullum + heilsuhjálpara + til + eldrasambýlið + Gøtubrá + . + + + Arbeiði + fevnir + um + røkt + til + húsfólkini + á + Gøtubrá + . + + + Talan + er + um + eitt + fast + starv + á + brøk + 0,7 + í + skiftandi + vaktum + . + + + Førleikakrøv + Umsøkjari + skal + vera + heilsuhjálpari + – + tó + um + ongin + heilsuhjálpari + søkjur + ynskja + vit + starvsfólk + við + áhuga + fyri + eldrarøkt + . + + + Vit + ynskja + at + tú + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_leita_eftir_tekniskum_leidara_01474.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_leita_eftir_tekniskum_leidara_01474.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..0dc3260221bbc6ee99f5793b184f680ea6cb4a0c --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_leita_eftir_tekniskum_leidara_01474.xml @@ -0,0 +1,880 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vit leita eftir tekniskum leiðara + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 576 words + 661 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vit-leita-ec5a4753e93ea331 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vit leita eftir tekniskum leiðara + https://fuglafjordur.fo/vit-leita-eftir-tekniskum-leidara/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vit leita eftir tekniskum leiðara +

+ + 23.12.2022 + Vit + leita + eftir + tekniskum + leiðara + Fuglafjarðar + kommuna + søkir + eftir + dugnaligum + og + ágrýtnum + leiðara + at + standa + á + odda + fyri + tekniska + økinum + . + + + Um + starvið + Leiðarin + er + við + til + at + mynda + menningina + av + Fuglafjarðar + kommunu + saman + við + býráðspolitikarum + , + leiðarum + , + og + starvsfólkum + . + + + Fuglafjarðar + kommuna + er + ein + framsøkin + og + virkisfús + kommuna + , + ið + miðar + ímóti + at + veita + góða + og + skynsama + tænastu + . + + + Fuglafjarðar + kommuna + strembar + ímóti + at + veita + borgarum + og + vinnulívi + bestu + umstøður + fyri + menning + og + framburð + , + og + at + hettar + verður + gjørt + í + samstarvi + við + borgarar + og + vinnulív + , + í + tráð + við + tær + ætlanir + kommunan + hevur + stungið + út + í + kortið + . + + + Høvuðsuppgávur + Uppgávurnar + hjá + tekniska + leiðaranum + eru + m.a. + at + : + veita + borgarum + og + vinnulívi + eina + dygdargóða + viðgerð + og + tænastu + veita + politikarum + fakliga + og + profesionella + ráðgeving + og + dygdargóða + tænastu + megna + at + halda + visjónir + og + møguleikar + í + miðdeplinum + tryggja + at + úrslit + verða + ment + innan + teir + karmar + , + ið + býráðið + og + kommunan + áseta + menna + tekniska + økið + sum + arbeiðspláss + , + soleiðis + at + tað + er + spennandi + og + mennandi + at + fara + til + arbeiðis + tryggja + at + Fuglafjarðar + kommuna + hevur + ein + sunnan + rakstur + fyrireika + og + menna + Fuglafjarðar + kommunu + fakliga + , + soleiðis + at + Fuglafjarðar + kommuna + kann + taka + við + teimum + avbjóðingum + , + sum + framtíðin + hevur + at + bjóða + . + + + Ábyrgd + Daglig + leiðsla + av + tekniska + økinum + Fíggjarliga + ábyrgd + av + tekniska + økinum + Projekteringsarbeiði + og + eftirlit + Býar + - + og + byggiplanlegging + Málsviðgerð + og + fyrireiking + av + tekniskum + , + umhvørvis + og + vinnumálum + til + politiska + støðutakan + Stýring + av + kommunalum + byggi + - + og + viðlíkahaldsarbeiði + Ábyrgd + av + øllum + bygningum + og + undirstøðukervi + hjá + kommununi + Skipa + fyri + útveiting + av + uppgávum + á + tekniska + - + og + vinnuøkinum + Ráðgevi + og + skrivari + í + teknisku + - + , + umhvørvis + - + og + vinnunevndini + Veita + ráðgeving + til + leiðslutoymið + og + býráðslimir + á + tekniska + - + , + umhvørvisliga + - + og + vinnuøkinum + Førleikakrøv + Umsøkjarar + verða + mettir + eftir + fakligum + , + leiðsluligum + og + persónligum + førleikum + . + + + Umráðandi + er + , + at + tú + : + hevur + viðkomandi + langa + ella + miðallanga + útbúgving + frá + hægri + lærustovni + ella + annað + viðkomandi + útbúgvingarstøði + , + saman + við + royndum + hevur + góðan + kunnleika + til + og + royndir + innan + leiðslu + , + fyrisiting + og + fíggjarstýring + hevur + góð + leiðslu + - + og + samstarvsevnir + og + mennandi + leiðslustíl + dugir + væl + at + samskifta + bæði + munnliga + og + skrivliga + evnar + at + arbeiða + í + eini + politiskari + skipan + . + + + evnar + at + raðfesta + og + tolir + at + arbeiða + undir + trýsti + í + tíðum + , + har + nógv + kommunalt + virksemi + er + í + gongd + ert + opin + , + fyrikomandi + og + hevur + ein + tænastusinnaðan + hugburð + . + + + hevur + førleikar + og + vanur + at + arbeiða + við + kt-skipanum + Setan + og + løn + Tekniski + leiðarin + er + partur + av + leiðslutoyminum + . + + + Starvið + er + skipað + undir + teknisku + nevnd + , + við + tilvísing + til + kommunustjóran + , + sambært + starvsfólkaskipanini + . + + + Starvið + verður + sett + tann + 1 + . + + + Februar + 2023 + , + ella + eftir + nærri + avtalu + . + + + Starvið + er + fulltíðarsett + , + og + verður + lønt + sambært + sáttmála + við + avvarðandi + yrkisfelag + . + + + Umsókn + Nærri + upplýsingar + um + starvið + kunnu + fáast + við + at + venda + sær + til + Jóanis + Erik + Køtlum + , + kommunustjóra + , + á + telefon + 23 + 80 + 02 + , + teldupost + joaniserik@fuglafjordur.fo + ella + Jónhild + Abrahamsen + , + sosialdeildarleiðara + , + á + telefon + 23 + 80 + 13 + , + teldupost + jonhild@fuglafjordur.fo + . + + + Skrivlig + umsókn + , + saman + við + avriti + av + prógvum + og + møguligum + viðmælum + , + skal + verða + okkum + í + hendi + í + seinasta + lagi + fríggjadagin + 20. + januar + 2023 + kl. + 12.00 + . + + + Umsóknir + skulu + sendast + til + : + info@fuglafjordur.fo + , + viðmerkt + « + Tekniskur + leiðari + » + . + + + Umsóknir + verða + viðgjørdar + í + trúnaði + . + + + Um + ikki + nóg + nógvir + skikkaðir + umsøkjarar + er + skilar + kommunan + sær + rætt + til + at + søkja + av + nýggjum + . + + + Um + Fuglafjarðar + kommunu + Kommunan + fevnir + um + Fuglafjørð + , + Kambsdal + og + Hellurnar + . + + + Tilsamans + búgva + 1627 + fólk + í + kommununi + . + + + Í + umsitingini + starvast + 12 + fólk + . + + + Tekniska + økið + er + skipað + undir + teknisku + nevnd + . + + + Deildin + er + samansett + av + Tekniska + leiðara + , + tveimum + málsviðgerðum + , + Vegadeild + , + Gartnaradeild + , + Húsavarðatoymið + , + Fuglafjarðar + Havn + og + Fuglafjarðar + støkkilið + . + + + Leiðararnir + á + hesum + deildum + / + toymum + vísa + til + tekniska + leiðaran + . + + + Tað + eru + uml. + 25 + starvsfólk + á + teknisku + deild + . + + + Í + Fuglafjarðar + býráð + eru + 9 + limir + , + og + politiska + arbeiðið + er + skipað + í + hesar + nevndir + : + Fíggjarnevnd + , + tekniska + nevnd + , + vinnu + - + og + havnanevndin + , + orku + - + og + umhvørvisnevndin + , + mentamálanevnd + og + sosiala + nevnd.Í + kommununi + starvast + á + leið + 130 + fólk + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_skulu_hava_nyggjan_00453.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_skulu_hava_nyggjan_00453.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..47a5fc0f13016aaa60eef51f437a3f4e9ed6edf2 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_skulu_hava_nyggjan_00453.xml @@ -0,0 +1,571 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vit skulu hava nýggjan fíggjarleiðara + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 328 words + 378 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-figgjarleidari-ce1f1abd22cb2513 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vit skulu hava nýggjan fíggjarleiðara + https://fuglafjordur.fo/figgjarleidari-vilt-tu-vera-vid-til-at-mynda-leidsluna/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vit skulu hava nýggjan fíggjarleiðara +

+ + 26.04.2022 + Vit + skulu + hava + nýggjan + fíggjarleiðara + Fuglafjarðar + kommuna + skal + hava + nýggjan + fíggjarleiðara + . + + + Talan + er + um + eitt + fjølbroytt + starv + á + ovastu + rók + í + kommunalu + fyrisitingini + . + + + Fíggjarleiðarin + hevur + ábyrgdina + av + fíggjardeildini + , + sum + inniber + at + bókhald + , + fíggjarviðurskifti + og + lønarviðurskifti + verða + røkt + soleiðis + , + at + tað + til + eina + og + hvørja + tíð + er + ein + greið + lýsing + tøk + av + fíggjarstøðuni + hjá + kommununi + . + + + Harumframt + hevur + fíggjarleiðarin + ábyrgdina + av + journaliseringini + og + móttøkuni + hjá + Fuglafjarðar + kommunu + . + + + Í + løtuni + starvast + fýra + fólk + á + deildini + , + og + fíggjarleiðarin + hevur + fakligu + - + og + leiðsluligu + ábyrgdina + av + deildini + . + + + Umframt + at + skipa + dagliga + arbeiðið + , + og + at + tryggja + at + mannagongdir + verða + fylgdar + , + skalt + tú + sum + leiðari + gera + greiningar + , + hagtøl + og + tilfar + til + politikarar + , + í + neyvum + samstarvi + við + kommunustjóran + og + hinar + leiðararnar + í + umsitingini + . + + + Hevur + tú + hesar + førleikar + , + so + ert + tú + rætti + persónurin + ! + + + Fakligir + førleikar + • + Viðkomandi + hægri + útbúgving + innan + roknskap + , + bókhald + og + fíggjarstýring + • + Viðkomandi + leiðsluroyndir + og + leiðsluvitan + • + Dugir + fíggjarliga + handverkið + innan + kommunala + og + / + ella + almenna + geiran + • + Góðan + telduførleika + og + hollar + royndir + í + at + arbeiða + við + Navision + og + journalskipan + Leiðsluførleikar + • + Sterkur + og + loyalur + leiðari + við + góðum + evnum + at + leiða + • + Dugir + at + leiða + saman + við + borgarstjóranum + og + kommunustjóranum + • + Strategiskt + og + fíggjarligt + skilvísi + • + Dugir + at + ráðgeva + fíggjarliga + skynsamt + í + mun + íløgur + og + rakstur + • + Hevur + áhuga + í + , + og + sær + týdningin + av + , + at + halda + tíðarfreistir + og + evstumørk + Persónligir + førleikar + • + Góðar + menniskjaligar + eginleikar + , + trívist + saman + við + øðrum + og + hevur + góðan + løtuans + • + Góð + samstarvsevni + og + vísir + øðrum + álit + og + virðing + • + Góð + evni + at + samskifta + við + starvsfólk + , + politikarar + og + aðrar + lyklapersónar + • + Framskygni + , + virkisfýsni + og + eldhugi + eyðkenna + teg + sum + persón + Løn + og + setan + Miðað + verður + eftir + at + starvið + kann + verða + sett + frá + 1. + juli + 2022 + , + ella + skjótast + til + ber + . + + + Starvið + sum + fíggjarleiðari + verður + lønt + sambært + sáttmála + millum + KAF + og + BLF + , + AKF + ella + Starvsfelagið + . + + + Umsókn + og + upplýsingar + Umsóknir + við + prógvum + , + c.v + . + + + og + øðrum + viðkomandi + skjølum + skulu + sendast + við + telduposti + til + : + davur@fuglafjordur.fo + . + + + Umsóknir + skulu + vera + Fuglafjarðar + kommunu + í + hendi + í + seinasta + lagi + mánadagin + 16. + mai + 2022 + kl. + 12:00 + . + + + Áhugaðir + umsøkjarar + , + ið + ynskja + fleiri + upplýsingar + um + starvið + , + kunnu + seta + seg + í + samband + við + Dáva + Juul + , + borgarstjóra + á + tlf. + 238077 + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_sokja_eftir_heilsuroktara_ella_01475.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_sokja_eftir_heilsuroktara_ella_01475.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..9c501a35c3686dfbc39495f107b2b6a3890e027f --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_sokja_eftir_heilsuroktara_ella_01475.xml @@ -0,0 +1,544 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vit søkja eftir heilsurøktara ella heilsuhjálpara til Eldrasambýlið Giljagarð í Leirvík + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 315 words + 351 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vit-soekja-0d62ee57ff53bda2 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vit søkja eftir heilsurøktara ella heilsuhjálpara til Eldrasambýlið Giljagarð í Leirvík + https://fuglafjordur.fo/vit-soekja-eftir-heilsuroektara-ella-heilsuhjalpara-til-eldrasambylid-giljagard-i-leirvik/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vit søkja eftir heilsurøktara ella heilsuhjálpara til Eldrasambýlið Giljagarð í Leirvík +

+ + 10.10.2025 + Vit + søkja + eftir + heilsurøktara + ella + heilsuhjálpara + til + Eldrasambýlið + Giljagarð + í + Leirvík + Eitt + starv + er + leyst + at + søkja + á + Giljagarði + frá + 1. + desember + 2025 + ella + skjótast + aftaná + . + + + Arbeiðstíðin + er + í + miðal + 28 + t + / + viku + í + blandaðum + vaktum + og + annað + hvørt + vikuskifti + . + + + Á + Giljagarði + eru + 10 + búpláss + , + og + har + starvast + heilsurøktarar + , + heilsuhjálparar + , + sjúkrarøktarfrøðingar + , + hjálparfólk + umframt + reingerðarfólk + . + + + Umframt + vanligu + røktarnormeringina + er + sjúkrarøktarfrøðingur + eyka + tríggjar + dagar + um + vikuna + . + + + Eisini + koma + fysio + - + og + ergoterapeutar + regluliga + á + Giljargarð + . + + + Sum + heilsurøktari + kemur + tú + , + umframt + at + veita + røkt + og + umsorgan + til + búfólk + , + at + hava + samábyrgd + av + umsiting + og + dosering + av + heilivági + , + skjalfestan + og + møguligum + læknasamskifti + , + at + tryggja + , + at + viðkomandi + virðir + verða + máld + og + skjalfest + og + at + miðla + vitan + til + starvsfelagar + . + + + Sum + heilsuhjálpari + kemur + tú + m.a. + at + veita + eina + góða + og + grundleggjandi + røkt + og + umsorgan + av + búfólkunum + , + at + eygleiða + og + boða + frá + broytingum + og + at + tryggja + heilivágsgevan + til + búfólk + . + + + Vit + leggja + dent + á + , + at + umsøkjarin + hevur + : + Áhuga + í + at + veita + røkt + og + umsorgan + , + og + at + skapa + innihald + í + degnum + til + eldri + búfólk + Áhuga + í + at + arbeiða + innan + heilsustimbran + , + fyribyrgjan + og + endurmenning + Evnir + at + samstarva + við + aðrar + fakbólkar + Evnir + at + handfara + skiftandi + tørvir + hjá + borgarunum + Vit + bjóða + : + Eitt + spennandi + og + jaligt + arbeiðsumhvørvi + Góða + innleiðslu + Góðar + og + hugnaligar + arbeiðsumstøður + og + fjølbroyttar + avbjóðingar + Gott + samstarv + við + aðrar + fakbólkar + Møguleikar + fyri + førleikamenning + At + venja + ókeypis + á + Miðstøðini + í + Leirvík + Um + eingin + við + útbúgving + sum + heilsurøktari + ella + heilsuhjálpari + søkir + starvið + , + tilskila + vit + okkum + rætt + at + seta + onnur + í + tíðaravmarkað + starv + . + + + Vit + bjóða + góða + upplæring + og + arbeiðsuppgávurnar + verða + tillagaðar + . + + + Setan + og + løn + Starvið + verður + sett + sambært + sáttmála + við + KAF + / + Fíggjarmálaráðið + og + avvarðandi + yrkisfelag + . + + + Um + tú + ynskir + nærri + kunning + , + ert + tú + vælkomin + at + ringja + til + Almu + Samuelsen + , + deildarleiðara + á + tlf. + 730282 + . + + + Umsóknir + Umsókn + við + prógvum + og + CV + skulu + sendast + við + telduposti + til + : + alma@eystur.fo + ella + í + brævi + til + Nánd + , + Oyran + 2 + , + 512 + Norðragøta + og + skulu + vera + okkum + í + hendi + seinast + fríggjadagin + 24. + oktober + 2025 + . + + + Tú + kanst + lesa + meira + um + Nánd + her + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_sokja_eftir_heilsuroktara_ella_01476.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_sokja_eftir_heilsuroktara_ella_01476.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..8d05cdb1f7d0759142612ea197df17ebb32d35b9 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vit_sokja_eftir_heilsuroktara_ella_01476.xml @@ -0,0 +1,671 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vit søkja eftir heilsurøktara ella heilsuhjálpara til Eldrasambýlið Giljagarð í Leirvík + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 355 words + 470 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-vit-soekja-c3e337fdc562e15e + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vit søkja eftir heilsurøktara ella heilsuhjálpara til Eldrasambýlið Giljagarð í Leirvík + https://fuglafjordur.fo/vit-soekja-eftir-heilsuroektara-ella-heilsuhjalpara-til-eldrasambylid-giljagard-i-leirvik-2/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vit søkja eftir heilsurøktara ella heilsuhjálpara til Eldrasambýlið Giljagarð í Leirvík +

+ + 04.11.2025 + Vit + søkja + eftir + heilsurøktara + ella + heilsuhjálpara + til + Eldrasambýlið + Giljagarð + í + Leirvík + Eitt + starv + er + leyst + at + søkja + á + Giljagarði + frá + 1. + januar + 2026 + ella + skjótast + aftaná + . + + + Arbeiðstíðin + er + í + miðal + 28 + t + / + viku + í + blandaðum + vaktum + og + annað + hvørt + vikuskifti + . + + + Á + Giljagarði + eru + 10 + búpláss + , + og + har + starvast + heilsurøktarar + , + heilsuhjálparar + , + sjúkrarøktarfrøðingar + , + hjálparfólk + umframt + reingerðarfólk + . + + + Umframt + vanligu + røktarnormeringina + er + sjúkrarøktarfrøðingur + eyka + tríggjar + dagar + um + vikuna + . + + + Eisini + koma + fysio + - + og + ergoterapeutar + regluliga + á + Giljargarð + . + + + Sum + heilsurøktari + kemur + tú + , + umframt + at + veita + røkt + og + umsorgan + til + búfólk + , + at + hava + samábyrgd + av + umsiting + og + dosering + av + heilivági + , + skjalfestan + og + møguligum + læknasamskifti + , + at + tryggja + , + at + viðkomandi + virðir + verða + máld + og + skjalfest + og + at + miðla + vitan + til + starvsfelagar + . + + + Sum + heilsuhjálpari + kemur + tú + m.a. + at + veita + eina + góða + og + grundleggjandi + røkt + og + umsorgan + fyri + búfólkunum + , + at + eygleiða + og + boða + frá + broytingum + , + at + tryggja + heilivágsgevan + til + búfólk + . + + + Vit + leggja + dent + á + , + at + umsøkjarin + hevur + : + Áhuga + í + at + veita + røkt + og + umsorgan + , + og + at + skapa + innihald + í + degnum + til + eldri + búfólk + Áhuga + í + at + arbeiða + innan + heilsustimbran + , + fyribyrgjan + og + endurmenning + Evnir + at + samstarva + við + aðrar + fakbólkar + Evnir + at + handfara + skiftandi + tørvir + hjá + borgarunum + Vit + bjóða + : + Eitt + spennandi + og + jaligt + arbeiðsumhvørvi + Góða + innleiðslu + Góðar + og + hugnaligar + arbeiðsumstøður + og + fjølbroyttar + avbjóðingar + Gott + samstarv + við + aðrar + fakbólkar + Møguleikar + fyri + førleikamenning + At + venja + ókeypis + á + Miðstøðini + í + Leirvík + Um + eingin + við + útbúgving + sum + heilsurøktari + ella + heilsuhjálpari + søkir + starvið + , + tilskila + vit + okkum + rætt + at + seta + onnur + í + tíðaravmarkað + starv + . + + + Vit + bjóða + góða + upplæring + og + arbeiðsuppgávurnar + verða + tillagaðar + . + + + Setan + og + løn + Starvið + verður + sett + sambært + sáttmála + við + KAF + / + Fíggjarmálaráðið + og + avvarðandi + yrkisfelag + . + + + Um + tú + ynskir + nærri + kunning + , + ert + tú + vælkomin + at + ringja + til + Almu + Samuelsen + , + deildarleiðara + á + tlf. + 730282 + . + + + Umsóknir + Umsókn + við + prógvum + og + CV + skulu + sendast + við + telduposti + til + : + alma@eystur.fo + ella + í + brævi + til + Nánd + , + Oyran + 2 + , + 512 + Norðragøta + og + skulu + vera + okkum + í + hendi + seinast + týsdagin + 18. + november + 2025 + . + + + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + Eysturkommuna + og + Fuglafjarðar + kommuna + hava + skipað + javnbjóðis + samstarv + um + heimatænastu + , + eldrarøkt + v.m + . + + + Samstarvið + hevur + heitið + Nánd + . + + + Dagliga + umsitingin + hjá + Nánd + er + partur + av + umsitingini + hjá + Eysturkommunu + . + + + Samstarvið + rekur + trý + sambýli + , + eitt + dagtilhald + fyri + borgarar + við + demensi + , + heimasjúkrarøkt + og + heimahjálp + umframt + fysio + - + og + ergoterapi + . + + + Sí + meira + um + Nánd + her + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vitjanartaenasta_00366.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vitjanartaenasta_00366.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..93020d5295aeb579f9911710e5a6fde55cd04686 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-vitjanartaenasta_00366.xml @@ -0,0 +1,358 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Vitjanartænasta + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 157 words + 171 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-e896c10dbae7491d + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Vitjanartænasta + https://fuglafjordur.fo/vitjanartaenasta/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Vitjanartænasta +

+ + Vitjanartænasta + Fuglafjarðar + Kommuna + og + Reyði + Krossur + Føroya + hava + avtala + at + skipað + eina + vitjanartænastu + fyri + Fuglafjørð + , + Kambsdal + og + Hellurnar + . + + + Vilt + tú + vera + vitjanarvinur + ? + + + At + vera + vitjanarvinur + er + sjálvboðið + og + ólønt + arbeiði + . + + + Sum + vitjanarvinur + vitjar + tú + vin + tín + eina + ferð + um + vikuna + , + ella + eftir + avtalu + . + + + Ein + vitjan + varar + ein + til + tveir + tímar + . + + + Vilt + tú + hava + vitjan + ? + + + Kundi + tú + hugsa + tær + ein + vitjanarvin + ? + + + So + ber + til + at + gera + avtalu + við + Reyða + Kross + Vitjanartænastuna + um + at + fáa + vitjan + eina + til + tvær + ferðir + um + vikuna + , + ella + eftir + avtalu + . + + + Samband + Hevur + tú + hug + at + gleða + við + eini + vitjan + ? + + + Ella + hevur + tú + hug + at + fáa + vitjan + av + einum + vitjanarvini + , + ert + tú + vælkomin + at + seta + teg + í + samband + við + : + Sunrid + Traðará + Alexandru + Georgesdóttir + 59 + 51 + 50 + 28 + 51 + 41 + sunrid.tradara@gmail.com + georgesdottir@gmail.com + Vitjanarvinir + hjá + Reyða + Krossi + eru + álítandi + og + hava + tagnarskyldu + Sunrid + og + Alexandra + samskiparar + Eyðrit + fortelur + um + Vitjanartænastuna + Dávur + Juul + og + Torfinn + Højgaard + skriva + undir + samstarvsavtaluna + Sarah + var + tann + fyrsta + sum + meldaði + seg + sum + vitjanarvin + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-ynskir_tu_at_gerast_partur_av_00124.xml b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-ynskir_tu_at_gerast_partur_av_00124.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..a1b2264dc9b36a38707b8d4b890141f94abe27f1 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/MMG-public-sector-information-fuglafjordur-municipality-ynskir_tu_at_gerast_partur_av_00124.xml @@ -0,0 +1,623 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Fuglafjarðar kommuna [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Fuglafjørður Municipality [MMG-2026] + Ynskir tú at gerast partur av toyminum á eldrasambýlinum Gøtubrá? + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 372 words + 420 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-fuglafjordur-https-fuglafjordur-fo-17317-2-9274fee192c9aa8b + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Ynskir tú at gerast partur av toyminum á eldrasambýlinum Gøtubrá? + https://fuglafjordur.fo/17317-2/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Fuglafjarðar kommuna + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Ynskir tú at gerast partur av toyminum á eldrasambýlinum Gøtubrá? +

+ + 23.05.2022 + Ynskir + tú + at + gerast + partur + av + toyminum + á + eldrasambýlinum + Gøtubrá + ? + + + Eldrasambýlið + Gøtubrá + er + í + tveimum + hæddum + og + umfatar + 2 + eindir + . + + + Røktarbúeindin + er + ein + væl + skipað + eind + , + 3 + starvsfólk + eru + á + dagvakt + og + 2 + á + kvøldvakt + , + á + búeindini + búgva + 10 + búfólk + . + + + Gøtubrá + er + eitt + hugnalig + heim + , + arbeiðsumstøðurnar + eru + góðar + og + trivnaðurin + millum + starvsfólkini + er + góður + . + + + Vit + leggja + vekt + á + at + tú + sum + røktarstarvsfólk + hevur + tíð + til + at + veita + umsorgan + og + røkt + , + ið + er + tillaga + til + einstaka + búfólkið + . + + + Toymið + á + Røktarbúeindini + er + samansett + av + sjúkrarøktarfrøðingi + , + heilsurøktara + , + heilsuhjálparum + og + ófaklærdum + . + + + Harumframt + hava + vit + eitt + gott + tvørfakligt + samstarv + við + lækna + , + fysioterapeut + og + ergoterapeut + . + + + Røktarbúeindin + er + eitt + fleksibult + arbeiðspláss + fyri + okkara + starvsfólk + , + vit + lurta + eftir + ynskjum + , + tá + ið + arbeiðsætlanin + skal + leggjast + til + rættis + . + + + Vit + leggja + dent + á + at + arbeiða + á + einum + fakliga + høgum + støði + , + og + eru + tí + tilvitaði + um + at + starvsfólkini + fáa + møguleika + fyri + menning + . + + + Ynskiligt + er + , + at + tú + hevur + útbúgving + sum + heilsurøktari + , + heilsuhjálpari + ella + starvsroyndir + innan + eldraøkið + . + + + Tað + snýr + seg + um + fylgjandi + størv + : + 1 + fast + starv + á + røktardeildini + í + starvsbrøki + o + , + 8 + at + byrja + 1.august + ella + eftir + avtalu + Nánd + leggur + dent + á + , + at + tú + hevur + : + førleika + , + hegni + og + áhuga + í + at + veita + eldri + borgarum + við + røktartørvi + stuðul + og + hjálp + førleika + at + stimbra + trivnaðin + hjá + bæði + búfólkum + og + starvsfólkum + evni + og + áhuga + í + at + vera + kreativ + / + ur + og + nýhugsandi + í + arbeiðnum + jaligan + hugburð + góð + samstarvsevnir + Vit + kunnu + bjóða + : + Eitt + spennandi + arbeiðspláss + Góðar + arbeiðsumstøður + og + fjølbroyttar + avbjóðingar + Gott + tvørfakligt + samstarv + Størvini + verða + sett + sambært + sáttmála + við + avvarðandi + fakfeløg + . + + + Áhugað + kunnu + fáa + meira + at + vita + um + starvið + við + at + venda + sær + til + Jonnu + Joensen + , + deildarleiðara + á + Gøtubrá + , + tlf. + 730252 + og + teldupost + jonna@eystur.fo + Umsókn + saman + við + prógvi + , + tílvísingum + v.m + . + + + skulu + sendast + til + : + jonna@eystur.fo + og + skulu + vera + okkum + í + hendi + í + seinasta + lagi + 2 + juni + 2022 + . + + + Nánd + ynskir + at + stuðla + undir + lívsgóðsku + , + sjálvbjargni + og + heilsufremjan + hjá + borgarunum + . + + + Um + tu + hevur + áhuga + og + førleika + at + arbeiða + í + tráð + við + hesar + visjónir + , + gleða + vit + okkum + at + fáa + eina + umsókn + frá + tær + . + + + Eysturkommuna + og + Fuglafjarðar + kommuna + hava + skipa + javnbjóðis + samstarv + , + og + dagliga + umsitingin + hjá + Nánd + er + partur + av + umsitingini + hjá + Eysturkommunu + . + + + Samstarvið + rekur + trý + heim + , + eitt + dagtilhald + fyri + fólk + við + demenssjúku + og + eina + deild + , + ið + tekur + sær + av + heima + - + og + sjúkrarøkt + og + endurvenjing + . + + + Sí + meira + um + Nánd + , + missión + , + visjón + og + virðir + á + www.eysturkommuna.fo + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/README.md b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/README.md new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..d7aea4c3154f7a4cfb35d5767c2475a5d48102ef --- /dev/null +++ b/public_sector_information/fuglafjordur_municipality/README.md @@ -0,0 +1,30 @@ +# Fuglafjørður Municipality + +This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with [TrustLLM](https://trustllm.eu/) and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated. + +## Contents + +- Words: 717,736 +- Tokens: 844,425 +- TEI records: 1,728 +- XML files: 1,728 + +Words count XML `w` elements; tokens include words and punctuation (`w` + `pc`). TEI records count individual texts or snippets. XML files count the physical files: a standalone document contains one record, while a `teiCorpus` collection can contain many. + +## License + +See [LICENSE.md](LICENSE.md) for the source-text terms and attribution information. + +## Download + +[Browse this corpus on Hugging Face](https://huggingface.co/datasets/Setur/MMG-2026/tree/main/public_sector_information/fuglafjordur_municipality). + +```bash +hf download Setur/MMG-2026 --repo-type dataset --revision main --include 'public_sector_information/fuglafjordur_municipality/**' --local-dir MMG-2026 +``` + +## Citation + +Cite this MMG edition. If you use only specific subcorpora, name them in the citation. + +Johannesen, Uni; Debess, Iben Nyholm; Berg, Ingmar; Simonsen, Annika; Scalvini, Barbara. 2026. Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026. Fróðskaparsetur Føroya. [https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026](https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026). diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/LICENSE.md b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/LICENSE.md new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..6589577d1d05367799e29e77ade964fdd1f8f490 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/LICENSE.md @@ -0,0 +1,7 @@ +# License: Gigni – Health Visiting Service + +This file gives the source-text terms for **Gigni – Health Visiting Service**, part of MMG-2026. + +**License:** [Official documents - Faroese Copyright Act, section 9](https://logir.fo/Logtingslog/30-fra-30-04-2015-um-upphavsraett) + +See the XML headers for text-specific rights and attribution. MMG's documentation, metadata and annotations are covered separately under [MMG contributions](../../LICENSES.md#mmg-contributions). diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00001.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00001.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..cb659029e6d267cf3bc0e3b3e38ce2eee5281ade --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00001.xml @@ -0,0 +1,55543 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 43010 words + 50160 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-0o2ppwlv-96eff6fa0253e73b + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/0o2ppwlv/sunn-boern-til-foreldur-at-boernum-i-aldrinum-0-2-ar.pdf?t=135&s=exzeubkUiUjZfoNCfJwSpq-d7_s + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + SUNN + BØRN + Til + foreldur + at + børnum + í + aldrinum + 0-2 + ár + +

+

+ + SUNN + BØRN + Til + foreldur + at + børnum + í + aldrinum + 0-2 + ár + © + Sundhedsstyrelsen + og + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2019 + Tað + er + væl + loyvt + at + vísa + til + tekstin + í + ritinum + , + gert + tú + týðiliga + vart + við + , + at + teksturin + er + umsettur + eftir + riti + hjá + Sundhedsstyrelsen + . + + + Tað + er + ikki + loyvt + at + endurnýta + myndir + úr + ritinum + . + + + Sundhedsstyrelsen + Islands + Brygge + 67 + 2300 + København + S + www.sst.dk + Evnisorð + Pinkubarnið + Heilsusemið + Familjan + Pinkubarnaføðin + Mál + Føroyskt + Útgáva + 23. + útgáva + , + 1. + upplag + , + 2021 + 1. + útgáva + á + føroyskum + , + 1. + upplag + , + 2025 + Útgávumánaður + Januar + 2025 + Givið + út + hevur + Sundhedsstyrelsen + og + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + Gigni + hevur + staðið + fyri + føroysku + útgávuni + Grafiskt + design + Peter + Dyrvig + Grafisk + Design + Grafia + hevur + sniðgivið + forsíðuna + Týtt + til + føroyskt + Sprotin + Umbróting + Grafia + Prent + Estra + ISBN + 978-99918-3-861-8 + INNIHALD + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + • + 6 + Nýføðingurin + • + 7 + Ein + góð + byrjan + at + geva + bróst + • + 8 + Hælroyndin + • + 10 + Hoyriroyndin + • + 10 + Nýggj + foreldur + • + 12 + Hvaðani + fæst + hjálp + ? + + + • + 15 + Kannið + blæuna + • + 16 + Heilsufrøðingurin + • + 17 + Mammubólkar + • + 17 + PINKUBARNARØKT + • + 18 + At + halda + barninum + • + 19 + Sova + við + barninum + • + 19 + Byrgja + fyri + vøggudeyða + • + 20 + Byrgja + fyri + at + fáa + flatt + ella + skeivt + høvd + • + 20 + Lappar + , + bumullarlappar + og + vætulappar + • + 20 + Skifta + blæu + • + 21 + Nalvarøkt + • + 22 + Ropa + • + 22 + Bað + og + vask + • + 23 + Høvuðkeldurnar + • + 24 + Skónir + • + 24 + Negl + • + 24 + Hár + • + 24 + Eitt + gott + inniumhvørvi + • + 25 + Haldið + barninum + burtur + frá + tubbaksroyki + • + 25 + Klædnabúni + • + 26 + At + sova + úti + • + 26 + Tá + ið + tit + keypa + barnavogn + • + 27 + Sólverja + • + 27 + PARLAG + OG + HEIMALÍV + • + 28 + At + vera + góð + og + ymislig + foreldur + • + 29 + Húski + eru + so + ymisk + • + 30 + Hava + tit + samanflutt + børn + • + 30 + Ert + tú + eina + um + barnið + • + 30 + Hvussu + nýta + tit + tíðina + ? + + + • + 33 + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + • + 34 + Tann + besta + føðin + • + 35 + Fulla + bróstageving + í + 6 + mánaðir + • + 35 + Geva + bróst + ella + fløsku + ? + + + • + 36 + Súgvistøður + , + tá + ið + barnið + fær + at + súgva + • + 38 + Byrja + umaftur + • + 39 + Hugsa + um + heilsuna + , + meðan + tú + gevur + bróst + • + 40 + Spurningar + og + svar + um + at + geva + bróst + • + 41 + Soppur + , + trøska + • + 42 + Mjólka + út + • + 44 + Myndir + : + Sansir + , + forsíða + og + mynd + á + s. + 21 + , + Heidi + Maxmiling + , + s. + 4 + , + 8 + , + 20 + , + 39 + , + 42 + , + 66 + , + 86 + , + og + 106 + , + Thomas + Tolstrup + s. + 3 + , + 21 + , + 72 + og + 82 + . + + + Hinar + myndirnar + frá + iStock + : + molka + , + maraam + , + Tempura + , + nd3000 + , + aluxum + , + pioneer111 + , + Wacharaphong + , + Halfpoint + , + Selitbul + , + Dash + _ + med + , + 97 + , + da-kuk + , + Halfpoint + , + Martinns + , + Montes + - + Bradley + , + AzmanL + , + joakimbkk + , + Wavebreakmedia + , + Paper + - + kites + , + tusquare + , + palomadelosrios + , + dorian2013 + , + Eugeny + , + skynesher + , + dm15050 + , + dolgachov + , + evgenyatamanenko + , + Peoplelmages + , + Artfoliophoto + , + Halfpoint + , + Halfpoint + , + encrier + , + damircudic + , + red + _ + pepper82 + , + SbytovaMN + , + Ondrooo + , + Imgorthand + , + ferrantraite + , + CAP53 + Tekningar + : + Dina + Gellert + Keld + Petersen + , + s. + 19 + +

+

+ + FLØSKA + • + 46 + Tá + ið + fløskan + er + tað + besta + valið + • + 47 + Hvussu + bert + tú + teg + at + ? + + + • + 49 + Keypið + nóg + nógvar + suttufløskur + • + 51 + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + • + 52 + 0-3 + mánaðir + • + 53 + 4-5 + mánaðir + • + 56 + 6-8 + mánaðir + • + 60 + 9-12 + mánaðir + • + 62 + SVØVNUR + • + 66 + Klætt + í + at + sova + • + 67 + Balliritualið + • + 67 + Aldur + og + tørvur + á + svøvni + • + 68 + Tá + ið + barnið + ikki + sovnar + • + 70 + GRÁTUR + OG + TROYST + • + 72 + 0-3 + mánaðir + • + 73 + Drúgvur + grátur + • + 75 + Rist + ongantíð + í + eitt + pinkubarn + • + 75 + Dagbók + yvir + tíðina + , + barnið + grætur + • + 76 + 4.-12. + mánað + • + 77 + Hjálp + til + troytt + foreldur + • + 79 + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + • + 80 + 4-12 + mánaðir + • + 81 + Setur + barnið + í + hálsin + • + 84 + Matur + í + skiftistíðini + • + 84 + 9-12 + mánaðir + • + 86 + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + • + 88 + Menning + • + 89 + Matur + • + 92 + Samvera + og + samband + • + 96 + Góð + foreldur + saman + • + 98 + Virði + • + 99 + Barnasikring + - + inni + • + 100 + Barnasikring + – + úti + • + 101 + FØTT + OV + TÍÐLIGA + • + 102 + Foreldur + í + ótíð + • + 103 + Barnsins + mjólk + og + matur + • + 104 + Barnsins + menning + • + 107 + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + • + 110 + Røkt + av + tí + sjúka + barninum + • + 111 + Lækni + til + tað + sjúka + barnið + • + 114 + Barnakoppsetingar + • + 116 + Sjúkur + og + sjúkueyðkenni + • + 118 + VILJA + TIT + VITA + MEIRA + • + 129 + EVNISYVIRLIT + • + 132 + +

+

+ + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + | + 7 + Tann + fyrsta + løtan + er + ómetalig + . + + + Barnið + verður + partur + av + tykkum + , + tað + ið + eftir + er + av + tykkara + lívi + ! + + + Hvussu + er + tað + sum + persónur + ? + + + Hvussu + sær + tað + út + ? + + + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + NÝFØÐINGURIN + Tað + mundi + ivaleyst + lætna + hjá + tykkum + , + nú + barn + ið + er + føtt + í + øllum + góðum + . + + + Kanska + kenna + tit + eisini + beinan + vegin + ógvuliga + stóran + kærleika + og + trongd + til + at + verja + tað + nýfødda + , + ella + eru + tit + heilt + ovfarin + og + duga + illa + at + lata + kenslurnar + koma + tykkum + við + . + + + Kanska + kenna + tit + als + ikki + tað + sama + . + + + Hjá + summum + koma + foreldra + kenslur + nar + beinanvegin + – + hjá + øðrum + koma + tær + seinni + , + tá + ið + foreldrini + kenna + barnið + eitt + sindur + betur + , + og + friður + er + fallin + á + heimið + eftir + føðingina + . + + + Tað + kann + eisini + vera + soleiðis + , + at + teir + fyrstu + minutt + ir + nir + ella + tímar + nir + eftir + føðingina + eru + merk + tir + av + trupulleikum + fyri + barnið + ella + mammuna + . + + + Tað + ný + fødda + barnið + kann + vera + møtt + eftir + trupla + føðing + ella + hevur + ilt + við + at + fáa + gongd + á + anda + drátt + in + og + broyt + ingina + til + lívið + uttan + fyri + lívmóðrina + . + + + Mamman + kann + bløða + illa + ella + hava + fingið + rivur + , + sum + skulu + seymast + . + + + Men + føðistaðið + hevur + førleika + at + veita + skjóta + og + virkna + hjálp + , + og + í + flestu + førum + verða + tru + p + ul + leikarnir + skjótt + bastir + . + + + Við + hvørt + má + barnið + flytast + til + deildina + fyri + sjúkar + nýføðingar + ( + neonataldeildina + ) + . + + + Tað + fer + at + vera + ein + stór + kenslulig + tyngd + fyri + tykkum + , + m.a. + tí + at + tit + mugu + lata + barnið + upp + í + annara + hendur + , + og + tit + sleppa + ikki + at + leggja + tykkara + barn + á + búkin + á + mammu + ni + so + beinanvegin + . + + + Tit + fáa + tí + tørv + á + at + styðja + hvørt + annað + serliga + nógv + ta + tíðina + . + + + Tað + fyrsta + sambandið + Gongur + føðingin + , + sum + hon + eigur + , + orkar + barnið + at + kanna + tykkum + nærri + , + meðan + tað + liggur + við + móður + barm + . + + + Tað + letur + eyguni + upp + og + hyggur + at + tykkum + við + kannandi + bráði + , + sum + tykist + sjáldsama + miðvíst + , + havandi + í + huga + , + at + barnið + er + nýføtt + . + + + Tann + sterka + og + inniliga + løtan + , + tá + ið + barnið + eisini + spakuliga + finnur + vegin + til + vørtuna + og + sýgur + fyri + fyrs + tu + ferð + , + kann + vara + nakrar + fáar + minuttir + ella + upp + til + einar + tveir + tímar + . + + + Brátt + møðist + barnið + , + letur + eyguni + aftur + og + sovnar + . + + + Tað + verður + kanska + ikki + við + tað + fyrsta + , + at + tit + uppliva + somu + sterku + eftirgáan + hjá + barninum + aftur + . + + + So + njótið + hesa + fyrstu + sera + sterku + løtuna + , + meðan + hon + er + har + . + + + Stundin + kemur + ikki + aftur + . + + + Er + barnið + strongt + ella + lúgvað + eftir + føðingina + , + er + tað + kanska + ikki + heilt + so + vakið + , + fyrr + enn + nakað + er + umliðið + , + og + barnið + hevur + styrkt + seg + eftir + føðingina + . + + + Men + barnið + nýtur + at + liggja + húð + móti + húð + , + kenna + hitan + og + angan + frá + mammuni + og + hoyra + hjartað + sláa + í + mammuni + og + tykkara + røddir + , + sum + tað + longu + kennir + . + + + Barnið + gerst + trygt + , + tá + ið + tit + halda + um + tað + og + taka + tað + inn + at + tykkum + . + + + Fyrsta + bróstagevingin + Tá + ið + barnið + hevur + ligið + og + summað + seg + við + móður + barm + , + vísir + tað + sjálvt + , + nær + tað + er + til + reiðar + at + súgva + fyri + fyrstu + ferð + . + + + Barnið + letur + munnin + upp + , + sleikir + sær + og + leitar + eftir + bróstinum + . + + + Eina + løtu + seinni + fer + tað + sjálvt + at + leita + upp + ímóti + vørtuni + - + tær + nýtist + ikki + at + hjálpa + til + . + + + Vanliga + finnur + barnið + vørtuna + og + fær + um + hana + við + opnum + munni + og + úttandum + vørrum + . + + + Sleppur + tað + sjálvt + at + finna + vørtuna + tveir + teir + fyrstu + tímarnar + , + er + møguleikin + størri + , + at + tað + fær + gott + samband + við + vørtuna + , + og + bróstagevingin + fær + eina + góða + byrjan + . + + + Eitt + sindur + av + mjólk + er + í + bróstunum + longu + frá + føðingini + . + + + Hon + verður + nevnd + rámjólk + , + og + lítið + er + til + Barnið + er + føtt + og + lagt + á + búkin + á + mammuni + við + einum + fjálgum + klæði + yvir + sær + . + + + Tit + líta + hvørt + at + øðrum + fyri + fyrstu + ferð + . + +

+

+ + 8 + | + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + | + 9 + av + henni + , + men + sum + afturímóti + inniheldur + nógv + and + evni + og + onnur + týðandi + evni + , + sum + verja + barnið + móti + ígerðum + og + hjálpir + tarmunum + at + búnast + . + + + Rámjólkin + er + gullig + og + tjúk + , + men + hin + seinna + mjólkin + er + meira + blálig + . + + + Tá + ið + barnið + sýgur + bróstið + eftir + føðingina + , + hjál + p + ir + tað + lívmóðrini + at + taka + seg + saman + og + steðga + bløð + ingini + . + + + Tá + ið + lívmóðirin + tekur + seg + saman + kann + tað + kennast + sum + eftirverkir + – + serliga + um + tú + hevur + átt + áður + . + + + Tá + ið + barnið + sýgur + bróstið + , + hevur + tað + við + sær + , + at + mjólkin + veksur + . + + + Her + í + byrjanini + er + tað + gott + , + at + barnið + sýgur + bæði + bróstini + , + hvørja + ferð + tað + sýgur + til + tess + at + økja + um + mjólkarmongdina + . + + + Tekin + frá + barninum + Nýføðingurin + kann + boða + frá + , + nær + hann + hevur + tørv + á + tykkum + , + men + ikki + altíð + fáa + fram + , + hvat + tað + snýr + seg + um + . + + + Tí + er + tað + heilt + normalt + , + at + tit + ikki + fata + , + hvat + barnið + “ + fortelur + ” + tykkum + , + fyrr + enn + tit + hava + lært + ella + kenna + málið + og + tekinini + , + sum + barnið + brúkar + . + + + Tá + ið + tit + eru + saman + við + barninum + alla + tíðina + , + gongur + tað + skjótt + , + og + tit + fara + eftir + fáum + døgum + at + hava + eina + góða + kenslu + ella + varhuga + av + tí + , + sum + barnið + vil + siga + . + +

+

+ + Her + eru + nøkur + av + teknunum + , + sum + tit + kunnu + hava + eyguni + eftir + : + ɋ + Barnið + sýgur + , + slevar + , + stingur + fingrarnar + í + munnin + , + gapar + og + snarar + høvdið + til + báðar + síður + : + Royn + at + leggja + barnið + at + bróstinum + . + + + ɋ + Barnið + gapar + , + ber + seg + undan + eygnasambandið + , + knarrar + og + tykist + illa + til + passar + ( + at + enda + leggjast + eyguni + saman + ) + : + Barnið + treingir + til + at + sleppa + frá + sambandi + við + tykkum + eina + løtu + , + kanska + vil + tað + sova + . + + + ɋ + Barnið + liggur + ófriðarligt + , + knarrar + og + grætur + : + Tað + eru + tekin + um + ónøgd + , + kanska + vil + barnið + hava + tykkum + at + halda + um + seg + ella + fáa + turra + blæu + . + + + ɋ + Barnið + er + kalt + um + nakkan + og + bringuna + undir + klæð + un + um + , + skelvur + : + Barnið + er + kalt + . + + + ɋ + Barnið + er + heitt + og + vátt + um + nakkan + og + bringuna + undir + klæðunum + , + og + kanska + er + hárið + vátt + við + : + Her + er + ov + heitt + fyri + barnið + . + + + Útsjóndin + á + nýføðinginum + Beint + tá + ið + barnið + er + borið + í + heim + , + hevur + tað + ein + bláligan + húðarlit + , + sum + skjótt + gerst + ljósareyður + , + tá + ið + barnið + sjálvt + fer + at + anda + . + + + Alt + eftir + hvussu + leingi + barnið + hevur + sitið + fast + í + kokuni + undan + føðingini + , + og + hvussu + leingi + føðingin + hevur + vart + , + kann + barnið + vera + meira + ella + minni + kroyst + , + kanska + er + nøsin + og + høvdið + eitt + sindur + skeiv + , + og + barnið + er + rýtt + bæði + við + fosturfiti + og + eitt + sindur + av + blóði + . + + + Eftir + nøkrum + fáum + tímum + ella + einum + tveimum + døgum + fer + barn + tyk + - + kara + at + koma + fyri + seg + , + og + hesi + smáu + “ + lýtini + ” + munnu + hvørva + . + + + Tað + nýfødda + barnið + kann + hava + eitt + reytt + merki + í + pannuni + og + eitt + í + nakkanum + – + eisini + nevnt + storkabit + ella + storkanev + - + So + við + og + við + síggjast + merkini + minni + og + minni + , + og + at + enda + hvørva + tey + . + + + Fosturfitin + er + hvít + og + virkar + húðrøkjandi + . + + + Lat + hana + endiliga + vera + sitandi + , + til + hon + verður + sogin + inn + í + húðina + eftir + einum + tveimum + døgum + . + + + Tað + er + ymiskt + , + hvussu + nógvari + fosturfiti + børn + verða + fødd + við + – + tað + veldst + m.a. + um + , + nær + barnið + er + borið + í + mun + til + , + nær + kvinna + er + sett + til + at + eiga + ( + terminsdagin + ) + . + + + Eru + 1-2 + vikur + farnar + út + um + tíðina + , + man + tað + mesta + av + forsturfitini + vera + sogið + inn + í + húðina + longu + undan + føðingini + . + + + EIN + GÓÐ + BYRJAN + AT + GEVA + BRÓST + Tað + at + geva + bróst + er + nakað + , + sum + bæði + mamma + og + barn + skulu + læra + , + áðrenn + tey + duga + tað + . + + + Mamma + og + barn + samstarva + – + og + pápin + ( + ella + annar + felagi + ) + er + ein + týðandi + , + virkin + stuðul + til + at + fáa + tað + at + bera + til + . + + + Tá + ið + bróstagevingin + fyrst + er + komin + í + gongd + , + er + hon + tann + besti + og + lættasti + mátin + at + mata + barnið + . + + + So + sjálvt + um + tað + er + trupult + í + fyrstuni + , + so + kann + tað + loysa + seg + væl + at + taka + tey + tøkini + , + sum + skulu + til + í + byrjanini + , + fyri + at + fáa + tað + at + bera + til + . + + + 4 + viðurskifti + , + ið + hjálpa + bróstagevingini + at + koma + í + gongd + : + 1 + . + + + Húð + móti + húð + : + Lat + barnið + vera + hjá + tær + mest + møguliga + húð + móti + húð + . + + + Legg + tað + nakna + barnið + – + bara + í + blæu + - + móti + tínari + húð + . + + + Leggið + tykkum + bæði + undir + eina + dýnu + ella + bleyt + teppi + , + so + at + tit + ikki + kólna + . + + + 2 + . + + + Ofta + á + brósti + : + Legg + barnið + at + bróstinum + , + tá + ið + tað + vísir + tekin + um + svongd + – + og + minst + 8 + ferðir + um + samdøgrið + , + t.e + eisini + um + náttina + . + + + 3 + . + + + Góð + støða + at + sita + í + og + geva + bróst + : + Set + teg + sjálva + og + barnið + soleiðis + fyri + , + at + tað + kennist + væl + og + pínir + ikki + , + tá + ið + barnið + sýgur + . + + + Sit + gjarna + í + afturáhellandi + støðu + , + sí + síðu + 38 + . + + + 4 + . + + + Ein + felags + foreldrauppgáva + : + Samstarvist + um + at + fáa + bróstagevingina + at + eydnast + . + + + At + fáa + bróstgevingina + í + gongd + er + eitt + stórt + arbeiði + , + sum + fer + at + taka + næstan + alla + tíðina + hjá + mammuni + teir + fyrstu + dagarnar + og + vik + ur + nar + . + + + Stuðulin + frá + pápanum + hevur + stóran + týdning + – + hann + kann + m.a. + stuðla + við + at + vera + í + nánd + og + hjálpa + til + við + at + koma + í + góða + støðu + at + sita + og + geva + bróst + og + styðja + mammuna + sálarliga + , + bjóða + góðan + mat + og + drekka + , + skifta + blæu + og + síggja + til + , + at + tað + mest + neyðuga + og + vanliga + verður + gjørt.Afturáhellandi + støða + at + geva + bróst + í + Jú + oftari + barnið + sýgur + , + jú + meira + mjólk + verður + gjørd + í + bróstunum + +

+

+ + 10 + | + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + | + 11 + Hvat + kann + barnið + sansa + ? + + + Undan + føðingini + upplivdi + barnið + bara + myrkur + , + støðug + an + hita + , + vatn + og + doyvd + , + reglulig + ljóð + frá + mamm + uni + . + + + Tað + drakk + av + fosturvatni + , + sum + smakkaði + ymiskt + , + alt + eftir + tí + , + sum + mamman + hevði + etið + , + og + er + tí + vant + við + ymsar + smakkir + . + + + Tá + ið + barnið + er + føtt + , + skal + tað + knappliga + venja + seg + við + tað + øvugta + , + og + tað + er + til + ljós + , + luft + , + skiftandi + hita + og + óvæntað + , + hvøll + ljóð + . + + + Tað + upplivir + eisini + , + at + tað + verður + nortið + við + seg + , + og + at + kroppurin + kennist + heilt + øðrvísi + , + tá + ið + hann + ikki + longur + hevur + vatn + rundan + um + seg + í + tí + avmarkaða + rúminum + í + lívmóðrini + . + + + Tað + skal + eisini + venja + seg + við + mjólkarsmakkin + . + + + Hetta + er + eitt + stórt + umskifti + fyri + barnið + , + og + broyt + ing + in + tekur + tíð + . + + + Alt + frá + byrjanini + loftar + barnið + øllum + teimum + nógvu + , + nýggju + árinunum + við + øllum + sínum + sansum + : + Sjón + Barnið + sær + best + í + 20-30 + cm + frástøðu + – + altso + í + teirri + frástøðu + , + sum + ofta + er + millum + teg + og + andlitið + á + barni + num + . + + + Eftir + heilt + stuttari + tíð + hyggur + barnið + longur + at + andlitunum + á + foreldrunum + enn + á + øðrum + fólkum + . + + + Barnið + krympar + eyguni + av + tí + bjarta + ljósinum + , + og + tað + kann + vera + eitt + gott + hugskot + ta + fyrstu + tíðina + at + verja + barnið + fyri + ljósinum + . + + + Hoyrn + Barnið + hoyrir + og + kennir + aftur + røddirnar + á + for + eldru + num + . + + + Tað + kann + eisini + kenna + aftur + løg + og + onnur + ljóð + , + sum + tað + ofta + hoyrdi + undir + barnferðini + . + + + Hjarta + slátturin + á + mammuni + virkar + serliga + sissandi + , + tí + tað + er + tað + ljóðið + , + sum + fylgdi + barninum + gjøgnum + alla + fostur + tilveruna + . + + + Skjótt + lærir + barnið + eisini + hjarta + slátt + ur + pápans + at + kenna + . + + + Tevsansur + Líka + frá + føðingini + kann + barnið + kenna + mun + á + an + ga + num + á + mjólkini + frá + mammu + síni + og + frá + øðrum + kvinnum + , + og + tað + lærir + skjótt + at + kenna + tykkara + luktir + og + fer + at + dáma + teir + betur + enn + annara + luktir + . + + + Smakksansur + Barnið + hevur + framkomnan + smakk + frá + tíðini + í + lívmóðrini + . + + + Móðurmjólkin + smakkar + av + tí + , + sum + mamman + hevur + etið + - + eins + og + fosturvatnið + . + + + Kenslusansur + Barnið + hevur + higartil + verið + í + fosturvatnið + um + allan + kroppin + og + í + varliga + lívmóðurfavninum + , + og + tað + hevur + tørv + á + , + at + fevningin + heldur + fram + eftir + føðin + gina + – + t.e. + at + vera + hildið + tætt + at + tíni + beru + húð + , + so + at + tað + merkir + tín + kropshita + og + hoyrir + tín + hjartaslátt + . + + + Sambandið + við + húð + móti + húð + stimbrar + kenslu + sansin + og + virk + ar + samstundis + sissandi + og + frem + jandi + fyri + brósta + gevingina + . + + + Tá + ið + tit + eru + ella + liggja + húð + móti + húð + við + barninum + , + loysist + hormon + ið + oxytocin + , + sum + eisini + gongur + undir + navninum + “ + lukku-hormonið + ” + . + + + Tað + hjálpir + mjólkini + á + veg + og + letur + frið + falla + á + teg + , + bæði + undir + bróstagevingini + og + í + øðrum + førum + . + + + Javnvág + ( + balansusansurin + ) + Sansurin + fyri + javnvág + situr + í + innara + oyranum + og + greiðir + barninum + frá + , + hvat + er + upp + og + niður + , + hvønn + veg + kroppurin + fer + , + og + hvussu + skjótt + . + + + Tað + er + eisini + javnvágarsansurin + , + sum + ger + , + at + vit + kunnu + kunna + okkum + í + mun + til + tyngdarkraftina + . + + + Javnvágarsansurin + er + framkomin + longu + frá + føðingini + og + verður + styrktur + allan + barndómin + , + tá + ið + barnið + rørir + seg + . + + + HÆLROYND + Øllum + nýføðingum + stendur + í + boði + at + taka + eina + blóðroynd + úr + hælinum + millum + 48-72 + tímar + eftir + føðingina + . + + + Blóðroyndin + kann + vísa + , + um + barnið + hevur + eina + sjáldsama + , + álvarsama + , + viðfødda + sjúku + , + sum + – + verður + hon + uppdagað + skjótt + – + kann + viðgerast + . + + + Í + nøkrum + førum + kann + tað + merkja + , + at + barnið + skal + fáa + heilivág + alt + lívið + . + + + Til + samans + verður + kannað + fyri + 25 + sjúkur + , + sum + tað + ræður + um + at + uppdaga + beint + eftir + føðingina + , + tí + tær + kunnu + koma + barninum + í + ringa + støðu + , + verður + ikki + beinanvegin + farið + undir + viðgerð + . + + + Tit + fáa + alt + fyri + eitt + boð + , + skuldi + tað + víst + seg + , + at + barnið + hevur + onkra + sjúku + . + + + Lesið + meira + um + kanningar + og + sjúkur + á + ssi.dk + . + + + HOYRIROYND + Føðideildin + kunnar + tykkum + um + , + at + hoyrnin + hjá + barninum + verður + kannað + á + Oyrna-nasa-hálsdeildini + . + + + Um + tit + ikki + náa + at + fáa + kanningina + gjørda + , + áðrenn + tit + fara + heim + , + mugu + tit + seta + tykkum + í + samband + við + Oyrna-nasa-hálsdeildina + fyri + at + fáa + eina + tíð + . + + + Hetta + skal + gerast + skjótast + tilber + . + + + Ein + lítil + ljóðgevari + verður + førdur + inn + í + oyrað + á + barninum + . + + + Tá + verða + bæði + oyru + máld + , + um + hoyrnin + á + barninum + er + , + sum + hon + eigur + at + vera + . + + + Kanningin + órógvar + ikki + barnið + , + men + er + lættast + at + fremja + , + um + barnið + svevur + . + + + Hjá + nøkrum + børnum + skal + kanningin + gerast + umaftur + , + tí + hoyrnin + kann + vera + ávirkað + av + , + at + enn + er + t.d. + fosturvatn + í + oyranum + . + + + Bara + 1-2 + børn + av + 1000 + vísa + seg + at + hava + ringa + , + viðfødda + hoyrn + . + + + Tá + ið + hjálpin + verður + veitt + tíðliga + , + fáa + hesi + børnini + tær + bestu + fortreytirnar + fyri + einum + góðum + lívi + við + teirra + hoyritrupulleikum + . + + + Bæði + hælroynd + og + hoyriroynd + eru + sjálvbodnar + og + verða + bara + tiknar + , + - + um + tit + játta + +

+

+ + 12 + | + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + | + 13 + Svøvnur + Nýføðingurin + hevur + tørv + á + at + sova + umleið + 18 + tímar + um + samdøgrið + , + men + tað + er + ógvuliga + ymiskt + . + + + Nøkur + børn + sova + 16 + tímar + , + onnur + 20 + . + + + Nøkur + eru + vakin + einar + tveir + tímar + í + senn + , + onnur + sova + meginpartin + av + tíðini + og + skulu + beinleiðis + verða + vakt + til + máltíðirnar + . + + + Í + fyrstuni + ger + barnið + ikki + mun + á + degi + og + nátt + , + men + er + vakið + , + stuttar + ella + langar + løtur + , + um + alt + samdøgrið + og + vísir + við + tí + , + at + tað + er + svangt + og + so + fegið + vil + fáa + samband + við + tykkum + . + + + Barnið + skal + fáa + at + súgva + eina + ella + fleiri + ferðir + um + náttina + , + so + at + nóg + nógv + mjólk + setur + til + , + til + tess + at + tað + fær + nóg + mikið + at + súgva + um + samdøgrið + . + + + Tað + er + alneyðugt + at + geva + barninum + ofta + at + súgva + , + í + minsta + lagi + 8 + ferðir + um + samdøgrið + , + meðan + tað + er + heilt + lítið + . + + + Gulsótt + Lítil + helmingur + av + nýføðingunum + kunnu + fáa + gulsótt + ta + fyrstu + vikuna + . + + + Í + flestu + førum + hevur + tað + einki + at + týða + , + og + guli + liturin + hvørvur + av + sær + sjálvum + eftir + einari + viku + . + + + Nøkur + børn + fá + kortini + brúk + fyri + stokkutari + ljósviðgerð + í + sjúkrahúsi + til + tess + at + sleppa + av + við + gulsóttina + . + + + Gulsótt + kann + gera + barnið + heldur + dølskt + , + at + tað + skal + vekjast + til + máltíðirnar + . + + + Tosa + við + heilsu + frøðingin + , + hevur + barnið + gula + húð + ella + tykist + lint + . + + + Varar + gulsóttin + meira + enn + tvær + vikur + , + skal + barnið + kannast + hjá + tykkara + lækna + . + + + Læknin + tekur + tá + eina + blóðroynd + , + sum + kann + vísa + , + um + orsøkin + til + gulsóttina + hjá + barninum + eru + ov + trong + gallræsi + . + + + Tað + er + ein + sjáldsom + , + men + álvarslig + støða + , + sum + skal + varnast + beinanvegin + . + + + Tað + hevur + tí + týdning + , + at + barnið + verður + kannað + longu + í + triðju + viku + eftir + føðingina + , + er + tað + framvegis + gult + í + húðini + . + + + PKU + screening + fyri + CTD + Hetta + er + ein + eyka + blóðroynd + fyri + CTD + ( + Carnitin + Transporter + Defekt + ) + . + + + Fyri + at + tryggja + , + at + CTD-kanningin + av + nýføddum + er + so + álítandi + sum + til + ber + , + fáa + allir + nýføðingar + tilboð + um + eyka + blóðroynd + 4 + vikur + eftir + føðing + fyri + at + kanna + karnitininnihaldið + í + blóðinum + . + + + Orsøkin + til + hesa + endurkanning + er + , + at + karnitininnihaldið + í + blóðinum + hjá + nýføðingum + kann + vera + ávirkað + av + karnitininnihaldinum + hjá + mammuni + , + tá + vanliga + PKU-royndin + verður + tikin + 2-3 + dagar + eftir + føðing + . + + + Tað + er + tí + ein + ávísur + vandi + fyri + , + at + vanliga + PKU-royndin + ikki + megnar + at + staðfesta + CTD + hjá + nýføðingi + . + + + Ávirkanin + frá + mammuni + hvørvur + eftir + nøkrum + vikum + , + og + er + nýggja + skipanin + við + eyka + blóðroynd + eftir + 4 + vikum + sett + í + verk + fyri + at + tryggja + , + at + øll + børn + , + sum + hava + CTD + , + fáa + staðfest + sjúkuna + , + so + tey + kunnu + fáa + rætta + heilivágin + við + karnitinískoyti + . + + + NÝGGJ + FORELDUR + Beint + eftir + føðingina + mennast + tey + kensluligu + bond + ini + , + sum + longu + eru + vorðin + til + í + viðgongutíðini + . + + + Sambandið + tykkara + millum + er + lívstýðandi + fyri + barnið + og + mennist + heilt + natúrliga + hjá + so + gott + sum + øllum + . + + + Tey + kensluligu + bondini + tryggja + , + at + tit + sum + foreldur + síggja + til + at + nøkta + barnsins + tørv + á + føði + , + troyst + og + trygd + – + eisini + á + miðjari + nátt + – + og + at + tit + verja + tað + móti + øllum + , + sum + kann + gera + , + at + tí + ikki + veit + væl + við + . + + + Undir + føðingini + verða + hormon + úrskild + , + sum + gera + tykkum + før + fyri + at + taka + móti + barninum + og + knýta + bond + við + tað + beint + eftir + føðingina + . + + + Tit + lata + við + tykk + um + koma + , + tá + ið + barnið + grætur + ella + knarrar + , + og + tala + blídliga + við + tað + , + kína + tí + og + leggja + tað + at + bróst + inum + . + + + Tit + kunnu + styrkja + bondini + á + tann + hátt + , + at + tit + heilt + ofta + lata + barnið + liggja + á + tykkara + beru + húð + . + + + Tá + ið + barnið + – + í + berari + blæu + – + liggur + húð + móti + húð + á + naknu + húðini + á + pápa + ella + mammu + , + gevur + tað + ró + og + tryggleika + . + +

+

+ + Kærleiki + til + barnið + Tey + flestu + foreldur + elska + barn + sítt + frá + fyrstu + løtu + . + + + Hjá + summum + tekur + tað + eitt + sindur + longur + at + knýta + seg + fullkomuliga + til + barnið + . + + + Kanska + hevur + føðingin + verið + trupul + , + ella + er + barnið + sjúkt + , + so + at + tað + fyrsta + er + at + koma + fyri + seg + eftir + burðin + og + fáa + tíð + at + læra + barnið + at + kenna + . + + + Tað + er + heilt + vanligt + , + so + verið + ikki + bangin + , + um + tær + sterku + kenslurnar + ikki + koma + so + alt + fyri + eitt + . + + + Nertið + við + barnið + , + lugtið + at + tí + , + berið + tað + tætt + at + tykkum + . + + + Lærið + barnið + at + kenna + , + so + man + kærleikin + til + tað + koma + stillisliga + og + mest + sum + av + sær + sjálvum + . + + + Koma + kenslurnar + ikki + ella + ørkymla + Bæði + pápin + og + mamman + kunnu + fáa + føðitunglyndi + . + + + Kenna + tit + bæði + ella + annað + tykkara + als + einki + – + ella + fáa + Tá + ið + barnið + liggur + húð + móti + húð + , + brúkar + tað + minni + orku + og + etur + oftari + . + + + Samstundis + læra + tit + barnið + betur + at + kenna + . + + + tit + óvæntaðar + kenslur + sum + ógleði + , + mótvild + , + angist + ella + vónloysi + – + so + hjálpir + at + tosa + við + onnur + um + tað + . + + + Latið + vera + við + at + bølast + oman + á + tí + . + + + Tað + kann + vera + tekin + um + føðitunglyndi + , + sum + kanska + hevur + verið + á + veg + longu + í + viðgongutíðini + . + + + Tað + er + umráðandi + at + fáa + hjálp + skjótt + , + so + at + tað + ikki + mennir + seg + til + okkurt + álvarsamt + . + + + Tungar + kenslur + gerast + ofta + enn + sterkari + , + verður + roynt + at + krógva + tær + , + brót + tí + óndu + forðingina + og + tosa + við + makan + , + familjuna + ella + heilsufrøðingin + um + tað + . + + + Barsilsgestir + Familjan + og + vinir + munnu + vera + altrá + eftir + at + síggja + lítla + barnið + , + og + tit + munnu + ivaleys + eisini + vera + fegin + fyri + at + vísa + teimum + nýføðingin + . + + + Men + hugsið + gjølla + um + , + hvussu + nógvar + gestir + tit + vilja + hava + . + + + Tað + kann + vera + møðsamt + at + hava + gestir + beint + eftir + barnsburð + og + kanska + eru + komin + heim + eftir + fáum + tímum + ella + døgum + í + sjúkrahúsi + . + + + Greiðið + t.d. + familju + og + vinum + frá + , + at + tit + fegin + vilja + hava + náðir + til + at + læra + barnið + at + kenna + og + gerast + kunn + ug + við + bróstagevingina + , + áðrenn + tey + koma + á + vitjan + . + + + Tað + fara + tey + at + skilja + . + + + Sigið + sjálv + , + hvussu + mong + og + hvør + við + tíðini + kunnu + støkka + inn + á + gólvið + . + +

+

+ + 14 + | + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + | + 15 + Tað + er + so + mangt + , + tit + sjálv + kunnu + gera + , + so + at + barsils + vitjanirnar + verða + til + gleði + fyri + øll + : + ɋ + Tit + kunnu + biðja + gestirnar + koma + stuttar + vitjanir + til + neyvt + ásettar + tíðir + . + + + ɋ + Tit + kunnu + mæla + til + , + at + tey + sjálv + hava + kaffi + ella + annað + við + , + so + at + tit + ikki + skulu + hugsa + um + at + ganga + og + stákast + . + + + ɋ + Tit + kunnu + ynskja + tykkum + lidnar + , + heimagjørdar + døgverðar + at + seta + í + frystaran + í + barsilsgávu + . + +

+

+ + Vilja + tit + ikki + hava + gestir + ein + ávísan + dag + , + sigið + so + bara + sum + er + . + + + So + kunnu + gestirnar + koma + , + tá + ið + betur + liggur + fyri + . + + + Skjótt + heim + úr + sjúkrahúsi + Tit + kunnu + kanska + vera + í + sjúkrahúsinum + einar + tveir + dagar + eftir + føðingina + . + + + Tað + kann + eisini + vera + , + at + tit + verða + útskrivað + beinleiðis + frá + føðistovuni + eftir + fáum + tímum + . + + + Tit + kunnu + kenna + tykkum + heilt + ovfarin + at + koma + heim + við + nýføðingi + so + stutt + eftir + føðingina + . + + + Her + eru + nøkur + ráð + , + sum + møguliga + kunnu + hjálpa + tykkum + ta + fyrstu + tíðina + heima + . + + + 1 + . + + + Setið + tykkum + inn + í + , + at + tað + kanska + er + heilt + øðrvísi + enn + tit + høvdu + droymt + um + . + + + Ábyrgdin + kennist + stór + , + tit + eru + troytt + og + ovfarin + , + og + kanska + koma + tit + ikki + á + føtur + , + fyrr + enn + langt + út + á + dagin + . + + + Tað + kann + eisini + vera + , + at + barnið + er + óróligt + , + og + bróstagevingin + er + trupul + . + + + Kanska + rótar + tað + , + kanska + orka + tit + ikki + at + gera + heitan + mat + . + + + Tað + er + ókey + . + + + Brúkið + orkuna + upp + á + tykkum + sjálv + og + til + at + læra + barnið + at + kenna + . + + + 2 + . + + + Setið + fremst + at + fáa + gongd + á + bróstagevingina + : + Hvør + bróstageving + varar + kanska + 1-1½ + tíma + í + fyrs + tuni + , + við + roping + og + blæuskifti + . + + + Barnið + skal + fáa + at + súgva + minst + 8 + ferðir + um + samdøgrið + . + + + Tað + merkir + , + at + nógv + tíð + er + ikki + til + annað + . + + + Kortini + er + tað + sera + umráðandi + at + fáa + gongd + á + brósta + geving + ina + . + + + Tá + ið + hon + fyrst + er + komin + í + rættlag + , + er + nógv + lættari + at + hava + barn + at + brósti + enn + at + geva + fløsku + . + + + Móðurmjólkin + er + tað + besta + fyri + barnið + og + hevur + í + longdini + týdning + fyri + heilsuna + bæði + hjá + barni + og + mammu + . + + + Á + síðu + 8 + kunnu + tit + lesa + 4 + týðandi + ráð + til + tess + at + fáa + gongd + á + bróstagevingina + . + + + 3 + . + + + Verið + umberandi + og + tolin + tykkara + millum + . + + + Mamma + og + pápi + eru + ikki + eins + , + men + kenna + ymisliga + og + fara + um + barnið + upp + á + hvør + sín + máta + . + + + Og + soleiðis + eigur + tað + at + vera + . + + + Barnið + hevur + tørv + á + tykkara + ymisleika + , + so + styðjið + hvørt + annað + at + vera + tað + , + tit + eru + , + og + gevið + hvør + øðrum + rúm + fyri + egnum + tørvi + og + ynskjum + . + + + 4 + . + + + Biðið + familju + og + vinir + um + hjálp + . + + + Afrikanskt + orðatak + sigur + , + at + tað + skal + ein + heil + bygd + til + at + uppala + eitt + barn + . + + + Nakað + er + um + tað + . + + + Øll + foreldur + hava + brúk + fyri + hjálpandi + hondum + , + bæði + tá + ið + tað + er + nýborið + og + síðani + í + uppvøkstrinum + . + + + Nú + í + byrjanini + eru + tað + tit + , + ið + skulu + taka + tykkum + av + barninum + og + knýta + bond + , + men + latið + bara + ommur + og + abbar + og + onnur + kend + fólk + hjálpa + til + við + tí + húsliga + , + t.d. + fara + til + handils + , + matgerð + og + reingerð + . + + + 5 + . + + + Sovið + , + tá + ið + barnið + svevur + . + + + Tað + eiga + tit + at + gera + , + so + at + tit + kunnu + fáa + orku + til + næstu + ferð + , + barnið + vaknar + og + fær + tørv + á + tykkara + nærveru + . + + + Royn + at + sova + ella + at + hvíla + teg + , + meðan + barnið + svevur + . + + + Tað + gevur + megi + til + at + bera + alt + tað + nýggja + . + + + HVAÐANI + FÆST + HJÁLP + ? + + + Fyrsta + tíðin + við + pinkubarni + er + krevjandi + bæði + likamliga + og + sálarliga + . + + + Biðið + um + hjálp + , + kenna + tit + á + tykkum + , + at + tit + eru + við + at + renna + tykkum + móti + “ + berginum + ” + . + + + Tit + verða + betri + foreldur + , + eiga + tit + nakað + av + eykaorku + . + + + Hugsið + um + øll + tey + , + tit + hava + rundan + um + tykkum + : + foreldur + , + systkin + , + vinir + , + grannar + og + starvsfelagar + . + + + Frá + hvørjum + teirra + hevði + verið + hugsandi + at + fingið + stuðul + , + tá + ið + tit + trongdu + til + hjálp + ? + + + Tey + flestu + høvdu + verið + glað + fyri + at + verið + spurd + . + + + Tit + kunnu + biðja + familju + og + vinir + um + hjálp + til + alt + tað + vanliga + , + meðan + tit + taka + tykkum + av + barninum + . + + + Navn + Hvat + kann + hann + / + hon + hjálpa + til + við + ? + + + Nær + ? + + + Hvussu + biðja + vit + um + hjálp + ? + + + Aftur + heima + og + nú + eru + stundir + at + undrast + á + tað + lítla + , + nýggja + barnið + í + familjuni + . + +

+

+ + 16 + | + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + TÆR + FYRSTU + VIKURNAR + | + 17 + HEILSUFRØÐINGURIN + Ein + av + fyrstu + døgunum + heima + fer + tann + staðbundni + heilsufrøðingurin + at + seta + seg + í + samband + við + tykkum + og + bjóðar + sær + til + at + koma + á + vitjan + . + + + Ørindini + eru + at + fylgja + við + , + hvussu + barnið + trívist + og + mennist + og + veg + leiða + tykkum + sum + foreldur + . + + + Tit + kunnu + tosa + við + heilsufrøðingin + um + t.d. + barna + røkt + og + føði + og + spurningar + um + barnsins + menn + ing + , + systkin + , + sambandið + millum + barn + og + foreldur + , + og + tað + er + eisini + vanligt + at + røða + um + heilsusemi + og + trivnað + við + heilsufrøðingin + . + + + Heilsufrøðingurin + vitjar + vanliga + eftir + avtalu + so + við + og + við + . + + + Har + afturat + kunnu + tit + seta + tykkum + í + samband + við + heilsufrøðingin + á + annan + hátt + t.d. + við + t-posti + , + sms + ella + telefon + . + + + So + hvørt + sum + barnið + eldist + , + fækka + vitjanirnar + . + + + MAMMUBÓLKAR + Á + flestu + støðum + skipar + heilsufrøðingurin + fyri + mammubólkum + . + + + Heilsufrøðingurin + bjóðar + tykkum + í + bólk + á + skrivstovuni + . + + + Tá + bólkurin + er + stovnaður + , + velja + tær + flestu + mammurnar + at + bjóða + heim + til + hvørja + aðra + eina + ferð + um + vikuna + ella + aðruhvørja + viku + . + + + Heilsufrøðingurin + bjóðar + vanliga + í + bólk + tríggjar + ferðir + . + + + Ymisk + evnir + verða + viðgjørd + , + børnini + verða + kannaði + um + tørvur + er + á + tí + , + og + mammurnar + njóta + ágóðan + av + samveruni + við + hvørja + aðra + . + + + KANNIÐ + BLÆUNA + Til + bróstagevingin + er + komin + rættiliga + á + lagi + , + er + tað + serliga + umráðandi + at + ansa + eftir + , + um + barnið + fær + nóg + nógva + føði + . + + + Soleiðis + gera + tit + : + Hyggið + í + blæuna + og + vitið + , + hvussu + nógv + kemur + í. + Tað + er + jú + ikki + gjørligt + at + meta + um + , + hvussu + nógv + kemur + inn + , + fær + barnið + bróst + , + men + tað + , + sum + er + í + blæuni + , + gevur + góða + ábending + , + um + tað + fær + nóg + mikið + . + + + Leggið + til + merkis + , + hvussu + mangar + vátar + blæur + verða + um + samdøgrið + . + + + Er + tað + trupult + at + meta + um + , + um + blæan + er + vát + , + kunnu + tit + gera + tað + av + við + at + viga + hana + í + hondini + og + og + samanbera + við + eina + óbrúkta + blæu + . + + + Tá + ið + barnið + er + 5-6 + dagar + gamalt + , + pissar + tað + um + ½ + dl + hvørja + ferð + . + + + Tit + kunnu + gera + “ + royndina + við + tungari + blæu + ” + við + at + stoyta + ½ + dl + av + vatni + í + eina + turra + blæu + og + merkja + , + hvussu + tað + kennist + . + + + Leggið + eisini + til + merkis + , + hvussu + liturin + á + skarn + inum + er + . + + + Liturin + skal + skifta + næstan + hvønn + dag + ta + fyrstu + vikuna + . + + + Samanberið + litin + á + blæunum + hjá + barninum + við + tekningarnar + niðanfyri + . + + + Setið + tykkum + í + samband + við + jarðarmóðrina + , + heilsufrøðingin + ella + læknan + , + eru + tit + í + iva + . + + + Onnur + tekin + um + , + at + barnið + hevur + fingið + nóg + mikið + ɋ + Har + hoyrast + svølgiljóð + , + tá + ið + barnið + sýgur + úr + brósti + . + + + Tað + er + tekin + um + , + at + mjólkin + rennur + , + og + barnið + sýgur + . + + + ɋ + Barnið + vil + fáa + at + súgva + og + fær + minst + 8 + máltíðir + um + samdøgrið + . + + + ɋ + Barnið + svevur + róliga + og + er + vakið + og + ansið + , + tá + ið + tað + fær + at + eta + , + og + tá + ið + blæan + verður + skift + . + + + ɋ + Barnið + tykist + væl + til + passar + meginpartin + av + tíðini + og + er + ikki + dølskt + . + + + ɋ + Barnið + hevur + fína + , + ljósareyða + húð + , + ikki + gráa + ella + bleika + . + + + 7 + . + + + DAGIN + : + Barnið + pissar + minst + 6 + ferðir + um + samdøgrið + . + + + Opningur + er + minst + 3 + ferðir + um + samdøgrið + . + + + Tað + vísir + , + at + nú + er + mjólkin + sett + til + av + álvara + . + + + Skarnið + er + gult + , + grýnut + og + hevur + súrligan + lugt + . + + + 1.-2 + . + + + DAGIN + : + Barnið + pissar + áðrenn + 24 + tímar + eru + lidnir + síðani + føðingina + . + + + Síðani + pissar + tað + 2 + ferðir + um + sam + døgrið + ella + oftari + . + + + Barnið + hevur + ein + ella + fleiri + opningar + um + samdøgrið + . + + + Fyrsti + opningurin + er + ógvuliga + myrkur + og + eitt + sindur + klistrutur + . + + + Tað + verður + nevnt + mekonium + . + + + 3.-4 + . + + + DAGIN + : + Barnið + pissar + 3 + ferðir + ella + oftari + um + samdøgrið + . + + + Tað + hevur + opning + minst + 2 + ferðir + um + samdøgrið + . + + + Liturin + er + meira + grønligur + og + verður + nevndur + skiftis + opningur + . + + + 5.-6 + . + + + DAGIN + : + Barnið + pissar + minst + 5 + ferðir + um + samdøgrið + . + + + Opningur + er + minst + 4 + ferðir + um + samdøgrið + . + + + Liturin + er + gulgrønur + . + +

+

+ + Kanska + hava + tit + ongantíð + áður + hildið + á + einum + nýføðingi + . + + + Ella + skift + blæu + . + + + Takið + barnið + inn + at + tykkum + . + + + Kennið + tann + fína + angan + og + ta + bleytu + húðina + á + tí + . + + + Tit + fáa + av + tykkum + sjálvum + størri + tryggleika + at + gera + tað + , + barnið + hevur + tørv + á + , + tá + ið + tit + eru + tætt + saman + . + + + Og + hvussu + tit + skulu + bera + tykkum + at + , + ber + til + at + lesa + her + . + + + PINKU + - + BARNA + - + RØKT + Tá + ið + barnið + hevur + fingið + “ + ropað + seg + liðugt + ” + eftir + eina + máltíð + , + er + tíðin + komin + at + skifta + blæu + . + + + SOVA + VIÐ + BARNINUM + Tað + tryggasta + staðið + hjá + einum + pinkubarni + at + sova + í + er + í + egnari + song + í + sama + rúmi + sum + foreldrini + , + sí + tegning + arnar + : + Legg + barnið + helst + næst + fótalagnum + í + sínari + song + . + + + Brúkið + helst + ikki + leys + teppi + o.a + , + sum + barnið + kann + fløkja + seg + uppí + í + svøvni + . + + + Barnið + skal + sova + undir + síni + egnu + , + løttu + pinkubarnadýnu + . + + + Vilja + tit + hava + barnið + at + sova + við + tykkum + , + latið + tað + so + sova + millum + annað + tykkara + og + barnasongina + – + so + at + eingin + vandi + er + fyri + at + detta + niður + ímillum + tær + báðar + sengurnar + , + sí + tekningina + . + + + Songin + skal + vera + nóg + breið + , + so + at + barnið + hevur + líka + so + gott + rúm + at + sova + á + , + sum + lá + tað + í + síni + egnu + song + , + og + so + at + eingin + vandi + er + fyri + , + at + tað + verður + kleimt + av + tykkum + í + svøvni + . + + + Madrassurnar + skulu + vera + fastar + og + liggja + væl + at + , + best + er + ein + stór + madrassa + . + + + Eldri + systkin + og + kelijór + skulu + ikki + sova + saman + við + pinkubarni + . + + + AT + HALDA + BARNINUM + Í + byrjanini + eru + hálsvøddarnir + á + barninum + ov + veikir + , + at + teir + sjálvir + kunnu + halda + høvdinum + . + + + Tá + ið + barnið + er + á + arminum + , + og + tá + ið + tað + er + í + bað + , + er + tað + heilt + umráðandi + at + styðja + høvdið + . + + + Hugsið + eisini + um + , + at + barnið + sissast + við + at + verða + tikið + í + føvningin + ella + húð + móti + húð + og + við + at + hoyra + hjartasláttin + á + tær + . + + + Halt + barninum + væl + og + róliga + , + kanska + sveipað + inn + í + eitt + lítið + teppi + . + + + PINKUBARNARØKT + | + 19 + +

+

+ + BYRGJA + FYRI + AT + FÁA + FLATT + ELLA + SKEIVT + HØVD + Bleytu + beinini + í + pinkubarninum + verða + ávirkað + av + , + hvussu + høvdið + liggur + á + undirlagnum + . + + + Liggur + barnið + alla + tíðina + í + somu + støðu + , + kann + høvdið + fáa + skeivt + skap + ella + flatan + nakka + . + + + Venjið + eisini + barnið + at + liggja + á + búkinum + , + tá + ið + tað + er + vakið + . + + + Tað + styrkir + vøddarnar + í + nakka + og + ryggi + og + byrgir + eisini + fyri + , + at + barnið + fær + skeivt + høvd + . + + + Tá + ið + barnið + liggur + á + rygginum + , + hevur + tað + týdning + at + ansa + eftir + , + at + andlitið + vendir + við + hvørt + til + høgru + og + stundum + til + vinstru + . + + + Tað + byrgir + fyri + , + at + bara + onnur + síðan + á + skallanum + verður + trýst + ov + nógv + móti + undirlagnum + . + + + BYRGJA + FYRI + VØGGUDEYÐA + Fylgið + altíð + hesum + ráðum + , + sum + minka + munandi + um + vandan + fyri + vøggudeyða + : + ɋ + Leggið + altíð + barnið + á + ryggin + at + sova + . + + + ɋ + Latið + ikki + barnið + fáa + tubbaksroyk + í + seg + , + sí + síðu + 25. + ɋ + Síggið + til + , + at + barnið + hevur + tað + ikki + ov + heitt + , + tá + ið + tað + svevur + . + + + ɋ + Barnið + skal + ikki + sova + millum + foreldrini + um + náttina + . + + + SKIFTA + BLÆU + Tað + liggur + væl + fyri + at + skifta + blæu + á + barninum + í + framhaldi + av + máltíðini + . + + + Tá + ið + barnið + hevur + “ + ropað + seg + liðugt + ” + , + er + tíð + at + skifta + blæu + . + + + Blæan + skal + skiftast + , + tá + ið + hon + er + vát + , + ella + skarn + er + í. + Vanliga + er + tað + um + 6-8 + ferðir + um + samdøgrið + . + + + Tað + er + umleið + triðjahvønn + tíma + um + dagin + , + meðan + tit + um + náttina + kunnu + hjálpast + við + at + skifta + , + hevur + barnið + pissað + ígjøgn + um + ella + havt + opning + . + + + Fáið + tykkum + altíð + blæur + og + annað + til + barnarøktina + við + ongum + luktilsi + í. + Takið + svanamerkið + , + liggur + tað + fyri + . + + + Ikki + fyrr + enn + barnið + er + um + 2-3 + ár + , + byrjar + tað + at + fáa + tamarhald + á + bløðru + og + tarmum + . + + + LAPPAR + , + BUMMULLAR + - + LAPPAR + OG + VÆTULAPPAR + Nýtið + skúm + - + ella + bumm + ullarlappar + og + lunkað + vatn + , + tá + ið + barnið + skal + vaskast + . + + + Nýtið + bara + sápu + og + krem + , + tá + ið + tað + gerst + neyðugt + . + + + Brúkið + helst + bara + vætulappar + , + tá + ið + tit + eru + og + ferðast + . + + + Fáið + tykkum + , + ber + tað + til + , + vætulappar + við + ongum + luktilsi + ella + íblandingarevnum + í. + Nýtið + blæuskiftið + sum + høvi + “ + at + tosa + við + ” + barnið + , + hava + eygnasamband + , + smílast + og + fjálga + um + barnið + . + + + Fortel + barninum + , + hvat + tú + gert + ella + , + hvat + tú + kanst + finna + uppá + . + + + Røddin + á + tær + sissar + barnið + og + ger + tað + trygt + . + + + Soleiðis + skiftir + tú + blæu + : + ɋ + Tak + ta + brúktu + blæuna + av + barninum + . + + + Legg + hana + saman + um + innihaldið + og + bein + hana + í + eina + blæuspann + við + loki + . + + + ɋ + Vaska + barninum + við + vatti + , + sum + er + vundið + upp + , + serliga + meðan + tað + er + heilt + nýføtt + ella + hevur + reyða + rumpu + . + + + Annars + kanst + tú + nýta + einnýtislappar + ella + bundnar + bummullarlappar + . + + + ɋ + Brúka + lunkað + vatn + við + ongari + sápu + . + + + Brúka + bara + sápu + til + skarn + . + + + Sápan + skal + vera + mild + við + ongum + luktilsi + . + + + Minst + til + at + skola + sápuna + væl + og + virðiliga + burtur + aftaná + . + + + ɋ + Turka + húðina + varisliga + turra + við + eini + toyblæu + ella + einum + bleytum + handklæði + . + + + ɋ + Legg + nýggja + blæu + á + og + lat + barnið + í + aftur + . + + + ɋ + Enda + við + at + vaska + tær + um + hendurnar + . + + + PINKUBARNARØKT + | + 2120 + | + PINKUBARNARØKT + +

+

+ + NALVARØKT + Eftir + føðingina + verður + nalvastrongurin + kvettur + , + og + eftir + situr + ein + lítil + stumpur + , + sum + eftir + fáum + døgum + tornar + upp + og + at + enda + dettur + av. + Ongar + nervar + eru + í + stumpinum + , + og + tí + fær + barnið + ikki + ilt + , + nerta + tit + við + hann + . + + + Best + er + at + lata + nalvastumpin + fáa + frið + , + til + hann + dettur + av. + Lat + vera + at + hylja + hann + við + blæuni + , + og + síggj + til + at + halda + hann + turran + . + + + Tað + kann + bløða + eitt + sindur + , + tá + ið + hann + dettur + av. + Tað + hevur + einki + at + siga + . + + + Fer + tað + at + seyra + úr + stumpinum + , + ella + luktar + tað + eitt + sindur + , + kunnu + tit + vaska + hann + við + kókaðum + , + lunkaðum + vatni + t.d. + á + einum + vattpinni + , + men + annars + skulu + tit + einki + gera + . + + + Flestu + foreldur + eru + eitt + sindur + ósikkur + viðv. + nalvanum + . + + + Heilsu + frøðingurin + hjálpir + gjarna + til + á + fyrstu + vitjanini + , + er + tørvur + á + tí + . + + + BAÐ + OG + VASK + Tað + er + ikki + neyðugt + at + baða + einum + pinkubarni + ella + vaska + tí + um + allan + kroppin + dagliga + . + + + Tað + er + óneyðugt + og + turkar + eisini + ta + eymu + húðina + upp + . + + + Tá + ið + barnið + av + og + á + skal + fáa + bað + , + kunnu + tit + bera + tykkum + soleiðis + at + : + ɋ + Verið + tvey + um + at + baða + barninum + tær + fyrstu + ferðirnar + . + + + So + kann + annað + halda + barninum + , + meðan + hitt + tekur + sær + av + baðnum + , + klæðum + at + skifta + við + o. + ø. + Vaskið + hendurnar + , + áðrenn + tit + byrja + . + + + ɋ + Síggið + til + , + at + rúmið + er + fjálgt + og + hóskandi + heitt + , + latið + vindeygu + og + hurðar + aftur + , + so + eingin + gjóstur + verður + . + + + ɋ + Finnið + alt + fram + , + ið + skal + brúkast + : + baðikar + til + pinkubarn + , + bleytt + baðihandklæði + , + klæði + at + skifta + við + , + reina + blæu + o.s.fr. + ɋ + Gerið + baðivatnið + klárt + : + Vitið + við + alboganum + ella + baðivatnsmátara + , + at + vatnið + er + 35-37 + stig + . + + + Kennist + vatnið + væl + á + alboganum + , + er + hitin + í + lagi + . + + + ɋ + Latið + barnið + úr + , + tá + ið + alt + er + til + reiðar + . + + + Barnið + skal + ikki + liggja + nakið + og + bíða + . + + + Greiðið + barninum + frá + í + róligum + tóna + , + hvat + skal + henda + . + + + ROPA + Tá + ið + barnið + sýgur + mammuna + ella + fær + fløsku + , + svølgir + tað + samstundis + nakað + av + luft + . + + + Kemur + luftin + ikki + upp + aftur + sum + rop + , + kann + tað + geva + magapínu + , + ella + barnið + kann + klíggja + mjólkina + uppaftur + , + sí + eisini + síðu + 128 + . + + + Tað + er + ógvuliga + ymiskt + , + hvussu + nógv + børn + ropa + , + og + nøkur + børn + hava + lætt + við + at + ropa + eftir + máltíðir + , + onnur + skulu + bara + læra + tað + . + + + Tú + kanst + t.d. + halda + barninum + upp + móti + økslini + og + klappa + tí + varisliga + á + ryggin + ella + halda + barninum + framman + fyri + teg + og + vagga + tí + eitt + sindur + aftur + og + fram + , + meðan + tit + ” + práta + saman + ” + og + bíða + eftir + ropinum + . + + + Roynið + bara + sjálv + . + + + Tað + er + eingin + røtt + ella + skeiv + ropistøða + . + + + ɋ + Halt + barninum + trygt + : + Lat + høvdið + á + barninum + hvíla + á + tínum + undirarmi + , + meðan + tú + heldur + um + yvirarmin + á + tí + , + ið + vendir + burtur + frá + tær + . + + + ɋ + Set + barnið + varisliga + niður + í + vatnið + . + + + Vatnið + má + gjarna + koma + upp + á + búkin + . + + + Síggj + til + at + fáa + vatnið + inn + í + húðarfaldirnar + á + barninum + . + + + Nýt + annaðhvørt + hendurnar + ella + ein + lappa + at + vaska + barninum + við + . + + + Brúka + onga + sápu + , + tí + hon + turkar + húðina + . + + + ɋ + Ansið + alla + tíðina + eftir + , + hvussu + barnið + letur + við + seg + koma + . + + + Tað + skal + ikki + vera + ringt + ella + ræðandi + . + + + So + er + betri + at + gevast + við + baðnum + og + royna + seinni + . + + + ɋ + Pjátrið + við + barnið + , + meðan + tað + fær + bað + . + + + ɋ + Takið + barnið + skjótt + upp + úr + baðnum + , + og + áðrenn + vatnið + kólnar + . + + + Tey + fyrstu + baðini + vara + kanska + bara + einar + tveir + minuttir + . + + + ɋ + Balla + barnið + inn + í + mjúkt + baðihandklæði + og + turka + tí + væl + . + + + PINKUBARNARØKT + | + 2322 + | + PINKUBARNARØKT + +

+

+ + HØVUÐKELDURNAR + Pinkubarnaskallin + er + enn + ikki + heilt + samanvaksin + , + men + er + í + beinplátum + , + sum + í + føðingini + verða + trýstir + saman + , + tá + ið + høvdið + fer + gjøgnum + burðarliðirnar + . + + + Millum + pláturnar + eru + teir + “ + bleytu + blettirnir + ” + , + keldurnar + ( + fontanellur + ) + . + + + Barnið + hevur + heilar + seks + keldur + – + tann + størsta + er + ovast + á + skallanum + og + verður + ofta + nevnd + tann + bleyti + bletturin + . + + + Hann + veksur + saman + av + sær + sjálvum + og + lokast + , + tá + ið + barnið + er + um + 1-1½ + ár + . + + + Yvir + høvuðkeldunum + liggja + sterkar + hinn + ur + , + ið + eru + undir + húðin + , + so + tykkum + nýtist + ikki + skýggja + tær + , + tá + ið + tit + turka + um + hársvørðin + á + barninum + við + vátum + lappa + . + + + SKÓNIR + ( + Hár + ) + skónir + eru + grátt + / + brúnligt + flus + í + hársvøðinum + , + sum + skriðar + og + er + óbehagiligt + fyri + barnið + . + + + Skónir + kunnu + fyribyrgjast + við + at + gníggja + , + massera + hársvørðin + væl + dagliga + og + greiða + barninum + við + tættkambi + . + + + Eru + skónir + fyrst + komnar + , + skulu + tær + fáast + burtur + við + olju + , + ið + loysir + skónirnar + . + + + Latið + oljuna + vera + á + nakrar + tímar + , + og + greiðið + síðani + barninum + við + tættkambi + , + so + at + skónirnar + verða + tiknar + burtur + . + + + Viðgerðin + kann + verða + endurtikin + , + fáa + tit + ikki + alt + burtur + beinanvegin + . + + + Nøkur + børn + fáa + eisini + skónir + í + pannuna + og + niður + á + eygnabrýrnar + , + verða + tær + ikki + fingnar + burtur + , + meðan + tíð + er + . + + + NEGL + Ta + fyrstu + tíðina + eru + neglinar + á + barninum + so + bleytar + , + at + tær + kunnu + fáast + stuttar + við + at + narr + ast + . + + + Seinni + skulu + tær + verða + kliptar + við + lítlum + saksi + . + + + Klippið + neglinar + beint + tvørturum + . + + + Nýtið + møguliga + eina + sandfíl + at + runda + hvøssu + hornini + , + sum + kunnu + klóra + barnið + . + + + HÁR + So + leingi + barnið + bara + hevur + eitt + lítið + sindur + av + hári + , + er + eingin + orsøk + at + brúka + sápu + og + sjampo + . + + + Turkið + bara + hársvørðin + við + einum + vátligum + lappa + , + tá + ið + tit + annars + vaska + barninum + . + + + Er + barnið + føtt + við + nógvum + hári + , + er + gott + at + vaska + tí + við + einum + sindri + av + sjampo + so + av + og + á. + Men + tær + flestu + ferðirnar + kunnu + tit + bara + skola + hárið + á + barninum + við + baðivatni + , + fyrsta + tit + fara + undir + baðið + , + áðrenn + barnið + hevur + pissað + í + vatnið + . + + + EITT + GOTT + INNIUMHVØRVI + Eitt + gott + inniumhvørvi + í + heiminum + við + t.d.ongum + royki + , + blámusoppi + , + fukti + og + evn + in + dum + ( + kemikalium + ) + hevur + týdning + fyri + barnið + . + + + ɋ + Roynið + at + sleppa + undan + angagev + arum + , + máling + , + ymiskum + sproyti + dósum + o.t. + , + avmarkið + brúkið + av + stearinljósi + og + ovnsroyki + . + + + Lærið + at + kynda + rætt + . + + + ɋ + Gerið + tað + til + ein + góðan + vana + at + lufta + út + tvær + ferðir + um + dagin + í + 5-10 + minuttir + – + og + altíð + fyri + songar + tíð + . + + + Sígg + til + at + fáa + veru + ligan + gjóstur + , + so + at + luftin + verður + skift + . + + + ɋ + Haldið + innandurahitanum + á + 20-22 + stigum + . + + + ɋ + Haldið + luftvætuni + niðri + við + at + nýta + roykhettuna + til + matgerð + og + turkið + tey + vaskaðu + klæðini + uttandura + ella + í + vaskikjallara + . + + + ɋ + Gerið + vanliga + og + nágreiniliga + reint + . + + + Nýtið + so + fá + vaskievni + sum + gjørligt + . + + + Keypið + umhvørvismerktar + vørur + , + og + haldið + tykkum + frá + vørum + við + á + var + in + g + um + . + + + Vaskið + seingjarklæðini + í + 60 + stigum + . + + + ɋ + Lufta + og + vend + madrassuni + hjá + barnin + um + tíðum + – + eisini + henni + í + barnavogn + inum + . + + + Tað + er + til + tess + at + fyribyrgja + blámusoppi + . + + + Sí + eisini + heimasíðuna + hjá + Miljøstyrelsen + , + www.mst.dk + HALDIÐ + BARNINUM + BURTUR + FRÁ + TUBBAKSROYKI + Barnið + tolir + ikki + at + vera + í + tubbaksroyki + . + + + Roykið + tí + ongan + tíð + innandura + . + + + Tað + er + ikki + nóg + mikið + at + lufta + út + , + tendra + roykkhettuna + ella + opna + eitt + vindeyga + – + tað + fær + ikki + tey + heilsuskaðiligu + evnini + í + roykinum + burtur + . + + + Evnini + seta + seg + í + inniumhvørvið + og + fara + við + innanding + i + ni + víðari + um + allan + kroppin + . + + + Tað + er + tí + ikki + bara + roykur + in + , + tú + sært + og + luktar + , + sum + er + vandamikil + . + + + Eisini + gamal + roykur + er + heilsuskaðiligur + . + + + ɋ + Børn + , + sum + fáa + tubbaksroyk + í + seg + , + verða + oftari + sjúk + , + og + tey + verða + harðari + rakt + av + fleiri + ávísum + sjúkum + enn + børn + hjá + foreldrum + , + ið + ikki + roykja + . + + + ɋ + Tey + hava + minni + mótstøðumegi + móti + virusum + og + bakterium + . + + + ɋ + Tey + fáa + oftari + krím + og + fáa + ígerðir + í + andaleiðina + , + t.d. + smábarnaastma + , + og + verða + oftari + løgd + inn + fyri + hetta + . + + + ɋ + Tey + fáa + oftari + miðoyrnabruna + . + + + Tað + pínir + og + kann + skerja + hoyrnina + . + + + Harvið + kann + tann + málsliga + menn + ing + in + verða + seinkað + . + + + ɋ + Tey + eru + í + størri + vanda + at + fáa + meningitis + og + sukur + sjúku + . + + + ɋ + Tey + eru + í + størri + vanda + fyri + vøggudeyða + . + + + Vilja + tit + leggja + av + at + roykja + ella + fáa + meira + vitan + , + er + góð + hjálp + at + fáa + við + at + ringja + til + STOP-linjuna + , + á + telefon + 80 + 31 + 31 + 31 + ella + fara + inn + á + heimasíðuna + hjá + sama + stovni + , + sum + er + www.stoplinien.dk + . + + + Ella + tit + kunnu + tosa + við + tykkara + lækna + ella + heilsu + frøðing + um + , + hvar + tit + kunnu + fáa + hjálp + til + at + leggja + av + at + roykja + í + nærumhvørvinum + . + + + Fáa + tit + hjálp + til + eitt + skifti + við + ongari + royking + , + tvífalda + tit + møguleikan + fyri + at + fremja + ætlanina + . + + + PINKUBARNARØKT + | + 2524 + | + PINKUBARNARØKT + +

+

+ + KLÆDNABÚNI + So + leingi + barnið + er + heilt + lítið + , + kann + tað + ikki + sjálvt + stilla + li + kams + hitan + - + hann + skulu + tit + stilla + við + at + lata + tað + í + klæði + , + sum + hóska + til + hitan + . + + + Barnið + má + hvørki + gerast + ov + kalt + ella + heitt + , + sí + rútin + høgrumegin + . + + + Gevið + eisini + gætur + , + at + klæð + ini + mugu + ikki + liggja + ov + nógv + at + , + at + húðin + skal + anda + ( + nýtið + ull + ella + bummull + ) + og + at + klæðini + skulu + vera + løtt + at + fara + í + og + úr + . + + + Brúkið + ikki + klæði + við + bond + um + , + tí + tað + kann + koma + barn + inum + upp + í + rasshaft + við + vanda + fyri + at + kvalast + . + + + Alt + toy + skal + vaskast + , + áðrenn + tað + verður + tikið + í + brúk + . + + + Í + nýggj + um + toyi + kunnu + vera + evnindi + eftir + , + til + tað + er + vaskað + fyri + fyrstu + ferð + . + + + Tað + er + eisini + best + at + vaska + brúkt + klæði + , + áðrenn + tit + lata + barnið + fara + í + tey + . + + + AT + SOVA + ÚTI + Barnið + kann + fara + at + sova + úti + , + tá + ið + tað + byrjar + at + tyngjast + eftir + føð + ing + ina + og + annars + trívist + væl + . + + + Pinkubørn + tola + hvørki + kulda + ella + sterk + an + hita + , + og + tí + er + tað + umráðandi + at + lata + barnið + í + eftir + veðrin + um + og + kanna + hitan + fleiri + ferðir + , + meðan + barnið + svevur + . + + + Tað + gera + tit + best + við + at + nerta + við + og + vita + , + um + hitin + á + bringu + ella + nakka + á + barninum + , + kennist + hóskandi + . + + + ɋ + Summar + og + sól + : + Lat + barnið + hóskandi + lætt + í + , + og + legg + dýnuna + ella + eitt + teppi + lætt + yvir + barnið + , + sum + hitin + nú + er + . + + + Set + barna + vogn + in + í + skugga + og + flyt + vognin + , + hvørvur + skuggin + , + meðan + barnið + svevur + . + + + Breið + mýggjabitanet + yvir + vognin + . + + + Hong + ikki + toyblæu + fyri + opið + á + vogninum + . + + + Hon + skerjir + luftskiftið + og + kann + vera + orsøk + til + , + at + tað + gerst + ov + heitt + inni + í + vogninum + . + + + ɋ + Vetur + og + kuldi + : + Bjálvið + botn + og + síður + í + vogninum + , + t.d. + við + einum + lagi + av + bløðum + . + + + Latið + barnið + væl + í + og + ballið + tað + inn + í + heita + dýnu + , + setið + vognin + í + lívd + fyri + vindi + . + + + Tað + verður + frárátt + at + lata + barnið + sova + úti + , + fer + hitin + niður + um + - + 10 + stig + , + og + tá + ið + tað + er + rímtoka + og + támmikið + veður + . + + + ɋ + Regn + : + Set + barnavognin + undir + eitt + halvtak + . + + + Fara + tit + út + í + regn + við + vogninum + , + brúkið + so + eitt + regnslag + , + sum + passar + til + vognin + . + + + Latið + barnið + í + eftir + veðri + og + hita + , + og + vitið + regluliga + , + at + barnið + hvørki + hevur + tað + ov + heitt + ella + kalt + . + + + Lættið + dýnuni + og + / + ella + latið + barnið + úr + yvirklæðunum + , + fara + tit + inn + , + t.d + í + handil + . + + + TÁ + IÐ + TIT + KEYPA + BARNAVOGN + Minnislisti + ɋ + Málið + við + kassanum + : + Hvussu + leingi + skal + barnið + brúka + hann + ? + + + ɋ + Dygdin + á + kassanum + : + Vatntættur + , + bjálvaður + , + kann + hava + sela + ? + + + Kann + kassin + takast + av + ? + + + ɋ + Stell + : + Kann + leggjast + saman + , + hevur + sikring + , + innkeypskurv + ? + + + ɋ + Stýri + : + Hóskar + hæddin + til + tykkara + ? + + + Kann + tað + stillast + ? + + + ɋ + Trygd + : + Hvussu + eru + bremsur + , + standfesti + og + lás + ? + + + ɋ + Hjól + : + Stór + hjól + rulla + betur + enn + smá + . + + + ɋ + Litur + á + barnavogni + : + Myrkt + verður + heitt + í + sólini + , + ljóst + kann + blinda + . + + + Nakrir + vognar + eru + bæði + vanligir + vognar + og + slagvognar + í + einum + . + + + Les + meira + um + trygd + og + barnavognar + á + www.sik.dk + . + + + Regnslag + til + barnavognin + Til + summar + barnavognar + , + ið + hava + varufakta-eyðkennismerki + , + hoyrir + eisini + eitt + góðkent + regnslag + , + sum + er + mett + um + og + góðkent + at + tryggja + barninum + nóg + nógva + luft + . + + + Onnur + regnsløg + kunnu + ikki + verða + viðmæld + . + + + Hyggið + javnan + eftir + elastikkinum + í + regnslagnum + . + + + Er + tað + ov + leyst + , + kann + sjálvt + eitt + lítið + barn + hála + regnslagið + inn + og + koma + í + vanda + fyri + at + kvalast + . + + + Nýtið + tí + bara + regnslag + , + tá + ið + tit + fara + túr + við + barninum + í + regni + . + + + Ansið + eisini + eftir + , + um + regnslagið + “ + andar + ” + , + so + at + døgg + ikki + legst + á + innsíðuna + . + + + Set + barnavognin + undir + eitt + hálvtak + , + um + tað + regnar + , + tá + ið + barnið + skal + sova + úti + , + og + brúkið + ikki + regnslagið + tá + . + + + SÓLVERJA + Heilt + smá + børn + eiga + als + ikki + at + vera + í + sólini + . + + + Tað + gerst + skjótt + ov + heitt + fyri + tey + , + og + teirra + viðkvæma + húð + kann + skjótt + skáldast + . + + + Síggj + til + , + at + eitt + sólskjól + ella + træ + alla + tíð + ina + skuggar + fyri + barninum + . + + + Verj + barnið + fyri + afturskini + av + havinum + ella + frá + hvítum + sandi + á + túrum + á + sandstrond + við + at + smyrja + sólkrem + við + høgum + faktori + á + kinnar + , + nasar + og + handarbak + . + + + Tá + ið + barnið + eldist + og + kemur + út + í + sólina + , + skal + tað + verjast + við + sólhatti + , + løttum + klæðum + og + sólkremi + við + høgum + faktori + . + + + PINKUBARNARØKT + | + 2726 + | + PINKUBARNARØKT + +

+

+ + PARLAG + | + 29 + Er + hetta + tykkara + fyrsta + barn + , + fara + tit + kanska + at + síggja + heilt + nýggjar + síður + hvør + av + øðrum + og + parlagnum + . + + + Eiga + tit + onnur + børn + , + so + hava + tit + roynt + tað + fyrr + og + skulu + nú + til + at + geva + hesum + nýggja + barninum + rúm + og + samstundis + hava + umsorgan + fyri + tí + eldra + barninum + . + + + PARLAG + OG + HEIMALÍV + AT + VERA + GÓÐ + OG + YMISLIG + FORELDUR + Barnið + hevur + tørv + á + tí + , + ið + tit + , + hvør + í + sínum + lagi + , + kunnu + koma + við + og + geva + tí + sum + foreldur + . + + + Tit + skulu + ikki + royna + at + vera + eins + . + + + Sum + mamma + hevur + tú + fyrimunin + , + tí + tú + hevur + verið + við + barn + og + merkt + barnið + í + lívinum + . + + + Gevur + tú + bróst + , + hevur + tú + barnið + nógva + tíð + í + fanginum + , + og + kennir + skjótt + tekini + , + tað + sendir + . + + + Sum + pápi + kemur + tú + heilt + tætt + at + tínum + nýfødda + barnið + , + tá + ið + tú + skiftir + blæu + á + tí + , + troystar + og + rurar + tað + í + svøvn + . + + + Barninum + dámar + væl + at + nerta + við + húð + ina + og + kenna + kropshitan + av + tær + , + tí + er + tað + gott + hugskot + at + opna + skjúrtuna + og + halda + barninum + tætt + inn + at + kroppinum + . + + + Roynir + tú + frá + fyrsta + degi + at + vera + nógv + saman + við + barninum + , + ert + tú + skjótt + líka + nær + tí + sum + mamman + , + sum + gevur + at + súgva + . + + + Tað + er + ein + stórur + fyrimunur + fyri + tykkum + øll + trý + – + og + ikki + minst + sambandið + millum + foreldrini + , + at + tú + soleiðis + vísir + familjuni + stóran + áhuga + og + mammuni + samanhald + , + eisini + tá + ið + tað + ikki + gongur + so + væl + , + og + øll + eru + troytt + . + + + Er + tað + tú + sum + mamma + , + ið + er + mest + saman + við + barn + inum + , + royn + so + at + geva + nakrar + av + tínum + fyrimun + um + frá + tær + , + tá + ið + pápin + er + heima + . + + + Tað + verður + til + gagns + fyri + bæði + teg + , + barnið + og + pápan + . + + + Halt + fram + við + at + geva + barninum + kærleika + og + umsorgan + , + men + tak + eisini + pápan + við + , + sum + er + fullbúgvin + til + at + troysta + og + geva + tí + umsorgan + . + + + Sum + pápi + skal + tú + ikki + kenna + tað + sum + ein + ósig + ur + , + um + tað + lítla + barnið + í + tíðarbilum + dámar + betur + mammu + na + enn + teg + . + + + Støðan + broytist + , + og + barnið + fer + skjótt + at + síggja + teg + sum + ein + spennandi + valmøguleika + . + + + Ansa + eftir + , + um + barninum + tørvar + okkurt + , + og + “ + lurta + ” + teg + fram + til + , + hvat + tú + kanst + gera + fyri + at + geva + tí + umsorgan + . + + + Virð + eisini + tað + , + at + barnið + skal + fáa + ró + . + + + Tá + ið + barnið + hyggur + burtur + , + geispar + , + blundar + ella + fer + at + gráta + , + kann + tað + verða + tekin + um + , + at + tað + vil + hava + frið + eina + løtu + – + bæði + fyri + pápa + og + mammu + . + + + Parlagið + Nógv + pør + uppliva + , + at + kærleikin + teirra + millum + broyt + ist + , + eftir + at + barnið + er + føtt + . + + + Nøkur + pør + fáa + djúpa + sam + hoyring + , + trúfesti + og + takksemi + sínámillum + , + tí + tey + síggja + og + gleðast + um + alt + tað + , + hin + parturin + hevur + við + sær + til + ta + lítlu + , + nýggju + familjuna + . + + + Kærleikin + fær + nýggja + dýpd + og + týdning + . + + + Onnur + pør + uppliva + tað + , + at + kærleikin + , + ið + gongur + báðar + vegir + , + hevur + hug + at + drála + á + eitt + sindur + , + tí + at + kenslurnar + fyri + tí + lítla + barninum + fylla + alt + . + Kær + leik + in + tykkara + millum + er + ikki + burtur + , + men + hevur + ein + steðg + , + meðan + báðir + partar + eru + fult + upptiknir + av + barn + in + um + . + + + Seinni + , + tá + ið + dagliga + lagið + kemur + aftur + , + finna + tey + kærleikan + sínámillum + aftur + . + + + Og + aftur + onnur + uppliva + nýggjar + og + óvæntaðar + kenslur + sum + t.d. + einsemi + og + nakað + av + øvundsjúku + mótvegis + barninum + , + ið + hevur + fingið + fyrstapláss + hjá + pørtunum + . + + + Ver + opin + um + tínar + egnu + kenslur + og + vís + virðing + fyri + teimum + hjá + hinum + partinum + . + + + Stundum + kann + tað + vera + trupult + Familjulívið + kann + eisini + gerast + eitt + vónbrot + , + sam + svarar + væntanin + til + hin + partin + ikki + við + veruleikan + . + + + Tað + kann + tyngja + parlagið + , + serliga + um + tit + ikki + eru + opin + um + málið + . + + + Í + eina + tíð + fer + barnið + at + fylla + mest + í + tykkara + gerandisdegi + , + og + tað + verða + færri + stundir + til + frítíðaráhugamál + o.a. + +

+

+ + 30 + | + PARLAG + PARLAG + | + 31 + Ov + lítil + svøvnur + er + vanligur + hesa + tíðina + , + nú + barnið + skal + fáa + at + súgva + og + skiftast + á + um + náttina + . + + + Og + ov + lítil + svøvnur + kann + gera + tykkum + meira + erkvisin + og + ilsk + og + verða + orsøk + til + deilingar + . + + + Tað + verður + minni + tíð + til + at + vera + sum + fríggjarafólk + og + hava + eitt + kynslív + . + + + Broytingar + í + kvinnukroppinum + kunnu + eisini + hava + týdning + , + serliga + ta + fyrstu + tíðina + . + + + Møði + , + deilan + og + ótrygd + viðvíkjandi + kropsligum + og + kensluligum + broytingum + kunnu + geva + minni + hug + til + kynsliga + samveru + eina + tíð + . + + + Sita + tit + ikki + væl + í + tí + og + hava + kanska + fíggjarligt + ella + arbeiðsligt + høvuðbrýggj + , + so + eru + tað + eisini + avbjóðingar + , + sum + kunnu + gera + heimalívið + truplari + fyri + tykkum + eina + tíð + , + til + tit + vita + , + hvar + tit + standa + sum + familja + . + + + Áhugamál + í + frítíðini + o.a. + saman + við + vinum + er + tað + kanska + ikki + yvirskot + til + sum + áður + – + serliga + ta + fyrstu + tíðina + við + barninum + , + tá + ið + alt + er + nýtt + , + og + tíðin + knøpp + . + + + Best + er + at + fyrreika + seg + til + at + vera + í + bíðistøðu + eina + tíð + , + og + so + njóta + , + um + tað + við + hvørt + kortini + ber + til + . + + + Síggið + til + at + tosa + opið + saman + . + + + Komið + hvør + øðrum + til + møtis + og + vísið + álit + og + samstarvsvilja + , + troytið + møguleikarnar + , + tit + hava + , + og + leggið + gerandisdagin + til + rættis + í + felag + . + + + Kanska + kunnu + tit + fara + lættligari + um + reingerð + og + at + keypa + inn + , + ella + hvussu + nógv + arbeiðið + skal + fylla + í + tilveruni + . + + + Kanska + kann + familjan + hjálpa + tykkum + ella + fáa + lønta + hjálp + uttanhýsis + ? + + + Tit + kunnu + kanska + biðja + abbar + og + ommur + ella + vinir + hjálpa + tykkum + at + passa + tað + lítla + , + tá + ið + tørvur + er + á + tí + ? + + + Halda + tit + , + at + tit + eru + komin + í + eina + ónda + ringrás + og + ikki + sjálv + megna + at + koma + burtur + úr + henni + , + tosið + so + við + heilsufrøðingin + , + familjuna + ella + góðar + vinir + um + , + hvat + kann + gerast + . + + + Síggið + eisini + talvuna + á + síðu + 33 + . + + + Nýggj + stúran + Foreldraskapur + letur + upp + fyri + nýggjum + evnum + at + gleðast + um + og + at + stúra + fyri + , + sum + ikki + er + vitað + um + fyrr + , + ella + stúran + av + øðrum + slag + . + + + Har + kveikjast + eymar + og + heitar + kenslur + , + men + eisini + stúran + um + framtíðina + , + barnsins + menning + og + trivnað + og + um + viðurskifti + í + nær + umhvørvinum + , + sum + kanska + ikki + fyltu + so + nógv + fyrr + , + t.d + veðurlagsbroytingarnar + . + + + Eisini + kunnu + pína + , + angist + og + sorg + standast + av + at + fáa + eitt + barn + . + + + Barnið + kann + gerast + sjúkt + ella + ófullført + , + og + tankarnir + um + , + at + tit + kunnu + missa + tað + , + kunnu + fylla + nógv + , + sjálvt + um + tað + hendir + ógvuliga + sjáldan + her + á + landi + . + + + Angist + og + tregar + eru + tungar + kenslur + , + sum + tað + kann + hjálpa + at + tosa + við + onnur + um + . + + + Sama + er + at + siga + um + óttan + fyri + ikki + at + vera + nóg + góð + til + at + røkta + og + ala + barnið + . + + + Foreldur + kunnu + styrkja + sjálvsálitið + við + tað + , + at + tey + frammanundan + hava + fingið + sær + kunnleika + um + , + hvussu + barnið + mennist + í + stigum + . + + + Tað + kann + vera + hent + at + venda + sær + til + familju + , + vinir + heilsufrøðingin + , + námsfrøðingin + , + læknan + ella + onnur + , + tit + hava + álit + á. + At + brúka + annara + royndir + beinleiðis + kann + tó + vera + trupult + . + + + Kanska + hava + tit + eina + aðra + hugsan + um + t.d. + uppaling + , + sum + ger + , + at + tit + fara + at + nýta + tann + mátan + , + tykkum + tykir + best + . + + + Brúkið + tykkara + stovnar + , + so + fáa + tit + skil + á + , + hvat + hóskar + tykkum + best + . + + + Hevur + tú + ella + tit + bæði + ilt + við + at + kenna + nakra + gleði + ella + samleika + við + barnið + , + so + hava + tit + møguliga + brúk + fyri + hjálp + at + viðgera + tær + nógvu + kenslurnar + . + + + Tað + kann + vera + føðitunglyndi + , + sum + nógv + , + bæði + mammur + og + pápar + uppliva + – + og + tað + kann + nakað + gerast + við + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + ella + læknan + um + , + hvussu + tú + hevur + tað + . + + + Teir + vita + , + hvar + møguleikar + fyri + hjálp + eru + at + finna + í + kommununi + . + + + HÚSKI + ERU + SO + YMISK + Tá + ið + henda + bókin + tekur + støði + í + kjarnhúskinum + við + einari + mammu + , + einum + pápa + og + einum + ella + fleiri + børnum + , + so + er + tað + tí + , + at + hetta + slagið + av + familju + enn + er + tað + vanligasta + . + + + Men + bókin + vendir + sær + til + øll + foreldur + , + sama + hvat + kynið + er + , + og + um + tit + hava + felags + bústað + ella + ikki + . + + + Í + tekstinum + verður + skift + ímillum + “ + tú + ” + og + “ + tit + ” + alt + eftir + , + hvat + ið + er + natúrligast + í + samanhanginum + . + + + HAVA + TIT + SAMANFLUTT + BØRN + Umleið + fjórðahvørt + barn + ( + í + DK + ) + undir + 17 + ár + livir + í + samanfluttum + húski + við + hálv + - + ella + stjúksystkjum + . + + + Fyri + at + fáa + familjuna + at + trívast + , + hevur + tað + týdning + at + fata + og + og + geva + seg + undir + tær + kensl + ur + , + sum + kunnu + vera + í + saman + fluttari + familju + við + einum + lítlum + , + nýggjum + barni + – + eisini + teimum + truplu + kenslunum + . + + + Verið + áhugað + , + havið + tol + við + børnunum + og + hvør + við + øðrum + . + + + Tosið + saman + um + , + hvussu + tit + kunnu + fáa + tað + at + bera + til + . + + + ERT + TÚ + EINA + UM + BARNIÐ + Tú + kanst + vera + einsamøll + um + barnið + , + antin + tí + tú + frá + byrjan + hevur + gjørt + av + at + fáa + barnið + einsamøll + , + ella + tí + at + parlagið + helt + ikki + . + + + Sama + um + tú + kennir + pápan + ella + ikki + , + er + tað + eitt + gott + hugskot + at + hugsa + um + , + hvussu + tú + vilt + umtala + hann + . + + + Barnið + fer + at + spyrja + eftir + honum + , + tá + ið + tað + er + nóg + stórt + og + sær + , + hvussu + ymsu + húskini + eru + samansett + . + + + Fá + gjarna + pápan + við + frá + byrjan + ini + , + ber + tað + til + . + + + Tak + annars + støðu + til + , + hvussu + hann + skal + verða + umtalaður + , + so + at + barnið + kennir + søguna + um + sítt + upphav + . + +

+

+ + 32 + | + PARLAG + PARLAG + | + 33 + Systkin + Hevur + barnið + eldri + systkin + , + hava + tit + har + eina + serliga + uppgávu + at + styðja + sambandið + millum + børnini + , + so + at + tað + kann + mennast + og + styrkjast + . + + + Sambandið + millum + systkin + skal + verða + bygt + spakuliga + upp + . + + + Tað + hevur + eisini + týdning + at + skilja + kenslur + og + atburð + ( + reaktión + ) + hjá + eldru + systkjunum + . + + + Tilveran + hjá + eldru + systkjunum + broytist + fullkomuliga + , + tá + ið + tey + skulu + vera + uppi + í + umsorganini + hjá + foreldrunum + fyri + tí + lítla + , + nýggja + barninum + , + sum + øll + eru + so + burtur + í. + Flestu + eldri + systkin + verða + við + hvørt + øvundsjúk + . + + + Tit + kunnu + styðja + barnið + og + geva + tí + møguleika + at + greiða + frá + sínum + kenslum + . + + + Sig + , + at + tað + er + í + lagi + onkuntíð + at + vera + óður + við + tað + lítla + , + royn + ikki + at + skelda + , + og + sig + við + tað + stóra + barnið + , + at + tað + er + frálíka + gott + at + hava + eitt + stórt + barn + , + sum + kann + spæla + o.s.fr + Vís + tí + stóran + samhuga + og + ans + . + + + Fá + tað + stóra + barnið + við + upp + í + ansingina + av + tí + lítla + Pápin + kann + kanska + passa + tað + lítla + , + so + at + mamman + eisini + fær + tíð + til + tað + eldra + barnið + - + og + øvugt + . + + + Barnið + kemur + ígjøgnum + øvundsjúkuna + , + tá + ið + tað + sær + , + at + tað + lítla + barnið + er + ikki + bara + ein + kappingarneyti + men + eisini + ein + spælibróðir + , + og + at + kærleiki + og + umsorgan + for + el + dran + na + er + ikki + horvin + . + + + Abbar + og + ommur + Í + mongum + barnahúskum + hava + abbar + og + ommur + ein + stóran + og + týðandi + leiklut + , + og + serliga + um + tey + búgva + nærindis + . + + + Tey + gomlu + kunnu + t.d. + vera + góð + at + heita + á + at + ansa + børnunum + og + aðra + hjálp + . + + + Eitt + gott + og + tætt + samband + við + gamla + ættarliðið + kann + eisini + vera + til + stóra + gleði + fyri + barnið + , + sum + fær + størri + familju + og + fleiri + ættarlið + at + kenna + . + + + Heimalív + tvørtur + um + ættarliðini + kann + gerast + eitt + rættiliga + týðandi + grundarlag + fyri + barnið + og + tykkum + . + + + Summi + kunnu + hava + eitt + sindur + fjart + samband + við + foreldrini + , + og + tá + kann + koman + av + einum + nýggjum + barni + í + familjuni + ofta + knýta + ættarliðini + betur + saman + . + + + Tey + flestu + uppliva + tá + at + hoyra + saman + av + nýggjum + við + tað + eldra + ættarliðið + , + tí + kærleikin + og + áhugin + fyri + barninum + knýtir + tey + saman + . + + + Nøkur + nýggj + foreldur + kunnu + tó + kenna + tað + sum + ov + mikið + av + tí + góða + , + tá + ið + tey + eldru + so + fegin + vilja + vera + nógv + uppií + hjá + teim + ungu + . + + + Tosið + tykkara + millum + og + við + tey + gomlu + , + um + tey + ynski + , + tit + hvør + í + sinum + lagi + hava + til + heimalívið + . + + + Greiðið + frá + , + hvørjum + tit + hava + tørv + á + , + og + lurtið + eftir + tí + , + tey + gomlu + siga + , + og + tá + kunnu + bondini + millum + ættar + liðini + styrkna + . + + + HVUSSU + NÝTA + TIT + TÍÐINA + ? + + + Roynið + at + gera + eina + talvu + makan + til + ta + niðanfyri + . + + + Fyllið + út + tíma + fyri + tíma + í + eitt + samdøgur + við + tí + , + ið + hendir + . + + + Hvat + ger + barnið + ? + + + Hvat + gera + mamma + og + pápi + ? + + + Hvørjar + uppgávur + skulu + loysast + ? + + + Tosið + so + um + , + hvussu + tit + býta + uppgávurnar + , + so + at + tit + bæði + eru + so + nógv + sum + gjørligt + saman + við + barninum + , + men + at + eingin + verður + ovbyrjaður + . + + + Ert + tú + eina + um + barnið + , + kann + tað + hjálpa + tær + at + fáa + greiðu + á + , + hvar + tú + serliga + hevur + brúk + fyri + hjálp + . + + + Kl. + Uppgáva + Barn + Mamma + Pápi + / + maki + 05.00 + Órógv + - + knarrar + 06.00 + 07 + .00 + Eta + 08.00 + 09.00 + 10.00 + Eta + 11.00 + 12.00 + Grætur + 13.00 + Etur + 14.00 + Svevur + 15.00 + Spælir + 16.00 + Grætur + 17 + .00 + Etur + 18.00 + 19.00 + Í + bað + 20.00 + Etur + 21.00 + Grætur + 22.00 + 23.00 + Etur + 24.00 + Grætur + 01.00 + 02.00 + Etur + 03.00 + 04.00 + Etur + Dagførið + talvuna + javnan + . + + + Tað + , + ið + tørvur + er + á + , + broytist + skjótt + tað + fyrsta + árið + .. + Systkin + . + + + Tit + kunnu + skapa + gott + samband + millum + tykkara + børn + . + +

+

+ + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + | + 35 + Tað + er + enn + meira + sannlíkt + , + at + bróstagevingin + fer + at + eydnast + , + um + mamman + er + vís + í + , + at + hon + vil + geva + bróst + og + er + sannførd + um + , + at + hon + kann + – + og + um + pápin + stuðlar + henni + í + hesi + avgerð + . + + + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + Tað + kunnu + koma + trupulleikar + í + byrjanini + . + + + Og + kanska + vita + tit + ikki + reiðiliga + , + um + bróstagevingin + er + tað + rætta + fyri + tykkum + . + + + Men + bróstagevingin + fer + ætlandi + at + ganga + betur + , + tá + ið + mamma + og + barn + hava + lært + tað + . + + + TANN + BESTA + FØÐIN + Móðurmjólkin + er + besta + føðin + fyri + nýføðingin + , + og + móðurmjólkin + inniheldur + júst + tað + , + sum + barnið + skal + fáa + til + tess + at + vaksa + sum + best + og + hava + so + góða + heilsu + sum + gjørligt + . + + + Tað + er + galdandi + fyri + bæði + føðsluevni + , + vitaminir + og + miniral + , + samansetingina + av + fiti + og + tey + andevni + , + sum + skulu + verja + barnið + fyri + fleiri + sjúkur + í + pinkubarnaaldrinum + . + + + Mjólkin + sløkkir + eisini + tostan + og + er + trygd + fyri + vætutrot + . + + + Eisini + í + longdini + hevur + bróstagevingin + týdning + fyri + heilsuna + bæði + hjá + barni + og + mammu + . + + + Umframt + teir + heilsuligu + fyrimunirnar + kunnu + vera + veruligar + orsøkir + til + at + geva + bróst + : + í + longdini + krevur + bróstagevingin + minni + arbeiði + enn + fløskan + , + tí + har + skulu + bæði + fløska + og + tátur + vaskast + , + matur + blandast + og + hitast + . + + + Móðurmjólkin + er + altíð + høglig + og + tøk + , + tá + ið + barnið + er + svangt + . + + + Hon + hevur + altíð + rætta + hitan + . + + + Koma + tit + í + iva + um + bróstagevingina + Tað + hevur + týdning + at + tosa + saman + um + fyrimunir + og + vansar + við + bróstagevingini + , + fara + tit + at + ivast + í + , + hvørja + mjólk + tykkara + barn + skal + fáa + . + + + Talvan + á + næstu + síðu + kann + kanska + vera + tykkum + ein + hjálp + at + fáa + greiðu + á + , + hvat + er + best + hjá + tykkum + . + + + Tosið + helst + eisini + við + heilsu + frøðingin + tær + fyrstu + ferðirnar + , + tit + hittast + . + + + Hon + hevur + nógvar + royndir + og + ítøkiliga + vitan + , + sum + hon + kann + lata + tykkum + njóta + gott + av + , + og + hon + er + til + reiðar + at + lurta + eftir + tí + , + tit + halda + . + + + Hvussu + ofta + skal + barnið + fáa + at + súgva + ? + + + Tað + er + bara + rúm + fyri + einum + lítlum + sindri + av + mjólk + í + maganum + á + nýføðinginum + , + sum + er + til + støddar + sum + FULLA + BRÓSTAGEVING + Í + SEKS + MÁNAÐIR + ɋ + Heilsustýrið + mælir + til + , + at + pinkubørn + fáa + fulla + bróstageving + , + til + tey + eru + um + seks + mánaðir + . + + + ɋ + Lutvís + bróstageving + verður + viðmælt + til + tólv + má + naðir + ella + longur + , + trívast + mamma + og + barn + við + tað + . + + + ɋ + Børn + , + ið + ikki + verða + havd + á + brósti + , + skulu + fáa + eftirgjørda + móðurmjólk + alt + tað + fyrsta + árið + . + + + ein + valnøt + . + + + Tí + hevur + tað + tørv + á + at + súgva + ofta + , + men + lítið + í + senn + . + + + Legg + barnið + til + bróstið + hvørja + ferð + , + tað + biður + um + tað + – + eisini + um + náttina + . + + + Tær + fyrstu + vikurnar + skal + barnið + fáa + bróst + í + mins + ta + lagi + 8 + ferðir + um + samdøgrið + fyri + at + metta + tað + og + stimbra + bróstagevingina + . + + + Seinni + kann + barnið + ofta + hjálpast + við + at + fáa + bróst + eitt + sindur + færri + ferðir + og + ein + dropa + at + sløkja + tostan + við + av + og + á. + Lat + barnið + stýra + Lat + barnið + sjálvt + vísa + , + nær + tað + vil + verða + lagt + at + brósti + , + og + hvussu + leingi + tað + vil + súgva + . + + + Á + tann + hátt + fer + mjólkin + av + sær + sjálvari + at + laga + seg + eftir + tørvinum + hjá + barninum + – + bæði + í + samanseting + og + nøgd + . + + + Samansetingin + í + mjólkini + broytist + , + hvørja + ferð + meðan + barnið + sýgur + . + + + Tann + fyrsta + mjólkin + sløkkir + tostan + , + seinni + mettar + hon + meira + . + + + Legg + tí + barnið + til + sama + bróst + fleiri + ferðir + , + til + tað + vísir + bróstið + frá + sær + . + + + Á + tann + hátt + fær + barnið + ta + feitu + mjólkina + , + sum + bróstið + ger + síðst + í + súgvingini + . + + + Fyrsta + ið + barnið + vísir + tað + fyrra + bróstið + frá + sær + , + kann + tað + verða + lagt + til + hitt + bróstið + og + verða + heilt + mett + . + +

+

+ + 36 + | + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + | + 37 + Longdin + á + einari + súgving + og + steðgirnir + ímillum + kunnu + vera + ymiskir + til + longdar + . + + + Stundum + sýgur + barn + ið + leingi + og + fær + sær + eisini + langar + steðgir + – + og + aðrar + ferðir + eru + millumbilini + stutt + . + + + Serliga + um + kvøldar + nar + hevur + barnið + hug + at + súgva + oftari + . + + + Fylg + við + rútmuni + hjá + barninum + . + + + Ansa + eftir + , + at + tað + fær + nóg + mikið + , + og + hygg + í + blæuna + . + + + Barnið + skal + hava + minst + 6 + “ + tungar + ” + blæur + um + samdøgrið + , + sí + síðu + 16 + . + + + Heilsufrøðingurin + og + læknin + fylgja + við + , + hvussu + barnið + tyngist + samsvarandi + einari + ritmynd + . + + + Tað + er + heilt + vanligt + , + at + vektin + ikki + økist + javnt + alla + tíðina + , + tí + skulu + tit + ikki + vænta + , + at + vektin + á + barninum + liggur + neyvt + á + ritmyndini + . + + + Um + tørvur + er + á + tí + , + fara + læknin + og + heilsu + frøðingurin + at + geva + ráð + og + hava + eyka + eftirlit + . + + + Fáa + væl + um + Hevur + barnið + fingið + væl + um + vørtuna + og + sýgur + væl + , + kann + tað + byrgja + fyri + nógvum + trupulleikum + við + bróstagevingini + . + + + Tað + er + umráðandi + , + at + barnið + fær + væl + um + vørtuna + : + ɋ + Barnið + skal + liggja + heilt + tætt + inn + at + mammuni + . + + + ɋ + Muðurin + á + barninum + skal + fáa + væl + um + ta + brúnligu + húðina + rundan + um + vørtuna + . + + + ɋ + Varrarnar + , + serliga + undirvørrin + , + skulu + vera + tandar + úteftir + . + + + ɋ + Høkan + skal + nerta + við + bróstið + , + nøsin + skal + ikki + nerta + við + . + + + ɋ + Rørslurnar + við + at + súgva + og + svølgja + skulu + vera + rútmiskar + . + + + ɋ + Vita + eftir + , + um + tað + kennist + rætt + . + + + Tað + má + ikki + pína + , + tá + ið + barnið + hevur + fingið + væl + um + . + + + Jú + meira + verður + sogið + , + jú + meira + mjólk + Tess + meira + barnið + sýgur + , + tess + meira + mjólk + kemur + í + +

+

+ + FYRIMUNUR + AT + GEVA + BRÓST + Vitið + , + um + tit + kunnu + koma + í + tankar + um + 4-5 + góðar + grundir + at + geva + bróst + : + GEVA + BRÓST + - + VANSAR + Hvørjir + vansar + , + halda + tit + , + kunnu + vera + , + at + barnið + heldur + fram + at + fáa + bróst + ? + + + GEVA + BRÓST + ELLA + FLØSKU + ? + + + Hjálp + til + at + fáa + greiðu + á + spurninginum + , + koma + tit + í + iva + . + + + FLØSKA + – + FYRIMUNIR + Eru + nakrar + góðar + grundir + fyri + at + geva + barninum + eftirgjørda + móðurmjólk + ? + + + FLØSKA + – + VANSAR + Standast + nakrir + vansar + av + , + at + barnið + fær + eftirgjørda + móðurmjólk + ? + + + bróstini + . + + + Tað + ber + ikki + til + at + goyma + mjólkina + til + næstu + bróstageving + . + + + Vil + barnið + súgva + í + heilum + , + kann + tað + tó + vera + tekin + um + , + at + tað + hevur + ikki + nóg + væl + um + vørtuna + , + og + tí + fær + ikki + nóg + nógva + mjólk + , + meðan + tað + sýgur + . + + + Ein + onnur + orsøk + kann + vera + , + at + barnið + fær + ikki + sogið + fyrra + bróstið + nóg + leingi + , + so + at + tað + bara + sløkkir + tostan + , + men + fær + ikki + ta + feitu + og + mettandi + mjólkina + síðst + í + súgvingini + . + + + Spyr + helst + heilsufrøðingin + til + ráðs + , + ert + tú + í + iva + , + hví + barnið + vil + súgva + alla + tíðina + . + + + Sí + eisini + Ov + lítið + av + mjólk + og + Ov + nógv + mjólk + , + síðu + 40 + . + +

+

+ + At + geva + børnum + bróst + , + sum + hava + lætt + við + at + gerast + ovurviðkvæm + Hevur + barnið + arvaligar + fyritreytir + fyri + at + fáa + ovurkvæmi + , + kann + full + bróstageving + fýra + teir + fyrstu + mánaðirnar + minka + um + vandan + at + mjólkar + ovurvið + kvæmi + mennir + seg + . + + + Tá + ið + barnið + er + meira + enn + fýra + mánaðir + , + skal + tað + fáa + júst + somu + føði + sum + børn + , + ið + ikki + so + lætt + gerast + ovurviðkvæm + , + t.e. + móðurmjólk + ella + vanliga + eftir + gjørda + móðurmjólk + , + morl + , + greyt + o.s.fr. + Sí + kapitlið + Føði + til + barnið + síðu + 80 + . + + + Varrarnar + eru + tandar + úteftir + , + og + barnið + fær + væl + um + ta + brúnu + húðina + rundan + um + vørtuna + . + +

+

+ + 38 + | + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + | + 39 + SÚGVISTØÐUR + , + TÁ + IÐ + BARNIÐ + FÆR + AT + SÚGVA + 1 + . + + + Afturáhellandi + støðan + Legg + barnið + á + tín + búk + við + munninum + fram + móti + bróst + vørtuni + . + + + Hell + teg + afturá + og + lat + frið + falla + á + teg + . + + + Nú + er + lætt + hjá + barninum + at + fáa + um + vørtuna + og + at + halda + fram + . + + + Ansa + eftir + at + kroppurin + verður + væl + styðjaður + , + so + tú + fært + hvílt + teg + ímeðan + . + + + Støðan + styðjar + uppundir + tey + viðføddu + afturbrøgdini + ( + refleksini + ) + hjá + barninum + at + leita + og + súgva + . + + + 2 + . + + + Klassiska + støðan + Tú + situr + við + barninum + í + fanginum + og + høvdið + á + tí + hvílir + á + tínum + armi + . + + + Búkurin + á + barninum + vendir + móti + tínum + , + so + at + tað + skal + ikki + snara + høvdinum + fyri + at + fáa + um + vørtuna + . + + + Halt + helst + í + hondina + á + barn + in + um + , + meðan + tað + sýgur + – + tað + kann + fremja + súgving + ina + . + + + 3 + . + + + Liggjandi + støðan + Tú + kanst + liggja + niðri + og + geva + . + + + Ansa + eftir + , + at + vørtan + er + beint + framman + fyri + munnin + á + barninum + , + so + at + tað + skal + ikki + benda + høvdið + nógv + afturá + . + + + Halt + um + barnið + við + leysu + hondini + . + + + 4 + . + + + Tvíburastøðan + Bulur + og + bein + liggja + aftur + og + fram + undir + hondini + á + tær + . + + + Tú + styðjar + høvdið + á + tí + við + hondini + . + + + Hendan + støðan + kann + eisini + nýtast + , + tá + ið + tvíburar + skulu + fáa + at + súgva + samstundis + – + og + haðani + navnið + . + + + 5 + . + + + Krossstøðan + Barnið + liggur + tvørtur + um + búkin + við + høvdinum + hvílandi + á + hondini + á + tær + . + + + 1 + 4 + 2 + 3 + 5 + BYRJA + UMAFTUR + Fært + tú + ikki + bróstagevingina + at + bera + til + , + kanst + tú + byrja + heilt + av + nýggjum + . + + + Tá + ið + tú + fert + í + gongd + av + nýggjum + , + roynir + tú + at + fáa + tað + at + líkjast + teirri + fyrstu + ferðini + , + tá + ið + barnið + lá + nakið + á + tínum + nakna + yvirkroppi + . + + + Tað + kann + t.d.hjálpa + barninum + at + fáa + væl + um + bróstið + , + so + at + tað + kann + súgva + dúgliga + og + ikki + skaða + vørtuna + . + + + ɋ + Gev + tær + góða + tíð + og + náðir + . + + + ɋ + Legg + teg + á + songina + ella + set + teg + væl + til + rættis + . + + + Síggj + til + , + at + tað + er + fjálgt + í + rúminum + . + + + Hav + okkurt + drekkandi + við + hondina + . + + + ɋ + Far + úr + um + yvirkroppin + . + + + Legg + tað + nakna + barnið + inn + at + tínari + beru + húð + . + + + Barnið + kann + bara + vera + í + blæu + , + men + legg + helst + eina + dýnu + yvir + tað + , + so + tað + ikki + kólnar + . + + + ɋ + Halt + um + barnið + , + tosa + við + tað + . + + + Lat + frið + falla + á + teg + , + og + njót + húðarsambandið + . + + + ɋ + Lat + barnið + sjálvt + finna + vegin + til + bróstið + . + + + Fyrst + liggur + tað + kanska + heilt + stilt + og + snoddar + , + so + fer + tað + at + krúpa + móti + vørtuni + . + + + So + byrjar + tað + at + gera + súgviljóð + – + stingur + hondina + í + munnin + , + - + gníggjar + bróstið + við + knýttari + hond + – + hyggur + og + leitar + eftir + bróstinum + – + og + hvílir + seg + av + og + á. + Endiliga + finnur + tað + kanska + bróstið + og + fer + at + smaska + og + sleikja + vørtuni + , + tað + gapar + nógv + og + fær + væl + um + vørtuna + og + fer + at + súgva + . + + + ɋ + Kanska + skal + barnið + royna + hetta + fleiri + ferðir + , + áðrenn + tað + eydnast + at + fáa + væl + um + vørtuna + og + súgva + dúgliga + . + + + ɋ + Kanska + eydnast + hetta + ikki + fyrstu + ferð + . + + + Men + so + hevur + tú + roynt + , + og + hevur + tú + hug + , + kanst + tú + royna + aftur + seinni + . + +

+

+ + 40 + | + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + | + 41 + Minst + til + D-vitaminir + Barnið + skal + fáa + D-vitamindropar + hvønn + dag + , + frá + tí + tað + er + 2 + vikur + gamalt + . + + + D-vitaminir + eru + neyðugar + fyri + at + byggja + knoturnar + ( + beinini + ) + upp + . + + + Tit + kunnu + keypa + D-vitamindropar + í + apotekinum + og + aðrastaðni + . + + + Tað + eru + ymiskir + D-vitaminúrdráttir + . + + + Ansa + væl + eftir + at + fáa + úrdráttir + , + sum + eru + til + pinkubørn + , + og + les + altíð + tað + , + sum + stendur + um + innihaldið + , + eisini + um + tú + skiftir + til + annað + merki + . + + + Barnið + skal + hava + 10 + mikrogram + ( + 400 + IE + ) + um + dagin + . + + + Hygg + at + innpakkingini + , + og + vita + , + hvussu + nógvar + dropar + um + dagin + . + + + Les + eisini + , + hvussu + ílatið + við + dropunum + skal + goymast + . + + + Summir + D-vitminúrdráttir + skulu + goymast + í + køliskápi + . + + + ɋ + Øll + børn + skulu + hava + D-vitamin + styrk + alt + árið + , + til + tey + fylla + 4 + ár + . + + + Eftir + hetta + , + verða + øll + børn + ( + og + vaksin + ) + rádd + til + at + taka + D-vitaminískoyti + vetrarhálvuna + , + frá + oktober + til + og + við + apríl + . + + + ɋ + Er + barn + títt + myrkt + í + húðini + - + ella + gongur + í + nógvum + klæðum + , + so + tað + fær + onga + sól + , + hvørki + á + armar + ella + bein + , + um + summarið + - + hevur + tað + tørv + á + D-vitaminískoyti + alt + árið + allan + barndómin + . + + + ɋ + Tilmælt + verður + at + halda + áfram + við + dropum + til + barnið + er + 4 + ár + . + + + Ikki + fyrr + ann + barnið + er + 1½ + ár + , + kann + tað + fáa + tyggitablett + , + um + tit + ynskja + tað + . + + + D-vitaminir + verðar + framleiddar + í + húðini + , + tá + ið + vit + eru + úti + í + sólini + um + summarið + . + + + Men + pinkubørn + mugu + ikki + vera + beinleiðis + í + sólini + , + og + tey + fáa + ikki + nóg + mikið + av + sólarljósi + til + tess + at + gera + nóg + nógvar + D-vitaminir + . + + + Í + natúrligum + líki + eru + D-vitaminir + í + feitum + fiski + , + toskarognum + , + kjøti + , + avroðum + , + eggjareyðum + og + feitum + mjólkarúrdráttum + , + men + barnið + kann + ikki + eta + seg + til + ta + neyðugu + mongdina + av + D-vitaminum + . + + + Bróstageving + og + fyribyrging + Bróstageving + tryggjar + ikki + heilt + fyri + at + vera + við + barn + aftur + . + + + Hjá + kvinnum + , + sum + geva + bróst + ofta + og + títt + , + kann + eggloysnin + sanniliga + koma + seinni + , + men + tað + er + eingin + vissa + í + tí + . + + + So + tað + hevur + týdning + , + at + tit + nýta + fyribyrging + , + vilja + tit + ikki + hava + eitt + barn + afturat + so + beinanvegin + . + + + SPURNINGAR + OG + SVAR + UM + AT + GEVA + BRÓST + Eg + havi + ilt + í + bóstvørtunum + , + tá + barnið + sýgur + - + hvat + skal + eg + gera + ? + + + Fyrstu + tvær + vikurnar + er + vanligt + , + at + vørturnar + eru + eymar + . + + + Nakrar + kunnu + uppliva + , + at + tað + pínir + , + beint + tá + ið + barnið + fær + um + vørtuna + . + + + Men + ilskan + hvørvur + sum + oftast + eftir + einum + tveimum + minuttum + , + tá + ið + mjólkin + setur + til + . + + + Pínir + tað + enn + í + vørtunum + – + og + síggjast + kanska + sár + ella + rivur + – + kann + orsøkin + vera + , + at + barnið + ikki + hevur + fingið + nóg + væl + um + vørtuna + . + + + ɋ + Síggj + til + , + at + barnið + fær + væl + um + vørtuna + , + og + vita + , + um + tað + kennist + rætt + . + + + Tað + má + ikki + pína + eftir + einum + tveimum + minuttum + , + men + tað + kann + væl + vera + eitt + sindur + eymt + . + + + ɋ + Hevur + barnið + ikki + væl + um + vørtuna + , + kann + tað + hjálpa + at + lata + barnið + byrja + av + nýggjum + at + súgva + , + sí + síðu + 39. + ɋ + Legg + barnið + at + bróstinum + so + ofta + sum + til + ber + . + + + Tað + linkar + spenningin + í + bróstunum + , + so + at + barnið + lættari + fær + um + vørtuna + , + og + tað + verður + lagalig + ari + hjá + tær + at + geva + tí + . + + + Legg + barnið + fyrst + til + tað + bróstið + , + ið + er + minst + eymt + . + + + Tá + ið + mjólkin + fyrst + setur + til + , + er + tað + minni + ótespiligt + at + geva + av + tí + eyma + bróstinum + . + + + ɋ + Ver + í + afturáhellandi + støðuni + , + tí + tá + togar + barnið + ikki + so + nógv + í + vørtuna + , + sí + síðu + 38. + ɋ + Skift + eisini + til + aðrar + støður + , + tá + ið + tú + gevur + at + súgva + , + so + at + barnið + liggur + ymiskt + fyri + og + sýgur + . + + + Á + tann + hátt + tømast + bróstini + javnast + . + + + ɋ + Ansa + væl + eftir + , + tá + ið + barnið + sleppir + vørtuni + : + Stikk + fingurin + í + munnvikan + á + barninum + og + lat + eitt + sindur + av + luft + koma + til + fyrst + – + tað + er + besti + mátin + fyri + vørtuna + . + + + ɋ + Halt + bróstini + heit + og + turr + millum + gevingarnar + . + + + Nýt + t.d. + ullintar + lanolinhavnar + bróstainnlegg + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + , + hjálpir + omanfyristandandi + ikki + , + og + vørturnar + framvegis + eru + ógvuliga + eymar + . + + + Pínir + tað + alla + tíðina + í + vørtunum + , + tí + har + eru + sár + ella + rivur + , + kann + tað + hjálpa + at + steðga + einar + tveir + dagar + at + geva + bróst + , + meðan + húðin + lekist + . + + + Er + tað + bara + onnur + vørtan + , + kanst + tú + lata + barnið + súgva + hitt + bróstið + og + so + mjólka + fyrra + bróstið + , + tí + so + fer + mjólkin + ikki + at + minka + . + + + Tú + kanst + mjólka + út + við + hond + ella + fáa + tær + eina + bróstapumpu + . + + + Eg + havi + harðar + og + eymar + spenningar + í + bróstunum + , + – + hvat + kann + eg + gera + ? + + + Tað + eru + tvey + sløg + av + spenningum + í + bróstunum + . + + + Annað + slagið + fær + tú + av + troti + ( + er + hovnað + ) + og + kemur + fyri + teir + fyrstu + dagarnar + eftir + føðingina + , + tá + ið + bróstavevnaðurin + skal + byrja + at + gera + mjólk + . + + + Hitt + slagið + kemst + av + samanstúgving + av + mjólk + í + bróstunum + . + + + Tað + kann + hjálpa + at + fáa + sær + heitt + bað + ella + strúka + bróstunum + varisliga + inn + móti + vørtuni + . + + + Gevur + mamman + ofta + , + verður + spenningurin + í + bróstunum + sjáldan + so + ógvusligur + . + + + HUGSA + UM + HEILSUNA + , + MEÐAN + TÚ + GEVUR + BRÓST + Í + móðurmjólkini + eru + evni + frá + øllum + tí + , + sum + mamman + fær + . + + + Tí + er + vert + at + hugsa + um + , + hvat + mamman + etur + , + drekkur + og + roykir + , + meðan + hon + hevur + barn + á + brósti + ɋ + Bera + teg + undan + royking + . + + + Kanst + tú + ikki + leggja + av + , + royk + so + eftir + bróstagevingina + . + + + ɋ + Ger + lítið + við + tað + váta + slagið + . + + + Barnið + tolir + nógv + verri + rúsdrekka + enn + vaksin + . + + + Fyri + at + minka + um + vandan + fyri + at + barnið + fær + alkohol + ígjøgnum + mjólkina + , + skalt + tú + ikki + geva + bróst + 2-3 + tímar + aftaná + at + hava + drukkið + eina + alkoholeind + . + + + ɋ + Drekk + í + mesta + lagi + tríggjar + koppar + av + kaffi + um + dagin + . + + + Avmarka + eisini + annað + drekka + , + sum + inniheldur + kaffi + evni + . + + + Ov + nógv + kaffievni + kann + gera + , + at + barnið + fær + órógv + og + pínu + í + magan + . + + + ɋ + Et + góðan + og + ymisligan + mat + , + sí + www.altomkost.dk + ɋ + Kom + tær + helst + ikki + í + samband + við + kemisk + evni + frá + máling + , + smyrsli + , + hárliting + o.s.fr. + , + sí + www.mst.dk + ɋ + Royn + ikki + at + taka + óneyðugan + heilivág + . + + + Tekur + tú + neyðugan + heilivág + , + spyr + so + læknan + , + hvussu + tú + skalt + bera + teg + at + , + meðan + tú + gevur + bróst + . + +

+

+ + 42 + | + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + | + 43 + SOPPUR + , + TRØSKA + Hevur + barnið + sopp + í + munninum + , + so + sæst + hann + sum + hvít + skón + á + tunguni + , + tanngarðinum + og + innanvert + á + kinnunum + . + + + Skónin + hvørvur + ikki + millum + bróstagevingarnar + . + + + Soppurin + kann + koma + yvir + á + vørturnar + á + mammuni + , + sum + verða + reyðar + , + skínandi + og + eitt + sindur + skrubbutar + , + og + har + kemur + kanska + brennandi + , + stingandi + pína + , + sum + strálar + inn + í + bróstið + – + eisini + millum + gevingarnar + . + + + Barnið + kann + eisini + fáa + trøsku + í + rumpuna + . + + + Tað + krevur + viðgerð + við + einum + serligum + kremi + , + ið + fæst + í + apotekinum + . + + + Spyr + læknan + ella + helsufrøðingin + til + ráðs + , + ivast + tit + í + , + um + barnið + hevur + sopp + . + + + Bæði + muðurin + á + barninum + og + vørturnar + á + mammuni + skulu + viðgerast + , + sjálvt + um + bara + annað + hevur + tekin + um + sopp + . + + + Annað + , + sum + mamman + kann + gera + : + ɋ + Skift + bróstainnlegg + eftir + hvørja + bróstgeving + . + + + ɋ + Vaska + undirklæði + , + seingjarklæði + og + handklæði + í + minst + 60 + stigum + . + + + ɋ + Vaska + og + kóka + tátur + , + fløskur + og + súgvistykki + o.t + . + + + í + 5 + minuttir + í + vatni + , + sum + er + 100 + stig + heitt + . + + + Harðir + og + eymir + “ + knyklar + ” + í + bróstunum + – + hvussu + fái + eg + teir + burtur + Mjólkarknyklar + kunnu + koma + , + hópast + mjólkin + upp + í + bróstunum + , + og + ov + lítið + setur + frá + . + + + Ein + mjólkarknykil + kennist + sum + at + vera + nakað + hovin + og + eym + í + bróstin + um + , + kanska + við + eitt + sindur + av + roða + í + húðini + og + kanska + nakað + av + hita + . + + + ɋ + Skift + millum + ymsar + støður + , + tá + ið + tú + gevur + barn + inum + at + súgva + , + so + at + tað + setur + til + úr + øllum + bróst + inum + , + sí + síðu + 38. + ɋ + Strúk + bróstið + varisliga + við + hondini + inn + ímóti + vørtuni + . + + + ɋ + Mjólka + eitt + sindur + út + , + áðrenn + barnið + verður + lagt + at + , + um + bróstini + eru + ógvuliga + spent + . + + + ɋ + Tú + kanst + kanska + mjólka + eitt + sindur + út + eftir + gevingina + , + kennist + bróstið + enn + hart + . + + + ɋ + Royn + at + fáa + hvíld + og + hita + . + + + Nýt + møguliga + heitar + lappar + , + eitt + heitt + bað + o.s.fr. + ɋ + Gev + ikki + barninum + tátu + ella + boppufløsku + - + tað + er + tørvur + á + , + at + barnið + nýtir + súgvievnini + til + bróstini + . + + + Hjálpir + einki + av + hesum + , + ella + verður + mamman + illa + til + passar + og + fær + okkurt + , + sum + minnir + um + krím + og + fepur + , + so + kann + tað + vera + bróstabruni + . + + + Tosa + við + læknan + . + + + Mamman + skal + kanska + fáa + antibiotika + . + + + Ov + lítil + mjólk + – + hvussu + fái + eg + meira + ? + + + Vil + barnið + brádliga + súgva + oftari + ella + er + ikki + heilt + nøgt + eftir + eina + súgving + , + kann + tað + vera + tekin + um + , + at + tørvur + er + á + meira + mjólk + , + helst + tí + barnið + er + vorðið + størri + og + hevur + størri + matarlyst + . + + + Tað + ber + til + at + mjólka + meira + . + + + Jú + meira + barnið + sýgur + – + og + jú + oftari + – + jú + meira + mjólk + kemur + í + bróstini + . + + + Hetta + kann + mamman + gera + : + ɋ + Legg + barnið + oftari + at + bróstinum + og + helst + húð + móti + húð + . + + + Gev + barninum + eisini + um + náttina + . + + + ɋ + Gev + av + báðum + bróstum + hvørja + ferð + . + + + Lat + barnið + gera + seg + heilt + liðugt + við + annað + bróstið + , + áðrenn + tú + leggur + tað + at + hinum + bróstinum + . + + + Tú + kanst + eisini + mjólka + út + eftir + gevingina + . + + + ɋ + Avmarka + nýtsluna + av + tátu + ( + ella + boppufløsku + ) + . + + + ɋ + Fá + nóg + nógva + hvíld + . + + + Nýt + møguliga + ta + afturá + hellandi + støðuna + , + tá + ið + barnið + fær + at + súgva + , + og + tú + samstundis + fært + hvílt + teg + . + + + ɋ + Tosa + við + heilsufrøðingin + , + hugsar + tú + um + at + geva + eftirgjørda + móðurmjólk + . + + + Ert + tú + longu + farin + undir + tað + , + gev + so + ta + mjólkina + altíð + eftir + súgvingina + . + + + Og + síggj + skjótt + til + at + minka + niður + í + einki + , + ætlar + tú + at + halda + fram + við + bróstagevingini + . + + + Hygg + møguliga + at + spurningunum + síðu + 36 + , + áðrenn + tú + gert + av + , + hvat + er + best + at + gera + . + + + Ov + nógv + mjólk + – + hvussu + fái + eg + minni + ? + + + Er + meira + mjólk + , + enn + barnið + hevur + tørv + á + , + kann + mjólk + in + hópast + upp + í + bróstunum + og + geva + mjólkarknyklar + og + bróstabruna + , + sí + vinsta + teig + . + + + Gevur + tú + oftani + at + súgva + og + sært + til + , + at + eingir + harðir + knyklar + eru + í + bróstunum + eftir + súgving + , + fer + mjólkarmongdin + ivaleyst + at + laga + seg + eftir + tørvinum + hjá + barninum + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + , + heldur + tað + á + at + plága + teg + . + + + Hvat + skal + gerast + við + avlopsmóðurmjólkina + ? + + + Set + hana + í + frystaran + í + ílat + , + sum + er + ætlað + til + matvørur + ( + vita + , + um + har + er + eitt + Glas + og + gaf + - + fil-tekn + á + ) + . + + + Mjólkin + skal + frystast + beint + eftir + , + at + hon + er + mjólkað + , + og + kann + halda + sær + einar + seks + mánaðir + í + minus + 18 + stigum + . + + + ɋ + Legg + barnið + at + brósti + so + ofta + og + leingi + , + tað + vil + . + + + Tað + ræður + um + at + fáa + mjólkina + at + seta + til + . + + + ɋ + Vita + , + um + barnið + hevur + væl + um + vørtuna + og + sýgur + lítarliga + , + sí + síðu + 37. + ɋ + Legg + barnið + , + so + at + høkan + á + tí + vendir + móti + tí + staðnum + , + har + húðin + er + eym + og + ósløtt + . + + + Tømingin + verður + best + beint + framman + fyri + høkuna + á + barn + in + um + . + + + Trøska + sæst + sum + ein + hvít + skón + á + barnsins + tungu + , + tannhaldi + og + innanvert + á + kinnunum + . + +

+

+ + 44 + | + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + HAVA + BARN + Á + BRÓSTI + | + 45 + MJÓLKA + ÚT + Tað + kunnu + vera + mangar + grundir + fyri + , + at + tú + hevur + tørv + á + at + mjólka + út + : + Barnið + er + kanska + føtt + ov + tíðliga + ella + er + innlagt + av + øðrum + orsøkum + og + orkar + ikki + sjálvt + at + súgva + . + + + Tað + kann + eisini + vera + , + at + tú + hevur + spenningar + í + bróstunum + ella + sár + á + vørtunum + og + tí + skal + mjólka + út + eina + tíð + . + + + Tú + kanst + mjólka + við + hondini + , + snýr + tað + seg + bara + um + eina + stutta + tíð + – + lat + heilsufrøðingin + vísa + tær + tað + . + + + At + goyma + móðurmjólk + ɋ + Í + frystara + við + - + 18 + stigum + kann + mjólkin + goymast + í + upp + til + seks + mánaðir + . + + + ɋ + Í + køliskápi + við + 5 + stigum + heldur + hon + sær + í + trý + samdøgur + ( + set + hana + aftast + í + køliskápið + , + tí + har + er + kaldast + ) + . + + + Upphiting + . + + + Bæði + nýggj + og + fryst + móðurmjólk + kann + hitast + upp + til + likamshita + í + heitum + vatni + . + + + Rist + fløskuni + nakrar + ferðir + og + vita + , + um + hitin + er + 37 + stig + , + áðrenn + barnið + fær + mjólkina + . + + + Upphiting + í + mikrobylgjuovni + gevur + ójavna + upphiting + av + mjólkini + , + sum + kann + merkja + , + at + nøkur + av + innihaldsevnunum + kunnu + spillast + . + + + Lat + nakrar + dropar + á + handarbakið + at + vita + . + + + Hon + skal + kennast + flógv + – + hvørki + heit + ella + køld + . + + + Bróstapumpa + Tú + kanst + eisini + lána + ella + keypa + eina + elektriska + bróstapumpu + , + har + til + ber + at + mjólka + út + úr + báðum + bróstum + samstundis + . + + + Pumpan + kann + keypast + á + apotekinum + ella + í + handli + við + útgerð + til + børn + . + + + Ansa + eftir + , + at + traktin + , + tú + setur + á + vørturnar + , + hevur + røttu + støddina + , + annars + kann + hon + skaða + húðina + . + + + Les + leiðbeiningina + , + áðrenn + tú + byrjar + , + og + fylg + leiðreglunum + at + gera + teir + ymisku + lutirnar + í + pumpuni + reinar + . + + + Hvaðani + fæst + meira + hjálp + til + bróstagevingina + ? + + + Spyr + heilsufrøðingin + til + ráðs + , + fært + tú + onkursvegna + ikki + bróstagevingina + at + rigga + . + + + Hon + veit + alt + um + teir + trupulleikarnar + og + hevur + førleika + at + ráðgeva + tær + . + + + Ver + vandin + um + tey + ráð + , + tú + finnur + á + alnótini + ella + ráðini + , + tú + fært + frá + familju + og + vinkonum + . + + + Tey + kunnu + byggja + á + ” + søgur + ” + og + egnar + ( + ringar + ) + royndir + – + og + tey + kunnu + stundum + gera + meira + skaða + enn + gagn + , + sjálvt + um + tey + eru + givin + í + bestu + meining + . + + + Met + um + , + um + ráðini + hóska + til + tín + , + áðrenn + tú + fert + undir + at + royna + tey + . + + + Tú + kanst + harafturat + lesa + meira + um + bróstageving + í + smáritum + og + bókum + , + t.d. + Kort + og + godt + om + amning + Skal + eg + halda + uppat + at + geva + bróst + ? + + + Eg + fái + tað + ikki + at + bera + til + , + hóast + eg + havi + roynt + ALT + Tú + kanst + halda + uppat + , + gevur + bróstagevingin + tær + fleiri + trupulleikar + enn + gleði + , + sjálvt + um + tú + hevur + fylgt + tínum + hugskygni + og + ráðunum + frá + heilsufrøðing + inum + . + + + Gevst + tú + , + ger + tað + so + við + góðari + samvitsku + . + + + Tað + eru + aðrir + mátar + at + nøkta + tað + , + ið + barninum + krevst + . + + + Ein + góð + mamma + heldur + uppat + at + geva + , + verða + tru + pul + leikarnir + ov + nógvir + . + + + Kærleiki + og + umsorgan + fara + altíð + at + hava + størstan + týdning + . + + + Greið + heilsufrøðinginum + frá + gongdini + – + tað + kann + hava + týdning + at + finna + orsøkina + til + , + at + tað + gekk + ikki + eftir + vild + , + so + at + tú + ikki + ber + upp + á + hesa + ringu + upp + living + til + møguliga + eitt + komandi + barn + . + + + Ert + tú + kedd + av + at + gevast + við + bróstagevingini + , + kanst + tú + tosa + við + heilsufrøðingin + um + at + halda + á + við + lutvísari + geving + møguliga + saman + við + fløsku + . + + + Tað + er + altíð + gott + at + geva + barninum + tína + mjólk + sum + longst + , + so + lutvís + geving + er + eisini + ein + møguleiki + . + + + Tú + kanst + eisini + hugsa + um + , + um + tú + vilt + mjólka + út + eitt + skifti + og + byrja + av + nýggjum + at + geva + bróst + , + tá + ið + tú + og + barnið + eru + til + reiðar + til + tað + , + sí + síðu + 44 + og + 39 + . + + + Set + fingrarnar + sum + víst + á + tekningini + . + + + Trýst + hondina + varisliga + inn + móti + bringuni + . + + + Skift + ímillum + at + klemma + saman + og + sleppa + . + + + Tú + kanst + nýta + elektriska + bróstapumpu + ella + mjólka + út + við + hond + . + +

+

+ + FLØSKA + | + 47 + Skal + barnið + hava + nakað + annað + enn + móðurmjólk + , + so + skal + tað + vera + eftirgjørd + móðurmjólk.FLØSKA + TÁ + IÐ + FLØSKAN + ER + TAÐ + BESTA + VALIÐ + Halda + trupulleikarnir + við + bróstagevingin + á + , + fær + so + yvir + til + eftirgjørda + móðurmjólk + við + góðari + samvit + sku + . + + + Góð + foreldur + hava + umsorgan + fyri + sær + sjálvum + og + barninum + og + velja + tað + rætta + fyri + seg + og + barnið + . + + + Í + hesum + førinum + gera + tit + tað + við + at + geva + barnin + um + fløsku + , + tí + hon + gevur + mest + ró + og + trygd + heima + hjá + tykk + um + beint + nú + . + + + Har + kunnu + eisini + vera + aðar + grund + ir + fyri + at + taka + fløskuna + fram + um + at + geva + bróst + . + + + Men + vilt + tú + gjarna + geva + bróst + , + kann + tað + vera + eitt + stórt + vónbrot + at + fara + at + geva + barninum + fløsku + . + + + Tosið + um + tað + , + at + tit + gjørdu + , + hvat + tit + kundu + , + og + fegnist + um + alla + móðurmjólkina + , + barnið + náddi + at + fáa + . + + + Leggið + møguliga + alla + gongdina + fram + fyri + heilsu + frøðingin + , + so + at + tit + ikki + ganga + og + bera + ta + neiligu + upplivingina + inni + við + tykkum + sjálvum + . + + + Verður + tú + aftur + við + barn + , + er + tað + eitt + gott + hugskot + at + greiða + ljósmóðrini + frá + , + hvussu + tað + hevur + verið + at + geva + bróst + . + + + Tað + kann + vera + leiðin + til + at + geva + bróst + longur + næstu + ferð + . + + + Ein + annar + góður + møguleiki + Eftirgjørd + móðurmjólk + er + tað + einasta + , + tit + kunnu + geva + barninum + í + staðin + fyri + móðurmjólk + . + + + Framleiðslan + av + henni + er + grundað + á + neytamjólk + , + men + viðgjørd + eftir + strongum + reglum + , + so + hon + líkist + móðurmjólk + ini + mest + møguligt + . + + + Barnið + skal + í + fyrstuni + fáa + at + súgva + ( + máltíðir + ) + 6-8 + ferðir + um + dagin + , + tí + magin + er + so + lítil + . + + + Seinni + kunnu + tey + flestu + børn + hjálpast + við + 5-6 + máltíðir + , + alt + eftir + aldri + og + stødd + . + + + Halt + barninum + tætt + í + favninum + , + og + gev + tí + húð + - + og + eygnasamband + , + Eitt + gott + hugskot + er + bara + at + lata + heilt + fá + tilkomin + hava + við + fløskugevingina + at + gera + , + meðan + barnið + er + heilt + lítið + . + + + Tað + gevur + størstu + trygd + og + tilknýti + . + + + meðan + tað + fær + . + + + So + verður + tað + ein + líka + so + trygg + løta + , + sum + tá + ið + tú + gevur + bróst + . + + + Ymisk + sløg + av + eftirgjørdari + móðurmjólk + ɋ + Eftirgjørd + móðurmjólk + 1 + . + ” + frá + føðingini + ” + sum + er + pulvur + . + + + Tað + slagið + skulu + tit + taka + , + um + barn + ið + ikki + fær + so + lætt + ovurviðkvæmi + og + er + undir + fýra + mánaðir + . + + + Tit + kunnu + halda + fram + við + hesum + slagnum + , + til + barnið + er + ársgamalt + og + kan + fáa + lætti + mjólk + . + + + Gott + hugskot + er + at + skifta + millum + ymisk + sløg + av + eftirgjørdari + móðurmjólk + , + so + at + barnið + venist + við + , + at + mjólkin + kann + smakka + ymiskt + , + eins + og + mjólkin + frá + mammuni + smakkar + ymiskt + alt + eftir + tí + , + hon + hevur + fingið + . + + + ɋ + Eftirgjørd + móðurmjólk + 2 + Inniheldur + eyka + føðsluevni + og + kann + verða + givin + frá + tí + , + at + barnið + er + seks + mánaðir + , + men + heilsugevandi + tørvurin + hjá + barninum + verður + væl + nøktaður + av + eftirgjørdari + móðurmjólk + 1 + . + + + Eitt + svangt + barn + kann + byrja + við + greyti + og + morli + , + sí + síðu + 81. + ɋ + Liðugblandað + , + eftirgjørd + móðurmjólk + : + Hetta + slagið + er + dýrari + enn + pulvur + í + dós + , + men + lættari + at + hava + við + at + gera + , + t.d. + á + útferðum + . + + + Hon + inniheldur + tað + sama + sum + vanlig + eftirgjørd + móðurmjólk + . + + + Liðugblandað + , + eftirgjørd + móðurmjólk + má + ikki + tynnast + . + + + ɋ + Súrgað + eftirgjørd + móðurmjólk + : + Børn + , + ið + fáa + eftirgjørda + móðurmjólk + , + kunnu + stundum + fáa + trekan + maga + . + + + “ + Nøkur + av + hesum + børnum + kunnu + hava + gagn + av + súrgaðari + eftirgjørdari + mjólk + ” + , + men + tað + er + eingin + trygd + fyri + , + at + tað + verður + lættari + hjá + teimum + at + fáa + opning + . + +

+

+ + 48 + | + FLØSKA + FLØSKA + | + 49 + ɋ + Eftirgjørd + móðurmjólk + , + ið + fyribyrgir + mjólkar + ovurviðkvæmi + : + Hetta + slagið + skal + bara + nýtast + , + um + barnið + hevur + lætt + við + at + gerast + ovurvið + kvæmt + . + + + Vøran + er + nógv + dýrari + og + smakkar + heilt + øðrvísi + enn + vanlig + eftirgjørd + móðurmjólk + . + + + Hevur + barnið + fingið + staðfest + ovurviðkvæmi + fyri + neytamjólk + , + skal + tað + halda + fram + við + hesi + vøruni + , + til + tað + ikki + longur + er + viðkvæmt + fyri + neytamjólk + . + + + Tað + er + læknin + , + ið + ger + hetta + av. + Hvussu + nógva + eftirgjørda + móðurmjólk + ? + + + Á + innpakkingini + stendur + , + hvussu + nógv + barnið + skal + hava + . + + + Men + ger + tær + greitt + , + at + mongdin + er + vegleiðandi + . + + + Nøkur + børn + eru + svangari + enn + onnur + . + + + Meginreglan + er + , + at + barnið + hevur + tørv + á + eini + mjólkarnøgd + , + ið + við + øllum + svarar + til + 1 + / + 6 + av + kropsvektin + um + dagin + í + fyrsta + mánaðinum + . + + + T.e. + 600 + ml + býttir + út + á + allar + dagsins + máltíðir + . + + + Síðan + minkar + tørvurin + , + so + at + hann + svarar + til + 1 + / + 9 + av + tess + vekt + . + + + Barnið + skal + fáa + mjólk + , + tá + ið + tað + er + svangt + . + + + Fylg + við + tørvinum + og + noyð + tað + ikki + at + tøma + fløskuna + , + sjálvt + um + nakað + er + eftir + . + + + Matarlysturin + kann + vera + óstøðugur + í + einum + samdøgri + , + so + við + hvørt + drekkur + tað + alt + , + sum + tit + hava + gjørt + til + og + vil + hava + meira + , + í + øðrum + førum + er + mjólk + eftir + í + fløskuni + , + tá + ið + barnið + er + mett + . + + + Mjólk + , + ið + loypur + av + , + skal + burtur + . + + + Hon + má + ikki + goymast + og + hitast + uppaftur + . + + + Gerið + altíð + neyvt + eftir + leiðbeiningini + , + tá + ið + tit + blanda + mjólkina + . + + + Brúka + tit + ov + lítið + pulvur + , + fær + bar + nið + ov + lítla + føði + . + + + Nýta + tit + ov + nógv + pulvur + , + gerst + blandingin + ov + sterk + . + + + Olja + ella + annað + má + ikki + latast + út + í + eftirgjørda + mjólk + . + + + Gevið + gætur + : + Nøkur + av + børnunum + , + sum + fáa + eftirgjørda + móðurmjólk + , + kunnu + fáa + trekan + maga + . + + + Ansið + eftir + , + at + barnið + hevur + opning + umleið + annanhvønn + dag + . + + + Er + ikki + so + , + tosið + so + við + lækna + ella + heilsufrøðing + um + tað + . + + + Minnist + til + D-vitaminir + Sjálvt + um + D-vitaminir + eru + í + eftirgjørdari + móður + mjólk + , + skal + barnið + kortini + dagliga + fáa + eitt + ískoyti + av + D-vitaminum + , + sí + síðu + 40 + . + + + Meira + at + drekka + Hevur + barnið + fepur + ella + er + ógvuliga + heitt + , + kunnu + tit + leska + tað + við + eitt + sindur + av + kókaðum + , + køldum + vatni + úr + koppi + . + + + Tá + ið + tað + er + fýra + mánaðir + , + er + ikki + neyðugt + , + at + kóka + vatnið + fyrst + . + + + Tak + vatn + undan + køldum + krana + . + + + Lat + tað + renna + eina + løtu + fyrst + . + + + Samband + og + kensluligt + tilknýti + Tað + hevur + stóran + týdning + at + hava + tætt + samband + við + barnið + , + meðan + tit + geva + fløsku + , + helst + samband + húð + móti + húð + . + + + Kropsligt + samband + er + ein + grundleggjandi + tørvur + eins + og + føði + og + svøvnur + . + + + Harafturat + styrkir + sambandið + tey + kensluligu + bondini + tykkara + millum + . + + + Pápin + kann + vera + líka + so + nógv + uppií + at + geva + fløsku + sum + mamman + , + men + latið + ikki + ov + nógv + onnur + geva + barninum + . + + + Tað + hevur + tørv + á + hesi + hugnaløtuni + við + foreldrunum + til + tess + at + vita + , + hvar + tað + hoyrir + til + . + + + Fyribyrging + av + mjólkarovurviðkvæmi + Hevur + barnið + í + at + bregða + at + fáa + ovurviðkvæmi + – + og + hevur + ikki + sogið + bróstamjólk + alla + tíðina + fýra + teir + fyrstu + mánaðirnar + – + verður + eitt + serligt + slag + av + eftirgjørdari + móðurmjólk + , + sum + fyribyrgir + mjólkar + ovurviðkvæmi + , + viðmælt + , + sí + síðu + 47 + og + 118 + . + + + HVUSSU + BERT + TÚ + TEG + AT + ? + + + Ger + fløskuna + kára + Nýggjar + fløskur + og + tátur + skulu + altíð + kókast + , + áðrenn + tær + verða + tiknar + í + brúk + , + tí + bæði + dust + og + leivdir + frá + fram + leiðslu + gongdini + kunnu + sita + eftir + har + . + + + Soleiðis + gera + tit + fløskunar + klárar + : + ɋ + Vaskið + hendurnar + við + vatni + og + sápu + og + vitið + eftir + , + um + tað + er + reint + á + køksborðinum + . + + + ɋ + Fá + tær + vatn + úr + kalda + krananum + – + lat + tað + renna + eitt + sindur + fyrst + . + + + Set + vatn + útá + at + kóka + . + + + ɋ + Les + leiðbeiningina + á + innpakkingini + , + meðan + vatnið + kemur + upp + á + kók + , + og + fylg + henni + gjølla + . + + + ɋ + Lat + vatnið + kølna + til + tað + , + ið + stendur + á + ílatinum + . + + + ɋ + Blanda + pulvur + og + vatn + . + + + Nýt + máliskeiðina + , + sum + fylgir + við + . + + + Eitt + strokið + mál + er + , + at + skeiðin + skal + vera + javn + strokin + . + + + Rist + fløskuna + væl + . + + + ɋ + Vita + , + um + mjólkin + hevur + kropshita + , + tá + ið + tit + geva + barninum + hana + Tað + gera + tit + við + at + lata + eitt + sindur + av + mjólk + koma + á + innanvert + á + handliðinum + . + + + Mjólkin + skal + kennast + flógv + og + ikki + heit + . + + + Til + barnið + er + tveir + mánaðir + gamalt + , + kunnu + tit + bara + blanda + mjólkina + til + eina + máltíð + í + senn + . + + + Seinni + kunnu + tit + gera + til + eitt + heilt + samdøgur + í + senn + . + + + Til + barnið + er + fýra + mánaðir + , + skulu + tit + nýta + kókað + vatn + at + gera + til + við + . + + + Tit + kunnu + møguliga + kóka + vatn + til + allan + dagin + og + goyma + tað + í + einum + reinum + ílati + við + loki + í + køliskápinum + . + + + Tá + ið + tit + so + skulu + brúka + tað + kókaða + og + kølda + vatnið + , + kunnu + tit + hita + tað + upp + til + hitan + , + ið + stendur + á + ílatinum + . + + + Mjólkin + í + fløskuni + má + í + mesta + lagi + vera + 37 + stig + , + tá + ið + barnið + fær + hana + . + + + Annars + kann + tað + skáldast + . + + + Goyma + liðugblandaðar + fløskur + Tá + ið + barnið + er + eldri + enn + 2 + mánaðir + : + Nú + kunnu + tit + gera + fløskur + klárar + til + eitt + heilt + samdøgur + í + senn + , + um + ikki + barnið + er + føtt + ov + tíðliga + ella + ikki + órinið + ( + immunsjúkt + ) + . + + + Ger + fløskurnar + klárar + eftir + leiðbeiningini + á + innpakkingini + . + + + Set + proppar + í + fløskurnar + , + og + set + tær + beinanvegin + í + køliskápið + , + til + tær + skulu + brúkast + . + + + Hitin + í + køliskápinum + skal + í + mesta + lag + vera + 5 + stig + ( + vita + við + hitamátara + ) + . + + + Mjólkin + kann + halda + sær + í + eitt + samdøgur + í + køliskápi + , + best + aftast + í + skápinum + . + + + Hita + ikki + mjólkina + uppaftur + , + sjálvt + um + máltíðin + varar + leingi + . + + + Tit + mugu + heldur + ikki + goyma + ta + eftirgjørdu + móðurmjólkina + , + sum + er + eftir + í + fløskuni + eftir + eina + máltíð + . + + + Tað + , + sum + er + eftir + av + eftirgjørdu + móðurmjólkini + , + skal + altíð + burtur + . + + + Hita + fløskur + upp + Tit + kunnu + hita + fløskur + upp + í + mikroovni + ella + í + heitum + vatnbaði + . + + + Minst + til + at + rista + fløskuni + fleiri + ferðir + , + og + serliga + um + tit + brúka + mikroovn + , + sum + hitar + ójavnt + . + + + Hita + mjólkina + og + vita + , + um + hon + hevur + rætta + hitan + við + at + lata + nakrar + dropar + koma + á + innanvert + á + skøvningin + . + + + Mjólkin + skal + kennast + flógv + , + men + ikki + heit + . + + + Upphitaða + eftirgjørda + móðurmjólk + skulu + tit + geva + alt + fyri + eitt + . + +

+

+ + 50 + | + FLØSKA + FLØSKA + | + 51 + Geva + fløsku + ɋ + Gev + fløsku + , + tá + ið + barnið + er + svangt + . + + + ɋ + Halt + tað + tætt + í + fanginum + . + + + ɋ + Vita + , + um + mjólkin + er + 37 + stig + heit + við + at + lata + nakrar + dropar + koma + á + innanvert + á + skøvningin + – + hon + skal + kennast + flógv + , + men + ikki + heit + . + + + ɋ + Vita + samstundis + , + um + holið + í + suttuni + er + nóg + stórt + . + + + Mjólkin + skal + renna + við + ikki + so + fáum + dropum + um + sekundið + . + + + ɋ + Halt + fløskuni + so + skrátt + , + at + suttan + alla + tíðina + er + fylt + við + mjólk + , + so + at + barnið + ikki + svølgir + luft + . + + + ɋ + Skapa + hugna + og + nærleika + um + máltíðina + . + + + Stilla + sambandið + eftir + barninum + . + + + Tá + ið + tað + sýgur + , + kann + tað + vera + trupult + hjá + tí + at + hugsavna + seg + um + annað + , + men + tit + kunnu + geva + húð + - + og + eygnasamband + . + + + ɋ + Steðga + eina + løtu + , + tá + ið + barnið + gerst + óróligt + ella + sleppir + fløskuni + . + + + Tað + kann + vera + tekin + um + , + at + tað + vil + ropa + . + + + ɋ + Bjóða + tí + aftur + fløskuna + , + men + nú + frá + hinari + síðuni + . + + + ɋ + Gevst + , + tá + ið + tað + sleppir + og + vil + ikki + hava + meira + . + + + Fáa + barnið + at + ropa + liðugt + Nøkur + børn + hava + tørv + á + at + ropa + mitt + í + máltíðini + , + tí + tey + hava + svølgt + luft + . + + + Sí + eisini + síðu + 22 + um + at + ropa + . + + + Gera + fløskur + og + suttur + reinar + Verið + ógvuliga + vandalig + , + tá + ið + tit + vaska + fløskur + og + suttur + eftir + brúk + , + tí + annars + kunnu + eftirlivandi + bakteriur + gera + barnið + sjúkt + . + + + Vaska + við + hond + 1 + . + + + Skola + fløskur + og + suttur + í + køldum + vatni + . + + + 2 + . + + + Vaska + fløskurnar + við + fløskureinsara + , + uppvaskisápu + og + heitum + vatni + . + + + Fá + leivdir + av + mjólk + burtur + úr + skrúvugangi + og + aðrastaðni + . + + + 3 + . + + + Gníggja + fløsku-suttur + við + grovum + salti + fyri + at + fáa + leivdir + av + mjólk + burtur + innan + . + + + 4 + . + + + Skola + fløskur + og + suttur + vandaliga + . + + + 5 + . + + + Kóka + fløskur + og + suttur + í + 5 + minuttir + . + + + Hell + vatnið + burtur + . + + + 6 + . + + + Goym + fløskur + og + suttur + turrar + og + huldar + , + til + tær + skulu + brúkast + . + + + Við + uppvaskimaskinu + Vaskið + fløskur + og + suttur + við + hond + , + sí + omanfyri + . + + + Men + í + staðin + fyri + 5. + punkt + kunnu + tit + seta + tær + vaskaðu + fløskurnar + í + uppvaskimaskinuna + og + vaska + við + minst + 65 + stigum + . + + + Suttur + tola + ikki + at + koma + í + uppvaskimaskinu + . + + + Við + mikroovni + Vaskið + fløskur + og + suttur + við + hond + , + sí + omanfyri + . + + + Men + í + staðin + fyri + 5. + punkt + kunnu + tit + leggja + tær + vaskaðu + fløskur + nar + og + sutturnar + í + eitt + fat + við + sápuvatni + , + so + at + tær + fara + undir + . + + + Kókið + í + 5 + minuttir + í + mikroovni + . + + + Síðani + skulu + tit + skola + og + turka + . + + + Tit + kunnu + eisini + nýta + eitt + serligt + ílæt + , + ið + er + gjørt + til + endamálið + . + + + Suttur + Sutturnar + hjá + barninum + eiga + at + vera + líka + so + reinar + sum + knívar + , + gaflar + og + skeiðir + , + sum + vit + eta + við + . + + + Tað + , + ið + mest + ræður + um + , + er + , + at + tit + hvønn + dag + vaska + tær + væl + og + virðiliga + við + vatni + og + uppvaskisápu + . + + + Skolið + væl + við + reinum + vatni + , + so + at + púrt + einki + er + eftir + av + sápuni + . + + + Skáldið + síðani + sutturnar + við + kókandi + vatni + og + turkið + tær + við + einum + reinum + viskustykki + ella + køksrullu + . + + + Ein + sutta + skal + beinast + burtur + , + er + gummiið + moyrnað + , + ella + svørt + skón + løgst + á + , + ið + ikki + fæst + burtur + . + + + Koyr + ongantíð + suttuna + hjá + barninum + í + tín + munn + , + tí + tá + kunnu + bakteriur + verða + fluttar + yvir + , + sum + kunnu + elva + hol + í + tonnunum + . + + + KEYPIÐ + NÓG + NÓGVAR + SUTTUFLØSKUR + Suttufløskur + Suttufløskur + fáast + bæði + av + glasi + og + plasti + . + + + Gott + hugskot + er + at + taka + glasfløskur + , + tí + at + tær + smitta + vanliga + minni + av + sær + av + kemiskum + evnum + . + + + Kókið + fløskur + og + suttur + , + áðrenn + tit + brúka + tær + fyri + fyrstu + ferð + . + + + Brúkið + ikki + gamlar + plastsuttufløskur + – + t.d. + frá + eldri + systkjum + – + tí + tær + kunnu + innihalda + skaðilig + , + kemisk + evni + . + + + Suttur + til + fløskur + Tað + finnast + nógvar + ymiskar + fløskusuttur + . + + + Holið + í + suttuni + skal + vera + so + mikið + stórt + , + at + har + koma + rættiliga + nógvir + mjólkardropar + um + sekundið + , + tá + ið + tit + halda + fløskuni + skrátt + . + + + Svølgir + barnið + nógva + luft + , + kann + tað + vera + eitt + gott + hugskot + at + fáa + eina + suttu + við + ventili + . + + + Spyr + á + apotekinum + . + + + Annað + , + sum + skal + vera + til + taks + Tá + ið + tit + fara + at + geva + fløsku + , + er + ymiskt + , + sum + er + neyðugt + at + hava + í + húsinum + : + ɋ + Fløskur + og + suttur + ɋ + Grovt + salt + at + gníggja + mjólkarleivdir + burtur + við + ɋ + Fløskureinsarar + ɋ + Ílat + at + goyma + reinar + fløskur + og + suttur + í + . + +

+

+ + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + | + 53 + Ongantíð + á + ævini + mennir + nakar + seg + so + skjótt + sum + barnið + frá + nýføðingi + og + eitt + ár + fram + . + + + Tit + eru + teir + heilt + ómetaligu + stuðlarnir + hjá + barninum + í + hesi + menning + . + + + Gleðið + tykkum + at + uppliva + tað + fyrsta + árið + saman + við + barninum + ! + + + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + 0-3 + MÁNAÐIR + Menning + Tríggjar + teir + fyrstu + mánaðirnar + fer + ein + ógvuliga + stór + menning + fram + í + barnsins + tilvitsku + og + likamligu + menning + . + + + Barnið + visir + tíðliga + sína + persónligheit + , + samstundis + sum + tað + dugir + betur + og + betur + at + siga + , + hvat + tí + tørvast + frá + tykkum + , + fyri + at + vera + nøgt + . + + + Eftir + nøkrum + vikum + kann + tað + so + við + og + við + kenna + aftur + fastar + vanar + og + geva + sær + meira + og + meira + far + um + umhvørvið + Rørslur + Barnið + kann + t.d. + liggja + á + búkinum + , + eru + tit + í + nánd + . + + + Eitt + fast + undirlag + er + tað + besta + spælistaðið + hjá + tí + , + t.d. + á + einum + teppi + á + gólvinum + ella + skiftiborðinum + . + + + Í + fyrstuni + hevur + barnið + knýttar + hendur + , + men + so + við + og + við + lata + tær + seg + upp + , + og + tað + kann + taka + fast + um + ein + fingur + , + sum + strýkur + eftir + lógvanum + . + + + Tá + ið + barnið + er + 2-3 + mánaðir + , + er + tað + vorðið + nógv + sterkari + og + dugir + so + við + og + við + betur + at + bera + høvdið + . + + + Barnið + hevur + tørv + á + at + fáa + ríkiligt + av + tøttum + sambandi + og + hjáveru + . + + + Nýta + tit + berisela + ella + sleingju + , + kunnu + tit + bera + barnið + og + samstundis + hava + leysar + hendur + til + annað + yrki + . + + + Svøvnur + Nýføðingurin + svevur + meginpartin + av + tíðini + , + upp + til + 18 + tímar + um + samdøgrið + . + + + Summi + børn + vakna + , + tá + ið + tey + eru + svong + , + onnur + skulu + kanska + vekjast + fyri + at + náa + at + súgva + átta + ferðir + um + samdøgrið + , + sum + kann + vera + neyðugt + fyri + at + varðveita + bróstagevingina + . + + + Tá + ið + barnið + er + farið + at + tyngjast + , + er + ikki + neyðugt + at + vekja + tað + um + náttina + . + + + Flestu + børn + vakna + sjálv + , + tá + ið + magin + er + tómur + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + tveir + mánaðir + , + fer + tað + at + gera + mun + á + degi + og + nátt + – + og + sova + mest + um + náttina + . + + + Eftiransni + Eftir + stuttari + tíð + lærir + barnið + at + hyggja + serliga + at + onkrum + og + hava + stutt + eygnasamband + – + men + fyrst + tá + ið + tað + er + 1-2 + mánaðir + , + kann + tað + fylgja + tykkum + , + tá + ið + tit + røra + tykkum + . + + + Barnið + kann + hoyra + heilt + frá + føðingini + og + aktar + upp + á + ljóð + , + men + vendir + ikki + eygun + um + eftir + tí + , + fyrr + enn + nakrar + vikur + eru + farnar + . + + + Kanska + fara + tit + at + síggja + , + at + fábroytt + og + rólig + ljóð + kunnu + virka + sissandi + , + t.d. + ljóðið + frá + dustsúgvara + ella + hárturkara + , + sí + síðu + 74 + . + + + Eftir + nøkrum + fáum + vikum + kann + barnið + festa + eyguni + á + okkurt + , + meðan + tað + sýgur + . + + + Tað + hevur + týdning + , + at + tit + eru + við + upp + á + royndinar + hjá + barninum + at + fáa + samband + og + hyggja + at + , + smíla + til + og + tosa + við + tað + . + + + Tað + hevur + tørv + á + tí + tætta + sambandinum + við + tykkum + fyri + at + menna + seg + normalt + kensluliga + og + sosialt + . + + + Tá + ið + tit + uppfylla + barnsins + tørv + og + geva + tí + fult + eftiransni + , + fær + tað + trygt + tilknýti + til + tykkara + . + + + TILRÁÐING + Latið + barnið + liggja + so + nógv + sum + gjørligt + á + búkinum + , + tá + ið + tað + er + vakið + . + + + Tað + styrkir + nakka + - + og + ryggvøddarnar + á + barninum + . + + + Tað + fyrsta + árið + veksur + barnið + umleið + 25 + cm. + Flestu + børn + viga + um + 10 + kg + , + tá + ið + tey + fylla + eitt + ár + . + + + Sí + , + hvussu + tað + kann + hilnast + á + síðu + 64 + . + +

+

+ + 54 + | + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + | + 55 + Hetta + er + grundarlagið + undir + álitinum + til + onnur + og + støðið + , + har + tað + seinni + skal + roynast + væl + . + + + Barnið + fer + smátt + um + smátt + at + kenna + aftur + fastar + venjur + sum + t.d. + føði + og + bað + . + + + Tað + smílir + og + gevur + bullandi + ljóð + frá + sær + og + rørir + armarnar + , + tá + ið + tað + sær + onkra + spennandi + leiku + ella + kend + andlit + . + + + Hitt + fyrsta + brosið + Tað + er + so + ymiskt + , + nær + tað + fyrsta + vitvísa + smílið + kemur + . + + + Tað + veldst + , + um + barnið + t.d. + er + føtt + ov + tíðliga + , + ella + hvussu + tað + hevur + gingið + fyrstu + tíðina + eftir + føðingina + . + + + Flestu + børn + brosa + vitvíst + , + tá + ið + tey + eru + um + 5-6 + vikur + , + nøkur + fyrr + onnur + seinni + , + men + tit + ivast + ikki + , + tá + tað + hendir + . + + + Brosið + á + barninum + er + við + til + at + styrkja + bondini + tykkara + millum + enn + meira + , + og + er + ein + tann + fyrsta + fráboðanin + um + , + at + barnið + kennir + tykkum + aftur + og + speglar + sær + í + tykkara + andlitum + , + tá + ið + tit + smíla + móti + tí + . + + + Grátur + Tað + er + so + ymiskt + , + hvussu + nógv + ein + nýføðingur + græt + ur + . + + + Tit + fara + við + tíðini + at + hoyra + mun + á + , + tá + ið + barn + ið + grætur + , + um + tað + er + av + svongd + ella + onkrari + aðrari + orsøk + . + + + Barnið + er + eisini + viðbrekið + fyri + larmi + , + bjørtum + ljósi + og + sterkum + anga + og + kann + fara + at + gráta + , + fær + tað + kløkk + ella + skelk + av + slíkum + slag + . + + + Gráturin + er + komin + í + hæddini + eftir + tveimum + teim + fyrstu + mánaðunum + og + minkar + síðani + , + helst + tí + at + sansir + nir + eru + búnaðir + , + og + at + tað + er + lættari + hjá + tykkum + at + tulka + og + troysta + barnið + . + + + Í + meðal + gráta + børn + tveir + tímar + um + samdøgrið + tríggjar + teir + fyrstu + Rygg + - + og + nakkavenjingar + Tá + ið + barnið + vaknar + , + kunnu + tit + leggja + tað + á + eitt + spæliteppi + á + gólvinum + . + + + Legg + tað + á + búkin + við + leikum + ella + spegli + framman + fyri + andlitinum + . + + + Legg + teg + eisini + á + gólvið + og + smápráta + og + smíl + til + tað + . + + + So + fer + barnið + at + venja + rygg + - + og + nakkavøddarnar + , + tá + ið + tað + lyftir + høvdi + num + upp + frá + undirlagnum + fyri + at + síggja + leiku + ni + , + seg + sjálvt + ella + andlit + títt + . + + + Smátt + um + smátt + fara + armvøddarnir + eisini + at + styrkna + , + og + tað + er + neyðugt + , + tá + ið + tað + skal + læra + at + grulva + . + + + Heingikoyggja + Legg + barnið + mitt + á + eitt + lak + , + tú + hevur + breitt + á + gólvið + . + + + Lat + eitt + tilkomið + taka + um + bæði + hornini + í + øðrum + endanum + á + lakinum + , + og + tú + tekur + á + sama + hátt + í + hin + endan + . + + + ” + Ger + ” + eina + heingikoyggju + , + sum + tit + varliga + vagga + aftur + og + fram + ella + lyfta + upp + og + niður + . + + + Hesin + leikurin + fremur + evnini + at + sansa + rúm + og + veg + og + gevur + barninum + eitt + lítið + ” + sog + ” + í + magan + . + + + Leiku + ɋ + Sansateppi + , + ið + barnið + kann + nýta + , + tá + ið + tað + liggur + á + búkinum + á + gólvinum + . + + + Har + kunnu + vera + ymisk + sløg + av + toyi + , + knappar + og + frynsur + , + sum + kennast + ymiskir + , + tá + ið + barnið + nertur + við + tey + . + + + ɋ + Bleytar + toybøkur + , + sum + kunnu + opnast + og + setast + niður + í + barnavognin + . + + + So + kann + barnið + liggja + og + hyggja + at + myndunum + . + + + ɋ + Ranglur + og + toybamsur + , + sum + barnið + kann + grípa + um + . + + + mánaðirnar + . + + + Ofta + er + mesti + gráturin + seint + seinnapart + in + og + tíðliga + um + kvøldið + , + sí + eisini + síðu + 75 + . + + + At + spæla + 0-3 + mánaðir + Samband + Tykkara + andlit + er + besta + leika + hjá + pinkubarninum + . + + + Tosið + við + tað + , + meðan + tit + skifta + blæu + . + + + Tit + kunnu + eisini + smíla + , + gapa + og + gálva + . + + + Gera + tit + okkurt + av + hesum + og + bíða + eina + løtu + , + roynir + barnið + at + ” + herma + ” + eftir + tykkum + . + + + Brosa + tit + nógv + , + so + brosar + tað + eisini + nógv + . + + + Roynið + at + fjasast + , + spæla + og + tosa + við + barnið + frá + bæði + vinstru + og + høgru + síðu + , + so + at + høvdið + á + tí + ikki + fær + skeivt + skap + , + sí + síðu + 20 + . + + + Um + at + blaka + sær + og + ” + súkklutúrar + ” + Tit + kunnu + taka + í + hendurnar + á + barninum + og + leggja + armarnar + á + tí + inn + at + kroppinum + og + út + aftur + ( + blaka + sær + varisliga + ) + , + eisini + upp + og + niður + . + + + Tit + kunnu + eisini + ” + súkkla + ” + við + tí + og + taka + um + føtur + og + leggir + og + gera + varisligar + súkklurørslur + við + beinunum + . + + + Hetta + kann + samstundis + hjálpa + til + , + at + barnið + slepppur + av + við + luft + í + maganum + . + + + Hjálpið + barninum + at + merkja + allan + kroppin + við + hesum + rørslum + . + + + Nevn + kropslutirnar + so + hvørt + , + tú + nertur + við + teir + . + + + Sangur + og + tónleikur + Barninum + dámar + rútmu + og + at + hoyra + málið + í + tykkum + , + tí + tað + skapar + afturkenning + , + tá + ið + tit + syngja + somu + sangir + umaftur + . + + + So + við + og + við + kunnu + tit + seta + rørslur + til + sangirnar + . + + + Doyvdur + , + klassiskur + tónleikur + virkar + møguliga + sissandi + á + bæði + barn + og + foreldur + . + + + Barnið + lyftir + høvdinum + hægri + og + hægri + , + so + hvørt + sum + vøddarnir + styrkna + . + +

+

+ + 56 + | + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + | + 57 + 4-5 + MÁNAÐIR + Menning + Tykkara + barn + er + virknari + , + lærir + spakuliga + at + venda + sær + , + spælir + við + føturnar + og + smílist + eisini + til + onnur + enn + bara + foreldrini + . + + + Tað + hevur + eitt + meira + ymisligt + og + galdrandi + mál + , + og + tit + kunnu + beinleiðis + samtala + , + sjálvt + um + annað + tykkara + enn + ikki + nýtir + verulig + orð + . + + + Barnið + fangar + tónan + í + tí + , + tit + siga + og + fer + at + kenna + aftur + tey + vanligastu + orðini + , + sum + fylgjast + við + gerðum + , + ið + eru + lættar + at + kenna + aftur + . + + + Sjónin + er + vorðin + betri + , + og + barnið + kann + so + líðandi + kenna + fleiri + fólk + á + málinum + og + útsjóndini + , + t.d. + abbar + og + ommur + , + koma + tey + ofta + at + vitja + . + + + Rørslur + Tit + kunnu + gera + tað + hugnaligt + og + fjálgt + hjá + barninum + at + liggja + á + búkinum + og + leggja + tykkum + saman + við + tí + ella + taka + leiku + fram + , + sum + barnið + kann + hyggja + at + . + + + Lat + tað + eisini + sleppa + at + hyggja + at + sær + sjálvum + í + spegli + . + + + ɋ + Barnið + kann + taka + seg + upp + á + armarnar + , + hyggja + seg + um + og + taka + eftir + leikum + , + sum + liggja + framman + fyri + tað + . + + + ɋ + Barnið + kann + halda + høvdinum + trygt + . + + + Og + tá + ið + tit + taka + tað + upp + frá + liggjandi + til + sitandi + støðu + , + fylgir + høvdið + lættliga + við + . + + + ɋ + Barnið + tekur + eftir + lutum + fyrst + við + einari + hond + og + so + við + og + við + við + báðum + hondum + . + + + Tað + kann + føra + báðar + armar + fram + um + kroppin + og + hyggja + at + leikum + , + sum + eru + í + hvør + sínari + hond + . + + + ɋ + Barnið + venur + seg + at + rulla + frá + ryggi + á + búk + ella + umvent + . + + + Hvønn + veg + , + tað + fyrst + lærir + at + venda + TILRÁÐING + Síggið + til + , + at + barnið + kann + røra + seg + frítt + so + nógv + , + sum + til + ber + . + + + Barnsins + rørsluliga + menning + verður + betri + , + tá + ið + tað + fær + møguleika + at + røra + seg + frítt + . + + + Royn + at + sleppa + undan + at + hava + barnið + sitandi + í + skrástóli + ella + bilstóli + longur + enn + hægst + neyðugt + . + + + sær + , + er + so + ymiskt + . + + + Tá + ið + tit + koyra + eitt + lítið + sindur + undir + tað + , + lærir + tað + skjótari + rørslurnar + . + + + ɋ + Nøkur + børn + fara + kanska + at + sita + í + skellilátri + og + pjátra + meira + ymisliga + enn + áður + . + + + ɋ + Barnið + uppdagar + føturnar + , + spælir + við + teir + og + royn + ir + at + fáa + teir + upp + til + munnin + . + + + Tá + ið + barnið + er + 5-6 + mánaðir + , + kann + tað + fara + at + venja + seg + við + at + drekka + av + koppi + og + eta + við + skeið + , + er + tað + búgvið + til + tess. + Svøvnur + Tit + kunnu + nú + fara + at + læra + barnið + at + sovna + og + ikki + hava + sogið + ella + fingið + fløsku + . + + + Fyrstu + 3-4 + mánaðirnar + er + barnið + ofta + sovnað + í + sambandi + við + máltíðirnar + . + + + Nú + kunnu + tit + byrja + at + skilja + føði + og + máltíðir + sundur + , + so + at + tað + við + tíðini + kann + leggjast + í + egna + song + og + sovna + . + + + Hugsið + um + á + hvønn + hátt + , + tit + ætla + at + leggja + barn + ið + . + + + Hátturin + skal + ikki + vera + meira + víðfevnandi + , + enn + at + tit + megna + at + fylgja + honum + hvørt + kvøld + í + minsta + lagi + eini + tvey + ár + - + tað + er + frálíkt + , + um + hann + varar + bara + einar + 10-15 + minuttir + . + + + Tá + ið + barnið + er + 4-5 + mánaðir + , + kunnu + tit + fremja + balli + ritualið + , + tá + ið + tað + er + songartíð + : + í + náttklæði + , + leggja + barnið + í + song + , + hjúkla + eitt + sindur + uppi + yvir + tí + og + syngja + ein + sang + . + + + Setið + tykkum + við + songina + og + sigið + , + at + tit + verða + sitandi + , + til + tað + sovnar + . + + + Verður + barn + ið + kett + av + tí + , + kunnu + tit + leggja + hondina + sissandi + á + búkin + á + tí + , + rura + tí + ella + taka + tað + upp + og + ganga + eitt + sindur + runt + við + tí + , + til + tað + verður + róligt + og + kann + legg + j + ast + aftur + . + + + Far + ikki + inn + í + stovuna + , + men + verð + ver + andi + í + kamarinum + , + so + at + barnið + ikki + ivast + í + , + hvat + fer + at + henda + . + + + Tey + fyrstu + kvøldini + fer + barnið + kanska + at + mótmæla + , + ikki + at + sita + í + fanginum + ella + súgva + seg + í + svøvn + , + men + ver + rólig + og + vís + tí + , + at + tú + veitst + væl + , + hvat + tørvur + er + á + - + júst + at + sova + . + + + Góðtak + , + at + barnið + sovnar + ikki + beinan + vegin + – + tað + ger + eingin + . + + + Halda + tit + , + at + tað + er + ov + tíðliga + , + bíðið + so + , + til + tit + eru + betur + fyrireikað + , + men + brúkið + sama + hátt + . + + + Har + kunnu + koma + tíðir + - + eisini + seinni + – + tá + ið + tað + er + trupult + at + fáa + barnið + at + sovna + , + men + minst + til + at + vera + rólig + og + vera + í + kamarinum + saman + við + barninum + , + so + skal + tað + ivaleyst + sovna + . + + + Tá + ið + barnið + liggur + á + búkinum + , + kann + tað + við + tíðini + skúgva + seg + upp + á + armarnar + , + rulla + sær + á + og + seinni + grulva + . + +

+

+ + 58 + | + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + | + 59 + Tenninar + koma + Barnatenninar + vóru + longu + grundaðar + í + 7. + viku + í + viðgongutíðin + , + men + koma + fyrst + fram + í + umleið + 6. + mánaði + . + + + Ársgomul + hava + flestu + børn + fingið + umleið + 8 + av + teim + í + alt + 20 + barnatonnunum + . + + + At + spæla + saman + við + barninum + Pinkubarnasvimjing + og + – + rútmikkur + Barnið + lá + í + vatni + alla + viðgongutíðina + og + kann + skjótt + venjast + við + vatn + . + + + Vatnið + stimbrar + sansirnar + og + hjálpir + til + at + styrkja + ta + motorisku + menningina + í + tætt + ari + nærveru + við + tykkum + . + + + Rútmikkur + styrkir + musiska + sansin + og + gevur + tryggleika + gjøgnum + allar + tær + endurtiknu + rørslurnar + , + sangin + og + musikkin + . + + + Spæla + at + venda + sær + á + Hjálp + barninum + at + rulla + runt + við + tað + , + at + tú + sjálv + hjálpir + tí + til + at + venda + sær + á + og + síðani + bara + stuðlar + við + at + stumpa + eitt + sindur + undir + rumpuna + ella + herðarnar + á + tí + . + + + Danda + eina + løtu + Legg + teg + á + ryggin + á + eina + madrassu + . + + + Lyft + beinini + og + boyggj + knøini + , + so + at + leggirnir + eru + vatnrættir + , + javnfjarir + við + undirlagið + . + + + Legg + barnið + á + leggirnar + og + halt + væl + í + yvirarmarnar + á + tí + . + + + Danda + varisliga + upp + og + niður + . + + + Venjingin + styrkir + javnvágina + . + + + Eydnuhjól + Legg + nøkur + leiku + í + kring + um + barnið + . + + + Fá + tað + at + rætta + seg + út + eftir + leikunum + . + + + Tú + kanst + kanska + hjálpa + tí + og + halda + um + føturnar + , + tá + ið + tað + roynir + at + toyggja + seg + . + + + Sterkir + búkvøddar + – + og + so + upp + at + standa + Tá + ið + barnið + heldur + høvdinum + væl + , + kunnu + tit + styrkja + búkvøddarnar + við + tað + , + at + tit + toga + tað + upp + at + sita + . + + + Fyrst + við + góðum + taki + í + báðar + hendur + og + undirarmar + , + síðani + bara + við + at + halda + í + hendurnar + á + barninum + . + + + Næsta + stigið + er + at + koma + upp + at + standa + við + at + leingja + um + venjingina + ella + rørslurnar + . + + + Spæla + við + føturnar + Síðst + í + skeiðinum + fær + barnið + ” + eyga + á + ” + føturnar + , + so + bara + føtur + og + tær + eru + eitt + hitt + . + + + Lat + barnið + kanna + sínar + føtur + og + pota + teir + í + munnin + – + tað + er + gott + undirhald + og + kveikir + kropsuppfatanina + hjá + tí + . + + + Sangleikir + Syng + barnasangir + saman + við + keipum + . + + + Syng + teir + , + tit + minnast + frá + barnaárum + , + ella + trív + í + Barnasangbók + Føroya + . + + + Góðir + sangleikir + eru + t.d + : + Rógva + út + á + Krabbaskel + , + Rura + , + rura + barnið + , + Bjørnin + svevur + o.a. + Liggja + á + knæ + Tit + skulu + nýta + ein + blástan + baðibólt + , + 14-15 + cm + í + tvørmáti + . + + + Leggið + barnið + á + búkin + tvørtur + um + bóltin + . + + + Styðjið + barnið + við + at + halda + um + leggirnar + á + tí + . + + + Leggið + okkurt + leika + fyri + tað + , + so + at + tað + roynir + at + ota + seg + fram + til + lutin + . + + + TIT + KUNNU + FARA + VÆL + VIÐ + TONNUNUM + , + LONGU + ÁÐRENN + TÆR + KOMA + UNDAN + Geva + tit + nøkrum + einføldum + reinførisreglum + ans + , + kunnu + tit + vera + við + til + at + byrgja + fyri + holum + í + tonn + unum + á + barninum + , + longu + áðrenn + tær + koma + undan + : + ɋ + Nýt + ikki + somu + skeið + sum + barnið + ɋ + Nýt + vatn + at + reinsa + suttuna + við + , + stikk + ikki + sjálv + ( + ur + ) + suttuna + í + tín + munn + . + + + ɋ + Stikk + ikki + suttuna + hjá + barninum + í + tín + munn + ella + aðrar + lutir + , + sum + skulu + inn + í + munnin + á + barninum + . + + + Geva + tit + ikki + hesum + einføldu + reinførisreglum + gætur + , + kunnu + tit + sum + foreldur + vera + orsøk + til + , + at + munnbakteriur + verða + fluttar + , + sum + kunnu + skaða + tær + komandi + tenninar + á + barninum + . + + + Sí + meira + um + tenn + og + tannbusting + á + síðu + 90 + . + + + Leiku + ɋ + Spegl + kann + gerast + besti + vinurin + : + barnið + í + spegl + inum + brosar + , + pápi + ella + mamma + brosa + eisini + . + + + So + lat + meg + smílast + móti + teimum + - + hetta + er + eitt + frálíkt + spæl + , + ið + styrkir + rørslumenningina + og + tað + sosiala + samspælið + . + + + ɋ + Virknisstativ + við + ymiskum + litríkum + leikum + – + gjarna + onkrum + , + ið + ljóðar + , + tá + ið + barnið + slær + á + lutin + , + og + sum + tað + so + við + og + við + kann + rætta + seg + eftir + og + sleppa + at + kanna + við + munninum + . + + + ɋ + Spælidósir + ɋ + Myndir + við + einføldum + myndevnum + , + sum + tit + kunnu + tosa + um + og + seta + ljóð + til + . + + + Málið + í + barninum + skal + styrkjast + heilt + frá + pinkubarni + , + tess + fleiri + orð + , + og + ljóð + , + tess + betri + . + + + Barnið + uppdagar + føturnar + og + kannar + teir + við + munninum + . + +

+

+ + 60 + | + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + | + 61 + 6-8 + MÁNAÐIR + Menning + Tað + roynist + spennandi + fyri + barnið + , + at + lutir + og + fólk + kunnu + hvørva + - + og + síggjast + so + aftur + síðani + . + + + Í + fyrst + u + ni + er + tað + kanska + eitt + leika + , + sum + fer + undir + eitt + hand + klæði + , + og + so + í + næstun + løtu + at + koma + fram + aftur + – + til + stóra + frøi + . + + + Skjótt + er + tað + so + andlitið + á + pápa + ella + mammu + , + ið + hvørvur + í + lógvunum + , + meðan + tit + siga + ” + burtur + , + burtur + , + hygg + , + hygg + ” + . + + + Spælið + lærir + barnið + at + skilja + , + at + tit + framvegis + eru + har + , + sjálvt + um + tit + ikki + síggjast + beinanvegin + . + + + Hetta + er + ein + góð + roynsla + at + hava + við + sær + komandi + mánaðirnar + , + tá + ið + tað + kann + gerast + bangið + fyri + at + missa + tykk + um + , + bara + tit + fara + útum + eina + løtu + . + + + Nógv + børn + fara + eisini + at + sita + í + skellilátri + og + pjátra + ymisliga + í + hesum + aldri + . + + + Í + hesum + skiftinum + fer + barnið + at + fáa + greyt + og + morl + , + eru + tit + ikki + longu + smátt + um + smátt + farin + undir + tað + . + + + Sí + meira + um + mat + til + barnið + á + síðu + 80 + Rørslur + Tá + ið + barnið + venur + seg + við + ymsar + nýggjar + rørslur + við + t.d. + at + toyggja + seg + , + rykkja + í + og + koyra + undir + lutir + , + lærir + tað + at + kenna + kroppin + . + + + Seks + mánaða + gamalt + barn + er + serliga + upptikið + av + at + rulla + , + og + so + við + og + við + fer + tað + sjálvt + at + kunna + sita + og + ota + seg + frameftir + . + + + ɋ + Barnið + vendir + sær + av + rygginum + á + búkin + og + øvugt + . + + + Tað + kann + gerast + tvørligt + at + skifta + blæu + , + tí + barn + in + um + dámar + hesar + nýggju + møguleikarnar + , + har + tað + sjálvt + skal + ráða + fyri + øllum + . + + + ɋ + Barnið + heldur + høvdinum + trygt + . + + + Og + tá + ið + tit + taka + tað + úr + liggjandi + í + sitandi + støðu + , + lyftir + tað + eisini + høvdinum + . + + + TILRÁÐING + Síggið + til + , + at + barnið + rørir + seg + á + ymsan + hátt + , + sum + dagurin + líður + . + + + Brúkið + bara + bilstólin + , + tá + ið + tit + koyra + í + bili + . + + + ɋ + Barnið + skiftir + lutir + úr + einari + hond + í + aðra + og + potar + teir + í + munni + . + + + ɋ + Tað + kann + fara + at + drekka + av + koppi + , + eta + við + fing + ru + num + og + venja + seg + við + skeiðini + . + + + ɋ + Barnið + hevur + uppdagað + føturnar + og + førir + teir + til + munnin + . + + + ɋ + Barnið + venur + seg + at + sita + sjálvt + . + + + Í + fyrstuni + situr + tað + heilt + stutt + , + og + so + møðist + tað + og + missir + javnvágina + . + + + Set + barnið + fyrst + í + ein + høgan + stól + , + tá + ið + tað + sjálvt + kann + sita + trygt + við + ronkum + ryggi + so + leingi + , + sum + máltíðin + varar + . + + + Annars + kann + ryggurin + ov + tyng + jast + . + + + Ryggvøddarnir + verða + vandir + , + tá + ið + barnið + liggur + á + búkinum + . + + + ɋ + Tá + ið + barnið + liggur + á + búkinum + , + byrjar + tað + kanska + at + krúpa + fram + eftir + leikum + . + + + Tað + er + byrjanin + til + grulvingina + . + + + Flestu + børn + byrja + við + at + krúpa + og + grulva + aftureftir + . + + + Svøvnur + Tit + eru + kanska + longu + farin + at + nýta + eitt + balliritual + , + so + at + tit + kunnu + leggja + barnið + og + ikki + geva + tí + bróst + ella + fløsku + fyri + at + fáa + tað + at + sovna + . + + + Annars + kunnu + tit + lesa + meira + um + balliritual + á + síðu + 67 + . + + + Fer + barnið + at + smágráta + , + tá + ið + tit + hava + lagt + tað + og + sagt + góða + nátt + : + Uggið + tað + so + eitt + sindur + fyrst + . + + + Vísið + barninum + , + at + tit + eru + har + og + ansa + eftir + tí + , + men + nú + er + tíð + at + sova + . + + + Talið + varliga + við + tað + smágrátandi + barn + ið + . + + + Síðani + kunnu + tit + tosa + sissandi + og + halda + um + tað + ( + meðan + tað + liggur + í + vøgguni + ) + . + + + Hjálpir + tað + ikki + , + kunnu + tit + taka + tað + upp + og + bipa + tí + , + men + verið + inni + í + kamar + in + um + , + so + barnið + ikki + verður + í + ørviti + og + heldur + , + at + nú + fara + vit + uttar + í + stovuna + at + spæla + Spøl + Tit + kunnu + fara + at + spæla + eitt + sindur + lívligari + rørslu + spøl + við + barnið + , + ið + nú + hevur + fulla + stýring + á + høvdinum + . + + + Her + er + eitt + úrval + av + stuttligum + spølum + , + sum + styrkja + javnvágina + , + vøddarnar + og + samskipanarevnini + . + + + Hoppispøl + Sit + niðri + , + meðan + barnið + stendur + á + tínum + lørum + . + + + Halt + um + bringuna + ella + armarnar + á + tí + , + alt + eftir + hvussu + trygt + , + tað + stendur + . + + + Lat + barnið + ” + hoppa + ” + upp + og + niður + , + lyft + tað + við + hvørt + upp + í + loft + , + so + verður + tað + enn + stutt + lig + ari + . + + + Høvdið + niðureftir + Legg + barnið + á + ryggin + . + + + Tak + væl + um + lørini + ella + leggirnar + á + barninum + . + + + Lyft + varliga + , + so + at + tað + hongur + við + høvd + i + num + niðureftir + . + + + Legg + barnið + niður + aftur + eftir + fáum + sekundum + . + + + Burtur + - + hygg + - + hygg + Fjal + andlitið + í + lógvunum + , + meðan + tú + við + djúpari + ella + ljósari + rødd + sigur + “ + burtur + , + burtur + ” + . + + + Tak + hendurnar + burtur + , + so + andlitið + sæst + og + sig + “ + hygg + , + hygg + ” + við + ljósari + rødd + . + + + Leiku + ɋ + Rangla + og + ringliegg + at + halda + í + hondini + . + + + ɋ + Bóltar + í + ymsari + stødd + og + úr + ymiskum + tilfari + . + + + ɋ + Sápubløðrur + ( + sum + tit + blása + ) + . + + + ɋ + Búnýti + , + t.d. + plastskálir + og + sleivir + . + + + ɋ + Bøkur + úr + toyi + ella + fínum + pappi + . + + + ɋ + Stórir + kubbar + , + sum + kunnu + laðast + og + koyrast + um + koll + . + + + Tann + motoriska + menningin + tekur + nú + dik + á + seg + . + + + Áðrenn + tit + vita + av + , + kann + barnið + sita + uppi + og + er + í + ferð + við + at + læra + seg + at + grulva + . + +

+

+ + 62 + | + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + | + 63 + Barnið + kann + koma + upp + á + øll + fýra + og + fer + kanska + at + grulva + . + + + Tað + lærir + at + blaða + í + bók + og + leggja + ting + í + skál + . + + + Tað + venur + seg + at + drekka + úr + koppi + og + eta + við + skeið + . + + + Tað + pjátrar + í + tveimum + stavilsum + da-da + , + ma-ma + , + ba-ba + og + gjarna + í + samtalu + við + tykkum + . + + + 9-12 + MÁNAÐIR + Menning + Kanska + fer + tykkara + barn + knappliga + at + ræðast + fólk + , + sum + tað + ikki + sær + dagliga + . + + + Tað + kunnu + vera + abbar + og + ommur + ella + vinir + , + sum + tað + áður + hevur + kent + seg + trygt + við + . + + + Tað + er + ein + heilt + natúrligur + liður + í + sálarligu + menn + ingini + og + hvørvur + skjótt + . + + + Tað + hevur + týdning + at + virða + barnsins + ótrygd + og + hjálpa + tí + , + við + tað + at + tit + eru + ansin + og + takkla + ótrygdina + varisliga + og + róliga + . + + + Noyðið + ikki + barnið + at + vera + hjá + onkrum + , + tað + ikki + kennir + . + + + Lat + tað + eygleiða + fólkið + , + meðan + tað + situr + trygt + í + fanginum + á + pápa + ella + mammu + , + so + gongur + tað + vanliga + bæði + lagaliga + og + friðarliga + . + + + Í + sama + skeiði + kunnu + tit + uppliva + , + at + barnið + grætur + hjartanemandi + , + bara + tit + fara + úr + eygsjón + . + + + Barnið + skilur + ikki + , + at + enn + eru + tit + inni + , + og + at + tit + koma + aftur + . + + + Tað + kann + hjálpa + at + tosa + við + barnið + ímeðan + , + so + at + tað + hoyrir + , + at + tit + framvegis + eru + har + , + sjálv + um + tit + ikki + síggj + ast + . + + + Í + hesum + skeiðinum + er + burt-hygg + , + hygg-spælið + serliga + løtubært + , + sí + síðu + 60 + . + + + Rørslur + Barnið + lærir + gjøgnum + kroppin + . + + + Gev + tí + barninum + nakrar + tryggar + , + kropsligar + karmar + , + har + tað + hevur + møguleika + at + menna + sínar + rørsur + . + + + ɋ + Rørslurnar + í + munninum + ( + munnmotorikkurin + ) + mennist + , + so + barnið + fær + betur + tugt + . + + + ɋ + Barnið + kemur + upp + á + øll + fýra + og + fer + kanska + at + grulva + . + + + Summi + kunnu + kanska + grulva + longu + , + tá + ið + tey + eru + níggju + mánaðir + , + onnur + seinni + . + + + Nøkur + leypa + grulvistigið + um + og + fara + heldur + upp + at + standa + , + meðan + tey + styðja + seg + at + onkrum + . + + + So + grulva + tey + kanska + seinni + . + + + ɋ + Barnið + byrjar + at + reisa + seg + og + styðjar + seg + at + onkrum + . + + + Grulvar + tað + , + mennast + fimi + og + ferð + – + eisini + upp + trappur + ( + undir + umsjón + ! + ) + . + + + ɋ + Barnið + fer + kanska + at + ganga + runt + um + stovuborðið + og + styðjar + seg + at + tí + . + + + Venur + seg + at + standa + leyst + . + + + ɋ + Barnið + venur + seg + við + at + nýta + hondina + sum + pinsett + , + har + tummil + og + fremstifingur + grípa + um + smáar + lutir + . + + + Tað + er + ein + fragd + fyri + barnið + at + sleppa + tingum + aftur + og + aftur + , + tá + ið + tit + taka + tey + upp + . + + + Spælið + er + stuttligt + og + styrkir + eisini + sosiala + samspælið + . + + + ɋ + Tá + ið + barnið + fyllir + eitt + ár + , + kann + tað + kanska + ganga + við + stuðli + , + men + tey + flestu + gera + tað + fyrst + seinni + . + + + Eftiransni + Barnið + kann + sita + eina + løtu + einsamalt + og + spæla + , + tá + ið + tað + verður + upptikið + av + møguleikunum + í + leiku + ni + . + + + Vísið + barninum + , + at + tit + hava + álit + á + , + at + tað + kann + klára + seg + væl + uttan + støðugt + eftirlit + . + + + Barnið + hevur + tó + eisini + tørv + á + , + at + spælt + verður + við + tað + , + sungið + fyri + tí + og + tosað + við + tað + . + + + Tað + hevur + tikið + dik + á + seg + at + læra + verðina + at + kenna + – + og + tit + eru + lærumeistararnir + . + + + Barnið + skilur + nú + eini + 10-20 + orð + , + sjálvt + um + tað + ikki + sigur + nakað + enn + . + + + Tað + passiva + orðatilfeingið + kemur + , + TILRÁÐING + Síggið + til + , + at + barnið + er + í + røringi + , + sum + dagurin + líður + . + + + Latið + ikki + barnið + sita + í + høgum + stóli + millum + mál + tíðirnar + . + + + Styðið + barnið + at + koma + upp + á + øll + fýra + , + hjálpið + tí + at + grulva + , + sita + og + standa + . + + + áðrenn + tað + nýtir + orðini + aktivt + . + + + Fyri + hvønn + mánað + , + sum + fer + , + skilur + tað + alt + fleiri + orð + . + + + Um + ársgamalt + skilur + barnið + 50 + orð + og + kann + kanska + siga + fleiri + . + + + Búgvið + til + vøggustovu + ? + + + Flestu + børn + skulu + í + vøggustovu + ella + dagrøkt + júst + um + ta + tíðina + , + tá + ið + mong + teirra + eru + menningarliga + eitt + sindur + bangin + fyri + fremmandum + , + sí + síðu + 62 + . + + + Men + tað + eru + korini + hjá + mongum + , + og + tit + kunnu + gera + nógv + fyri + , + at + byrjanin + hjá + barninum + í + dagtilboðnum + verður + so + góð + sum + gjørligt + : + ɋ + Veljið + ein + dagstovn + ella + - + røkt + , + tit + hava + álit + á. + Farið + fyrst + á + vitjan + , + so + at + tit + fáa + fatan + av + , + um + staðið + hóskar + til + tykkara + . + + + Tosið + jaliga + um + dag + tilboðið + , + so + tykkara + álit + kann + ávirka + á + barnið + . + + + ɋ + Brúkið + síðsta + mánaðin + í + barnsburðar-farloyvinum + til + eitt + langt + , + liðiligt + byrjanarskeið + , + eru + tit + so + heppin + at + fáa + pláss + í + góðari + tíð + . + + + Nøkur + børn + skulu + brúka + 14 + dagar + , + onnur + eru + longur + um + at + venja + seg + við + ella + til + dagtilboðið + . + + + ɋ + Gerið + tíðina + heimanífrá + stutta + hjá + barninum + , + t.d. + frá + kl + 9 + til + 15 + , + ber + tað + tykkum + til + . + + + Við + hvørt + liggur + tað + fyri + , + um + tit + fleksa + tykkara + millum + , + so + annað + tykkara + kemur + við + barninum + – + og + møtir + seint + til + arbeiðis + – + meðan + hin + parturin + gevst + tíðliga + og + fer + eftir + tí + . + + + Fáið + gjarna + tey + gomlu + uppí + at + fara + við + og + eftir + barninum + . + + + ɋ + Verið + saman + við + barninum + , + tá + ið + tit + eru + saman + . + + + Bjóðið + barninum + nærveru + eisini + likamligt + samband + - + so + at + tað + kann + merkja + og + føla + tykkum + . + + + Haldið + fast + við + tykkara + vælkendu + siðvenjur + , + eisini + um + vikuskiftið + . + + + Ein + róligur + gerandisdagur + við + +

+

+ + 64 + | + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + BARNIÐ + STIG + FYRI + STIG + | + 65 + føstum + matar + - + og + songartíðum + gevur + barninum + tryggleika + . + + + Um + tað + mundið + , + tá + ið + barnið + byrjar + í + dagtilboði + , + kann + tað + hjálpa + at + ” + skerja + ” + annað + , + sum + kann + fylla + gerandisdagin + og + órógva + . + + + Spøl + Tykkara + barn + lærir + so + við + og + við + at + stýra + og + samskipa + rørslunum + og + gera + tær + neyvari + við + at + venja + seg + – + aftur + og + aftur + . + + + Samstundis + mennast + mál + og + tankar + , + og + tað + lærir + , + hvussu + ein + er + saman + við + øðrum + fólkum + , + bæði + børnum + og + vaksnum + . + + + Tá + ið + tit + spæla + við + barn + ið + , + styrkja + tit + sostatt + bæði + tess + rørslur + og + rørslu + stýringina + , + tað + sosiala + samspælið + og + hugsanar + ligu + menningina + . + + + Endurtøku + - + og + sangspøl + Endurtøkuspøl + sum + at + vinka + , + klappa + kaku + og + burt-hygg + , + hygg + . + + + Eintøk + sangspøl + , + har + keipur + skulu + vera + við + t.d. + Rura + , + rura + barnið + , + Eg + átti + mær + ein + grønan + bil + , + Dansa + , + dansa + Deia + og + Lítli + Pætur + Eiturkoppur + . + + + ” + Beistast + ” + Spøl + , + har + barnið + verður + sveiggjað + , + rullað + og + hjálpt + til + at + hoppa + og + bólta + rút + . + + + Sveiggja + og + mala + runt + Gev + barninum + eitt + ” + sveigg + ” + , + tá + ið + tað + ber + høvdið + heilt + trygt + : + Halt + um + bringuna + á + tí + . + + + Sveiggja + barnið + bara + einaferð + runt + um + teg + ella + niður + millum + beinini + á + tær + og + upp + í + loft + . + + + Ansa + eftir + , + um + barnið + heldur + tað + vera + stuttligt + . + + + Annars + steðga + beinanvegin + . + + + Halt + ikki + í + armarnar + á + tí + , + tí + tað + kann + skaða + akslar + og + herðar + Upplestur + Nýtið + eisini + bøkur + at + læra + barnið + um + heimin + , + og + brúkið + eisini + myndir + av + næstingum + at + styrkja + ættar + bondini + við + , + og + lærið + barnið + tey + mongu + hug + tøkini + : + omma + og + abbi + , + pápabeiggi + og + mammusystir + , + systkina + barn + o.s.fr. + Leiku + ɋ + Potikassi + ɋ + Putlispæl + við + knappum + ɋ + Kubbar + at + laða + ɋ + Neglibretti + ɋ + Gongu + - + el. + dukkuvognur + við + onkrum + tungum + í + ɋ + Ringar + á + pinnum + ella + pyramidu + Um + nógv + av + hesum + leikum + kunnu + tit + bæði + tosa + um + støddir + , + litir + og + skap + , + og + barnið + kann + merkja + , + hvussu + tað + ymiska + tilfarið + kennist + . + + + Upp + at + standa + , + fegið + og + fregið + . + +

+

+ + SVØVNUR + | + 67 + Verið + tolin + , + tá + ið + tit + leggja + og + balla + barnið + . + + + Latið + barnið + liggja + og + durva + , + kanska + pjátra + fyri + seg + sjálvt + eina + løtu + , + men + tit + skulu + neyvan + vænta + , + at + tað + sovnar + so + beinanvegin + . + + + SVØVNUR + KLÆTT + Í + AT + SOVA + Lat + ikki + barnið + í + ov + nógv + klæði + at + sova + í + um + nátt + ina + . + + + Lat + tað + sova + undir + lættari + pinkubarnadýnu + , + ið + passar + til + songina + , + og + sum + tað + kann + sparka + av + sær + . + + + Brúka + ikki + aðrar + dýnur + tað + fyrst + árið + – + tær + eru + alt + ov + heitar + . + + + Barnið + skal + sova + við + ongum + kodda + . + + + Lat + ikki + leys + teppi + , + leiku + og + annað + , + sum + barnið + kann + fløkja + seg + uppí + í + svøvni + , + vera + í + songini + . + + + Barnið + má + ikki + sova + ov + heitt + , + hitin + í + kamarinum + skal + í + mesta + lagi + vera + 20 + stig + . + + + Hevur + barnið + fepur + , + eigur + tað + at + fara + úr + onkrum + plaggi + , + so + at + hitin + sleppur + burtur + . + + + Sovið + ikki + saman + við + barninum + í + sovisofu + , + sma + la + ri + brík + ella + í + stórum + armstóli + . + + + Sovið + heldur + ikki + saman + við + barninum + , + eru + tit + ógvuliga + móð + ella + ávirkað + av + rúsdrekka + ella + heilivági + . + + + Tørvur + á + svøvni + At + fáa + nóg + nógvan + svøvn + hevur + týdning + fyri + , + at + børn + skulu + hava + tað + gott + og + mennast + . + + + At + fáa + ov + lítlan + ella + ringan + svøvn + kann + tarna + vøkstrinum + , + órinsverjuni + , + hugsavningini + og + læringarevnunum + hjá + barninum + . + + + Tað + er + ymiskt + , + hvussu + nógvan + svøvn + , + børn + skulu + hava + , + men + barnið + skal + tykjast + frískt + og + væl + fyri + um + morgunin + og + allan + dagin + . + + + So + fær + tað + nóg + nógvan + svøvn + . + + + Rætta + løtan + og + tol + Tað + hevur + týdning + at + leggja + barnið + at + sova + í + røttu + løtuni + , + og + tað + er + , + tá + ið + barnið + er + møtt + , + men + ikki + útervað + . + + + Tað + skal + eisini + vera + mett + , + róligt + og + trygt + til + tess + at + sovna + . + + + Leggið + barnið + á + ryggin + at + sova + - + tað + er + við + til + at + byrgja + fyri + vøggudeyða + , + sí + síðu + 20 + . + + + Smá + børn + gráta + og + hava + við + hvørt + ilt + við + at + sissast + . + + + Tað + er + heilt + vanligt + , + og + orsøkin + er + hvørki + , + at + barnið + er + ” + spilt + ” + , + ella + at + tit + bera + tykkum + skeivt + at + , + men + at + barnið + hevur + okkurt + at + siga + tykkum + og + hevur + brúk + fyri + , + at + tit + eru + rólig + og + nærverandi + , + so + at + tað + sjálvt + kann + gerast + róligt + . + + + BALLIRITUALIÐ + Eitt + balliritual + skal + fyrireika + barnið + at + sova + . + + + Tað + skal + vera + hugnaligt + og + ikki + ov + langligt + – + tað + skal + helst + ikki + vara + longur + enn + 10-15 + minuttir + . + + + Gerst + tað + ov + langt + , + verða + verri + sannlíkindini + fyri + , + at + tit + fara + at + taka + tað + uppaftur + kvøld + um + kvøld + . + + + Balliritualið + kann + fevna + um + tannbusting + , + kvøldsøgur + og + vøgguvísur + . + + + Gjarna + somu + vøgguvísu + hvørt + kvøld + . + + + Skrúva + ljós + , + ljóð + og + virksemi + niður + í + góðari + tíð + , + áðrenn + barnið + skal + sova + , + tí + tað + hjálpir + eisini + til + at + gera + barnið + lint + og + boðar + frá + songartíð + . + + + Fæstu + børn + sovna + alt + fyri + eitt + , + tey + verða + løgd + . + + + Verið + tolin + og + bíðið + róliga + eftir + , + at + barnið + sovnar + . + + + Tað + gevur + tryggleika + , + at + tit + vísa + barninum + , + at + tit + halda + , + at + tað + skal + sova + . + + + Eftir + balliritualið + kunnu + tit + sita + og + halda + í + hondina + á + barninum + , + til + tað + sovnar + . + + + Hvat + tit + gera + , + veldst + um + , + hvat + tit + halda + , + er + hugnaligt + , + og + hvat + barnið + hevur + brúk + fyri + . + + + Tosið + saman + um + , + hvat + er + best + í + tykkara + føri + . + +

+

+ + 68 + | + SVØVNUR + SVØVNUR + | + 69 + ALDUR + OG + TØRVUR + Á + SVØVNI + 1-4 + VIKUR + Nýføðingurin + svevur + í + 2-4 + tíma + longum + skiftum + alt + samdøgrið + . + + + Samanlagt + svevur + hann + einar + 15-18 + tímar + um + samdøgrið + . + + + Tá + ið + barnið + verður + føtt + , + hevur + tað + onga + samdøgursrútmu + , + og + svøvnurin + hevur + einki + samband + við + dagsljós + ella + myrkur + . + + + Tit + kunnu + læra + barnið + , + at + munur + er + á + degi + og + nátt + við + t.d. + at + hava + so + lítið + ljós + sum + gjørligt + um + náttina + . + + + Havið + gjarna + eina + reyða + peru + við + songina + , + tí + tað + reydliga + ljósið + virkar + minni + ressandi + á + heilan + . + + + Skiftið + bara + á + barninum + , + um + tað + hevur + kukkað + , + ella + um + blæan + kennist + ógvuliga + tung + og + vát + . + + + Tosa + ikki + við + barnið + , + tá + ið + tað + sýgur + ella + fær + skift + blæu + um + náttina + . + + + Grætur + barnið + , + tá + ið + tað + verður + lagt + í + song + , + kann + nerting + , + sangur + ella + húðarsamband + kanska + hjálpa + . + + + Nøkur + børn + skulu + fáa + at + súgva + ella + rurast + í + blund + . + + + Børn + , + ið + eru + fødd + ov + tíðliga + , + kunnu + hava + tørv + á + meira + svøvni + . + + + 1-3 + MÁNAÐIR + Barnið + kann + , + sum + frá + líður + , + sova + umleið + 3 + tímar + í + senn + og + er + meira + vakið + um + dagin + . + + + Svevur + tilsamans + um + 14-15 + tímar + um + samdøgrið + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + 6 + vikur + , + fer + tað + at + kenna + mun + á + degi + og + nátt + . + + + Tit + kunnu + geva + barninum + eina + góða + samdøgurs + rútmu + við + at + geva + tí + góðar + vanar + og + einfaldar + reglur + viðvíkjandi + bæði + dag + - + og + náttarsvøvni + . + + + Tað + ger + barnið + trygt + , + tá + ið + tað + veit + , + hvat + skal + henda + . + + + Barnið + skal + sova + á + rygginum + . + + + Høvdið + skal + til + skiftis + hvíla + á + vinstru + og + høgru + lið + . + + + Sí + síðu + 20 + 4-5 + MÁNAÐIR + Barnið + hevur + tørv + á + at + sova + 3-4 + ferðir + , + sum + dagurin + líður + . + + + Um + náttina + kann + tað + ofta + sova + í + 4-5 + tímar + í + einum + . + + + Svevur + samanlagt + umleið + 14-15 + tímar + um + samdøgrið + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + 4-5 + mánaðir + , + verður + samdøgurs + rútman + støðugari + , + og + serliga + um + tit + hava + lært + tað + regluligar + sovivanar + . + + + Flestu + børn + kunnu + sova + samanhangandi + , + sum + er + um + 5 + tíma + svøvnur + í + einum + . + + + Bróstabørn + fáa + vanliga + eitt + sindur + styttri + samanhangandi + svøvn + . + + + 6-12 + MÁNAÐIR + Í + fyrstuni + fær + barnið + sær + tríggjar + lúrir + um + dagin + , + seinni + tveir + . + + + Tá + ið + barnið + er + knappliga + ársgamalt + , + kann + tað + kanska + sova + 6 + tímar + í + einum + um + náttina + . + + + Svevur + saman + lagt + um + 14-15 + tímar + um + samdøgrið + . + + + Tað + er + stórur + munur + á + , + hvussu + ofta + og + leingi + børn + sova + . + + + Tað + veldst + m.a. + um + barnsins + sinnalag + og + svøvngávur + umframt + teir + sovivanar + , + sum + eru + í + tykkara + húsi + . + + + SVØVNUR + , + SUM + BARN + , + IÐ + ER + 1 + ELLA + 2 + ÁR + , + SKAL + HAVA + Um + dagin + fær + barnið + ein + ella + tveir + lúrir + . + + + Tilsamans + svevur + tað + 12-14 + tímar + um + samdøgrið + Fyrst + í + tíðarskeiðinum + hevur + barnið + tørv + á + at + sova + bæði + fyrrapartin + og + seinnapartin + . + + + Frá + um + 1½ + ári + minkar + tørv + ur + in + á + dagsvøvni + soleiðis + , + at + barnið + hjálpist + við + at + sova + eina + ferð + um + dagin + , + vanliga + á + middegi + . + + + Barnið + er + vorðið + meira + vakið + um + dagin + og + svevur + í + skiftum + óróliga + um + náttina + . + + + Serliga + tá + ið + tenninar + fara + at + bredda + á + , + kann + tað + geva + órógv + . + + + Roynið + at + troysta + og + sissa + barnið + , + tá + ið + tað + vaknar + og + grætur + . + + + Lat + um + gjørligt + barnið + verða + liggjandi + í + songini + , + meðan + tú + troystar + – + ella + verð + í + øllum + førum + verandi + í + kamarinum + . + + + Ger + so + lítlan + háva + sum + gjørligt + , + so + at + barnið + ikki + heldur + , + at + nú + er + dagur + og + tíð + at + fara + upp + . + + + Í + tíðarskeiðum + , + har + barnið + vaknar + um + náttina + , + er + tað + ein + fyrimunur + , + um + tit + kunnu + skiftast + um + at + taka + ” + náttar + vaktir + ” + , + so + tit + bæði + kunnu + fáa + náttarsvøvn + í + frið + og + náðum + so + av + og + á. + Balliritual + og + fastir + svøvnvanar + geva + barninum + trygg + leika + . + + + Tosið + við + heilsufrøðingin + , + er + tað + trupult + at + fáa + barnið + at + sovna + um + náttina + . + + + Tak + tær + gjarna + ein + middagslúr + saman + við + barninum + , + tá + ið + tað + liggur + fyri + . + +

+

+ + 70 + | + SVØVNUR + SVØVNUR + | + 71 + TÁ + IÐ + BARNIÐ + IKKI + SOVNAR + Fáa + tit + ikki + náttarsvøvn + ? + + + Tað + kunnu + vera + ymsar + or + søk + ir + til + , + at + barnið + svevur + óróliga + . + + + Ofta + javnar + svøvnloysið + seg + skjótt + , + og + svøvnurin + kemur + skjótt + aftur + , + tá + ið + barnið + kemur + í + eitt + róligari + skeið + . + + + Við + hvørt + kann + svøvnloysið + standa + við + leingi + , + og + tað + kann + vera + heilt + stríggið + . + + + Her + eru + nøkur + ráð + um + , + hvat + tit + kunnu + gera + til + tess + at + fáa + barninum + betri + svøvnlag + . + + + ɋ + Vitið + , + um + barnið + er + nóg + mett + , + um + blæan + er + turr + og + liggur + ikki + ov + tætt + , + um + klæðini + eru + nóg + fjálg + og + leys + , + og + um + hóskandi + hiti + er + í + rúminum + - + eini + 18-20 + stig + . + + + ɋ + Síggið + til + , + at + barnið + svevur + passaliga + leingi + um + dagin + , + hvørki + ov + nógv + ella + ov + lítið + , + sí + síðu + 68. + ɋ + Latið + frið + falla + á + barnið + í + góðari + tíð + , + undan + songar + tíð + . + + + Eitt + balliritual + kann + hjálpa + tí + at + fyrireika + seg + til + at + sova + . + + + Einki + ódligt + spæl + ella + vøs + beint + fyri + songartíð + . + + + ɋ + Dagslýsið + er + við + til + at + stilla + samdøgursrútmuna + . + + + Síggið + til + , + at + barnið + kemur + út + í + ljós + og + luft + um + dagin + , + og + kámið + ljósið + inni + , + tá + ið + songartíðin + nærkast + . + + + ɋ + Ansið + eftir + , + um + barnið + er + komið + í + eitt + skifti + , + har + tað + treingir + til + , + at + tit + verða + verandi + í + rú + minum + , + meðan + tað + sovnar + . + + + t.d. + eftir + byrjan + í + vøggu + stovu + ella + dagrøkt + , + sjúku + ella + flyting + . + + + Vil + hava + at + súgva + fleiri + ferðir + um + náttina + Kanska + vaknar + barnið + fleiri + ferðir + um + náttina + og + vil + leggjast + at + brósti + ella + hava + fløsku + . + + + Við + hvørt + hava + nógv + børn + ilt + við + at + hugsavna + seg + nóg + nógv + um + at + fáa + bróst + ella + fløsku + um + dagin + , + tí + at + tey + hava + áhuga + í + øllum + tí + , + sum + hendir + rundan + um + tey + – + og + tí + vilja + tey + hava + bróst + ella + fløsku + fleiri + ferðir + um + náttina + fyri + at + fáa + mettuna + . + + + Er + hetta + so + , + kann + tað + hjálpa + at + tað + verður + friðarligt + har + , + tá + ið + skal + fáa + føði + um + dagin + . + + + Órógvandi + ávirkan + skal + avmarkast + , + so + at + barnið + kann + hugsavna + seg + um + súgva + . + + + Tað + hjálpir + sjáldan + at + geva + heilt + nógva + mjólk + ella + mat + , + beint + áðrenn + barnið + verður + lagt + um + kvøldið + fyri + at + fáa + tað + at + sova + betur + um + náttina + . + + + Tað + kann + tvørturímóti + geva + ólag + í + magan + og + avlaga + svøvnin + . + + + Mjólk + og + matur + skulu + , + ber + tað + til + , + javnast + út + á + allar + dagsins + máltíðir + . + + + Frá + tí + at + barnið + er + um + 6 + mánaðir + , + kunnu + tit + royna + at + leggja + máltíðina + mitt + á + nátt + burturúr + . + + + Tað + hevur + ikki + longur + likamligan + tørv + á + at + fáa + føði + um + náttina + . + + + Fær + tað + framvegis + bróst + – + og + tit + hætta + tykkum + undir + tað + – + kann + tað + hjálpa + , + at + pápin + tekur + sær + av + barn + inum + um + kvøldið + og + náttina + . + + + Tað + fer + at + fáa + barn + ið + at + hugsa + minni + um + at + fá + bróst + um + náttina + . + + + Tað + kann + eisini + hjálpa + , + at + mammnan + eitt + skifti + svevur + í + einum + øðrum + rúmi + , + til + barnið + hevur + vant + seg + av + við + hesa + máltíðina + . + + + Barnið + vaknar + ofta + Tykkum + man + ivaleyst + leingjast + eftir + , + at + barnið + svev + ur + 8-10 + tímar + út + í + eitt + . + + + Men + í + hesum + aldri + merk + ir + ” + at + sova + alla + tíðina + ” + sum + oftast + bara + 5-6 + tímar + við + samanhangandi + svøvni + . + + + Tað + er + vanligt + , + at + smá + børn + sova + stuttar + ella + langar + løtur + í + senn + , + men + fleiri + ferðir + um + samdøgrið + . + + + Men + vaknar + barnið + oftari + enn + tað + plagar + um + náttina + , + kunnu + tað + vera + ymiskar + orsøkir + : + ɋ + Er + ólag + komið + á + svøvnlagið + ? + + + So + kann + tað + geva + meira + ró + , + at + tit + halda + samdøgursrútmuna + eisini + í + frítíðini + og + vikuskiftum + . + + + Hjálpið + barninum + at + finna + góða + lagið + aftur + , + og + takið + uppaftur + balli + rútmuna + og + alt + tað + vanliga + , + tit + plagdu + at + gera + hvørt + kvøld + . + + + ɋ + Hevur + barnið + ilt + fyri + tonnum + ? + + + Tað + at + fá + tenn + kann + gerast + ein + trupul + tíð + við + óróligum + og + ringum + svøvni + . + + + Men + tað + er + kortini + bara + ein + tíð + . + + + Gevið + barninum + tryggleika + og + umsorgan + , + men + haldið + , + so + væl + sum + gjørligt + , + á + við + gamla + svøvn + lagnum + . + + + ɋ + Er + barnið + sjúkt + ? + + + Hevur + tað + fepur + ella + pínu + , + fer + tað + at + ávirka + svøvnin + . + + + Spyrjið + læknan + ella + heilsu + frøðingin + til + ráðs + , + hava + tit + varhuga + av + , + at + tað + er + sjúkt + Gevið + ongantíð + barninum + pínustillandi + heilivág + uttan + ávísing + frá + læknanum + , + heldur + ikki + um + hann + fæst + í + handkeypi + . + + + Pínustillandi + heili + vágur + kann + hylja + sjúkueyðkenni + , + sum + tað + ræður + um + at + gáa + væl + um + . + + + ɋ + Verður + barnið + órógvað + av + tykkum + ? + + + Liggja + tit + í + somu + song + ella + sama + rúmi + , + kunnu + tit + av + óvart + vekja + barnið + , + bara + tit + venda + tykkum + í + songini + . + + + Tit + kunnu + eisini + vakna + av + veikum + ljóðum + frá + tí + , + sjálvt + um + tað + heldur + á + at + sova + . + + + Er + tað + ein + vansi + , + kunnu + tit + umhugsa + at + flyta + barnið + í + annað + rúm + . + + + ɋ + Er + barnið + í + einum + hvarvi + við + mongum + nýggjum + árinum + og + avbjóðingum + , + t.d. + byrjan + í + vøggu + stovu + / + dagrøkt + ? + + + Um + so + er + , + mugu + tit + hava + tol + og + bíða + eftir + , + at + tað + róliga + lagið + kemur + aftur + . + + + Gevið + barninum + ró + og + tryggleika + . + + + Roynið + at + avmarka + tey + nýggju + árini + , + og + haldið + fast + um + tær + siðvenjur + , + sum + barnið + kennir + aftur + . + +

+

+ + GRÁTUR + OG + TROYST + | + 73 + Tá + ið + pinkubarnið + grætur + , + fara + tit + at + royna + at + troysta + tað + . + + + Á + tann + hátt + læra + tit + at + skilja + barnið + , + og + tykkara + barn + lærir + , + at + har + er + onkur + , + sum + hevur + umsogan + fyri + tí + . + + + GRÁTUR + OG + TROYST + Barnið + kallar + við + grátinum + á + tykkum + , + og + tit + koma + og + nøkta + tørvin + , + sum + tað + hevur + . + + + Soleiðis + fær + barnið + eitt + trygt + tilknýti + til + tykkara + . + + + 0-3 + MÁNAÐIR + Barnið + grætur + , + tá + ið + tit + skulu + hjálpa + til + at + nøkta + ein + tørv + og + linna + um + trega + og + ófýsi + , + t.d. + svongd + , + møði + , + ótryggleika + , + eina + váta + blæu + ella + sjúku + . + + + Í + byrjanini + mugu + tit + royna + at + fáa + at + vita + , + hvat + bagir + . + + + Men + skjótt + kenna + tit + barnið + so + væl + , + at + tit + fáa + varhugan + av + , + hvat + tað + fortelur + við + grátinum + Tit + hoyra + eisini + , + at + tað + eru + ljóðbrigdi + í + tí + , + barnið + roynir + at + siga + , + t.d. + ” + eg + keði + meg + ” + ella + ” + eg + kenni + meg + ótrygt + ” + . + + + Onkur + grátur + skal + koma + tykkum + við + straks + , + annar + grátur + hevur + kanska + ikki + so + stóran + bráðskund + . + + + Tá + ið + gráturin + heldur + á + Við + hvørt + grætur + barnið + , + sama + hvat + tit + gera + . + + + Tað + er + eins + og + tað + dugir + ikki + at + steðga + , + tá + ið + tað + fyrst + er + byrjað + . + + + Tá + ið + tað + hendir + , + er + barnið + vorðið + ” + ovursvangt + ” + og + fær + ikki + um + vørtuna + av + berari + sinnisrørslu + ella + , + tí + at + svølgiafturbrøgdini + ( + refleksini + ) + virka + ikki + nóg + skjótt + . + + + Ella + er + barnið + kanska + ógvuliga + møtt + og + lúgv + að + seint + á + degi + av + øllum + dagsins + árinum + . + + + Tí + noyðast + tit + at + halda + fram + at + geva + tí + ta + føði + ella + frið + , + ið + tí + tørvar + , + meðan + tit + sjálv + síggja + til + at + vera + rólig + . + + + Eru + tit + bæði + heima + , + kunnu + tit + skiftast + um + at + taka + tykkum + av + tí + grátandi + barninum + . + + + Børn + gráta + so + ymiskt + Tað + er + stórur + munur + á + børnum + . + + + Nøkur + gráta + nógv + , + onnur + gráta + minni + og + liggja + leingi + og + mjarra + , + áðrenn + tað + verður + til + rættiligan + grát + . + + + Vanliga + gráta + børn + ikki + nógv + teir + fyrstu + dagarnar + , + men + so + tekur + hann + so + líðandi + til + . + + + Sum + oftast + gráta + børn + mest + , + tá + ið + tey + eru + tveir + mánaðir + , + síðani + minkar + aftur + . + + + Um + gráturin + streingir + tykkum + Ikki + øll + tola + barnagrát + leingi + , + og + tað + kann + kennast + , + sum + barnið + grætur + í + fleiri + tímar + , + hóast + hann + ” + bara + ” + stendur + við + í + 20 + minuttir + . + + + Nøkur + foreldur + hava + fragd + av + at + spæla + ( + t.d + fløgu + ) + við + ” + hvítum + óljóði + ” + , + tí + tað + sissar + barnið + . + + + Tað + kann + t.d.vera + ljóðið + frá + einum + hárturkara + ella + dust + súgva + ra + . + + + Onnur + nýta + hoyritelefonir + við + ” + hvítum + óljóði + ” + til + sín + sjálvs + fyri + at + tola + grátin + og + ikki + gerast + strongd + av + honum + . + + + Aftur + onnur + leggja + tað + grátandi + barnið + í + songina + og + fara + út + eina + løtu + , + meðan + tey + sjálv + royna + at + sissast + . + + + Mest + ræður + um + , + at + barnið + hevur + tað + trygt + , + og + at + tit + missa + ikki + tolið + . + + + Roynið + at + sættast + við + , + at + tað + er + heilt + vanligt + , + at + pinkubørn + gráta + . + + + Gevið + barninum + umsorgan + og + troyst + , + tá + ið + tað + grætur + . + + + Latið + tykkum + ikki + streing + j + ast + av + ljóðinum + . + + + Roynið + at + skiftast + at + passa + barnið + , + tá + ið + tað + grætur + Soleiðis + kunnu + tit + fáa + ró + Roynið + fyrst + at + finna + orsøkina + til + grátin + . + + + Kann + tað + vera + svongd + , + møði + , + ótryggleiki + , + ein + vát + blæa + , + sjúka + ella + ófýsi + ? + + + Ella + hevur + barnið + bara + tørv + á + at + vera + trygt + í + fang + inum + á + einum + tykkara + ? + +

+

+ + 74 + | + GRÁTUR + OG + TROYST + GRÁTUR + OG + TROYST + | + 75 + Tá + ið + tit + hava + sæð + , + at + alt + tað + , + ið + er + neyðturviligt + , + er + uppfylt + , + kunnu + tit + royna + ymsar + mátar + at + troys + ta + tað + við + . + + + Skift + ikki + ov + ofta + frá + einum + máta + til + ein + annan + máta + at + troysta + uppá + , + tí + tað + fer + av + sær + sjálvum + at + skapa + óró + . + + + ɋ + Kropssamband + – + gjarna + húð + móti + húð + . + + + Ofta + heldur + barnið + uppat + at + gráta + , + tá + ið + tað + verður + tikið + upp + . + + + Børn + , + ið + ofta + eru + í + fanginum + , + gráta + minni + , + enn + tey + , + sum + oftast + liggja + einsamøll + . + + + ɋ + Táta + : + Tá + ið + bróstagevingin + er + komin + heilt + í + rættlag + , + kunnu + tit + hugsa + um + at + geva + barninum + tátu + . + + + Tá + ið + tit + fyrstu + ferð + geva + tátu + , + er + tað + best + , + at + tað + er + ein + løta + , + tá + ið + barnið + er + róligt + og + ikki + grætur + . + + + So + fer + tað + lættari + at + taka + við + tátuni + , + men + tey + flestu + børnini + skulu + fyrst + læra + tað + . + + + ɋ + Skrúva + niður + ljóð + og + ljós + : + Sløkk + sjónvarpið + og + skrúva + niður + ljós + og + ljóð + . + + + Royn + at + vísa + krops + tamarhald + . + + + ɋ + Sissandi + ljóð + : + Fábroytt + , + veikt + murr + kann + minka + munandi + um + brádlig + órógvandi + ljóð + nær + við + barnið + . + + + Tað + langdrigna + murrið + leggur + eitt + ” + ljóðteppi + ” + út + yvir + onnur + ljóð + . + + + Tað + verður + eisini + nevnt + ” + hvítt + óljóð + ” + . + + + ɋ + Vaggandi + rørslur + : + Róligar + rørslur + aftur + og + fram + munnu + minna + barnið + á + tíðina + í + móðurlívi + og + er + samstundis + ein + vissa + um + , + at + tit + eru + í + nánd + . + + + Barnið + er + ikki + einsamalt + . + + + Byrjið + við + at + vagga + barninum + í + vøggu + ella + barnavogni + . + + + Hjálpir + tað + ikki + , + kunnu + tit + taka + tað + upp + og + bera + tað + eina + løtu + . + + + ɋ + Í + reivi + : + Summum + børnum + dámar + at + verða + reivað + , + liggja + undir + teppi + ella + fáa + dýnu + rundan + um + seg + . + + + Tá + ið + barnið + svevur + , + skulu + tit + lætta + dýnuni + , + so + at + tað + verður + ikki + ov + heitt + hjá + tí + . + + + DRÚGVUR + GRÁTUR + Summi + børn + gráta + leingi + og + ógvisliga + um + kvøldið + , + serliga + teir + fyrstu + mánaðirnar + í + lívinum + . + + + Tað + verður + nevnt + kolikkur + , + um + eitt + annars + frískt + barn + : + ɋ + grætur + tríggjar + tímar + um + dagin + ɋ + minst + tríggjar + dagar + um + vikuna + ɋ + tríggjar + teir + fyrstu + mánaðirnar + . + + + Orsøkin + til + henda + drúgva + grátin + er + ikki + kend + , + og + tað + er + eingin + almenn + viðgerð + av + tí + standinum + , + ið + heldur + uppat + av + sær + sjálvum + eftir + einum + tveimum + mánaðum + . + + + Sí + eisini + Kolikkur + , + síðu + 120 + . + + + Tosa + við + læknan + og + heilsufrøðingin + um + tað + , + grætur + barnið + nógv + . + + + Í + fyrstu + syftu + hevur + tað + stóran + týdning + at + fáa + kanna + , + um + gráturin + stavar + frá + pínu + ella + sjúku + . + + + Ofta + er + barnið + kortini + frískt + og + ferðugt + – + gráturin + undantikin + . + + + Í + Føroyum + gráta + pinkubørn + tveir + tímar + í + meðal + um + dagin + , + nøkur + gráta + lítið + , + onnur + meira + . + + + Í + nøkrum + londum + gráta + pinkubørn + munandi + meira + enn + tveir + tímar + um + dagin + , + kanska + tí + tað + er + siðvenja + at + lata + tey + liggja + og + gráta + eina + løtu + , + áðrenn + tey + verða + tikin + upp + . + + + Sambært + allýsingini + høvdu + nógv + av + hesum + børnum + havt + kolikk + . + + + Fær + barnið + drúgv + herðindi + av + gráti + , + mugu + tit + fyrst + og + fremst + vera + rólig + og + duga + at + meta + um + støðuna + . + + + Tit + mugu + hjálpa + hvør + øðrum + og + geva + barninum + troyst + og + umsorgan + . + + + Sjálvt + um + tað + ikki + steðgar + grátinum + , + kunnu + tit + hjálpa + barninum + við + nærveru + , + kærleika + og + umsorgan + . + + + Sum + oftast + koma + tey + drúgvu + grátiherðindini + +

+

+ + seint + seinapartin + og + tíðliga + um + kvøldið + . + + + Sama + hvat + tit + gera + , + steðgar + gráturin + ikki + . + + + Ansið + eftir + , + at + tit + ikki + alla + tíðina + finna + uppá + at + ” + gera + okkurt + annað + ” + . + + + Haldið + fast + við + tað + , + ið + tit + beinanvegin + halda + vera + rætt + og + bíðið + við + at + broyta + ætlan + , + til + tit + vita + , + um + hon + hevur + hjálpt + . + + + Ansið + væl + eftir + tykkum + sjálvum + Tit + kunnu + kanska + ikki + steðga + grátinum + , + men + tykk + ara + nærvera + merkir + , + at + barnið + merkir + , + at + tað + er + ikki + einsa + malt + . + + + Tit + fara + ivaleyst + at + fáa + tað + betri + , + tá + ið + tit + gera + tað + , + tit + kunnu + , + fyri + tykkara + grátandi + barn + . + + + Tá + ið + tit + hava + gjørt + tað + , + tit + kunnu + , + gerst + ikki + meir + . + + + So + mugu + tit + bara + geva + tí + kærleika + og + umsorgan + - + og + annars + bíða + eftir + , + at + gráturin + stilnar + . + + + GG + : + Gloymið + ikki + at + hugsa + um + tykkum + sjálv + . + + + Tað + er + neyðugt + , + at + tit + hava + eitt + sindur + av + avlopsorku + eftir + . + + + Royn + ið + at + fáa + hjálp + frá + familju + og + vinum + at + koma + ígjøgnum + hesa + truplu + tíðina + . + + + Tey + kunnu + t.d. + fara + ein + túr + við + barninum + , + meðan + tit + hvíla + tykkum + ella + loysa + ymsar + uppgávur + heima + , + ið + liggja + á + láni + . + + + Sí + eisini + síðu + 79 + . + + + RIST + ONGANTÍÐ + Í + EITT + PINKUBARN + Barnið + kann + fara + at + bløða + í + heilanum + , + og + tað + kann + hava + heilaskaða + ella + deyða + við + sær + . + + + Er + tú + eina + við + barninum + og + hevur + ilt + við + at + tola + grátin + , + legg + so + barnið + í + sína + egnu + song + , + lyft + ella + vøggu + , + og + far + út + úr + kamarinum + eitt + bil + , + drag + andan + djúpan + , + og + far + fyrst + aftur + í + kamarið + , + tá + ið + friður + er + fallin + á + teg + . + + + Tak + barnið + upp + og + troysta + tað + . + + + Bið + um + hjálp + hjá + familju + , + vinum + ella + lækna + , + um + barnagrát + urin + og + skríggini + geva + tær + bestan + hugin + at + tveita + alt + frá + tær + . + + + Minst + til + , + at + barnið + ongantíð + grætur + fyri + plága + ella + arga + teg + . + + + Barnið + grætur + illa + , + og + mamma + brúkar + ” + fetil + ” + og + kropssamband + at + sissa + tað + við + . + + + So + líðandi + fellur + ró + yvir + barnið + , + tá + ið + tað + hoyrir + hjartasláttin + á + mammuni + og + merkir + tøttu + fevningina + av + at + sita + í + fatli + . + +

+

+ + GRÁTUR + OG + TROYST + | + 7776 + | + GRÁTUR + OG + TROYST + DAGBÓK + YVIR + TÍÐINA + , + BARNIÐ + GRÆTUR + Tá + ið + barnið + grætur + , + kunnu + minuttir + kennast + sum + tímar + , + og + tímar + sum + dagar + . + + + Tit + kunnu + missa + varhugan + av + , + hvussu + nógv + tykkara + barn + í + veruleikanum + grætur + , + og + um + okkurt + av + tí + , + tit + gera + fyri + at + ugga + barnið + , + veruliga + hjálpir + . + + + Tit + kunnu + fáa + eitt + frægari + yvirlit + yvir + støðuna + , + um + tit + í + nakrar + heilt + fáar + dagar + føra + roknskap + og + seta + inn + , + nær + barnið + grætur + , + í + talvuna + niðanfyri + . + + + Avrita + talvuna + og + fyll + hana + út + fyri + 2-3 + dagar + . + + + Fyrrapartur + 6.00 + 6.30 + 7 + .00 + 7 + .30 + 8.00 + 8.30 + 9.00 + 9.30 + 10.00 + 10.30 + 11.00 + 11.30 + 12.00 + Seinnapartur + 12.00 + 12.30 + 13.00 + 13.30 + 14.00 + 14.30 + 15.00 + 15.30 + 16.00 + 16.30 + 17 + .00 + 17 + .30 + 18.00 + Kvøld + 18.00 + 18.30 + 19.00 + 19.30 + 20.00 + 20.30 + 21.00 + 21.30 + 22.00 + 22.30 + 23.00 + 23.30 + 24.00 + Nátt + 24.00 + 0.30 + 1.00 + 1.30 + 2.00 + 2.30 + 3.00 + 3.30 + 4.00 + 4.30 + 5.00 + 5.30 + 6.00 + Nýtið + teknini + niðanfyri + at + avmerkja + , + hvussu + barnið + hevur + havt + tað + seinasta + samdøgrið + Svevur + : + � + Etur + : + ¡ + Vakið + og + róligt + : + ©© + Óróligt + / + surrar + : + yy + Grætur + illa + og + troystast + ikki + : + Ø + 4-12 + MÁNAÐIR + Barnið + skilir + nú + , + at + tit + eru + ikki + ein + eind + , + men + leysir + persónar + . + + + Tað + skilir + , + at + tað + kann + kalla + á + tykkum + við + gráti + , + tá + ið + tað + hevur + tørv + á + umsorgan + . + + + Tá + ið + tað + er + 6-7 + mánaðir + , + kann + orsøkin + til + grátin + vera + , + at + barnið + hevur + ilt + fyri + tonnum + . + + + Barnið + byrjar + eisini + at + vísa + sinnalagið + og + fortelur + týðiliga + og + greitt + , + er + tað + ikki + nøgt + við + tykkara + avgerðir + . + + + Dámar + barn + inum + t.d. + at + vera + í + baðikarinum + , + kann + øði + koma + í + tað + , + tá + ið + baðið + er + liðugt + . + + + Eyðkendar + orsøkir + til + grátin + Frá + fýra + mánaðum + og + til + eitt + ársaldur + eru + tær + eyð + kendastu + grundirnar + til + grát + – + umframt + svongd + og + møði + : + ɋ + Eg + eri + bangin + , + tí + eg + síggi + teg + ikki + . + + + ɋ + Eg + kenni + meg + einsamalt + / + keði + meg + . + + + ɋ + Eg + havi + ilt + fyri + tonnum + . + + + ɋ + Mær + dámar + ikki + fólk + við + djúpari + rødd + , + skeggi + , + kasketti + ella + onkrum + øðrum + . + + + GG + : + Gevið + gætur + , + at + áhaldandi + grátur + kann + koma + av + pínu + ella + sjúku + . + + + Serliga + um + har + er + eisini + fepur + , + órógv + , + linki + , + útbrot + ella + onnur + tekin + um + , + at + barnið + hevur + tað + ikki + gott + . + + + Tosið + við + læknan + , + eru + tit + í + iva + , + sí + eisini + síðu + 114 + . + + + Barnið + verður + meira + tilvitið + Tit + kunnu + nú + hoyra + mun + á + ymsum + gráti + og + laga + tykk + ara + atburð + eftir + , + hvussu + álvarsamur + hann + er + . + + + Teir + komandi + mánaðirnar + kunnu + tit + hugsa + um + , + hvussu + tit + vilja + , + tit + skulu + hava + tað + saman + tann + vanliga + gerandisdagin + – + og + so + leggja + alt + til + rættis + tann + vegin + í + frið + og + náðum + . + + + Tit + skulu + geva + barninum + umsorgan + , + tá + ið + tað + biður + um + hana + . + + + Men + tit + kunnu + hugsa + um + , + alt + eftir + hvussu + gamalt + barnið + er + : + ɋ + Skal + barnið + so + við + og + við + venjast + til + at + bíða + eitt + bil + , + áðrenn + tit + koma + ? + + + ɋ + Skal + barnið + altíð + fáa + mestu + umsorgan + beinanvegin + tað + knarrar + eitt + lítið + sindur + , + ella + hvussu + kunnu + tit + laga + tað + , + tit + gera + , + til + eftir + barnsins + aldri + og + tørvi + ? + + + Ofta + er + als + ikki + tíð + at + hugsa + seg + um + , + hvat + skal + verða + gjørt + , + tí + foreldur + eru + von + við + at + lata + við + seg + koma + beinan + vegin + , + tá + ið + pinkubarnið + knarrar + . + + + So + líðandi + fer + barnið + at + fáa + vitan + um + , + at + tit + fara + at + koma + , + og + so + kann + tað + saktans + bíða + eitt + sindur + . + + + Geva + eftir + ella + halda + upp + á + sítt + Tað + er + vorðið + lættari + at + skilja + ímillum + tey + ymisku + sløgini + av + gráti + , + og + tit + kunnu + meta + um + tey + ynski + og + tørv + , + gráturin + boðar + frá + : + Er + tað + rætt + at + leggja + barnið + nú + ? + + + Man + tað + vera + svangt + nú + , + ella + skal + tað + bara + hava + eitt + klemm + ? + + + Skjótt + skal + barnið + læra + , + um + tað + eru + tit + sum + foreldur + , + ið + hava + síðsta + orðið + , + tá + ið + tað + t.d. + kemur + til + at + busta + tenn + ella + at + verða + sett + í + barnastól + ( + undir + koyring + ) + – + sjálvt + um + barnið + eisini + grætur + ? + + + Støðan + til + hesar + spurningar + skal + bara + verða + greið + , + sama + hvussu + ilt + barnið + verður + . + + + Har + munnu + heilt + ofta + koma + støður + fyri + , + tá + ið + tit + fara + at + ivast + í + , + hvat + er + eitt + rímiligt + ynski + , + og + nær + tit + eiga + at + halda + uppá + tykkara + , + men + so + við + og + við + fáa + tit + skil + á + tí + . + + + Barnið + gerst + trygt + , + tá + ið + tit + hava + greið + tekin + og + atburð + , + og + fer + so + líðandi + at + læra + , + hvat + kann + samráðast + um + og + ikki + . + +

+

+ + 78 + | + GRÁTUR + OG + TROYST + GRÁTUR + OG + TROYST + | + 79 + Tosið + saman + , + tá + ið + tit + eru + í + iva + um + , + hvat + skal + gerast + . + + + Tit + munnu + ivaleyst + hava + ymisk + mørk + fyri + , + hvat + tit + kunnu + tola + og + hava + kanska + fingið + ólíka + uppaling + . + + + Tosið + eisini + við + vinir + , + tit + líta + á + , + ella + við + onnur + í + mammu + - + ella + pápabólki + . + + + Tað + kemur + væl + við + at + fáa + afturboðan + ( + feedback + ) + um + sínar + foreldraavgerðir + frá + øðrum + – + bara + tú + minnist + til + at + nevna + ella + taka + við + barnsins + aldur + , + tekin + og + tína + egnu + vitan + um + allar + viðkomandi + kringumstøður + . + + + HJÁLP + TIL + TROYTT + FORELDUR + Til + tess + at + orka + at + taka + tykkum + av + tí + lítla + barninum + , + er + neyðugt + , + at + tit + ansa + eftir + tykkum + sjálvum + og + fáa + nóg + nógvan + svøvn + , + mat + og + drekka + . + +

+

+ + ɋ + Sovið + , + tá + ið + barnið + svevur + ɋ + Takið + við + hjálp + frá + øðrum + . + + + Tit + kunnu + t.d. + biðja + familju + og + vinir + fara + ein + túr + við + barninum + í + barna + vogninum + . + + + ɋ + Síggið + sjálv + til + , + at + tit + fáa + mat + og + drekka + . + + + Gott + hugskot + er + altíð + at + hava + eina + kannu + við + vatni + og + eitt + sindur + av + frukt + og + breyði + standandi + , + sum + tit + kunnu + fáa + tykkum + , + meðan + tit + taka + tykkum + av + barninum + . + + + ɋ + Farið + ein + túr + við + barninum + í + vogninum + – + og + skiftast + tit + , + so + kann + annað + sova + ímeðan + . + + + Tit + hava + nú + lært + hvørt + annað + betur + at + kenna + : + Barnið + er + nú + meira + tilvitað + um + , + at + tess + ” + kallan + ” + kann + fá + tykkum + at + ” + svara + ” + á + ein + ávísan + hátt + . + + + ɋ + Latið + væntanina + vera + veruleikakenda + . + + + So + leingi + barnið + er + heilt + lítið + og + krevur + tað + mesta + av + tykkara + eftiransni + , + fer + gerandisdagurin + at + vera + heilt + øðrvísi + enn + fyrr.Tørvurin + hjá + barninum + kemur + fram + um + alt + , + meðan + tað + , + tykkum + tørvar + , + má + fara + afturum + . + + + Seinni + fáa + tit + aftur + betri + tíð + til + tykkum + sjálv + – + og + avlopsorku + at + røkja + vinaskara + og + áhugamál + . + + + ɋ + Lærið + at + hava + við + truplar + kenslur + at + gera + . + + + Tá + ið + barnið + grætur + nógv + , + kunnu + tit + gerast + rættiliga + ørkymlað + og + kedd + . + + + Sættist + við + , + at + tað + er + natúrligt + at + kenna + tað + soleiðis + við + hvørt + , + Men + latið + tað + ongantíð + ráma + barnið + . + + + Eru + tit + um + at + missa + tamarhaldið + , + latið + so + onnur + taka + við + . + + + Ella + leggið + barnið + í + rimasongina + og + farið + út + , + til + tit + aftur + eru + sissað + . + + + Fáið + nakað + niðurum + , + latið + ró + falla + á + tykkum + , + og + farið + so + innaftur + til + barnið + . + +

+

+ + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + | + 81 + Barnið + hevur + tørv + á + at + byrja + við + morli + og + greyti + , + tá + ið + tað + er + um + seks + mánaðir + – + og + í + fyrsta + lagi + tá + ið + tað + er + fýra + mánaðir + . + + + Alt + tað + fyrsta + árið + skal + tað + fáa + móðurmjólk + ella + eftirgjørda + móðurmjólk + . + + + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + 4-8 + MÁNAÐIR + Pinkubørn + kunnu + aloftast + vaksa + og + mennast + væl + av + berari + móðurmjólk + ella + eftirgjørdari + móðurmjólk + , + til + tey + eru + um + 6 + mánaðir + , + og + síðani + skulu + tey + byrja + at + fáa + morl + og + greyt + . + + + Nøkur + børn + hava + tó + tørv + á + at + fáa + aðra + føði + enn + mjólk + , + áðrenn + tey + verða + 6 + mánaðir + – + tó + ikki + fyrr + enn + tey + eru + 4 + mánaðir + . + + + Tað + er + tørvur + og + tilbúgvingar + skapur + barnsins + , + ið + ger + av + , + nær + tit + skulu + fara + at + geva + morl + og + greyt + . + + + Mjólk + – + t.e. + móðurmjólk + ella + eftirgjørd + móðurmjólk + – + er + týdningarmesta + føðslan + fyri + barnið + hesa + tíðina + , + tá + ið + tað + lærir + at + eta + mat + , + t.e. + heilt + fram + til + tað + er + 9-10 + mánaðir + . + + + Ført + fyri + at + eta + Soleiðis + vísir + barnið + , + at + tað + er + ført + fyri + at + eta + : + ɋ + Tað + sýnist + áhugað + í + tí + , + tit + eta + , + og + hyggur + forvitið + at + matinum + , + tá + ið + tit + fáa + tykkum + . + + + ɋ + Barnið + kann + taka + ímóti + eini + skeið + og + sleikja + henni + við + vørrum + og + tungu + . + + + ɋ + Barnið + gerst + skjótari + svangt + og + vil + hava + bróst + ella + fløsku + oftari + enn + áður + . + + + ɋ + Tað + er + í + heilum + misnøgt + eftir + at + hava + fingið + at + súgva + . + + + Tað + tykist + ikki + mett + . + + + Tað + kann + eisini + vera + , + at + tað + fer + ikki + nóg + nógv + fram + ( + í + vekt + ) + - + tað + er + m.a. + tað + , + heilsufrøðingurin + kannar + , + tá + ið + hann + vitjar + . + + + Fær + barnið + , + sum + er + 4-5 + mánaðir + , + fløsku + , + men + hevur + tørv + á + meira + , + enn + stendur + á + innpakkingini + , + er + skilagott + at + fara + undir + at + fáast + við + mat + , + heldur + enn + at + geva + ískoytisblandingar + úr + fløsku + til + tess + at + metta + barnið + betur + . + + + Fyrsta + fasta + føðin + Tann + fyrsta + fasta + føðin + er + ella + kann + vera + tunt + og + kremkent + grønmetismorl + ella + tunnur + greytur + . + + + Brúkið + helst + eina + plast + - + ella + hornskeið + . + + + Hon + kennist + ikki + so + hørð + mót + tanngarðinum + . + + + Latið + barnið + sjálvt + ” + seta + ferðina + ” + , + noyðið + tað + ikki + at + eta + . + + + Kemur + maturin + bara + út + aftur + , + er + muður + og + tunga + á + barninum + ikki + búgvin + at + fáa + fasta + føði + , + og + tá + er + tað + best + at + bíða + eitt + sindur + . + + + Tykist + barninum + ikki + at + dáma + matin + , + minst + so + til + , + at + tað + er + bara + vant + við + mjólk + , + og + at + tað + gjarna + má + snerkja + at + hesum + ” + løgna + ” + smakki + . + + + Royn + aftur + næstu + ferð + , + tá + ið + barnið + er + væl + fyri + og + ikki + ógvuliga + svangt + . + + + Summum + børnum + dámar + bananmorl + , + fyrsta + tey + smakka + tað + , + onnur + snerkja + leingi + . + + + Nøkur + børn + skulu + smakka + nýggjan + mat + heilt + upp + til + einar + 8-10 + ferðir + , + áðrenn + tey + hava + vant + seg + við + smakkin + , + øðrum + dámar + alt + beinanvegin + . + + + Føði + við + ongum + evnafrøðiligum + evnum + ɋ + Gev + barninum + mat + , + har + framleiðslan + hevur + verið + sproytað + við + so + fáum + evnafrøðiligum + evnum + sum + gjørligt + . + + + ɋ + Skolið + frukt + og + grømeti + , + áðrenn + etið + verður + . + + + ɋ + Liggið + ikki + á + sama + mati + dag + um + dag + , + og + nýtið + egnar + køksbúnyttur + . + + + Hyggið + eftir + Glas + og + gaffil + - + tekninum + , + sí + síðu + 43. + ɋ + Melamin + ( + plast + ) + borðiskar + tola + aloftast + ikki + meira + enn + 70 + stig + . + + + Bara + um + búnytturnar + eru + merktar + við + Glas + og + gaffil-tekninum + , + eru + tær + egnaðar + til + heitan + mat + . + + + Nøkur + børn + skulu + smakka + nýggjan + mat + heilt + upp + til + einar + 8-10 + ferðir + , + áðrenn + tey + hava + vant + seg + við + smakkin + , + øðrum + dámar + alt + beinanvegin + . + +

+

+ + 82 + | + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + | + 83 + Soleiðis + byrja + tit + við + matinum + Finnið + eina + løtu + um + dagin + , + tá + ið + barnið + er + væl + fyri + og + ikki + alt + ov + svangt + . + + + Byrjið + við + at + geva + tí + eina + máltíð + um + dagin + , + t.d. + á + middegi + . + + + Haldið + helst + fram + við + sama + slagi + av + morli + og + greyti + í + nakrar + fáar + dagar + , + og + skiftið + so + til + ein + annan + smakk + . + + + Hevur + barnið + góðan + matar + - + lyst + , + og + magin + virkar + væl + , + kunnu + tit + lata + tað + fáa + tvær + máltíðir + um + dagin + . + + + Tit + kunnu + byrja + við + grønmetis + - + morli + og + síðani + greyti + ella + øvugt + – + so + leingi + barnið + bara + fær + eina + máltíð + . + + + Tá + ið + tað + fær + tvær + máltíðir + , + er + tað + gott + at + geva + tí + bæði + greyt + og + grønmetismorl + . + + + ɋ + Sit + við + barninum + í + fanginum + . + + + Gev + tí + bringuklút + . + + + ɋ + Lat + barnið + fyrst + smakka + matin + við + skeið + og + vatn + ella + eftirgjørda + móðurmjólk + úr + koppi + . + + + ɋ + Lat + tað + síðani + sleppa + at + súgva + ella + fáa + fløsku + , + til + tað + er + mett + . + +

+

+ + Barnið + skal + enn + hava + seks + tungar + blæur + um + samdøgrið + sum + tekin + um + , + at + tað + fær + nóg + nógva + vætu + . + + + Í + fyrstuni + er + hetta + at + rokna + sum + smakkroyndir + , + men + fara + tit + fyrst + í + gongd + , + tá + ið + barnið + er + um + seks + mánaðir + , + skal + tað + skjótt + venja + seg + við + nýggjar + matvørur + og + størri + verðir + . + + + Tað + er + barnið + búgvið + til + júst + tá + . + + + Næsta + føðin + . + + + So + líðandi + fær + barnið + so + mikið + tamarhald + á + vørrum + og + tungu + , + at + tað + kann + fara + at + tyggja + matin + og + drekka + úr + koppi + og + ikki + stoyta + niður + . + + + Tá + ið + barnið + er + meira + enn + seks + mánaðir + , + skal + mat + ur + in + vera + bleytur + og + morlaður + við + gafli + . + + + Hann + skal + skjótt + gerast + grovari + , + so + at + barnið + venist + við + at + tyggja + . + + + Samstundis + sum + barnið + fær + ymiskan + mat + , + gera + tit + verðirnar + størri + , + so + at + nú + er + talan + um + smáar + máltíðir + og + ikki + bara + smakkroyndir + . + + + Bjóðið + tí + mong + ymisk + sløg + av + grønmeti + og + frukt + saman + við + ymsum + sløgum + av + greyti + . + + + Frá + tí + at + barnið + er + seks + mánaðir + , + skal + tað + fáa + jarnhavnan + mat + , + t.e. + kjøt + og + fisk + dagliga + til + tær + flestu + máltíðirnar + . + + + Skiftið + kanska + við + hvørt + ímillum + heimakókaða + greytin + og + jarnríkaðan + handils + greyt + . + + + Tá + ið + barnið + er + 6-8 + mánaðir + , + skal + tað + fáa + at + eta + 3-5 + ferðir + dagin + . + + + Skerjið + so + líðandi + talið + av + fløsku + máltíðum + , + so + hvørt + sum + barnið + fær + meira + og + meira + mat + og + fleiri + máltíðir + . + + + Bróstageving + um + náttina + kann + minka + , + lata + tit + barnið + fáa + morl + og + greyt + um + dagin + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + átta + mánaðir + , + kann + tað + tyggja + m.a. + rugbreyðsbitar + , + og + maturin + skal + ikki + longur + vera + morlaður + Nøkur + børn + fáa + trekan + maga + , + tá + ið + tey + byrja + at + fáa + fasta + føði + . + + + Hendir + tað + , + kunnu + tit + lata + tað + fáa + meira + vatn + og + eisini + havragreyt + ella + breyðsuppu + við + nógvum + tægrum + . + + + Tosið + við + læknan + ella + heilsufrøðingin + um + trupulleikan + , + hevur + barnið + framvegis + trekan + maga + . + + + Ført + fyri + at + drekka + úr + koppi + Tá + ið + barnið + er + 5-6 + mánaðir + og + fer + at + eta + , + kunnu + tit + samstundis + læra + tað + at + drekka + vatn + úr + koppi + . + + + Tað + er + ikki + longur + neyðugt + at + kóka + vatnið + . + + + Roynið + gjarna + eisini + at + lata + eitt + sindur + av + eftirgjørdari + móðurmjólk + í + koppin + , + so + tað + venist + við + mjólkarsmakkin + í + koppi + . + + + Tá + ið + barnið + hevur + fingið + , + skal + tað + framvegis + fáa + bróst + ella + fløsku + við + eftirgjørdari + móðurmjólk + , + til + tað + er + um + ársgamalt + . + + + At + frysta + og + tiðna + matin + hjá + barninum + Tit + kunnu + frysta + smáar + veðrir + av + mati + hjá + barninum + og + tiðna + teir + aftur + eftir + tørvi + . + + + Nýtið + altíð + pakkitilfar + , + sum + er + ætlað + at + goyma + frystan + mat + í. + Lesið + veg + leiðing + ina + ella + hyggið + eftir + Glas + - + og + gaffil-tekninum + , + sí + síðu + 43. + ɋ + Kølingin + og + frystingin + av + matinum + hjá + barninum + skal + fremjast + skjótt + fyri + at + minka + um + bakteriu + vøksturin + í + matinum + . + + + ɋ + Bakkar + við + ísterningum + eru + góðir + , + men + kanna + , + um + teir + eru + ætlaðir + til + matvørur + . + + + ɋ + Matur + kann + goymast + í + ein + mánað + í + 18 + stiga + frosti + . + + + ɋ + Pinkubarnamatur + , + sum + hevur + verið + tiðnaður + , + má + ikki + frystast + aftur + . + + + Leivdir + skulu + burtur + . + + + ɋ + Kjøt + - + og + fiskakendur + matur + skal + tiðnast + í + eini + skál + í + køliskápinum + – + ella + í + plastposa + í + køldum + vatni + , + skal + tað + ganga + skjótt + ( + ikki + í + heitum + vatni + , + tí + vandi + er + fyri + bakteriuvøkstri + ) + . + + + ɋ + Vita + fyrst + , + hvussu + smakkar + . + + + Nýt + aðra + skeið + enn + barnið + . + + + ɋ + Greytur + kann + eisini + frystast + í + smáum + verðum + , + men + bíða + við + at + lata + eftirgjørda + móðurmjólk + útí + , + til + hann + er + tiðnaður + Tit + kunnu + byrja + við + bleytum + og + jøvum + morli + . + + + Beinanvegin + barnið + hevur + lært + at + hava + ( + ” + elta + ” + ) + matin + í + munninum + , + verður + morlið + gjørt + grovari + og + bleytir + klumpar + latnir + í. + Pakkitilfar + til + heimagjørdan + mat + Tá + ið + tit + gera + mat + , + skulu + tit + altíð + nýta + innpakking + , + borðbúna + og + køksbúnyttur + , + ið + eru + ætlað + til + mat + vørur + . + + + Hyggið + eftir + Glas + - + og + gaffil-tekninum + og + fylgið + leiðbeiningini + , + sí + síðu + 43 + . + + + Barnamatur + í + glasi + , + keyptur + sum + liðugvøra + Barnamatur + sum + liðugvøra + kann + nýtast + onkuntíð + – + tá + ið + tit + eru + og + ferðast + ella + á + vitjan + . + + + Føðsluliga + er + tað + liðugkeypta + grønmetismorlið + í + lagi + . + + + Tað + er + framleitt + úr + eftirkannaðum + rávørum + og + gjørt + haldgott + við + hitaviðgerð + . + + + Men + inni + haldið + er + karvað + ógvuliga + smátt + og + kennist + sum + bleytt + deiggj + , + og + tí + dugir + tað + ikki + sum + føði + at + fremja + tyggingina + hjá + barninum + . + + + Har + umframt + hevur + hann + ein + eitt + sindur + einvorðnan + ídnaðarkendan + smakk + , + sum + ikki + venur + barnið + til + at + góðtaka + , + at + rávørurnar + hava + ymiskan + smakk + og + tjúkd + . + + + Tit + skulu + ikki + lata + eyka + fitievni + til + barnamat + í + gløsum + . + + + D-vitaminir + Minnist + til + at + geva + barninum + D-vitamindropar + , + sí + síðu + 40 + . + + + Goymið + bæði + D-vitamin + - + og + jarndropar + , + so + at + barnið + ikki + kann + koma + at + teimum + . + + + Barnið + kann + verða + eitrað + , + fær + tað + stórar + nøgdir + í + seg + . + + + Jarn + Tit + skulu + bara + geva + barninum + jarnískoyti + , + um + tað + er + føtt + ov + tíðliga + , + ella + um + tað + vigaði + undir + 2500 + gramm + , + tá + ið + tað + var + borið + ( + sama + um + tað + var + føtt + ov + tíðliga + ella + rættstundis + , + termin + ) + . + + + Tosið + við + heilsufrøðingin + um + hetta + , + eru + tit + í + iva + . + +

+

+ + 84 + | + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + | + 85 + SETUR + BARNIÐ + Í + HÁLSIN + Setur + barnið + okkurt + í + hálsin + og + fær + ikki + hosta + tað + upp + : + ɋ + Legg + barnið + sum + víst + á + tekning + ini + og + gev + tí + 5 + duk + við + flatari + hond + millum + herðabløðini + . + + + ɋ + Kemur + fremmandalikamið + ikki + upp + , + legg + so + barnið + á + rygg + in + og + trýst + 5 + ferðir + á + niðasta + 1⁄3 + á + bringubeininum + . + + + ɋ + Skft + millum + 5 + duk + á + ryggin + og + 5 + trýst + á + bringuna + , + til + fremmanda + likamið + kemur + upp + . + + + Dregur + barnið + ikki + anda + : + ɋ + Ring + 112 + Sleppa + undan + at + fáa + nakað + í + rangastrúpan + Gevið + ikki + barninum + harða + føði + , + fyrr + enn + tað + er + 3 + ár + . + + + Tað + geldur + peanuts + , + nøtir + , + popcorn + , + ráar + gularøtur + – + heilar + ella + bara + smáar + kubbar + – + og + tílíkt + . + + + Tey + kunnu + seta + seg + føst + í + hálsin + og + kvala + barnið + , + ella + tey + kunnu + koma + í + rangastrúpan + og + verða + orsøk + til + ringan + lungnabruna + . + + + Nøtir + , + ráar + gularøtur + o.t + . + + + kunnu + bara + brúkast + , + um + tær + eru + blendaðar + , + rivnar + ella + karvaðar + . + + + Gev + tær + far + um + , + at + víndrúvur + skulu + skerast + í + petti + eftir + longdini + , + tí + tær + kunnu + , + um + illa + vil + til + , + setast + í + hálsin + og + kvala + barnið + . + + + Bein + allar + víndrúvukjarnar + burtur + , + tí + teir + kunnu + vera + orsøk + til + herviligan + lungnabruna + , + fær + barnið + teir + í + rangastrúpan + . + + + Ansa + eftir + , + at + maturin + annars + er + skorin + sundur + í + hóskandi + bitar + , + so + at + barnið + framvegis + hevur + nakað + at + tyggja + , + uttan + at + tað + kann + seta + í + hálsin + . + + + Sit + altíð + saman + við + barninum + , + meðan + tað + etur + MATUR + Í + SKIFTISTÍÐINI + Greytur + Tit + kunnu + geva + greyt + kókaðan + av + maismjøli + , + bóghveiti + mjøli + ella + hirsiflykrum + . + + + Hetta + eru + góð + korn + sløg + at + byrja + við + . + + + Skiftið + millum + ymiskar + úrdáttir + av + greyti + , + og + hann + skal + vera + tunnur + tær + fyrstu + ferðirnar + , + so + at + barnið + fær + hann + lættari + av + skeiðini + . + + + Gevið + ikki + rísgreyt + hvønn + dag + , + tí + rís + inniheldur + ólívrunnið + arsen + , + ið + kann + økja + um + vandan + at + fáa + krabbamein + . + + + ɋ + Síggj + til + , + at + barnið + ikki + fær + greyt + , + sum + rís + er + í + , + hvønn + dag + . + + + ɋ + Latið + ikki + barn + undir + trý + ár + fáa + rísdrykk + ella + rískeks + . + + + Liðuggjørdir + úrdráttir + úr + greyti + Tit + kunnu + saktans + nýta + teir + lidnu + úrdráttirnar + úr + greyti + ta + fyrstu + tíðina + , + tá + ið + barnið + m.a. + skal + læra + , + at + maturin + smakkar + øðrvísi + enn + tann + søta + móður + mjólkin + . + + + Greytaúrdráttirnir + hava + ofta + søtan + smakk + og + eru + sum + bleytt + deiggj + . + + + Brúkið + heldur + heima + kókaðan + greyt + , + tá + ið + barnið + er + komið + væl + á + lagið + , + hava + tit + ikki + kókað + hann + longu + frá + byrjanini + . + + + Bæði + smakkur + og + tjúkd + eru + meira + skiftandi + , + tá + ið + tit + sjálv + kóka + greytin + – + tað + byrgir + fyri + kræsni + . + + + Tit + kunnu + halda + fram + at + nýta + teir + jarnríkaðu + , + liðuggjørdu + greyta + úrdráttirnar + til + skiftis + við + tann + heima + kókaða + greytin + . + + + Grønmetismorl + Í + staðin + fyri + at + geva + greyt + sum + ta + fyrstu + føstu + føðina + , + kunnu + tit + byrja + við + bleytum + kremkendum + grønmetis + morli + . + + + Epli + , + gularót + , + blómkál + og + brokkoli + eru + góð + at + byrja + við + . + + + Tit + kunnu + eisini + geva + barninum + morl + av + avocado + . + + + Eplini + kunnu + morlast + við + einum + gafli + . + + + Tað + kókaða + grønmetið + kunnu + tit + morla + og + blanda + við + eplamorli + . + + + Maturin + skal + skjótt + gerast + grovari + , + so + at + barnið + fær + nakað + at + tyggja + . + + + Og + skjótt + kunnu + tit + seta + tey + ymisku + sløgini + av + grønmeti + á + borðið + hvørt + fyri + seg + á + borðiskinum + , + so + at + barnið + kann + læra + at + kenna + smakkin + av + hvørjum + slagi + . + + + Frá + tí + at + barnið + er + seks + mánaðir + , + kann + tað + eta + øll + sløg + av + grønmeti + . + + + Men + verið + pírin + við + spinati + , + reyðrót + , + sellarí + og + fennika + , + sum + innihalda + nitrat + , + og + tí + mugu + tey + í + mesta + lagi + vera + 1 + / + 10 + av + morlinum + . + + + Barnið + má + gjarna + sjálvt + eta + við + fingrunum + , + tá + ið + tað + vísir + áhuga + fyri + matinum + – + samstundis + sum + mamma + ella + pápi + hjálpa + til + við + skeiðini + . + + + Fruktmorl + Flestum + børnum + dámar + tann + søta + fruktsmakkin + . + + + Tit + kunnu + geva + fruktina + morlaða + , + rivna + ella + kókaða + . + + + Hesar + mildu + fruktir + eru + góðar + til + tann + fyrsta + matin + : + banan + , + ferska + , + melón + , + súrepli + og + pera + . + + + Hesar + sein + - + ast + nevndu + kunnu + eisini + kókast + til + morl + . + + + Nýgjørt + fruktmorl + skal + etast + við + tað + sama + . + + + Kókað + fruktmorl + heldur + sær + einar + tveir + dagar + í + køliskápi + . + + + Kókað + súrepla + - + ella + perumorl + ber + væl + til + at + frysta + og + kann + gerast + til + í + størri + nøgdum + . + + + Tað + er + gott + at + geva + frukt + saman + við + greyti + ella + sum + ” + omaná + ” + eftir + grønmetismáltíð + við + kjøti + ella + fiski + . + + + Tað + fremur + upptøkuna + av + jarni + í + matinum + . + + + Kjøt + Tá + ið + barnið + er + seks + mánaðir + , + skal + tað + fáa + kjøt + ella + fisk + dagliga + til + tess + at + fáa + nóg + nógv + jarn + . + + + Latið + at + byrja + við + heilt + smátt + skorið + kjøt + upp + í + grønmetismorlið + . + + + Skiftið + millum + ymisk + sløg + av + kjøti + og + síggið + til + , + at + tað + verður + væl + gjøgnumhitað + og + ikki + rátt + innan + . + + + Tá + ið + barnið + tyggir + væl + , + skal + kjøtið + bara + sker + ast + í + hóskandi + smáar + bitar + . + + + Fiskur + Tað + er + gott + fyri + barnið + at + fáa + fisk + , + tí + í + honum + eru + mong + týðandi + føðsluevni + . + + + Tað + besta + er + , + um + barnið + fær + skiftandi + bæði + av + feitum + fiski + sum + laksi + , + sild + og + makreli + og + av + soltnari + fiski + sum + , + seiði + , + skrubbu + , + reyðsprøku + og + toski + . + + + Børn + undir + trý + ár + mugu + ikki + fáa + tunfisk + , + hvørki + sum + búff + ella + úr + blikki + . + + + Tey + skulu + heldur + ikki + fáa + aðrar + rovfiskar + . + + + Orsøkin + er + vandin + fyri + kyksilvureitran + . + + + Les + meira + á + www.altomkost.dk + . + + + Drekka + 4-5 + mánaðir + Móðurmjólkin + ella + eftirgjørd + móðurmjólkin + er + týdningarmesti + ” + maturin + ” + fyri + barnið + hetta + tíðar + skeið + ið + . + + + Barnið + kann + nú + eisini + fáa + vatn + úr + kalda + krananum + , + t.d. + um + heitt + er + í + veðrinum + . + + + Tá + ið + tað + er + fimm + má + nað + ir + , + kann + tað + fara + at + venja + seg + við + at + drekka + úr + koppi + . + + + 6 + mánaðir + Til + máltíðirnar + kann + barnið + fáa + vatn + ella + eftirgjørda + móðurmjólk + í + koppin + . + + + Bróst + ella + fløska + verður + givin + eftir + tørvi + , + t.d. + eftir + máltíðirnar + og + seint + seinnapart + in + . + + + Tíðliga + á + morgni + og + fyri + songartíð + kann + barnið + fáa + bróst + ella + eftirgjørda + móðurmjólk + . + + + Brúkið + bara + suttufløsku + til + vatn + , + eftirgjørda + móðurmjólk + ella + áður + mjólkaða + móðurmjólk + . + + + Royn + ið + at + sleppa + undan + at + geva + saft + , + djús + og + aðrar + søtar + drikkir + , + tí + tey + sløgini + kunnu + fáa + tenninar + at + brenna + og + innihalda + nógvar + kaloriur + við + ongum + føðslu + evnum + . + + + Tey + kunnu + har + afturat + eisini + forða + fyri + tí + rætta + matinum + , + drekkur + barnið + seg + mett + av + søtum + drekka + . + +

+

+ + 86 + | + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + MATURIN + , + SUM + BARNIÐ + FÆR + | + 87 + 9-12 + MÁNAÐIR + Um + gjørlig + , + etið + so + saman + . + + + Barnið + nýtur + at + eta + saman + við + tykkum + og + fáa + tað + sama + , + tit + fáa + , + og + sum + hóskar + til + barnið + . + + + Gevið + tí + møguleika + at + eta + sjálvt + við + eini + lítlari + skeið + ella + fingrunum + . + + + Maturin + á + borðiskinum + hjá + barninum + Til + hvørja + máltíð + eigur + hetta + at + vera + við + : + ɋ + breyð + , + grýn + , + epli + ella + pasta + ɋ + grønt + og + / + ella + frukt + ɋ + móðurmjólk + ella + eftirgjørd + móðurmjólk + í + koppi + Til + miðmála + og + nátturða + : + ɋ + kjøt + ella + fiskur + Blandið + ikki + matin + saman + á + borðiskinum + , + men + latið + barnið + læra + at + kenna + tær + ymisku + matvørurnar + . + + + Góðtakið + um + okkurt + er + , + ið + barninum + ikki + dámar + , + men + haldið + fram + við + at + geva + tí + tað + av + og + á + , + og + ansið + eftir + , + um + matarlysturin + er + nakað + broyttur + . + + + Gevið + nógv + ymisk + sløg + av + grønmeti + og + frukt + , + so + at + barnið + lærir + , + at + matvørur + smakka + ymiskt + . + + + Tað + er + við + til + at + byrgja + fyri + kræsni + . + + + Matarlysturin + hjá + barninum + kann + vera + ógvuliga + óstøðugur + hesa + tíðina + . + + + Gevið + bara + góðan + og + føðsluríkan + mat + – + so + fær + barnið + tey + føðsluevni + , + sum + tí + tørvar + . + + + Fiti + í + matinum + Lat + eina + tsk. + av + olju + , + smøri + ella + blandings + úr + drátt + um + í + fyri + hvønn + verð + av + heimagjørdum + greyti + ella + grøn + metis + morli + , + til + barnið + er + ársgamalt + . + + + Brúka + fyri + tað + mesta + plantuolju + og + blandingsdúrdráttir + , + av + tí + at + barnið + frammanundan + fær + nakað + av + dýrafiti + úr + mjólkini + , + men + síggj + til + eisini + her + at + skifta + ímillum + . + + + Keypt + morl + og + keyptur + greytur + skulu + ikki + fáa + eyka + feitt + latið + útí + ; + vørurnar + hava + ta + røttu + saman + setingina + . + + + Barnið + skal + hava + eitt + sindur + av + eyka + fiti + í + matin + , + tí + tað + hevur + tørv + á + nógvari + orku + ( + joule + / + kaloriur + ) + fyri + at + vaksa + og + røra + seg + ( + t.d. + grulva + ) + . + + + Samstundis + kann + tað + enn + ikki + eta + serliga + stórar + verðir + . + + + Feitt + gevur + mestu + orku + , + so + við + at + síggja + til + at + nóg + nógv + feitt + er + í + matinum + , + vissa + tit + tykkum + um + á + lættan + hátt + , + at + barnið + fær + nóg + nógva + orku + . + + + Tægrar + í + kostinum + Tað + lítla + barnið + kann + fáa + leyst + lív + av + ov + tægraríkum + kosti + . + + + Serliga + tey + , + sum + fáa + nógvan + greyt + , + fullkornsbreyð + ella + ríviligt + av + grønmeti + og + frukt + . + + + Eisini + músli + , + rosinur + , + rís + , + pasta + og + bjølgfrukt + eru + tægrarík + . + + + Gevið + barninum + breyð + við + ongum + sjónligum + kjarnum + . + + + Rosinur + – + men + ikki + ov + nógvar + Barnið + má + gjarna + fáa + rosinur + , + men + ikki + meira + enn + 50 + gramm + um + vikuna + , + sum + svarar + til + ein + lítlan + rosinpakka + . + + + Rosinur + innihalda + eitt + slag + av + soppaeitri + , + ið + barnið + bara + tolir + í + smáum + mongdum + , + men + sum + ikki + er + skaðiligt + , + er + nøgdin + avmarkað + . + + + Fruktviðskeri + og + onnur + turkað + frukt + innihalda + ikki + hetta + soppaeitrið + . + + + Mjólk + Til + barnið + er + ársgamalt + , + skal + tað + fáa + antin + móður + mjólk + ella + eftirgjørda + móðurmjólk + . + + + Henda + mjólkin + er + týðandi + partur + av + føðini + hjá + barninum + , + sjálv + um + tað + eisini + fær + fasta + føði + . + + + Fyrsta + , + ið + barnið + hevur + fylt + eitt + ár + , + kunnu + tit + geva + tí + lættimjólk + . + + + Tað + verður + viðmælt + , + at + barnið + lutvíst + fær + bróst + , + til + tað + er + ársgamalt + og + gjarna + longur + , + trívast + mamman + og + barnið + við + tað + . + + + Fær + barnið + eftirgjørda + móðurmjólk + , + skal + tað + helst + venjast + frá + fløsku + í + seinasta + lagi + , + tá + ið + tað + er + ársgamalt + , + tá + ið + tað + hevur + tørv + á + at + fáa + síni + føðslu + evni + úr + veruligum + mati + . + + + Tá + ið + barnið + er + níggju + mánaðir + , + skal + tann + samla + ða + mjólkarmongdin + minka + úr + umleið + ¾ + litri + um + samdøgrið + og + niður + í + 3 + , + 5-5 + dl + um + samdøgrið + , + tá + ið + barnið + er + ársgamalt + . + + + Nú + kann + barnið + sum + heild + eta + sama + mat + sum + hini + í + húskinum + . + + + Barnið + hevur + tørv + á + 6-7 + máltíðum + um + dagin + fyri + at + vaksa + , + sum + tað + eigur + . + + + Mjólkarúrdráttir + Tit + kunnu + geva + jogurt + , + rómastamp + ella + A + 38 + sum + er + grundað + á + nýmjólk + og + inniheldur + lítið + av + eggja + hvítaevnum + . + + + Soltnir + úrdráttir + úr + súrgaðari + mjólk + við + nógvum + eggjahvítaevnum + – + t.d.hvíta + , + lættihvíta + , + fromasja + , + frais + , + skyr + og + kultura + – + kunnu + tit + í + fyrsta + lagi + geva + , + tá + ið + barnið + er + tvey + ár + til + tess + at + sleppa + undan + , + at + tað + fær + ov + nógv + eggjahvítaevni + . + + + Fruktsopar + og + frukt + í + klemmipakkum + Klemmipakkar + við + frukt + innihalda + ógvuliga + nógvar + kaloriur + . + + + Helst + man + tað + vera + so + , + tí + at + væta + og + tægrar + í + fruktini + eru + fingnar + burtur + , + og + frukt + við + høgum + kaloriuinnihaldi + verður + nýtt + . + + + Tað + kunnu + vera + dupult + so + nógvar + kaloriur + í + einum + klemmipakka + sum + í + einum + súrepli + og + einum + sukurinnihaldi + millum + 84 + % + og + 95 + % + . + + + Klemmipakkarnir + mugu + tí + metast + sum + ein + biti + ( + snack + ) + , + ið + smá + børn + ikki + hava + tørv + á. + Hesin + bitin + kann + taka + matarlystin + frá + tí + rætta + matinum + og + sostatt + elva + til + , + at + barnið + hevur + ikki + rúm + í + maganum + , + tá + ið + máltíðirnar + koma + fyri + . + +

+

+ + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + | + 89 + Tykkara + barn + gerst + betur + ført + fyri + at + flyta + seg + og + kann + fara + víðan + um + . + + + Men + enn + skilur + tað + ikki + vandan + at + rætta + seg + eftir + heita + kaffikoppinum + , + mamman + situr + við + , + ella + klóra + seg + upp + í + vind + eygakarmin + . + + + Tí + mugu + tit + hava + ” + eyga + á + hvørjum + fingri + ” + . + + + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + Reingerðarevni + og + evnindi + eru + eitur + fyri + tykkara + lítla + barn + . + + + Nú + ið + barnið + kann + koma + sær + runt + og + fara + í + skáp + og + skuffur + , + er + tíð + at + barnasikra + , + sí + síðu + 100 + . + + + MENNING + Tað + ársgamla + barnið + kann + reisa + seg + upp + , + standa + og + ganga + við + stuðli + – + og + skjótt + fer + tað + sjálvt + at + ganga + . + + + Stúrið + ikki + , + um + barnið + hevur + longri + tíð + um + at + læra + seg + at + ganga + . + + + Summi + børn + duga + so + væl + at + grulva + , + at + tey + ikki + enn + hava + tørv + á + at + læra + at + ganga + . + + + Onnur + eru + varnari + ella + bangin + av + miseydnaðum + royndum + , + sum + endaðu + við + føllum + og + sløgum + . + + + Tá + ið + barnið + verður + lagt + á + búkin + , + kann + tað + ganga + sum + bjørn + á + øllum + fýra + . + + + Nøkur + børn + aka + seg + fram + á + stumpinum + . + + + Er + lýtt + í + veðrinum + , + kunnu + tit + lata + barnið + sleppa + út + at + ganga + eitt + sindur + . + + + Skjótt + fer + tað + so + smátt + at + skilja + hvønn + veg + , + tað + skal + fara + . + + + Latið + barnið + fara + eftir + lutum + fyri + tykkum + . + + + Barnið + kann + eisini + sparka + til + ein + bólt + , + og + so + við + og + við + lærir + tað + at + grulva + í + trappum + , + fyrst + niður + og + ofta + eftir + hæli + , + seinni + uppeftir + og + at + enda + ganga + upp + frameftir + . + + + Barnið + verður + alt + meira + stillhent + at + eta + við + skeið + , + dugir + at + byggja + við + kubbum + og + gera + smáar + krutlitekningar + . + + + Tá + ið + aldurin + er + um + 18 + mánaðir + , + velja + tey + flestu + børn + ta + hondina + , + teimum + dámar + betur + at + nýta + í + framtíðini + , + men + hjá + nøkrum + børnum + gerst + hetta + fyrst + týðiligt + um + skúlaaldur + . + + + Barnið + klappar + kaku + , + vinkar + og + gevur + leiku + , + sum + tað + gjarna + vil + hava + aftur + . + + + Barnið + er + forvitið + , + kann + a + n + di + og + upptikið + av + spæli + og + rørslu + . + + + Tað + tveitir + leiku + ni + og + spælir + gjarna + blunda-hygg-hygg + . + + + Barnið + vísir + kenslur + fyri + kenningum + og + ræðist + fremmand + . + + + Mál + Barnið + kennir + so + við + og + við + nøvn + og + lutir + úr + gerandis + degnum + . + + + Tað + kann + siga + nøkur + fá + orð + og + gera + okkurt + eftir + áheitan + . + + + Svara + barninum + , + tá + ið + tað + spyr + : + ” + Hvat + er + tað + ? + ” + Tá + ið + orðini + verða + tikin + uppaf + - + tur + og + uppaftur + , + lærir + barnið + málið + . + + + Bøkur + , + náttúran + og + gerandisstøður + eru + góð + at + tosa + um + . + + + Lýs + við + orðum + , + hvat + tú + ert + í + holt + við + . + + + Brúka + nøvnini + á + tingunum + , + og + hvar + tey + eru + , + t.d. + inni + , + úti + , + uppi + og + niðri + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + 15 + mánaðir + , + kann + tað + skilja + um + 100 + orð + , + sjálvt + um + tað + kann + bara + siga + eini + 10-20 + orð + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + 2 + ár + , + kann + tað + vísa + á + sínar + likamslutir + og + siga + smáar + setningar + við + 2-3 + orðum + . + + + Brúkar + barnið + tátu + , + kann + tað + gera + sítt + til + at + tarna + málmenningini + og + ávirka + tannstøðuna + . + + + Lat + barnið + bara + fáa + tátu + , + tá + ið + tað + skal + sova + , + og + um + tað + skal + uggast + . + + + Lat + tað + ikki + hava + tátu + í + munninum + , + meðan + tað + spælir + , + tá + ið + tit + eru + túr + við + barnavogni + ella + slagvogni + , + ella + tá + ið + tit + t.d. + lesa + bøkur + . + + + Sjálvbjargni + Barnið + mennir + alla + tíðina + sína + persónmensku + og + gerst + alt + meira + tilvitað + um + seg + sjálvt + sum + ein + sjálvstøðugan + persón + . + + + Tað + verður + alt + týðiligari + , + tá + ið + barnið + er + millum + 1½ + og + 2 + ár + . + + + Barnið + kann + nú + sjálvt + koma + víða + um + . + + + Tað + er + í + ferð + við + at + uppdaga + um + hvørvið + og + er + ógvuliga + forvitið + og + spurið + . + + + Verðin + skal + kannast + , + og + vitast + , + hvussu + langt + tað + sleppur + . + + + Barnið + mennir + soleiðis + sínar + sosialu + før + leikar + og + evnini + at + laga + seg + eftir + umstøðunum + . + + + Barnið + fer + nú + at + kunna + minnast + tær + dagligu + vanarnar + dag + um + dag + og + kann + krevja + at + fáa + sín + vilja + +

+

+ + 90 + | + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + | + 91 + í + øllum + dagligum + viðurskiftum + . + + + Tað + kann + t.d. + vilja + fara + í + onnur + klæði + enn + tey + , + tit + hava + ætlað + , + og + tað + vil + hava + annað + at + eta + enn + tað + , + sum + er + sett + fyri + tað + . + + + Eru + ynskini + rímilig + og + kunnu + eftirlíkast + uttan + alt + ov + nógv + roks + , + er + tað + klókt + at + geva + barninum + høvi + at + velja + og + taka + eina + avgerð + . + + + Aðrar + ferðir + kann + tað + vera + best + at + halda + fast + við + sítt + og + í + staðin + fáa + barnið + at + hugsa + um + okkurt + annað + . + + + Tosið + við + starvsfólkini + í + dagstovninum + o.o. + , + nú + atburðurin + hjá + barninum + er + trupul + at + hava + við + at + gera + . + + + Samband + við + vaksin + og + nærvera + hava + avgerandi + týdning + fyri + menningina + hjá + barninum + og + kunnu + ikki + býtast + um + við + sjálvt + tey + bestu + leikuni + . + + + Barnið + veksur + seinni + Í + øðrum + liviári + veksur + barnið + umleið + 10 + cm + og + tyngist + um + 3 + kg + . + + + Tað + veksur + sostatt + als + ikki + so + skjótt + sum + tað + fyrsta + árið + . + + + Men + tað + eru + stór + frávik + – + nøkur + børn + vaksa + skjótari + , + onnur + seinni + , + men + eingi + tekin + eru + um + tvørrandi + trivnað + . + + + Spyrjið + heilsufrøðingin + ella + læknan + , + ivast + tit + í + , + um + barnið + veksur + , + sum + tað + eigur + . + + + Læknin + bjóðar + heilsukanning + og + koppseting + , + tá + ið + barnið + er + 12 + mánaðir + . + + + Tá + ið + tað + er + 15 + mánaðir + , + kann + tað + fáa + MFR-koppseting + fyrstu + ferð + , + sí + síðu + 117 + . + + + Tannbusting + Barnið + hevur + longu + fingið + nakrar + barnatenn + , + og + fleiri + eru + á + veg + . + + + Á + tekningini + sæst + , + nær + tær + ymisku + tenninar + vanliga + plaga + at + koma + . + + + Har + kann + tó + vera + stórur + munur + á + børnunum + . + + + Lættast + er + at + busta + tenninar + á + barninum + , + tá + ið + tað + situr + í + fanginum + . + + + Brúka + eina + lítla + , + bleyta + tannbust + við + eitt + sindur + av + fluortannkremi + , + svarandi + til + lítlafingursnaglin + á + barninum + . + + + Ansa + eftir + at + fáa + nýggja + tannbust + , + tá + ið + bustin + ývnast + . + + + Tað + hevur + stóran + týdning + , + at + barnið + fær + góðar + vanar + viðvíkjandi + tannbustingini + . + + + Tað + kann + saktans + hjálpa + til + at + busta + tenninar + , + eftir + at + vaksin + hava + bustað + tær + , + men + fyrsta + ið + barnið + er + 11-12 + ár + , + kann + tað + sjálvt + standa + fyri + bustingini + . + + + Halda + foreldrini + uppat + við + dagligu + tannbustingini + , + kunnu + tenninar + skjótt + koma + í + vanrøkt + . + + + Tannlæknin + Øll + børn + í + Føroyum + hava + tilboð + um + ókeypis + tannrøkt + frá + føðing + , + øll + barnaárini + og + til + átjanára + aldur + . + + + Tannlæknin + fylgir + barninum + javnan + og + kann + vegleiða + tykkum + , + hvussu + slepst + undan + holum + í + tonn + unum + . + + + Tit + hava + møguleika + at + venda + tykkum + til + ta + kommunalu + barnatannrøktina + , + áðrenn + barnið + verður + biðið + um + at + koma + fyrstu + ferð + , + skuldi + tað + havt + fingið + onkran + skaða + , + ella + hava + tit + kanska + okkurt + at + spyrja + um + . + + + Les + meira + á + heimasíðununi + hjá + tínari + kommunu + . + + + Fyrstu + ferð + hjá + tannlækna + Sum + øll + onnur + fara + tit + at + fáa + tilboð + at + koma + til + tannlækna + , + áðrenn + barnið + hevur + fylt + 3 + ár + . + + + Gerið + einki + háva + sták + burtur + úr + vitjanini + - + og + lovið + ongantíð + sam + sýning + fyri + t.d. + góðan + atburð + . + + + Tykkara + hugburð + ur + til + vitjanina + ávirkar + barnið + . + + + Latið + ikki + egnar + kenslur + ella + møguliga + tannlækna + ræðslu + ávirka + barnið + . + + + Takið + tannlæknavitjanina + sum + eina + útferð + , + so + fer + barnið + at + uppliva + túrin + bæði + róliga + og + natúrliga + . + + + Á + fyrstu + vitjanini + fer + tannlæknin + aloftast + bara + at + hyggja + at + tonnunum + , + geva + barninum + ein + koyritúr + í + stólinum + og + vísa + , + hvussu + vatn + - + og + luftblásarin + virka + . + + + Er + tann + fyrsta + vitjanin + hjá + tann + læknan + um + væleydnað + , + so + verða + hinar + so + mikið + lættari + . + + + Tannskaðar + Dettur + barnið + og + skaðar + tenn + ella + tannhold + , + eiga + tit + at + seta + tykkum + í + samband + við + tannlæknan + . + + + Í + ótíð + kunnu + tit + ringja + til + tannlæknavaktina + . + + + Sí + heimasíðu + kommununnar + . + + + Yvirmuður + Undirmuður + 6-7 + mánaðir + 9-12 + mánaðir + 14 + mánaðir + 17-19 + mánaðir + 23-26 + mánaðir + Tannlæknin + hevur + gott + tak + . + + + Tit + kunnu + brúka + somu + støðu + , + tá + ið + tit + busta + tenninar + á + barninum + . + + + Ella + barnið + situr + í + fanginum + . + +

+

+ + 92 + | + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + | + 93 + Fiti + í + matinum + Barnið + hevur + støðugan + tørv + á + føðsluríkum + mati + . + + + Fáa + tit + sjálv + reiðiliga + soltnan + mat + , + latið + so + eitt + sindur + av + sós + ella + feitum + dressingi + í + verðin + hjá + barninum + . + + + Soltin + matur + og + nógvar + tægrar + kunnu + fylla + magan + , + áðrenn + barnið + hevur + fingið + nóg + nógva + orku + , + og + tað + kann + tálma + vøkstri + og + trivnaði + . + + + Gevið + barn + i + num + lættimjólk + , + og + roynið + helst + ikki + at + nýta + teir + mongu + mjólkarúrdráttirnar + sum + skúmaða + mjólk + og + minimjólk + , + til + barnið + er + 2 + ár + . + + + Morgunmatur + Barnið + hevur + sovið + í + nógvar + tímar + síðani + nátturðan + , + so + tað + er + skilagott + at + geva + sær + stundir + , + at + barnið + kann + njóta + morgunmatin + í + frið + og + náðum + . + + + Ein + góð + byrjan + hevur + týdning + fyri + allan + dagin + . + + + Morgunmaturin + má + gjarna + vera + treystur + – + tað + er + ikki + nóg + mikið + við + t.d. + jogurt + við + frukt + í. + Nógv + børn + vilja + gjarna + hava + sama + morgunmat + hvønn + dag + . + + + Veljið + tí + ein + góðan + og + einfaldan + morgunmat + heilt + frá + byrjanini + . + + + MATUR + Matur + , + sum + hóskar + til + børn + Barnið + millum + 1 + og + 2 + ár + etur + sum + hini + í + húskinum + og + skal + bara + hava + millum + 3,5 + og + 5 + dl + av + mjólk + um + samdøgrið + , + tí + annars + tekur + mjólkin + matarlystin + frá + øðrum + mati + . + + + Tit + mugu + virða + , + at + tað + er + okkurt + slag + av + mati + , + sum + barninum + ikki + dámar + . + + + Tað + merkir + ikki + , + at + barnið + er + kræsið + . + + + Við + tíðini + fer + smakkur + og + áhugi + at + broytast + , + halda + tit + fram + við + at + lata + tað + fáa + mat + av + ymsum + slagi + . + + + Matarlystur + Í + hesum + aldri + hevur + barnið + stóran + orkutørv + , + men + matarlysturin + kann + vera + rættiliga + óstøðugur + eitt + skifti + ella + frá + máltíð + til + aðra + . + + + Tað + er + heilt + natúrligt + , + og + er + barnið + í + røringi + , + trívist + , + og + hvørki + er + ov + lubbut + ella + rak + , + er + eingin + orsøk + at + stúra + . + + + Tykist + barnið + har + afturímóti + troytt + og + illa + til + passar + , + kann + orsøkin + til + vánaligan + matarlyst + koma + av + sjúku + . + + + Tosið + við + læknan + ella + heilsufrøðingin + , + eru + tit + farin + at + stúra + fyri + barnsins + heilsu + og + trivnaði + . + + + Nøkur + børn + hava + ómetaligan + matarlyst + til + eina + av + høvuðsmáltíðunum + , + meðan + tey + eta + lítið + aðrar + tíðir + á + degnum + . + + + Síggið + altíð + til + , + at + máltíðirnar + eru + góðar + og + føðsluríkar + , + so + hevur + hitt + ikki + so + stóran + týdning + . + + + Roynið + at + sleppa + undan + millummáltíðum + við + fruktkvarki + og + øðrum + søtmetiskendum + mati + – + tað + tekur + matarlystin + frá + tí + rætta + matinum + . + + + Tá + ið + barnið + ikki + vil + eta + ella + etur + ” + ov + lítið + ” + Nøkur + børn + vilja + ikki + eta + tað + , + ið + sett + verður + fyri + tey + . + + + Ella + vilja + tey + bara + eta + millum + máltíðirnar + ella + á + ein + serligan + hátt + . + + + Har + kunnu + vera + mangar + orsøkir + til + tað + Í + aldrinum + 1½ + - + 2 + ár + er + barnið + upptikið + av + at + vísa + vaksandi + sjálvstøðu + og + vilja + . + + + Barnið + vil + gjarna + sjálvt + , + men + tað + kann + tó + enn + ikki + sjálvt + - + og + hetta + kann + ørkymla + tað + og + verða + byrjanin + til + stríð + , + eisini + um + matin + . + + + Tit + kunnu + vera + vís + í + , + at + barnið + man + fara + at + eta + , + tá + ið + tað + er + svangt + . + + + Set + fyri + tað + tann + góða + matin + , + sum + hini + í + húskinum + fáa + , + snúgvið + eftirtektina + burtur + frá + matinum + , + tosið + í + staðin + fyri + um + dagsins + hen + ding + ar + og + latið + vera + at + bera + upp + á + mál + etingarhátt + ella + - + vanar + hjá + barninum + . + + + Roynið + at + geva + barninum + ans + á + øðrum + økjum + hetta + tíðarskeiðið + . + + + Barnið + hevur + tørv + á + tykkara + stuðli + at + menna + sítt + sjálvbjargni + . + + + So + líðandi + verður + aftur + friður + við + borðið + . + + + Nøkur + ráð + til + góðar + máltíðir + Brúkið + máltíðirnar + til + hugnaligar + samverur + : + ɋ + Hjálpið + barninum + at + vaska + sær + um + hendurnar + , + áðrenn + tit + fáa + tykkum + . + + + ɋ + Latið + barnið + sjálvt + eta + við + fingrunum + og + við + skeið + ella + gafli + . + + + ɋ + Setið + matin + á + borðið + í + smáum + verðum + á + ein + lokkandi + hátt + . + + + ɋ + Latið + barnið + sita + í + sínum + egna + stóli + , + og + gevið + tí + tíð + og + pláss + at + venja + seg + . + + + ɋ + Sleppið + tykkum + undan + klandri + undir + máltíð + unum + , + og + roynið + ikki + at + rósa + ov + nógv + , + deila + ella + rætta + upp + á + barnið + . + + + ɋ + Lurtið + eftir + barninum + , + tá + ið + tað + sigur + , + at + tað + er + mett + – + tað + er + bara + barnið + , + sum + veit + tað + . + + + Hugsið + um + at + geva + barninum + mat + , + sum + tí + dámar + væl + , + og + sum + er + eitt + sindur + fjølbroyttur + . + + + Ikki + morla + ella + vevja + alt + saman + . + + + Tað + er + betri + at + lata + barnið + síggja + ymiskar + matvørur + og + læra + tær + at + kenna + . + +

+

+ + 94 + | + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + | + 95 + Uppskot + til + morgunmat + : + ɋ + Greytur + , + møguliga + við + frukt + , + lættimjólk + í + koppi + . + + + ɋ + Breyðsuppa + við + mjólk + , + vatn + í + koppi + . + + + ɋ + A + 38 + við + músli + , + vatn + í + koppi + . + + + ɋ + Breyð + við + tægrum + , + ostur + ella + kjøtviðskeri + , + lætti + mjólk + í + koppi + . + + + ɋ + Havragrýn + við + lættimjólk + , + frísk + frukt + . + + + Høvuðsmáltíðir + Skiftið + millum + ymisk + sløg + av + mati + : + kjøti + , + fiski + , + grønmeti + , + suppu + og + samankókaðum + rættum + . + + + Greytur + fer + ivaleyst + eisini + at + falla + barninum + væl + av + og + á. + Minnist + til + at + geva + lítlum + og + klantrasligum + børn + um + fleiri + máltíðir + . + + + Havið + breyð + aftur + við + matinum + , + eru + har + ikki + eisini + epli + , + rís + , + pasta + ella + grýn + . + + + Tað + er + skilagott + at + skifta + millum + fullkornsbreyð + og + ljósari + breyðsløg + – + men + viðhvørt + við + ongum + sjónligum + kjarnum + , + so + at + tyggingin + ikki + gerst + ov + møðsom + , + og + barnið + fær + ov + fáar + kaloriur + / + joule + . + + + Tað + hevur + einki + at + siga + , + um + maturin + er + heitur + ella + kaldur + . + + + Tað + er + betri + at + taka + ta + løttu + loysnina + enn + at + stressa + seg + út + fyri + at + náa + meira + , + enn + tit + kunnu + komast + útyvir + . + + + Fær + barnið + heitan + mat + í + dagrøkt + ella + vøggustovu + , + kunnu + tit + eisini + saktans + vera + nøgd + við + rugbreyð + til + nátturða + av + og + á. + Millummáltíðir + ( + bitar + ) + Smá + børn + kunnu + ikki + eta + so + nógv + í + senn + sum + vaksin + . + + + Tey + hava + tí + tørv + á + at + fáa + mat + og + drekka + umleið + annanhvønn + tíma + allan + dagin + . + + + Millummáltíðirnar + eiga + at + vera + rættiligar + , + smáar + máltíðir + , + so + at + barnið + kann + fáa + sín + tørv + á + føðslu + evnum + nøktaðan + . + + + Tíðar + , + smáar + máltíðir + byrgja + eisini + fyri + , + at + barnið + gerst + knarrut + og + óróligt + . + + + Uppskot + til + millummáltíðir + : + ɋ + Grovbolli + , + frukt + , + lættimjólk + . + + + ɋ + Rugbreyð + við + smøri + ella + osti + , + frukt + , + lættimjólk + . + + + ɋ + Frukt + , + rákostur + , + agurkukubbar + , + brotbreyð + , + lættimjólk + . + + + ɋ + A38 + við + frukt + , + vatn + . + + + ɋ + Avlop + frá + nátturðanum + dagin + fyri + . + + + Gevið + gjarna + barninum + eina + mettandi + millummáltíð + á + veg + heim + úr + dagstovninum + t.d. + eina + samanlagda + rug + breyðsflís + ella + eina + frikadellu + frá + døgurðanum + dagin + fyri + . + + + Tað + gevur + orku + til + samveruna + seinna + partin + , + til + nátturðin + stendur + á + borðinum + . + + + Haldið + tykkum + helst + frá + keks + , + fruktsopum + , + frukt + í + klemmi + pakkum + og + øðrum + sukurhavnum + bitum + , + sí + eisini + síðu + 87 + . + + + Gevið + heldur + heilt + góðan + mat + hesa + løtuna + – + so + hevur + tað + ikki + so + nógv + upp + á + seg + , + at + barnið + hevur + lítlan + matarlyst + til + nátturðan + ella + er + ov + mótt + at + eta + nakað + serligt + . + + + Drekka + Tit + kunnu + geva + lættimjólk + , + lættimjólkarjogurt + og + líkar + úrdráttir + , + men + barnið + skal + bara + fáa + millum + 3,5 + og + 5 + dl + av + mjólk + um + samdøgrið + . + + + Drekkur + barnið + meira + mjólk + , + verður + tað + so + mett + , + at + tað + hevur + ikki + lyst + eftir + øðrum + mati + . + + + Ansið + eftir + , + um + barnið + fær + mjólk + at + drekka + í + dagtilboðnum + . + + + Er + tað + ikki + so + , + skal + tað + fáa + alla + mjól + k + ina + heima + hjá + tykkum + . + + + Gevið + barninum + vatn + at + drekka + til + nakrar + av + mál + tíðunum + . + + + Vatn + sløkkir + tostan + væl + . + + + Saft + og + djús + innihalda + nógv + sukur + og + eiga + tí + bara + at + verða + givin + í + avmarkaðari + nøgd + , + møguliga + tynt + við + vatni + , + t.d. + undir + sjúku + , + um + barnið + ikki + vil + drekka + vatn + ella + mjólk + . + + + Børn + hava + ikki + tørv + á + sodavatni + , + sum + hevur + ógvuliga + høgt + sukurinnihald + , + og + tað + eigur + ikki + at + verða + givið + børnum + undir + 3 + ár + . + + + Barnið + skal + eftir + støddini + hava + rættiliga + nógv + at + drekka + . + + + Nøkur + børn + boða + ikki + sjálv + frá + , + nær + tey + eru + tyst + , + so + at + foreldur + og + onnur + vaksin + kring + um + barnið + skulu + minnast + til + at + bjóða + tí + okkurt + at + drekka + so + av + og + á. + D-vitaminir + Minnist + til + at + halda + fram + við + D-vitaminum + , + sí + síðu + 40 + . + + + GEVIÐ + BARNINUM + HEILSUBESTU + FØÐINA + Maturin + skal + hava + tað + rætta + innihaldið + av + fiti + , + salti + og + tægrum + : + ɋ + Tak + ( + helst + ) + okkurt + fullkornsbreyð + , + men + við + kjarnum + , + sum + ikki + altíð + eru + sjónligar + . + + + ɋ + Tak + helst + kjøt + og + viðskera + við + í + mest + lagi + 10 + g + av + fiti + fyri + 100 + g. + ɋ + Fá + tær + frukt + og + grønt + sum + millummáltíð + ella + omaná + , + um + tað + ikki + er + partur + av + høvuðsmáltíðini + . + + + ɋ + Ver + sparin + við + fiti + í + breyð + , + í + sós + og + salatsós + ( + dressingi + ) + frá + tí + , + at + barnið + er + ársgamalt + . + + + ɋ + Far + eftir + matvørum + við + lyklaholsmerkinum + og + fullkornstekninum + . + + + BARN + ELDRI + ENN + 1 + ÁR + FÆR + Í + RANGASTRÚPAN + Kann + barnið + ikki + sjálvt + hosta + matin + upp + : + ɋ + Halt + barninum + sum + víst + á + tekningini + . + + + ɋ + Skift + ímillum + 5 + duk + á + ryggin + og + 5 + trýst + á + búkin + . + + + ɋ + Roynið + at + fáa + fremmandalikamið + burtur + , + um + tit + síggja + tað + . + + + Andar + barnið + ikki + : + ɋ + Ring + til + 112 + . + +

+

+ + 96 + | + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + | + 97 + SAMVERA + OG + SAMBAND + Vanar + Góðir + støðugir + vanar + geva + tryggleika + , + tí + vit + vænta + og + síggja + fyri + okkum + , + at + soleiðis + verða + komandi + dagarnir + eisini + . + + + Tað + hevur + týdning + at + vera + alskin + og + reglufastur + . + + + Reglufastur + merkir + ikki + at + halda + fast + við + eina + avgerð + , + sjálvt + um + tú + , + eftir + at + hava + hugsað + teg + betur + um + , + skilur + , + at + hatta + er + skeivt + . + + + Reglufesti + er + heldur + fastir + vanar + , + vanaverk + , + at + tú + heldur + tað + , + tú + hevur + lovað + , + at + tú + ert + greið + ( + ur + ) + og + álítandi + . + + + Tað + er + eisini + tað + , + at + tú + setur + aldurssvarandi + krøv + og + styðjar + barnið + at + vera + tað + , + tað + er + . + + + Hetta + styrkir + sjálvsvirðið + hjá + barninum + og + gevur + tí + stundir + og + ró + at + vita + , + hvat + skal + henda + , + og + mamma + og + pápi + vita + , + hvat + tey + gera + . + + + Barnið + verður + meira + ávirkað + av + tykkara + háttalagi + enn + tí + , + tit + siga + . + + + Tíð + til + barnið + Við + hvørt + hevur + barnið + tørv + á + tykkara + fullu + nærveru + , + uttan + at + tit + skulu + gera + alt + møguligt + annað + samstundis + . + + + Tað + er + gott + fyri + menningina + hjá + barninum + at + vera + virðismett + , + elskað + og + sætt + , + men + tað + tolir + eisini + væl + at + bíða + eitt + sindur + , + til + tit + koma + , + eru + tit + tá + upptikin + av + onkrum + . + + + Í + hesi + tíðini + kemur + barnið + ofta + í + eina + tvístøðu + , + har + tað + sjálvt + vil + , + men + kann + ikki + . + + + Tað + er + neyðugt + , + at + tit + varisliga + styðja + barnið + og + finna + javnvágina + millum + uppílegg + ing + , + frælsi + og + avbjóðing + . + + + Barnið + hevur + hug + at + her + taka + verðina + og + varðveitir + sítt + forvitni + , + tá + ið + tað + fær + foreldranna + ans + og + kennir + seg + trygt + . + + + Minnist + til + , + at + heilin + á + barninum + er + enn + ógvuliga + óbúgvin + . + + + Tað + verður + stýrt + av + sínum + tørvum + og + vil + gjarna + hava + teir + nøktaðar + alt + fyri + eitt + . + + + Eitt + lítið + barn + er + ongantíð + besnissað + ella + lúrið + – + tað + roynir + at + fá + skil + á + , + hvussu + heimurin + er + vorðin + og + vitar + , + um + tykkara + atburður + ( + reaktiónir + ) + nú + er + tann + sami + hvørja + ferð + – + til + tess + at + fáa + meira + vitan + um + tykkum + og + verðina + . + + + Virkin + spøl + og + rørslur + . + + + Smá + børn + røra + seg + av + sær + sjálvum + . + + + Tey + nýta + kropp + in + at + kanna + umhvørvið + við + og + til + at + fáa + samband + við + onnur + . + + + Samstundis + læra + tey + at + kenna + sín + egna + kropp + . + + + Síggj + til + , + at + barnið + hevur + nóg + nógv + av + avbjóðandi + , + skiftandi + møguleikum + fyri + at + røra + seg + dagliga + , + so + at + tað + lærir + nógvar + ymiskar + rørslur + og + fær + eina + góða + rørslumenning + ( + motorikk + ) + . + + + Eitt + barn + , + ið + hevur + góða + rørslustýring + , + hevur + størri + møguleika + at + fáa + eina + jaliga + uppliving + av + sínum + kroppi + og + betri + fortreytir + fyri + at + spæla + virkið + við + onnur + børn + . + + + Hugsið + um + at + fáa + rørslur + inn + í + gerandisdagin + . + + + Tá + ið + barnið + gongur + , + kann + túrurin + í + og + úr + vøggustovuni + brúkast + til + at + venja + ymsar + rørslur + , + t.d + at + ganga + , + hoppa + , + renna + á + gongubreytini + , + hoppa + niður + av + steini + ella + trappu + , + ganga + á + rað + á + kantsteinum + o.s.fr. + Í + stórhandli + kann + tað + skúgva + ein + lítlan + innkeyps + vogn + . + + + Heima + kann + barnið + vera + uppií + at + dustsúgva + , + rudda + , + hjálpa + til + í + køkinum + t.d. + við + at + vaska + mat + vørur + , + seta + á + borðið + og + nógv + annað + . + + + Onkuntíð + , + tá + ið + tit + hava + nógv + um + at + vera + , + kann + +

+

+ + Takið + barnið + við + í + dagliga + livið + heima + . + + + Tosið + við + barnið + , + tá + ið + tit + eru + saman + . + + + Greiðið + frá + , + hvat + tit + síggja + , + tá + ið + tit + eru + úti + í + nattúruni + . + + + Latið + barnið + nerta + , + lukta + og + taka + lutir + heim + við + . + + + barnið + fáa + meira + hjálp + , + enn + neyðugt + er + . + + + Tykkara + barn + kann + nógv + meira + , + fær + tað + pláss + og + tíð + til + tess + , + og + tað + hjálpir + barninum + til + sjálvt + at + læra + nýggjar + rørslur + og + fáa + tamarhald + á + sínum + kroppi + . + + + T.d. + kann + barnið + ganga + við + síðuna + av + slagvogninum + renna + á + súkklubreytini + , + og + barnið + kann + sjálvt + lata + seg + úr + . + + + Ansið + eftir + trygdini + , + tá + ið + barnið + rørir + seg + , + sí + barna + trygd + síðu + 100 + . + + + Dømi + um + virksemi + við + rørslum + : + ɋ + Blás + sápubløðrur + og + royn + at + fanga + tær + . + + + ɋ + Fær + út + í + náttúruna + , + har + barnið + hoppar + , + rennur + , + gongur + og + stendur + á + ymiskum + undirløgum + sum + grasi + , + eyri + , + asfalti + ella + sandi + . + + + ɋ + Far + á + spæliplássið + , + har + barnið + kann + klintra + , + reiggja + og + spæla + í + sandi + . + + + ɋ + Far + til + upplivingar + í + staðin + fyri + at + brúka + bilin + , + bussin + ella + slagvognin + . + + + ɋ + Dansa + til + tónleik + ella + spæl + sangleikir + . + + + ɋ + Beistast + , + har + barnið + verður + svingað + , + rullað + o.s.fr. + ɋ + Fær + í + svimjihøllina + . + + + ɋ + Gakk + til + fimleik + og + rútmikk + . + + + Spæla + við + onnur + børn + Tað + hevur + eisini + týdning + , + at + barnið + fær + møgu + leika + at + vera + saman + við + øðrum + børnum + . + + + Saman + við + javnaldrum + mennir + barnið + sína + uppfatan + av + sær + sjálvum + í + mun + til + onnur + . + + + Tað + sær + seg + sjálvt + sum + part + av + einum + bólki + og + lærir + at + umgangast + onnur + børn + og + venur + sínar + sosialu + førleikar + sum + t.d. + at + bíða + eftir + tørni + , + býta + út + leiku + og + vera + uppi + í + spæli + saman + við + øðrum + . + + + Henda + samveran + kann + ikki + býtast + um + við + vaksin + . + +

+

+ + 98 + | + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + | + 99 + GÓÐ + FORELDUR + SAMAN + Uppalingin + gerst + lættari + og + meira + samljómandi + , + um + tit + sum + foreldur + kunnu + einast + og + styðja + hvørt + annað + . + + + Her + eru + nakrar + støður + , + sum + vanliga + kunnu + verða + orsøk + til + kjak + . + + + Berið + fram + tykkara + áskoðanir + hvør + í + sínum + lagi + , + og + roynið + at + gera + eina + felags + avtalu + um + , + hvussu + tit + fara + í + holt + við + nevnda + spurning + . + + + Finnið + sjálv + upp + á + aðrar + støður + , + sum + tit + eru + ósamd + um + , + og + roynið + at + finna + ein + hátt + at + loysa + málini + uppá + , + sum + tit + bæði + kunnnu + vera + nøgd + við + . + + + Avmarkið + tíðina + framman + fyri + skíggjan + Skíggjatíðin + kann + ávirka + barnsins + trivnað + neiliga + . + + + Sjálvt + um + barnið + viðhvørt + kann + hava + tørv + á + at + sita + friðarligt + og + putlast + við + okkurt + handaligt + , + so + hevur + tað + stóran + týdning + fyri + barnið + at + røra + seg + so + nógv + sum + gjørligt + allan + dagin + . + + + Aðrir + møguleikar + enn + skíggin + kunnu + t.d. + vera + ymiskt + róligt + virksemi + : + ɋ + Seta + á + borðið + , + vaska + grønmeti + , + hjálpa + til + at + elta + deiggj + og + rulla + bollar + o.s.fr. + ɋ + Hvíla + seg + og + lurta + eftir + tónleiki + liggjandi + á + mottu + á + gólvinum + . + + + Barnið + liggur + í + ymiskum + støðum + . + + + ɋ + Løtt + massasja + , + har + tit + skiftast + um + at + massera + hvør + øðrum + . + + + ɋ + Upplestur + fyri + barninum + , + syngja + sangir + , + spæla + sangleikir + . + + + ɋ + Onnur + friðarlig + spøl + t.d. + við + kubbum + , + mála + , + tekna + ella + leggja + putlispæl + . + + + At + kunna + velja + Gevið + barninum + bara + høvi + at + velja + millum + heilt + fáar + møguleikar + og + bara + soleiðis + , + at + valið + millum + møguleikarnar + er + veruleikakent + . + + + Eftir + tummils + - + regluni + kann + eitt + tvey + ára + gamalt + barn + best + fata + tveir + val + møguleikar + og + eitt + trý + ára + gamalt + barn + tríggjar + valmøguleikar + . + + + FIMM + FERÐIR + ÓJØVN + Á + MÁLI + Mamman + heldur + Pápin + / + sambúgvin + heldur + Avtala + Barnið + vil + gjarna + sova + saman + við + tykkum + um + náttina + . + + + Er + tað + o.k. + hjá + tær + ? + + + Tit + eru + boðin + til + langt + vikuskifti + við + ongum + barni + . + + + Fert + tú + við + ? + + + Barnið + etur + ógvuliga + fábroyttan + kost + , + og + vil + t.d. + bara + hava + pasta + og + einki + annað + . + + + Hvat + gert + tú + við + tað + ? + + + Barnið + er + ógvuliga + ” + mammusjúkt + ” + og + vil + ikki + verða + ballað + ella + hildið + av + pápanum + . + + + Hvussu + loysir + tú + tað + ? + + + Barnið + vil + ikki + hava + tenninar + bustaðar + . + + + Hvat + gert + tú + við + tað + ? + + + VIRÐI + Hvussu + vilt + tú + helst + vera + sum + foreldur + ? + + + Nevn + trý + ting + , + ið + eru + umráðandi + ( + t.d. + regluføst + ( + fastur + ) + , + blíð + ( + ur + ) + og + dugir + væl + at + spæla + ) + . + + + Hvussu + vilt + tú + helst + hava + , + at + makin + skal + vera + sum + foreldur + ? + + + Brúkið + svarini + hvør + frá + øðrum + til + at + fáa + skil + á + , + hvat + er + tað + týdningarmesta + fyri + hvønn + tykkara + . + + + Tit + kunnu + eisini + skriva + niður + , + hvussu + tit + sum + mamma + og + pápi + gjarna + vilja + verða + minst + , + tá + ið + barnið + er + vorðið + tilkomið + – + tað + gevur + eisini + evni + til + umhugsanar + at + tosa + um + í + felag + +

+

+ + 100 + | + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + BARNIÐ + ER + MILLUM + EITT + OG + TVEY + ÁR + | + 101 + BARNASIKRING + – + INNI + MINNISLISTI + Barnasikring + er + bara + ein + eyka + týðandi + trygdarfyriskipan + , + men + kann + ikki + setast + í + staðin + fyri + tykkara + nærveru + . + + + Tykkara + lítla + barn + má + ikki + vera + við + ongum + uppsýni + , + sjálvt + um + tit + hava + sett + barnasikringina + til + . + + + Kannið + barnasikringina + , + tá + ið + barnið + sjálvt + kann + koma + allastaðni + . + + + BARNASIKRING + – + ÚTI + MINNISLISTI + Latið + ongantíð + tykkara + lítla + barn + spæla + einsamalt + uttandura + , + sjálvt + um + útiplássið + er + læst + og + barnasikrað + . + + + Kannið + altan + , + urtagarð + og + onnur + uttanduraøki + , + sum + barnið + hevur + atgongd + til + . + + + • + • + Hava + allar + hurðar + fingið + hurðarmót + ella + klemmusikringar + , + so + at + tær + ikki + smella + afturá + og + klemma + fingrarnar + á + barninum + ? + + + • + • + Er + barnasikring + - + rimar + ella + áslag + – + í + øllum + vindeygum + , + so + at + barnið + kann + ikki + detta + út + ? + + + • + • + Er + innbúgvið + sett + soleiðis + , + at + tað + kann + ikki + nýtast + til + at + klíva + upp + í + og + náa + t.d. + vindeygum + ella + øðrum + ? + + + Eru + bókahillar + so + væl + festar + , + at + tær + ikki + koppa + ? + + + • + • + Hevur + alt + innbúgv + rundað + horn + , + ella + eru + hornaverjur + settar + á + ? + + + • + • + Hava + skuffur + við + vandamiklum + innihaldið + fingið + skuffulæsing + ? + + + • + • + Er + lás + á + øllum + skápum + við + vandamiklum + innihaldi + ? + + + • + • + Eru + øskubikør + , + sigarettpakkar + , + svávulpinnar + , + tendrarar + og + tílíkir + vandamiklir + lutir + fingnir + burtur + ? + + + • + • + Er + sett + upp + fyri + brenniovnin + ella + árnin + ? + + + • + • + Eru + stikkkontaktir + barnasikraðar + , + ella + hava + tær + fingið + verju + ? + + + • + • + Eru + leysir + leidningar + fingnir + upp + av + gólvinum + ? + + + • + • + Eru + leidningar + til + el-tól + og + lampur + lagdir + soleiðis + , + at + barnið + ikki + fær + fatur + á + teimum + ? + + + • + • + Eru + forðingar + fyri + trappur + bæði + uppi + og + niðri + ? + + + • + • + Eru + innanduratrappur + við + lokaðum + stigum + ( + so + at + barn + ikki + kann + detta + niður + millum + stigini + og + fáa + høvdið + í + klemmu + ) + ? + + + • + • + Er + nóg + gott + ljós + á + trappuni + , + og + hevur + hon + barnahøgt + rimaverk + ? + + + • + • + Er + sett + upp + fyri + komfýrin + , + so + at + barn + ikki + sleppur + framat + har + ? + + + • + • + Er + komfýrurin + festur + so + væl + , + at + hann + ikki + koppar + ? + + + • + • + Er + barnasikring + á + ovnshurðini + ? + + + • + • + Eru + øll + vaskievni + , + evnindi + , + oljulampur + og + ymsar + oljur + óatkomandi + hjá + barni + ? + + + • + • + Eru + knívar + og + saksar + óatkomandi + hjá + barni + ? + + + • + • + Eru + heilivágur + og + vitaminpillarar + óatkomandi + hjá + barni + ? + + + • + • + Eru + hitatól + og + ovnar + óatkomandi + hjá + barni + ? + + + • + • + Liggur + skriðdygt + teppi + á + baðirúmsgólvinum + ? + + + • + • + Er + hitastillari + á + tí + heita + krananum + , + so + at + barnið + ikki + skáldar + seg + ? + + + • + • + Hevur + altanhurðin + sikring + ella + krampa + , + ið + er + so + mikið + høgt + uppi + , + at + barn + røkkur + ikki + upp + hagar + ? + + + • + • + Eru + skriðdygg + undirløg + undir + leysum + teppum + ? + + + Útiøki + • + • + Er + rimaverkið + um + altanin + minst + 1,20 + m + høgt + ? + + + • + • + Er + girðingin + gjørd + av + heilari + plátu + ella + av + loddrøttum + rimum + , + har + tað + í + mesta + lagi + eru + 12 + cm + millum + rimarnar + ? + + + • + • + Er + sett + upp + fyri + rúmið + , + har + kjallaratrappa + og + kanska + ljóskassi + eru + , + so + at + einki + barn + dettur + har + ? + + + • + • + Er + ( + urta + ) + garðurin + stongdur + , + so + at + barnið + ikki + sleppur + út + í + ferðsluna + ? + + + • + • + Er + vissa + fingin + fyri + , + at + har + er + einki + , + sum + barnið + kann + detta + niðurí + nakrastaðni + ? + + + • + • + Eru + taðingarevni + , + illgrasatýnarar + og + urtagarðsamboð + sett + soleiðis + , + at + tey + eru + ikki + atkomandi + hjá + børnum + ? + + + Reiggja + • + • + Er + plássið + undir + reiggjuni + nóg + stórt + at + detta + á + ? + + + • + • + Sæst + ikki + slit + á + boltum + og + skrúvum + í + reiggjuni + ? + + + • + • + Er + ketan + , + ið + reiggjan + hongur + í + , + klædd + við + plasti + , + so + at + barnið + ikki + kann + fáa + fingrarnar + í + klemmu + ? + + + • + • + Eru + minst + 40 + cm + millum + reiggju + og + undirlag + ? + + + Ymsir + hyljar + • + • + Er + vandaliga + hegnað + um + hylin + , + og + lás + sett + á + portrið + , + so + at + barnið + sjálvt + ikki + kann + koma + til + vatnið + ? + +

+

+ + FØTT + OV + TÍÐLIGA + | + 103 + At + verða + føtt + ov + tíðliga + kann + gerast + ein + trupul + byrjan + upp + á + lívið + . + + + Men + nógv + tey + flestu + børnini + koma + væl + fyri + seg + , + tá + ið + tey + eru + útskrivað + og + komin + heim + . + + + FØTT + OV + TÍÐLIGA + Á + hvørjum + ári + verða + umleið + 4000 + børn + í + Danmark + fødd + ov + tíðliga + – + tað + svarar + til + umleið + 7 + % + av + øllum + nýføðingum + FORELDUR + Í + ÓTÍÐ + Komandi + síðurnar + eru + ætlaðar + tykkum + , + sum + hava + fingið + barn + , + ið + er + føtt + ov + tíðliga + , + og + sum + hava + brúk + fyri + serligari + vegleiðing + og + stuðli + , + tí + tykkara + støða + er + so + grundleggjandi + øðrvísi + . + + + Tað + snýr + seg + bæði + um + upplivingina + av + føðingini + , + sorgina + yvir + ikki + at + kunna + fullføra + ta + 40 + viku + longu + burðartíðina + og + ta + serligu + stúranina + , + sum + fylgir + við + at + hava + fingið + eitt + barn + , + sum + er + føtt + ov + tíðliga + og + tí + óbúgvið + . + + + Hava + tit + eldri + systkin + til + henda + nýføðingin + , + skulu + tit + eisini + hava + teirra + stúran + at + hugsa + um + og + hava + umsorgan + fyri + teimum + , + meðan + tykkara + tankar + fyri + tað + mesta + eru + hjá + tí + lítla + . + + + Tað + krevur + nógv + av + for + eldr + un + um + at + einum + ov + tíðliga + bornum + barni + , + sum + skal + hava + frið + um + seg + at + vaksa + og + mennast + , + meðan + gerandislívið + framvegis + er + har + alla + tíðina + við + sínum + avbjóðingum + . + + + Hesin + parturin + er + als + ikki + nóg + fullfíggjaður + , + men + kann + vera + byrjanarstøðið + undir + umrøðu + við + heilsu + frøðingin + , + tykkara + egna + lækna + og + teir + barnalæknar + , + ið + hava + við + menningina + og + heilsuna + hjá + tykkara + barni + at + gera + . + + + At + koma + heim + og + ikki + vera + útskrivað + ( + THO + ) + Stendur + tað + tykkum + í + boði + at + koma + heim + og + ikki + vera + útskrivað + ( + THO=Tidligt + Hjemmeophold + ) + , + er + tað + sum + oftast + , + tí + læknarnir + halda + , + at + barnið + hevur + fingið + ta + viðgerð + , + tað + skal + hava + í + sjúkrahúsinum + , + og + at + tit + kunnu + passa + tað + heima + við + hús + , + meðan + tað + enn + fær + føðsluslangu + ( + sondu + ) + fyri + at + fara + nóg + nógv + fram + . + + + Umskiftið + frá + sjúkrahúsi + og + til + at + koma + heim + kann + taka + tykkum + á + bóli + og + fylla + tykkum + við + stúran + fyri + , + um + tit + fara + at + megna + uppgávuna + , + og + um + tað + fer + at + ganga + væl + . + + + Tit + skulu + nú + sjálv + átaka + tykkum + alla + ábyrgdina + . + + + Í + skiftistíðini + kunnu + tit + hava + brúk + fyri + sambandi + við + heilsufrøðingin + . + + + Hon + kann + styðja + tykkum + at + vera + foreldur + – + heima + hjá + tykkum + sjálvum + , + soleiðis + sum + hon + eisini + ger + fyri + onnur + foreldur + . + + + Tit + verða + heilt + útskrivað + úr + sjúkrahúsinum + , + tá + ið + tykkara + barn + ikki + longur + hevur + føðsluslangu + fyri + neyðini + – + tí + tað + fær + fulla + føði + av + at + súgva + bróst + ella + úr + fløsku + – + og + tá + ið + tit + eru + heilt + trygg + við + at + átaka + tykkum + umsorganina + av + tykkara + ov + tíðliga + fødda + barni + . + + + Har + fer + at + vera + fráfararsamrøða + við + THO-sjúkrarøktarfrøðingin + og + heilsufrøðingin + , + so + at + týðandi + upplýsingar + ikki + skulu + misfarast + . + + + Samband + beinanvegin + við + heilsufrøðingin + Eftir + útskrivingina + verður + heilsufrøðingurin + tykkara + heilsufrøðiliga + samband + , + sum + kann + geva + ráð + og + vegleiðing + um + allar + teir + spurningar + , + sum + nýggj + foreldur + kunnu + vera + í + iva + um + . + + + Tí + er + tað + skilagott + at + hava + eina + avtalu + við + heilsu + frøðingin + um + at + støkka + inn + á + gólvið + eftir + út + skriving + ina + . + +

+

+ + 104 + | + FØTT + OV + TÍÐLIGA + FØTT + OV + TÍÐLIGA + | + 105 + BARNSINS + MJÓLK + OG + MATUR + Hjá + nógvum + eydnast + at + fáa + gongd + á + bróstagevingina + á + neonataldeildini + við + útmjólking + , + soleiðis + at + barnið + fær + einki + annað + enn + móðurmjólk + , + sí + síðu + 44 + . + + + Hjá + øðrum + gerst + neyðugt + eisini + at + lata + barnið + fáa + eftirgjørda + móðurmjólk + , + og + hjá + nøkrum + eydnast + bróstagevingin + als + ikki + . + + + Tað + kann + eisini + vera + , + at + tú + vilt + ikki + geva + bróst + , + og + tí + fær + barnið + einki + annað + enn + eftirgjørda + móðurmjólk + . + + + Sama + hvørja + føðslu + barnið + fær + , + kunnu + tit + vera + vís + í + , + at + tað + fær + tey + føðsluevni + , + tað + hevur + tørv + á + , + og + nærleikan + til + barnið + kunnu + tit + eisini + fáa + , + sjálvt + um + tit + geva + fløsku + . + + + Til + tess + at + byrgja + fyri + smittu + ella + ígerð + , + verður + viðmælt + , + at + tit + gera + fløskuna + hjá + barn + inum + klára + beint + áðrenn + , + tit + geva + tí + at + súgva + , + og + bara + eina + fløsku + í + senn + alla + tíðina + , + barnið + fær + eftirgjørda + móðurmjólk + . + + + Fær + barnið + bróst + , + tá + ið + tað + verður + útskrivað + , + og + tit + fegin + vilja + , + at + tað + heldur + á + so + leingi + sum + gjørligt + , + kann + vera + brúk + fyri + eyka + stuðli + at + uppihalda + mjólk + ar + gerðini + , + serliga + tær + fyrstu + vikurnar + . + + + Tað + krevur + nevniliga + eitt + megnartak + og + áhaldni + av + mammuni + . + + + Tað + er + gott + at + fáa + stuðul + frá + bæði + pápa + , + abbum + og + ommum + og + øðrum + , + so + at + tú + kanst + halda + á + at + hava + nóg + nógva + mjólk + til + barnið + . + + + Ofta + krevst + , + at + tú + heldur + á + við + útmjólkingini + heilt + fram + til + dagin + , + tú + skuldi + av + røttum + havt + átt + , + fyri + at + gera + nóg + nógva + mjólk + . + + + Jú + fyrr + barnið + kom + í + verðina + , + jú + fleiri + tvørleikar + kunnu + vera + við + bróstagevingini + . + + + Merkir + tú + , + at + mjólkin + minkar + , + eftir + at + tit + eru + komin + heim + , + er + gott + at + biðja + um + hjálp + skjótast + gjørligt + . + + + Tað + kann + vera + bæði + handlig + hjálp + og + hjálp + til + bróstagevingina + , + har + heilsufrøðingurin + kann + ráða + til + framhaldandi + bróstageving + , + er + tað + tað + , + tú + vilt + . + + + Les + meira + um + bróstageving + á + síðu + 35 + . + + + D-vitaminir + og + jarnískoyti + Børn + , + sum + eru + fødd + ov + tíðliga + , + eiga + at + fáa + D-vitamin-ískoyti + eins + og + aðrir + nýføðingar + . + + + ɋ + Øll + børn + skulu + hava + D-vitamin + styrk + alt + árið + , + til + tey + fylla + 4 + ár + . + + + Eftir + hetta + , + verða + øll + børn + ( + og + vaksin + ) + rádd + til + at + taka + D-vitaminískoyti + vetrarhálvuna + , + frá + oktober + til + og + við + apríl + . + + + ɋ + Er + barn + títt + myrkt + í + húðini + - + ella + gongur + í + nógvum + klæðum + , + so + tað + fær + onga + sól + , + hvørki + á + armar + ella + bein + , + um + summarið + - + hevur + tað + tørv + á + D-vitaminískoyti + alt + árið + allan + barndómin + . + + + ɋ + Ískoyti + skal + gevast + sum + D-vitamindropar + við + skeið + . + + + Les + á + fløskuni + , + hvussu + nógvar + dropar + , + tit + skulu + geva + . + + + Les + meira + um + D-vitaminir + á + síðu + 40 + . + + + Eitt + barn + , + sum + er + føtt + ov + tíðliga + , + hevur + eisini + tørv + á + jarnískoyti + , + tí + barnið + náddi + ikki + at + byggja + upp + eina + nóg + stóra + jarngoymslu + í + viðgongutíðini + . + + + Vigaði + tykka + ra + barn + undir + 2500 + gramm + , + tá + ið + tað + var + føtt + , + skal + tað + hava + um + 8 + mg + av + jarni + um + dagin + , + til + tað + er + hálvt + ársgamalt + . + + + Vigaði + barnið + undir + 1500 + gramm + , + tá + ið + tað + var + føtt + , + skal + tað + hava + um + 8 + mg + dagliga + , + til + tað + er + ársgamalt + . + + + Børn + , + sum + fáa + meira + enn + helvtina + av + sínari + føðslu + við + eftirgjørdari + mjólk + , + skulu + hava + ½ + skamt + av + jarni + , + tvs. + uml. + 4 + mg + hvønn + dag + ella + 8 + mg + annanhvønn + dag + . + + + Lesið + meira + um + jarn + á + síðu + 83 + . + + + Sjúkrahúsið + kann + hava + givið + onnur + tilmæli + . + + + So + eru + tað + teimum + , + tit + skulu + fylgja + . + + + Minnist + til + at + goyma + bæði + D-vitamin + - + og + jarn + dropar + , + so + at + børn + kunnu + ikki + koma + at + teimum + . + + + Barn + ið + kann + verða + eitrað + , + fær + tað + ov + stórar + nøgdir + í + seg + . + + + Umskifti + til + annan + mat + enn + mjólk + Tað + er + ilt + at + siga + neyvt + , + nær + tykkara + barn + skal + fara + at + eta + við + skeið + . + + + Tað + veldst + m.a. + um + hesar + spurningar + : + ɋ + Hvussu + tíðliga + er + barnið + føtt + ? + + + ɋ + Hava + eftirsjúkur + ( + komplikationir + ) + veri + ɋ + Hvussu + er + rørsluliga + menningin + hjá + barninum + ? + + + ɋ + Hvussu + er + almenna + búningin + í + mun + til + aldur + hjá + barninum + , + t.d. + forvitni + viðvíkjandi + mati + ? + + + Tað + er + ógvuliga + ymiskt + , + nær + pinkubørn + eru + búgv + in + at + eta + við + skeið + – + og + hetta + er + eisini + galdandi + fyri + børn + , + sum + eru + fødd + til + rætta + tíð + . + + + Í + fyrstu + syftu + verður + viðmælt + , + at + barnið + byrjar + at + fáa + tunnan + greyt + ella + morl + , + tá + ið + tað + er + um + 6 + mánaðir + , + men + við + fyriliti + til + hvørt + barnið + sær + . + + + Tá + ið + barnið + byrjar + at + fáa + tunnan + greyt + ella + morl + , + fær + tað + ógvuliga + nógva + og + nýggja + sansaávirkan + frá + nýggjum + lukti + , + smakki + og + kenslum + inni + í + munninum + og + niður + gjøgnum + hálsin + . + + + Fyri + at + vita + um + barnið + er + búgvið + at + fáa + greyt + og + morl + , + kunnu + tit + eygleiða + , + um + tað + letur + við + seg + koma + og + varnast + mat + – + vísir + tað + hug + at + fáa + nýggj + árin + – + og + kann + tað + sita + við + stuðli + ella + hjálp + og + taka + ímóti + skeiðini + við + munninum + ? + + + Nøkur + børn + eru + kanska + búgvin + við + fínum + munnrørslum + og + góðari + styrki + í + rygginum + , + so + at + tey + kunnu + sita + í + fanginum + við + ikki + so + nógvum + stuðli + , + men + eru + tó + ikki + so + búgvin + til + nýggjar + avbjóðingar + sum + t.d. + nýggj + sansaárin + . + + + Onnur + børn + eru + forvitin + og + áhugað + í + tí + , + foreldrini + fáa + sær + , + men + munnrørslurnar + eru + ikki + nóg + nógv + mentar + at + kunna + fata + nóg + væl + um + skeiðina + og + at + elta + matin + við + tunguni + , + áðrenn + hann + verður + svølgdur + – + og + so + má + barnið + bíða + eitt + sindur + enn + . + + + Tað + skal + vera + ein + fragd + fyri + barnið + at + eta + , + og + ávenjingin + til + fasta + føði + skal + fara + fram + eftir + ferðini + hjá + barninum + , + men + kann + vera + nakað + forskotin + saman + borin + við + onnur + børn + og + krevja + meira + tol + av + tykkum + . + + + Fær + barnið + nóg + nógv + ? + + + Tá + ið + tit + byrja + at + geva + barninum + mat + , + kunnu + tit + gerast + ótrygg + við + alt + tað + nýggja + . + + + Tað + er + heilt + vanligt + . + + + Heilt + frá + tí + at + barnið + var + føtt + ov + tíðliga + , + hevur + tað + snúð + seg + um + , + hvussu + nógva + mjólk + barnið + skuldi + hava + fyri + at + vaksa + sum + mest + . + + + Tá + ið + barnið + byrjar + at + fáa + mat + , + hava + tit + minni + eftirlit + við + , + hvussu + nógv + tað + fær + , + og + tað + kann + gera + tykkum + ósikkur + í + , + um + tað + fær + nóg + nógv + at + eta + . + + + Tað + kann + eisini + vera + , + at + tit + verða + stúrin + og + fáa + aftur + lit + ( + flashback + ) + til + ta + allarfystu + tíðina + , + tá + ið + tit + als + einki + eftirlit + høvdu + , + men + máttu + lata + barnið + upp + í + hendur + nar + á + øðrum + til + viðgerðar + og + umsorganar + . + + + Tosið + við + heilsufrøðingin + um + tykkara + tankar + og + kenslur + . + + + Tað + hjálpir + at + seta + orð + á + , + og + hennara + royndir + gera + , + at + hon + ofta + kann + seta + tykkara + stúrni + í + tað + rætta + høpið + . + + + Nøkur + børn + , + ið + eru + fødd + ov + tíðliga + , + eru + ógvuliga + smá + krevjin + , + og + tí + kann + tað + vera + tørvur + á + , + at + maturin + inniheldur + eyka + nógva + orku + , + og + tí + má + tað + vera + ríkiligt + av + kalorium + í + hvørjari + skeið + . + +

+

+ + 106 + | + FØTT + OV + TÍÐLIGA + FØTT + OV + TÍÐLIGA + | + 107 + Tá + ið + barnið + skal + læra + at + stilla + sín + tørv + Allir + nýføðingar + skulu + læra + ” + at + vera + í + verðini + ” + . + + + Serliga + teir + fyrstu + mánaðirnar + skulu + teir + styðjast + til + at + stilla + ( + regulera + ) + tørvin + á + mati + , + svøvni + , + stimbran + , + sambandi + og + nærveru + , + so + at + teir + so + líðandi + fáa + eina + samdøgursrútmu + , + sum + samsvarar + við + ta + hjá + húskinum + . + + + Tað + kann + vera + ein + trupul + tilgongd + bæði + fyri + allar + nýføðingar + og + teirra + foreldur + . + + + Hjá + einum + barni + , + sum + er + føtt + ov + tíðliga + , + er + tað + heilt + trupult + at + læra + at + stilla + sín + tørv + , + tí + tess + sansir + eru + óbúnir + , + tá + ið + tað + verður + føtt + . + + + Tað + er + t.d. + ikki + ført + fyri + at + ” + fáa + nakað + burtur + úr + ” + teimum + mongu + árinunum + frá + kanningum + , + blóðroyndum + o.s.fr. + , + meðan + tað + liggur + á + neonataldeildini + . + + + Fyrst + tá + ið + viðgongutíðin + er + úti + , + er + barnið + nóg + búgvið + at + byrja + at + ” + viðgera + ” + árinini + og + stilla + sín + tørv + . + + + Tekinini + frá + barninum + eru + eisini + veik + at + byrja + við + , + og + tað + kann + við + hvørt + vera + ilt + hjá + tykkum + at + skilja + , + hvat + barnið + roynir + at + siga + , + men + fram + móti + viðgonguenda + verða + teknini + týðiligari + , + og + tit + læra + at + tulka + , + hvat + tað + hevur + brúk + fyri + , + so + at + tit + eru + trygg + við + støðuna + , + tá + ið + tit + verða + útskrivað + . + + + Tað + gevur + barninum + ró + og + tryggleika + , + koma + tit + við + nøkrum + góðum + og + týðiligum + vanum + viðvíkjandi + mati + og + svøvni + . + + + So + kann + barnið + fáa + varhugan + av + , + hvat + skal + henda + . + + + Sit + t.d. + í + sama + stað + , + tá + ið + tú + skalt + geva + bróst + ella + fløsku + – + so + veit + barnið + at + nú + er + mattíð + . + + + Hav + einfaldar + mannagongdir + , + tá + ið + tað + skal + leggjast + – + so + veit + tað + , + at + nú + er + tíð + at + sova + . + + + Vel + nakrar + fáar + sangir + , + tær + dámar + væl + at + syngja + , + tá + ið + tú + skalt + sissa + barnið + , + og + tak + spøl + uppaftur + fleiri + ferðir + , + til + barnið + fer + at + keða + seg + . + + + Tað + at + kenna + okkurt + aftur + hjálpir + barninum + at + stilla + sínar + kenslur + og + tørv + , + og + tit + eru + tey + bestu + at + skapa + karmar + og + mannagongdir + , + sum + hóska + til + tykkara + familju + . + + + Fastar + mannagongdir + hjálpa + eisini + barninum + at + hugsavna + seg + um + tað + , + tað + er + í + ferð + við + – + tí + tað + veit + , + hvat + skal + henda + og + hevur + ikki + fyri + neyðini + at + fáa + at + vita + um + tað + næsta + , + sum + kann + veikja + bindindini + og + skapa + órógv + . + + + BARNSINS + MENNING + Barnsins + menning + fer + á + ymsan + hátt + at + vera + bundin + at + , + hvussu + nógv + ov + tíðliga + tað + er + føtt + . + + + Børn + , + sum + eru + fødd + alt + ov + tíðliga + , + eru + meira + seinkað + í + menningini + enn + børn + , + sum + eru + fødd + nærri + at + viðgonguenda + . + + + Viðvíkjandi + børnum + , + sum + eru + fødd + fyri + 32. + viku + í + viðgongutíðini + , + og + børnum + við + serligum + trupul + leik + um + , + fara + læknarnir + at + fylgja + teirra + menning + gjølla + við + eftirlitum + á + neonataldeildini + Serliga + tey + fyrstu + 2-3 + árini + fara + læknarnir + at + kanna + og + meta + um + menningina + hjá + tykkara + barni + , + og + sum + er + rættað + ( + korrigerað + ) + í + mun + til + aldurin + á + tí + , + um + tað + var + føtt + til + ta + røttu + tíðina + . + + + Eftir + tey + fyrstu + árini + kann + tað + framvegis + hava + týdning + , + men + mink + an + di + so + við + og + við + . + + + Brúkið + gjarna + tann + rættaða + aldur + in + , + tá + ið + tit + sjálv + meta + um + menningina + hjá + tykkara + barni + , + men + latið + vera + við + at + samanbera + við + børn + , + sum + eru + fødd + til + tíðina + , + tí + eisini + hesi + børnini + taka + seg + ógvuliga + ymiskt + fram + . + + + So + hvørt + sum + tit + læra + tekinini + frá + barninum + at + kenna + , + verður + lættari + at + nøkta + tørvin + hjá + tí + . + + + Barn + ið + kann + framvegis + hava + ilt + við + at + ” + viðgera + ” + og + savna + sansaárin + til + eina + heildaruppliving + , + sum + t.d. + inni + heldur + bæði + ljóð + , + neming + og + rørslu + . + + + Tað + man + vera + best + at + fara + spakuliga + og + róliga + fram + og + skýla + barnin + um + at + fáa + ov + nógv + sansaárin + í + einum + . + + + Er + tað + støðugt + trupult + hjá + tykkum + at + fáa + skil + á + , + hvat + barnið + hevur + brúk + fyri + , + og + hvussu + tit + best + stuðla + menningini + hjá + tí + , + tosið + so + við + heilsu + frøð + ing + in + . + + + Saman + kunnu + tit + finna + loysnir + , + ið + eru + góðar + fyri + familjuna + . + + + Nøkur + børn + , + sum + eru + fødd + ov + tíðliga + , + kunnu + vera + serliga + viðkvom + á + summum + økjum + , + men + ikki + á + øðrum + økjum + . + + + Kanska + dámar + tykkara + barni + ikki + at + verða + tikið + upp + av + øðrum + enn + tykkum + , + og + sjálvt + um + tað + eisini + eru + kend + fólk + í + familjuni + , + meðan + tað + er + forvitið + at + læra + okkur + nýtt + . + + + Ella + barnið + er + ótrygt + við + nýggjar + vanar + – + t.d + viðvíkjandi + ritualinum + um + kvøldið + ella + svøvni + – + meðan + tað + trygt + vendir + sær + til + fremmand + við + einum + smíli + ella + pjátri + . + + + Tað + er + umráðandi + at + virða + mørkini + hjá + barninum + og + stuðla + tí + varisliga + at + læra + nýtt + – + og + ikki + lata + alt + snúgva + seg + um + føðingina + í + ótíð + og + kanska + tálma + barninum + at + mennast + , + sjálvt + um + tað + fer + fram + í + bestu + meining + og + umsorgan + fyri + barninum + . + + + Tykkara + barn + fer + ivaleyst + at + fylgja + teirri + vanligu + menningini + , + har + tað + verður + rættað + fyri + aldur + . + + + Har + kunnu + koma + ymsir + trupulleikar + , + men + øll + børn + búnast + ymiskt + og + hava + ymiskt + sinnalag + . + + + Bera + tit + ótta + fyri + , + at + menningin + hjá + barninum + ikki + gongur + rætta + vegin + , + skiftið + so + orð + við + læknarnar + í + sjúkrahúsinium + , + tykkara + starvandi + lækna + ella + heilsufrøðingin + . + + + Tá + ið + trupulleikar + koma + tíðliga + undan + kavi + , + skal + ikki + so + nógv + til + at + styrkja + barnið + , + har + okkurt + bagir + , + enn + um + barnið + ikki + fær + tann + neyðuga + stuðulin + til + sína + menning + í + rættari + tíð + . + + + Setið + altíð + tað + , + barnið + kann + , + í + miðdepilin + , + og + styðið + menningina + hjá + barninum + haðanifrá + , + bæði + rørsluliga + og + sosialt + . + + + Lesið + meira + á + síðu + 53 + og + fram + um + ta + normalu + menningina + hjá + barninum + . + + + Hjá + tvíburum + og + tríburum + kemur + tað + oftari + fyri + at + teir + eru + føddir + ov + tíðliga + enn + hjá + ” + einabørnum + ” + . + + + Orsøkin + til + tað + er + m.a. + tað + avmarkaða + rúmið + í + lívmóðrini + . + + + Har + afturímóti + eru + tvíburar + ofta + meira + mentir + enn + ” + einabørn + ” + við + somu + føðingartíð + og + - + vekt + +

+

+ + 108 + | + FØTT + OV + TÍÐLIGA + FØTT + OV + TÍÐLIGA + | + 109 + Yrkislærd + fólk + kring + um + tykkara + barn + Kring + um + tykkara + familju + eru + yrkislærd + fólk + , + sum + gjarna + vilja + hjálpa + tykkara + barni + í + tann + mun + , + tørvur + er + á + tí + : + Heilsufrøðingurin + Heilsufrøðingurin + fer + at + leggja + sínar + vitjanir + til + rætt + is + í + samarbeiði + við + tykkum + og + við + fyriliti + til + menning + ina + av + barninum + og + teimum + møguligu + eftirsjúkunum + , + sum + hava + verið + . + + + Orsakað + av + teirri + serligu + byrjan + , + sum + barnið + hevur + fingið + her + í + lívinum + , + fer + tað + kanska + at + standa + tykkum + í + boði + at + fáa + fleiri + vitjanir + av + heilsufrøðinginum + enn + foreldrum + at + børnum + , + sum + eru + fødd + til + tíðina + – + og + sambandið + kann + vara + , + til + barnið + er + hálvtannað + ár + ella + longur + , + er + brúk + fyri + tí + . + + + Eru + tit + ósikkur + , + kunnu + tit + tosa + við + heilsu + frøðingin + , + sum + við + sínum + royndum + kann + meta + , + um + barnið + mennist + væl + í + sínum + egna + lagi + , + og + hvat + tit + kunnu + gera + fyri + at + styðja + tað + . + + + Mammubólkar + Onkuntíð + verða + mammubólkar + ella + foreldrabólkar + skipaðir + við + foreldrum + at + ov + tíðliga + føddum + børnum + . + + + Heilsufrøðingurin + kann + greiða + tykkum + frá + hesum + tilboðnum + . + + + Kommunulæknin + Kommunulæknin + fer + at + fylgja + við + barninum + á + teimum + vanligu + barnakanningunum + , + meðan + kopp + setingarnar + kunnu + verða + forskotnar + í + tíð + alt + eftir + , + hvat + neonataldeildin + hevur + mælt + til + . + + + Les + meira + um + læknakanningar + og + koppsetingar + á + síðu + 116 + . + + + Aðrir + yrkislærdir + persónar + Harafturat + fara + nøkur + børn + at + hava + brúk + fyri + stuðli + frá + einum + barnafysioterapeuti + og + / + ella + ergotera + peuti + fyri + at + kunna + mennast + á + besta + hátt + . + + + Og + nakrar + familjur + fara + at + hava + brúk + fyri + ymiskum + stuðli + frá + Almannaverkinum + , + Heilsutrygd + o.ø. + Tá + ið + barnið + verður + eldri + , + fer + tað + kanska + at + hava + tørv + á + einum + talulærara + ella + øðrum + stuðli + . + + + Nakrar + familj + ur + kunnu + sum + einki + halda + skil + á + teimum + mongu + yrkislærdu + persónunum + kring + um + barnið + , + meðan + aðrar + hava + brúk + fyri + meira + stuðli + at + finna + veg + í + ” + skipanini + ” + . + + + Tosið + saman + um + , + hvat + tit + hava + brúk + fyri + . + + + Tit + kunnu + møguliga + fáa + tilnevnt + eitt + álitsfólk + , + sum + kann + samskipa + tilboðini + ella + arbeiðini + , + so + at + bara + tað + mest + neyðuga + gongur + gjøgn + um + tykkum + sjálv + . + + + Tá + ið + barnsburðarfarloyvið + er + úti + Tá + ið + barnsburðarfarloyvið + er + av + , + kann + tað + vera + svárt + hjá + tykkum + at + lata + barnið + fara + í + vøggustovu + ella + dagrøkt + , + tí + tykkara + lív + saman + hevði + so + trupla + byrjan + . + + + Og + kanska + er + okkurt + í + menningini + , + sum + ikki + er + komið + heilt + ” + upp + á + pláss + ” + enn + . + + + Kanska + hevur + barnið + ilt + við + at + knýta + seg + til + onnur + enn + síni + foreldur + og + møgulig + systkin + - + kanska + tolir + barnið + illa + óljóð + ella + er + ikki + fegið + um + broytingar + . + + + Erkvisnið + hjá + barn + i + num + kann + koma + til + sjóndar + á + tann + hátt + , + sum + ger + tykkum + serliga + ótrygg + at + lata + tað + upp + í + hendurnar + á + øðrum + í + fleiri + tímar + um + dagin + . + + + Tit + kunnu + eisini + fara + at + stúra + fyri + , + at + ein + annars + góð + og + støðug + menning + hjá + barninum + kann + verða + órógvað + , + tí + at + tað + nú + skal + brúka + nógv + av + sínari + orku + at + laga + seg + til + alt + tað + nýggja + í + dagtilboðinum + . + + + Tað + kann + vera + eitt + gott + hugskot + at + fáa + heilsu + frøðing + in + at + vera + við + í + skiftinum + frá + barnsburðar + farloyvinum + til + røktina + uttan + fyri + heimið + , + um + tykkara + barn + hevur + serligan + tørv + á + stuðli + . + + + Hon + kann + hálpa + tykkum + at + fáa + greiði + á + sam + ban + d + i + num + hjá + barninum + við + fysio-ella + ergoterapeutin + og + tí + , + sum + barnið + serliga + hevur + brúk + fyri + . + + + Og + hon + kann + saman + við + tykkum + vegleiða + starvsfólkið + um + møguligan + heilivág + og + fylgjustøður + , + sum + kunnu + vera + komnar + av + føðingini + í + ótíð + , + og + sum + heild + vegleiða + um + tørv + og + møguligar + seinkomnar + fylgjusjúkur + , + sum + okkurt + kanska + kann + gerast + við + í + góðari + tíð + . + + + Umskifti + til + nakað + nýtt + kann + sum + heild + verða + orsøk + til + órógv + . + + + Hevur + tykkara + barn + framvegis + brúk + fyri + serligum + stuðli + og + eftiransni + í + skiftinum + til + barna + garð + og + skúla + , + kunnu + tit + kanska + eisini + fáa + gleði + av + at + heita + á + heilsufrøðingin + til + ta + tíð + . + +

+

+ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 111 + Nøkur + børn + fáa + oftari + ígerðarsjúkur + enn + onnur + . + + + Serliga + tíðliga + á + vetri + í + vøggustovu + ella + dagrøkt + kann + barnið + fáa + ígerðir + ferð + eftir + ferð.TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + Barnið + er + føtt + við + andevnum + móti + nøkrum + av + sjúkunum + , + sum + mamman + hevur + havt + . + + + Hesi + andevnini + hvørva + eftir + teir + fyrstu + 3-6 + mánaðirnar + , + og + síðani + tekur + barnið + ógvuliga + lættliga + við + smittandi + sjúkum + í + eina + tíð + , + til + tað + sjálvt + hevur + fingið + ment + mótstøðumegina + . + + + RØKT + AV + TÍ + SJÚKA + BARNINUM + Eitt + sjúkt + barn + setur + serlig + krøv + til + røkt + og + eftir + ansni + . + + + Tað + hevur + tí + týdning + , + at + barnið + verður + passað + av + tilkomnum + fólki + , + sum + tað + kennir + væl + og + er + trygt + við + . + + + Tað + er + almenni + heilsustandurin + hjá + barninum + , + sum + ger + av + , + um + barnið + skal + kannast + av + lækna + ella + ikki + . + + + Vita + , + um + barnið + vil + eta + , + drekka + og + spæla + sum + vanligt + hóast + sjúkuna + . + + + Í + so + gott + sum + øllum + førum + við + sjúkum + kann + barnið + verða + viðgjørt + heima + , + men + onkuntíð + er + brúk + fyri + einari + læknaligari + meting + , + sí + eisini + síðu + 114 + . + + + Seingjarlega + Hevur + barnið + nógvan + fepur + og + svevur + leingi + , + skal + tað + fara + í + løtt + klæði + úr + bummull + , + so + at + tað + sleppur + av + við + varman + . + + + Tá + ið + barnið + er + vakið + , + kann + tað + vera + nóg + mikið + við + einari + blæu + , + møguliga + við + bulaldi + ( + bodystocking + ) + . + + + Latið + tað + møguliga + sova + undir + einum + laki + í + staðin + fyri + dýnu + , + og + haldið + eygað + við + hitanum + av + og + á + , + tí + at + hann + kann + sum + einki + svinga + undir + svøvni + . + + + Dýna + og + náttklæði + kunnu + gerast + ov + heitt + , + og + um + hitin + fellur + um + nattina + , + kann + ein + bodystocking + vera + ov + litið + . + + + Børn + liggja + ikki + í + songini + , + eins + og + tey + vaksnu + gera + , + tá + ið + tey + eru + sjúk + . + + + Men + teirra + virknisstøði + er + lægri + enn + vanligt + , + og + flestum + børnum + dámar + at + sita + friðarliga + og + putlast + við + okkurt + . + + + Matur + og + drekka + Matarlysturin + er + ofta + lítil + , + men + tað + hevur + ikki + so + nógv + at + siga + , + at + barnið + etur + minni + , + um + tað + bara + snýr + seg + um + nakrar + heilt + fáar + dagar + . + + + Harafturímóti + hevur + tað + alstóran + týdning + , + at + barnið + fær + nógv + at + drekka + . + + + Minnist + til + at + halda + tí + til + at + drekka + og + gevið + tí + okkurt + , + sum + tí + dámar + væl + . + + + Haldið + eygað + við + , + hvussu + nógv + barnið + drekkur + , + og + um + barnið + pissar + og + hevur + váta + blæur + . + + + Serliga + sjúkur + við + fepri + , + spýggju + og + leysum + lívi + krevja + , + at + barnið + drekkur + nógv + fyri + at + viga + upp + ímóti + vætumissinum + . + + + Serliga + smá + børn + eru + ógvuliga + viðbrekin + viðvíkjandi + vætumissi + . + + + Bakteriutýnarar + ( + antibiotika + ) + Nógv + tær + flestu + ígerðarsjúkurnar + hjá + børnum + undir + 3 + ár + koma + av + virusum + . + + + Virussmittur + kunnu + ikki + viðgerast + við + penisillini + , + men + hvørva + av + sær + sjálvum + . + + + Tað + eru + bara + ígerðarsjúkur + , + sum + eru + elvdar + av + bakterium + , + ið + kunnu + viðgerast + við + penisillini + ella + øðrum + bakteriutýnara + . + + + Læknin + ger + av + eftir + støðuni + , + barnið + er + í + – + og + við + hvørt + landroyndum + , + ípotum + úr + hálsi + ella + blóðroyndum + , + um + heilivágur + skal + verða + givin + . + + + FRÍ + ÚR + ARBEIÐI + , + TÁ + IÐ + BARNIÐ + ER + SJÚKT + Tá + ið + barnið + brádliga + gerst + sjúkt + , + hevur + annað + av + foreldrunum + rætt + til + at + fáa + frí + úr + arbeiði + , + er + tað + við + í + tykkara + sáttmála + . + + + Um + tað + eisini + merkir + løn + í + burturveruni + og + hvussu + nógvar + dagar + , + tit + hava + rætt + til + , + veldst + um + setanartreytirnar + . + +

+

+ + 112 + | + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 113 + At + geva + heilivág + Børn + kunnu + hava + brúk + fyri + at + fáa + pínustillandi + heilivág + , + um + tey + t.d. + hava + oyrnastingir + ella + eru + illa + til + passar + av + beinkrími + ( + influensa + ) + ella + øðrum + virus + smittum + . + + + Hjá + børnum + undir + 2 + ár + skal + verða + boðað + frá + til + læknan + , + áðrenn + hann + verður + givin + , + og + eisini + sjálvt + um + talan + er + um + heilivág + í + handkeypi + . + + + Mælir + læknin + til + viðgerð + við + bakteriutýnara + , + fer + barn + undir + 3 + ár + at + hava + brúk + fyri + heilivági + sum + flótandi + miksturi + . + + + Mikstururin + smakkar + ikki + altíð + væl + , + sjálvt + um + smakk + - + og + sukurevni + eru + latin + útí + , + so + gevið + tað + við + skeið + ella + sproyta + tað + inn + í + munnin + og + havið + okkurt + vælsmakkandi + til + reiðar + at + skola + munnin + við + . + + + Blandið + ikki + heilivág + upp + í + mat + ella + annað + drekka + . + + + Tá + kann + vandi + vera + fyri + , + at + barnið + ikki + etur + upp + og + tí + fær + bara + ein + part + av + heiliváginum + . + + + Noyðið + ikki + tablettir + – + heilar + ella + knústar + – + niður + í + barnið + , + Læknavitjanin + kann + gerast + ein + góð + uppliving + fyri + barnið + . + + + Skal + tað + verða + koppað + , + kunnu + tit + fáa + tað + at + hugsa + um + okkurt + annað + ímeðan + tí + tá + er + vandi + fyri + at + fáa + tað + í + rangastrúpan + . + + + Tað + verður + staðiliga + rátt + frá + at + geva + børnum + undir + 1½ + ár + tablett + ir + , + og + upp + til + trý + ára + aldur + skalt + tú + vera + varin + við + at + geva + tablettir + , + tí + tær + kunnu + støkka + rangt + hjá + barn + inum + . + + + Bakteriutýnari + fæst + ikki + sum + stikkpillarar + . + + + Pínu + - + og + fepurminkandi + heilivágur + má + ikki + verða + givin + børnum + undir + 2 + ár + uttan + ávísing + frá + lækna + . + + + Læknin + Tykkara + kommunulæknin + bjóðar + barninum + ókeypis + fyribyrgjandi + heilsukanningar + upp + til + fimm + ára + aldur + . + + + Læknin + kannar + , + um + barnið + er + frískt + og + menn + ist + , + sum + tað + eigur + . + + + Fær + barnið + sjúkueyðkenni + , + ið + loypa + ótta + á + tykkum + , + kunnu + tit + altíð + seta + tykkum + í + samband + við + læknan + – + og + í + úrtíð + ringja + til + lækna + vaktina + , + sí + síðu + 114 + . + + + Harumframt + bjóðar + kommunulæknin + tykkum + fleiri + koppsetingar + , + meðan + barnið + er + í + pinkubarna + - + og + smábarnaaldri + , + sí + síðu + 117 + . + + + Fara + tit + til + tær + fyribyrgjandi + heilsukanningarnar + , + fáa + tit + høvi + at + hitta + læknan + og + byggja + upp + eitt + álitissamband + , + tá + ið + barnið + er + frískt + , + og + tað + fer + at + fáa + tær + røttu + koppsetingarnar + rættstundis + . + +

+

+ + 114 + | + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 115 + Sjúkan + nakrar + fáar + dagar + seinni + Hevur + barnið + verið + hálvsjúkt + nakrar + heilt + fáar + dagar + , + eigur + samband + at + fáast + við + læknan + , + tá + ið + hesi + sjúkueyðkenni + síggjast + : + ɋ + Fepur + í + meira + enn + tríggjar + dagar + ɋ + Húðarútbrot + ɋ + Eingin + matarlystur + leingi + og + lætnan + ɋ + Leyst + lív + og + spýggja + , + ið + varar + minst + 3 + dagar + ɋ + Pína + í + oyra + , + høvdi + ella + aðrastaðni + ɋ + Fáar + vátar + blæur + – + barnið + pissar + lítið + ɋ + Hosti + – + barnið + hostar + enn + eina + viku + eftir + , + at + tað + hevur + havt + krím + . + + + ɋ + Gátufør + blá + merki + LÆKNI + TIL + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + Í + vanligari + arbeiðstíð + kunnu + tit + fáa + samband + við + tykkara + kommunulækna + , + eru + tit + í + iva + um + sjúkuna + ella + sjúku + eyð + kennini + , + sum + barnið + hevur + . + + + Um + kvøldið + og + í + viku + skiftu + num + kunnu + tit + seta + tykkum + í + samband + við + lækna + vaktina + . + + + 1870 + er + nummarið + hjá + læknavaktini + , + sum + tit + skulu + ringja + til + , + tá + tit + hava + tørv + á + hjálp + . + + + Meira + kunning + um + læknavaktina + sæst + á + www.sjukrahus.fo + Ringið + heldur + eina + ferð + ov + nógv + , + enn + eina + ferð + ov + lítið + . + + + Nær + skal + læknin + síggja + barn + , + ið + er + undir + 1 + ár + ? + + + Pinkubarnið + kann + vera + sjúkt + , + men + vísir + ikki + tey + eyðkendu + sjúkutekinini + . + + + Fepur + er + altíð + tekin + um + sjúku + , + men + pinku + barnið + kann + væl + vera + illa + til + passar + og + ússaligt + , + men + ongan + fepur + . + + + Tað + stillar + hitan + illa + , + fær + skjótt + nógvan + fepur + , + men + kølnar + eisini + skjótt + , + eins + og + tað + er + ógvuliga + skjótt + fyri + at + missa + vætu + . + + + Met + um + barnið + , + og + fá + samband + við + læknan + beinanvegin + , + um + barnið + er + dølskt + , + hálvgrátandi + , + vil + ikki + eta + ella + svevur + meginpartin + av + tíðini + . + + + Stutt + sagt + : + Um + sambandið + við + barnið + er + øðrvísi + , + enn + tað + plagar + at + vera + Hav + eyguni + við + barninum + og + set + teg + eisini + beinanvegin + í + samband + við + læknan + , + tá + ið + hesi + sjúkueyðkenni + síggjast + : + ɋ + Broyttur + húðarlitur + , + bleikur + ella + bláligur + ɋ + Útbrot + ella + bløðing + undir + húðini + ɋ + Eingin + ella + fáar + vátar + blæur + ɋ + Títtur + og + tungur + andadráttur + ɋ + Leyst + lív + , + skarnið + sum + vatn + , + og + opningur + fleiri + ferðir + um + samdøgrið + ɋ + Spýggja + , + barnið + spýr + tað + mesta + uppaftur + ɋ + Fepur + – + hitin + oman + fyri + 38° + C + ɋ + Krampar + , + t.d. + fepurkrampar + Eitt + álvarsamt + sjúkutekin + er + húðbløðing + , + sum + sæst + sum + smáir + reyðir + blettir + í + húðini + og + hvørva + ikki + , + verður + trýst + á + teir + . + + + Eitt + annað + álvarsamt + tekin + er + uppturking + ( + dehydrering + ) + : + Barnið + pissar + ikki + sum + vant + ; + landið + er + ógvuliga + sterkt + og + myrkagult + , + ella + eru + blæurnar + turrar + , + tá + ið + skift + verður + . + + + Tað + skulu + vera + minst + 2 + heilt + vátar + blæur + um + samdøgrið + . + + + Lækni + til + barn + millum + 1 + og + 2 + ár + Eitt + barn + millum + 1 + og + 2 + ár + hevur + ofta + gremjingar + , + sum + kunnu + vera + torførar + at + greina + , + tá + ið + tað + er + sjúkt + . + + + Tá + er + neyðugt + at + seta + seg + í + samband + við + læknan + beinanvegin + , + hevur + barnið + eitt + av + hesum + sjúkueyðkennum + : + ɋ + Nógvan + fepur + – + oman + fyri + 39° + C + ɋ + Nakkastirvni + – + barnið + kann + ikki + benda + høkuna + niður + á + bringuna + ɋ + Tilvitanin + broytt + – + barnið + er + dølskt + , + tungt + at + vekja + ella + ógreitt + ɋ + Útbrot + ella + húðbløðing + – + húðbløðing + sæst + sum + smáir + reyðir + blettir + í + húðini + , + sum + ikki + hvørva + við + at + trýsta + á + , + og + tað + er + eitt + álvarsamt + sjúkueyðkenni + ɋ + Uppturking + ( + dehydrering + ) + - + barnið + pissar + ikki + ella + hevur + ógvuliga + sterkt + , + lítið + og + myrkagult + land + . + + + ɋ + Magapína + , + ógvislig + herðindi + við + pínu + , + møguliga + blóðut + slím + úr + baktarminum + ɋ + Krampar + , + t.d. + fepurkrampar + fyri + fyrstu + ferð + ɋ + Andaneyð + við + títtum + og + tungum + andadrátti + ɋ + Spýggja + , + sum + ger + , + at + einki + flótandi + støðast + í + barninum + ɋ + Nógvir + flótandi + opningar + dagliga + . + +

+

+ + 116 + | + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 117 + FYRIBYRGJANDI + HEILSUKANNINGAR + OG + KOPPSETINGAR + Aldur + Heilsukanningar + hjá + egnum + lækna + Barnakoppsetingar + ( + lýsing + , + sí + s.116 + ) + Evni + , + sum + verða + umtalað + Kopsettingar + verða + framdar + í + sambandi + við + læknakanning + , + um + hon + er + samstundis + 5 + vikur + Fyrsta + tíðin + eftir + føðingina + Støðan + í + familjuni + Bróstageving + , + sovistøður + Holl + likamlig + kanning + 3 + mánaðir + Di + - + Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + 5 + mánaðir + Barnsins + menning + og + førleikar + Di + - + Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + Samband + millum + barn + og + familju + Stimbran + ( + stimulatión + ) + Barnsins + kostur + 12 + mánaðir + Barnsins + menning + og + førleikar + Di + - + Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + Barnsins + sansir + Barnsins + samanspæl + við + familjuna + Sjálvbjargni + Barnsins + kostur + , + tenn + Trygd + 15 + mánaðir + MFR + ( + paraplyvaccina + ) + 1 + 2 + ár + Sálarlig + menning + og + sjálvbjargni + Málslig + menning + Sosial + menning + Trygd + 3 + ár + Barnsins + menning + og + førleikar + Barnsins + sálarligi + búnaskapur + 4 + ár + Barnsins + sjón + MFR + 2 + Barnsins + hoyrn + Barnsins + málmenning + Barnsins + menning + sum + heild + 5 + ár + Barnsins + hoyrn + Di + - + Te-Ki-Pol + Barnsins + menning + sum + heild + Barnsins + rørsluligu + førleikar + Barnsins + búnaskapur + at + fara + í + skúla + 6 + ár + Barnsins + menning + , + heilsa + , + sjón + og + hoyrn + Heilsufrøðingur + í + skúlanum + ella + hjá + kommunulækna + Barnsins + mototikkur + , + rørslur + Barnsins + gerandisdagur + Barnsins + sansir + 12 + ár + HPV + fyri + gentur + og + dreingir + 15 + ár + Heilsa + , + sjón + og + hoyrn + Heilsufrøðingur + í + skúlanum + ella + hjá + kommunulækna + Framtíðarætlanir + upp + til + 18 + ár + , + Reydlingar + er + gentan + ikki + MFR-koppsett + . + + + BARNAKOPPSETINGAR + Mælt + verður + til + , + at + tit + lata + barnið + koppseta + . + + + Tað + eru + fá + ella + eingi + hjáárin + av + koppsetingunum + . + + + Tær + eru + ókeypis + . + + + Verður + barnið + ikki + koppsett + í + barnaaldri + , + kann + tað + seinni + fáa + álvarsamar + sjúkur + , + kemur + tað + í + smittu + vanda + . + + + Ætlanin + við + barna + koppsetingini + er + sett + saman + til + tess + at + byrgja + fyri + álvarsomum + sjúku + gongdum + , + sum + síðani + kunnu + fáa + møguligar + eftir + sjúkur + við + í + fylgið + . + + + Di-Te-Ki-Pol-Hib+Pn-koppsetingarnar + verða + givnar + , + tá + ið + barnið + er + 3 + mánaðir + , + 5 + mánaðir + og + 12 + mánaðir + . + + + Koppsetingin + fatar + um + : + ɋ + smittandi + svølgrúmssjúku + , + difteri + ɋ + stívkrampa + ( + Te + , + tetanus + ) + ɋ + kikhosta + ɋ + barnalamning + , + polio + ɋ + hæmophilus + influenzae + snið + b + ( + HIB + , + er + ein + serliga + álvarsom + bakteriuígerð + ) + ɋ + pneumokokkar + ( + ein + onnur + álvarsom + bakteriu + ígerð + ) + . + + + MFR-koppsetingin + verður + givin + , + tá + ið + barnið + er + um + 15 + mánaðir + og + í + fýra + ára + kanningini + . + + + Hon + fatar + um + : + ɋ + meslingar + ɋ + fárasjúku + ɋ + reydlingar + HEPATITIS + B + ( + LIVRABRUNI + ) + Hevur + mamman + fingið + staðfest + hepatitis + B + í + viðgongutíðini + , + fær + tykkara + barn + tilsamans + fýra + koppsetingar + sum + verju + móti + hepatitis + B. + Tann + fyrsta + verður + givin + , + tá + ið + barnið + er + føtt + , + og + tann + síðsta + tá + ið + barnið + er + ársgamalt + . + + + Onnur + í + húskinum + Onnur + kunnu + eisini + verða + koppað + ókeypis + , + búgva + tey + saman + við + persóni + , + ið + hevur + varandi + hepatitis + B + De-Te-Ki-Pol-koppsetingarnar + verða + givnar + í + fimm + ára + kanningini + og + fata + um + difteri + , + stívkrampa + , + kik + hosta + og + barnalamning + fyri + at + leingja + verjuna + av + koppsetingum + , + sum + áður + eru + framdar + . + + + Illhirsni + og + eitt + sindur + av + fepri + kunnu + koma + eftir + koppsetingina + . + + + Mælt + verður + til + , + at + bæði + gentur + og + dreingir + verða + koppsett + fyri + HPV + , + tá + tey + eru + 12 + ár + . + + + HPV + er + heitið + á + einum + stórum + bólki + av + virusum + , + sum + smitta + í + kynsligum + høpi + , + og + sum + kunnu + elva + krabba + í + lívmóðurhálsi + og + kynsfinnur + . + + + Koppsetingin + virkar + best + , + verður + hon + givin + , + áðrenn + gentan + hevur + havt + kynsligt + samband + . + + + Tykkara + barn + er + væl + vart + móti + nevndu + sjúk + un + um + , + um + tit + síggja + til + , + at + tað + fær + sínar + kopp + seting + ar + eftir + ætlanini + á + næstu + síðu + . + + + Um + tit + gloyma + at + koppseta + tykkara + barn + , + fáa + tit + eina + áminning + ígjøgnum + Vangan + . + + + Hetta + er + treytað + av + , + at + tykkara + telefon + nummar + er + skrásett + á + Vanganum + . + + + Tit + kunnu + lesa + meira + um + koppsetingarnar + og + sjúkurnar + , + sum + koppað + verður + ímóti + , + inni + á + heimasíðuni + hjá + heilsustýrinum + www.heilsustyrid.fo + +

+

+ + 118 + | + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 119 + Í + dag + hevur + fyribyrgjandi + viðgerðin + av + astma + so + góð + úrslit + , + at + flestu + børn + síggjast + ikki + at + hava + sjúkueyðkenni + . + + + Men + tað + hevur + týdning + at + vissa + sær + , + at + barnið + framhald + andi + fær + ta + røttu + fyribyrgjandi + viðgerðina + . + + + Flestu + børnini + við + astma + kunnu + hava + eitt + heilt + vanligt + virkisstig + , + bara + tey + fáa + ta + røttu + fyribyrgjandi + viðgerðina + við + astma + heili + vági + . + + + Smábørn + kunnu + fáa + hoyfepur + og + notusótt + ( + nældefeber + ) + , + men + síggjast + sjáldan + fyrr + enn + í + skúlaaldri + . + + + Barnaeksem + Barnaeksem + ( + atopiskt + eksem + ella + astmaeksem + ) + sæst + hjá + 18-20 + % + av + øllum + børnum + undir + 7 + ár + . + + + Helvtin + av + til + burðunum + koma + , + áðrenn + tey + eru + ársgomul + , + og + umleið + 90 + % + áðrenn + børnini + fara + í + skúla + . + + + Barnaeksem + kann + hava + ógvuliga + ymiska + útsjónd + . + + + Vanliga + byrja + sjúkueyðkennini + við + reyðum + , + turrum + og + flusnandi + eksemi + í + andliti + ella + hálsi + , + og + møguliga + sæst + tað + ymsastaðni + á + kroppinum + . + + + Seinni + sæst + eksemið + serliga + í + innvikunum + fyri + framman + á + albogaliðunum + og + knæsbótunum + . + + + Barnið + hevur + skriða + og + kláar + sær + nógv + . + + + Í + summum + førum + kann + ígerð + ( + infekt + ión + ) + koma + í + eksemið + . + + + Tað + er + ikki + ovurviðkvæmið + , + ið + elvir + til + eksemið + , + men + ovurviðkvæmið + kann + gera + støðuna + verri + . + + + Eksem + kann + viðgerast + við + góðum + úrsliti + við + kremi + , + sum + inniheldur + hjánýrabarkhormon + . + + + Viðgerðin + skal + fara + fram + í + samráð + við + læknan + . + + + Smyrjingin + av + kreminum + kennist + væl + hjá + barninum + . + + + Umframt + tað + hevur + tað + heilt + stóran + týdning + at + smyrja + ta + turru + húðina + væl + og + virðiliga + við + vætukremi + dagliga + . + + + Eksemið + svinnur + vanliga + við + aldrinum + . + + + Barnaormur + Barnaormur + er + umleið + 1 + cm + langur + , + hvítur + og + minnir + nakað + um + seymitráð + , + og + sæst + væl + í + skarninum + . + + + Hann + livir + í + tarmunum + á + barninum + og + gevur + skriða + um + baktarmin + ( + og + í + skeiðini + hjá + gentubørnum + ) + – + serliga + á + songartíð + , + tá + ið + barnið + verður + lagt + at + sova + undir + heitari + dýnu + . + + + Læknin + kann + geva + ávísing + til + heilivág + til + viðgerð + , + sum + eigur + at + fevna + um + alt + húskið + , + tí + barnaormur + smittar + ógvuliga + illa + . + + + Barnasár + Barnasár + eru + ein + bakteriuígerð + í + húðini + hjá + børnum + , + ofta + um + munnin + og + nøsina + ella + í + einum + sári + ella + skursli + , + t.d. + á + knænum + . + + + Sjúkan + smittar + heilt + illa + . + + + Hon + byrjar + við + einum + lítlum + reyðum + bletti + , + ið + mennist + til + sár + við + vági + , + møguliga + undir + gulari + skruvu + . + + + Tá + ið + barnið + pilkar + við + sárið + , + breiðir + smittan + seg + umvegis + hendur + og + negl + . + + + Síggj + til + at + vaska + hendurnar + á + barninum + ofta + , + og + latið + neglinar + vera + stuttar + og + reinar + . + + + Læknin + kann + ávísa + krem + ella + annan + heilivág + eftir + resept + til + viðgerðina + . + + + Barn + við + barnasárum + skal + vera + heima + og + ikki + fara + í + stovn + , + fyrr + enn + sárini + eru + turr + , + og + skruvurnar + dotnar + av. + Blæuútbrot + Flestu + børn + fáa + við + hvørt + reyða + rumpu + , + tí + land + og + skarn + gera + , + at + húðin + verður + sár + . + + + Summi + børn + verða + skjótari + av + tikin + um + afturpartin + . + + + Tann + besta + fyribyrgingin + er + at + halda + húðina + reina + og + turra + . + + + Tað + er + ikki + neyðugt + at + nýta + krem + , + putur + ella + salvu + , + verður + blæan + ofta + skift + . + + + Latið + barnið + liggja + við + ongari + blæu + , + tá + ið + tað + ber + til + . + + + Brúkið + bara + milda + sápu + , + tá + ið + tað + er + skarn + , + annars + er + vatn + nóg + mikið + . + + + Turkið + stumpin + væl + og + virðiliga + eisini + í + rukkum + og + foyrum + , + møguliga + luft + turking + t.d + við + fønara + , + men + ansið + eftir + , + at + hann + ikki + gerst + ov + heitur + . + + + Roynið + ikki + at + nýta + vætulappar + . + + + Er + húðin + við + at + irriterast + , + kunnu + tit + brúka + eina + vatn + firrandi + sinksalvu + , + har + sum + tað + sæst + á + húðini + . + + + Haldið + fram + við + at + skifta + ofta + og + turka + væl + . + + + SJÚKUR + OG + SJÚKUEYÐKENNI + Tær + vanligastu + sjúkurnar + og + sjúkueyðkennini + standa + í + bókstavaraði + Afturrensl + ( + refluks + ) + og + klíggjan + Afturrensl + er + tá + ið + innihaldið + í + maganum + rennur + upp + aftur + í + vælindið + . + + + Orsøkin + eru + linir + vøddar + millum + væl + indi + ð + og + magan + . + + + Hjá + alraflestu + børnum + er + hetta + eitt + heilt + vanligt + fyribrigdi + , + og + serliga + hjá + pinkubørnum + , + sum + fáa + rívan + at + eta + . + + + Tey + flestu + vaksa + frá + hesum + vansanum + , + tá + ið + tey + eru + um + 6 + mánaðir + gomul + . + + + Hjá + einum + lítlum + parti + av + børnum + fer + tað + súra + maga + - + innihaldið + at + nerva + tað + niðasta + av + vælindinum + . + + + Barnið + tykist + pínt + , + grætur + , + svevur + illa + , + og + nøkur + børn + vilja + ikki + eta + . + + + Tað + kann + hjálpa + nakað + upp + á + støðuna + at + leggja + eitt + sindur + undir + høvdalagið + at + forða + fyri + , + at + innihaldið + rennur + uppaftur + . + + + Barnið + skal + fáa + frið + og + í + fyrst + lagi + hjúklast + um + eina + góða + løtu + eftir + máltíðina + . + + + Tá + ið + støðan + er + ring + , + skal + barnið + kannast + betur + og + møguliga + fáa + viðgerð + við + heilivági + . + + + Andaneyð + Tað + fríska + barnið + dregur + andan + ljóðleyst + og + róliga + . + + + Er + fepur + , + verður + andadrátturin + nakað + títtari + . + + + Eru + sjúkur + á + andaleiðini + verður + andingin + bæði + títtari + og + tyngri + . + + + Ofta + hoyrast + pípandi + ella + hvæsandi + ljóð + í + útandingina + . + + + Orsøkin + til + tað + er + , + at + at + andaleiðin + hjá + tí + lítla + barninum + er + trong + , + og + ígerðin + fær + andaleiðina + at + hovna + eitt + sindur + . + + + Viðvíkjandi + astma + og + lungnabruna + sæst + ofta + , + at + and + ing + in + er + tung + fyri + barnið + . + + + Húðin + niðantil + á + hálsinum + og + tindini + verður + sogin + inn + , + tá + ið + barnið + andar + inn + . + + + Tosið + altíð + við + læknan + , + um + so + er + . + + + Astmatiskt + bronkitis + og + astma + Umleið + 20 + % + av + øllum + børnum + fáa + ein + ella + fleiri + tilburðir + av + astmatiskum + bronkitis + , + ( + soleiðis + nevnt + ) + , + ella + smá + - + barna + astma + , + áðrenn + tey + eru + fylt + 2 + ár + . + + + Í + flestu + førum + koma + sjúkueyðkennini + ikki + av + ovurviðkvæmi + , + men + av + eini + ígerð + , + sum + hevur + við + sær + , + at + barnsins + tronga + andaleið + trútnar + , + og + tí + sleppur + luft + illa + ígjøgnum + Hevur + eitt + barn + astmatiskt + bronkitis + , + so + er + tað + kortini + als + ikki + vist + , + at + tað + hevur + astma + . + + + Hjá + børnum + undir + 2 + ár + er + orsøkin + til + astmatiskt + bronkitis + oftast + virussmitta + og + / + ella + fylgjur + av + passivari + royking + , + meðan + tað + hjá + størri + børnum + við + afturvendandi + astmatiskum + sjúkueyð + kennum + , + altso + veruligt + astma + , + har + kann + ovurviðkvæmi + ofta + verða + ávíst + . + + + Í + umleið + helvtini + av + førunum + er + talan + um + ovurviðkvæmi + fyri + húsdustmottu + , + heldur + sjáldnari + er + tað + ovurviðkvæmi + fyri + loðdýrum + . + + + Sjúkueyðkennini + fyri + astma + hjá + børnum + kunnu + vera + ríkjandi + og + hvæsandi + andadráttur + og + / + ella + trongd + . + + + Har + kann + í + langa + tíð + vera + áhaldandi + hosti + við + ongum + krími + – + hetta + er + serliga + um + kvøldarnar + , + tá + ið + barnið + skal + leggjast + . + + + Vánaligur + svøvnur + og + náttarhosti + kunnu + eisini + vera + tekin + um + astma + . + + + Hjá + nøkrum + børnum + síggjast + sjúkueyðkennini + bara + , + tá + ið + barnið + er + í + likamligum + røringi + , + nevnt + møðielvt + astma + , + men + møðielvt + astma + kann + eisini + vera + tekin + um + , + at + barnið + fær + ikki + nóg + mikið + av + fyribyrgjandi + astmaheilivági + . + + + Havið + tí + eyguni + við + barninum + í + spæli + og + leiki + . + + + Astmasjúkan + kann + tá + sýna + seg + á + tann + hátt + , + at + tað + er + trupult + at + vera + líka + dúlig + ( + ur + ) + og + virkin + í + spælinum + sum + hini + børnini + . + +

+

+ + 120 + | + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 121 + og + tað + er + ikki + lætt + at + troysta + tað + . + + + Tað + stendst + eftir + øllum + at + døma + av + , + at + barnið + hesa + løtuna + er + heilt + nógv + lívgað + upp + og + troytt + og + hevur + tørv + á + at + fáa + væl + minni + av + sans + a + ávirkan + . + + + Lat + læknan + kanna + barnið + , + so + at + tit + fáa + vissu + fyri + , + at + einki + annað + er + galið + . + + + Tað + er + ein + stórur + meinbogi + at + vera + foreldur + at + einum + barni + við + kolikk + , + sum + ikki + er + troystandi + . + + + Síggið + til + at + fáa + hjálp + og + veruligan + stuðul + . + + + Uggið + tykkum + við + , + at + standurin + er + ikki + vandafullur + fyri + barnið + og + hvørvur + , + tá + ið + tað + er + um + tríggjar + mánaðir + . + + + Tosið + við + heilsufrøðingin + ella + læknan + um + støðuna + , + hava + tit + brúk + fyri + ráðum + og + vegleiðing + . + + + Eygnabruni + Eyguni + verða + sjálvvirkin + vætað + og + hildin + rein + við + táravætu + . + + + Vætan + verður + leidd + burtur + úr + eygunum + gjøgnum + táraræsi + . + + + Hjá + nøkrum + nýføðingum + og + smáum + børnum + eru + táraræsini + , + ið + eru + í + eygnakrókunum + , + trong + og + tippast + lættliga + . + + + Tá + ið + táravætan + verður + verandi + í + eyganum + , + er + skjótt + , + at + ígerð + kemur + í + eygað + . + + + Har + savnast + vágur + , + og + eyguni + kunnu + klistra + saman + . + + + Skolið + eygað + fleiri + ferðir + um + dagin + við + saltvatni + . + + + Liðugblandaður + saltvatnsløgur + fæst + í + apotekinum + . + + + Nógv + børn + hava + eygnabruna + , + ið + er + komin + av + virusi + , + t.d. + í + sambandi + við + krím + . + + + Í + fyrstu + syftu + er + óneyðugt + at + viðgera + børn + við + heilt + lítlum + sindri + av + vági + í + eygunum + , + eru + eyguni + hvørk + reyð + ella + viðkvom + fyr + ljósi + . + + + Kemur + roðitroti + ( + bruni + ) + ella + eygna + hvítin + verður + reyðflekkutur + , + skal + barnið + koma + til + lækna + , + sum + metir + um + , + um + viðgerð + við + eygnadropum + ella + salvu + er + neyðug + . + + + Eygnabruni + smittar + , + verið + tí + umhyggin + um + reinførið + , + tá + ið + tit + reinsa + eyguni + á + barninum + . + + + Brúkið + bara + ein + vatt + pinn + o.l + . + + + bara + eina + ferð + , + og + reinsið + innanífrá + og + úteftir + . + + + Vaskið + tykkum + um + hendurnar + fyri + og + eftir + . + + + Barnið + má + ikki + koma + í + dagstovn + , + um + heilt + nógvur + vágur + kemur + út + , + ella + um + barnið + týðiliga + skýggjar + ljós + , + ella + um + almenna + støðan + er + soleiðis + vorðin + , + at + barnið + kann + ikki + fylgja + við + í + tí + , + sum + vanliga + fer + fram + í + stovninum + . + + + Barn + við + hesum + sjúkueyðkennum + eigur + at + verða + kannað + av + lækna + . + + + Falskur + barkahosti + Falskur + barkahosti + er + ein + ígerð + í + svølgrúminum + , + ið + ger + , + at + slímhinnurnar + trútna + . + + + Tað + hovnar + serliga + oman + fyri + mál + bondini + . + + + Tí + verður + røddin + hás + , + hostin + goyggjandi + sum + á + sjóleyvu + , + og + andadrátturin + gerst + tungur + . + + + Sjúkan + rakar + børn + millum + 1 + og + 6 + ár + og + kemur + sum + oftast + eftir + einar + tveir + dagar + við + krími + . + + + Sjúkan + kann + gerast + álvarsom + , + og + neyðugt + verður + við + innlegging + , + kemur + barnið + í + andaneyð + , + eisini + tá + ið + tað + situr + stilt + og + friðarligt + . + + + Tað + kann + lætta + um + hjá + barninum + at + sita + uppi + undir + sær + og + anda + svalliga + luft + niður + í + seg + ella + drekka + okkurt + kalt + . + + + Balla + barnið + væl + inn + í + eina + dýnu + , + men + høvdið + undan + . + + + Gloppa + vindeygað + , + og + lat + barnið + anda + ta + køldu + luftina + í + seg + , + ber + tað + til + . + + + Lat + barnið + sova + sitandi + . + + + Fepur + Tann + vanligi + kropshitin + er + 36-37 + , + 5° + C. + Fepur + er + eitt + sjúkutekin + , + men + fepurin + sigur + sjáldan + nakað + um + , + hvussu + álvarsom + sjúkan + er + . + + + Soleiðis + máta + tit + hitan + á + barninum + : + So + leingi + barnið + ikki + er + ársgamalt + , + er + best + at + máta + hitan + við + einum + elek + troniskum + hitamátara + í + baktarminum + . + + + Smyr + endan + á + mátaranum + við + vaselini + og + stikk + hann + inn + í + baktarmin + á + barninum + , + til + litaði + endin + ikki + sæst + . + + + Halt + alla + tíðina + fast + um + hitamátaran + . + + + Les + hitan + av + , + tá + ið + mátarin + pípar + . + + + Barnið + kann + liggja + á + liðini + ella + rygginum + við + kreptum + beinum + , + meðan + tú + heldur + teimum + við + aðari + hondini + . + + + Eru + útbrotini + størri + og + væta + illa + , + og + barnið + tykist + at + nervast + av + tí + , + tosið + so + við + heilsufrøðingin + ella + læknan + um + tað + . + + + Tað + kann + vera + ein + soppaígerð + , + sum + skal + verða + viðgjørd + við + serligum + kremi + . + + + Brúkið + ongantíð + sinksalvu + , + er + rumpan + húðarleys + . + + + Roynið + ikki + at + nýta + blæur + , + sum + eru + bleiktar + við + klori + , + og + latið + vera + við + at + brúka + blæur + , + sum + liggja + stramt + at + , + um + barnið + hevur + afturvendandi + blæu + útbrot + . + + + Brenning + Brenning + verður + býtt + sundur + í + : + ɋ + Brenning + á + 1. + stigi + : + roði + á + huðini + . + + + ɋ + Brenning + á + 2. + stigi + : + brendabløðrur + ɋ + Brenning + á + 3. + stigi + : + oyðilegging + av + djúpara + vevnaði + Er + okkurt + stað + á + kroppinum + brent + , + skal + tað + straks + kølast + niður + við + lunkaðum + vatni + . + + + Tað + linnar + pínuna + og + minkar + um + skaðan + . + + + Tað + er + hóskandi + , + at + vatnið + er + eini + 15-20° + C + – + tað + er + eitt + sindur + minni + enn + stovuhiti + . + + + Alt + eftir + hvar + brenningin + er + , + ella + hvat + er + brent + , + kann + tað + brenda + staðið + verða + kølt + í + eini + skál + við + reinum + vatni + ella + skolað + yvir + staðið + . + + + Snýr + tað + seg + um + størri + brenningar + , + mást + tú + vera + nøgdur + við + bara + at + skola + yvir + staðið + , + tí + eitt + kalt + bað + kann + køla + eitt + barn + so + nógv + , + at + kropshitin + fellur + , + so + at + tað + kann + gerast + hættisligt + Er + brenningin + farin + víða + um + , + ella + er + hon + í + andlitinum + , + á + hondunum + , + fótunum + ella + í + klovinum + , + skal + barnið + til + lækna + ella + í + skaðastovu + . + + + Sama + er + galdandi + , + er + talan + um + eitt + pinkubarn + , + sama + hvar + brenningin + er + . + + + Halt + fram + at + skola + undir + flutninginum + . + + + Brokk + Barnið + er + føtt + við + ” + veikum + ” + støðum + í + búkveggi + . + + + Hetta + kann + hava + við + sær + , + at + tarmurin + verður + pressaður + fram + undir + húðina + og + sæst + sum + kýli + . + + + Børn + kunnu + hava + fleiri + sløg + av + brokki + : + Røralop + er + brokk + fyri + rørunum + á + barninum + . + + + Hetta + slagið + fer + vanliga + ikki + at + nerva + barnið + , + men + sæst + væl + , + tá + ið + tað + grætur + . + + + Tað + kemur + oftast + fyri + hjá + dreingjum + , + og + onkuntíð + verður + pungurin + stórur + øðrumegin + . + + + Tað + sæst + , + tá + ið + barnið + grætur + ella + roynir + at + taka + á + at + kukka + . + + + Røralop + hvørvur + sjáldan + av + sær + sjálvum + og + skal + skurðviðgerast + fyrr + ella + seinni + . + + + Bara + um + brokkið + er + frammi + alla + tíðina + og + ikki + kann + trýstast + inn + aftur + , + ella + at + tað + verður + mislitt + og + pínufult + , + skal + skurðviðgerð + verða + framd + alt + fyri + eitt + . + + + Hendir + hetta + , + fær + barnið + pínu + og + skríggjar + . + + + Vandin + er + lítil + , + men + størstur + hjá + pinkubørnum + . + + + Nalvabrokk + situr + sum + ein + kúla + í + nalvanum + . + + + Tað + er + viðføtt + og + hvørvur + ofta + , + áðrenn + barnið + er + ársgamalt + . + + + Tarmurin + kann + ikki + á + sama + hátt + sum + við + røralopi + verða + innikleimdur + . + + + Skurðviðgerð + er + tí + sjáldan + neyðug + . + + + Vatnbrokk + er + flot + ( + vatn + ) + , + sum + savnast + í + punginum + um + eistuni + . + + + Tað + er + vanligt + hjá + nýføddum + dreingjabørnum + og + hvørvur + av + sær + sjálvum + teir + fyrstu + mánaðirnar + . + + + Skurð + viðgerð + er + ongantíð + neyðug + . + + + Kolikk + Kolikk + er + navn + á + afturvitjandi + herðindum + við + gráti + og + skríggjan + hjá + pinkubarninum + . + + + Við + herðin + dunum + fylgja + rørslur + , + sum + benda + á + magapínu + . + + + Heitið + tríggja + mánaða + kolikk + verður + ofta + brúkt + , + tí + herðindini + halda + sum + oftast + uppat + , + tá + ið + barnið + er + um + tríggjar + mánaðir + gamalt + . + + + Orsøkin + er + ikki + kend + . + + + Tað + eru + mong + ástøði + um + , + hvør + orsøkin + er + til + kolikk + , + t.d. + svongd + , + ovurát + , + luft + í + tarmum + , + obúnir + tarmar + , + ovurviðkvæmi + , + sálarligur + løstur + undir + føðingini + og + mangt + annað + . + + + Hvør + so + orsøkin + annars + er + , + er + tað + eitt + felagseyðkenni + , + at + barnið + skríggjar + um + kvøldið + , + +

+

+ + 122 + | + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 123 + Jarntrot + Álvarsligt + jarntrot + er + sjáldsamt + hjá + børnum + . + + + Vanligasta + orsøkin + er + , + at + tað + fær + ikki + rætta + føði + , + t.d + at + barnið + fær + ikki + kjøt + ella + fisk + , + ella + tað + drekkur + alt + ov + nógva + mjólk + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + 6 + mánaðir + , + skal + tað + dagliga + fáa + jarnhavnan + mat + og + móðurmjólk + ella + eftirgjørda + móðurmjólk + sum + mjólk + at + drekka + og + í + matin + . + + + T + .d + . + + + skal + heimakókaður + greytur + gerast + av + eftirgjørdari + móðurmjólk + ella + møguligari + móðurmjólk + . + + + Ársgomul + børn + , + sum + drekka + meira + enn + 5 + dl + av + mjólk + um + dagin + , + kunnu + vera + í + vanda + at + fáa + jarntrot + , + tí + tey + drekka + seg + mett + og + tessvegna + fáa + ein + eintáttaðan + og + jarnfátækan + kost + . + + + Tit + kunnu + byrgja + fyri + jarntroti + við + at + geva + barninum + ymisligan + mat + , + sum + er + jarnhavin + , + t.d. + kjøt + og + fisk + , + breyð + og + grýn + og + grønt + grønmeti + , + og + við + ikki + at + geva + barninum + meira + mjólk + enn + tilmælt + er + . + + + Havið + gjarna + frukt + omaná + , + hon + ger + tað + lættari + hjá + barninum + at + taka + við + jarninum + í + matinum + . + + + Hevur + barnið + jarntrot + , + fer + tað + at + hava + vánaligan + matarlyst + og + vera + bleikt + , + troytt + , + illa + fyri + og + í + stórum + smittu + vanda + . + + + Lækni + tykkara + kann + taka + eina + blóðroynd + , + sum + kann + vísa + , + um + barnið + hevur + jarntrot + . + + + Viðgerðin + er + sum + oftast + broyttir + matvanar + og + jarndropar + eina + tíð + . + + + Krampi + Krampi + eru + herðindi + við + ávirkan + á + tilvitskuna + og + krepp + ingar + í + ørmum + og + beinum + ella + bara + stuttir + linkar + . + + + Vanlig + asta + orsøkin + til + krampa + er + fepur + í + sambandi + við + ígerð + . + + + Tað + slagið + eitur + fepurkrampi + . + + + Men + krampi + kann + eisini + koma + av + epilepsi + og + sjáldan + av + meningitis + . + + + Tá + ið + barnið + hevur + krampa + , + stívnar + tað + í + nøkur + sekund + , + síðani + koma + har + vanliga + í + rykkjum + kreppingar + í + ørmum + , + beinum + og + øðrum + pørtum + á + kroppinum + . + + + Tá + ið + herðindini + eru + givin + , + er + barnið + eitt + sindur + í + ørviti + og + møtt + . + + + Meðan + herðindini + standa + við + , + har + barnið + aloftast + er + í + óviti + , + dregur + tað + stutt + bil + ikki + andan + og + blánar + tí + um + varrarnar + . + + + Vanliga + varar + tað + nakrar + heilt + fáar + minuttir + , + men + tað + kann + kennast + ógvuliga + leingi + fyri + tey + , + sum + eru + hjástødd + . + + + Sjálvur + fepurkrampin + er + ikki + vandafullur + fyri + barnið + , + og + heilin + fær + ikki + mein + . + + + Eftir + krampan + er + barnið + troytt + , + ørvitisligt + ella + sovandi + . + + + Andadrátturin + verður + tungur + og + eitt + sindur + blásandi + . + + + Eitt + krampaherðindi + er + øgiligt + at + síggja + , + og + tú + kanst + gerast + bangin + , + tá + ið + tú + sært + tað + fyrstu + ferð + . + + + Tað + kann + vera + so + ringt + , + at + tit + halda + , + at + barnið + fer + at + doyggja + . + + + Hjálpið + barninum + , + meðan + herðindi + stendur + við + , + so + at + tað + ikki + slær + seg + ella + liggur + , + so + at + tungan + dettur + niður + í + svølgrúmið + . + + + Leggið + barnið + á + liðina + , + men + stingið + einki + í + munnin + á + tí + . + + + Farið + ikki + frá + barninum + undir + herðindinum + . + + + Er + hetta + fyrstu + ferð + , + barnið + hevur + krampaherðindi + , + skal + tað + innleggjast + til + nærri + kanningar + . + + + Fepurkrampi + kann + koma + aftur + . + + + Tosið + við + læknan + um + tað + . + + + Nógv + børn + fáa + krampaherðindi + bara + eina + ferð + . + + + Fepurkrampi + verður + viðgjørdur + við + krampastillandi + heilivági + , + sum + verður + sproytaður + inn + í + baktarmin + . + + + Læknin + ger + av + , + um + barnið + skal + í + fyribyrgjandi + viðgerð + . + + + Fepurkrampi + verður + ikki + stegaður + við + at + geva + barn + i + n + um + paracetamol + næstu + ferð + , + herðindini + koma + . + + + Tað + er + líka + so + nógv + sjálv + ígerðin + , + sum + elvir + krampan + . + + + Krím + Vanligt + krím + kemur + av + virusígerð + , + sum + serliga + leggur + seg + á + slímhinnurnar + í + nøsini + , + hálsinum + og + andaleiðini + . + + + Nøsin + er + tipt + , + og + tú + snorar + . + + + Hosti + og + ilt + í + hálsinum + er + vanligt + . + + + Krím + kann + hava + fepur + við + sær + . + + + Hjá + pinkubarninum + kann + krím + vera + álvarsamt + , + tí + krím + kann + pøsa + barnið + so + nógv + , + at + tað + orkar + ikki + at + eta + . + + + Tú + kanst + dryppa + kaldar + saltvatnsdropar + í + nøsina + á + barn + inum + Tá + ið + barnið + er + meira + enn + ársgamalt + , + kunnu + tit + nýta + elektoniskan + oyrahitamátara + at + máta + hitan + á + barninum + við + . + + + Tann + máldi + hitin + er + tá + 0 + , + 5° + C + lægri + enn + í + baktarm + inum + . + + + Máta + hitan + , + tá + ið + barnið + hevur + hvílt + seg + i + umleið + ½ + tíma + í + einum + ikki + ov + heitum + rúmi + . + + + Í + vanligum + spæli + kann + hitin + á + barninum + fara + upp + á + 38 + , + 0° + C + , + og + tað + bagir + tí + einki + . + + + Fepur + kemur + sum + oftast + av + , + at + barnið + hevur + eina + virusígerð + – + t.d. + krím + ella + beinkrím + ( + influensa + ) + – + og + hjá + børnum + er + tað + ikki + sjáldsamt + , + at + hitin + er + 39-40° + C. + Tú + skalt + altíð + vera + serliga + ansin + , + fær + eitt + barn + undir + 6 + mánaðir + fepur + , + tí + fepur + í + tí + aldrinum + kann + vera + tekin + um + álvarsama + sjúku + . + + + Tí + eiga + børn + undir + 6 + mánaðir + , + sum + hava + fepur + oman + fyri + 38°C + , + at + verða + kannað + av + lækna + . + + + Eitt + barn + , + sum + spælir + , + spælir + telduspøl + ella + hyggur + í + sjónvarp + og + er + burtur + í + tí + , + tað + ger + , + er + sjáldan + álvarsliga + sjúkt + . + + + Mótsett + kann + eitt + barn + vera + álvarsliga + sjúkt + , + hevur + tað + ikki + hug + at + spæla + , + ikki + drekka + ella + fara + at + fáast + við + okkurt + annað + , + hóast + hitin + ( + fepurin + ) + er + bara + eitt + sindur + hægri + enn + vanligt + . + + + Tú + skal + altíð + lata + við + teg + koma + , + heldur + tú + , + at + samband + ið + við + barnið + ikki + er + , + sum + tað + plagar + at + vera + . + + + Viðvíkjandi + fepurkrampa + , + sí + Krampar + síðu + 123 + . + + + Hálsbruni + Tá + ið + eitt + barn + hevur + ilt + í + hálsinum + , + verður + ofta + sagt + , + at + tað + hevur + hálsbruna + , + men + oftast + er + ilskan + liður + í + eini + krímsjúku + ella + aðrari + virussjúku + , + harsum + penisillin + einki + maktar + . + + + Tá + eru + tað + ofta + hovnir + og + eymir + kertlar + á + háls + i + n + um + . + + + Bara + í + einstøkum + førum + kemur + hálsaígerðin + av + eini + bakteriu + , + sum + skal + viðgerast + við + penisillini + . + + + Læknin + ger + av + , + hvør + viðgerðin + skal + vera + við + at + hyggja + i + hálsin + og + møguliga + taka + slím + við + vattpinni + úr + svøglrúmi + til + kann + ing + ar + fyri + bakteriur + . + + + Hosti + Hosti + kemur + , + tá + ið + andaleiðin + ávirkast + ( + irriterast + ) + av + eini + ígerð + . + + + Tað + kann + vera + krím + , + influensa + , + bronkitis + ella + lungnabruni + . + + + Hostin + kann + vera + turrur + og + goyggjandi + ella + leysur + við + slími + , + ið + verður + hostað + upp + . + + + Hosti + verjir + andaleiðina + . + + + Tá + ið + barnið + hostar + , + kemur + slím + upp + úr + lungunum + , + sum + reinsast + á + tann + hátt + . + + + Tí + verður + hostastillandi + heilivágur + ongantíð + givin + børn + um + . + + + Sí + eisini + falskan + barkahosta + á + síðu + 121 + . + + + Influensa + Influensa + kemur + av + influensavirusi + og + gevur + nógvan + fepur + , + eymar + vøddar + , + høvurpínu + og + turran + hosta + . + + + Mótsett + krími + snorar + barnið + sjáldan + , + men + hevur + ofta + magapínu + og + spýggju + . + + + Nógvar + virusígerðir + verða + nevndar + influensa + , + sjálvt + um + tær + ikki + eru + elvdar + av + influensavirusi + , + men + sjúkueyðkennini + eru + ofta + tey + somu + . + + + Har + er + eingin + verulig + viðgerð + annað + enn + røkt + og + umsorgan + . + +

+

+ + 124 + | + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 125 + ɋ + Barnið + drekkur + og + pissar + ov + lítið + . + + + Lungnabruni + Lungnabruni + kann + koma + av + ígerð + frá + virusi + ella + bak + teri + um + . + + + Sjúkan + kann + koma + sum + tilslag + til + aðrar + ígerðir + ella + íkomin + av + sær + sjálvari + . + + + Barnið + hevur + ójavnan + , + títtan + andadrátt + og + vanliga + eisini + fepur + . + + + Nasagluggarnir + spílast + út + , + og + har + er + ofta + turrur + hosti + . + + + Húðin + millum + og + niðan + fyri + rivjabeinini + verður + sogin + inn + . + + + Barnið + skal + til + lækna + , + sum + kann + siga + , + um + har + skal + viðgerast + við + bakteriutýnara + , + og + um + barnið + møguliga + skal + innleggjast + . + + + Mandlur + Sí + undir + polypp + á + síðu + 128 + . + + + Matvøruovurviðkvæmi + 5-7 + % + av + øllum + børnum + hava + matvøru-ovurviðkvæmi + . + + + Neytamjólkarovurviðkvæmi + er + tað + vanligasta + slagið + og + kemur + fyri + hjá + umleið + 2-3 + % + . + + + 9 + av + 10 + børnum + eru + vaksin + frá + teirra + neytamjólkar-ovurviðkvæmi + , + tá + ið + tey + eru + um + trý + ár + . + + + Sjúkueyðkennini + fyri + matvørðuovurviðkvæmi + eru + skif + tandi + , + og + tey + flestu + børnini + hava + meir + enn + eitt + sjúkueyðkenni + . + + + Matvøruovurviðkvæmi + kann + sýna + seg + sum + notusótt + , + spýggja + , + leyst + lív + , + barnaeksem + , + astma + og + hoyfepur + . + + + Sjúkueyðkennini + kunnu + koma + fram + alt + fyri + eitt + ella + fáar + tímar + eftir + , + at + barnið + hevur + etið + av + vøruni + , + sum + tað + ikki + tolir + . + + + Tað + er + eingin + læknafrøðilig + viðgerð + av + matvøru-ovurviðkvæmi + . + + + Tað + einasta + , + ið + hjálpir + , + er + at + royna + ikki + at + geva + barninum + tað + , + tað + ikki + tolir + . + + + Hava + tit + illgruna + um + , + at + barn + ið + líður + av + ovurviðkvæmi + , + so + skulu + tit + lata + læknan + kanna + tað + í + staðin + fyri + , + at + tit + sjálv + at + fara + undir + at + gera + royndir + við + sjúkrakosti + . + + + Meningitis + Meningitis + er + bruni + í + hinnunum + , + sum + eru + um + heilan + og + mønuna + . + + + Meningitis + stavar + frá + virusi + ella + bakterium + . + + + Tað + kann + vera + ein + eftirsjúka + frá + øðrum + sjúkum + ella + knapp + liga + komin + upp + av + sær + sjálvum + . + + + Tey + mest + týðandi + sjúkueyðkennini + er + tann + nógv + ávirkaði + almenni + stand + ur + in + . + + + Barnið + er + dølskt + , + skjarrligt + , + vil + ikki + eta + , + drekka + ella + spæla + . + + + Sum + oftast + er + nógvur + hiti + , + og + tað + kann + fáa + fepurkrampa + . + + + Nakkin + kann + vera + stívur + , + ein + kann + sjálv + ( + ur + ) + vita + og + lokka + barnið + at + hyggja + niður + á + nalvan + og + síggja + , + um + nakk + in + bendir + og + høkan + kemur + niður + á + bringuna + . + + + Í + nøkrum + førum + eru + reyð + útbrot + sum + smáar + bløðingar + undir + húðini + , + ið + ikki + hvørva + , + trýstir + tú + á + húðina + við + fing + rinum + . + + + Sjúkan + kann + vera + ring + at + uppdaga + hjá + heilt + smáum + børnum + , + tí + tey + einastu + sjúkueyðkennini + kunnu + vera + bleikt + dæmi + , + dølskni + , + erkvisni + og + møguliga + nakað + av + fepri + . + + + Øll + børn + , + sum + tað + er + varhugi + um + meningitis + og + stívan + nakka + , + skulu + koma + undir + læknahond + . + + + Hevur + læknin + eisini + illgruna + , + verður + barnið + innlagt + beinanvegin + til + nærri + kanning + . + + + Miðoyrnabruni + Miðoyrnabruni + er + ein + ígerð + í + tí + partinum + av + oyranum + , + sum + er + beint + aftan + fyri + ljóðhinnuna + . + + + Brunin + breiðir + seg + frá + svølgrúminum + og + er + ofta + ein + eftirsjúka + eftir + krím + . + + + Smá + børn + eru + ofta + órólig + , + fáa + fepur + , + gráta + og + taka + seg + til + oyrað + , + serliga + tá + ið + tey + liggja + niðri + . + + + Pínan + í + miðoyranum + minkar + , + tá + ið + tey + sita + uppi + . + + + undan + máltíðum + og + síggja + til + , + at + barnið + situr + so + upprætt + sum + gjørligt + , + meðan + tað + etur + . + + + Saltvatns + drop + ar + nir + kunnu + eisini + verða + givnir + , + áðrenn + tað + fer + at + sova + . + + + Fáa + tey + minstu + børnini + krím + , + so + kann + eisini + lungnabruni + koma + uppí + . + + + Tá + gerst + andadrátturin + títtur + og + tungur + við + hostaríðum + . + + + Pinkubørn + við + fepri + ella + hosta + eiga + altíð + at + verða + sædd + av + lækna + . + + + Sama + er + at + siga + um + krímfongd + pinkubørn + yngri + enn + 3 + mánaðir + , + sjálvt + um + tú + kanska + heldur + , + at + tað + man + vera + óneyðugt + . + + + Nýtið + ongantíð + heilivág + í + handkeypi + til + tykkara + pinkubarn + uttan + fyrst + at + hava + skift + orð + við + læknan + um + tað + . + + + Landræsisígerð + Tað + lítla + barnið + kann + eisini + fáa + ígerð + í + landræsið + . + + + Sjúku + eyðkennini + kunnu + vera + mistrivni + , + spýggja + ella + illa + luktan + di + land + . + + + Pinkubarnið + kann + eisini + gerast + illa + sjúkt + , + bleikt + , + lint + og + dølskt + og + ongan + matarlyst + . + + + Ígerðin + stavar + frá + bakterium + . + + + Læknin + kann + kanna + landið + . + + + Børn + yngri + enn + tvey + ár + við + ígerð + í + landræsinum + skulu + viðgerast + í + eini + barnadeild + á + sjúkrahúsi + . + + + Leyst + lív + Leyst + lív + kann + hava + ymsar + orsøkir + . + + + Hjá + børnum + undir + 3 + ár + eru + tarmarnir + við + hvørt + ikki + fullbúnir + , + og + tí + hava + hesi + børn + ógvuligan + tunnan + avføring + við + ósodnaðum + leivdum + av + t.d. + rosinum + og + ertrum + . + + + Hesi + børn + eru + ikki + sjúk + , + og + tey + trívast + og + vaksa + væl + . + + + Hetta + verður + nevnt + Toddlers + lívsýki + og + smittar + ikki + . + + + Tarmarnir + búnast + av + sær + sjálvum + . + + + Tað + kann + hjálpa + at + skamta + sukur + , + saft + og + frukt + eitt + sindur + . + + + Hjá + smærri + børnum + stavar + smittandi + lívsýki + ofta + frá + virusi + , + men + kann + eisini + vera + komin + av + bakterium + ella + snultarum + . + + + Virus-lívsýkið + breiðir + seg + sum + farsótt + . + + + Tað + er + ógvuliga + smittandi + , + og + ofta + hevur + tað + lívsýkið + og + síðani + spýggju + við + sær + . + + + Ein + skal + tí + ansa + væl + eftir + vætujavnvágini + hjá + barninum + . + + + Tað + er + umráðandi + , + at + barnið + heldur + á + at + drekka + , + sjálvt + um + tað + er + illa + til + passar + . + + + Tá + ið + onkur + hevur + leyst + lív + í + húskinum + , + hevur + tað + alstóran + týdning + at + minnast + til + at + vaska + sær + væl + og + virðiliga + um + hendurnar + eftir + hvørt + blæuskifti + fyri + at + kvetta + smittuvegirnar + av + og + sleppa + undan + at + smittan + breiðir + seg + til + onnur + í + húsinum + . + + + Pinkubørn + , + sum + einans + fáa + bróstamjólk + , + kunnu + hava + opning + ofta + , + men + tað + nýtist + tó + ikki + at + vera + leyst + lív + . + + + Er + skarnið + har + afturímóti + tunt + sum + vatn + og + stinkar + illa + , + er + talan + um + lívsýki + . + + + Pinkubarn + við + leysum + lívi + hevur + sum + oftast + eisini + spýggju + / + klíggj + og + búkilsku + . + + + Halt + fram + at + geva + bróst + ella + fløsku + sum + vant + . + + + Pinkubørn + kunnu + ógvuliga + skjótt + fáa + vætuundirskot + , + og + eitt + pinkubarn + við + lívsýki + eigur + altíð + at + verða + kannað + av + læknanum + . + + + Er + barnið + størri + og + tykist + óávirkað + , + kunnu + tit + drála + nakað + og + vita + , + hvussu + fer + . + + + Gevið + gætur + eftir + , + um + barnið + hevur + váta + blæu + um + dagin + ella + náttina + . + + + Barnið + má + gjarna + fáa + tað + , + tí + dámar + . + + + Latið + tað + fáa + ofta + og + títt + smáar + máltíðir + . + + + Djús + og + súreplasaft + eiga + at + verða + tynt + helvt + um + helvt + við + vatni + . + + + Latið + altíð + barnsins + almenna + heilsustand + við + tykkum + koma + . + + + Setið + tykkum + altíð + í + samband + við + læknan + í + hesum + førum + : + ɋ + Tað + er + eitt + pinkubarn + yngri + enn + 6 + mánaðir + . + + + ɋ + Tað + er + blóð + í + skarninum + . + + + ɋ + Barnið + er + dølskt + og + fjart + . + + + ɋ + Barnið + hevur + ilt + í + búkinum + . + +

+

+ + 126 + | + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + TAÐ + SJÚKA + BARNIÐ + | + 127 + Tað + ganga + vanliga + tríggir + dagar + frá + tí + , + at + barnið + er + smittað + , + til + sjúkan + brýtur + út + . + + + Barnið + kann + fara + í + dagstovn + ella + - + røkt + , + tá + ið + tað + er + frískt + . + + + Skónir + Skónir + eru + grágulir + skorpuvøkstrir + í + hársvørðinum + . + + + Tær + kunnu + breiða + seg + niður + í + pannuna + og + eygnabrýrnar + . + + + Sjálvar + skónirnar + eru + meinaleysar + og + nerva + ikki + barn + ið + , + men + húðin + undir + skónunum + er + eym + og + sár + . + + + Har + kann + eisini + koma + sármyndan + . + + + Skónirnar + kunnu + fyribyrgjast + , + greiða + tit + dagliga + hárið + og + hársvørðin + á + barninum + við + tøttum + kambi + ella + bust + . + + + Eru + skónirnar + sjónskar + , + kann + hársvørðurin + verða + smurdur + við + olju + til + pinkubørn + , + sum + gjarna + kann + vera + liggjandi + á + um + náttina + . + + + Síðani + kunnu + tit + greiða + hárið + á + barninum + varisliga + við + einum + tættkambi + ella + bleytari + smábarnatann + bust + og + taka + skónirnar + burtur + . + + + Vaskið + síðani + við + mildari + hársápu + . + + + Takið + viðgerðina + uppaftur + , + gerst + tað + neyðugt + . + + + Fær + barnið + rivur + aftan + fyri + oyruni + , + kann + hjálpast + upp + á + tað + við + at + smyrja + við + olju + , + so + at + tær + turru + skónirnar + bloytast + . + + + Síðani + kunnu + tit + baða + barninum + , + sum + tit + plaga + , + og + turka + tí + væl + og + virðiliga + við + einum + handklæði + . + + + Verða + rivurnar + sárar + , + ella + tað + vætir + úr + teimum + , + so + kunnu + tær + vera + ígjørdar + ( + smittaðar + ) + . + + + Tosið + tá + við + læknan + . + + + Skáldkoppar + Skáldkoppar + er + ein + av + barnasjúkunum + , + ið + næstan + øll + fáa + . + + + Barnið + kann + ganga + við + smittuni + upp + til + tríggjar + vikur + , + áðrenn + sjúkan + brýtur + út + . + + + Sjúkan + kemur + av + virusi + . + + + Skáldkoppar + kunnu + byrja + við + veikum + illhirsni + og + hita + , + men + útbrotið + er + ofta + tað + fyrsta + tekinið + . + + + Tað + byrjar + sum + smáir + , + reyðir + blettir + og + verða + seinni + til + smáar + bløðrur + við + vætu + . + + + Tað + kunnu + vera + nakrir + heilt + fáir + skáldkoppar + , + ella + barn + ið + hevur + teir + tættar + um + allan + kroppin + . + + + Skáldkopparnir + kunnu + vera + allastaðni + , + eisini + í + munninum + og + á + kyns + gøgn + unum + . + + + Útbrotið + kann + eftir + 3-4 + døgum + breiða + seg + um + allan + kroppin + . + + + So + líðandi + torna + bløðrurnar + upp + og + fáa + skorpu + . + + + Barnið + hevur + heilt + nógvan + skriða + . + + + Gongur + tað + við + blæu + , + eigur + hon + at + verða + skift + tíðum + , + og + stumpurin + helst + fáa + nógva + fríska + luft + , + so + at + bløðrurnar + torna + . + + + Í + apotekinum + kunnu + tit + fáa + okkurt + fyri + skriða + , + eins + og + eitt + bað + kann + virka + linnandi + . + + + Ansið + eftir + , + at + bruni + ikki + kemur + í + skáldkopparnar + . + + + Sjúkan + heldur + uppat + av + sær + sjálvari + . + + + Barnið + smittar + ikki + longur + , + tá + ið + bløðrurnar + torna + upp + , + og + at + einar + tveir + teir + seinastu + dagarnar + eru + ikki + komnir + nýggir + skáldkoppar + . + + + Barnið + kann + fara + í + dagstovn + ella + - + røkt + , + tá + ið + tað + er + frískt + og + ikki + smittar + longur + . + + + Skordýrastingir + Verjið + tykkara + pinkubarn + fyri + at + vera + stungið + av + t.d. + mýggja + bitum + við + at + breiða + eitt + mýggjabitanet + yvir + barna + vognin + , + tá + ið + tað + svevur + úti + . + + + Takið + broddin + av + ein + um + býflugustingi + burtur + við + pinsett + og + brúkið + møguliga + ein + eitursúgvara + at + súgva + eitrið + út + við + . + + + Nøkur + børn + kunnu + fáa + sterkan + roða + og + hovna + eftir + skordýrabit + . + + + Stingur + í + svølgrúminum + , + munni + ella + hálsi + krevur + læknahjálp + í + stundini + . + + + Sólskáldan + Pinkubarni + hevur + veika + húð + og + skal + tí + als + ikki + fáa + sól + fyrsta + hálva + árið + . + + + Síðani + skal + húðin + á + barninum + verjast + við + klæði + og + sólhatti + ella + sólkremi + við + høgum + faktori + . + + + Sólskáldan + á + lágum + stigi + voldir + roða + á + húðini + , + men + har + kunnu + eisini + koma + bløðrur + sum + við + brenning + á + 2. + stigi + . + + + Læknin + ella + oyrnalæknin + gera + av + , + hvussu + sjúkan + skal + viðgerast + . + + + Virus + er + ofta + orsøkin + til + sjúkuna + , + og + viðgerðin + verður + pínustillandi + heilivágur + . + + + Í + nøkrum + førum + hevur + ígerðin + nógvan + hita + við + sær + og + kanska + setur + vágur + úr + oyrunum + . + + + Tá + kunnu + tað + vera + bakteriur + , + sum + eru + orsøkin + til + ígerðina + , + og + bakteriutýnari + kann + verða + neyðugur + . + + + At + seta + hol + á + ljóðhinnur + er + sjáldan + neyðugt + . + + + Pinkubarnabotulisma + Pinkubarnapylsueitran + er + ógvuliga + álvarsom + eitran + . + + + Hon + vísir + seg + við + hørðum + opningi + , + veikari + súgvimegi + , + og + møguliga + er + trupult + at + draga + andan + . + + + Sjúkan + stavar + frá + bakteriugrókornum + , + ið + m.a. + kunnu + vera + í + hunangi + . + + + Tey + kunnu + menna + seg + og + gera + eitur + í + tí + serliga + umhvørvinum + , + sum + er + á + sodningarleiðini + hjá + pinkubørnum + , + sum + fyri + tað + mesta + liva + av + mjólk + . + + + Vandin + hvørvur + ikki + , + um + hunangu + rin + verður + kókaður + , + tí + kóking + í + fleiri + tímar + skaðar + ikki + gró + kornini + . + + + Tað + verður + rátt + frá + at + geva + børnum + undir + eitt + ár + hunang + . + + + Ovurviðkvæmar + sjúkur + Ovurviðkvæmar + ( + allergiskar + ) + sjúkur + ( + astma + , + hoyfepur + , + matvøruovurviðkvæmi + , + barnaeksem + ) + koma + oftari + fyri + hjá + børnum + , + tá + ið + foreldrini + ella + systkini + hava + ella + hava + havt + eina + læknastaðfesta + , + viðgerðarkrevjandi + ovurviðkvæma + sjúku + . + + + Hesi + børn + verða + nevnd + arvilga + íbær + børn + . + + + Men + eisini + børn + , + sum + ikki + eru + arvaliga + íbær + , + kunnu + gerast + ovurviðkvæm + . + + + Ovurviðkvæmi + birtist + í + einum + samanspæli + millum + arv + og + umhvørvi + . + + + Nógvar + kanningar + benda + á + , + at + broytingar + í + inniumhvørvi + og + lívsstíli + hava + ein + týðandi + leiklut + í + økta + títtleikanum + av + ovurviðkvæmum + sjúkum + hjá + børnum + og + ungum + , + sum + eru + farnar + fram + seinastu + 30 + - + 40 + árini + . + + + Tað + er + so + , + at + tú + gerst + ikki + ovurviðkvæmur + , + uttan + tú + hevur + havt + samband + við + evni + , + ið + elva + til + ovurviðkvæmi + . + + + Aftur + at + hesum + koma + minni + nágreinað + evni + , + sum + kunnu + fáa + sjúkueyðkenni + fram + og + kanska + menna + ovurviðkvæmið + við + . + + + Børn + , + sum + fáa + nógvan + tubbaksroyk + niður + í + seg + , + eru + í + munandi + størri + vanda + at + fáa + ígerðarsjúkur + í + andagøgnini + , + astmatiskt + bronkitis + og + astma + . + + + Astmatiskt + bronkisis + , + ella + smábarnaastma + , + verður + brúkt + sum + heiti + á + smittutreytaðum + bronkitis + við + astmakendum + sjúkueyðkennum + hjá + smáum + børnum + . + + + Hetta + er + ikki + tað + sama + sum + at + siga + , + at + barnið + fer + at + fáa + astma + seinni + . + + + Tá + ið + talan + er + um + ovurviðkvæmi + , + svarar + kroppurin + aftur + við + at + gera + andevni + móti + ovurviðkvæmi + ( + av + slagnum + IgE + ) + móti + annars + óskaðiligum + proteinevnum + í + okkara + kringumhvørvi + . + + + Tað + kunnu + vera + proteinevni + í + matvørum + , + dýrahárum + / + - + flusi + / + - + roslu + / + - + ótørvum + húsdust + mottu + , + blámusoppi + ella + sáði + av + plantum + og + trøum + . + + + IgE-andevnini + kunnu + ávísast + við + eini + prikroynd + í + húðina + ella + blóðroynd + . + + + Hava + tit + illgruna + um + , + at + barnið + tykist + vera + ovurviðkvæmt + , + er + tað + umráðandi + at + fáa + tað + kannað + av + lækna + Skarlaksfepur + Skarlaksfepur + er + smittandi + barnasjúka + . + + + Sjúkan + kemur + av + bakterium + og + byrjar + ofta + við + hálsbruna + , + nógvum + fepri + og + spýggju + . + + + Andlitið + er + blóðreytt + , + og + tungan + ógvuliga + reyð + . + + + Eftir + heilt + fáum + døgum + kemur + eitt + smáprikkut + , + nakað + rúðrut + og + reytt + útbrot + serliga + á + búki + , + rumpu + og + lørum + . + + + Eftir + umleið + einari + viku + flusnar + húðin + av + hondum + og + fótum + . + + + Fáið + samband + við + lækna + , + er + illgruni + um + sjúkuna + , + tí + hon + eigur + at + verða + viðgjørd + við + penisillini + . + +

+

+ + 35 + 26 + 54 + 00 + Fax + 35 + 43 + 02 + 13 + kfs@sundkom.dk + www.kfsbutik.dk + GRÅD + OG + KOLIK + HOS + SPÆDBØRN + Marissa + Alvarez + • + Annemette + Talbro + Hvorfor + græder + barnet + ? + +

+

+ + 35 + 26 + 54 + 00 + Fax + 35 + 43 + 02 + 13 + kfs@sundkom.dk + www.sundhedsoplysning.dk + KORT + OG + GODT + OM + Amning + Vilja + tit + vita + meira + BØKUR + OG + BÓKLINGAR + Flestu + bøkur + og + bóklingar + eru + á + donskum + Matur + til + smábørn + Um + matin + , + sum + barnið + og + húskið + fáa + . + + + Við + áminningararki + at + heingja + á + køliskápið + . + + + Sundhedsstyrelsen + , + Fødevarestyrelsen + og + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2017 + Fæst + á + www.kfsbutik.dk + Smábarnatrygd + At + byrgja + fyri + vanlukkum + millum + 0-3 + ára + gomul + børn + . + + + Sundhedsstyrelsen + , + 2017 + . + + + Fæst + á + www.kfsbutik.dk + Uppaling + við + hjartanum + Um + menning + og + ósemjur + við + smábørn + . + + + Børnerådet + og + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2018 + . + + + Fæst + á + www.kfsbutik.dk + Stutt + og + greitt + um + at + geva + bróst + Um + bróstagevingina + viðvíkjandi + byrjan + , + trupulleikum + og + uppathaldi + . + + + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2018 + . + + + Fæst + á + www + kfsbutik.dk + Dvd + : + ABC + fyri + bróstageving + Soleiðis + kemur + tú + í + gongd + . + + + Og + soleiðis + kunnu + teir + van + liga + stu + trupulleikarnir + við + at + geva + bróst + loysast + . + + + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2009 + . + + + Fæst + á + www + kfsbutik.dk + Hví + grætur + barnið + ? + + + - + Um + grát + og + kolikk + hjá + pinkubørnum + . + +

+

+ + Her + er + råd + om + , + hvordan + I + kommer + i + gang + , + og + hvilken + mad + du + kan + servere + . + +

+

+ + • + Hvordan + kan + man + sikre + , + at + barnet + får + mad + nok + ? + +

+

+ + • + Kan + man + forebygge + kræsenhed + ? + + + • + Hvad + skal + barnet + drikke + ? + +

+

+ + Bogens + opskrifter + er + tilpasset + barnets + behov + for + en + næringsrig + mad + . + + + Der + er + både + opskrifter + på + den + allerførste + grød + og + mos + og + på + middagsretter + , + som + familien + kan + spise + sammen + . + +

+

+ + SMÅ + BØRNS + SIKKERHED + Viðgerðin + er + køling + , + møguliga + við + køldum + um + sløg + um + , + sí + Brenning + á + síðu + 120 + . + + + Er + barnið + dølskt + og + hevur + pínu + , + skal + samband + fáast + við + læknan + . + + + Minnist + til + at + geva + barni + num + ríkiligt + at + drekka + . + + + Sólskáldan + , + sum + kemur + fyri + aftur + ferð + eftir + ferð + í + barnaárunum + , + økir + um + vandan + fyri + húðkrabba + á + vaksnamannaaldri + . + + + Spýggja + Tey + flestu + pinkubørn + klíggja + meira + ella + minni + , + tá + ið + tey + eta + . + + + Tað + er + heilt + vanligt + , + og + har + er + eingin + grund + fyri + at + stúra + , + hevur + barnið + tað + annars + gott + og + trívist + væl + . + + + Spýggja + kann + eisini + vera + tekin + um + byrjandi + sjúku + . + + + Er + barnið + sjúkt + , + tømist + magin + ikki + so + skjótt + sum + vanligt + . + + + Barnið + tykist + vera + rættiliga + illa + til + passar + og + hevur + ikki + matarlyst + . + + + Tað + spýr + . + + + Spýr + eitt + pinkubarn + , + skal + læknin + kanna + tað + . + + + Fær + barnið + bróst + , + skal + tað + halda + á + við + tí + . + + + Smærri + børn + missa + skjótt + vætu + , + tá + ið + tey + spýggja + . + + + Tí + er + tað + umráðandi + , + at + lata + tey + fáa + nógv + at + drekka + . + + + Tey + skulu + fáa + tað + í + lítlum + nøgdum + um + botnin + á + koppi + fleiri + ferðir + um + tíman + fyri + ikki + at + ” + órógva + ” + magan + og + erta + fram + nýggja + spýggju + . + + + Tú + kanst + eisini + royna + við + einum + sodavatnsísi + . + + + Barnið + skal + fáa + okkurt + at + drekka + , + sum + tí + dámar + væl + . + + + Drekka + við + nógvum + sukri + skal + tynnast + við + vatni + helvt + um + helvt + . + + + ( + Svølg + ) + mandlur + og + polyppir + ( + Svølg + ) + mandlur + og + polyppir + eru + gróðrarvatnsvevnaður + í + svølgrúminum + . + + + Tær + kunnu + takast + burtur + við + skurðviðgerð + , + hava + tær + títtan + , + álvarsaman + háls + - + ella + oyrnabruna + við + sær + , + ella + tær + gera + tað + svárt + at + eta + ella + anda + , + tí + tær + eru + so + stórar + . + + + Tosið + við + kommunulæknan + . + + + Tannskaðar + Slær + barnið + tenn + , + tanngarð + ella + varrar + í + , + eiga + tit + at + tosa + við + tannlækna + , + skaðastovu + , + lækna + ella + tannlæknavakt + . + + + Fer + tað + at + bløða + ella + hovna + , + kann + viðgerð + verða + neyðug + . + + + Tær + komandi + tenninar + eru + í + tanngarðinum + og + kunnu + fáa + skaða + av + falli + ella + slagi + . + + + Teir + flestu + munnskaðarnir + lekjast + av + sær + sjálvum + . + + + Tenninar + koma + Frá + 5 + - + 6 + mánaða + aldrinum + kann + barnið + fara + at + hovna + um + tannhaldini + og + sleva + nógv + , + tá + ið + tenninar + eru + við + at + koma + undan + . + + + Einstøk + børn + fáa + í + hesi + tíðini + harumframt + skert + mótstøðuføri + . + + + Tað + kann + merkja + , + at + barnið + eisini + fær + nakað + av + fepri + og + møguliga + reyða + rumpu + , + nú + tenninar + koma + . + + + Tað + kann + vera + gott + fyri + barnið + at + hava + okkurt + at + bíta + í + , + t.d. + leiku + ella + bítiring + . + + + Doyvandi + salva + o.t + . + + + verður + frárátt + , + tí + barnið + kann + svølgja + heilivágin + við + vanda + fyri + , + at + svølgrúmið + verður + doyvt + . + + + Triðjadags-útbrot + Triðjadags-útbrot + er + virussjúka + , + sum + serliga + 1-2 + ára + gomul + kunnu + fáa + . + + + Tilgerðartíðin + er + 3-9 + dagar + . + + + Barnið + fær + nógvan + fepur + eini + 39-40°C + í + 2-3 + dagar + , + uttan + at + ein + kann + vísa + á + nakra + orsøk + . + + + Tá + ið + hitin + fellur + , + kemur + har + eitt + útbrot + av + bleikreyðum + blettum + - + mest + á + kroppinum + . + + + Útbrotið + hvørvur + aftur + eftir + heilt + fáum + døgum + . + + + Sjúkan + krevur + onga + viðgerð + . + + + Útbrot + Nógvar + ígerðir + sýna + seg + við + útbroti + og + hita + . + + + Tað + kunnu + t.d. + vera + skáldkoppar + , + skarlaksfepur + og + triðjadags-fepur + . + + + Meslingar + , + fárasjúka + og + reydlingar + eru + tíbetur + sjáldsom + nú + , + tí + næstan + øll + børn + verða + koppað + fyri + hesar + sjúkur + , + sum + kunnu + gerast + ógvuliga + ringar + fyri + barnið + , + og + sum + kunnu + hava + álvarsamar + eftirsjúkur + sum + heilabruna + , + heilahinnubruna + og + deyvleika + við + sær + . + + + Eitt + serligt + útbrot + kann + síggjast + , + tá + ið + tað + snýr + seg + um + meningitis + . + + + Tá + eru + tað + smáir + reyðir + prikkar + , + ið + ikki + hvørva + , + tá + ið + tú + trýstir + á + húðina + við + fingrinum + . + + + Sí + eisini + síðu + 125 + . + +

+

+ + 130 + | + VILJA + TIT + VITA + MEIRA + VILJA + TIT + VITA + MEIRA + | + 131 + Downloadast + frá + www.sst.dk + Kálksótt + ( + cøliaki + ) + og + matur + við + ongum + gluten + Sundhedstyrelsen + , + Fødevarestyrelsen + o.fl. + , + 2015 + . + + + Fæt + á + www.fvst.dk + Ovurviðkvæmi + fyri + mjólk + , + eggum + , + fiski + og + skeljadýrum + Fødevarestyrelsen + , + Sundhedstyrelsen + o. + fl. + , + 2003 + . + + + Kann + takast + niður + frá + www.sst.dk + Ovurviðkvæmi + fyri + korni + , + jarðnøtum + , + nøtum + og + soya + . + + + Fødevarestyrelsen + , + Sundhedsstyrelsen + , + o. + fl. + , + 2003 + . + + + Kann + takast + niður + frá + www.sst.dk + ATSETUR + ɋ + www.sst.dk + Sundhedsstyrelsen + ɋ + www.sundhed.dk + Tín + heilsuportalur + . + + + Verður + rikin + av + stati + , + regiónum + og + kommunum + . + + + ɋ + www.sundhedsoplysning.dk + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + . + +

+

+ + ɋ + www.forbrug.dk + Forbrugerstyrelsen + ɋ + www.fogf.dk + Forældre + og + Fødsel + ( + t.d. + ráðgeving + til + bróstagev + . + ) + +

+

+ + Sundhedsstyrelsen + . + + + Fæst + á + www.sst.dk + Tvíburar + Um + at + fáa + tvíburar + . + + + Frá + at + bera + barn + undir + belti + til + uppvøkstur + barnanna + . + + + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2013 + . + + + Fæst + á + www + kfsbutik.dk + Barnsins + mál + – + veit + tí + ein + beina + Bók + um + barnsins + málsligu + menning + , + eyðkendir + máltrupulleikar + , + stuðul + til + málsliga + kveiking + og + tvímæli + . + + + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2014 + . + + + Fæst + á + www + kfsbutik.dk + Gev + barninum + hug + at + læra + Hefti + um + stimbran + av + barnsins + sansamotorisku + menning + . + + + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2018 + . + + + Fæst + á + www + kfsbutik.dk + Skíggja + smittu + Um + hvussu + tit + kunnu + byrgja + fyri + smittandi + sjúkum + heima + hjá + tykkum + sjálvum + . + + + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2017 + . + + + Fæst + á + www + kfsbutik.dk + Mjólkarovurviðkvæmi + , + børn + og + matur + Bóklingur + til + foreldur + . + + + Fødevarestyrelsen + , + Sundhedsstyrelsen + o.fl.2011 + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + , + 2017 + Fæst + á + www.fvst.dk + APPS + MIN + BABY + det + første + år + Um + m.a. + bróstageving + , + tilknýti + , + pinkubarnarøkt + , + og + trygga + pinkubarnaútgerð + . + + + Við + myndadagbók + til + merkisdagar + . + + + Frá + Sundhedsstyrelsen + og + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + . + + + Kann + takast + niður + frá + App + Store + og + Google + Play + FAR-app + Um + pápan + og + familjuna + frá + tíðini + undan + føðingini + til + barnið + er + trý + ár + . + + + Við + m.a. + rulla + við + tínum + nýføðingi + . + +

+

+ + Bogen + handler + om + perioden + fra + fødslen + , + til + barnet + er + 3 + år + . + +

+

+ + SANSNING + • + BEVÆGELSE + • + SPROG + Kan + bestilles + hos + : + Komiteen + for + Sundhedsoplysning + Web-shop + : + www.kfsbutik.dk + E-mail + : + kfs@sundkom.dk + Tlf. + : + 35 + 26 + 54 + 00 + 97 + 88793 + 21379 + 1 + Giv + dit + barn + lyst + til + at + lære + GIV + DIT + BARN + LYST + TIL + AT + LÆRE + KOMITEEN + FOR + SUNDHEDSOPLYSNING + +

+

+ + 132 + | + EVNISYVIRLIT + EVNISYVIRLIT + | + 133 + Fiskur + 86 + Fiti + í + matinum + 83 + , + 86 + , + 93 + Flatur + nakki + 20 + Fløskugeving + 50 + Fløskumáltíðir + 47 + Fløskusutta + 51 + Forðingar + 31 + Foreldrakenslur + 7 + Foreldralutur + 29 + Foreldraskeið + 17 + Foreldrauppgávur + 8 + Fosturfiti + 9 + Fríggjarafólk + 31 + Frískur + 75 + , + 113 + , + 126 + , + 128 + Frítíðaráhugamál + 31 + Frostveður + 26 + Fruktmorl + 85 + Fruktsopi + ( + smootie + ) + 87 + , + 94 + Frysting + 83 + Fullkornstekn + 94 + Fyribyrging + og + bróstageving + 40 + Føðingarløtan + 7 + Føðitunglyndi + 13 + , + 31 + Føðsluovurviðkvæmi + 118 + Ført + fyri + at + eta + 81 + Føtt + ov + tíðliga + 102 + G + Gestir + 13 + Geva + bróst + um + náttina + 53 + , + 70 + , + 82 + Geva + fløsku + 50 + Geva + heilivág + 112 + Glas + - + og + gaffiltekn + 43 + Gongur + sjálvt + 89 + Goyma + fløskur + 49 + við + móðurmjólk + 43-44 + Goyma + mat + 83 + Grátur + , + 0-3 + mánaðir + , + 54 + , + 73-76 + , + 4-12 + mánaðir + 77-79 + Gráturin + kann + boða + frá + 73 + Greytur + 84 + Grípa + 55 + Grulva + 63 + Grønmetismorl + 84 + Gularøtur + 84 + Gulsótt + 12 + H + Halda + barninum + 19 + Halda + hvødinum + 56 + , + 60 + Handkeypsheilivágur + 123 + Hálsbruni + 122 + Hár + 24 + Hársvørður + 24 + Heilsufrøðingurin + 17 + , + 108 + Heilsukanningar + 117 + Heim + úr + sjúkrahúsi + 14 + , + 103 + Heilaskaði + 75 + Heilivágur + og + bróstageving + 37 + HIB + 116 + Hitamátari + 23 + , + 49 + , + 121-122 + Hiti + ( + og + fepur + ) + innandura + 25 + , + 67 + máting + av + fepri + 121 + kanna + 26 + Hjartasláttur + 19 + Hjálp + 15 + , + 75 + , + 79 + til + bróstageving + 45 + Hoppispøl + 61 + Hormon + 13 + Hosti + 115 + , + 122 + Hoyriroynd + 10 + Hoyrn + 11 + Húð + 23 + Húð + móti + húð + 8 + , + 13 + , + 19 + Húðbløðing + 114 + Hælroynd + 15 + Høvuðkeldurnar + , + fontanellurnar + 24 + Høvuðskap + 9 + , + 20 + Høvuðsmáltíðir + 94 + I + Ilt + fyri + tonnum + 71 + Influensa + 122 + Innandurahiti + 25 + Inniluft + 25 + Innkoma + í + vøggustovu + 63 + Innpakking + 83 + Í + Íblandingarevni + 20 + Ígerðir + 9 + , + 25 + , + 104 + , + 111 + , + 122 + J + Jarnhavin + greytur + 82 + , + 84 + Jarnhavin + matur + 82 + , + 124 + Jarnískoyti + 83 + til + ov + tíðliga + fødd + 104 + Jarntrot + 123 + Javnvág + ( + balansusansur + ) + 11 + K + Kanningar + av + nýføðinginum + 10 + Kenslulig + bond + 13 + , + 48 + , + 54 + Kenslur + 13 + Kenslusansur + 11 + Krem + 20 + , + 27 + , + 42 + , + 120 + Kikhosti + 116 + Kjøt + 85 + Klárt + til + vøggustovu + 63 + Klemmipakki + 87 + , + 94 + Klíggja + 22 + , + 125 + Klædnavask + 25 + Klæði + 26 + , + 67 + Klæði + , + val + av + 26 + Kolikkur + 25 + , + 75 + , + 124 + A + Abbar + og + ommur + , + 32 + Andevni + 9 + , + 35 + Arsen + í + rísi + 84 + Astma + 119 + Astmatiskt + bronkitis + 25 + , + 118 + B + Bað + 23 + Bakteriutýnarar + ( + antibiotika + ) + 111 + 1-2 + ár + Bakteriuvøkstur + 83 + Balliritual + 57 + , + 60 + , + 67 + , + 71 + Bamsa + 55 + Bangin + 13 + , + 31 + fyri + fremmandum + 62-63 + Barnaeksem + 119 + Barnakoppseting + 116-117 + Barnaormur + 119 + Barnasár + 119 + Barnasikring + , + inni + 100 + úti + 101 + Barnastólur + í + bili + 56 + Barnavinarligur + matur + 92 + Barnavognur + , + at + keypa + 27 + Barnsins + fyrsti + sjúkudagur + 111 + Barnsins + rútma + 37 + , + 68 + , + 71 + , + 105 + Barnsins + tørvur + 13 + , + 29 + , + 48 + ov + tíðliga + føtt + 106 + Barsilsgestir + 13 + Bleikt + barn + 114 + Bláligur + húðarlitur + 9 + Blá + merki + 115 + Bleytur + blettur + 24 + Blunda + – + hygg + 60 + , + 61 + Blæur + 16 + , + 21 + , + 37 + , + 82 + , + 111 + , + 114 + , + 120 + Blæuskifti + 21 + Blæuútbrot + 119 + , + 127 + Bløðing + 9 + Boðsenda + lækna + 114 + Bond + á + klæðum + 26 + Boppufløskur + , + val + av + 51 + Brenning + 120 + Brokk + 120 + Bróst + , + geva + til + ov + tíðliga + fødd + 103 + rúsdrekka + og + royking + 40 + ovurviðkvæmi + 40 + tað + fyrsta + sambandið + 7 + , + 8 + títtleiki + 13 + og + fyribyrging + 40 + Bróstabruni + 43 + Bróstageving + 37 + Bróstageving + ella + fløsku + ? + + + 36 + Bróstageving + , + ráð + um + 45 + Bróstageving + , + steðgur + 45 + Bróstageving + , + tal + av + 35 + longd + 37 + Bróstapumpa + 44 + Bróstaskeytar + 41 + Bummullarlappar + 20 + Búkvøddar + 58 + Byrja + umaftur + 39 + Byrja + við + mati + 82 + D + Dagbók + yvir + barnsins + grát + 76 + Di + - + Te-Ki-Pol-Hib+Pn + 116 + Djús + 85 + Doyva + og + káma + ljóð + og + ljós + 74 + Drekka + 85 + Drekka + úr + koppi + 56 + , + 83 + Drúgvur + grátur + 75 + , + 124 + D-vitaminir + 40 + , + 48 + , + 83 + til + ov + tíðliga + fødd + 104 + Dýnur + 67 + E + Eftiransni + 53 + , + 62 + Eftirgjørd + móðurmjólk + 47 + Eftirverkir + 9 + Eina + við + barninum + 30 + Einnsemi + 29 + Ekki + 31 + Ergoterapeut + 108 + Evnindi + ( + kemikalium + ) + 26 + , + 88 + Eyka + væta + 48 + F + Falskur + barkahosti + 121 + Familjur + , + ymiskar + 30 + Fáa + hjálp + 15 + , + 75 + , + 79 + Fáa + í + rangastrúpan + 84 + , + 95 + Fáa + ró + 73 + Fárasjúka + 116 + Felagsskapur + 8 + Fepur + 48 + , + 71 + , + 114 + , + 121 + , + 125 + Fepurkrampi + 124 + Evnisyvirlit + +

+

+ + 134 + | + EVNISYVIRLIT + EVNISYVIRLIT + | + 135 + í + vørtunum + 41 + Pínustillandi + heilivágur + 71 + , + 125 + Pjátra + 56 + Pneumokokkar + 116 + Polypp + 128 + Pylsueitran + ( + botulisma + ) + 127 + R + Rámjólk + 7 + , + 9 + Refluks + , + afturrensl + 118 + Regn + 26 + Regnslag + 26 + Reingerð + 25 + av + fløskum + 50 + Reingerðarevni + 88 + Reydlingar + 116 + Reyð + rumpa + 120 + , + 127 + Rivur + í + vørtunum + 41 + Rísgreytur + 84 + Ropa + liðugt + 22 + , + 50 + Rosinur + 87 + Rovfiskar + 85 + Royking + og + geva + bróst + 25 + Roykur + 25 + Ró + 70 + , + 75 + , + 79 + ov + tíðliga + føtt + 106 + Rulla + 56 + , + 60 + Rúsdrekka + og + bróstgeving + 37 + Rútmikkur + 58 + , + 97 + Røkt + av + barninum + 31 + av + sjúka + barninum + 111 + Rørslumenning + , + motorikkur + 0-3 + mánaðir + 53 + 4-5 + mánaðir + 56 + 6-8 + mánaðir + 60 + 9-12 + mánaðir + 62 + Rørslur + 0-3 + mánaðir + 53 + 4-5 + mánaðir + 56 + 6-8 + mánaðir + 60 + 9-12 + mánaðir + 62 + 1-2 + ár + 97 + S + Saft + 8 + Saltvatnsdropar + 123 + , + 124 + Samarbeiði + 33 + , + 98 + Samband + 21 + , + 32 + , + 39 + , + 50 + , + 54 + , + 74 + , + 105 + tað + fyrsta + 7 + fløskumáltíð + 48 + Samband + og + tilknýti + 13 + , + 48 + , + 72 + Samdøgrið + 12 + Samvera + 31 + , + 96 + , + 99 + Sangspøl + 59 + , + 64 + Sansir + 11 + Sápa + 21 + Sár + á + vørtunum + 41 + Sita + sjálvt + 60 + Sjampo + 24 + Sjálvbjargni + 89 + , + 92 + Sjálvsvirði + 96 + Sjón + 11 + Sjúkt + barn + 111 + Sjúkutekin + 114 + , + 121 + Skarlaksfepur + 126 + Skáldkoppar + 127 + Skeið + 81 + Skeivt + skap + á + høvdi + 20 + Skeld + og + deilan + 31 + , + 32 + Skifta + blæu + 21 + Skilja + millum + mat + og + svøvn + 56 + Skilnaður + 60 + Skíggjatíð + 99 + Skjótt + heim + úr + sjúkrahúsi + 14 + Skordýrastingir + 127 + Skónir + ( + arp + ) + 24 + , + 119 + Skrástólur + 56 + Skuggi + 27 + Slím + 123 + Smakkroyndir + 82 + Smakksansur + 11 + Smágráta + 61 + Smittandi + svølgrúmssjúka + ( + difteri + ) + 116 + Smíl + , + tað + fyrsta + 54 + Song + 19 + Songarlega + 111 + Soppur + 42 + Sova + samanhangandi + 68 + , + 70 + Sova + uttandura + 26 + , + 27 + Sovistøð + 19 + Sovistøður + 20 + , + 66 + , + Sólskáldan + 126 + Sólverja + 27 + Spegl + 59 + Spenningar + í + bróstinum + 41 + Spýggja + 114 + , + 128 + Spæla + 0-3 + mánaðir + 54 + 4-5 + mánaðir + 58 + 6-8 + mánaðir + 61 + 9-12 + mánaðir + 64 + Spæla + við + onnur + 97 + Stívkrampi + 116 + STOP-linjan + 25 + Storkabit + 9 + Strongd + 73 + Støður + , + tá + ið + barnið + sýgur + 8 + , + 38 + , + 41 + , + 43 + afturáhellandi + 8 + Sukursjúka + ( + diabetis + ) + 25 + Sunnur + matur + 92-95 + Suttur + 50 + Svanamerki + 21 + Sveiggja + 64 + Sveipað + ella + reivað + 19 + , + 74 + Svøvnur + 0-3 + mánaðir + 53 + Kóka + vatn + 49 + Krampi + 114 + , + 123 + Krím + 25 + , + 122 + , + 123 + Kropssamband + 74 + Krúpa + 60 + Kræsni + 92 + byrgja + fyri + kræsni + 86 + Kuldi + 26 + Kvíði + 31 + , + 73 + Kærleiki + til + barnið + 12 + Køling + 83 + L + Landræsisígerð + 123 + Leiklutir + 29 + Leiku + 0-3 + mánaðir + 55 + 4-5 + mánaðir + 58 + 6-8 + mánaðir + 61 + Liggja + á + búkinum + 53 + Liggjandi + støða + at + geva + bróst + í + 38 + Liðuggjørdur + barnamatur + 83 + Liðuggjørdir + greytaúrdráttir + 84 + Lívfrøðilig + søga + 30 + Lívmóðir + 9 + Lívsýki + ( + diarré + ) + 114 + , + 121 + Ljósviðgerð + 12 + Lufta + út + 25 + Luftvæta + 25 + Luktilsi + 20 + Luktsansur + 11 + Lungnabruni + 125 + Lyklaholsmerkið + 94 + Lækni + 108 + , + 113 + , + 114 + M + Magapína + 22 + , + 114 + Mammubólkur + 17 + , + 108 + Mandlur + 125 + Matarlystur + 86 + 1-2 + ár + Matur + um + náttina + 70 + í + skiftistíðini + 84 + eingi + evnindi + 81 + undir + sjúku + 111 + Matur + í + skiftistíðini + 84 + til + ov + tíðliga + fødd + 104 + Mál + 1-2 + ár + 89 + Máling + 25 + Máltíðir + 92 + Máltíðir + , + tal + av + mált + . + + + við + skeið + 82 + Meningitis + 25 + , + 125 + Menning + 0-3 + mánaðir + 53 + 4-5 + mánaðir + 56 + 6-8 + mánaðir + 60 + 9-12 + mánaðir + 62 + 1-2 + ár + 89 + ov + tíðliga + føtt + 107 + Meslingar + 116 + MFR + 116 + , + 117 + Middagslúrur + 69 + Mikroovnur + 49 + Miksturur + 112 + Millummáltíðir + 94 + Miðoyrabruni + 25 + , + 125 + Mjólk + 87 + til + ov + tíðliga + fødd + 103 + Mjólka + út + 41 + , + 43 + , + 44 + Mjólkargerð + 9 + , + 40 + , + 41 + , + 104 + Mjólkarknyklar + 42 + , + 43 + Mjólkarmongd + 35 + , + 40 + , + 42 + , + 43 + , + 47 + eldri + enn + eitt + ár + 92 + Mjólkarovurviðkvæmi + 40 + , + 47 + , + 48 + , + 118 + Mjólkarúrdráttir + 87 + Morgunmatur + 93 + Morl + 84 + Móðurmjólkin + , + innihald + 35 + Mýggjabitanet + 26 + Mørk + 77-78 + , + 89-90 + N + Nakkastirvni + 114 + , + 125 + Nalvabrokk + 120 + Nalvarøkt + 22 + Náttklæði + 67 + Negl + 24 + Nitrat + 85 + Nýføðingur + 7 + opningur + 16 + sansir + 11 + svøvnur + 12 + útsjónd + 9 + O + Opningur + 16 + Ov + lítil + ella + ov + nógv + mjólk + 43 + ” + Ovursvangur + ” + 73 + Ovurviðkvæmi + 40 + , + 47-48 + , + 118 + Oxytocin + 11 + Ó + Órógvað + um + náttina + 71 + Óróligur + svøvnur + 67 + , + 70-71 + P + Parlag + 29 + Passiv + royking + 25 + , + 118 + Pinkubarnadýna + 67 + Pinkubarnapylsueitran + , + botulisma + 126 + Pinkubarnarøkt + 18 + Pinkubarnastuðul + 31 + Pinkubarnasvimjing + 58 + Pína + 114 + +

+

+ + 136 + | + EVNISYVIRLIT + 4-5 + mánaðir + 56 + 6-8 + mánaðir + 60 + 1-2 + ár + 69 + ov + tíðliga + føtt + 107 + hjá + nýføðingi + 12 + Svøvnur + , + ov + lítil + 29 + Svøvnur + , + trupulleikar + 67 + , + 70-71 + Svøvnur + , + tørvur + á + 67 + , + 68 + Systkin + 32 + Søla + av + móðurmjólk + 44 + T + Tablettir + 112 + Talulærari + 108 + Tann + fyrsti + maturin + 81-82 + Tannbusting + 90 + Tannlækni + 90 + Tannskaðar + 91 + , + 128 + Táta + , + sutta + , + boppa + 43 + , + 50 + , + 74 + Tekn + 9 + , + 29 + , + 81 + ov + tíðliga + føtt + 106 + Tenn + 58 + , + 90 + Tenninar + koma + 128 + Tiðna + frystan + mat + 83 + Tilgering + av + fløsku + 49 + Tilráðing + , + rørslur + 53 + , + 56 + bróstageving + 35 + Tilvitskustøða + 114 + Títtleiki + at + geva + bróst + 8 + , + 35 + Trekan + maga + 82 + , + 127 + Triðjadagsútbrot + 128 + Trivnatekin + 16 + Trong + gallræsi + 12 + Troyst + 73-74 + Truplar + kenslur + 13 + , + 79 + Trøska + 42 + Tubbaksroykur + 25 + Tung + blæa + 16 + , + 82 + Tunglyndi + 13 + Tunnur + greytur + og + morl + 81 + Trygd + 27 + , + 73 + , + 100-101 + Tyggja + 82 + , + 85 + Tægrar + í + mati + 87 + U + Umsorgan + 77 + Umsorganardagar + 111 + Uppaling + 31 + , + 78 + , + 98 + Uppgávubýti + 33 + Upphiting + av + fløskum + 49 + við + móðurmjólk + 44 + Ú + Út + at + sova + 26 + Útbrot + 114 + , + 126 + , + 128 + Útgerð + til + fløsku + 51 + Útmjólking + 41-44 + , + 103 + Útsjónd + , + á + tí + nýfødda + 9 + Útskrivað + 14 + V + Virkin + spøl + 97 + Vón + og + væntan + 29 + , + 79 + , + 98 + Væl + um + vørtuna + 37 + , + 40 + , + 41 + Vætumissur + 111 + Vørtur + 41 + Ø + Øvundsjúka + 29 + , + 32 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00002.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00002.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..1f6db65555340e42757355b50499e1195ffb2283 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00002.xml @@ -0,0 +1,1140 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 712 words + 838 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-34ffeuqw-562cc564bc84f969 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/34ffeuqw/gigni_avvarandi-hvussu-veita-hjálpandi-hond.pdf?s=mh7Z4YpvyINVZnwKTRHJceD92_k + https://gigni.cdn.fo/savn/34ffeuqw/gigni_avvarandi-hvussu-veita-hj%C3%A1lpandi-hond.pdf?s=mh7Z4YpvyINVZnwKTRHJceD92_k + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Barnsburðartunglyndi + Hvussu + tú + kanst + veita + eina + hjálpandi + hond + +

+

+ + Barnsburðartunglyndi + Barnsburðartunglyndi + rakar + umleið + 10 + % + av + øllum + kvinnum + , + eisini + í + Føroyum + . + + + Tað + kann + eisini + raka + pápar + og + ættleiðingarforeldur + . + + + Tekin + um + barnsburðartunglyndið + er + : + ógleði + , + niðursettur + hugur + , + niðursett + orka + og + møði + . + + + Fylgieyðkennir + av + hesum + eru + kensla + av + vónloysi + , + maktarloysi + , + manglandi + orka + til + at + taka + sær + av + barninum + , + manglandi + gleði + og + skuldarkensla + . + + + Skjót + hjálp + er + góð + hjálp + Av + tí + at + barnsburðartunglyndi + rakar + eitt + tíðarskeið + í + lívinum + , + sum + hevur + so + stóran + týdning + fyri + familjuna + , + er + týdningarmikið + at + fáa + hjálp + so + skjótt + sum + tilber + . + + + Um + mamman + hevur + fingið + staðfest + tunglyndi + , + er + týdningarmikið + at + hon + fær + hjálp + frá + fakfólki + skjótast + tilber + . + + + Skjót + hjálp + er + besta + hjálpin + . + + + Tey + flestu + avvarandi + vilja + hjálpa + , + men + tað + kann + vera + ringt + at + vita + hvussu + . + + + Um + man + ikki + sjálvur + hevur + verið + raktur + av + tunglyndi + , + kann + tað + vera + torført + at + skilja + , + hvat + tað + merkir + at + hava + tunglyndi + . + + + Sum + avvarðandi + kunnu + vit + ikki + bara + hugsa + , + hvussu + vit + sjálvi + gjørdu + , + tá + vit + vóru + kedd + og + geva + ráð + út + frá + tí + . + + + Ráð + sum + t.d. + “ + tú + skalt + bara + hugsa + meira + positivt + ” + ella + “ + tú + skalt + bara + taka + teg + saman + , + so + gongur + tað + nokk + ” + duga + als + ikki + . + + + Sum + avvarðandi + er + tað + av + stórum + týdningi + at + minnast + , + at + hóast + tað + kann + tykjast + svárt + og + ringt + at + hava + tamarhald + á + støðuni + , + so + er + tín + hjálp + ómetaliga + týdningarmikil + . + + + Barnsburðartunglyndi + rakar + ikki + bert + mammuna + . + + + Tað + er + eisini + ein + torfør + tíð + fyri + hennara + næstu + : + Hjúnafelagin + / + makin + , + børn + , + ommur + og + abbar + . + + + Hvussu + við + barninum + ? + + + Beint + eftir + , + at + eitt + barn + er + borið + í + heim + , + byrjar + menningin + av + móðir + / + foreldra + – + barn + sambandinum + . + + + Barnið + hevur + tørv + á + at + verða + møtt + kensluliga + . + + + Júst + hetta + kann + vera + torført + fyri + eina + mammu + við + barnsburðartunglyndi + . + + + Tí + er + neyðugt + at + annar + umsorganar + persónur + eisini + er + um + barnið + , + meðan + mamman + hevur + tað + trupult + . + + + Hevur + mamman + tunglyndi + , + eigur + makin + / + hjúnafelagin + ella + familjan + at + umhugsa + at + raðfesta + familjuna + fram + um + arbeiði + í + eina + tíð + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + um + hendan + møguleikan + . + +

+

+ + 13 + góð + ráð + , + um + hvussu + tú + kanst + veita + eina + hjálpandi + hond + til + eina + mammu + við + barnsburðartunglyndi + : + +

+

+ + 1 + . + + + Stuðla + mammuni + í + at + søkja + sær + hjálp + og + far + við + henni + um + neyðugt + . + + + 2 + . + + + Minst + til + , + at + mamman + gerst + frísk + aftur + við + rættari + hjálp + og + stuðli + . + + + 3 + . + + + Avlasta + mammuna + og + bjóða + teg + fram + at + gera + nakað + ítøkiligt + , + sum + t.d. + at + vaska + klæðir + , + keypa + inn + , + gera + mat + og + ansa + barninum + . + + + 4 + . + + + Tak + støðuna + hjá + mammuni + í + álvara + , + og + sig + ikki + , + at + tað + gongur + nokk + . + + + 5 + . + + + Tak + atlit + . + + + Tunglyndi + er + ein + álvarsom + støða + , + sum + ger + , + at + persónurin + missir + førleikan + at + gera + tað + , + sum + annars + er + sjálvsagt + . + + + 6 + . + + + Lurta + , + rúma + og + tol + tað + , + sum + mamman + ber + fram + . + + + Gev + henni + møguleika + at + tosa + um + , + hvussu + hon + upplivir + sína + støðu + , + eisini + um + tað + , + sum + er + trupult + fyri + hana + . + + + Tað + er + ikki + neyðugt + at + finna + loysnir + og + koma + við + ráðum + . + + + 7 + . + + + Ver + um + barnið + . + + + Mammur + við + barnsburðartunglyndi + kunnu + hava + trupult + við + at + møta + barninum + kensluliga + . + + + Hetta + er + í + lagi + , + um + pápin + ella + annar + umsorganarpersónur + eisini + er + um + barnið + . + + + Hav + álit + á + , + at + móðurkenslan + kemur + . + + + 8 + . + + + Royn + ikki + at + geva + mammuni + skuldarkenslur + . + + + 9 + . + + + Góðtak + , + at + mamman + í + eina + tíð + ikki + so + væl + megnar + sosiala + samveru + t.d. + føðingardagar + og + gestir + . + + + 10 + . + + + Um + eldri + systkin + eru + , + er + umráðandi + , + at + tey + fáa + eina + aldurssvarandi + frágreiðing + um + støðuna + og + kunning + um + , + at + støðan + ikki + er + varandi + . + + + 11 + . + + + Ikki + geva + góð + ráð + um + støðuna + , + sum + mamman + er + í. + 12 + . + + + Kunna + teg + um + barnsburðartunglyndið + – + les + t.d. + meira + um + burðartunglyndið + á + www.gigni.fo + 13 + . + + + Ver + varugur + við + , + at + tú + sum + avvarðandi + eisini + kanst + hava + tørv + á + hjálp + . + + + Tak + ímóti + tí + hjálp + , + sum + tær + verður + bjóða + . + + + Tað + er + umráðandi + ikki + at + taka + yvir + , + men + at + laga + hjálpina + eftir + tørvinum + í + samráð + við + mammuna + og + familjuna + annars + . + +

+

+ + Hav + gott + mót + ! + + + Møguleikin + er + góður + fyri + hjálp + ! + + + Útlitini + fyri + bata + eru + góð + . + + + Heilsufrøðingurin + frá + Gigni + ger + eina + kanning + av + mammuni + umleið + tveir + mánaðir + aftaná + barnsburð + . + + + Útfrá + hesum + verður + støða + tikin + til + , + um + neyðugt + er + við + viðgerð + . + + + Samband + fæst + við + Gigni + á + tel + 56 + 23 + 00 + og + á + gigni@gigni.fo + Vit + hava + eitt + sertoymi + á + Psykiatriska + Deplinum + við + einum + psykiatara + , + einum + sjúkrarøktarfrøðingi + og + einum + musik + terapeuti + , + sum + arbeiða + við + barnsburðatunglyndi + burturav + . + + + Fyri + at + fáa + lut + í + hesum + tilboðum + er + neyðugt + við + ávísing + frá + kommunulækna + . + + + Hetta + tilboðið + umfatar + eisini + samrøðu + við + pápan + ella + annan + avvarðandi + . + + + Í + toyminum + arbeiða + : + Sanne + Storm + Cand + . + + + Mag + og + PhD + i + musikterapi + Majken + Mortensen + Heilsurøktari + við + grundútbúgving + í + kognitivum + viðgerðarhættum + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00004.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00004.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..36f12ffe7cdd3d2d34121600bd58ec050eac9eb7 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00004.xml @@ -0,0 +1,5786 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 4081 words + 4865 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-4z4jvq4w-5a1f69a0b671cf2e + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/4z4jvq4w/hvussu-hevur-tu-tad-2023.pdf?s=kzoJW1amYP461EiqHkQ6PY-noOw + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Úrslit + úr + “ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + ” + frá + 2023 + Tøl + um + heilsu + og + trivnað + hjá + føroyingum + Heilsustýrið + ( + tá + Fólkaheilsustýrið + ) + gjørdi + á + heysti + 2023 + eina + stóra + fólkaheilsukanning + ” + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + ” + , + ið + hevði + til + endamáls + at + greina + heilsustøðuna + hjá + vaksnum + fólkum + í + Føroyum + . + + + 8.000 + føroyingar + millum + 18 + og + 85 + ár + úr + øllum + Føroyum + vórðu + tilvildarliga + valdir + út + og + fingu + innbjóðing + til + at + luttaka + í + kanningini + , + sum + var + tøk + á + Vanganum + . + + + 5.104 + fólk + svaraðu + spurnakanningini + , + og + tað + gevur + eitt + svarprosent + uppá + 64 + % + . + + + Talan + er + sostatt + um + størstu + fólkaheilsukanning + , + sum + er + gjørd + í + Føroyum + . + + + Kanningin + “ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + ” + verður + endurtikin + fjórða + hvørt + ár + . + + + Fyrsta + kanningin + var + í + 2015 + , + tann + næsta + í + 2019 + og + nýggjasta + kanningin + varð + gjørd + á + heysti + 2023 + . + + + Hetta + letur + upp + fyri + , + at + til + ber + at + fylgja + eini + gongd + í + samfelagnum + . + + + Høvuðsøkini + í + spurnakanningini + eru + heilsa + , + trivnaður + og + sjúka + , + og + spurt + varð + ógvuliga + breitt + um + ymisk + viðurskifti + innan + hesi + øki + . + + + Í + sambandi + við + heilsu + og + trivnað + varð + millum + annað + spurt + um + hesi + viðurskiftini + : + sjálvmett + heilsustøða + , + strongd + og + sosial + sambond + . + + + Henda + frágreiðingin + snýr + seg + um + tey + kanningarúrslit + , + ið + eru + grundað + á + spurningarnar + innan + heilsu + og + trivnað + . + + + Sjálvmett + heilsustøða + Sjálvmett + heilsustøða + varð + mett + við + spurninginum + : + Hvussu + heldur + tú + , + at + tín + heilsa + er + sum + heild + ? + + + ● + Avbera + góð + ● + Stak + góð + ● + Góð + ● + Minni + góð + ● + Vánalig + Sjálvmett + heilsustøða + fevnir + um + samlaðu + metingina + av + heilsustøðuni + hjá + einum + persóni + . + + + Metingin + fevnir + um + ymisk + heilsuviðurskifti + , + ið + ikki + einans + kunnu + lýsast + við + sjúkueyðkennum + , + sjúkum + ella + vandatættum + . + + + Metingin + er + millum + annað + eisini + ávirkað + av + heilsugongdini + gjøgnum + lívið + , + hvørjar + førleikar + tann + einstaki + hevur + og + møguleikarnar + fyri + at + fáa + stuðul + og + hjálp + ( + 1 + ) + . + +

+

+ + 1 + +

+

+ + Kanningar + hava + víst + , + at + greitt + samband + er + millum + vánaliga + sjálvmetta + heilsu + og + deyðleika + ( + 2-7 + ) + , + eins + og + tað + er + samband + millum + vánaliga + sjálvmetta + heilsu + og + øktan + vanda + fyri + ymiskum + sjúkum + . + + + Harumframt + er + samband + millum + vánaliga + sjálvmetta + heilsustøðu + og + økta + nýtslu + av + heilivági + og + heilsutænastum + ( + 8-10 + ) + . + + + Talva + 1 + : + Sjálvmett + heilsustøða + hjá + monnum + og + kvinnum + í + ymiskum + aldursbólkum + . + + + Prosent + . + + + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Øll + +

+

+ + Minni + góð + ella + vánalig + 12,0 + 13,2 + 12,5 + 10,3 + 13,1 + 12,2 + 13,9 + 12,3 + Tilsamans + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + Tal + av + svarpersónum + +

+

+ + Minni + góð + ella + vánalig + 19,6 + 19,0 + 10,5 + 11,4 + 14,2 + 11,7 + 17,6 + 14,2 + Tilsamans + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + Tal + av + svarpersónum + 276 + 421 + 465 + 501 + 513 + 383 + 153 + 2712 + +

+

+ + Í + talvu + 1 + er + býtið + á + svarunum + fyri + sjálvmetta + heilsustøðu + lýst + fyri + menn + og + kvinnur + í + ymiskum + aldursbólkum + . + + + Munurin + millum + kynini + er + ikki + stórur + , + og + størsti + parturin + metir + sína + heilsustøðu + vera + góða + . + + + 88 + % + av + monnunum + og + 86 + % + av + kvinnunum + meta + sína + heilsustøðu + vera + avbera + góða + , + stak + góða + ella + góða + . + + + Í + aldursbólkinum + 18-24 + ár + meta + 21,8 + % + av + monnunum + heilsuna + vera + avbera + góða + . + + + Til + samanberingar + er + hetta + galdandi + fyri + 9,8 + % + av + kvinnunum + í + sama + aldursbólki + ( + talva + 1 + ) + . + + + Verður + hugt + at + teimum + , + sum + meta + sína + heilsu + vera + minni + góða + ella + vánaliga + , + so + er + parturin + hægst + hjá + +

+

+ + 2 + +

+

+ + monnum + , + sum + eru + 75 + ár + ella + eldri + ( + 13 + , + 9 + % + ) + , + og + hjá + kvinnum + millum + 18 + og + 24 + ár + , + ( + 19 + , + 6 + % + ) + ( + talva + 1 + ) + . + + + Tølini + vísa + á + ein + ójavna + millum + kynini + , + har + kvinnur + í + yngru + aldursbólkunum + , + frá + 18-34 + ár + , + sum + heild + meta + seg + hava + verri + heilsu + enn + menn + í + sama + aldri + . + + + Samanlagt + meta + 12 + , + 3 + % + av + monnunum + og + 14 + , + 2 + % + av + kvinnunum + sína + heilsustøðu + vera + minni + góða + ella + vánaliga + . + +

+

+ + Mynd + 1 + : + Prosentparturin + av + monnum + , + ið + meta + sína + heilsustøðu + vera + avbera + góða + , + stak + góða + ella + góða + , + býtt + uppá + aldur + og + árstal + . + +

+

+ + Tá + hugt + verður + eftir + gongdini + fyri + menn + , + ið + meta + sína + heilsustøðu + vera + avbera + góða + , + stak + góða + ella + góða + , + er + prosentparturin + í + øllum + aldursbólkum + millum + 18 + og + 64 + ár + støðugt + minkaður + síðan + 2015 + . + + + Talan + er + um + eina + minking + á + í + miðal + 10,7 + prosentstig + frá + 2015 + til + 2023 + fyri + hesar + fimm + aldursbólkarnar + . + + + Fyri + menn + eldri + enn + 64 + ár + sæst + harafturímóti + ein + lítil + øking + í + prosentpartinum + , + ið + metur + sína + heilsustøðu + vera + góða + til + avbera + góða + frá + 2019 + til + 2023 + . + + + Fyri + hesar + báðar + aldursbólkarnar + var + prosentparturin + minst + í + 2019 + og + er + síðan + øktur + í + 2023 + . + +

+

+ + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Allir + menn + % + 2015 + 2019 + 2023 + +

+

+ + 3 + +

+

+ + Mynd + 2 + : + Prosentparturin + av + kvinnum + , + ið + meta + sína + heilsustøðu + vera + avbera + góða + , + stak + góða + ella + góða + , + býtt + uppá + aldur + og + árstal + . + +

+

+ + Hjá + kvinnunum + sæst + , + eins + og + hjá + monnunum + , + ein + týðilig + gongd + í + sjálvmettari + heilsustøðu + síðan + 2015 + , + sum + vísir + , + at + samlaði + parturin + av + teimum + , + ið + meta + sína + heilsustøðu + vera + góða + , + stak + góða + ella + avbera + góða + , + er + alsamt + minkaður + við + tíðini + . + + + Hendan + gongdin + er + serliga + týðilig + hjá + kvinnum + í + aldursbólkunum + millum + 18 + og + 34 + ár + , + har + eitt + fall + sæst + á + í + miðal + 16,4 + prosentstig + frá + 2015 + til + 2023 + . + + + Tølini + fyri + kvinnur + , + ið + eru + 75 + ár + ella + eldri + , + vísa + eins + og + tølini + hjá + monnum + , + at + heilsustøðan + er + mett + at + vera + betri + í + 2023 + enn + í + 2019 + . + + + Samanumtikið + er + sjálvmetta + heilsustøðan + hjá + føroyingum + góð + , + og + bæði + kvinnur + og + menn + lata + sum + heild + væl + at + . + + + Tó + er + gongdin + við + minkandi + tølum + , + sum + eru + at + síggja + í + fleiri + av + aldursbólkunum + , + ørkymlandi + . + +

+

+ + Strongd + Strongd + kann + lýsast + sum + ein + stutt + - + ella + langtíðar + støða + , + ið + er + eyðkend + av + mistrivnaði + ( + 11 + ) + . + + + Strongd + kann + hava + negativa + ávirkan + á + bæði + lívsgóðsku + og + trivnað + , + og + er + ein + vandatáttur + fyri + nógvar + sjúkur + ( + 1 + ) + . + + + Umráðandi + er + at + skilja + í + millum + stutttíðar + - + og + langtíðarstrongd + ( + 12 + ) + . + + + Stutttíðarstrongd + kemur + vanliga + fyri + í + akuttum + støðum + , + har + mann + skal + virka + í + vandastøðum + , + og + tá + støðan + er + av + , + kann + kroppurin + hvíla + . + + + Langtíðarstrongd + er + , + tá + ávirkanin + av + strongd + ikki + minkar + ella + hvørvur + , + og + kroppurin + ikki + fær + møguleika + at + koma + fyri + seg + aftur + ( + 13 + ) + . + + + Langtíðarstrongd + +

+

+ + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Allar + kvinnur + % + 2015 + 2019 + 2023 + +

+

+ + 4 + +

+

+ + kann + økja + um + vandan + fyri + millum + annað + ov + høgt + blóðtrýst + ( + 14 + ) + , + hjarta + og + æðrasjúku + ( + 15-17 + ) + og + tunglyndi + ( + 18 + ) + . + + + Strongd + kann + sostatt + hava + sera + umfatandi + avleiðingar + fyri + bæði + einstaklingar + og + á + samfelagsstigi + við + til + dømis + øktum + útreiðslum + í + sambandi + við + sjúkrafráveru + . + + + Í + hesi + frágreiðing + verður + strongd + mátað + við + Cohens + Percived + Stress + scale + ( + PSS + ) + , + ið + er + ein + góðkendur + stigi + ( + 19-20 + ) + . + + + PSS-stigin + byggir + á + 10 + spurningar + , + ið + snúgva + seg + um + , + um + svarpersónarnir + seinastu + fýra + vikurnar + millum + annað + hava + kent + lívið + tungt + , + um + tey + hava + havt + tamarhald + á + støðum + , + hava + havt + álit + á + sær + sjálvum + , + hava + megnað + at + loyst + trupulleikar + ella + hava + kent + seg + fjáltrut + ( + nervøs + ) + ella + strongd + . + + + Sostatt + er + stigin + ikki + ein + spurningur + um + , + hvørt + mann + hevur + kent + seg + strongda + / + n + ella + ikki + , + men + er + eitt + samansett + mát + fyri + , + hvussu + einstaklingurin + upplivir + strongd + . + + + Út + frá + hesum + spurningunum + er + gjørdur + ein + stigi + , + har + hvør + einstakur + kann + fáa + ímillum + 0-40 + stig + . + + + Tess + fleiri + stig + tú + fært + , + tess + meira + strongda + / + n + kennir + tú + teg + . + + + Í + hesi + kanning + verða + 20 + % + av + teimum + , + ið + fáa + flest + stig + , + mett + at + hava + eitt + høgt + strongdarstig + . + +

+

+ + Talva + 2 + : + Strongdarstøðið + hjá + monnum + og + kvinnum + í + ymiskum + aldursbólkum + . + + + Prosent + . + + + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Øll + Menn + Høgt + strongdarstig + 27,6 + 25,1 + 25,0 + 17,0 + 10,3 + 8,6 + 9,2 + 17,6 + Ikki + høgt + strongdarstig + 72,4 + 74,9 + 75,0 + 83,0 + 89,7 + 91,4 + 90,8 + 82,4 + Tilsamans + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + Tal + av + svarpersónum + 214 + 315 + 400 + 440 + 438 + 304 + 141 + 2252 + Kvinnur + Høgt + strongdarstig + 51,1 + 35,8 + 26,6 + 18,0 + 15,6 + 11,0 + 13,4 + 24,4 + Ikki + høgt + strongdarstig + 48,9 + 64,2 + 73,4 + 82,0 + 84,4 + 89,0 + 86,6 + 75,6 + Tilsamans + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 + Tal + av + svarpersónum + 274 + 416 + 458 + 479 + 480 + 336 + 119 + 2562 + Í + talvu + 2 + er + býtið + fyri + tey + við + høgum + og + lágum + strongdarstigi + lýst + fyri + menn + og + kvinnur + í + ymiskum + aldursbólkum + . + + + Ein + størri + prosentpartur + av + kvinnum + ( + 24 + , + 4 + % + ) + enn + monnum + ( + 17 + , + 6 + % + ) + hevur + eitt + +

+

+ + 5 + +

+

+ + høgt + strongdarstig + . + + + Tó + sæst + , + at + tað + serliga + er + millum + teir + yngru + aldursbólkarnar + , + at + ein + stórur + partur + hevur + eitt + høgt + strongdarstig + . + + + Í + aldursbólkinum + 18-24 + ár + sigur + útvið + triðihvør + maður + og + onnurhvør + kvinna + seg + hava + eitt + høgt + strongdarstig + . + + + Í + aldursbólkinum + 25-34 + ár + eru + 25 + % + av + monnunum + og + 36 + % + av + kvinnunum + , + ið + hava + eitt + høgt + strongdarstig + ( + talva + 2 + ) + . + +

+

+ + Mynd + 3 + : + Prosentparturin + av + monnum + við + høgum + strongdarstigi + býtt + uppá + aldur + og + ár + . + +

+

+ + Fjórði + hvør + maður + yngri + enn + 45 + ár + hevur + høgt + strongdarstig + ( + mynd + 3 + ) + . + + + Til + samanberingar + er + hetta + galdandi + fyri + ein + av + 10 + monnum + oman + fyri + 54 + ár + . + + + Tað + er + serliga + í + aldursbólkunum + 35-44 + ár + og + 45-54 + ár + , + at + ein + øking + sæst + av + teimum + , + ið + hava + eitt + høgt + strongdarstig + , + frá + 2019 + til + 2023 + . + + + Í + 2019 + høvdu + 19 + % + av + teimum + 35-44 + ára + gomlu + høgt + strongdarstig + , + og + tað + er + galdandi + fyri + 25 + % + av + monnunum + í + 2023 + . + + + Sostatt + sæst + ein + vøkstur + á + 6 + prosentstig + í + hesum + aldursbólkinum + . + +

+

+ + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Allir + menn + % + 2019 + 2023 + +

+

+ + 6 + +

+

+ + Mynd + 4 + : + Prosentparturin + av + kvinnum + við + høgum + strongdarstigi + býtt + uppá + aldur + og + ár + . + +

+

+ + Eingin + øking + sæst + í + samlaða + partinum + av + kvinnum + við + høgum + strongdarstigi + frá + 2019 + til + 2023 + , + og + liggur + talið + støðugt + á + 24 + % + ( + mynd + 4 + ) + . + + + Serliga + er + tað + tær + ungu + kvinnurnar + , + ið + hava + høgt + strongdarstig + . + + + Í + aldursbólkinum + 18-24 + ár + eru + 51 + % + , + og + í + aldursbólkinum + 25-34 + ár + eru + 36 + % + , + ið + hava + høgt + strongdarstig + . + + + Størsta + økingin + sæst + í + aldursbólkinum + 25-34 + ár + , + har + talið + av + teimum + við + høgum + strongdarstigi + er + økt + við + 8 + prosentstigum + . + + + Parturin + við + høgum + strongdarstigi + fellur + við + aldrinum + , + og + í + aldursbólkinum + 65 + - + 74 + ár + eru + 11 + % + , + ið + hava + eitt + høgt + strongdarstig + . + +

+

+ + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Allar + kvinnur + % + 2019 + 2023 + +

+

+ + 7 + +

+

+ + Mynd + 5 + : + Prosentparturin + av + teimum + við + høgum + strongdarstigi + býtt + uppá + útbúgvingarstig + . + +

+

+ + Størsti + parturin + við + høgum + strongdarstigi + sæst + hjá + teimum + lesandi + , + har + 47 + % + hava + høgt + strongdarstig + . + + + Samband + sæst + millum + strongdarstig + og + útbúgvingarstig + , + og + parturin + við + høgum + strongdarstigi + minkar + við + útbúgvingarstigi + . + + + Tvs. + at + tess + hægri + útbúgving + , + tess + lægri + strongdarstig + . + + + 28 + % + av + teimum + við + fólkaskúla + sum + hægsta + útbúgvingarstig + hava + høgt + strongdarstig + . + + + Til + samanberingar + er + hetta + galdandi + fyri + 14 + % + av + teimum + , + ið + hava + langa + framhaldsútbúgving + . + +

+

+ + Samanbering + við + Danmark + Somu + kanningar + eru + gjørdar + í + Danmark + , + og + tí + ber + til + at + samanbera + okkara + strongdartøl + við + donsk + tøl + ( + mynd + 6 + ) + . + +

+

+ + Lesandi + Fólkaskúli + Stutt + útb + Stutt + ví + . + + + útb + . + + + Miðal + ví + . + + + útb + . + + + Long + ví + . + + + útb + . + + + Onnur + útb + . + + + % + +

+

+ + 8 + +

+

+ + Mynd + 6 + : + Prosentparturin + av + monnum + við + høgum + strongdarstigi + býtt + uppá + aldur + og + land + . + +

+

+ + * + Í + Danmark + eitur + aldursbólkurin + 16-24 + ár + . + +

+

+ + Mynd + 7 + : + Prosentparturin + av + kvinnum + við + høgum + strongdarstigi + býtt + uppá + aldur + og + land + . + +

+

+ + * + Í + Danmark + eitur + aldursbólkurin + 16-24 + ár + . + + + Myndirnar + 6 + og + 7 + vísa + , + at + bæði + í + Føroyum + og + Danmark + eru + tað + serliga + tey + ungu + , + og + serliga + ungar + kvinnur + , + ið + hava + høgt + strongdarstig + . + + + Í + aldrinum + 18-24 + ár + hava + 28 + % + av + føroysku + monnunum + og + 31 + % + av + donsku + monnunum + eitt + høgt + strongdarstig + . + + + Í + sama + aldursbólki + hava + 51 + % + av + føroysku + kvinnunum + og + 52 + % + av + donsku + kvinnunum + eitt + høgt + strongdarstig + . + + + Hjá + eldru + aldursbólkunum + +

+

+ + 18-24 + ár + * + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Allir + menn + % + Føroyskir + menn + 2023 + Danskir + menn + 2021 + +

+

+ + 18-24 + ár + * + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Allar + kvinnur + % + Føroyskar + kvinnur + 2023 + Danskar + kvinnur + 2021 + +

+

+ + 9 + +

+

+ + sæst + , + at + føroyingar + sum + heild + liggja + á + einum + lægri + strongdarstigi + samanborið + við + danir + . + + + Hjá + monnum + eldri + enn + 75 + ár + siga + 9 + % + av + føroysku + monnunum + seg + hava + eitt + høgt + strongdarstig + . + + + Til + samanberingar + er + hetta + galdandi + fyri + 23 + % + av + donsku + monnunum + . + + + Hjá + kvinnum + eldri + enn + 75 + ár + eru + 13 + % + av + føroysku + kvinnunum + og + 30 + % + av + donsku + kvinnunum + , + ið + hava + eitt + høgt + strongdarstig + . + + + Mynd + 8 + : + Parturin + av + útvaldum + heilsu + - + og + trivnaðartættum + deilt + uppá + strongdarstig + . + +

+

+ + Á + mynd + 8 + sæst + , + hvussu + svarpersónarnir + hava + svarað + viðvíkjandi + útvaldum + heilsu + - + og + trivnaðartættum + , + tá + tað + er + deilt + uppá + strongdarstig + , + tvs. + at + høgt + og + ikki + høgt + strongdarstig + verður + greinað + í + mun + til + útvaldu + tættirnar + . + + + Hyggja + vit + at + teimum + , + ið + ikki + hava + eitt + høgt + strongdarstig + , + so + eru + 92,5 + % + , + ið + halda + sína + heilsu + vera + avbera + góða + , + stak + góða + ella + góða + . + + + Hinvegin + so + svara + 65,1 + % + av + teimum + , + ið + hava + eitt + høgt + strongdarstig + , + at + heilsan + er + avbera + góð + , + stak + góð + ella + góð + . + + + Somuleiðis + er + ein + størri + partur + av + teimum + við + høgum + strongdarstigi + , + ið + eisini + hava + drúgva + sjúku + , + roykja + dagliga + og + hava + eitt + BMI + yvir + 30 + , + samanborið + við + tey + , + ið + ikki + hava + eitt + høgt + strongdarstig + . + +

+

+ + Sosial + sambond + Týðiligt + samband + er + millum + at + hava + góð + nærsambond + og + likamligu + og + sálarligu + heilsustøðuna + hjá + fólki + ( + 21 + ) + . + + + Fólk + , + ið + hava + sterk + nærsambond + , + hava + ofta + betri + heilsu + , + verða + sjáldnari + sjúk + og + koma + skjótari + fyri + seg + eftir + sjúku + , + samanborið + við + fólk + , + ið + hava + veik + nærsambond + ( + 1 + ) + . + + + Kanningar + hava + víst + , + at + fólk + , + ið + kenna + seg + einsamøll + , + hava + øktan + vanda + fyri + millum + annað + ov + høgum + +

+

+ + Hava + avbera + góða + , + stak + góða + og + góða + sjálvmettað + heilsu + Hava + drúgva + sjúku + Roykja + daliga + Hava + BMI + yvir + 30 + Høgt + strongdarstig + Ikki + høgt + strongdarstig + +

+

+ + 10 + +

+

+ + blóðtrýsti + ( + 21 + ) + , + hjartaæðrasjúku + ( + 22 + ) + og + at + doyggja + ov + tíðliga + ( + 21 + ) + . + + + Hinvegin + hava + fólk + við + sterkum + nærsambondum + lægri + vanda + fyri + sálarsjúku + og + fyri + at + doyggja + ov + tíðiliga + samanborið + við + fólk + við + veikum + nærsambondum + ( + 23 + ) + . + + + Kenslan + av + einsemi + kann + koma + við + manglandi + sosialum + sambondum + ella + stuðli + , + ella + av + at + kenna + seg + einsamalla + / + n + , + tá + mann + fegin + vil + vera + saman + við + øðrum + . + + + Tó + kann + einsemi + eisini + koma + fyri + , + tá + mann + er + saman + við + øðrum + ( + 24 + ) + . + + + Tí + valdast + einsemi + bæði + av + kvantitetinum + og + kvalitetinum + av + teimum + nærsambondunum + , + tú + hevur + ( + 25 + ) + . + + + Sosial + sambond + verða + í + hesari + frágreiðingini + lýst + bæði + frá + einum + bygnaðarligum + ( + strukturellum + ) + og + einum + virkisligum + ( + funktionellum + ) + máti + , + har + bygnaðarliga + mátið + vísir + til + kvantitativa + liðin + av + sambondunum + , + altso + hvussu + nógvar + persónar + mann + hevur + samband + við + . + + + Virkisliga + mátið + vísir + harafturímóti + til + kvalitativa + liðin + , + t.e. + hvussu + sambondini + virka + , + og + fevnir + um + t.d. + kensluliga + og + praktiska + stuðulin + , + tú + upplivir + , + umframt + trupulleikar + og + stúran + , + sum + sambandið + møguliga + elvir + til + ( + 1 + ) + . + +

+

+ + Samband + við + familju + , + vinir + ella + kenningar + Í + hesi + frágreiðingini + er + bygnaðarliga + mátið + fyri + einsemi + lýst + við + spurninginum + : + Hvussu + ofta + hevur + tú + fysiska + ella + digitala + kontakt + við + familju + , + vinir + ella + kenningar + ? + + + við + svarmøguleikunum + : + ● + Familju + , + sum + tú + ikki + býrt + saman + við + ● + Hjúnafelaga + / + maka + ● + Vinir + ● + Arbeiðsfelagar + ella + floksfelagar + í + frítíðini + ● + Grannar + ella + aðrar + persónar + í + tínum + grannaøki + ● + Kenningar + frá + felagsskapum + , + ítróttarfeløgum + o.a.fr + ● + Aðrir + kenningar + Hesin + spurningurin + gevur + eina + meting + av + kvantitetinum + av + teimum + nærsambondum + , + ið + svarpersónarnir + hava + . + +

+

+ + 11 + +

+

+ + Talva + 3 + : + Títtleikin + av + fysiskum + ella + digitalum + kontaktum + við + familju + , + vinir + og + kenningar + , + millum + menn + og + kvinnur + . + + + 2023 + . + + + Prosent + . + + + Hvønn + dag + ella + næstan + hvønn + dag + 1-2 + ferðir + um + vikuna + 1-2 + ferðir + um + mánaðin + Minni + enn + eina + ferð + um + mánaðin + Ongantíð + / + ikki + viðkomandi + Tilsamans + Tal + av + svar + - + persónum + Menn + Familju + , + sum + tú + ikki + býrt + saman + við + 50,2 + 34,3 + 9,7 + 4,3 + 1,6 + 100 + 2287 + Hjúnafelaga + / + maka + 77,2 + 2,2 + * + * + 20,1 + 100 + 2262 + Vinir + 35,2 + 40,9 + 15,9 + 5,6 + 2,4 + 100 + 2274 + Arbeiðsfelagar + ella + floksfelagar + í + frítíðini + 22,9 + 23,1 + 17,1 + 18,7 + 18,2 + 100 + 2267 + Grannar + ella + aðrar + persónar + í + tínum + grannaøki + 14,8 + 32,1 + 19,7 + 18,5 + 14,9 + 100 + 2279 + Kenningar + frá + felagsskapum + , + ítróttarfeløgum + o.s.fr. + 11,2 + 29,8 + 17,4 + 17,0 + 24,6 + 100 + 2268 + Aðrir + kenningar + 7,7 + 25,8 + 27,2 + 24,5 + 14,7 + 100 + 2265 + Kvinnur + Familju + , + sum + tú + ikki + býrt + saman + við + 65,4 + 25,8 + 6,1 + 1,9 + 0,8 + 100 + 2604 + Hjúnafelaga + / + maka + 77,7 + 1,6 + * + * + 20,2 + 100 + 2565 + Vinir + 39,6 + 41,4 + 13,6 + 3,9 + 1,5 + 100 + 2588 + Arbeiðsfelagar + ella + floksfelagar + í + frítíðini + 20,4 + 23,7 + 17,1 + 18,6 + 20,3 + 100 + 2568 + Grannar + ella + aðrar + persónar + í + tínum + grannaøki + 12,6 + 30,6 + 21,0 + 18,5 + 17,4 + 100 + 2591 + Kenningar + frá + felagsskapum + , + ítróttarfeløgum + o.s.fr. + 7,0 + 27,8 + 18,4 + 15,7 + 31,1 + 100 + 2574 + Aðrir + kenningar + 6,8 + 21,1 + 30,8 + 24,7 + 16,5 + 100 + 2558 + * + Stjørna + er + sett + , + fyri + at + eingin + bólkur + skal + vera + færri + enn + 5 + fólk + +

+

+ + 12 + +

+

+ + Ein + størri + partur + av + kvinnum + ( + 65 + , + 4 + % + ) + siga + seg + hava + dagligt + ella + næstan + dagligt + samband + við + familju + , + sum + tær + ikki + búgva + saman + við + , + samanborið + við + menn + ( + 50 + , + 2 + % + ) + , + og + meira + enn + ein + triðingur + av + monnum + ( + 34 + , + 3 + % + ) + hevur + svarað + 1-2 + ferðir + um + vikuna + ( + talva + 3 + ) + . + + + Tølini + vísa + annars + ikki + nakran + serligan + ójavna + millum + kvinnur + og + menn + . + + + Tó + eru + munandi + fleiri + kvinnur + ( + 31 + , + 1 + % + ) + , + ið + siga + seg + ongantíð + hava + samband + við + kenningar + frá + felagsskapum + , + ítróttarfeløgum + o.s.fr. + , + samanborið + við + menn + ( + 24 + , + 6 + % + ) + . + +

+

+ + Kenna + seg + ofta + einsamøll + uttan + at + vilja + vera + tað + Tað + virkisliga + mátið + í + hesi + frágreiðing + verður + lýst + við + spurninginum + : + Kemur + tað + fyri + , + at + tú + ert + einsamøll + / + einsamallur + , + hóast + at + tú + í + roynd + og + veru + hevði + bestan + hug + at + vera + saman + við + øðrum + ? + + + við + svarmøguleikunum + : + ● + Ja + , + ofta + ● + Ja + , + av + og + á + ● + Ja + , + men + sjáldan + ● + Nei + Í + greiningini + av + hesum + tølunum + verður + støði + tikið + í + tveimum + bólkum + . + + + Ein + bólkur + við + teimum + , + ið + hava + svarað + ‘ + Ja + ofta + ’ + , + og + restin + í + hinum + bólkinum + . + + + Sostatt + eru + greiningarnar + av + hesum + spurninginum + grundaðar + á + tey + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamøll + , + hóast + tey + hava + bestan + hug + at + vera + saman + við + øðrum + . + + + Í + frágreiðingini + verður + víst + til + tey + , + ið + svaraðu + ‘ + Ja + ofta + ’ + til + hendan + spurningin + , + tá + greitt + verður + frá + um + partin + , + ið + ofta + kennir + seg + einsamallan + . + +

+

+ + 13 + +

+

+ + Mynd + 9 + : + Prosentparturin + av + monnum + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamallar + , + býtt + uppá + aldur + , + fyri + árini + 2015 + , + 2019 + og + 2023 + . + +

+

+ + Tølini + vísa + , + at + tað + er + í + aldursbólkunum + 18-24 + ár + og + 25-34 + ár + , + at + vit + síggja + størsta + partin + av + monnum + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamallar + , + ávikavist + 13 + og + 8 + prosent + í + 2023 + . + + + Undantikið + fyri + hesar + báðar + yngstu + aldursbólkarnar + eru + tølini + lutfalsliga + lítil + , + og + hevur + parturin + verið + fallandi + í + øllum + aldursbólkum + síðan + 2019 + . + + + Eingin + týðilig + gongd + er + at + síggja + frá + 2015 + til + 2023 + . + + + Parturin + av + monnum + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamallar + , + hevur + verið + vaksandi + í + nøkrum + aldursbólkum + og + verið + fallandi + í + øðrum + . + + + Sostatt + er + parturin + av + teimum + frá + 18-24 + ár + øktur + við + 7 + prosentstigum + , + og + parturin + av + teimum + 45-54 + ára + gomlu + er + minkaður + við + 5 + prosentstigum + síðan + 2015 + . + +

+

+ + 14 + +

+

+ + Mynd + 10 + : + Prosentparturin + av + kvinnum + , + ið + ofta + eru + einsamallar + , + hóast + bestan + hug + at + vera + saman + við + øðrum + , + býtt + uppá + aldur + . + + + 2015 + , + 2019 + og + 2023 + . + +

+

+ + Eins + og + hjá + monnunum + er + størsti + parturin + av + kvinnum + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamallar + , + at + síggja + í + aldursbólkunum + 18-24 + ár + og + 25-34 + ár + , + við + ávikavist + 17 + og + 14 + prosentum + í + 2023 + . + + + Hjá + hesum + báðum + aldursbólkunum + sæst + eisini + ein + áhaldandi + vøkstur + í + gongdini + frá + 2015 + til + 2023 + av + kvinnum + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamallar + , + uppá + samanlagt + 14 + prosentstig + ( + mynd + 10 + ) + . + + + Harafturímóti + sæst + eitt + týðiligt + fall + í + partinum + av + kvinnum + eldri + enn + 55 + ár + , + ið + kenna + seg + einsamallar + , + samanborið + við + árini + frammanundan + . + + + Hjá + hesum + aldursbólkinum + eru + bert + 4 + % + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamallar + í + 2023 + samanborið + við + 10 + % + í + 2015 + . + +

+

+ + 15 + +

+

+ + Mynd + 11 + : + Prosentparturin + av + teimum + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamøll + , + býtt + uppá + útbúgvingarstig + +

+

+ + Útvið + fimti + hvør + lesandi + sigur + seg + ofta + kenna + seg + einsamallan + ( + 19 + , + 3 + % + ) + ( + mynd + 11 + ) + . + + + Samanbera + vit + við + tey + , + ið + hava + langa + víðari + útbúgving + , + kenna + 3,8 + % + seg + einsamøll + . + + + Henda + gongdin + vísir + á + eitt + samband + millum + útbúgvingarstig + , + og + støðuna + , + ofta + at + kenna + seg + einsamøll + . + +

+

+ + Mynd + 12 + : + Prosentparturin + av + teimum + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamøll + , + samanborið + við + Danmark + . + +

+

+ + * + Tølini + fyri + Danmark + eru + frá + 2021 + , + og + tølini + fyri + Føroyar + eru + frá + 2023 + . + +

+

+ + Lesandi + Fólkaskúli + Stutt + útb + Stutt + ví + . + + + útb + Miðal + ví + . + + + útb + Long + ví + . + + + útb + Onnur + útb + % + +

+

+ + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Øll + % + Føroyar + 2023 + Danmark + 2021 + +

+

+ + 16 + +

+

+ + Samanbera + vit + við + tøl + úr + Danmark + , + sæst + , + at + parturin + av + føroyingum + , + ið + ofta + kenna + seg + einsamøll + , + er + javnur + við + ella + lægri + enn + parturin + av + dønum + . + + + Størsti + munurin + er + at + síggja + í + elsta + aldursbólkinum + , + har + tey + , + ið + eru + 75 + ár + ella + eldri + í + Føroyum + í + nógv + minni + mun + kenna + seg + einsamøll + ( + 3 + % + ) + , + enn + tey + í + sama + aldursbólki + í + Danmark + ( + 10 + % + ) + . + + + Hetta + sama + er + tó + ikki + galdandi + fyri + yngru + aldursbólkarnar + , + har + vit + síggja + somu + gongd + í + báðum + londunum + , + við + hægst + prosentstigi + fyri + tey + 18-24 + ára + gomlu + . + +

+

+ + Tekin + uppá + einsemi + Tekin + uppá + einsemi + er + eisini + partur + av + áður + nevnda + virkisliga + mátinum + og + verður + lýst + við + stiganum + Three-Item + Loneliness + Scale + ( + T-ILS + ) + ( + 26 + ) + . + + + Hesin + stigin + tekur + støði + í + einum + einstøkum + spurningi + um + , + hvussu + svarpersónarnir + hava + tað + . + + + Svarini + eru + grundað + á + , + hvussu + ofta + svarpersónarnir + ávikavist + : + ● + Kenna + seg + avbyrgdan + frá + øðrum + ● + Sakna + onkran + at + vera + saman + við + og + ● + Kenna + seg + uttanfyri + +

+

+ + Svarini + uppá + spurningarnar + verða + umroknað + til + eitt + stigatal + millum + null + og + níggju + stig + , + og + jú + hægri + samlaða + talið + er + , + jú + týðiligari + tekin + uppá + einsemi + . + + + Eitt + stigatal + uppá + sjey + ella + hægri + verður + skilað + sum + “ + Tekin + uppá + einsemi + ” + . + +

+

+ + 17 + +

+

+ + Mynd + 13 + . + + + Parturin + av + teimum + , + ið + hava + tekin + uppá + einsemi + , + býtt + uppá + aldur + og + kyn + . + +

+

+ + Gongdin + fyri + tey + , + sum + hava + tekin + uppá + einsemi + , + er + næstan + tann + sama + sum + hjá + teimum + , + sum + ofta + kenna + seg + einsamøll + . + + + Aftur + eru + tað + yngru + aldursbólkarnar + , + ið + hava + størsta + partin + , + har + 25 + % + av + kvinnum + og + 22 + % + av + monnum + millum + 18 + og + 24 + ár + vísa + tekin + uppá + einsemi + . + + + Gongdin + er + lækkandi + fyri + aldursbólkarnar + fram + til + tey + 55-64 + ára + gomlu + , + har + parturin + fyri + bæði + kynini + er + 4 + % + . + + + Samanlagt + liggja + kvinnurnar + oman + fyri + menninir + . + + + Tó + er + munurin + bert + 2 + prosentstig + . + + + Mynd + 14 + . + + + Sjálvmett + heilsustøða + , + býtt + uppá + tekin + uppá + einsemi + . + +

+

+ + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >=75 + ár + Øll + % + Kvinnur + Menn + +

+

+ + Avbera + góð + Stak + góð + Góð + Minni + góð + Vánalig + % + Ikki + tekin + uppá + einsemi + Tekin + uppá + einsemi + +

+

+ + 18 + +

+

+ + Tá + hugt + verður + eftir + sambandinum + millum + hvørt + mann + hevur + tekin + uppá + einsemi + og + hvussu + svarpersónarnar + siga + sína + heilsustøðu + vera + , + so + sæst + ein + meiriluti + av + teimum + , + ið + hava + tekin + uppá + einsemi + í + bólkunum + , + ið + metir + heilsustøðuna + at + vera + minni + góða + ella + vánaliga + , + við + ávikavist + 29 + % + og + 6 + % + ( + mynd + 14 + ) + . + + + Somuleiðis + er + tað + ein + meiriluti + av + teimum + , + ið + ikki + hava + tekin + uppá + einsemi + , + ið + meta + sína + heilsustøðu + at + vera + avbera + góða + ella + stak + góða + . + + + Mynd + 14 + vísir + tí + á + eitt + samband + millum + hvørt + svarpersónarnir + hava + tekin + uppá + einsemi + og + teirra + sjálvmettu + heilsustøðu + . + +

+

+ + 19 + +

+

+ + Tilvísingar + : + 1 + . + + + Sundhedsstyrelsen + . + + + Danskernes + sundhed + . + + + København + : + Sundhedsstyrelsen + , + 2021 + 2 + . + + + Bamia + C + , + Orfanos + P + , + Juerges + H + , + Schöttker + B + , + Brenner + H + , + Lorbeer + R + , + et + al + . + + + Self + - + rated + health + and + all-cause + and + cause-specifc + mortality + of + older + adults + : + Individual + data + meta-analysis + of + prospective + cohort + studies + in + the + CHANCES + Consortium + . + + + Maturitas + . + + + 2017 + ; + 103 + : + 37-44 + . + + + 3 + . + + + Baćak + V + , + Ólafsdóttir + S. + Gender + and + validity + of + self-rated + health + in + nineteen + European + countries + . + + + Scand + J + Public + Health + . + + + 2017 + ; + 45 + : + 647-653 + . + +

+

+ + J + Gen + Intern + Med + . + + + 2006 + ; + 21 + : + 267-75 + 5 + . + + + Latham + K + , + Peek + CW + . + +

+

+ + J + Gerontol + B + Psychol + Sci + Soc + Sci + . + +

+

+ + Journal + of + Health + Soc + Behav + . + + + 1997 + ; + 38 + : + 21-37 + 7 + . + + + Schnittker + J + , + Bacak + V. + The + Increasing + Predictive + Validity + of + Self-Rated + Health + . + + + Plos + One + . + + + 2014 + ; + 9 + 8 + . + + + 11 + . + + + Hajek + A + , + Kretzler + B + , + König + HH + . + Determinants + of + Frequent + Attendance + in + Primary + Care + . + + + A + Systematic + Review + of + Longitudinal + Studies + . + + + Front + Med + . + + + 2021 + ; + 8 + : + 595-674 + . + + + 9 + . + + + Vie + TL + , + Hufthammer + KO + , + Holmen + TL + , + Meland + E + , + Breidablik + HJ + . + +

+

+ + Findings + from + the + Nord + Trøndelag + Health + Study + and + the + Norwegian + Prescription + Database + . + + + SSM + Popul + Health + . + + + 2018 + ; + 4 + : + 144-52 + . + + + 10 + . + + + Holstein + BE + , + Hansen + EH + , + Andersen + A + , + Due + P. + Self-rated + health + as + predictor + of + medicine + use + in + adolescence + . + + + Pharmacoepidemiol + Drug + Saf + . + + + 2008 + ; + 17 + : + 186-92 + 11 + 1 + . + + + Sundhedsstyrelsen + . + + + Stress + i + Danmark + - + hvad + ved + vi + ? + + + København + : + Sundhedsstyrelsen + , + 2007 + 12 + . + + + Netterstrøm + B. + Stress + . + + + I + : + Kjøller + M + , + Juel + K + , + Kamper-Jørgensen + F + , + red + . + +

+

+ + Langvarig + stress + . + +

+

+ + København + : + Sundhedsstyrelsen + , + 2 + 14 + . + + + Liu + MY + , + Li + N + , + Li + WA + , + Khan + H. + Association + between + psychosocial + stress + and + hypertension + : + a + systematic + review + and + meta-analysis + . + + + Neurol + Res + . + + + 2017 + ; + 39 + : + 573-80 + . + + + 15 + . + + + Kivimaki + M + , + Nyberg + ST + , + Batty + GD + , + Fransson + EI + , + Heikkila + K + , + Alfredsson + L + , + et + al + . + + + Job + strain + as + a + risk + factor + for + coronary + heartdisease + : + a + collaborative + meta-analysis + of + individual + participant + data + . + + + Lancet + . + + + 2012 + ; + 380 + : + 1491-7 + 16. + . + + + Nabi + H + , + Kivimaki + M + , + Batty + GD + , + Shipley + MJ + , + Britton + A + , + Brunner + EJ + , + et + al + . + +

+

+ + Eur + Heart + J. + 2013 + ; + 34 + : + 2697-705 + . + + + 17 + . + + + Rosengren + A + , + Hawken + S + , + Ounpuu + S + , + Sliwa + K + , + Zubaid + M + , + Almahmeed + WA + , + et + al + . + + + Association + of + psychosocial + risk + factors + with + risk + of + acute + myocardial + infarction + in + 11119 + cases + and + 13648 + controls + from + 52 + countries + ( + the + INTERHEART + study + ) + : + case-control + study + . + + + Lancet + . + + + 2004 + ; + 364 + : + 953-62 + . + +

+

+ + 20 + +

+

+ + Am + J + Epidemiol + . + + + 2006 + ; + 163 + : + 877-87 + 19 + . + + + Cohen + S + , + Kamarck + T + , + Mermelstein + R. + A + global + measure + of + perceived + stress + . + + + J + Health + Soc + Behav + . + + + 1983 + ; + 24 + : + 385-96 + . + + + 20 + . + + + Eskildsen + A + , + Dalgaard + VL + , + Nielsen + KJ + , + Andersen + JH + , + Zachariae + R + , + Olsen + LR + , + et + al + . + + + Cross + - + cultural + adaptation + and + validation + of + the + Danish + consensus + version + of + the + 10 + - + item + Perceived + Stress + Scale + . + + + Scand + J + Work + Environ + Health + . + + + 2015 + ; + 41 + : + 486-90 + . + + + 21 + . + + + Holt-Lunstad + J + , + Smith + TB + , + Baker + M + , + Harris + T + , + Stephenson + D. + Loneliness + and + Social + Isolation + as + Risk + Factors + for + Mortality + : + A + Meta-Analytic + Review + . + + + Perspect + Psychol + Sci + . + + + 2015 + ; + 10 + : + 227-37 + . + + + 22 + . + + + Valorta + NK + , + Kanaan + M + , + Gilbody + S + , + Ronzi + S + , + Hanratty + B. + Loneliness + and + social + isolation + as + risk + factors + for + coronary + heart + disease + and + stroke + : + systematic + review + and + meta + - + analysis + of + longitudinal + observational + studies + . + + + Heart + . + + + 2016 + ; + 102 + : + 1009-16 + . + + + 23 + . + + + Christensen + U + , + Iversen + L + , + red + . + + + Medicinsk + sociologi + - + sociale + faktorers + betydning + for + befolkningens + helbred + . + +

+

+ + Marselisborg + – + Center + for + Udvikling + , + Kompetence + & + Viden + . + + + 2. + udgave + , + 2015 + . + + + 25 + . + + + Perlman + D + , + Peplau + L. + Preventing + the + harmful + consequences + of + severe + and + persistent + loneliness + . + + + Loneliness + research + : + a + survey + of + empiral + fndings + . + + + U.S + Government + Printing + Ofce + , + 1984 + 26 + . + + + Hghes + ME + , + Waite + LJ + , + Hawkley + LC + , + Cacioppo + JT + . + +

+

+ + Reg + Aging + . + + + 2004 + ; + 26 + : + 655-67 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00005.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00005.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..197475f97d43ad528a67fd236996f339a7d2fdc8 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00005.xml @@ -0,0 +1,713 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 462 words + 487 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-bsglimai-02953ebad97ef1ce + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/bsglimai/stimbra-menning-8-18-mán.pdf?s=8D4qI3iJj067Hs-jcrilgPOXess + https://gigni.cdn.fo/savn/bsglimai/stimbra-menning-8-18-m%C3%A1n.pdf?s=8D4qI3iJj067Hs-jcrilgPOXess + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + 8 + – + 18 + mánaðir + gigni.fo + +

+

+ + GIGNI + Heilsufrøði + til + børn + og + ung + KØBENHAVNS + KOMMUNE + Børne + - + og + Ungdomsforvaltningen + Tekningar + Annette + Carlsen + Ment + hava + Laura + Marie + Pedersen + , + fysioterapeutur + Claire + Haigh + Ludvigsen + , + ergoterapeutur + Prentumsiting + Sendistovan + 2023 + +

+

+ + 3 + Stimbra + menning + Stimbra + menning + er + eitt + savn + av + rørslukortum + , + ment + til + Tidlig + Indsats + í + Københavns + Kommune + 2018 + . + + + Tilfarið + er + gjørt + sum + partur + av + rørslusverkætlanini + Børn + og + rørslumentan + . + + + Endamálið + við + tilfarinum + er + at + geva + íblástur + til + dagligt + virksemi + saman + við + tí + lítla + barninum + . + + + Uppskotini + til + virksemið + eru + vald + við + tí + í + huga + at + stimbra + barnsins + grov + - + og + fínrørslur + . + + + Umframt + tað + eisini + ynskið + um + , + at + rørslumenningin + verður + stimbrað + í + samspæli + millum + barn + og + foreldur + . + + + Tað + eru + vegleiðandi + leiðreglur + við + virðing + fyri + tí + , + at + børn + mennast + ymisliga + . + + + Inngangur + +

+

+ + 4 + +

+

+ + 5 + TUMBLILEIKUR + Klemmileikur + Barnið + baksar + seg + leyst + úr + føvninginum + á + teimum + vaksnu + 8-18 + mán. + TUMBLI + LEIKUR + Rulla + Barnið + rullar + frá + ryggi + á + búk + og + frá + búki + á + rygg + við + ella + við + ongum + stuðli + frá + vaksnum + TUMBLILEIKUR + Dansitíð + / + sveiggitúrur + Barnið + og + tann + vaksni + dansa + saman + aftur + við + tónleiki + Spæla + krógva + og + blunda + undir + teppi + . + + + Bólta + rút + . + + + Grulva + upp + á + sofuna + og + niður + aftur + TIT + KUNNU + EISINI + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + +

+

+ + 6 + Spæla + við + ballónum + Spæla + við + stórum + og + smáum + bóltum + Liggja + á + búkinum + oman + á + fótbóltinum + TIT + KUNNU + EISINI + SPÆL + BÓLT + Rulla + bólt + Barnið + og + tann + vaksni + rulla + bóltin + millum + sín + SPÆL + BÓLT + Kasta + bólt + Barnið + kastar + bóltin + SPÆL + BÓLT + Fanga + bólt + Barnið + venur + seg + at + fáa + fatur + á + rullandi + bólti + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + +

+

+ + 7 + SPÆL + VIÐ + HONDUNUM + Samla + lutir + upp + Barnið + samlar + smálutir + upp + og + sleppir + ella + tveitir + teir + frá + sær + aftur + SPÆL + VIÐ + HONDUNUM + Ganga + trillibør + Tann + vaksni + hjálpir + barninum + at + ganga + trillibør + . + + + Halt + um + lør + og + lendar + á + barninum + SPÆL + VIÐ + HONDUNUM + Potikassi + Barnið + spælir + við + potikassi + TIT + KUNNU + EISINI + Spæla + við + duplo + Spæla + við + føli + - + og + peikibøkur + Stápla + og + fíra + torn + úr + kubbum + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + +

+

+ + 8 + SJÁLV-HJÁLP + Lata + seg + úr + og + í + Barnið + venur + seg + at + fara + úr + skónum + og + sokkunum + SJÁLV-HJÁLP + Eta + og + drekka + Barnið + etur + sjálvt + við + skeið + og + drekkur + sjálvt + úr + kopp + SJÁLV-HJÁLP + Tilelving + Tann + vaksni + eggjar + barni + - + num + til + sjálvt + at + klára + seg + TIT + KUNNU + EISINI + Lata + barnið + vaska + sær + sjálv + um + munnin + eftir + eina + máltíð + Geva + barninum + góðar + stundir + til + sjálvt + at + royna + seg + , + áðrenn + tú + hjálpir + . + + + Lata + barnið + venja + seg + í + at + hella + vatn + í + koppi + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + +

+

+ + 9 + TIT + KUNNU + EISINI + Sparka + bløð + Henta + blómur + Skreiða + Barnið + grulvar + / + gongur + oman + og + niðan + eftir + bakka + SPÆL + UTTANFYRI + Oman + og + niðan + eftir + brekkum + Barninum + dámar + at + spæla + við + sand + og + skvatla + við + vatn + SPÆL + UTTANFYRI + Vatn + og + sandur + Barnið + situr + á + reiggjuni + Tann + vaksni + stendur + fram + - + man + fyri + barnið + SPÆL + UTTANFYRI + Reiggja + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + 8-18 + mán. + +

+

+ + 10 + VIÐMERKINGAR + +

+

+ + Børne + - + og + Ungdomsforvaltningen + KØBENHAVNS + KOMMUNE + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00006.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00006.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..9e3ca6a5c374f3e71252c362ac408374f8e002c8 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00006.xml @@ -0,0 +1,661 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 385 words + 449 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-cndg2tw2-a226a755f062200a + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/cndg2tw2/faldari-til-føðideildina-a5-5.pdf?t=643&s=ymUME6YRDzZi1lrjfAYagpCeII4 + https://gigni.cdn.fo/savn/cndg2tw2/faldari-til-f%C3%B8%C3%B0ideildina-a5-5.pdf?t=643&s=ymUME6YRDzZi1lrjfAYagpCeII4 + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + www.gigni.fo + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + +

+

+ + Síða + 2 + · + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + “ + Gigni + skal + vegleiða + og + stuðla + likam + ligu + , + mentalu + og + sosialu + heilsuni + hjá + børn + um + og + ungum + , + styrkja + og + +

+

+ + menna + foreldraførleikar + Hvør + er + GIGNI + ? + + + Gigni + er + ein + landsstovnur + , + ið + skal + veita + heilsufrøðiliga + tænastu + , + ætlað + øllum + barnafamiljum + , + skúlabørnum + og + tannáringum + í + Føroyum + . + + + Endamálið + hjá + Gigni + er + : + - + At + fr + emja + heilsu + - + At + fyribyr + gja + sjúku + - + At + styrkja + og + menna + f + oreldraførleikan + - + At + møguligir + trivnaðar + - + og + menningartrupulleik + ar + verða + a + vdúkaðir + og + viðgjørdir + sum + skjótast + Gigni + virkar + fyri + : + - + At + børn + fáa + eina + jaliga + og + mennandi + lívsbyrjan + - + At + børn + og + ung + fáa + heilsumennandi + barna + - + og + ungdómsár + - + At + økja + tilvitanina + um + leiklutin + at + v + era + foreldur + +

+

+ + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + · + Síða + 3 + Kom + í + samband + við + okkum + og + tín + heilsufrøðing + Verður + barnið + føtt + í + Føroyum + , + fáa + vit + føðifráboðan + sendandi + frá + ljósmóður + eftir + føðingina + . + + + Somuleiðis + fáa + vit + útskrivingarblað + sendandi + fr + á + føðideildini + , + umfr + amt + , + um + tað + verður + mett + neyðugt + , + boð + umvegis + telefon + frá + føðideildini + , + tá + tit + verða + útskrivað + og + fara + heim + . + + + Eftir + hetta + setir + avvarðandi + heilsufrøðingur + seg + í + s + amband + við + tykkum + , + og + bjóðar + tykkum + heimavitjanir + . + + + Eru + tað + viðurskiftir + sum + gera + , + at + barnið + verður + sent + til + Ríkissjúkrahúsið + ella + annað + sjúkrahús + eftir + føðing + , + er + sera + umráðandi + , + at + tit + siga + okk + um + frá + , + tá + tit + eru + á + veg + aftur + til + Føroyar + , + so + vit + kunnu + veita + tykkum + tænastu + skjótast + tilber + . + + + Verður + barn + føtt + í + Danmark + , + verður + ongin + føðifráboðan + send + til + Gigni + . + + + Tí + er + neyðugt + , + at + tit + sjálvi + seta + tykkum + í + samband + við + okkum + , + so + tit + kunnu + fáa + vitjan + av + heilsufrøðingi + , + tá + tit + eru + heima + aftur + . + + + Familjur + , + ið + flyta + til + landið + í + styttri + ella + longri + tíðarskeið + , + eru + eisini + umfataðar + +

+

+ + av + skipanini + , + og + eru + vælkomnar + at + seta + seg + í + samband + við + Gigni + . + + + Setið + tykkum + í + samband + við + okkum + á + tel + 61 + 40 + 00 + ella + á + gigni@gigni.fo + +

+

+ + Niels + Finsensgøta + 37 + • + Postboks + 132 + • + 110 + Tórs + havn + • + gigini@gigni.fo + • + Tlf. + 6 + 1 + 40 + 00 + +

+

+ + Hvat + er + ein + heilsufrøðingur + ? + + + Ein + heilsufr + øðingur + hevur + nomið + serútbúgving + innan + : + • + lik + amliga + , + sálarliga + og + sosiala + heilsu + og + menning + hjá + børnum + og + ungum + • + tilknýti + og + f + oreldraførleika + • + heilsufr + emjan + og + fyribyrging + Fyri + serútbúgving + er + ást + øðiliga + kravið + , + at + viðkomandi + skal + vera + sjúkr + arøktarfrøðingur + , + við + hollum + royndum + innan + pædiatri + . + + + Gigni + - + Heilsufr + øði + til + børn + & + ung + er + í + stuttum + : + F + ólkaheilsa + til + børn + og + ung + Meiri + kunning + um + okkum + á + www.gigni.fo + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00007.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00007.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..01eba94116d272c9891aa30a1659476ab5c7cba8 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00007.xml @@ -0,0 +1,15088 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 11404 words + 13663 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-dfzpkzvl-05124f12f61952cf + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/dfzpkzvl/sa-larliga-heilsan-hja-ungum_fra-greiding-og-tilmaeli.pdf?s=wpUxYg0KSrywVfvsttB9aEvilco + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Frágreiðing + og + tilmæli + frá + teimum + ungu + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Ávirkan + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + 2 + +

+

+ + Fororð + Í + hesi + frágreiðing + leggja + vit + fram + úrslit + um + viður + skifti + , + ið + hava + ávirkan + á + sálarligu + heilsuna + hjá + ungum + . + + + Frágreiðingin + tekur + støði + í + eini + kvalitativari + kanning + um + sálarligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ung + um + millum + 18 + og + 34 + ár + og + inniheldur + høvuðs + úrslit + og + nøkur + tilmæli + til + , + hvat + kann + bøta + um + og + styrkja + sálarligu + heilsuna + hjá + hesum + aldursbólki + . + + + Kvalitativa + kanningin + varð + gjørd + í + 2021 + fyri + táverandi + Fólkaheilsuráðið + . + + + Í + 2023 + vóru + høvuðsúrslitini + frá + hesi + kanning + útgivin + í + eini + vísindaligari + grein + . + + + Av + tí + at + Fólkaheilsuráðið + er + niðurlagt + og + virksemið + nú + er + partur + av + Heilsustýrinum + , + er + tað + Heilsustýrið + , + ið + gevur + út + hesa + frágreiðing + . + + + Frágreiðingin + er + grundað + á + vísindaligu + greinina + og + samrøðurnar + við + tey + ungu + . + + + Í + 2019 + gjørdi + Fólkaheilsuráðið + eina + stóra + fólka + heilsu + kanning + , + ið + eitur + „ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + “ + . + + + Úrslit + frá + kanningini + vístu + , + at + í + Føroyum + eru + tað + serliga + ung + , + sum + í + størstan + mun + kenna + seg + strongd + , + tung + í + huga + , + ólukkulig + og + kenna + einsemi + samanborið + við + eldru + aldursbólkarnar + . + + + Við + kvantitativu + úrslitunum + var + tørvur + á + at + fáa + betri + innlit + í + , + hvørji + viðurskifti + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungum + og + tískil + varð + henda + kvalitativa + kanningin + gjørd + , + sum + tekur + støði + í + sjónarmiðunum + hjá + føroyskum + ungdómi + . + + + Heilsustýrið + gjørdi + somu + Fólkaheilsukanning + í + 2023 + , + og + viðvíkjandi + sálarligu + heilsustøðuni + eru + tað + framvegis + tey + ungu + í + Føroyum + , + sum + boða + frá + vána + ligastu + sálarheilsuni + , + samanborið + við + aðrar + aldurs + bólkar + . + + + Hetta + bendir + á + , + at + tað + framvegis + er + tørvur + á + at + skapa + betri + karmar + fyri + góðari + sálarligari + heilsu + í + Føroyum + . + + + Høvuðsendamálið + við + hesi + frágreiðing + er + at + eyð + merkja + , + hvørji + viðurskifti + sambært + teimum + ungu + sjálvum + kunnu + hava + týdning + fyri + sálarligu + heils + una + hjá + føroyskum + ungum + . + + + Seinni + parturin + av + frá + greið + ingini + inniheldur + nøkur + tilmæli + frá + teim + um + ungu + í + kvalitativu + kanningini + , + til + hvat + kann + gerast + fyri + at + betra + um + sálarligu + heilsuna + millum + ung + . + + + Sostatt + kunnu + hesi + verða + ein + hjálp + til + at + seta + átøk + í + verk + á + ymiskum + stigum + í + føroyska + samfelag + num + og + tryggja + , + at + hædd + verður + tikin + fyri + sjónar + miðunum + hjá + teimum + ungu + , + tá + talan + er + um + at + fremja + sálar + liga + heilsu + og + fyribyrgja + sálarligum + trupul + leik + um + millum + ung + . + + + Vit + vilja + geva + teimum + 28 + ungu + , + ið + hava + tikið + lut + í + kanningini + , + eina + serstaka + tøkk + fyri + at + hava + víst + okkum + álit + , + deilt + sínar + hugsanir + , + royndir + og + upp + livingar + viðvíkjandi + evninum + og + brúkt + tíð + og + orku + til + samrøðurnar + . + + + Monika + Mohr + og + Annika + Helgadóttir + Davidsen + , + høvundar + 3 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Heilsustýrið + 2024 + Frágreiðingin + er + gjørd + fyri + Heilsustýrið + . + + + Rithøvundar + : + Annika + Helgadóttir + Davidsen + , + Ph.d. + , + adjunktur + í + sálarfrøði + á + Deildini + fyri + Heilsu + og + Sjúkrarøktarvísindi + á + Fróðskaparsetur + Føroya + +

+

+ + Monika + Mohr + , + cand. + mag + í + sálarfrøði + og + heilsufremjan + og + heilsustrategi + , + fulltrúi + í + Heilsustýrinum + Uppseting + og + layout + : + Anna + & + Annað + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Ávirkan + 4 + +

+

+ + Samanumtøka + .......................... + 6 + Summary + ............................... + 7 + Inngangur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 8 + +

+

+ + Fólkaheilsukanningarnar + ............... + 8 + +

+

+ + Hví + trívast + tey + ungu + ikki + ? + + + ............... + 11 + Endamál + við + frágreiðingini + ................ + 12 + Kvalitativa + kanningin + ..................... + 13 + Úrslit + ................................ + 13 + 1 + . + + + Ov + nógvir + valmøguleikar + : + „ + Fái + eg + notið + nóg + nógv + at + vera + ung + ella + skal + eg + skunda + mær + eitt + sindur + meir + ? + ” + .. + 13 + 2 + . + + + Høgar + væntanir + : + „ + mann + skal + hava + eitt + ordiligt + arbeiði + , + og + mann + skal + hava + eina + familju + , + og + mann + skal + hava + eitt + ruddiligt + heim + ” + ..... + 16 + 3 + . + + + Avmarkingar + í + einum + lítlum + samfelag + : + „ + Tí + har + er + ræðuliga + lítið + , + sum + gongur + fyri + seg + her + ” + ................. + 18 + Innihaldsyvirlit + Tilmæli + til + at + betra + um + sálarligu + heilsuna + millum + føroysk + ung + .............. + 20 + +

+

+ + Tilmæli + 1 + : + Skapa + fleiri + møguleikar + fyri + sosialum + virksemi + í + útjaðaranum + ......... + 20 + Tilmæli + 2 + : + Legg + minni + dent + á + próvtøl + í + skúlaskipanini + og + samfelagnum + sum + heild + ................ + 21 + Tilmæli + 3 + : + Avmarka + atgongdina + til + sosialar + miðlar + og + skíggjar + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 21 + Tilmæli + 4 + : + Ger + tað + liviligari + fyri + ung + í + Føroyum + ........................ + 22 + Tilmæli + 5 + : + Skapa + opinleika + um + sálarliga + heilsu + og + skapa + atgongd + til + hjálp + ......... + 22 + Niðurstøður + og + kjak + ..................... + 23 + Keldulisti + .............................. + 25 + 5 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Kanningar + vísa + á + , + at + fleiri + og + fleiri + ung + kring + heimin + fáa + sálarligar + trupulleikar + . + + + Føroyska + fólka + heilsu + kanningin + , + ið + Fólkaheilsuráðið + gjørdi + í + 2019 + , + vísti + , + at + samanborið + við + tey + eldru + , + eru + tað + serliga + ung + millum + 18 + og + 24 + ár + , + ið + meta + seg + hava + ringastu + sálar + igu + heilsuna + í + mun + til + strongd + , + einsemi + , + at + vera + tung + í + huga + , + tunglynt + og + ólukkulig + . + + + Tey + ungu + kenna + seg + eisini + í + størri + mun + enn + tey + eldru + tyngd + av + síni + fíggjar + ­ + og + bústaðarstøðu + . + + + Orsøkirnar + til + , + at + ung + í + størri + mun + fáa + sálarligar + avbjóðingar + , + eru + framvegis + óvissar + . + + + Endamálið + við + hesi + kanning + var + tískil + at + fáa + betri + innlit + í + , + hvørji + viðurskifti + eru + við + til + at + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungum + . + + + Seks + fokusbólkasamrøður + eru + gjørdar + við + tilsamans + 28 + ung + millum + 18 + og + 34 + ár + . + + + Við + tema + tiskari + greining + av + samrøðunum + eru + trý + høvuðs + evni + eyðmerkt + : + 1 + . + + + Ov + nógvir + valmøguleikar + , + 2 + . + + + Høgar + væntanir + og + 3 + . + + + Avmarkingar + í + einum + lítlum + samfelag + . + + + Evnini + verða + tulkað + við + støði + í + samfelagsligu + broytingunum + , + ið + hava + verið + í + seinastuni + . + + + Av + tí + sama + leggja + vit + dent + á + týdningin + at + skilja + sálarligu + heilsuna + hjá + teimum + ungu + í + júst + hesum + samanhanginum + . + + + Umframt + høvuðsúrslitini + frá + vísindaligu + greinini + hevur + frágreiðingin + fimm + tilmæli + , + ið + tey + ungu + meta + kunnu + vera + við + til + at + betra + um + sálarligu + heilsustøðuna + millum + føroysk + ung + . + + + Tilmælini + snúgva + seg + um + : + Fleiri + møguleikar + fyri + sosialum + virksemi + , + minni + dent + á + próvtøl + í + skúla + skipanini + , + avmarkaða + atgongd + til + sosialar + miðlar + , + at + gera + tað + liviligari + í + Føroyum + og + at + skapa + meiri + opinleika + um + sálarliga + heilsu + . + + + Samanumtøka + 6 + +

+

+ + The + reasons + for + the + higher + degree + of + young + people’s + mental + health + challenges + , + however + , + remain + unclear + . + +

+

+ + Summary + 7 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Inngangur + Henda + frágreiðing + tekur + støði + í + allýsingini + hjá + Heims + heilsustovninum + WHO + , + ið + skilmarkar + sálar + liga + heilsu + á + henda + hátt + : + „ + Mental + health + is + a + state + of + mental + well-being + that + enables + people + to + cope + with + the + stresses + of + life + , + realize + their + abilities + , + learn + well + and + work + well + , + and + contribute + to + their + community + . + + + It + has + intrinsic + and + instrumental + value + and + is + integral + to + our + well-being + . + + + “ + ( + WHO + , + 2001 + ) + . + + + Á + føroyskum + kann + sálarlig + heilsa + skilmarkast + sum + : + „ + ein + støða + av + trivnaði + , + har + tú + sum + menniskja + kanst + menna + og + royna + tíni + evni + , + handfara + avbjóðingar + og + strongd + í + gerandisdegnum + , + vera + partur + av + sosialum + sambondum + og + megna + at + geva + íkast + til + felagsskapin + “ + . + + + Sambært + WHO + er + sálarlig + heilsa + ein + liður + , + sum + er + tvunnin + saman + við + heilsu + og + vælveru + , + og + sum + stuðlar + undir + okkara + evni + at + taka + avgerðir + , + uppbyggja + sambond + og + vera + við + til + at + mynda + heimin + , + ið + vit + liva + í + , + bæði + í + felag + og + sum + ein + stak + lingur + . + + + Sálarlig + heilsa + er + grundleggjandi + manna + rættindi + og + hevur + avgerandi + týdning + fyri + sosio + búskap + arliga + , + persónliga + og + felags + menning + . + + + Fólk + við + sálarligum + trupulleikum + hava + størri + sannlíkindi + fyri + at + hava + lægri + sálarliga + vælveru + , + men + so + er + tó + ikki + altíð + ella + neyðturviliga + . + + + Sálarlig + heilsa + snýr + seg + um + annað + og + meira + enn + at + halda + sálarsjúku + burtur + . + + + Í + mun + til + sálarliga + heilsu + fevna + arbeiðsuppgávurnar + í + Heilsustýrinum + millum + annað + um + at + stuðla + undir + átøk + og + karmar + , + ið + fremja + sálarligu + heilsuna + hjá + borgarum + í + Føroyum + og + fyribyrgja + sálarligum + trupul + leikum + . + + + Sambært + danska + heilsustýrinum + hava + fólk + størri + sannlíkindi + fyri + at + fáa + likamligar + sjúkur + ( + t.d. + hjartasjúku + ) + og + sálarligar + sjúkur + ( + t.d. + tunglyndi + og + angist + ) + , + um + tey + hava + lágt + stig + av + sálarligari + heilsu + . + + + Lágt + stig + av + sálarligari + heilsu + yvir + eitt + longri + tíðarskeið + er + ein + álvarsamur + vandatáttur + í + sjálvum + sær + . + + + Tí + er + týdningarmikið + at + fáa + betri + innlit + í + , + hvat + tað + eru + fyri + viðurskifti + , + ið + eru + við + til + at + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungum + . + + + Við + betri + vitan + kunnu + miðvís + átøk + setast + í + verk + við + støði + í + sjónarmiðunum + hjá + føroyskum + ungum + . + + + Almenna + tilvitskan + um + sálarliga + heilsu + hevur + sum + heild + verið + vaksandi + seinastu + árini + , + og + serliga + sálarliga + heilsan + hjá + ungum + hevur + vakt + ans + , + serstakliga + tí + talið + av + ungum + , + ið + hava + og + fáa + sálarligar + trupulleikar + , + tykist + vera + vaksandi + ( + WHO + , + 2021 + ) + . + + + Gransking + hjá + Patel + et + al + . + + + vísir + m.a. + á + eina + útbreiðslu + av + sálarligum + trupulleikum + millum + ung + millum + 8 + % + til + 57 + % + . + + + Hetta + merkir + , + at + 1 + út + av + 4 + til + 5 + onkuntíð + í + lívinum + fara + at + dragast + við + sálarsjúku + ( + Patel + et + al + . + , + 2007 + ) + . + + + WHO + vísir + á + tunglyndi + sum + eina + av + høvuðsorsøkunum + til + óarbeiðsføri + , + og + at + sjálvmorð + er + fjórðhægsta + orsøkin + til + deyða + millum + 15 + 29 + ára + gomul + kring + heimin + ( + WHO + , + 2021 + ) + . + + + Versnandi + sálarliga + heilsustøðan + hjá + ungum + bendir + á + at + vera + eitt + heimsfevnandi + fyribrigdi + og + er + eisini + sjónligt + í + Norðurlondum + ( + Birkjær + , + 2019 + ; + Reneflot + & + Evensen + , + 2014 + ; + Socialstyrelsen + , + 2022 + ) + . + + + Í + Noregi + hevur + verið + víst + á + ein + vøkstur + upp + á + 40 + % + í + talinum + av + ungum + , + ið + søkja + sær + hjálp + fyri + sálarligar + trupulleikar + ( + Reneflot + , + 2018 + ) + . + + + Í + Danmark + er + sálarliga + heilsan + versnað + hjá + øllum + aldursbólkum + síðan + 2010 + , + serliga + millum + 16 + 24 + ára + gomul + ( + Jensen + et + al + . + , + 2022 + ) + , + og + í + Finnlandi + er + ein + triðingur + av + andlátum + millum + 1524 + ára + gomul + orsakað + av + sjálvmorði + ( + WredeJantti + , + 2017 + ) + . + + + Fólkaheilsukanningarnar + Til + at + lýsa + sálarligu + heilsustøðuna + hjá + føroyskum + ungdómi + taka + vit + í + hesi + frágreiðing + støði + í + fólka + heilsukanningini + „ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + “ + , + ið + er + ein + stór + landsfevnandi + spurnakanning + , + ið + hevur + til + endamáls + at + greina + heilsustøðuna + hjá + íbúgvum + í + Føroyum + , + ið + eru + millum + 18 + og + 85 + ár + . + + + Fólka + heilsu + kanningarnar + verða + gjørdar + fjórða + hvørt + ár + og + eru + um + heilsu + , + trivnað + og + sjúku + . + + + Fyrsta + kanning + varð + gjørd + í + 2015 + , + tann + næsta + í + 2019 + og + tann + nýggjasta + er + gjørd + í + 2023 + . + + + Málið + við + hesum + kanningum + er + at + fáa + til + vega + vitan + og + gera + hagfrøðiligar + greiningar + , + ið + kunnu + brúkast + til + at + bøta + um + fólkaheilsuna + í + Før + oyum + . + + + Úrslitini + um + heilsustøðuna + hjá + íbúgv + un + um + í + Føroyum + kunnu + heilsuverk + og + myndug + leikar + brúka + sum + grundarlag + til + at + leggja + til + rættis + og + raðfesta + átøk + á + heilsuøkinum + . + + + Úrslit + úr + fólka + heilsu + kanningini + „ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + “ + frá + 2019 + ( + HHTT19 + ) + eru + nevniliga + grundarlagið + fyri + at + gera + kvalitativu + kanningina + , + ið + henda + frágreiðing + er + sprottin + úr + . + + + Fólkaheilsukanningin + er + ein + av + teimum + fáu + føroysku + kanningunum + , + ið + fevnir + um + sálarligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungdómi + . + + + Úrslitini + frá + HHTT19 + , + ið + Fólkaheilsuráðið + stóð + fyri + , + vístu + , + at + tey + 8 + +

+

+ + ungu + millum + 18 + og + 24 + ár + stríðast + í + størstan + mun + við + eyðkenni + fyri + strongd + , + tunglyndi + og + einsemi + í + mun + til + hinar + aldursbólkarnar + . + + + Eitt + nú + vóru + tað + onnurhvør + kvinna + og + útvið + triðihvør + maður + í + aldursbólkinum + 18 + 24 + ár + , + ið + kendu + seg + strongd + . + + + Tey + ungu + í + aldrinum + 2534 + ár + stríddust + eisini + í + størri + mun + enn + eldru + aldursbólkarnir + við + somu + sálarligu + eyðkenni + . + + + Harafturat + høvdu + báðir + aldursbólkarnir + í + størri + mun + enn + aðrir + aldursbólkar + , + torført + við + at + gjalda + rokningar + og + kendu + seg + tyngd + av + síni + fíggjar + og + bústaðarstøðu + ( + Heilsustýrið + , + 2024 + ) + . + + + Í + 2023 + gjørdi + Heilsustýrið + ( + tá + Fólkaheilsustýrið + ) + somu + „ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + “ + ( + HHTT23 + ) + fólka + heilsu + kanning + . + + + Hetta + var + størsta + fólkaheilsu + kann + ing + , + ið + er + gjørd + í + Føroyum + . + + + Nýggjasta + fólka + heilsu + kann + ingin + vísti + somu + støðu + sum + kanning + in + í + 2019 + : + Samanborið + við + aðrar + aldursbólkar + vóru + tað + ung + millum + 18 + og + 24 + ár + , + sum + í + størstan + mun + stríddust + við + tekin + um + strongd + , + tunglyndi + og + einsemi + í + mun + til + eldru + aldursbólkarnar + . + + + Eitt + nú + vóru + tað + framvegis + onnur + hvør + kvinna + og + útvið + triðihvør + maður + í + hesum + aldursbólki + , + ið + kendu + seg + strongd + . + + + Í + aldursbólkinum + 2534 + ár + var + framvegis + ein + stórur + partur + , + ið + kendu + seg + strongdan + . + + + Fyri + kvinnur + sást + harafturat + ein + øking + frá + 2019 + til + 2023 + . + +

+

+ + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >= + 75 + ár + Allar + kvinnur + %2019 + 2023 + Mynd + 1 + . + + + Prosentparturin + av + kvinnum + við + høgum + strongdarstigi + býtt + uppá + aldur + og + ár + 0 + 10 + 20 + 30 + 40 + 50 + 60 + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >= + 75 + ár + Allir + menn + %2019 + +

+

+ + Mynd + 2 + . + + + Prosentparturin + av + monnum + við + høgum + strongdarstigi + býtt + uppá + aldur + og + ár + 9 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Í + mun + til + einsemi + var + harumframt + størsti + parturin + av + kvinnum + og + monnum + í + aldursbólkunum + 18 + 24 + ár + og + 2534 + ár + , + ið + ofta + kendu + seg + einsamøll + , + hóast + tey + høvdu + bestan + hugin + at + vera + saman + við + øðrum + . + + + Her + er + talan + um + ein + áhaldandi + vøkstur + í + gongdini + frá + 2015 + til + 2023 + fyri + yngru + bólkarnar + av + kvinnum + og + yngsta + bólkin + av + monnum + ( + Heilsustýrið + , + 2024 + ) + . + + + % + 2015 + kvinnur + 2019 + kvinnur + 2023 + kvinnur + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >= + 75 + ár + Allar + kvinnur + +

+

+ + Mynd + 3 + . + + + Prosentparturin + av + kvinnum + , + ið + ofta + eru + einsamallar + , + hóast + bestan + hug + at + vera + saman + við + øðrum + , + býtt + uppá + aldur + fyri + árini + 2015 + , + 2019 + og + 2023 + . + + + % + 2015 + menn + 2019 + menn + 2023 + menn + 18-24 + ár + 25-34 + ár + 35-44 + ár + 45-54 + ár + 55-64 + ár + 65-74 + ár + >= + 75 + ár + Allir + menn + +

+

+ + Mynd + 4 + . + + + Prosentparturin + av + monnum + , + ið + ofta + eru + einsamallir + , + hóast + bestan + hug + at + vera + saman + við + øðrum + , + býtt + uppá + aldur + fyri + árini + 2015 + , + 2019 + og + 2023 + . + + + 10 + +

+

+ + Hví + trívast + tey + ungu + ikki + ? + + + Tey + viðurskifti + , + ið + kunnu + knýtast + til + økingina + av + sálarligum + trupulleikum + millum + ung + , + eru + framvegis + ógreið + , + og + eru + tað + fjølbroyttir + mátar + at + skilja + hesi + viðurskifti + . + + + Frá + einum + etiologiskum + sjónarmiði + eru + sálarligir + trupulleikar + sera + saman + settir + og + fjøltáttaðir + . + + + Sálarligir + trupulleikar + kunnu + íkoma + av + bæði + lívfrøðiligum + , + sálarligum + og + sosialum + vanda + tátt + um + . + + + Til + dømis + kann + arvafrøði + , + per + sónleiki + , + nei + ligar + upplivingar + í + barndóminum + , + fátækradømi + , + foreldur + við + sálarligari + sjúku + , + happ + ing + , + mismunur + og + marginalisering + ella + aðrar + neiligar + hendingar + í + lívinum + vera + atvoldin + til + sálarligar + trupulleikar + ( + Jensen + et + al + . + , + 2022 + ; + Patel + et + al + . + , + 2007 + ; + Spinhoven + et + al + . + , + 2011 + ; + Vervoort + et + al + . + , + 2022 + ; + WHO + , + 2021 + ) + . + + + Skiftandi + samspælið + millum + vandatættir + og + verjandi + tættir + ger + tað + trupult + at + vísa + týðiligt + á + orsøkirnar + til + sálarligar + trupulleikar + . + + + Harumframt + kunnu + samfelagsviðurskifti + hava + ein + avgerandi + leiklut + , + serliga + tá + vit + skulu + skilja + vøksturin + í + tilburðum + av + sálarligum + trupulleikum + millum + ung + . + + + Summir + granskarar + meta + , + at + ferðøkingin + í + samfelagnum + og + tann + denturin + , + ið + verður + lagdur + á + einstaklingin + heldur + enn + felagsskapin + kann + elva + til + , + at + fólk + verða + sálarliga + tyngd + , + og + er + hetta + við + til + at + økja + um + sálarligar + trupulleikar + , + serliga + hjá + ungum + ( + Kelly + , + 2007 + ; + Lemke + , + 2001 + ; + Pykett + , + 2016 + ; + Rosa + , + 2003 + ) + . + + + Av + tí + at + ung + í + størri + mun + nú + enn + fyrr + verða + sædd + sum + høvuðs + ábyrgdarar + av + egnum + lívi + , + bera + tey + eisini + ábyrgdina + fyri + sosialum + váðum + sum + t.d. + sjúku + , + fátækra + dømi + og + sálarligum + trupulleikum + ( + Kelly + , + 2007 + ; + Lemke + , + 2001 + ; + Mac + an + Ghaill + , + 2019 + ; + Madsen + , + 2018 + ) + . + + + Á + henda + hátt + kunnu + summi + ung + gerast + viðbrekin + í + eini + nýggjari + og + meiri + kompleksari + støðu + av + marginalisering + , + sum + sambært + Görlich + et + al + . + + + ( + 2019 + ) + hendir + , + tá + tann + einstaki + er + undir + trýsti + á + fleiri + lívsøkjum + samstundis + , + sum + nógv + ung + uppliva + , + tá + tey + kenna + seg + skula + avrika + í + skúla + / + á + arbeiðsplássi + , + sosialt + , + í + ítrótti + og + á + sosialum + miðlum + ( + Skaale + & + Davidsen + , + 2017 + ) + . + + + Görlich + et + al + . + + + vísa + á + , + at + nýggja + marginal + iseringin + er + eitt + komplekst + mentanarligt + og + sosialt + fyribrigdi + , + ið + ger + , + at + ung + uppliva + trýst + , + høgar + væntanir + og + høg + krøv + um + at + avrika + , + og + tað + kann + vísa + seg + sum + sálarlig + sjúkueyðkenni + so + sum + strongd + , + tunglyndi + og + angist + ( + Görlich + et + al + . + , + 2019 + ; + Katznelson + et + al + . + , + 2022 + ; + Katznelson + et + al + . + , + 2021 + ) + . + + + Harumframt + er + dagsins + samfelag + merkt + av + øktari + „ + sálarfrøðiliggerð + “ + , + har + tann + áður + serkøna + vitanin + um + sálarfrøðilig + fyribrigdi + og + sálarsjúkur + er + vorðin + atkomilig + hjá + øllum + , + og + hon + verður + brúkt + sum + ein + máti + at + greiða + frá + kenslum + og + upplivingum + ( + Brinkmann + , + 2017 + ; + Madsen + , + 2018 + ) + . + + + Sálar + frøði + liggerðin + er + partur + av + einum + øktum + opinleika + um + sálarligar + trupulleikar + , + sum + hevur + verið + al + neyð + ugur + , + tí + fólk + við + sálarsjúkum + hava + leingi + verið + stig + mati + serað + . + + + Ein + vansi + við + sálarfrøðiliggerðini + er + tó + , + at + serliga + ung + fólk + hava + tikið + sálarfrøðiliga + og + psykiatriska + málið + til + sín + og + nýta + tað + alsamt + meiri + fyri + at + greiða + frá + , + hvussu + tey + hava + tað + . + + + Á + henda + hátt + kunnu + óneyðuga + nógv + ung + halda + , + at + tey + hava + sálarligar + trupulleikar + og + sálarsjúkur + , + og + tað + ávirkar + , + hvussu + tey + svara + spurningum + um + , + hvussu + tey + hava + tað + sálarliga + . + + + 11 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Endamál + við + frágreiðingini + Gransking + innan + sálarliga + heilsu + millum + føroyskan + ungdóm + er + avmarkað + , + men + tað + hevur + avgerandi + týdning + at + leggja + dent + á + sálarligu + heilsuna + hjá + ungum + í + Føroyum + , + tí + ein + stórur + partur + av + sálarligum + trupulleikum + hevur + sín + uppruna + í + ungdómsárunum + ( + Kessler + et + al + . + , + 2007 + ) + , + og + mátin + vit + skilja + sálarligu + trupulleikarnar + , + kann + vegleiða + okkum + um + , + hvussu + vit + best + kunnu + handfara + trupulleikarnar + . + + + Orsøkin + til + , + at + Fólkaheilsuráðið + í + 2021 + fór + undir + hesa + kvalitativu + kanning + , + er + knýtt + at + úrslitunum + frá + HHTT19 + , + ið + vístu + á + ein + tørv + á + at + fáa + betri + innlit + í + , + hví + tað + serliga + eru + tey + ungu + , + sum + í + størstan + mun + stríðast + sálarliga + . + + + Endamálið + við + hesari + kanningini + var + tískil + at + fáa + betri + innlit + í + tey + viðurskifti + í + lívinum + hjá + føroyskum + ungum + , + ið + kunnu + ávirka + sálarligu + heilsuna + . + + + Henda + frágreiðingin + tekur + støði + í + eini + kvalitativari + kanning + við + fokusbólkasamrøðum + við + ung + millum + 18 + og + 34 + ár + og + eini + vísindaligari + grein + , + ið + er + sprottin + úr + kvalitativu + kanningini + ( + Mohr + et + al + . + , + 2023 + ) + . + + + 12 + +

+

+ + Henda + kvalitativa + kanningin + er + grundað + á + fokus + bólka + samrøður + við + føroysk + ung + í + aldrinum + 18 + 34 + ár + . + + + Endamálið + var + at + fáa + vitan + um + teirra + upp + livingar + og + upplivingar + hjá + teirra + javnaldrum + við + sálarligari + heilsu + . + + + Semistruktureraðu + fokus + bólka + samrøður + nar + vóru + skipaðar + út + frá + úrslitunum + í + HHTT19 + , + bæði + í + sambandi + við + at + útvega + lut + tak + arar + og + til + at + gera + eina + inter + view + guide + . + + + Úrslit + ini + í + HHTT19 + vístu + , + at + aldurs + bólk + arnir + 1824 + ár + og + 2534 + ár + í + størstan + mun + stríðast + við + sálar + ligar + trupul + leikar + , + og + tískil + varð + mett + , + at + tað + var + týdn + ing + armikið + at + hava + báðar + aldursbólkar + um + boð + að + ar + í + fokusbólkasamrøðunum + . + + + Harafturat + vístu + úrslitini + , + at + føroysk + lesandi + í + størstan + mun + stríðast + við + sálarligar + trupulleikar + . + + + Ein + stórur + partur + av + før + oysk + um + ungdómi + millum + 19 + og + 34 + ár + er + undir + víðari + lestri + í + øðrum + londum + ( + Studni + , + 2022 + ) + , + og + tískil + vóru + tveir + fokusbólkar + við + lesandi + í + ávika + vist + Føroyum + og + Danmark + . + + + Allir + luttakarar + tóku + sjálvbodnan + lut + í + sam + røðunum + og + kunnað + varð + um + , + at + møguleiki + var + at + taka + seg + úr + kanningini + til + eina + og + hvørja + tíð + . + + + Allir + luttakarar + vóru + tryggjaðir + dul + nevni + og + navnloysi + og + vóru + eggjaðir + til + at + virða + trún + aðin + í + bólkinum + . + + + Fokus + bólka + samrøðurnar + fóru + fram + í + tíðarskeiðnum + apríl + til + juli + 2021 + . + + + Fyri + at + tryggja + landafrøðiligt + fjøl + broytni + settu + vit + okkum + í + sam + band + við + fakligar + sam + starvs + partar + frá + seks + ymisk + um + pørtum + av + landinum + . + + + Hesi + út + vegaðu + lut + tak + arar + til + samrøður + í + sínum + øki + . + + + Í + ein + ávísan + mun + kundi + hetta + háttalagið + tryggja + , + at + vit + , + sum + stóðu + fyri + kanningini + , + ikki + vóru + ov + tætt + knýtt + at + lut + tak + ar + unum + , + ið + vit + heldur + ikki + kendu + . + + + Allar + fokus + bólka + sam + røð + urnar + vóru + um + 8090 + minuttir + til + longd + ar + , + vórðu + tiknar + upp + á + diktafon + sum + ljóðfílu + og + síðani + ljóð + skriv + aðar + orðarætt + . + + + Allir + luttakarar + vóru + navn + leysir + , + dul + nevndir + , + og + lokaløki + og + nøvn + vóru + somu + leiðis + navnleys + í + ljóð + skriv + ingini + . + + + Sam + røðurnar + vórðu + grein + aðar + við + tematiskari + ana + lysu + ( + Braun + & + Clarke + , + 2006 + ) + , + og + hesi + seks + stig + vórðu + fylgd + : + 1 + . + + + Gera + seg + kend + an + við + dáturnar + , + 2 + . + + + Gera + inn + leið + andi + kotur + , + 3 + . + + + Leita + eftir + evnum + , + 4 + . + + + Meta + um + evnini + , + 5 + . + + + Áseta + evni + og + geva + teimum + nøvn + , + 6 + . + + + Skriva + vísindaliga + grein + og + hesa + frágreiðing + . + + + Úrslit + Seks + fokusbólkasamrøður + vóru + gjørdar + við + 28 + føroysk + ung + , + 15 + kvinnur + og + 13 + menn + , + ið + umboðaðu + Kvalitativa + kanningin + ein + breiðan + hóp + av + ungum + . + + + Átjan + luttakarar + vóru + millum + 19 + og + 24 + ár + , + og + 10 + luttakarar + vóru + millum + 25 + og + 34 + ár + . + + + Í + tann + mun + tað + var + gjørligt + , + umboðaðu + lut + tak + ararnir + bæði + kynini + , + foreldrastøðu + , + landa + frøði + lig + øki + , + aldur + og + útbúgvingarstøði + . + + + Harafturat + um + ­ + boðaðu + tveir + fokusbólkar + føroysk + lesandi + í + ávikavist + Føroyum + og + Danmark + . + + + Harvið + var + gjørligt + at + síggja + møguligar + munir + og + líkleikar + millum + bólk + arnar + í + mun + til + at + vera + føroyingur + í + ymiskum + londum + við + ymiskari + mentan + og + møguleikum + . + + + Við + tematiskari + greining + funnu + vit + fram + til + trý + høvuðs + evni + , + ið + vóru + knýtt + at + sjónarmiðunum + hjá + ungum + um + , + hvørji + viðurskifti + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungum + . + + + Evnini + vóru + : + 1 + . + + + Ov + nógvir + valmøguleikar + 2 + . + + + Høgar + væntanir + 3 + . + + + Avmarkingar + í + lítlum + samfelag + 1 + . + + + Ov + nógvir + valmøguleikar + : + „ + Fái + eg + notið + nóg + nógv + at + vera + ung + ella + skal + eg + skunda + mær + eitt + sindur + meir + ? + “ + Í + øllum + fokusbólkasamrøðunum + verður + greitt + , + at + tey + ungu + uppliva + ómetaliga + nógvar + valmøguleikar + , + og + teir + verða + umrøddir + sum + avgerandi + fyri + sálarligu + heils + una + hjá + teimum + ungu + . + + + Tey + ungu + virðismeta + nógvu + valmøguleikarnar + , + tí + teir + geva + teimum + møgu + leika + fyri + at + taka + egnar + avgerðir + , + í + staðin + fyri + at + verða + stýrd + av + øðrum + táttum + sum + t.d. + søguni + í + famil + juni + og + sosialum + normum + . + + + Endaleysu + val + møgu + leik + arnir + skapa + tó + eitt + ávíst + trýst + , + sum + ikki + bert + snýr + seg + um + at + taka + røttu + avgerðina + , + men + eisini + at + taka + avgerðina + røttu + løtuna + . + + + Millum + lut + takar + ar + í + øllum + fokusbólkum + , + uttan + í + bólkinum + av + ung + um + millum + 25 + og + 34 + ár + , + skapar + trýstið + eina + kenslu + av + at + skula + skunda + sær + . + + + Henda + kenslan + kann + bæði + vera + ørkymlandi + og + stressandi + . + + + Lilja + , + ið + er + 23 + ára + gomul + og + lesandi + í + Danmark + , + sigur + soleiðis + : + „ + Vit + standa + jú + allatíð + í + einum + sovorðnum + vegamóti + , + ella + vit + hava + allatíð + onkrar + av + gerðir + at + skula + taka + , + og + eg + veit + ikki + ordi + liga + , + tað + er + allatíð + okkurt + , + „ + hvat + skal + eg + lesa + “ + , + ella + „ + áh + nú + verði + eg + eldri + , + nær + 13 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + skal + eg + fáa + mær + børn + ? + + + Ella + maka + ? + “ + . + + + Og + so + skal + eg + flyta + heim + aftur + upp + á + okkurt + tíðspunkt + , + „ + hvussu + verður + tað + , + ha + ? + “ + Mann + hevur + nokk + so + nógv + ting + ella + eg + haldi + mann + hevur + ræðuliga + nógv + at + skula + taka + støðu + til + allatíð + , + tá + ið + mann + er + yngri + eisini + , + ha + ? + + + ( + ... + ) + eg + føli + tað + eru + nokk + so + nógv + stór + val + sum + skulu + koma + , + og + „ + nær + koma + tey + , + eru + tey + for + sein + ? + + + Gongur + tað + for + seint + fyri + seg + , + gongur + tað + for + skjótt + fyri + seg + ? + + + Fái + eg + notið + nóg + nógv + at + verða + ung + ella + skal + eg + skunda + mær + eitt + sindur + meir + , + ella + ? + “ + Tað + eru + ymiskar + áskoðanir + á + avbjóðingarnar + við + at + hava + so + nógvar + valmøguleikar + . + + + Tey + ungu + upp + liva + , + at + tey + á + ungum + aldri + skulu + taka + avgerðir + , + ið + ávirka + lívið + hjá + teimum + langt + fram + í + tíðina + , + og + hetta + uppliva + tey + sum + bæði + torført + , + stressandi + og + ræðandi + . + + + Fyri + Lilju + er + tað + ikki + bert + mongdin + , + men + eisini + slagið + av + avgerðum + , + ið + ørkymla + hana + , + tí + talan + er + um + val + , + ið + hava + avgerandi + týdning + fyri + fram + tíðina + . + + + 23 + ára + gamla + Barbara + , + ið + er + lesandi + í + Dan + mark + , + lýsir + gongdina + soleiðis + , + tá + hon + skuldi + avgera + , + hvat + hon + skuldi + lesa + : + „ + … + har + vóru + so + nógvir + valmøguleikar + , + og + mann + skuldi + velja + hvat + mann + skuldi + , + og + tað + var + akkurát + sum + , + at + mann + skuldi + velja + alla + sína + framtíð + , + og + mann + kundi + velja + alt + . + Og + so + var + tað + bara + , + altso + tað + gjørdi + tað + so + nógv + verri + . + + + Vissi + vit + fingu + at + vita + at + , + „ + okey + , + tú + kanst + eg + veit + ikki + takast + við + seyð + ella + tú + kanst + gera + hetta + “ + , + altso + tú + hevur + tveir + valmøguleikar + , + og + so + hevði + tað + verið + tað + . + + + Men + hatta + har + við + at + mann + hevði + so + nógvar + valmøguleikar + , + sum + jú + er + fantastiskt + , + men + sum + eg + , + ja + , + fyri + meg + er + tað + eisini + bara + fryktiligt + … + “ + Barbara + kundi + hugsað + sær + færri + valmøguleikar + , + so + hon + nærum + bert + skuldi + tikið + støðu + til + A + ella + B + , + tí + tað + tykist + minni + stressandi + at + fyrihalda + seg + til + og + taka + støðu + útfrá + . + + + Barbara + heldur + tað + vera + torført + at + taka + slíkar + avgerðir + , + tí + tað + kennist + , + sum + hon + velur + alt + annað + frá + , + um + hon + velur + ein + lestur + fram + um + ein + annan + . + + + Fyri + 20 + ára + gomlu + Lenu + , + ið + bleiv + liðug + á + miðnámi + árið + fyri + og + nú + arbeiðir + sum + ófaklærd + , + kann + tað + , + at + taka + eina + skeiva + avgerð + , + svara + til + at + miseydnast + , + og + tí + hava + avgerðirnar + , + hon + tekur + , + stóran + týdning + : + „ + … + hvat + fyri + útbúgving + skalt + tú + velja + . + + + Og + vissi + tú + velur + hesa + her + útbúgvinga + , + so + kanst + tú + ikki + velja + hina + útbúgvingina + . + + + Og + akkurát + sum + ikki + at + velja + skeivt + , + og + ikki + at + hvussu + sigur + mann + , + at + akkurát + sum + fail’a + ella + soleiðis + har + . + + + Eg + haldi + , + eg + føli + , + eg + eri + eitt + sindur + pressað + av + at + ikki + akkurát + sum + velja + forkert + ella + soleiðis + . + “ + Vandin + fyri + at + miseydnast + leggur + eitt + stórt + trýst + á + Lenu + , + og + tað + sama + sæst + aftur + millum + fleiri + av + hinum + luttakarunum + í + ymisku + fokusbólkunum + . + + + Tað + eru + bert + í + ávísan + mun + fyrimunir + við + nógvum + valmøguleikum + . + + + Fyri + bæði + Lilju + , + Barbaru + og + Lenu + tykist + tað + ikki + vera + ein + møguleiki + at + royna + seg + fram + og + vita + , + hvussu + tað + gongur + . + + + Tráanin + eftir + at + eydnast + , + kenslan + av + at + skula + skunda + sær + og + at + taka + „ + røttu + “ + avgerðina + ger + , + at + tær + ikki + síggja + møguleikan + fyri + at + vera + í + iva + , + gera + eina + roynd + ella + ikki + at + hava + tikið + endaliga + støðu + , + og + tað + skumpar + undir + kensluna + av + trýsti + og + strongd + . + + + Jenny + , + ið + er + 24 + ár + og + nýliga + liðug + við + sína + hægri + útbúgving + á + einum + donskum + universiteti + , + vísir + á + eina + aðra + møguliga + leið + , + tá + hon + hugleiðir + um + sína + egnu + leið + gjøgnum + útbúgvingarskipanina + . + + + Jenny + hevur + eina + kenslu + av + at + vera + ov + ung + , + tá + hon + er + liðug + við + sína + útbúgving + : + „ + … + mann + skal + skunda + sær + til + tað + [ + fáa + eina + útbúgving + ] + , + ístaðin + fyri + at + mann + ja + , + eg + veit + ikki + , + fór + út + á + arbeiðsmarknaðin + , + altso + ger + okkurt + í + nøkur + ár + , + ella + bara + í + nakr + ar + mánaðar + , + og + so + finnur + mann + útav + hvat + mann + slett + ikki + skal + ella + hvat + mann + kanska + skal + , + ístaðin + fyri + at + skula + skunda + sær + víðari + altso + . + + + ( + ... + ) + nú + eri + eg + ung + og + eri + liðug + , + men + mann + er + ræðuliga + ungur + , + mann + kemur + út + , + og + hevur + kanska + onga + lívs + er + far + ing + , + og + so + stendur + mann + har + , + so + skal + mann + verða + vaksin + knappliga + . + + + Tað + 14 + +

+

+ + havi + eg + sjálv + , + havi + eg + følt + . + + + At + nú + eri + eg + liðug + , + og + havi + havt + eitt + sindur + eina + krisu + um + tað + , + at + eg + føli + meg + so + unga + , + og + eg + føli + ikki + , + at + eg + eri + vaksin + nokk + til + at + vera + úti + á + arbeiðs + markn + aðinum + , + ella + til + at + duga + nóg + væl + tað + . + “ + Jenny + setur + spurnartekin + við + normin + um + at + skunda + sær + at + fara + undir + hægri + lestur + , + og + hon + heldur + , + at + tað + hevði + verið + gott + fyri + seg + , + um + hon + hevði + bíðað + eitt + sindur + longur + og + hevði + fingið + nakrar + lívs + royndir + fyrst + . + + + At + hava + fylgt + norminum + og + at + vera + liðugt + útbúgvin + á + einum + so + ungum + aldri + ger + , + at + hon + kennir + seg + ótrygga + og + ikki + nóg + búna + at + fara + út + á + arbeiðsmarknaðin + . + + + Í + øllum + fokusbólkunum + tosa + luttakararnir + um + at + seta + spurnartekin + við + norm + in + , + sum + tey + ungu + uppliva + í + dag + . + + + Lena + er + kritisk + mót + vegis + mátanum + , + samfelagið + skapar + eina + ímynd + av + „ + góða + lívinum + ” + : + „ + Tað + er + akkurát + sum + at + lívið + er + ein + upp + gáva + , + sum + mann + bara + skal + koma + ígjøgn + um + , + og + so + verður + mann + pen + sjón + er + aður + , + og + so + er + tað + yvirstaðið + ella + soleiðis + . + + + So + tá + kann + mann + slappa + av. + Og + eisini + í + forhold + til + hvat + mann + skal + velja + . + + + Tú + skalt + velja + eina + aka + dem + iska + út + búgving + , + tað + haldi + eg + er + nokk + so + nógv + press + á + tí + , + at + mann + noyðist + at + gera + tað + fyri + at + fáa + eitt + gott + lív + , + so + má + mann + verða + aka + dem + ikari + . + + + Mann + má + fáa + góðar + kar + ak + ter + ir + fyri + at + fáa + eitt + gott + lív + . + + + Tú + má + gera + øll + hesi + her + tingini + fyri + at + fáa + eitt + gott + lív + . + + + Tað + er + ikki + nødvendigvís + soleiðis + har + . + “ + Frásagnirnar + hjá + Lenu + og + Jenny + benda + á + , + at + tær + ikki + kenna + seg + aftur + í + norminum + , + ið + samfelagið + hevur + skapt + í + mun + til + at + skula + skunda + sær + og + kensluna + av + , + at + lívið + er + ein + uppgáva + , + ein + skal + skunda + sær + at + verða + liðug + / + ur + við + , + tí + tær + vita + , + at + tað + eru + aðrir + møgu + leikar + fyri + einum + góðum + lívi + . + + + Kortini + eru + tær + ávirkaðar + av + norminum + , + og + tískil + tykist + tað + torført + at + fylgja + eini + aðrari + leið + enn + norminum + . + + + Petur + er + 20 + ára + gamal + , + liðugur + á + miðnámi + og + býr + í + einum + lítlum + býi + og + greiðir + soleiðis + frá + : + „ + … + vissi + tú + ikki + veit + , + hvat + tú + skalt + gera + , + so + veitst + tú + ikki + hvørjar + karakterir + tú + skalt + hava + , + so + mást + tú + royna + at + sikta + eftir + 12 + , + so + tú + ikki + útilukkar + teg + frá + nøkrum + møguleikum + víðari + í + lívinum + . + “ + Petur + leggur + dent + á + , + hvønn + týdning + tað + hevur + at + stremba + eftir + besta + miðaltali + í + skúlanum + fyri + at + hava + allar + valmøguleikar + opnar + . + + + Hetta + er + í + samsvar + við + útsøgnina + hjá + Barbaru + , + ið + helt + tað + vera + trupult + at + velja + eina + útbúgving + fram + um + aðra + , + tí + tað + skapar + vanda + fyri + at + taka + skeivu + avgerð + og + missa + møguleikan + fyri + „ + røttu + “ + avgerðini + . + + + Tað + er + tó + ikki + møguligt + hjá + øllum + at + fáa + bestu + próvtølini + . + + + Tað + tykist + , + sum + royndirnar + hjá + teimum + ungu + hava + ført + til + eina + tvístøðu + , + tí + hóast + tey + uppliva + ov + nógvar + valmøguleikar + , + so + uppliva + tey + ein + vanda + og + ótta + fyri + at + avmarka + sínar + møguleikar + seinni + í + lívinum + , + um + tey + ikki + stremba + eftir + bestu + próvtølum + í + skúlanum + . + + + Í + fokusbólkinum + við + lesandi + í + Føroyum + vístu + seks + av + luttakarunum + á + , + at + akademiseringin + í + útbúgv + ingar + skipanini + er + við + til + at + skapa + eitt + trýst + á + summi + ung + . + + + Amanda + , + ið + er + 24 + ár + , + lesandi + og + mamma + at + einum + barni + , + sigur + soleiðis + : + „ + Tað + er + ikki + pláss + fyri + .. + ella + tað + er + ikki + líka + høgt + raðfest + , + hesar + handaligu + út + búgv + ing + arnar + . + + + Tað + vil + siga + , + at + tað + setur + øgi + liga + stórt + press + á + , + at + alt + verður + so + akademiserað + . + + + Eitt + nú + náms + frøði + útbúgv + ingin + , + lærara + útbúgv + ingin + , + altso + og + sjúkra + røkta + frøði + út + búgv + ingin + . + + + Tað + eru + handa + ligar + útbúgvingar + , + altso + sum + okkurt + vegna + sam + felagið + roynir + at + akademisera + , + og + harvið + eru + tað + fleiri + og + fleiri + fólk + sum + detta + eitt + sindur + niður + í + millum + ella + so + . + “ + Amanda + heldur + , + at + tey + lesandi + , + ið + ikki + ynskja + at + fáa + sær + eina + akademiska + útbúgving + , + kenna + seg + trýst + til + at + fara + undir + hægri + lestur + , + tí + samfelagið + virðis + metir + akademisku + útbúgvingarnar + hægri + enn + yrkisligu + ella + handaligu + útbúgvingarnar + . + + + Sam + stundis + verða + handaligu + útbúgvingarnar + alsamt + meira + akademiskar + og + tískil + torførari + at + fullføra + . + + + Sam + bært + Amandu + eru + tað + summi + lesandi + , + ið + stríðast + við + at + fullføra + eina + akademiska + útbúgving + , + 15 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + tí + tey + kenna + seg + noydd + til + tað + , + men + um + tey + fylgdu + egnum + huga + og + motivatión + , + so + høvdu + tey + farið + undir + eina + handaliga + útbúgving + í + staðin + . + + + Tað + er + eyðsýnt + , + at + tey + ungu + í + fokusbólkunum + virðis + meta + mongu + valmøguleikarnar + , + men + tað + er + eisini + ein + vansi + við + at + hava + ov + nógvar + valmøguleikar + , + tí + tað + ger + tilgongdina + at + taka + eina + avgerð + ella + velja + okkurt + fram + um + okkurt + annað + meira + torgreidda + . + + + Tey + flestu + hava + kenslu + av + at + skula + skunda + sær + gjøgn + um + lívið + og + uppliva + eitt + trýst + um + at + skara + framúr + bæði + fakliga + og + persónliga + , + og + tað + skapar + lítlan + møguleika + fyri + at + vera + í + iva + ella + fáa + sær + royndir + við + ymiskum + møguleikum + . + + + 2 + . + + + Høgar + væntanir + : + „ + mann + skal + hava + eitt + ordiligt + arbeiði + , + og + mann + skal + hava + eina + familju + , + og + mann + skal + hava + eitt + ruddiligt + heim + “ + Høgar + væntanir + er + eitt + evni + , + ið + er + tætt + knýtt + at + val + møgu + leik + um + , + og + sum + eisini + var + týðiligt + í + fokus + ­ + bólka + sam + røð + unum + . + + + Væntanirnar + , + sum + tey + ungu + upp + liva + , + koma + frá + samfelagnum + , + familju + , + sosial + um + miðlum + og + frá + teimum + ungu + sjálvum + , + og + tey + flestu + ungu + uppliva + høgar + væntanir + frá + fleiri + pallum + sam + stundis + . + + + Sára + er + 34 + ára + gomul + , + sjúkra + røktar + frøð + ingur + og + mamma + at + tveim + um + børnum + og + vísir + á + trýstið + , + ið + kemur + frá + sam + felag + num + : + „ + Eg + haldi + , + at + samfelagið + nú + hevur + ræðu + liga + hørð + krøv + , + og + tað + ávirkar + rættiliga + nógv + , + kann + ávirka + , + sálarliga + . + + + Rættiliga + nógv + . + + + Tí + at + tað + er + stórt + press + , + vissi + mann + skal + alt + . + Vissi + mann + skal + hava + eitt + ordiligt + arbeiði + , + og + mann + skal + hava + eina + familju + , + og + mann + skal + hava + eitt + ruddiligt + heim + … + “ + Sambært + Sáru + er + tað + torført + at + vera + nøgd + við + egið + lív + vegna + høgar + væntanir + til + arbeiði + , + familjuavrik + , + materialistiskt + tilfeingi + og + útsjónd + . + + + Sára + greiðir + eisini + frá + væntanum + , + ið + spretta + úr + henni + sjálvari + og + vísir + á + ein + høgan + persónligan + standard + , + ið + er + tor + førur + at + liva + upp + til + . + + + Væntanirnar + koma + bæði + uttaní + frá + og + innanífrá + og + kunnu + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + luttakarunum + , + tí + tær + leggja + eitt + so + stórt + trýst + á + tey + ungu + . + + + Ruth + , + ein + 30 + ára + gomul + mamma + at + einum + barni + og + við + høgari + útbúgving + , + greiðir + frá + nei + ligu + avleiðingunum + , + ið + væntanir + kunnu + hava + á + sálarligu + heilsuna + , + hóast + ein + hevur + góð + próvtøl + og + hevur + allar + møguleikar + : + „ + Eg + trúgvi + at + summi + blíva + lætt + ávirkað + av + tí + [ + trýst + in + um + ] + , + ja + . + + + ( + ... + ) + eg + haldi + eisini + , + at + vissi + tú + so + fært + góðar + karakterir + , + at + so + følir + tú + , + at + „ + jamen + so + má + eg + lesa + medisin + “ + , + ( + ... + ) + í + staðin + fyri + at + hugsa + , + „ + hvat + vil + eg + virku + liga + lesa + “ + . + + + Eg + trúgvi + , + at + summi + kanska + føla + „ + at + eg + burdi + “ + . + + + „ + Eg + vil + ikki + egent + liga + hetta + her + , + men + eg + burdi + , + tí + eg + havi + fingið + , + altso + eg + havi + fingið + karakter + ir + nir + til + tað + . + “ + ( + ... + ) + eg + trúgvi + , + at + tað + kann + hava + eina + nei + liga + ávirkan + uppá + tað + , + at + tú + faktiskt + fert + upp + á + kompromis + við + tí + , + sum + tú + faktiskt + ynskir + . + “ + 16 + +

+

+ + Hóast + tey + ungu + megna + at + liva + upp + til + væntanirnar + um + høg + próvtøl + á + miðnámi + , + so + møta + tey + nýggjum + vænt + anum + í + staðin + . + + + Onnur + vænta + , + at + tey + ungu + brúka + síni + høgu + og + góðu + próvtøl + til + ta + „ + røttu + “ + út + búgv + ingina + , + og + tað + tykist + ikki + at + verða + góðtikið + at + lata + síni + áhugamál + og + ikki + síni + próvtøl + gera + av + , + hvørja + útbúgving + tey + velja + . + + + Tað + tykist + , + sum + tað + skap + ar + størri + ótryggleika + og + iva + á + ein + sjálvan + at + fylgja + egnum + áhugamálum + enn + at + gera + tað + , + ið + verður + væntað + av + einum + . + + + Tað + eru + fleiri + keldur + til + væntanirnar + , + og + hjá + summum + ungum + eru + væntanirnar + knýttar + at + eini + saman + bering + við + onnur + . + + + Tað + eru + serliga + yngstu + lut + tak + ar + arnir + í + kanningini + , + ið + eru + 1924 + ár + ( + bæði + við + og + uttan + børn + ) + , + ið + vísa + á + sosialar + miðlar + sum + eina + týðandi + keldu + til + væntanir + . + + + Kvinnur + úr + høvuðsstaðarøkinum + og + kvinnur + , + ið + eru + lesandi + í + Danmark + vísa + í + størstan + mun + á + neiligu + avleiðingarnar + av + sosialum + miðlum + . + + + Sambært + Barbaru + , + er + eitt + nógv + størri + trýst + á + ung + í + dag + , + og + sosialir + miðlar + spæla + ein + avgerandi + leiklut + í + sambandi + við + at + skapa + og + varðveita + væntanir + , + ið + leggja + trýst + á + tey + ungu + : + „ + Alt + er + so + broadcast’að + á + netinum + altso + soleiðis + , + alt + tað + góða + og + sovorðið + . + + + Og + eisini + bara + ja + , + karakterir + og + hvør + hyggar + sær + mest + , + og + hvør + ger + hvat + og + sovorðið + . + + + ( + ... + ) + Men + at + mann + ikki + bara + kann + líka + sum + berjast + við + sínar + egnu + væntanir + ella + stand + ardir + , + men + so + eisini + hjá + teimum + umkring + , + sínir + vinir + , + og + so + eisini + teimum + sum + mann + , + ja + , + eg + veit + ikki + , + kendi + í + fimta + flokki + og + er + vinir + við + á + Facebook + . + + + Mann + kann + saman + bera + seg + sjálvandi + við + øll + og + alt + og + ja + . + “ + Barbara + greiðir + frá + , + hvussu + hon + ikki + bert + berjist + við + sínar + egnu + væntanir + , + men + eisini + tær + hjá + øðrum + , + tí + sosialu + miðlarnir + geva + lætta + atgongd + til + standardir + og + væntanir + hjá + øðrum + . + + + Lena + heldur + , + at + sosialir + miðlar + hava + neiliga + ávirkan + á + serliga + ungar + kvinnur + , + og + tað + kann + vera + trupult + at + vera + varug + / + ur + við + ávirkanina + , + tí + sosialu + miðlarnir + hava + verið + partur + av + teirra + lívi + frá + ungum + árum + : + „ + So + mann + er + bara + uppvaksin + við + , + at + alt + skal + vera + , + alt + skal + bara + síggja + perfekt + út + úteftir + . + + + So + eg + haldi + faktiskt + ikki + eingong + , + at + mann + leggur + serliga + væl + merki + til + tað + , + fyrr + enn + mann + faktiskt + bevíst + hugsar + um + , + hvat + tað + er + , + sum + mann + ger + , + og + hvørjum + fólkum + mann + faktiskt + fylgir + [ + á + sosialum + miðlum + ] + . + + + Altso + eg + haldi + nokk + so + nógvar + gentur + hava + trupul + leikar + við + , + at + tær + fylgja + gentum + [ + á + sosialum + miðlum + ] + , + sum + bara + síggja + perfektar + út + og + kanska + ein + um + bestemtum + kropsformi + og + einum + bestemtum + lívsstíli + , + og + mann + fylgir + bara + tí + . + + + Og + so + gongur + mann + út + frá + , + at + tað + er + líka + sum + tað + idealið + , + man + , + eigur + at + passa + inn + í + , + sjálvt + um + manm + kanska + yvirhøvur + ikki + kann + passa + inn + í + tað + idealið + . + “ + Sambært + fokusbólkasamrøðunum + tykist + tað + , + sum + vænt + anirnar + skapa + eitt + trýst + á + tey + ungu + , + ið + vísir + seg + á + fleiri + pallum + enn + áður + , + og + sosialir + miðlar + er + ein + nýggjur + pallur + , + ið + hevur + avleiðingar + fyri + sálarligu + heilsuna + hjá + teimum + . + + + Serliga + ungu + kvinnurnar + leggja + dent + á + neiligu + ávirkanina + , + ið + sosialir + miðlar + skapa + og + sum + sæst + aftur + í + ógjørligum + idealum + og + væntan + um + , + ið + kunnu + vera + torførar + ella + ógjørligar + at + liva + upp + til + . + + + Tær + práta + eisini + um + lyndið + hjá + ungum + kvinnum + til + at + internalisera + ávirkanina + av + vænt + an + um + , + og + hetta + elvir + til + , + at + ivast + í + sær + sjálvari + , + kenslu + av + at + miseydnast + sum + einstaklingur + og + kenslan + av + ikki + at + vera + nóg + góð + . + + + Sosialir + miðlar + tykjast + í + størri + mun + at + ávirka + tey + ungu + neiliga + , + ið + eru + búsitandi + í + Danmark + ella + størru + býunum + í + Føroyum + , + enn + tey + ungu + , + ið + er + búsitandi + í + smærri + støðum + í + Føroyum + . + + + Petur + heldur + , + at + sosialir + miðlar + hava + minni + ávirkan + á + tey + ungu + í + sínum + heimstaði + , + tí + tey + í + minni + mun + eru + eksponerað + fyri + , + hvat + sosialir + miðlar + vísa + á + sum + „ + tað + góða + lívið + “ + : + „ + ... + tí + at + vit + eru + færri + fólk + , + so + er + tað + færri + myndir + , + sum + koma + út + , + sum + vísa + , + hvussu + gott + mann + livir + her + ( + ... + ) + So + kann + mann + akkurát + sum + meira + uppihalda + ein + meira + vanligan + dagligdag + í + staðin + fyri + at + ganga + og + royna + og + spíla + seg + út + fyri + at + virka + betur + enn + hini + . + “ + Í + fokusbólkasamrøðuni + við + ung + úr + einum + minni + býi + varpa + allar + tríggjar + kvinnurnar + ljós + á + , + at + tær + ikki + bert + hava + eitt + minni + strongt + samband + til + sosial + 17 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + ar + miðlar + , + men + at + tær + eisini + í + minni + mun + upp + liva + væntanir + til + útsjóndina + hjá + sær + sjálvum + og + sínum + javnaldrum + á + miðnámi + , + samanborið + við + ung + á + miðnámi + í + høvuðsstaðnum + . + + + Hetta + bendir + á + , + at + tað + eru + fleiri + táttir + , + ið + gera + seg + galdandi + . + + + Hóast + ungu + kvinnurnar + í + kanningini + vita + , + at + uppsløgini + á + Instagram + bert + vísa + eitt + brot + úr + lívinum + , + og + tær + vita + , + at + alt + er + „ + polerað + “ + , + sum + ein + av + teimum + tekur + til + , + so + er + tað + sera + lætt + at + samanbera + seg + við + onnur + á + sosialum + miðlum + . + + + Barbara + heldur + , + at + sinnisstøðan + hjá + einum + er + við + til + at + ávirka + , + hvussu + viðkvæmur + ein + er + fyri + uppsløgum + á + sosialum + miðlum + : + „ + ... + tá + mann + hevur + tað + gott + , + so + er + tað + lætt + at + siga + , + at + „ + jamen + áh + ja + , + hatta + [ + polerað + upp + sløg + á + sosialum + miðlum + ] + er + eisini + bara + eitt + ella + annað + “ + , + men + vissi + mann + so + hevur + ein + ring + an + dag + , + so + er + tað + akkurát + sum + at + knapp + liga + so + dugir + mann + ikki + ordiliga + at + síggja + tað + allíkavæl + [ + hvussu + polerað + tað + er + ] + . + “ + Nøkur + av + teimum + ungu + halda + , + at + seinastu + árini + er + samfelagið + broytt + sera + nógv + og + við + nógvum + væntanum + frá + ymiskum + pallum + , + ið + ger + , + at + tey + ungu + eru + undir + trýsti + í + dag + . + + + Levi + , + ið + er + 22 + ár + og + lesandi + á + universitetinum + í + Føroyum + , + greiðir + soleiðis + frá + : + „ + Mann + kann + eisini + siga + , + at + yvirskipað + , + so + er + tað + øgiliga + annaðleiðis + í + dag + samanborið + við + generatiónir + , + sum + eru + áðrenn + vit + . + + + Sosialir + miðlar + ( + ... + ) + og + nógvir + forvæntningar + til + miðnám + , + sum + kemur + nokk + eisini + tann + vegin + . + + + Hetta + her + sosiala + pressið + , + sum + kemur + , + og + sum + ikki + hevur + verið + fyrr + upp + á + sama + máta + . + + + Tað + er + strævið + í + dag + . + “ + Sum + heild + umrøða + tey + ungu + í + kanningini + nógvar + ymiskar + keldur + til + væntanir + , + ið + eru + frá + teimum + ungu + sjálvum + , + foreldrum + og + øðrum + familjulimum + , + javnaldrum + , + samfelagnum + og + í + stóran + mun + frá + sosialum + miðlum + , + tí + sosialir + miðlar + geva + lætta + atgongd + til + brøgdini + hjá + øðrum + . + + + Tað + kann + vera + trupult + at + liva + upp + til + støðið + fyri + hesi + brøgd + á + sosialum + miðlum + , + og + tað + er + við + til + at + skapa + trýstið + , + ið + tey + ungu + uppliva + . + + + Tað + tykist + vera + ein + tendensur + til + , + at + ung + í + smærri + býum + í + Føroyum + í + minni + mun + eru + útsett + fyri + trýstinum + , + ið + sosialir + miðlar + elva + til + . + + + 3 + . + + + Avmarkingar + í + einum + lítlum + samfelag + : + „ + Tí + har + er + ræðuliga + lítið + , + sum + gongur + fyri + seg + her + “ + Triðja + høvuðsúrslitið + í + kanningini + var + , + at + tað + , + at + búgva + í + einum + lítlum + og + tøttum + samfelag + , + kann + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + ungum + . + + + Allir + lut + takar + ar + í + kann + ing + ini + búðu + ella + høvdu + búð + í + høvuðs + stað + num + ella + smærri + býum + kring + Føroyar + við + mill + um + 1.000 + og + 22.000 + íbúgvum + . + + + Tey + ungu + , + ið + búgva + í + útjað + aranum + av + landinum + , + uppliva + ikki + bert + enda + leysu + valmøgu + leik + arnar + og + væntanir + frá + øðrum + til + t.d. + at + fara + undir + hægri + lestur + . + + + Tey + halda + eisini + , + at + teirra + út + búgv + ingarval + er + bundið + at + , + um + tey + ætla + at + flyta + heim + aftur + til + heimstaðin + eftir + loknan + lestur + , + og + tað + ætla + tey + flestu + . + + + Maria + , + ið + er + 19 + ára + gomul + , + liðug + á + miðnámi + og + býr + á + eini + oyggj + í + útjaðar + an + um + , + greiðir + soleiðis + frá + : + „ + … + eg + umhugsaði + einaferð + at + verða + [ + ein + ávís + starvsgrein + ] + , + men + so + hugsaði + eg + bara + , + at + tað + kann + eg + aldrin + brúka + her + , + tí + tað + eru + longu + tveir + , + og + tað + hevði + aldrin + gingið + við + trimum + . + + + So + altso + , + tá + hugsaði + eg + bara + , + at + so + kann + eg + aldrin + flyta + aftur + , + vissi + tað + nú + var + tað + , + eg + ætlaði + mær + . + + + So + mann + noyðist + eisini + at + hugsa + um + tað + eisini + . + “ + Ung + , + sum + eru + búsitandi + uttan + fyri + høvuðsstaðar + økið + og + í + smærru + økjunum + í + Føroyum + , + uppliva + eitt + øðrvísi + trýst + enn + hini + ungu + , + tí + tey + í + einum + ungum + aldri + ikki + bert + skulu + taka + støðu + til + , + um + tey + vilja + flyta + aftur + til + Føroya + ( + um + tey + fara + undir + lestur + uttan + lands + ) + , + men + eisini + skulu + fyrihalda + seg + til + , + um + tey + ætla + at + flyta + heim + aftur + til + heimbygdina + / + býin + . + + + Útbúgvingarvalið + hjá + teimum + verður + so + statt + bundið + at + , + um + tey + ynskja + at + flyta + heim + aftur + til + heimstaðin + og + sostatt + eisini + arbeiðs + møgu + leik + un + um + í + oynni + . + + + Hesin + bólkurin + av + ungum + hevur + somu + mongu + valmøguleikar + , + sum + onnur + ung + , + men + teirra + avgerð + um + yrkisleið + verður + av + markað + av + arbeiðs + møguleikunum + í + heim + stað + ­ + num + , + ið + tey + ikki + hava + ávirkan + á. + Hetta + skapar + eitt + øðrvísi + trýst + , + ið + kann + gera + tey + meira + við + brekin + samanborið + við + ung + í + høvuðsstaðnum + ella + føroysk + lesandi + í + Dan + mark + , + tí + skeiv + avgerð + um + útbúgv + ing + 18 + +

+

+ + arval + kann + av + marka + møguleikan + fyri + at + flyta + heim + aftur + til + heim + bygdina + / + býin + . + + + Ein + annar + táttur + , + ið + luttakararnir + vísa + á + , + ávirkar + sálarligu + heilsuna + hjá + ungum + í + smærru + økjunum + í + landinum + , + er + avmarkaðu + møguleikarnir + fyri + frítíð + ar + virksemi + og + sosialum + virksemi + . + + + Martin + er + 30 + ár + , + hevur + hægri + útbúgving + og + býr + í + einum + minni + býi + , + og + hann + vísir + á + , + hvussu + vantandi + frítíðarvirksemi + er + knýtt + at + einsemi + . + + + Í + heimstaðnum + hjá + Martini + eru + fá + fólk + , + ið + eru + í + sama + aldri + sum + hann + , + sum + ikki + hava + børn + , + og + tað + er + sera + avmarkað + virksemi + fyri + fólk + í + hansara + aldri + , + ið + ikki + hóska + inn + í + verandi + felagsskapir + sum + t.d. + fótbólt + og + samkomulívið + : + „ + Eg + haldi + , + at + tað + kann + eisini + blíva + einsligt + , + vissi + tú + hugsar + um + sálarliga + heilsu + . + + + Til + dømis + við + hesum + her + við + familju + , + vissi + tú + ikki + hevur + familju + ella + hetta + her + við + at + ganga + í + samkomulívi + , + vissi + tú + ikki + ert + í + teimum + bólkunum + , + sum + eru + , + so + er + tað + ... + so + kann + tað + blíva + einsligt + . + “ + Av + tí + at + tey + flestu + javngomlu + hava + fingið + familju + og + hava + onnur + tøtt + sambond + í + nærumhvørvinum + , + so + verður + tað + lætt + fyri + tey + , + ið + ikki + hava + sama + sosiala + stuðul + , + at + detta + burtur + ímillum + . + + + Hetta + er + í + størri + mun + ein + avbjóðing + uttan + fyri + høvuðsstaðin + , + tí + tað + eru + færri + sosialir + bólkar + , + ið + ein + hevur + møguleika + fyri + at + gerast + partur + av. + Kai + , + ið + er + 20 + ár + , + býr + í + høvuðsstaðnum + og + er + liðugur + á + miðnámi + , + heldur + , + at + tað + kann + vera + trupult + hjá + fólki + at + finna + onnur + , + ið + eru + lík + einum + sjálvum + , + tá + tú + býrt + í + einum + lítlum + samfelag + , + og + tað + er + torført + , + um + tú + ikki + hóskar + til + normin + í + heimstaðnum + . + + + Martin + leggur + dent + á + , + hvussu + stóran + týdning + tað + hevur + at + hava + eitthvørt + at + fara + til + : + „ + Eg + haldi + , + at + fyri + tey + av + okkum + , + sum + ikki + hava + familju + í + minsta + lagi + , + so + hevði + tað + havt + nógv + at + siga + at + hava + fleiri + ting + , + mann + kann + fara + til + . + + + Altso + tónleiki + og + so + víðari + . + + + Men + sikkurt + eisini + tey + , + sum + hava + familju + . + + + Tí + har + er + ræðuliga + lítið + , + sum + gongur + fyri + seg + her + . + “ + Í + fimm + út + av + seks + samrøðum + verður + dentur + lagdur + á + týdningin + av + at + hava + ein + felagsskap + og + sosialan + bólk + , + ið + ein + kann + vera + partur + av. + Avmarkaðu + møgu + leik + arnir + fyri + frítíðarvirksemi + og + støðum + at + hanga + út + við + javnaldrum + verður + serligur + dentur + lagdur + á + hjá + luttakarum + uttan + fyri + høvuðsstaðin + . + + + Væntandi + møguleikar + fyri + virksemi + og + sosialum + bólkum + verður + fatað + sum + ein + hóttan + móti + sálarligu + heilsuni + hjá + teimum + ungu + og + ein + vandatáttur + fyri + einsemi + . + + + Í + øllum + fokusbólkasamrøðunum + varpa + tey + ungu + ljós + á + fíggjar + og + bústaðarviðurskifti + sum + ein + týðandi + tátt + , + ið + ávirkar + sálarligu + heilsuna + hjá + ungum + . + + + Tey + ungu + halda + , + at + bústaðarmøguleikarnir + kring + alt + landið + eru + sera + avmarkaðir + , + og + lestrarbústaðir + eru + nærum + ikki + til + . + + + Fyri + summar + av + luttakarunum + , + ið + eru + lesandi + í + Danmark + , + ávirkar + hetta + tey + í + so + stóran + mun + , + at + tey + ivast + , + um + tey + vilja + flyta + heim + aftur + til + Føroya + . + + + Nógv + lesandi + í + Føroyum + eru + eldri + enn + í + øðrum + londum + og + hava + tískil + familju + , + ið + tey + skulu + forsyrgja + , + hús + , + og + rokningar + , + ið + skulu + gjaldast + , + meðan + tey + eru + lesandi + . + + + Emma + , + ið + er + 24 + ára + gomul + og + lesandi + í + Føroyum + , + vísir + á + , + hvussu + stóran + týdning + tað + hevur + at + hava + eitt + gott + sosialt + netverk + fyri + at + fáa + tað + at + mala + , + tá + tú + ert + lesandi + í + Føroyum + : + „ + Eg + taki + hattin + av + fyri + nógvum + í + flokkinum + hjá + mær + í + hvørt + fall + . + + + Tí + har + eru + næstan + allar + mammur + , + og + har + eg + hugsi + bara + , + „ + áh + ja + , + eg + havi + bara + meg + sjálva + at + hugsa + um + , + og + eg + fái + illa + nokk + endarnar + at + røkka + saman + . + “ + Hvussu + í + harrans + navni + klára + tey + við + manni + og + børnum + og + húsum + og + billán + og + altso + ja + , + eg + haldi + tað + er + fantastiskt + . + + + So + eg + hugsi + , + Føroyar + , + kanska + er + eitt + gott + bakland + grundin + til + , + at + flest + klára + seg + . + “ + Samanumtikið + eru + nakrir + tættir + stressandi + , + ið + eru + knýttir + at + tí + at + búgva + í + einum + lítlum + samfelag + . + + + Dýrar + liviumstøður + , + vantandi + bústaðarmøguleikar + , + av + markaðir + møguleikar + fyri + frítíðar + ­ + og + sosialum + virksemi + og + avmarkað + útlit + fyri + akademiskum + størv + um + , + eru + tættirnir + , + ið + luttakararnir + vísa + á + , + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + ungum + neiliga + . + + + 19 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Høvuðsendamálið + við + kvalitativu + kanningini + var + at + fáa + betri + innlit + í + , + hvat + ávirkar + sálarligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungum + . + + + Yvirskipað + vóru + samrøðurnar + deildar + upp + í + tríggjar + partar + , + ið + snúðu + seg + um + , + hvussu + tað + er + at + vera + ung + / + ur + í + dag + , + um + tey + kendu + seg + aftur + í + úrslitunum + frá + „ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + “ + frá + 2019 + , + og + allar + samrøður + endaðu + við + , + at + tey + ungu + fingu + møguleika + at + koma + við + sínum + íkasti + til + , + hvat + tey + meta + kann + gerast + fyri + at + betra + um + sálar + ligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungum + millum + 18 + og + 34 + ár + . + + + Tað + hevur + stóran + týdning + at + fáa + betri + innlit + í + , + hvørji + viðurskifti + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungdómi + . + + + Somuleiðis + hevur + tað + týdning + at + fáa + innlit + í + , + hvørji + tilmæli + tey + ungu + sjálvi + hava + um + batar + . + + + Tilmælini + eru + týdningarmikil + at + hava + við + , + tá + miðvís + átøk + skulu + setast + í + verk + . + + + Ungu + luttakararnir + høvdu + nógv + boð + um + , + hvat + kann + gerast + fyri + at + betra + um + sálarligu + heilsuna + og + tilmælini + niðanfyri + taka + støði + í + boðunum + , + ið + komu + fram + í + ymisku + samrøðunum + . + + + Summi + tilmæli + eru + knýtt + at + ymiskum + bólkum + , + sum + t.d. + ungum + í + útjaðaranum + av + landinum + , + ungum + við + børnum + og + familju + , + ungum + uttan + børn + og + familju + og + lestrarlívinum + hjá + ungum + . + + + Onnur + tilmæli + snúgva + seg + meira + um + yvirskipað + tilmæli + . + + + Summi + tilmæli + venda + sær + til + myndugleikar + , + kommunur + , + skipanir + í + Føroyum + , + og + onnur + tilmæli + venda + sær + til + tey + ungu + sjálvi + og + foreldur + . + + + Sum + heild + verður + mett + , + at + øll + kunnu + gera + okkurt + fyri + at + betra + um + sálarligu + heilsustøðuna + millum + føroysk + ung + . + + + Tilmælini + hjá + luttakarunum + eru + skipað + í + fimm + høvuðsevni + við + fleiri + tilmælum + undir + hvørjum + evni + . + + + Tilmæli + 1 + : + Skapa + fleiri + møguleikar + fyri + sosialum + virksemi + í + útjaðaranum + Tríggjar + av + fokusbólkasamrøðunum + vóru + við + ung + , + ið + búðu + í + smærri + býum + kring + landið + , + og + í + teimum + vístu + lut + tak + ar + arnir + á + ein + tørv + á + fleiri + møguleikum + fyri + sosialum + virksemi + . + + + Undir + tilmælinum + um + sosi + alt + virksemi + eru + nógv + uppskot + til + , + hvussu + hetta + kann + gerast + : + Skapa + fleiri + tilhaldsstøð + , + har + ung + vaksin + kunnu + møtast + . + + + T.d. + kafe + ella + tilhaldsstað + fyri + vaksin + ung + . + + + Skapa + rúsfrítt + øki + og + ungdómshús + til + heilt + ung + yngri + enn + 18 + ár + – + serliga + í + vikuskiftunum + . + + + Seta + í + verk + „ + vinar + familjur + “ + fyri + føroyingar + , + ið + hava + tørv + á + einum + størri + tilknýti + til + onnur + , + tí + tey + ikki + hava + stóra + familju + ella + eitt + sosialt + netverk + , + eins + og + nógvir + aðrir + føroyingar + . + + + Reyði + Krossur + skipar + fyri + vinar + familjum + fyri + tilflytarar + , + og + tey + ungu + vísa + á + ein + tørv + á + at + skipa + fyri + vinarfamiljum + fyri + summar + føroyingar + . + + + Kommunur + skulu + skipa + fyri + ókeypis + tiltøkum + , + ið + eru + aftur + vendandi + , + so + fleiri + tilboð + eru + og + borg + arar + hava + møguleika + fyri + at + gerast + partur + av + nýggj + um + felagsskapum + t.d. + við + felags + gongu + túr + um + . + + + Summi + sosial + tiltøk + hjá + kommunum + skulu + skipa + lut + takarar + í + bólkar + , + so + luttakarar + verða + bland + aðir + við + øðrum + , + sum + tey + ikki + kenna + framman + undan + . + + + Enda + málið + er + , + at + einstaklingar + tora + at + melda + seg + til + , + tí + tað + ikki + er + neyðugt + at + kenna + onnur + , + ið + luttaka + . + + + Býarrúmið + skal + skipast + , + so + fólk + í + størri + mun + kunnu + ganga + og + halda + til + , + tí + tá + kunnu + fólk + savn + ast + og + møta + hvør + øðrum + . + + + Kommunur + skulu + skapa + karmar + fyri + , + at + smá + barna + familjur + í + størri + mun + kunnu + savnast + , + t.d. + til + spælibólk + , + ið + er + fyri + foreldur + at + smábørnum + , + ið + hava + børnini + longur + heima + enn + verandi + barsils + skipan + leggur + upp + til + . + + + Tilmæli + um + at + betra + um + sálarligu + heilsuna + millum + føroysk + ung + 20 + +

+

+ + Tilmæli + 2 + : + Leggja + minni + dent + á + próvtøl + í + skúlaskipanini + og + samfelagnum + sum + heild + Í + øllum + samrøðunum + er + tað + týðiligt + , + at + tey + ungu + meta + , + at + tað + verður + skundað + alt + ov + nógv + undir + tey + fyri + at + koma + skjótt + ígjøgnum + útbúgv + ingar + skipanirnar + og + fara + undir + hægri + lestur + . + + + Somuleiðis + uppliva + tey + eitt + stórt + trýst + um + at + fáa + høg + próvtøl + og + brúka + hesi + til + eina + hægri + útbúgving + . + + + Tey + ungu + sakna + , + at + skúlaskipanin + leggur + størri + dent + á + onnur + viðurskifti + . + + + Tilmælini + eru + : + Leggja + minni + dent + á + hægstu + próvtøl + í + fólka + skúl + anum + , + á + miðnámi + , + vinnuskúlum + og + á + Setrinum + , + og + leggja + størri + dent + á + , + at + tey + ungu + eru + meira + og + annað + enn + síni + úrslit + í + skúlanum + . + + + Ikki + skunda + so + nógv + undir + næmingar + í + skúla + skip + anini + . + + + Skúlaskipanin + skal + leggja + størri + dent + á + tað + , + ið + næmingar + læra + , + spennandi + undirvísing + og + felagsskap + , + heldur + enn + próvtøl + . + + + Skúlaskipanin + skal + leggja + størri + dent + á + at + læra + næmingar + , + hvat + skapar + eitt + gott + lív + og + ger + teg + glaða + / + n + í + gerandisdegnum + , + heldur + enn + hvat + sam + felagið + metir + vera + eitt + gott + lív + . + + + Ikki + akademisera + allar + útbúgvingar + . + + + Broyta + idealið + um + , + at + øll + mugu + fáa + eina + aka + dem + iska + útbúgving + fyri + at + fáa + eitt + gott + lív + , + bæði + millum + foreldur + , + í + skúla + skipan + ini + og + í + sam + felag + num + sum + heild + . + + + Tilmæli + 3 + : + Avmarka + atgongdina + til + sosialar + miðlar + og + skíggjar + Luttakararnir + vísa + á + , + at + sosialir + miðlar + á + ymiskan + hátt + ávirka + sálarligu + heilsuna + hjá + teimum + ungu + nei + liga + . + + + Tey + ungu + meta + , + at + sosialir + miðlar + eru + ein + avgerandi + orsøk + til + sálarligar + trupulleikar + hjá + ungum + í + dag + . + + + Summi + halda + , + at + eitt + rák + er + á + Instagram + , + sum + snýr + seg + um + at + vísa + á + sínar + trupulleikar + , + ið + kann + skapa + eina + dominoeffekt + , + so + øll + hava + og + deila + sama + trupulleika + . + + + Tey + ungu + vísa + eisini + á + , + at + sosialir + miðlar + hava + neiliga + ávirkan + á + hugsavnan + , + at + ein + ger + minni + burturúr + tí + , + ein + fæst + við + , + at + ein + ikki + kann + keða + seg + uttan + at + taka + skíggjan + fram + . + + + Tað + er + tí + trupult + at + fylgja + við + undirvísingini + , + um + tú + hevur + atgongd + til + Youtube + og + Facebook + , + tí + tað + er + meira + áhugavert + . + + + Víst + verður + eisini + á + , + at + atgongdin + til + sosialar + miðlar + er + við + til + , + at + børn + verða + „ + vaksin + “ + og + ikki + hava + stundir + til + at + verða + verandi + børn + . + + + Sosialir + miðlar + skapa + órealistisk + mál + um + , + hvussu + glað + / + ur + ein + skal + vera + alla + tíðina + , + í + staðin + fyri + at + vísa + á + , + at + tað + er + í + lagi + at + hava + ein + keðiligan + dag + . + + + Tilmælini + til + sosialar + miðlar + eru + : + Ung + eiga + ikki + at + fáa + sosialar + miðlar + fyrr + enn + ein + ávísan + aldur + og + ávísa + menning + . + + + Børn + og + ung + skulu + ikki + hava + atgongd + til + sosialar + miðlar + í + flokkunum + í + skúlanum + . + + + Børn + skulu + ikki + eiga + ein + teldil + . + + + 21 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Tilmæli + 4 + : + Gera + tað + liviligari + fyri + ung + í + Føroyum + Liviumstøðurnar + hjá + ungum + í + Føroyum + kunnu + sam + bært + teimum + ungu + betrast + á + ymiskan + hátt + . + + + Eitt + livi + ligari + ungdómslív + í + Føroyum + er + knýtt + at + betri + fíggjar + og + bústaðarviðurskiftum + , + við + eitt + nú + fjøl + broyttari + og + bíligari + vanligum + bústaðar + møgu + leik + um + . + + + Bústaðarviðurskiftini + ávirka + bæði + tey + ungu + í + Føroyum + og + tey + ungu + lesandi + í + Dan + mark + , + ið + um + hugsa + at + flyta + heim + aftur + . + + + Ungu + barna + familjur + nar + vilja + hava + størri + fleksibilitet + til + at + velja + , + hvat + fyri + familjulív + hóskar + einum + best + , + og + hetta + merkir + eina + fleksi + blari + barsilsskipan + . + + + Um + peningurin + fylgir + barninum + , + meta + summi + ung + , + at + tey + , + ið + ynskja + tað + , + fáa + møguleika + at + vera + heima + við + børnunum + og + kunnu + har + umframt + fáa + betri + møgu + leika + fyri + einum + sosialum + netverki + við + onnur + foreldur + í + somu + støðu + . + + + Tey + ungu + lesandi + í + Føroyum + sakna + eitt + betri + lestrar + umhvørvi + í + Føroyum + . + + + Eitt + gott + lestrar + um + hvørvi + er + bæði + knýtt + at + sosialum + og + fíggjar + ligum + viðurskiftum + . + + + Tilmælini + eru + : + Fleiri + og + bíligari + bústaðir + til + ung + . + + + Størri + fleksibilitet + til + at + velja + familjulívið + , + ið + hósk + ar + einum + best + . + + + T.d. + eina + barsilsskipan + , + ið + letur + peningin + fylgja + barninum + . + + + Betra + um + lestrarlívið + í + høvuðsstaðarøkinum + : + Savna + lesandi + á + einum + universitetsøki + tvørtur + um + útbúgvingar + á + Setrinum + ( + campus + ) + . + + + Skipa + fyri + lestrarkafe + og + tiltøkum + fyri + lesandi + , + bæði + innanhýsis + á + Setrinum + og + tvørtur + um + aðrar + hægri + lærustovnar + , + t.d. + vinnuskúlar + og + Glasir + ) + . + + + Tilmæli + 5 + : + Skapa + opinleika + um + sálarliga + heilsu + og + skapa + atgongd + til + hjálp + Í + ymisku + samrøðunum + verður + opinleiki + um + sálarl + iga + heilsu + umrøddur + sum + eitt + tilmæli + , + ið + bæði + er + á + einstaklinga + , + bólka + og + samfelagsstigi + . + + + Sam + stundis + uppliva + ung + , + at + neiligu + tankarnir + og + trupul + leikarnir + hjá + øðrum + kunnu + smitta + , + og + tí + er + tørvur + á + at + læra + ung + at + skilja + ímillum + sínar + egnu + tankar + og + kenslur + og + tankar + og + kenslur + hjá + øðrum + , + tá + arbeitt + verður + við + at + skapa + opinleika + um + sálar + ligar + trupulleikar + . + + + Harumframt + metti + eldri + bólkurin + av + ungum + millum + 25 + og + 34 + ár + , + ið + vóru + í + arbeiði + , + at + tørvur + er + á + at + leggja + størri + dent + á + arbeiðsumhvørvið + , + tá + yngri + starvsfólk + verða + sjúkrameldað + vegna + strongd + . + + + Tilmælini + eru + , + at + : + Skipa + fyri + upplýsing + á + skúlum + og + arbeiðs + pláss + um + og + eggja + til + at + práta + um + sálarligar + trupul + leikar + , + so + tað + ikki + gerst + trupult + at + práta + um + . + + + Foreldur + skulu + vera + opin + um + , + hvussu + ein + hevur + tað + og + spyrja + síni + børn + , + hvussu + tey + hava + tað + , + frá + tey + eru + smá + . + + + Fyrimyndir + , + sum + t.d. + fótbóltsspælarar + , + skulu + práta + alment + um + , + hvussu + tey + hava + tað + , + so + tey + , + sum + síggja + upp + til + ein + , + eisini + tora + at + verða + opin + . + + + Ung + skulu + tora + at + tosa + við + onnur + um + tað + , + tá + ein + í + minni + ella + størri + mun + stríðist + sálarliga + . + + + Bjóða + sálarfrøðiliga + hjálp + fyri + at + fyribyrgja + , + at + fleiri + lesandi + fáa + strongd + Gera + kunning + til + borgarar + um + , + hvussu + ein + skal + hand + fara + ymiskar + trupulleikar + sum + t.d. + einsemi + og + kunning + um + , + hvørjir + møguleikar + eru + fyri + sálar + frøði + ligari + hjálp + , + og + hvar + ein + kann + venda + sær + , + tá + ein + hevur + sálarligar + trupulleikar + . + + + Ung + skulu + fáa + ókeypis + sálarfrøðiliga + hjálp + , + so + fíggjarviðurskifti + ikki + eru + ein + forðing + . + + + Normalisera + tað + at + fáa + hjálp + hjá + sálarfrøðingi + . + + + Eingir + bíðilistar + skulu + vera + til + sálarfrøðiliga + hjálp + . + + + Ung + mugu + fáa + hjálp + , + tá + ið + tey + hava + tørv + á + tí + . + + + Ung + skulu + sostatt + hava + lætta + atgongd + til + hjálpina + , + ið + teimum + tørvar + . + + + Ung + skulu + læra + og + gerast + tilvitað + um + at + skilja + ímillum + kenslur + og + tankar + hjá + øðrum + og + sínar + egnu + og + ikki + lata + seg + ávirka + , + tá + onnur + tosa + um + sínar + sálarligu + trupulleikar + . + + + Ung + skulu + fáa + tilboð + um + hjálp + í + fólkaskúlanum + , + tá + tørvur + tykist + at + vera + á + tí + , + í + staðin + fyri + at + ung + sjálvi + skulu + biðja + um + hjálp + . + + + Neyðugt + er + at + tryggja + psykososiala + arbeiðs + um + hvørvið + millum + ung + á + arbeiðsplássum + 22 + +

+

+ + Niðurstøður + og + kjak + Við + støði + í + úrslitunum + frá + HHTT19 + ( + Heilsustýrið + , + 2024 + ) + , + ið + vístu + , + at + føroysk + ung + meta + seg + hava + ring + astu + sálarligu + heilsuna + í + mun + til + eldri + aldurs + bólkarnar + , + var + endamálið + við + hesi + kanning + at + fáa + eina + betri + fatan + av + úrslitunum + , + við + støði + í + sjónar + miðunum + hjá + teimum + ungu + . + + + Í + fokusbólkasamrøðunum + við + 28 + føroysk + ung + funnu + vit + fram + til + trý + høvuðsevni + , + ið + ávirka + sálar + ligu + heilsuna + hjá + føroyskum + ungum + : + 1 + . + + + Ov + nógvir + valmøguleikar + , + 2 + . + + + Høgar + væntanir + , + og + 3 + . + + + Avmark + ingar + í + einum + lítlum + samfelag + . + + + Hesi + evni + eru + tískil + sannlíkt + av + størsta + týdningi + fyri + sálarligu + heilsuna + og + trivnaðin + hjá + føroyskum + ungum + . + + + Samanborið + við + eldri + ættarlið + hava + ung + í + dag + ómeta + liga + nógvar + valmøguleikar + , + serliga + við + víkj + andi + útbúgvingum + . + + + Hetta + verður + aloftast + mett + at + vera + jaligt + , + tí + ung + sostatt + kunnu + taka + av + gerðir + út + frá + egnari + motivatión + , + ið + hevur + stóran + týdn + ing + fyri + aka + demisk + avrik + ( + Amrai + et + al + . + , + 2011 + ; + Good + man + et + al + . + , + 2011 + ) + . + + + Fyri + ungu + luttakararnar + í + hesi + kanningini + hava + mongu + valmøguleikarnir + tó + eina + týðandi + ávirkan + á + sálarligu + heilsustøðuni + . + + + Tí + við + val + møgu + leik + un + um + fylgir + eisini + tað + at + missa + tamar + haldið + ella + ávirkan + , + at + kenna + strongd + , + at + ivast + og + at + óttast + fyri + at + miseydnast + – + ikki + bert + í + útbúgv + ing + arskipanini + , + men + í + lívinum + sum + heild + . + + + Aðrir + høvundar + hava + viðgjørt + , + hvussu + sam + felags + menn + ingin + í + seinastuni + hevur + gjørt + lívið + sum + heild + meira + torgreitt + og + økt + um + ferðina + , + serliga + fyri + ung + ( + Katznelson + et + al + . + , + 2021 + ; + Krogh + & + Madsen + , + 2023 + ; + Rosa + , + 2003 + ) + , + og + tað + elvir + til + eitt + nýtt + slag + av + marginalisering + , + ið + fer + tvørtur + um + sosial + løg + ( + Katznelson + et + al + . + , + 2021 + , + 2022 + ) + . + + + Nýggja + slagið + av + marginalisering + er + eitt + fløkjasligt + mentanarligt + og + sosialt + fyribrigdi + , + sum + skapar + alt + størri + krøv + og + væntanir + um + at + avrika + sum + einstaklingur + tvørtur + um + ymiskar + lívspallar + . + + + Ótilætlað + er + hetta + við + til + at + seta + størri + fokus + á + og + leggja + trýst + á + tann + einstaka + unga + ( + Katznelson + et + al + . + , + 2022 + ) + . + + + Nærum + allir + luttakarar + í + fokusbólkunum + upplivdu + , + at + út + búgvingarvalmøguleikarnir + høvdu + neiliga + ávirk + an + á + sálarligu + heilsuna + , + tí + væntanirnar + skaptu + eitt + trýst + í + sambandi + við + útbúgving + , + ið + tey + hildu + vera + óheppið + . + + + Gjøgnum + seinastu + áratíggjuni + er + norður + lendska + útbúgvingarskipanin + ment + . + + + Tað + hevur + havt + við + sær + , + at + útbúgvingar + skip + anin + er + meira + lagað + eftir + einstaklinginum + og + hevur + øktan + dent + á + ferð + , + tíð + og + førleikar + ( + Carlgren + et + al + . + , + 2006 + ; + Katznelson + et + al + . + , + 2022 + ; + Volckmar + , + 2019 + ) + , + og + er + hetta + eisini + grundað + á + politiskan + vilja + at + geva + øllum + ungum + atgongd + til + útbúgvingarskipanina + ( + Görlich + & + Katznelson + , + 2013 + ; + Skaale + & + Davidsen + , + 2017 + ; + Under + visningsministeriet + , + 2022 + ) + . + + + Hóast + broyt + ing + arnar + ivaleyst + hava + verið + til + gagns + fyri + lesandi + , + ið + annars + ikki + høvdu + verðið + partur + av + útbúgv + ing + ar + skip + anini + , + so + vísir + vansin + við + hesi + menning + seg + hjá + teimum + ungu + , + tá + tey + uppliva + eitt + stórt + trýst + um + at + avrika + , + sum + so + kann + vera + við + til + at + gera + sálarligu + heilsu + støðuna + verri + . + + + Tey + ungu + síggja + tó + møgu + leikar + fyri + broyting + , + og + í + kanningini + mæla + tey + til + at + leggja + minni + dent + á + próvtøl + í + skúlaskipanini + og + samfelagnum + sum + heild + . + + + Tey + ungu + vísa + á + loysnir + , + sum + fevna + um + eina + meira + víðfevnandi + undirvísing + í + skúla + skipanini + , + ið + eisini + leggur + dent + á + , + hvat + t.d. + skapar + eitt + gott + lív + í + breiðastu + merking + . + + + Ungu + luttakararnir + í + kanningini + løgdu + eisini + dent + á + , + hvussu + sosialir + miðlar + týðiliga + stuðla + undir + væntanirnar + um + at + miða + eftir + „ + tí + góða + og + poleraða + lívinum + “ + , + ið + kann + vera + sera + trupult + at + megna + og + sum + hevur + eina + neiliga + ávirkan + á + sálarligu + heilsuna + hjá + serliga + ungum + kvinnum + . + + + Nýtslan + av + sosialum + miðlum + hevur + við + sær + , + at + ein + samanber + seg + við + onnur + , + og + ávirkanin + av + hesum + er + í + samsvari + við + gransking + , + ið + er + gjørd + áður + , + og + sum + vísir + at + lesandi + , + ið + brúka + sosialar + miðlar + , + halda + at + onnur + eru + glaðari + og + hava + eitt + betri + lív + og + hava + lyndi + til + at + øvunda + øðrum + ( + Chou + & + Edge + , + 2012 + ; + Krasnova + et + al + . + , + 2015 + ) + . + + + Tískil + mæla + tey + ungu + til + , + at + børn + ikki + skulu + vera + ov + ung + , + tá + tey + fáa + atgongd + til + sosialar + miðlar + , + og + at + smábørn + als + ikki + skulu + hava + teldlar + . + + + Tey + ungu + vísa + á + , + at + vansin + við + at + vera + ov + ungur + , + tá + tú + ert + á + sosialum + miðlum + , + er + , + at + tú + m.a. + ikki + gerst + varug + / + ur + við + , + hvørja + neiliga + ávirkan + miðilin + hevur + á + sálarligu + heilsuna + í + mun + til + at + samanbera + seg + við + onnur + og + fylgja + ógjørligum + idealum + . + + + Harumframt + vísa + tey + á + , + at + skúlaskipanin + skal + avmarka + atgongdina + til + sosialar + miðlar + í + 23 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + undirvísingini + , + tí + tað + ávirkar + evnini + at + hugsavna + seg + um + undirvísingina + . + + + At + vera + búsitandi + í + einum + lítlum + samfelag + hevur + eisini + ávirkan + á + sálarligu + heilsuna + hjá + ungum + – + bæði + jaliga + og + neiliga + . + + + Jaliga + ávirkanin + tykist + at + vera + størri + títtleiki + av + sosialum + stuðli + . + + + At + búgva + í + smærri + býum + og + útjaðaranum + av + Føroyum + tykist + eisini + at + verja + summi + ung + ímóti + støðugari + ekspon + ering + av + sosialum + miðlum + , + tí + tey + eru + færri + fólk + í + sosiala + netverkinum + . + + + Í + kanningini + vísir + ein + meira + avslappað + tilgongd + til + útsjónd + og + avrik + seg + at + hava + verjandi + ávirkan + , + og + hetta + er + eisini + viðgjørt + í + gransk + ing + , + ið + er + gjørd + áður + , + og + sum + setur + tað + , + at + búgva + í + býum + , + í + samband + við + verri + sálarliga + heilsu + støðu + ( + Berry + , + 2007 + ; + Marchionatti + et + al + . + , + 2022 + ) + . + + + At + búgva + í + einum + lítlum + samfelag + hevur + tær + neiligu + fylgjur + , + at + avmarkaðir + møguleikar + eru + fyri + at + vera + virkin + og + hugbinda + seg + í + felagsskapum + , + ið + geva + meining + fyri + tann + einstaka + . + + + Gransking + vísir + nevni + liga + , + at + tað + at + vera + virkin + og + partur + av + tílíkum + felagsskapum + styrkir + sálarligu + heilsuna + eins + og + átakið + ABC + fyri + sálarliga + heilsu + hjá + Heilsustýrinum + leggur + dent + á + ( + Donovan + & + Anwar + McHenry + , + 2016 + ; + Santini + et + al + . + , + 2020 + ) + . + + + Tey + ungu + meta + , + at + støðan + kann + bøtast + uttan + fyri + miðstaðarøkið + og + mæla + tískil + til + , + at + betri + karmar + verða + skaptir + fyri + sosialum + virksemi + , + ið + t.d. + fevnir + um + onnur + áhugamál + enn + tað + vanliga + . + + + Luttakararnir + í + kanningini + , + ið + eru + bú + sit + andi + í + smærri + býum + ella + oyggjum + , + uppliva + eitt + eyka + trýst + , + tá + talan + er + um + útbúgvingarval + , + tí + teirra + avgerð + er + bundin + at + møguleikanum + fyri + at + fáa + starv + í + heim + staðarøkinum + . + + + Ein + heldur + nýggj + før + oysk + kanning + stuðlar + undir + hesi + úrslit + og + vísir + á + , + at + ser + liga + ung + flyta + ofta + burtur + av + eini + oyggj + . + + + Tó + er + kenslan + av + at + hoyra + til + eitt + stað + ein + sterkur + táttur + fyri + búseting + , + hóast + væntandi + arbeiðsmøguleikar + ( + Hayfield + & + Pristed + Nielsen + , + 2022 + ) + . + + + Gjógvin + , + ið + er + millum + at + hoyra + til + eitt + stað + og + útlitini + fyri + at + fáa + starv + í + heimstaðnum + , + skapar + eitt + trýst + , + ið + er + týðiligari + millum + tey + ungu + , + ið + búgva + í + eini + oyggj + í + útjaðaranum + av + landinum + . + + + Tey + ungu + , + ið + eru + búsitandi + í + høvuðsstaðnum + ella + í + Danmark + leggja + størri + dent + á + høgu + væntanirnar + og + „ + poleraða + “ + lívið + , + ið + sosialir + miðlar + skapa + . + + + Viðvíkjandi + mongu + valmøguleikunum + og + høgu + væntanunum + til + útbúgving + , + hevði + tað + ikki + týdning + , + um + ungu + luttakararnir + vóru + búsitandi + í + einum + minni + býi + , + høvuðsstaðnum + ella + í + Danmark + , + tí + øll + tey + ungu + vístu + á + hesi + evni + sum + høvuðsorsøkirnar + til + vaksandi + sálarligu + heilsutrupulleikarnar + millum + føroysk + ung + . + + + Nøktandi + bústaðarmøguleikar + eru + ein + altjóða + trupul + leiki + , + sum + hevur + við + sær + , + at + ung + eru + í + vanda + fyri + sosialari + marginalisering + ( + Clapham + et + al + . + , + 2014 + ; + Mackie + , + 2016 + ; + MHE + , + 2022 + ) + , + og + vaksandi + inflatión + , + orkuprísir + og + livikostnaður + ávirka + serliga + ung + , + ið + ikki + hava + haldgóða + inntøku + ( + Bobeica + et + al + . + , + 2017 + ; + RoyMukherjee + et + al + . + , + 2022 + ) + . + + + Í + hesi + kanning + eru + tað + vánaligu + bústaðarmøguleikarnir + og + høgi + livikostnaðurin + , + ið + gera + tað + trupult + at + vera + lesandi + í + Føroyum + . + + + Hetta + ger + seg + serliga + galdandi + , + um + tú + hevur + familju + , + ið + tú + skalt + forsyrgja + og + væntandi + sosialan + stuðul + . + + + Somu + viðurskifti + fingu + summi + av + teimum + føroysku + lesandi + í + Danmark + at + ivast + , + um + tey + høvdu + hug + til + at + flyta + heim + aftur + . + + + Hetta + merkir + , + at + vandi + er + fyri + , + at + væl + útbúgvin + føroysk + ung + møguliga + velja + ikki + at + flyta + heimaftur + , + og + tað + kann + gerast + ein + trupulleiki + fyri + fólkatalsfrøðiliga + býtið + í + Føroyum + framyvir + . + + + Tey + ungu + vísa + eisini + á + , + at + tørvur + er + á + at + gera + tað + liviligari + í + Føroyum + , + og + tey + mæla + m.a. + til + , + at + fleiri + bíligir + og + vanligir + bústaðir + verða + gjørdir + , + ið + ung + , + lesandi + og + láglønt + hava + møguleika + fyri + at + leiga + ella + eiga + . + + + Sum + áður + nevnt + er + henda + kanningin + sett + í + verk + , + tí + vit + við + úrslitunum + frá + HHTT19 + sótu + eftir + við + spurninginum + um + , + hví + føroysk + ung + boða + frá + ringari + sálarligari + heilsu + í + eini + tíð + og + staði + , + har + fortreytirnar + fyri + einum + eydnuríkum + og + nøktandi + lívi + ongantíð + hava + verið + betri + søguliga + , + og + hvussu + kunnu + vit + skilja + heimsfevnandi + rákið + av + ungum + , + ið + líða + sálarliga + . + + + Styrkin + við + hesi + kvalitativu + tilgongdini + er + í + ábendingunum + , + ið + tey + ungu + geva + okkum + , + og + sum + kvantitativa + kanningin + , + sum + vera + man + , + ikki + kann + geva + okkum + . + + + Kortini + eru + flestu + kanningar + um + sálarligu + heilsuna + hjá + ungum + grundaðar + á + stórar + spurnakanningar + og + kvantitativ + rák + . + + + Ein + av + avmarkingunum + við + hesi + kanningini + er + knýtt + at + háttalagnum + at + útvega + luttakarar + . + + + Mátin + , + vit + valdu + luttakarar + , + hevur + møguliga + havt + við + sær + , + at + luttakararnir + eru + ov + einsháttaðir + , + og + at + tað + harvið + er + avmarkað + , + í + hvønn + mun + úrslitini + kunnu + generaliserast + ( + Shenton + , + 2004 + ) + . + + + Harumframt + høvdu + mestsum + øll + tey + ungu + í + kanningini + hægri + útbúgving + ella + miðaðu + eftir + at + fáa + hægri + útbúgving + . + + + Hetta + avmarkar + eisini + , + í + hvønn + mun + úrslitini + kunnu + generaliserast + , + tí + úrslitini + umboða + ein + ávísan + sosialan + bólk + av + ungum + . + + + Gransking + vísir + , + at + krøvini + til + avrik + , + ið + vóru + eitt + stórt + evni + í + hesi + kanning + , + eru + ymisk + millum + stætt + , + kyn + og + aðrar + sosialar + bólkar + ( + Krogh + & + Madsen + , + 2023 + ) + . + + + 24 + +

+

+ + Amrai + , + K. + , + Motlagh + , + S. + E. + , + Zalani + , + H. + A. + , + & + Parhon + , + H. + ( + 2011 + ) + . + +

+

+ + Procedia + – + Social + and + Behavioral + Sciences + , + 15 + , + 399402 + . + + + https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.03.111 + Berry + , + H. + L. + ( + 2007 + ) + . + +

+

+ + New + South + Wales + Public + Health + Bulletin + , + 18 + ( + 12 + ) + . + + + https://doi.org/10.1071/NB07024 + Birkjær + , + M. + ( + 2019 + ) + . + + + Skyggen + af + lykke + . + + + N. + C. + o. + Ministers + . + + + Bobeica + , + E. + , + Nickel + , + C. + , + Lis + , + E. + , + & + Sun + , + Y + . + + + ( + 2017 + ) + . + + + Demographics + and + inflation + ECB + working + paper + . + + + Braun + , + V. + , + & + Clarke + , + V. + ( + 2006 + ) + . + + + Using + thematic + analysis + in + psychology + . + + + Qualitative + Research + in + Psychology + , + 3 + ( + 2 + ) + , + 77101 + . + + + https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa + Brinkmann + , + S. + ( + 2017 + ) + . + + + Det + diagnosticerede + liv + – + sygdom + uden + grænser + . + + + Klim + . + + + Carlgren + , + I. + , + Klette + , + K. + , + Mýrdal + , + S. + , + Schnack + , + K. + , + & + Simola + , + H. + ( + 2006 + ) + . + +

+

+ + Scandinavian + journal + of + educational + research + , + 50 + ( + 3 + ) + , + 301326 + . + + + https://www.tandfonline.com/doi/ + full + / + 10.1080 + / + 00313830600743357 + Chou + , + H. + T. + G. + , + & + Edge + , + N. + ( + 2012 + ) + . + +

+

+ + Cyberpsychology + Behavior + and + Social + Networking + , + 15 + ( + 2 + ) + , + 117121 + . + + + https://doi.org/10.1089/cyber.2011.0324 + Clapham + , + D. + , + Mackie + , + P + . + , + Orford + , + S. + , + Thomas + , + I. + , + & + Buckley + , + K. + ( + 2014 + ) + . + +

+

+ + Environment + and + Planning + a-Economy + and + Space + , + 46 + ( + 8 + ) + , + 2016 + 2031. + https://doi.org/10.1068/a46273 + Donovan + , + R. + J. + , + & + AnwarMcHenry + , + J. + ( + 2016 + ) + . + +

+

+ + American + Journal + of + Lifestyle + Medicine + , + 10 + ( + 3 + ) + , + 193199 + . + + + Goodman + , + S. + , + Jaffer + , + T. + , + Keresztesi + , + M. + , + Mamdani + , + F. + , + Mokgatle + , + D. + , + Musariri + , + M. + , + Pires + , + J. + , + & + Schlechter + , + A. + ( + 2011 + ) + . + +

+

+ + South + African + Journal + of + Psychology + , + 41 + ( + 3 + ) + , + 373385 + . + + + https://doi.org/Doi + 10.1177 + / + 008124631104100311 + Görlich + , + A. + , + & + Katznelson + , + N. + ( + 2013 + ) + . + + + Er + selvtillid + nok + ? + +

+

+ + Tidsskrift + for + Arbejdsliv + , + 15 + ( + 3 + ) + , + 2439 + . + + + https://doi.org/10.7146/tfa.v15i3.108939 + Görlich + , + A. + , + Pless + , + M. + , + Katznelson + , + N. + , + & + Graversen + , + L. + ( + 2019 + ) + . + + + Ny + udsathed + i + ungdomslivet + . + +

+

+ + Hans + Reitzels + Forlag + . + + + Hayfield + , + E. + A. + , + & + Pristed + Nielsen + , + H. + ( + 2022 + ) + . + +

+

+ + Isl + . + Stud. + J + , + 17 + , + 192231 + . + + + Heilsustýrið + . + + + ( + 2024 + ) + . + + + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + + + Heilsustýrið + . + + + Retrieved + 0110 + from + https://heilsustyrid.fo/152 + Jensen + , + H. + A. + R. + , + Davidsen + , + M. + , + Møller + , + S. + R. + , + Román + , + J. + E. + I. + , + Kragelund + , + K. + , + Christensen + , + A. + I. + , + & + Ekholm + , + O. + ( + 2022 + ) + . + + + Danskernes + sundhed + – + Den + Nationale + Sundhedsprofil + 2021 + . + + + Keldulisti + 25 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + Katznelson + , + N. + , + Pless + , + M. + , + & + Görlich + , + A. + ( + 2022 + ) + . + +

+

+ + Aalborg + Universitetsforlag + . + + + Katznelson + , + N. + , + Pless + , + M. + , + Görlich + , + A. + , + Graversen + , + L. + , + & + Sørensen + , + N. + B. + ( + 2021 + ) + . + + + New + forms + of + marginalization + : + understanding + mental + health + among + young + people + . + + + Nordisk + tidsskrift + for + ungdomsforskning + , + 2 + ( + 2 + ) + , + 83103 + . + + + Kelly + , + P + . + + + ( + 2007 + ) + . + + + The + Entrepeneurial + Self + and + ‘ + Youth + atrisk’ + : + Exploring + the + Horizons + of + Identity + in + the + Twentyfirst + Century + . + +

+

+ + https://doi.org/10.1080/13676260500523606 + Kessler + , + R. + C. + , + Amminger + , + G. + P + . + , + Aguilar + Gaxiola + , + S. + , + Alonso + , + J. + , + Lee + , + S. + , + & + Ustun + , + T. + B. + ( + 2007 + ) + . + +

+

+ + Curr + Opin + Psychiatry + , + 20 + ( + 4 + ) + , + 359364 + . + + + https://doi.org/10.1097/ + YCO.0b013e32816ebc8c + Krasnova + , + H. + , + Widjaja + , + T. + , + Buxmann + , + P + . + , + Wenninger + , + H. + , + & + Benbasat + , + I. + ( + 2015 + ) + . + +

+

+ + Information + Systems + Research + , + 26 + ( + 3 + ) + , + 585605 + . + + + https://doi.org/10.1287/isre.2015.0588 + Krogh + , + S. + C. + , + & + Madsen + , + O. + J. + ( + 2023 + ) + . + +

+

+ + Journal + of + Y + outh + Studies + , + 117 + . + + + https://doi.org/10.1080/136 + 76261.2022.2162812 + Lemke + , + T. + ( + 2001 + ) + . + + + ‘ + The + birth + of + biopolitics’ + : + Michel + Foucault + ’ + s + lecture + at + the + College + de + France + on + neoliberal + governmentality + . + + + Economy + and + Society + , + 30 + ( + 2 + ) + , + 190207 + . + + + https://doi.org/Doi + 10.1080 + / + 03085140122085 + Mac + an + Ghaill + , + M. + ( + 2019 + ) + . + + + Det + neoliberale + marginaliseringssprog + . + + + In + A. + Görlich + , + M. + Pless + , + N. + Katznelson + , + & + L. + Graversen + ( + Eds + . + + + ) + , + Ny + udsathed + i + ungdomslivet + . + +

+

+ + Hans + Reitzels + Forlag + . + + + Mackie + , + P + . + + + K. + ( + 2016 + ) + . + +

+

+ + International + Journal + of + Housing + Policy + , + 16 + ( + 2 + ) + , + 137143 + . + + + https://doi.org/10.1080/14 + 616718.2016.1159273 + Madsen + , + O. + J. + ( + 2018 + ) + . + + + Generasjon + prestasjon + – + hva + er + det + som + feiler + oss + ? + + + Universitetsforlaget + . + + + Marchionatti + , + L. + E. + , + Caye + , + A. + , + & + Kieling + , + C. + ( + 2022 + ) + . + +

+

+ + Current + Opinion + in + Psychiatry + , + 35 + ( + 3 + ) + , + 200206 + . + + + https://doi.org/10.1097/ + Yco.0000000000000769 + MHE + . + + + ( + 2022 + ) + . + +

+

+ + org + / + timetoproactivelyprioritize + mentalhealth + / + 144833 + / + Mohr + , + M. + , + Honnudóttir + , + V. + , + Mohr + , + M. + , + & + Helgadóttir + Davidsen + , + A. + ( + 2023 + ) + . + +

+

+ + International + journal + of + adolescence + and + youth + , + 28 + ( + 1 + ) + , + 2242475 + . + + + Patel + , + V. + , + Flisher + , + A. + J. + , + Hetrick + , + S. + , + & + McGorry + , + P + . + + + ( + 2007 + ) + . + +

+

+ + Lancet + , + 369 + , + 13021313 + . + + + Pykett + , + J. + ( + 2016 + ) + . + + + Happiness + as + Enterprise + . + + + An + essay + on + neoliberal + life + . + + + Journal + of + Cultural + Economy + , + 9 + ( + 2 + ) + , + 221222 + . + + + https://doi.org/10.1080/175 + 30350.2015.1039047 + 26 + +

+

+ + Reneflot + , + A. + ( + 2018 + ) + . + + + Psykisk + helse + i + Norge + . + + + Reneflot + , + A. + , + & + Evensen + , + M. + ( + 2014 + ) + . + +

+

+ + International + Journal + of + Social + Welfare + , + 23 + ( + 1 + ) + , + 315 + . + + + https://doi.org/10.1111/ijsw.12000 + Rosa + , + H. + ( + 2003 + ) + . + +

+

+ + Constellations + , + 10 + ( + 1 + ) + , + 333 + . + + + RoyMukherjee + , + S. + , + Udeogu + , + E. + , + & + Harrison + , + M. + ( + 2022 + ) + . + +

+

+ + Retrieved + 2812 + from + https://theconversation.com/how + ­ + soaringinflationcanbeparticularly + harmfulforyoungpeople181377 + Santini + , + Z. + I. + , + Jose + , + P + . + + + E. + , + Koyanagi + , + A. + , + Meilstrup + , + C. + , + Nielsen + , + L. + , + Madsen + , + K. + R. + , + & + Koushede + , + V. + ( + 2020 + ) + . + +

+

+ + Social + Science + & + Medicine + , + 251 + , + 112906 + . + + + Shenton + , + A. + K. + ( + 2004 + ) + . + +

+

+ + Education + for + information + , + 22 + ( + 2 + ) + , + 6375 + . + + + Skaale + , + S. + , + & + Davidsen + , + A. + H. + ( + 2017 + ) + . + +

+

+ + Socialstyrelsen + . + + + ( + 2022 + ) + . + +

+

+ + Spinhoven + , + P + . + , + Elzinga + , + B. + M. + , + Hovens + , + J. + G. + F. + M. + , + Roelofs + , + K. + , + van + Oppen + , + P + . + , + Zitman + , + F. + G. + , + & + Penninx + , + B. + W. + J. + H. + ( + 2011 + ) + . + +

+

+ + Acta + Psychiatrica + Scandinavica + , + 124 + ( + 6 + ) + , + 462 + 473. + https://doi.org/10.1111/j.1600 + ­ + 0447.2011.01753.x + Studni + . + + + ( + 2022 + ) + . + + + Student + Grant + Fund + . + + + Studni + . + + + Retrieved + 1612 + from + https://www.studni.fo/?id=97 + Undervisningsministeriet + . + + + ( + 2022 + ) + . + + + Primary + school + . + + + Ministry + of + Children + and + Youth + ( + MCY + ) + . + + + Retrieved + 1612 + from + https://uvm.dk/folkeskolen + Vervoort + , + I. + , + Delger + , + C. + , + & + Soubry + , + A. + ( + 2022 + ) + . + +

+

+ + Pediatr + Res + , + 91 + ( + 4 + ) + , + 757770 + . + + + https://doi.org/10.1038/s41390 + 021014354 + Volckmar + , + N. + ( + 2019 + ) + . + + + The + Faroese + Path + to + a + Comprehensive + Education + System + . + + + Nordic + Journal + of + Educational + History + , + 6 + ( + 2 + ) + , + 121141 + . + + + WHO + . + + + ( + 2001 + ) + . + + + The + World + Health + Report + 2001 + : + Mental + health + : + new + understanding + , + new + hope + . + + + WHO + . + + + ( + 2021 + ) + . + + + Adolescent + mental + health + . + + + World + Health + Organization + . + + + Retrieved + 1612 + from + https://www.who.int/news + room + / + fact + sheets + / + detail + / + adolescentmentalhealth + WredeJantti + , + M. + ( + 2017 + ) + . + +

+

+ + What + is + being + done + ? + + + 27 + Ávirkan + av + endaleysum + valmøguleikum + , + ógjørligum + væntanum + og + samfelagsligum + avmarkingum + á + sálarheilsuna + hjá + føroyskum + ungum + +

+

+ + Frágreiðing + og + tilmæli + frá + teimum + ungu + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00008.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00008.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..abfad76d9d26e9378cf8b6882be6f1c3baff51ac --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00008.xml @@ -0,0 +1,280 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 85 words + 101 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-dlbfbroq-cfb7bee33464640d + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/dlbfbroq/vaska-hendur-plakat-gigni.pdf?t=9241&s=aUDKdTckkN6iNoKJde3mV9a40tM + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Soleiðis + vaskar + tú + tær + um + hendurnar + Tað + tekur + 30-60 + sek. + at + vaska + sær + hendurnar + reinar + Endurtak + tá + tú + • + Endurtak + tá + tú + • + Endurtak + tá + tú + • + Endurtak + tá + tú + • + - + hevur + verið + á + vesi + - + hevur + nosið + ella + hostað + - + hevur + nortið + við + djór + - + hevur + spælt + úti + - + fert + at + eta + SÁPA + 2 + Koyr + sápu + á. + 3 + Gníggja + sápuna + væl + í + lógvarnar + . + + + 4 + Eisini + millum + fingrarnar + . + + + Gloym + ikki + tummilin + . + + + 1 + Ger + hendurnar + vátar + . + + + Og + á + handarbakinum + . + + + 5 + Skola + og + turka + síðan + hendurnar + væl + . + + + 8 + 6 + Og + gníggja + skøvningarnar + at + enda + . + + + 7 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00009.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00009.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..b879d5fb6f8d6ac15de412332ae8ec54ab92e4e3 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00009.xml @@ -0,0 +1,740 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 447 words + 520 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-fi1or02h-fb73a5b54f1c5162 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/fi1or02h/góð-ráð-til-turrar-barnahendur.pdf?s=m3vmzOAZlMpP6gQJvwWaw-2hyPc + https://gigni.cdn.fo/savn/fi1or02h/g%C3%B3%C3%B0-r%C3%A1%C3%B0-til-turrar-barnahendur.pdf?s=m3vmzOAZlMpP6gQJvwWaw-2hyPc + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Góð + ráð + til + turrar + barnahendur + +

+

+ + Í + hesum + døgum + verða + flestu + hendur + vaskaðar + oftari + enn + vanligt + . + + + Handreinføri + er + vorðið + ein + týðandi + partur + av + gerandisdegnum + – + bæði + heima + , + í + skúlum + og + á + dagstovnum + . + +

+

+ + Á + hondunum + hava + vit + eitt + natúrligt + feittlag + , + ið + verjir + húðina + og + tryggjar + , + at + húðin + ikki + missir + vætu + . + + + Tá + ið + hendurnar + verða + vaskaðar + við + vatni + og + sápu + , + upploysist + hetta + feittlagið + . + + + Um + hendurnar + verða + vaskaðar + ofta + , + kann + húðin + tískil + gerast + meira + viðkvom + , + og + vandin + fyri + turrum + og + reyðum + hondum + , + umframt + eksemi + , + økist + . + + + Sambært + Sundhedsstyrelsen + hava + 15-20 + % + av + øllum + børnum + sera + viðkvæma + húð + , + og + serliga + hjá + hesum + børnum + er + vandin + fyri + eksemi + á + hondunum + øktur + , + tá + ið + hendurnar + verða + vaskaðar + ofta + . + + + Tað + er + umráðandi + , + at + eksem + á + hondunum + verður + tikið + í + álvara + , + tí + hjá + summum + kann + hetta + gerast + ein + varandi + trupulleiki + . + + + Hvussu + kunnu + vit + tryggja + gott + h + andreinføri + og + samstundis + verja + húðina + á + hondunum + ? + + + ❖ + Vaskið + hendurnar + í + lunkaðum + vatni + – + tað + er + umráðandi + , + at + vatnið + ikki + er + ov + heitt + ❖ + Nýtið + flótandi + handsápu + við + pH + virði + , + ið + hóskar + til + pH + virðið + á + hondunum + ❖ + Gerið + hendurnar + vátar + , + áðrenn + sápa + verður + koyrd + á + ❖ + Skolið + sápuna + væl + av + hondunum + , + so + ongar + sápurestir + eru + eftir + ❖ + Turkið + hendurnar + væl + men + varisliga + ❖ + Nýtið + handkrem + eftir + handvask + , + um + tað + er + møguligt + Hvørja + handsápu + skulu + vit + velja + ? + + + Viðmælt + verður + at + nýta + flótandi + handsápu + við + pH + virði + , + ið + liggur + um + 4-5 + . + + + Tað + kann + eisini + vera + eitt + gott + hugskot + at + velja + handsápu + uttan + anga + . + + + Hjá + summum + kann + tað + vera + ein + fyrimunur + at + nýta + sonevndar + ” + sápufríar + ” + handsápur + . + + + Hesar + sápur + hava + sama + virknað + , + sum + vanligar + sápur + , + men + innihalda + ikki + sulfatir + , + ið + kunnu + øsa + húðina + . + +

+

+ + Hvat + handkrem + er + best + at + nýta + ? + + + Viðmælt + verður + at + nýta + handkrem + eftir + handvask + fyri + at + bøta + fyri + , + at + tað + natúrliga + feittlagið + verður + vaskað + burtur + . + + + Um + tað + ikki + er + møguligt + at + nýta + handkrem + eftir + handvask + , + kann + handkrem + nýtast + , + tá + ið + tað + liggur + fyri + – + helst + fleiri + ferðir + um + dagin + . + + + Sundhedsstyrelsen + viðmælir + , + at + handkremið + , + ið + verður + nýtt + , + inniheldur + 40-70 + % + av + feitti + . + + + Eitt + gott + ráð + til + tey + , + ið + ikki + dáma + kensluna + av + feitum + kremi + á + hondunum + , + er + , + at + nýta + eitt + tynri + krem + um + dagin + og + feittkrem + áðrenn + songartíð + . + + + Viðmælt + verður + at + nýta + handkrem + uttan + anga + . + + + Handkrem + , + ið + hóskar + serliga + væl + til + tey + , + ið + hava + viðkvæmar + hendur + og + eksem + á + hondunum + Tað + finnast + handkrem + , + ið + eru + framleidd + við + serligum + atliti + til + viðkvæmar + hendur + og + eksem + á + hondunum + . + + + Hesi + handkrem + innihalda + eitt + ella + fleiri + evni + við + ávísum + eginleikum + . + + + Summi + handkrem + innihalda + evni + , + ið + linna + irritatión + og + skriða + , + samstundis + sum + tey + fremja + leking + . + + + Harumframt + finnast + handkrem + , + ið + leggja + seg + sum + ein + verjandi + hinna + á + hendurnar + , + ið + heldur + upp + í + 5-7 + handvask + . + + + Eitt + gott + ráð + kann + vera + at + smyrja + eitt + tílíkt + barrierukrem + á + hendurnar + eftir + handvask + um + morgunin + , + áðrenn + barnið + fer + í + skúla + ella + á + dagstovn + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00010.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00010.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..136bc4cc13f4938b11f980486666401c7557cb73 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00010.xml @@ -0,0 +1,1185 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 814 words + 940 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-fobd3mdu-393488b14eb93d37 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/fobd3mdu/faldari-um-bmi.pdf?s=fdl9cLCZB60HKxgnQuqwjfrcNtQ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + www.gigni.fo + BMI + kanning + av + føroyskum + skúlabørnum + +

+

+ + Síða + 2 + · + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + Gransking + vísir + , + at + tað + er + ein + greiður + samanhangur + millum + fita + hjá + børnum + eldri + enn + 2 + ár + og + fita + hjá + vaksnum + . + + + Greining + in + í + hesi + frágreiðing + vísir + , + at + føroysk + børn + verða + eisini + fasthildin + í + einari + støðu + við + ovurfita + . + + + Alsamt + fleiri + børn + og + ung + ment + eitt + ov + høgt + BMI-tal + Kanningar + vísa + , + at + alsamt + størri + partur + av + fólkinum + vigar + ov + nógv + og + hava + trupulleikar + við + ovurfiti + . + + + Hesin + trupulleiki + rakar + eisini + børn + og + ung + . + + + Børn + , + sum + hava + ment + eitt + ov + høgt + BMI + , + verða + ofta + avmarkað + í + rørslu + , + spæli + og + ítrótti + , + umframt + at + vera + í + vanda + fyri + at + menna + lívsstíls + sjúkur + , + lágt + sjálvsvirði + , + sosiala + avbyrging + v.m + Á + økjum + , + sum + viðvíkja + heilsustøðuni + hjá + føroyskum + børnum + og + ungum + , + har + ongi + granskingarúrslit + fyriliggja + , + verður + støðið + aloftast + grundað + á + gransking + frá + hinum + norðurlendsku + londunum + . + + + Gigni + og + Granskingardepilin + fyri + Samfelagsmenning + almannakunngera + nú + eina + kanning + av + føroyskum + skúlabørnum + , + sum + lýsir + heilsu + støðuna + hjá + teimum + í + mun + til + BMI + og + rørslur + . + + + Allar + kanningarnar + eru + gjørdar + av + heilsufrøðingum + í + Gigni + og + umfata + allar + 1. + og + 7. + floks + næmingar + í + Føroyum + , + skúlaárini + 2004 + / + 2005 + og + 2010 + / + 2011 + . + + + Frágreiðingin + er + tann + fyrsta + av + sínum + slagi + í + Føroyum + , + og + er + gjørd + í + samstarvi + millum + Gigni + og + Granskingardepilin + fyri + Samfelagsmenning + . + +

+

+ + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + · + Síða + 3 + Føroysk + børn + eisini + ov + feit + Kanningarnar + vísa + , + at + ein + lutfalsliga + stórur + partur + av + dreingjunum + í + 1. + flokki + eru + feitir + ella + hættisliga + feitir + . + + + Í + 1. + flokki + í + 2004 + / + 2005 + vóru + góð + 26 + % + av + dreingjunum + feitir + ella + hættisliga + feitir + . + + + Støðan + í + 2010 + / + 2011 + er + eitt + sindur + frægari + , + tá + vóru + 21 + , + 4 + % + av + dreingjunum + feitir + ella + hættisliga + feitir + . + + + Støðan + hjá + gentunum + í + 1. + flokki + er + eins + álvarslig + og + hjá + dreingjunum + . + + + Í + 2004 + / + 2005 + vóru + 24 + , + 8 + % + av + gentunum + í + 1. + flokki + feitar + ella + hættisliga + feitar + . + + + Í + 2010 + / + 2011 + vóru + tølini + eitt + sindur + lægri + , + tá + vóru + 22 + , + 9 + % + av + gentunum + í + 1. + flokki + feitar + ella + hættisliga + feitar + . + + + Tá + hugt + verður + at + BMI + tølunum + hjá + dreingjum + og + gentum + í + 7. + flokki + í + 2010 + / + 2011 + , + t.v.s. + dreingjum + og + gentum + um + 14 + ára + aldur + , + so + er + støðan + tann + sama + í + 7. + flokki + sum + í + 1. + flokki + : + Ein + munandi + partur + av + dreingjunum + og + gentunum + eru + feit + ella + hættisliga + feit + . + + + Av + dreingjunum + í + árganginum + 7. + flokki + í + 2010 + / + 2011 + vóru + 25 + , + 0 + % + feitir + ella + hættisliga + feitir + , + og + av + hesum + vóru + 7 + , + 5 + % + hættisliga + feitir + . + + + Í + árganginum + í + 7. + flokki + í + 2010 + / + 2011 + vóru + 25 + , + 2 + % + av + gentunum + feitar + ella + hættisliga + feitar + , + og + av + hesum + vóru + 5 + , + 0 + % + hæt + tisliga + feitar + . + + + Fasthildin + í + einari + støðu + við + ovurfita + Gransking + vísir + , + at + tað + er + ein + greiður + samanhangur + millum + fita + hjá + børnum + eldri + enn + 2 + ár + og + fita + hjá + vaksnum + . + + + Greiningin + í + hesi + frágreiðing + vísir + , + at + føroysk + børn + verða + eisini + fasthildin + í + einari + støðu + við + ovurfita + . + + + Av + teimum + dreingjum + , + ið + vóru + feitir + ella + hættisliga + feitir + í + 1. + flokki + , + høvdu + 59 + , + 2 + % + í + 7. + flokki + framvegis + eitt + BMI + , + sum + vísti + , + at + teir + vóru + feitir + ella + hættisliga + feitir + . + + + 22 + , + 4 + % + høvdu + eitt + BMI + , + sum + lá + á + markinum + til + at + vera + ov + feitir + . + + + Sama + støða + er + hjá + gentunum + . + + + Av + teimum + gentum + , + sum + vóru + feitar + ella + hættisliga + feitar + í + 1. + flokki + , + vóru + 68 + , + 9 + % + í + 7. + flokki + framvegis + feitar + ella + hættisliga + feitar + . + + + 11 + , + 5 + % + høvdu + eitt + BMI + , + sum + lá + á + markinum + til + at + vera + ov + feitar + . + + + Nógv + eisini + ov + kløn + Umframt + trupulleikan + við + yvirvekt + ella + fita + , + so + er + tað + eisini + ein + vaksandi + trupulleiki + at + alsamt + fleiri + ung + eru + ov + kløn + , + tvs. + at + tey + hava + eitt + BMItal + , + sum + er + ov + lágt + . + + + Hjá + dreingjunum + vóru + 5 + , + 2 + % + ov + klænir + , + meðan + tað + hjá + gentunum + vóru + heili + 7 + , + 3 + % + . + + + Røra + føroysk + børn + seg + nóg + nógv + ? + + + Í + frágreiðingini + verður + spurningurin + um + rørslu + eisini + viðgjørdur + . + + + Hesin + gevur + ábend + ingar + um + , + at + ein + munandi + partur + av + føroyskum + børnum + rørir + seg + ov + lítið + í + mun + til + tilráðingarnar + frá + heilsumyndugleikum + og + granskarunum + í + EYHS + ( + European + Youth + Heart + Study + ) + . + +

+

+ + Niels + Finsensgøta + 37 + • + Postboks + 132 + • + 110 + Tórshavn + • + Tlf. + 562300 + Mugu + taka + trupulleikan + í + álvara + Greitt + er + , + at + trupulleikin + við + ovurfita + millum + børn + eisini + er + vorðin + ein + trupulleiki + í + Føroyum + . + + + Hesin + trupulleiki + má + takast + í + størsta + álvara + . + + + Tá + hugsað + verður + um + fyribyrging + av + ovurfita + , + er + greitt + , + at + tørvur + er + á + bæði + heildar + - + og + málrættaðari + fyribyrging + . + + + Sostatt + er + stórur + tørvur + á + almennari + fyribyrging + , + ið + vendir + sær + til + allar + familjur + , + samstundis + sum + fyribyrgjandi + átøk + verða + veitt + familjum + , + har + ovurfiti + longu + er + , + ella + er + við + at + verða + ein + trupulleiki + . + + + Kanningar + vísa + , + at + fyribyrging + av + ovurfiti + hjá + børnum + og + ungum + eigur + at + verða + sett + inn + tíðliga + , + og + helst + áðrenn + barnið + hevur + ment + egnar + vanar + , + tvs. + tá + barnið + er + millum + 2 + og + 4 + ár + . + + + Hava + tit + spurningar + , + eru + tit + vælkomin + at + seta + tykkum + í + samband + við + Gigni + , + Bjartu + Vilhelm + , + stjóra + , + tel. + 562310 + / + teldupost + gigni@gigni.fo + ella + Granskingardepilin + fyri + samfelagsmenning + , + Dennis + Holm + , + tel. + 604073 + / + teldupost + dennish@setur.fo + . + + + Frágreiðingin + ” + BMI + hjá + børnum + í + 1. + og + 7 + . + + + flokki + í + Føroyum + ” + kann + lesast + á + www.gigni.fo + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00011.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00011.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..02993979e13930d97d04b5a854e79d19d4740916 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00011.xml @@ -0,0 +1,1252 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 908 words + 1011 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-fuiggbrq-54db616b98ee9c15 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/fuiggbrq/stimbra-menning-0-3-fl.pdf?s=aSnwPqOOp8miQHwQQEAX88fN5dw + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + fyri + børn + í + innskúlingini + 0 + . + – + 3 + . + + + flokk + SANSARØRSLA + Í + MIÐDEPLINUM + gigni.fo + +

+

+ + 2 + GIGNI + Heilsufrøði + til + børn + og + ung + KØBENHAVNS + KOMMUNE + Børne + - + og + Ungdomsforvaltningen + Tekningar + Annette + Carlsen + Ment + hevur + Elin + Emborg + Sørensen + , + fysioterapeutur + Prentumsiting + Sendistovan + 2023 + +

+

+ + 3 + Tilfarið + er + gjørt + sum + partur + av + rørslusverkætlanini + Børn + og + Rørslumentan + í + Københavns + Kommune + í + september + 2018 + . + + + Ætlanin + við + tilfarinum + er + at + geva + foreldrum + hugskot + til + dagligt + virksemi + við + børnunum + , + sum + kunnu + stimbra + børnini + í + at + menna + grov + - + og + fínrørslur + . + + + Eisini + er + ætlanin + at + virka + sum + stuðul + , + tá + ið + prátið + kemur + inn + á + rørsluførleikar + hjá + børnum + . + + + Heftið + hevur + somu + uppskot + um + virksemi + sum + plakatin + ” + SANSARØRSLA + Í + MIÐDEPLINUM + fyri + børn + í + innskúlingini + 0 + . + – + 3 + . + + + flokk + ” + . + + + Uppskotini + um + virksemi + kunnu + verða + brúkt + , + sum + ein + sjálvur + vil + , + og + verða + sett + saman + soleiðis + , + at + tilelvingin + hjá + barninum + verður + stimbrað + so + nógv + sum + møguligt + . + +

+

+ + Indledning + Børn + og + Bevægelseskultur + SANSEMOTORISKE + FOKUSPUNKTER + for + børn + i + indskolingen + 0 + . + + + – + 3. + klasse + FLYVERSTILLING + Ligge + på + maven + og + holde + arme + og + ben + løftet + i + mindst + 20 + sekunder + KLATRE + Klatre + sikkert + op + og + ned + i + ribber + og + i + klatrenet + HOPPE + OVER + Hoppe + over + ting + der + bevæger + sig + ( + fx + sjippetov + i + bevægelse + eller + en + rullende + stang + ) + TRILLEBØRGANG + Gå + trillebørgang + med + strakt + krop + RULLE + Rulle + med + strakt + krop + frem + og + tilbage + KONDI + Lave + aktiviteter + der + gør + os + forpustede + og + får + hjertet + til + at + banke + hurtigere + BALANCEGANG + Gå + på + line + med + rolige + skridt + – + mindst + 15 + skridt + GRIBE + BOLD + Gribe + en + tennisbold + med + begge + hænder + ud + fra + kroppen + . + + + Gribe + en + tennisbold + med + én + hånd + KOLBØTTE + Slå + kolbøtter + GADEDRENGELØB + Løbe + gadedrengeløb + KASTE + BOLD + Kaste + bolde + i + forskellige + størrelser + retningsbestemt + og + med + passende + kraft + STÅ + PÅ + ÉT + BEN + Stå + på + ét + ben + i + mindst + 20 + sekunder + ( + benene + må + ikke + røre + hinanden + ) + SPARKE + TIL + BOLD + Sparke + til + bolde + i + forskellige + størrelser + retningsbestemt + og + med + passende + kraft + KLIPPE + Klippe + former + ud + af + papir + efter + en + streg + FARVELÆGGE + OG + SKRIVE + Farvelægge + indenfor + stregerne + og + skrive + læselige + bogstaver + BERØRING + Kunne + lide + berøring + i + form + af + knus + , + stå + og + sidde + tæt + SELV + - + HJULPENHED + Lyne + jakke + , + knappe + knapper + og + binde + snørebånd + . + +

+

+ + Uanset + om + du + kan + eller + ej + , + er + det + godt + at + lave + alle + de + forskellige + aktiviteter + KØBENHAVNS + KOMMUNE + - + Børne + - + og + Ungdomsforvaltningen + Illustrationer + : + Annette + Carlsen + / + / + Udviklet + af + Fysioterapeut + Elin + Emborg + Sørensen + / + / + KKdesign + Børn + og + Bevægelseskultur + SANSEMOTORISKE + FOKUSPUNKTER + for + børn + i + indskolingen + 0 + . + + + – + 3. + klasse + FLYVERSTILLING + Ligge + på + maven + og + holde + arme + og + ben + løftet + i + mindst + 20 + sekunder + KLATRE + Klatre + sikkert + op + og + ned + i + ribber + og + i + klatrenet + HOPPE + OVER + Hoppe + over + ting + der + bevæger + sig + ( + fx + sjippetov + i + bevægelse + eller + en + rullende + stang + ) + TRILLEBØRGANG + Gå + trillebørgang + med + strakt + krop + RULLE + Rulle + med + strakt + krop + frem + og + tilbage + KONDI + Lave + aktiviteter + der + gør + os + forpustede + og + får + hjertet + til + at + banke + hurtigere + BALANCEGANG + Gå + på + line + med + rolige + skridt + – + mindst + 15 + skridt + GRIBE + BOLD + Gribe + en + tennisbold + med + begge + hænder + ud + fra + kroppen + . + + + Gribe + en + tennisbold + med + én + hånd + KOLBØTTE + Slå + kolbøtter + GADEDRENGELØB + Løbe + gadedrengeløb + KASTE + BOLD + Kaste + bolde + i + forskellige + størrelser + retningsbestemt + og + med + passende + kraft + STÅ + PÅ + ÉT + BEN + Stå + på + ét + ben + i + mindst + 20 + sekunder + ( + benene + må + ikke + røre + hinanden + ) + SPARKE + TIL + BOLD + Sparke + til + bolde + i + forskellige + størrelser + retningsbestemt + og + med + passende + kraft + KLIPPE + Klippe + former + ud + af + papir + efter + en + streg + FARVELÆGGE + OG + SKRIVE + Farvelægge + indenfor + stregerne + og + skrive + læselige + bogstaver + BERØRING + Kunne + lide + berøring + i + form + af + knus + , + stå + og + sidde + tæt + SELV + - + HJULPENHED + Lyne + jakke + , + knappe + knapper + og + binde + snørebånd + . + +

+

+ + Uanset + om + du + kan + eller + ej + , + er + det + godt + at + lave + alle + de + forskellige + aktiviteter + KØBENHAVNS + KOMMUNE + - + Børne + - + og + Ungdomsforvaltningen + Illustrationer + : + Annette + Carlsen + / + / + Udviklet + af + Fysioterapeut + Elin + Emborg + Sørensen + / + / + KKdesign + +

+

+ + 4 + FLOG + - + STØÐA + 0-3 + . + flokk + RULLA + Rulla + við + strektum + kroppi + aftur + og + fram + 0-3 + . + flokk + Liggja + á + búkinum + og + hava + armar + og + bein + upp + í + loft + í + 20 + sekund + í + minsta + lagi + REIGGJA + OG + SNÚÐRA + Reiggja + aftur + og + fram + og + snúðra + 0-3 + . + flokk + +

+

+ + 5 + SELV + - + HJULPENHED + Af + / + påklædning + Barnet + øver + sig + i + at + tage + sko + og + strømper + af + 8 + - + 18 + m + d + r. + Hoppa + í + minsta + lagi + 5 + puntar + fram + við + leggjunum + saman + og + á + øðrum + beini + ( + lætt + og + stevfast + ) + HOPPA + FRAMEFTIR + 0-3 + . + flokk + STANDA + Á + ØÐRUM + BEINI + Standa + á + øðrum + beini + í + 20 + sekund + í + minsta + lagi + ( + beinini + mugu + ikki + nema + hvørt + annað + ) + 0-3 + . + flokk + HOPPA + UM + 0-3 + . + flokk + BÓLTA + RÚT + Hoppa + upp + um + okkurt + , + sum + flytur + seg + ( + t.d. + hoppiband + í + rørslu + ella + eina + rullandi + stong + ) + Bólta + rút + 0-3 + . + flokk + +

+

+ + 6 + KLINTRA + Klintra + trygt + upp + í + og + niður + úr + rimum + og + klintrineti + TRILLIBØR + - + GONGD + Ganga + trillibørgongd + við + strektum + kroppi + 0-3 + . + flokk + 0-3 + . + flokk + JAVNVÁG + - + GONGD + GØTUDREINGJA + - + RENNING + 0-3 + . + flokk + Ganga + á + striku + við + róligum + fetum + – + 15 + fet + í + minsta + lagi + Renna + gøtudreingjarenning + 0-3 + . + flokk + +

+

+ + 7 + SELV + - + HJULPENHED + Motivation + Den + voksne + opmuntrer + barnet + til + selvstændigt + at + komme + rundt + 8 + - + 18 + m + d + r. + TREYSTI + Gera + ymist + , + sum + ger + okkum + móð + og + fær + hjartað + at + banka + skjótari + 0-3 + . + flokk + LOFTA + Lofta + tennisbólt + við + báðum + hondum + út + frá + kroppinum + . + + + Taka + tennisbólt + við + aðrari + hond + 0-3 + . + flokk + KASTA + BÓLT + 0-3 + . + flokk + Kasta + bóltar + í + ymsum + støddum + ávísan + veg + og + við + passandi + kraft + SPARKA + BÓLT + 0-3 + . + flokk + Sparka + bóltar + í + ymsum + støddum + ávísan + veg + og + við + passandi + kraft + +

+

+ + 8 + Dáma + at + klemmast + , + standa + og + sita + tætt + saman + NEMING + 0-3 + . + flokk + SJÁLVHJÁLP + Draga + snarlás + upp + og + aftur + , + knappa + knappar + og + binda + lissur + . + + + Hava + skil + í + skúlataskuni + 0-3 + . + flokk + KLIPPA + 0-3 + . + flokk + Klippa + formar + úr + pappíri + eftir + einari + linju + LEGGJA + LIT + Á + OG + SKRIVA + Leggja + lit + á + innan + fyri + strikur + og + skriva + lesiligar + bókstavir + 0-3 + . + flokk + +

+

+ + 9 + VIÐMERKINGAR + +

+

+ + 10 + VIÐMERKINGAR + +

+

+ + Børne + - + og + Ungdomsforvaltningen + KØBENHAVNS + KOMMUNE + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00012.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00012.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..f95a6b25e15f793bbec3eac1aa9b9ecfc75dffde --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00012.xml @@ -0,0 +1,791 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 487 words + 566 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-gxdhbhuc-16197631dbfd6b95 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/gxdhbhuc/gigni_barnsburtunglyndi-okt2013.pdf?s=ZDGJWeyFd-lFD3CG3y1R9ygq7gw + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Niels + Finsensgøta + 37 + • + Postboks + 132 + • + 110 + Tórshavn + • + Tlf. + 562300 + www.gigni.fo + Hvussu + Hevur + tú + Tað + ? + + + Kunning + um + barnsburðartunglyndi + Heilsufrøðingurin + frá + Gigni + kann + bjóða + tær + / + tykkum + samrøður + eftir + tørvi + umframt + , + at + vísa + víðari + um + neyðugt + . + + + Um + tú + ikki + sjálv + megnar + at + seta + teg + í + samband + við + heilsu + frøðingin + , + fá + so + makan + ella + onkran + annan + at + hjálpa + tær + . + + + Les + meira + um + barnsburðartunglyndið + á + gigni.fo + Hvat + kann + heilsufrøðingurin + gera + ? + + + Gott + er + at + tú + megnar + at + : + • + Vera + opin + um + hvussu + tú + hevur + tað + og + hvussu + støðan + hjá + tær + er + , + mótvegis + tínum + nærmastu + og + teimum + tú + hevur + álit + á + • + Tosa + við + heilsufrøðingin + og + / + ella + kommunulæknan + . + + + Um + tað + er + í + viðgongutíðini + ber + til + at + biðja + um + vitjan + frá + Gigni + , + umframt + at + tosa + við + ljósmóðurina + • + Tosa + við + familju + og + vinfólk + • + Lata + pápan + hava + og + vera + um + barnið + so + nógv + sum + møguligt + +

+

+ + • + Fáa + onkran + at + hjálpa + við + tí + húsliga + +

+

+ + • + Fara + út + og + fáa + fríska + luft + hvønn + dag + . + + + T.d. + at + fara + ein + gongutúr + dagliga + • + Vera + saman + við + øðrum + menniskjum + . + + + Fara + út + millum + fólk + í + staðin + fyri + at + halda + teg + heima + og + fyri + teg + sjálva + • + Koma + í + mammu + / + foreldrabólk + +

+

+ + Síða + 2 + · + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + · + Síða + 3 + “ + Allar + mammur + verða + kannaðar + av + heilsufrøðingi + fyri + barns + - + burðartunglyndið + , + tá + barnið + er + umleið + 2 + mðr. + gamalt + . + + + At + fáa + eitt + barn + er + ein + nýggj + støða + fyri + øll + for + eldur + , + sum + til + tíðir + kann + kennast + meira + ella + minni + avbjóðandi + +

+

+ + Meira + enn + helvtin + av + øllum + mammum + kunnu + aftaná + ein + barnsburð + kenna + seg + , + keddar + , + óglaðar + , + at + hava + innara + ófrið + , + og + til + tíðir + eisini + kenna + beinleiðis + angist + . + + + Hendan + kenslan + kann + vara + alt + frá + nøkrum + tímum + til + nakrar + fáar + dagar + , + og + er + sostatt + rættiliga + vanlig + og + ein + normal + reaktión + hjá + einari + nýggjari + mammu + . + + + Hjá + umleið + 10 + % + av + mammunum + gerst + hetta + tó + varandi + og + kann + tá + føra + til + barns + burðartunglyndið + . + + + Barnsburðartunglyndið + kann + raka + øll + , + bæði + mammur + , + pápar + , + ættleiðingarforeldur + o.s.fr. + Hvussu + ávirkar + barnsburðartunglyndið + barnið + ? + +

+

+ + Beint + eftir + at + eitt + barn + er + komið + til + verðina + , + byrjar + menningin + av + móður + / + foreldra + – + barn + sambandinum + . + + + Menningin + av + hesum + sambandið + er + sera + týdningar + mikið + fyri + framtíðarmenningina + hjá + barninum + , + og + hevur + ein + stóran + leiklut + í + mun + til + menningina + av + persónsmenskuni + hjá + barninum + , + eins + og + rørsluligu + og + sálarligu + menningina + . + + + Sálarliga + støðan + hjá + mammuni + er + sera + týdningarmikil + í + hesum + sambandið + og + ávirkar + sera + nógv + støðuna + og + menningina + hjá + barninum + , + eins + og + menningina + av + móður + / + barn + sambandinum + . + + + Hvat + er + barnsburðartunglyndi + ? + + + Tunglyndið + í + samband + við + barnsburð + , + kann + vísa + seg + á + ymiskan + hátt + . + + + Tekin + til + barnsburðartunglyndið + kann + t.d. + vera + eitt + ella + fleiri + av + hesum + eyðkennum + : + Kjarnueyðkenni + : + • + Ógleði + • + Niðursettur + hugur + • + Niðursett + orka + • + Møði + Fylgieyðkenni + : + • + Kensla + av + vónloysi + • + Kensla + av + maktarsloysi + • + Manglandi + orku + til + at + taka + sær + av + barninum + • + Manglandi + gleði + • + Skuldarkensla + Tunglyndið + kann + raka + øll + og + er + ikki + tekin + um + veikleika + av + nøkrum + slag + . + + + Tað + fæst + góð + hjálp + fyri + tunglyndið + . + + + av + tí + at + barnsburðartunglyndið + rakar + eitt + tíðarskeið + í + lívinum + , + sum + hevur + so + stóran + týdning + fyri + alla + familjuna + , + er + týdningarmikið + , + at + fáa + hjálp + so + skjótt + sum + møguligt + . + +

+

+ + • + Fáa + onkran + at + hjálpa + við + tí + húsliga + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00013.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00013.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..11b417abf9f333c1980ada255cca3c912054cbb5 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00013.xml @@ -0,0 +1,817 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 473 words + 565 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-j40ktxgm-35b3044b48bc7dcd + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/j40ktxgm/hjálp-vit-hava-lús.pdf?t=423&s=6WDdfDqDLTqtpg8vcsbJa3oprhY + https://gigni.cdn.fo/savn/j40ktxgm/hj%C3%A1lp-vit-hava-l%C3%BAs.pdf?t=423&s=6WDdfDqDLTqtpg8vcsbJa3oprhY + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + www.gigni.fo + Hjálp + vit + hava + lús + ! + +

+

+ + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + Hjálp + vit + hava + lús + ! + + + Øll + kunnu + fáa + lús + , + uttan + mun + til + kyn + ella + aldur + . + + + Lúsin + er + líkaglað + , + um + hárið + er + reint + ella + skitið + . + + + Tað + einasta + hon + vil + hava + , + er + hár + botnin + , + tí + har + kann + hon + súgva + blóð + . + + + Um + bert + hárið + er + meira + enn + ½ + cm. + langt + , + so + lúsin + kann + goyma + seg + í + hárinum + , + ber + til + at + fáa + lús + . + + + Hvussu + síggjast + lús + ? + + + Lúsin + heldur + serliga + til + í + nakkanum + og + aftan + fyri + oyruni + , + tí + har + er + ofta + heitast + . + + + Lúsin + kann + tó + finnast + allastaðni + í + hárbotninum + . + + + Lúsin + livir + av + at + súgva + blóð + úr + hárbotni + - + num + , + og + hevur + eitt + spýttevni + sum + ger + , + at + tað + skriðar + sera + illa + . + + + Lúsin + er + rættuliga + kvik + , + men + harafturímóti + sita + nitrurnar + ( + eggini + ) + fastar + í + hárinum + . + + + Tað + er + týdningarmikið + , + at + tann + sum + hevur + fingið + lús + , + verður + viðgjørdur + . + + + Kembing + Tað + besta + tú + / + tit + kunnu + gera + , + er + at + kemba + hárið + væl + . + + + Bæði + fyri + at + staðfesta + um + talan + er + um + lús + , + men + kembing + kann + eisini + nýtast + sum + viðgerð + . + + + Kemba + eisini + øllum + hinum + í + húskinum + fyri + at + staðfesta + , + um + onnur + eisini + hava + lús + . + + + Tað + er + bert + tann + sum + hevur + lús + , + ið + skal + viðgerðast + . + +

+

+ + www.gigni.fo + Onnur + viðgerð + Lýs + kunnu + eisini + viðgerðast + við + ymiskum + evnum + , + ið + fáast + á + apotekinum + . + + + Hetta + eru + evnir + , + ið + á + ymiskan + hátt + beina + fyri + lús + og + nitrum + . + + + Tað + er + av + alstórum + týdningi + , + at + øll + ið + hava + lús + , + verða + viðgjørd + . + + + Eisini + er + av + stórum + týdningi + , + at + lúsaevnið + verður + nýtt + á + rættan + hátt + . + + + Les + tí + brúkaravegleiðingina + gjølla + , + áðrenn + viðgerðin + byrjar + . + + + Lúsin + trívist + bara + í + hárbotninum + á + fólki + . + + + Uttan + fyri + hárbotnin + kunnu + tær + í + mesta + lagi + liva + í + tvey + samdøgur + . + + + Tí + er + ongin + orsøk + at + reinsa + klæðir + , + møblar + og + øll + húsini + . + + + Tó + eigur + tú + at + : + • + Vaska + bustir + og + kambar + í + sápuvatni + ella + lúsasjampo + • + Vaska + klæðir + , + um + neyðugt + , + í + minsta + lagi + í + 20 + minuttir + við + 60 + hitastigum + • + Koyra + annað + , + ið + ikki + kann + fara + í + vaskimaskinuna + , + í + ein + plastikposa + og + leggja + tað + í + frystiboksina + í + 4 + tímar + , + um + tú + hevur + tað + fyri + neyðini + Eftirkanning + Kannið + altíð + eftir + , + um + viðgerðin + hevur + eydnast + . + + + Livandi + lús + mugu + sjálvandi + ikki + vera + í + hárinum + eftir + viðgerð + , + men + nitrur + og + skøl + av + nitrum + , + kunnu + væl + síggjast + í + hárbotninum + . + + + “ + Um + lús + eru + í + skúlanum + ella + dagstovninum + hjá + barninum + , + kanna + so + alt + fyri + eitt + eftir + , + um + barnið + hevur + lús + +

+

+ + Niels + Finsensgøta + 37 + • + Postboks + 132 + • + 110 + Tórshavn + • + Tlf. + 562300 + +

+

+ + Góð + ráð + um + lús + +

+

+ + Um + lús + eru + í + skúlanum + ella + dagstovninum + hjá + barninum + , + kanna + so + alt + fyri + eitt + eftir + , + um + barnið + hevur + lús + . + + + Hevur + barnið + lús + , + eigur + skúli + ella + dagstovnur + at + fáa + hetta + at + vita + beinanvegin + . + + + Byrja + viðgerð + við + at + kemba + , + ella + keyp + lúsaevni + á + apotekinum + og + les + brúkaraleiðbeiningina + gjølla + . + + + Kanna + alt + húskið + fyri + lús + . + + + Øll + , + ið + hava + lús + , + skulu + viðgerast + . + + + Vaska + kambar + , + bustir + og + húgvur + . + + + Les + meira + um + lús + , + kembing + v.m + . + + + á + www.gigni.fo + . + +

+

+ + “ + GIGNI + virkar + fyri + , + at + børn + fáa + eina + jaliga + og + mennandi + lívsbyrjan + og + heilsugóð + barna + - + og + ungdómsár + ! + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00014.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00014.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..160f730b935afba357b85815c76fe7ec6dc35b0f --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00014.xml @@ -0,0 +1,825 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 499 words + 598 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-k1wn3q5y-b728fea53a836380 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/k1wn3q5y/hpv-faldari.pdf?s=2knzY1VSMbqNvOMKF6G8AVHL5Is + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + HPV + - + KOPPSETINGHPV + kann + elva + til + fleiri + sløg + av + krabbameini + * + Lívmóðurhálskrabba + * + Krabbamein + í + innaru + og + ytru + kynsgøgnunum + * + Krabbamein + í + baktarminum + * + Finnur + á + kynsgøgnunum + * + Krabbamein + í + penis + * + Krabbamein + í + baktarminum + * + Finnur + ( + vortur + ) + á + kynsgøgnunum + * + Krabbamein + í + varrum + * + Krabbamein + í + munnholu + * + Krabbamein + í + svølgi + * + Krabbamein + í + varrum + * + Krabbamein + í + munnholu + * + Krabbamein + í + svølgi + Bílegg + tíð + HPV-koppseting + er + partur + av + barnakopp + set + - + ingar + ætlanini + , + og + mælt + verður + til + , + at + øll + 12 + ára + gomul + børn + fáa + koppsetingina + . + + + Koppsetingin + er + ókeypis + til + børn + undir + 18 + ár + . + + + Bílegg + tíð + til + koppseting + hjá + kommunulækna + . + + + Er + barnið + 12-14 + ár + , + fær + tað + tvær + koppseting + - + ar + við + 5-13 + mánaða + millumbili + . + + + Er + barnið + eldri + enn + 15 + ár + , + er + tørvur + á + trimum + koppsetingum + fyri + at + fáa + fulla + verju + . + + + ein + koppseting + fyri + krabbamein + Skanna + QR + - + kotuna + við + myndatólinum + á + snildtelefonini + og + les + meira + um + HPV + og + koppseting + . + + + Koppseting + verjir + barnið + Grafia + / + EstraÚtgivið + í + 2025 + +

+

+ + Koppsetingin + verjir + best + , + um + hon + verður + givin + áðrenn + fyrstu + kynsligu + samveruna + . + + + Tú + kanst + blíva + smittaður + , + sjálvt + um + tú + nýtir + hít + , + tí + virusið + kann + vera + á + húðini + rundan + um + kynsgøgnini + . + + + HPV + kann + tí + eisini + smitta + millum + hendur + og + kyns + - + gøgn + . + + + HPV-koppsetingin + verjir + fyri + níggju + sløgum + av + HPV + , + sum + kunnu + elva + til + krabbamein + og + finnur + ( + vortur + ) + á + kyns + gøgnunum + . + + + Besta + verjan + fæst + , + um + barnið + verður + koppsett + , + áðrenn + tað + er + í + vanda + fyri + at + verða + smittað + við + HPV + . + + + Tí + mæla + vit + til + , + at + børn + verða + koppsett + , + tá + ið + tey + eru + 12 + ár + . + + + Hjáárin + HPV + - + koppseting + kann + hava + somu + hjáárin + sum + aðrar + barnakoppsetingar + eitt + nú + , + at + húðin + rodnar + , + tað + kennist + eymt + ella + hovnar + , + har + prikað + er + . + + + Summi + fáa + árin + , + sum + líkjast + beinkrími + ( + influensu + ) + , + men + tað + varir + stutt + . + + + Álvarslig + hjáárin + eru + sera + sjáldsom + og + vísa + seg + hjá + færri + enn + 1 + av + 1000 + . + + + Tey + kunnu + t.d. + vera + ovur + - + viðkvæmi + og + notusótt + ( + nældefeber + ) + . + + + Um + álvarslig + hjáárin + eru + , + vísa + tey + seg + stutt + eftir + koppsetingina + , + og + læknin + dugir + at + viðgera + tey + . + + + Tí + skal + barnið + sita + í + læknaviðtaluni + í + umleið + 15 + minuttir + eftir + koppset + - + ingina + . + + + Fleiri + altjóða + kanningar + hava + víst + , + at + HPV-koppset + - + ingin + er + trygg + og + munar + væl + . + + + Hví + skal + barnið + kopp + setast + ? + + + • + Koppsetingin + verjir + fyri + HPV + , + sum + kann + elva + til + krabbamein + og + finnur + ( + vortur + ) + á + kynsgøgn + un + um + . + + + • + Kanningar + vísa + , + at + vandin + fyri + lívmóðurháls + - + krabba + minkar + umleið + 90 + % + , + um + koppsetingin + verður + givin + áðrenn + fyrstu + kynsligu + samveru + . + + + • + Hjá + monnum + eru + krabbameinstilburðir + í + varrum + , + munnholu + og + svølgrúmi + vaksandi + og + hesi + sløg + av + krabbameini + eru + nú + líka + vanlig + sum + lívmóðurhálskrabbi + . + + + Sløk + 60 + % + standast + av + HPV + . + + + Skanna + QR-kotuna + við + myndatólinum + á + snildtelefonini + og + les + meira + um + hjáárin + og + innihald + í + koppsetingini + . + + + HPV + smittar + við + kynsligari + samveru + HPV + er + virus + , + sum + er + sera + vanligt + millum + ung + , + og + tað + smittar + illa + . + + + Tú + merkir + ikki + smittuna + . + + + Í + flestu + førum + berjir + kroppurin + sjálvur + smittuna + niður + , + men + hjá + umleið + 1 + av + 10 + verður + smittan + verandi + og + kann + elva + til + krabbamein + . + + + Koppsetingin + fyribyrgir + flestu + HPV-elvdum + tilburðum + av + krabbameini + og + fyribyrgir + finnum + á + kynsgøgnunum + Menn + Kvinnur + 43 + 43 + 16 + Lívmóðurhálskrabbi + * + Krabbamein + í + varrum + , + munnholu + og + svølgi + * + Harumframt + vóru + 31 + tilburðir + av + byrjandi + krabbameini + staðfestir + . + + + Tilburðir + av + krabbameini + í + lívmóðurhálsi + , + varrum + , + munnholu + og + svølgi + í + Føroyum + frá + 2013-2023 + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00015.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00015.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..627946fc39d173a11f6b7c7f3196dc133dc1f458 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00015.xml @@ -0,0 +1,252 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 84 words + 87 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-ljwp3mlf-28b27cb79cd88ca0 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/ljwp3mlf/barnafatan_pdf.pdf?s=qqBJoSsf9d-qt5hQNwtYXi3R_UY + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Barnið + hevur + rætt + til + eitt + gott + og + virðiligt + lív + Barnið + hevur + rætt + at + verða + hoyrt + , + sætt + og + virt + Barnið + hevur + rætt + til + egnar + kenslur + og + tankar + Barnið + ger + tað + gott + , + um + tað + kann + Barnið + hevur + sítt + egna + virði + Barnið + er + føtt + sum + ein + aktivur + viðspælari + Barnið + hevur + rætt + til + týðilig + vaksin + , + ið + taka + ábyrgd + Barnið + skal + kenna + seg + serstakt + og + sum + ein + part + av + felagsskapinum + Barnið + mennist + í + tryggum + relatiónum + Barnafatan + Les + meira + Barnafatanin + byggir + á + Barna + rættinda + sáttmálan + hjá + ST + Saman + um + barnið + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00016.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00016.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..2e2c9ae063ee13230197571a7ac8ea0574127db2 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00016.xml @@ -0,0 +1,2628 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 1834 words + 2131 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-m3lk1w23-6ebd954a664c3737 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/m3lk1w23/gigni-fyrsti_supimaturin-a5_web.pdf?s=FAMDWv8XXSH0DHVoQ8eTlm6553c + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + gigni.fo + The + first + spoon + food + FYRSTI + SÚPIMATURIN + +

+

+ + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + 2 + 3 + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + Preparation + of + the + first + spoon + food + When + cooking + boiled + fruits + and + vegetables + for + the + child + , + it + is + good + to + : + • + Choose + fresh + produce + • + Cut + rinsed + fruit + into + smaller + pieces + • + Cut + rinsed + vegetables + into + smaller + pieces + • + Put + them + in + boiling + water + in + the + saucepan + • + Boil + in + as + little + water + as + possible + • + Put + a + tight + lid + on + the + saucepan + • + Cook + fruits + and + vegetables + until + they + are + tender + • + Limit + the + use + of + sugar + Please + note + that + you + should + always + use + water + from + the + cold + tap + for + cooking + . + +

+

+ + Tá + ið + tú + fyrireikar + súpimat + fyri + fyrstu + ferð + Tá + ið + tú + kókar + frukt + og + grønmeti + til + barnið + , + er + gott + at + : + • + Nýta + feskar + rávørur + • + Skola + og + skera + frukt + í + smærri + bitar + • + Skola + og + skera + grønmeti + í + smærri + bitar + • + Kóka + vatnið + , + áðrenn + frukt + ella + grønmeti + fer + í + grýtuna + • + Kóka + í + so + lítið + av + vatni + , + sum + til + ber + • + Koyra + lok + á + grýtuna + • + Kóka + frukt + og + grønmeti + , + til + tað + er + moyrt + • + Minka + um + nýtsluna + av + sukri + Minst + til + , + at + vatnið + úr + krananum + skal + vera + kalt + . + + + Salt + í + matinum + Vanliga + skalt + tú + ikki + koyra + salt + í + matin + hjá + barninum + . + + + Tó + er + ikki + neyðugt + at + kóka + matin + hjá + barninum + fyri + seg + . + + + Barnið + kann + væl + eta + grønmeti + , + sum + hini + í + familjuni + eta + , + um + vatnið + ikki + er + alt + ov + salt + . + + + Feitt + í + matinum + tað + fyrsta + árið + hjá + barninum + Til + barnið + verður + 1 + ár + , + skal + hetta + latast + út + í + matin + : + • + 1 + teskeið + av + smøri + , + margarini + ella + grønmetisolju + fyri + hvønn + verð + av + súpimati + . + +

+

+ + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + 4 + 5 + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + The + first + spoon + food + Normal + cornflour + porridge + ½ + dl + cornflour + , + i.e + . + + + approx + . + + + 30 + g + 1½ + dl + cold + water + 1 + tsp + . + + + butter + , + margarine + or + vegetable + oil + ½ + dl + breast-milk + or + prepared + infant + formula + 1 + tbsp + . + +

+

+ + Remember + to + stir + the + porridge + occasionally + . + +

+

+ + 4 + . + + + If + desired + , + add + some + fruit + purée + and + stir + . + +

+

+ + Tann + fyrsti + súpimaturin + Vanligur + greytur + úr + maismjøli + ½ + dl + maismjøl + , + eini + 30 + g + 1½ + dl + kalt + vatn + 1 + teskeið + smør + , + margarin + ella + grønmetisolju + ½ + dl + bróstamjólk + ella + eftirgjørda + bróstamjólk + 1 + súpiskeið + fruktgreyt + úr + peru + ella + súrepli + 1 + . + + + Rør + saman + maismjøl + og + vatn + í + eini + lítlari + grýtu + . + + + 2 + . + + + Rør + í + grýtuni + , + til + tað + kemur + upp + á + kók + , + og + halt + áfram + at + røra + við + lágum + hita + í + eini + 2-3 + min. + + + Minst + til + at + røra + við + jøvnum + millumbilum + . + + + 3 + . + + + Meðan + tú + rørir + , + sløkk + hitan + og + koyr + feitt + og + mjólk + í. + 4 + . + + + Um + tær + lystir + , + lat + so + eisini + fruktgreyt + útí + og + rør + . + + + 5 + . + + + Borðreið + fyri + barninum + , + tá + ið + maturin + hevur + fingið + stovuhita + . + + + Hugskot + : + Tað + smakkar + betur + , + um + tú + letur + eitt + sindur + av + fruktgreyti + útí + . + +

+

+ + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + 6 + 7 + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + The + first + spoon + food + - + continued + Rice + porridge + ½ + dl + rice + flour + , + i.e + . + + + approx + . + + + 30 + g + 1½ + dl + cold + water + 1 + tsp + . + + + butter + , + margarine + or + vegetable + oil + ½ + dl + breast-milk + or + prepared + infant + formula + Optional + : + 1 + tbsp + . + + + pear + purée + and + 1 + tbsp + . + +

+

+ + Remember + to + stir + the + porridge + occasionally + . + +

+

+ + Tip + : + If + the + porridge + is + too + thick + , + you + can + add + a + few + extra + tablespoons + of + breast-milk + or + infant + formula + Fyrsti + súpimaturin + - + framhald + Rísgreytur + ½ + dl + rísmjøl + , + eini + 30 + g + 1½ + dl + kalt + vatn + 1 + teskeið + smør + , + margarin + ella + grønmetisolju + ½ + dl + bróstamjólk + ella + eftirgjørda + bróstamjólk + Valfrítt + : + 1 + súpiskeið + av + fruktgreyti + úr + peru + og + eina + súpiskeið + av + fruktgreyti + úr + banan + 1 + . + + + Rør + saman + rísmjøl + og + vatn + í + eini + lítlari + grýtu + . + + + 2 + . + + + Rør + í + grýtuni + , + til + tað + kemur + upp + á + kók + , + og + halt + áfram + at + røra + við + lágum + hita + í + eini + 2-3 + min. + + + Minst + til + at + røra + við + jøvnum + millumbilum + . + + + 3 + . + + + Meðan + tú + rørir + , + sløkk + hitan + og + koyr + feitt + og + mjólk + í. + 4 + . + + + Um + tær + lystir + , + lat + so + eisini + fruktgreyt + útí + og + rør + . + + + 5 + . + + + Borðreið + fyri + barninum + , + tá + ið + maturin + hevur + fingið + stovuhita + . + + + Hugskot + : + Ynskir + tú + ein + tjúkkri + greyt + , + so + nýt + meira + rísmjøl + . + + + Uppskriftin + omanfyri + hóskar + seg + eisini + til + greyt + úr + bókhveitimjøli + . + + + Í + staðin + fyri + rísmjøl + , + nýtir + tú + somu + mongd + av + bókhveitimjøl + . + + + Hirsigreytur + 1 + dl + hirsiflykrur + , + eini + 40 + g. + 2 + dl + vatn + 1 + teskeið + smør + , + margarin + ella + grønmetisolju + ½ + dl + bróstamjólk + ella + eftirgjørda + bróstamjólk + 1-2 + súpiskeiðir + av + fruktgreyti + 1 + . + + + Rør + saman + hirsiflykrur + og + vatn + í + eini + lítlari + grýtu + . + + + 2 + . + + + Rør + í + grýtuni + , + til + tað + kemur + upp + á + kók + , + og + halt + áfram + at + røra + við + lágum + hita + í + eini + 2-3 + min. + + + Minst + til + at + røra + við + jøvnum + millumbilum + . + + + 3 + . + + + Meðan + tú + rørir + , + sløkk + hitan + og + koyr + feitt + og + mjólk + í. + 4 + . + + + Lat + fruktgreyt + útí + , + meðan + tú + heldur + fram + at + røra + . + + + Hugskot + : + Um + greyturin + er + ov + tjúkkur + , + so + kanst + tú + lata + nakrar + súpiskeiðir + av + bróstamjólk + ella + eftirgjørdari + bróstamjólk + útí + . + +

+

+ + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + 8 + 9 + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + Fruit + purée + Boiled + pear + purée + 1 + sweet + pear + , + approx + . + +

+

+ + Beware + that + the + pear + does + not + burn + . + +

+

+ + 4 + . + + + Add + the + sugar + and + stir + . + + + Remember + to + taste + the + purée + before + serving + . + +

+

+ + Fresh + fruit + purée + must + be + eaten + immediately + . + + + Fruktgreytur + Kókaður + perugreytur + 1 + søt + pera + , + okkurt + um + 120 + g + 1 + dl + kókað + vatn + 1 + . + + + Flys + peruna + , + burturbein + kjarnan + og + sker + í + bitar + . + + + 2 + . + + + Koyr + bitarnar + í + eina + grýtu + og + stoyt + kókað + vatn + útí + . + + + 3 + . + + + Koyr + lok + á + og + kóka + á + lágum + hita + í + eini + 5-10 + minuttir + , + til + perubitarnir + eru + moyrir + . + + + Ansa + eftir + , + at + peran + ikki + verður + brend + . + + + 4 + . + + + Perugreyturin + er + klárur + , + tá + ið + peran + kan + mosast + við + einum + gafli + . + + + 5 + . + + + Ein + tynri + greytur + fæst + við + at + skilja + greytin + gjøgnum + eina + sílu + ella + við + at + karva + hann + sundur + í + einum + blendara + . + + + Hugskot + : + Fylg + somu + mannagongd + , + um + tú + ynskir + at + gera + súreplagreyt + ella + ferskugreyt + . + + + Søt + súrepli + og + saftarmiklar + ferskur + eru + best + at + nýta + . + + + Feskur + fruktgreytur + her + og + nú + Ein + súpiskeið + av + fruktgreyti + , + so + sum + perugreyti + , + fæst + lættliga + við + at + flysa + eina + feska + peru + og + varliga + skava + fruktina + við + skeiðini + . + + + Greyturin + kann + síðani + rørast + beint + í + havragreytin + . + + + Búgvin + súrepli + , + bananir + og + avokadoir + hóska + seg + eisini + til + hetta + . + + + Lættasti + hátturin + at + mosa + fesk + ber + er + við + gafli + . + + + Tú + kanst + tó + eisini + skilja + berini + gjøgnum + eina + sílu + við + eini + skeið + . + + + Kókaður + jarðberjagreytur + 100 + g + fryst + jarðber + ½ + dl + kalt + vatn + 1 + teskeið + sukur + 1 + . + + + Kóka + jarðberini + í + vatninum + . + + + 2 + . + + + Koyr + lok + á + og + lat + smákóka + í + 5-10 + minuttir + , + til + berini + eru + moyr + . + + + 3 + . + + + Skil + berini + gjøgnum + eina + sílu + ella + nýt + ein + stavblendara + . + + + 4 + . + + + Koyr + sukur + í + og + rør + eina + løtu + . + + + Smakka + til + og + borðreið + . + + + Hugskot + : + Tú + kanst + eisini + kóka + berjagreyt + við + feskum + ella + frystum + berum + so + sum + hindberum + , + bláberum + ella + skógarberum + . + + + Kókaður + fruktgreytur + heldur + sær + í + køliskápinum + í + nakrar + dagar + . + + + Vitaminirnar + í + kókaðum + fruktgreyti + halda + sær + longur + , + tá + ið + greyturin + verður + frystur + í + smærri + skamtar + , + so + sum + í + ísterningabakkum + . + + + Feskur + fruktgreytur + skal + etast + beinanvegin + . + +

+

+ + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + 10 + 11 + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + Recipes + for + the + late + transitional + period + The + following + recipes + can + be + used + when + the + child + is + well + underway + with + spoon + food + Oatmeal + porridge + 1 + dl + oatmeal + , + i.e + . + + + approx + . + + + 35 + g + 2 + dl + of + cold + water + 1 + tsp + . + +

+

+ + Then + , + reduce + the + heat + . + +

+

+ + Stir + occasionally + . + +

+

+ + Uppskriftir + til + børn + eldri + enn + 6 + mánaðir + Tá + ið + barnið + hevur + etið + við + skeið + í + eina + tíð + , + kunnu + hesar + uppskriftir + nýtast + Havragreytur + 1 + dl + havragrýn + , + eini + 35 + g + 2 + dl + kalt + vatn + 1 + teskeið + smør + , + margarin + ella + grønmetisolju + ½ + dl + eftirgjørd + bróstamjólk + 1 + . + + + Rør + í + grýtuni + , + til + tað + kemur + upp + á + kók + . + + + Koyr + síðani + hitan + niður + . + + + 2 + . + + + Smákóka + við + lágum + hita + í + eini + 2-3 + min. + + + Minst + til + at + røra + við + jøvnum + millumbilum + . + + + 3 + . + + + Tak + grýtuna + frá + hitanum + og + koyr + feitt + og + mjólk + í. + Tú + kanst + koyra + fryst + jarðber + í + , + men + minst + til + at + kóka + tey + saman + við + havragreytinum + . + + + Havragreyturin + er + klárur + , + tá + ið + jarðberini + kunu + mosast + við + gafli + . + + + Ein + annar + møguleiki + er + at + mosa + fesk + jarðber + og + koyra + tey + í + greytin + , + tá + ið + hann + er + kókaður + . + +

+

+ + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + 12 + 13 + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + Ideas + for + meat + What + kind + of + meat + ? + +

+

+ + The + variety + of + minced + meat + is + great + . + +

+

+ + Kjøt + Hvat + fyri + kjøt + ? + + + At + byrja + við + er + best + at + borðreiða + við + malnum + kjøti + , + tí + tað + fært + tú + mosað + við + einum + gafli + . + + + Úrvalið + av + malnum + kjøti + er + stórt + : + neytakjøt + , + lambskjøt + , + kálvakjøt + , + svínakjøt + og + kalkunkjøt + . + + + Kjøt + uttan + bein + , + sum + er + skorið + í + smærri + bitar + , + kann + malast + við + at + kóka + tað + og + síðani + blenda + tað + ella + mala + tað + í + eini + persillukvørn + . + + + Avroð + sum + livur + og + hjarta + úr + høsnarunga + , + kálvi + ella + svíni + kanst + tú + gera + til + livradeiggj + , + ella + tú + kókar + tað + og + sker + í + smærri + bitar + . + + + Malið + kjøt + – + kókað + Við + eini + teskeið + formar + tú + nakrar + kjøtbollar + úr + tí + malna + kjøtinum + . + + + Kóka + teir + saman + við + eplum + og + grønmeti + teir + síðstu + 5-7 + minuttirnar + – + ella + einsamallar + uttan + grønmeti + . + + + Tú + kanst + brúka + eitt + sindur + meira + vatn + enn + áður + og + goyma + soðið + til + sós + . + + + Mosa + epli + , + grønmeti + og + kjøt + og + blanda + tað + saman + ella + borðreið + hvør + sær + . + + + Minst + til + at + lata + feitt + og + mjólk + útí + . + + + Um + kjøtið + er + ov + grefligt + , + kanst + tú + mosa + tað + við + einum + sindri + av + soði + frá + grønmetinum + . + +

+

+ + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + 14 + 15 + THE + FIRST + SPOON + FOOD + / + FYRSTI + SÚPIMATURIN + Ideas + for + fish + About + fish + Fish + is + easy + to + cook + . + +

+

+ + Pour + off + the + boiling + water + . + +

+

+ + Mash + the + fish + with + a + fork. + +

+

+ + Fiskur + Um + fisk + Fiskur + er + lættur + at + matgera + . + + + Tú + kanst + kóka + hann + ella + dampkóka + hann + í + ovni + ella + mikroovni + . + + + Tá + ið + fiskurin + er + liðugur + , + kanst + tú + mosa + hann + varliga + við + gafli + . + + + Tað + er + gott + at + skifta + millum + feitan + fisk + sum + laks + , + sild + og + makrel + og + soltnan + fisk + sum + tosk + , + seið + , + reyðsprøku + og + toskarogn + . + + + Tá + ið + barnið + dugir + væl + at + tyggja + , + kanst + tú + skera + fiskin + í + smærri + bitar + . + + + Matgerð + Allur + fiskur + , + um + hann + er + feskur + ella + frystur + , + er + góður + . + + + Fiskurin + kann + matgerast + í + grýtu + , + ovni + ella + mikroovni + . + + + Minst + til + at + taka + burtur + øll + beinini + . + + + Kókaður + fiskur + Legg + eitt + lítið + petti + – + svarandi + til + eina + súpiskeið + – + av + fiski + so + sum + laksi + , + toski + , + seiði + , + skrubbu + , + síl + ella + reyðsprøku + í + eina + grýtu + oman + á + eplini + og + grønmetið + og + kóka + ella + dampkóka + teir + síðstu + minuttirnar + við + lokinum + á. + Stoyt + soðið + frá + . + + + Tað + kanst + tú + gera + til + sós + . + + + Mosa + fisk + , + epli + og + grønmeti + – + saman + ella + hvør + sær + – + og + lat + feitt + og + mjólk + útí + . + + + Bakaður + fiskur + Legg + eitt + flak + av + laksi + , + toski + , + seigi + , + skrubbu + , + síl + ella + reyðsprøku + í + eitt + smurt + fat + og + , + um + tær + lystir + , + tomatbátar + rundan + um + flakið + . + + + Fatið + fer + síðani + í + heitan + ovn + ( + 200 + hitastig + ) + í + 10-20 + minuttir + ( + tað + veldst + um + flakið + ) + , + til + fiskurin + er + fastur + og + hevur + skift + lit + . + + + Mosa + fiskin + við + einum + gafli + . + + + Sós + til + fisk + Karva + tomatirnar + við + einum + stavblendara + og + borðreið + saman + við + fiskinum + og + grønmetinum + . + + + Soðið + frá + fiskinum + og + grønmetinum + kanst + tú + gera + útá + , + eins + og + tá + ið + tú + gert + sós + til + kjøt + . + + + Tú + kanst + smakka + til + við + einum + sindri + av + feitti + , + nøkrum + sitróndropum + og + einum + dismi + av + sukri + , + so + sósin + ikki + er + ov + súrlig + . + + + Koyr + ikki + hakkaðar + urtir + so + sum + persillu + í + matin + , + uttan + so + at + tær + verða + kókaðar + í + nakrar + minuttir + fyrst + . + + + Hugskot + : + Fiskur + , + bæði + feskur + og + tilevnaður + , + hóskar + seg + at + frysta + . + + + Tað + er + hent + at + hava + nøkur + smærri + stykki + liggjandi + í + frystaranum + , + klár + at + nýta + . + +

+

+ + Niels + Finsensgøta + 37 + | + Postboks + 132 + | + 110 + Tórshavn + | + +298 + 614000 + | + gigni@gigni.fo + | + gigni.fo + Alt + tilfar + lænt + og + endurnýtt + við + loyvi + frá + : + Egedal + kommune + Sundhedstjenesten + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00017.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00017.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..12b3854d4c434deff55a11725e951a41a689ec4f --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00017.xml @@ -0,0 +1,759 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 501 words + 539 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-mpyjah04-f1f344949d7e1da9 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/mpyjah04/stimbra-menning-18-mán-2-5-ár.pdf?s=kClRhmQWylw8iDRURRkuWWPDE7A + https://gigni.cdn.fo/savn/mpyjah04/stimbra-menning-18-m%C3%A1n-2-5-%C3%A1r.pdf?s=kClRhmQWylw8iDRURRkuWWPDE7A + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + gigni.fo + 18 + mánaðir + – + 2,5 + ár + +

+

+ + 3 + Indledning + Stimbra + menning + er + eitt + savn + av + rørslukortum + , + ment + til + Tidlig + Indsats + í + Københavns + Kommune + 2018 + . + + + Tilfarið + er + gjørt + sum + partur + av + rørslusverkætlanini + Børn + og + rørslumentan + . + + + Endamálið + við + tilfarinum + er + at + geva + íblástur + til + dagligt + virksemi + saman + við + tí + lítla + barninum + . + + + Uppskotini + til + virksemið + eru + vald + við + tí + í + huga + at + stim + - + bra + barnsins + grov + - + og + fínrørslur + . + + + Umframt + tað + verður + eisini + vónað + , + at + rørslumenningin + verður + stimbrað + í + samspæli + millum + barn + og + foreldur + . + + + Tað + eru + vegleiðandi + leiðreglur + við + virðing + fyri + tí + , + at + børn + mennast + ymisliga + . + +

+

+ + 4 + +

+

+ + 5 + Renna + Ganga + á + pútum + Snúðra + ella + dansa + TIT + KUNNU + EISINI + TUMBLI + LEIKUR + Fíra + eitt + vaksið + fólk + Barnið + roynir + at + fíra + eitt + vaksið + fólk + við + at + skumpa + ella + hála + 18 + mán. + – + 2,5 + år + TUMBLI + LEIKUR + Hoppa + av + einum + skamli + Barnið + hoppar + / + stígur + upp + á + og + niður + av + einum + skamli + , + sum + er + 10-15 + cm + høgur + , + við + ella + ikki + við + hjálp + frá + einum + vaksnum + . + + + 18 + mán. + – + 2,5 + år + TUMBLI + LEIKUR + Bólta + rút + Barnið + byrjar + at + duga + at + bólta + rút + við + stuðli + ella + ongum + stuðli + 18 + mán. + – + 2,5 + år + +

+

+ + 6 + Geva + mammu + og + babba + massasju + við + bólti + Kasta + bóltin + í + eina + spann + Kasta + bóltar + upp + í + loft + TIT + KUNNU + EISINI + SPÆLA + BÓLT + Kasta + bólt + Barnið + kastar + bólt + 18 + mán. + – + 2,5 + år + SPÆLA + BÓLT + Taka + ein + stóran + bólt + / + ballón + 18 + mán. + – + 2,5 + år + Barnið + og + tann + vaksni + spæla + taki-spæl + við + ballón + SPÆLA + BÓLT + Sparka + bólt + 18 + mán. + – + 2,5 + år + Barnið + byrjar + at + sparka + bólt + +

+

+ + 7 + TIT + KUNNU + EISINI + Spæla + við + duplo + Spæla + við + føli + - + og + peikibókum + Stakka + og + fíra + torn + við + kubbum + SPÆL + VIÐ + HONDUNUM + Trillibør + Tann + vaksni + hjálpir + barninum + at + ganga + trillibør + . + + + Halt + um + knø + og + skinnabein + 18 + mán. + – + 2,5 + år + SPÆL + VIÐ + HONDUNUM + Tekna + Barnið + krutlar + 18 + mán. + – + 2,5 + år + SPÆL + VIÐ + HONDUNUM + Skrúva + lok + av + og + á + Barnið + kann + skrúva + stór + lok + av + og + á + 18 + mán. + – + 2,5 + år + +

+

+ + 8 + SELV + HJULPENHED + Af + / + påklædning + Barnet + øver + sig + i + at + tage + sko + og + strømper + af + 818 + m + d + r. + SELV + HJULPENHED + Spise + og + drikke + Barnet + spiser + selv + med + ske + og + drikker + selv + af + kop + 818 + m + d + r. + SELV + HJULPENHED + Motivation + Den + voksne + opmuntrer + barnet + til + selvstændigt + at + komme + rundt + 818 + m + d + r. + TIT + KUNNU + EISINI + Lata + barnið + sjálvt + grulva + upp + á + stólin + ella + sofuna + Lata + barnið + venja + seg + at + eta + sjálvt + við + gafli + Lata + barnið + turka + sær + um + munnin + SJÁLVHJÁLP + At + lata + seg + í + og + úr + Barnið + er + við + til + at + lata + seg + í + og + úr + 18 + mán. + – + 2,5 + år + SJÁLVHJÁLP + Ganga + á + trappum + Barnið + gongur + upp + og + niður + trappur + við + stuðli + frá + einum + vaksnum + 18 + mán. + – + 2,5 + år + SJÁLVHJÁLP + Vaska + sær + um + hendurnar + Barnið + vaskar + sær + sjálvt + um + hendurnar + 18 + mán. + – + 2,5 + år + +

+

+ + 9 + Spæla + við + sand + og + vatn + Klintra + Spæla + á + spæliplássi + TIT + KUNNU + EISINI + Barnið + situr + í + reiggjuni + . + + + Tann + vaksni + skumpar + undir + ella + snúðrar + reiggjuna + . + + + SPÆL + UTTANDURA + Reiggja + 18 + mán. + – + 2,5 + år + SPÆL + UTTANDURA + 18 + mán. + – + 2,5 + år + Gakk + og + renn + SPÆL + UTTANDURA + 18 + mán. + – + 2,5 + år + Hoppa + í + hyljum + +

+

+ + 10 + VIÐMERKINGAR + +

+

+ + Børne + - + og + Ungdomsforvaltningen + KØBENHAVNS + KOMMUNE + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00019.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00019.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..3ab13e930f9d7b3b5ca5a6317f4069fa5a8fb036 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00019.xml @@ -0,0 +1,200 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 21 words + 27 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-qfnmcj3f-bce19eb31caa6f9c + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/qfnmcj3f/faldari-um-gigni.pdf?s=nnl-cP43SzOFtoTW2tMxrLW6N7o + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + · + 223099 + +

+

+ + Síða + 2 + · + GIGNI + - + heilsufrøð + i + til + børn + og + ung + GIGNI + - + heilsufrøð + i + til + børn + og + ung + · + Síð + a + 3 + +

+

+ + · + 223099 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00020.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00020.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..db7eaf49ad71379ec43a7ba1a3abe312e0affb40 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00020.xml @@ -0,0 +1,754 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 450 words + 537 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-qgyhnzzi-4392af83e77944fc + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/qgyhnzzi/gigni_klamydia-okt2013.pdf?t=36839628&s=xyLA9uWHNRoMgrkgFI3jppdz51M + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + / + JFMT'JOTFOTHUBt1PTUCPLTt5ÕSTIBWOt5MG + XXXHJHOJGP + KLAMYDIA + - + Hvat + er + tað + ? + + + / + uni00A0 + Er + tað + lætt + at + sleppa + av + aftur + við + Klamydia + ? + + + Ja + , + sum + oftast + er + lætt + at + sleppa + av + við + Klamydia + . + + + Klamydia + verður + viðgjørd + við + antibiotika + . + + + Hvussu + fyribyrgi + eg + Klamydia + ? + + + Hítin + er + tað + einasta + sum + verjir + teg + móti + Klamydia + og + øðrum + kynssjúkum + , + um + tú + hevur + kynsligt + samband + , + treytað + av + at + hon + verður + brúkt + á + rættan + hátt + og + undir + allari + samleguni + . + + + Somuleiðis + verjir + hon + eisini + kvinnuna + / + gentuna + móti + at + gerast + við + barn + . + + + Nýtist + nøkrum + at + vita + , + at + eg + havi + Klamydia + ? + + + Ja + , + tí + tú + kanst + fyribyrgja + , + at + núverandi + ella + fyrrverandi + partnari + hjá + tær + smittar + onnur + , + tí + hann + / + hon + ikki + veit + at + hann + / + hon + hevur + Klamydia + . + +

+

+ + Tí + er + sera + týdningarmikið + , + at + tú + sigur + við + núverandi + partnara + , + ella + tann + tú + hevur + havt + samlegu + við + teir + síðstu + 6-12 + mðr. + , + at + tú + hevur + Klamydia + / + uni00A0 + Keldur + : + 4VOEIFETTUZSFMTFO + XXXTTUEL + 4UBUFOT4FSVNJOTUJUVUU + XXXTTJEL + , + MBNZEJBÅUBLJ¥ + .BMBO&HIPMN + .BTUFSPG1VCMJD + ) + FBMUI + - + BOETMLOJO + XXXMBOETMBFLOJOGP + “ + GIGNI + virkar + fyri + , + at + børn + og + ung + fáa + eina + jaliga + og + mennandi + lívsbyrjan + og + heilsu + - + góð + barna + - + og + ungdómsár + ! + +

+

+ + 4Ð¥Br + GIGNI + - + heilsufrøði + UJMCSOPHVOH + GIGNI + - + heilsufrøði + UJMCSOPHVOH + · + 4Ð¥B + “ + Gev + gætur + : + Tað + er + týdningarmikið + at + verða + viðgjørdur + , + so + tú + ikki + smittar + onnur + við + Klamydia + , + hóast + tú + ikki + merkir + nakað + til + sjúkuna + , + ella + ikki + ert + í + vanda + fyri + , + at + fáa + álvarsligar + fylgjur + av + henni + . + + + Hvat + er + Klamydia + ? + + + Klamydia + er + ein + bakteria + , + sum + er + orsøkin + til + mest + vanligu + kynssjúkuna + millum + ung + , + eisini + í + Føroyum + . + + + Klamydia + smittar + við + samlegu + . + + + Hvussu + nógv + hava + Klamydia + ? + + + Klamydiaátakið + 2010 + vísti + , + at + av + teimum + sum + lótu + seg + kannað + , + høvdu + 7 + % + Klamydia + , + ið + samsvarar + væl + við + kanningar + aðrastaðni + . + + + Hildið + verður + , + at + umleið + 7. + hvør + ungur + í + Føroyum + antin + hevur + / + hevur + havt + Klamydia + . + + + Hvussu + veit + eg + at + eg + eri + smittað + / + - + ur + við + Klamydia + ? + + + M + eira + enn + helvtin + av + mannfólkunum + og + 2. + hvør + kvinna + hava + Klamydia + uttan + nøkur + sjúkueyðkenni + , + so + einasti + møguleiki + fyri + at + vita + um + tú + hevur + Klamydia + er + at + verða + kannað + / + - + ur + . + +

+

+ + Møgulig + sjúkueyðkenni + til + Klamydia + hjá + manninum + / + dronginum + : + t + ¾UnPU + PHTLSJ¥JWJ¥VSJOSSJ¥ + t + 4WJBO + PHQÐOBUÅUÛQJTTBS + t + ¾UnPU + ÛSFOEBUBSNJOVN + Møgulig + sjúkueyðkenni + til + Klamydia + hjá + kvinnuni + / + gentuni + : + t + 4WJBO + PHQÐOBUÅUÛQJTTBS + t + ¸WBOMJHB + OÕHWPHHVMMJHUÛUnPU + t + # + M¥JOH + VUUBOBUUÛIFWVSNFOTUSVBUJÕOPHCM¥JOHFGUJSTBNMFHV + t + 1ÐOB + ÐVOEJSMÐWJOVNBMMBUÐ¥JOB + FMMBNHVMJHBCFSUWJ¥TBNMFHV + t + / + ÕHWB + QÐOVÐVOEJSMÐWJOVNPHGFQVS + VOEJSMÐWTCSVOJ + Hvussu + kann + eg + finna + útav + um + eg + havi + Klamydia + ? + + + Tú + kanst + venda + tær + til + læknan + og + verða + kannað + / + - + ur + fyri + Klamydia + . + + + Lat + teg + kannað + um + tú + : + t + ) + FWVS + IBWUTBNMFHVVUUBOBUOßUBIÐU + t + ) + FWVS + UFLJOUJMBUUÛIFWVS + , + MBNZEJB + Hvat + hendir + um + eg + ikki + fái + viðgerð + fyri + Klamydia + ? + + + Kvinnur + / + gentir + ið + ikki + fáa + viðgerð + fyri + Klamydia + eru + í + vanda + fyri + at + fáa + álvarsligar + fylgjur + av + sjúkuni + , + so + sum + : + t + 6OEJSMÐWTCSVOB + t + ¸WJMKB¥ + CBSOMPZTJ¥ + t + 7J¥WBSBOEJ + QÐOVÐVOEJSMÐWJOVN + t + ( + SBWJEJUFU + VUUBOGZSJMÐWNÕ¥VSJOB + Hjá + monnunum + hevur + Klamydia + ikki + so + álvarsligar + fylgjur + , + hóast + hon + ikki + verður + viðgjørd + , + men + kann + verða + ótespilig + at + ganga + við + . + + + Hjá + nøkrum + førir + hon + tó + til + bruna + í + eistrunum + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00021.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00021.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..10c42cfd8cbed51b7e1aa01c495a61e52603adeb --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00021.xml @@ -0,0 +1,641 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 341 words + 439 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-r2mksknu-d7c76fd009bba92f + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/r2mksknu/upplýsingar-til-heilsufrøðing-í-samband-við-innskúling.pdf?s=vmEK43-WJ5E8L64W9yr069SYMrc + https://gigni.cdn.fo/savn/r2mksknu/uppl%C3%BDsingar-til-heilsufr%C3%B8%C3%B0ing-%C3%AD-samband-vi%C3%B0-innsk%C3%BAling.pdf?s=vmEK43-WJ5E8L64W9yr069SYMrc + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Niels + Finsensgøta + 37 + · + Postboks + 132 + · + 110 + Tórshavn + · + Tel + : + +298 + 614000 + · + Email + : + gigni@gigni.fo + · + www.gigni.fo + Barnið + : + Familjuviðurskifti + : + Foreldramyndugleiki + : + Navn + : + Síða + 1 + av + 2 + Mamma + : + Pápi + : + Sambúgvi + : + Heilsufrøðingur + áðrenn + skúlabyrjan + Kommunulækni + Heilsukanning + 5 + ár + Aðrar + koppsetingar + Hvørjar + koppsetingar + hevur + barnið + fingið + ? + + + Ja + Nei + Mamman + Pápin + Bæði + Føðidato + : + Føðidato + : + Føðidato + : + Útbugving + : + Útbugving + : + Starvsheiti + : + Starvsheiti + : + Útbugving + : + Teldupostur + : + Teldupostur + : + Teldupostur + : + Bústaður + : + Bústaður + : + Bústaður + : + Bústaður + : + P-tal:Føðidato + : + Tel + heima + : + Tel + heima + : + Tel + heima + : + Tel + arb + / + fartel + : + Tel + arb + / + fartel + : + P-tal + : + P-tal + : + Tel + arb + / + fartel + : + Systkin + Børn + hjá + sambúgvaFøðidato + : + Føðidato + : + Upplýsingar + til + heilsufrøðingin + 3. + mðr. + Di-Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + 5. + mðr. + Di-Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + 12. + mðr. + Di-Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + 15 + mðr. + MFR + 1 + 4 + ár + MFR + 2 + 5 + ár + Di-Te-Ki-Pol + +

+

+ + Likamligur + , + sálarligur + og + sosialur + trivnaður + : + Hvat + hóskar + til + títt + barn + ? + + + Síða + 2 + av + 2 + Hvussu + gekk + at + eiga + ? + + + Hvørji + ? + + + Bagdi + mammuni + nakað + í + viðgongutíðini + ? + + + Hevur + barnið + sjúkur + , + brek + ella + aðrar + trupulleikar + ? + + + Hevur + barnið + havt + stuðul + á + dagstovni + ella + dagrøkt + , + áðrenn + skúlabyrjan + ? + + + Kukkar + barnið + dagliga + ? + + + Pissar + barnið + undir + seg + ? + + + Hvussu + er + barnið + fyri + málsliga + ? + + + Hvussu + er + barnið + fyri + grovmotoriskt + ? + + + Hvussu + er + barnið + fyri + fínmotoriskt + ? + + + Hvussu + megnar + barnið + at + samlað + ( + konsentrera + ) + seg + um + eina + uppgávu + ? + + + Hvussu + klárar + barnið + seg + millum + onnur + børn + ? + + + Avbjóðingar + hjá + barninum + Barnið + etur + : + Barnið + hevur + avbjóðingar + við + vektini + ? + + + Skermtíð + hjá + barninum + Døgnrútma + hjá + barninum + Dømi + : + at + súkkla + , + lakka + , + bólta + rút + o.s.fr. + Dømi + : + at + tekna + , + klippa + , + brúka + saks + , + blýant + , + skeið + o.s.fr. + + + Ja + Ja + Ja + Ja + Glað + / + Glaður + Robust + Bangið + Sárbart + Nei + Nei + Nei + Nei + Føðivekt + í + gr. + : + Hædd + á + mammuni + í + cm. + : + Hædd + á + pápanum + í + cm. + : + Føðilongd + í + cm. + : + Upplýsingar + til + heilsufrøðingin + Væl + Eitt + sindur + væl + Ikki + so + væl + Illa + Nei + Ja + Um + náttina + Um + dagin + Dagfesting + : + Undirskrift + : + Niels + Finsensgøta + 37 + · + Postboks + 132 + · + 110 + Tórshavn + · + Tel + : + +298 + 562 + 300 + · + gigni@gigni.fo + · + gigni.fo + Væl + Væl + Væl + Væl + Sjúka + Heilsugott + 1 + tíma + Ja + Ja + JaFastar + vanarFastar + tíðir + Songartíð + : + _ + _ + _ + _ + _ + _ + _ + kl. + Eitt + sindur + væl + Eitt + sindur + væl + Eitt + sindur + væl + Eitt + sindur + væl + Deyði + Regluligt + 2 + tímar + Nei + Nei + Nei + Ikki + so + væl + Ikki + so + væl + Ikki + so + væl + Ikki + so + væl + Hjúnarskilnaður + Saman + við + familjuni + 3 + tímar + Illa + Illa + Illa + Illa + Foreldur + ikki + saman + Meir + Viðmerkingar + : + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00022.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00022.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..94348dc8768dca95d0c9ff01a3a3e086eb794817 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00022.xml @@ -0,0 +1,582 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 297 words + 366 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-ucqjnfuz-2577637dd4fdb4d1 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/ucqjnfuz/stimbra-menning-faldari-0-9-mán.pdf?s=C8QFcIHLcxTbUzHnO6a7EAsAY0E + https://gigni.cdn.fo/savn/ucqjnfuz/stimbra-menning-faldari-0-9-m%C3%A1n.pdf?s=C8QFcIHLcxTbUzHnO6a7EAsAY0E + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + gigni.fo + 0 + – + 9 + mánaðir + +

+

+ + Longu + stutt + eftir + føðingina + kanst + tú + stimbra + rørslu + menningina + hjá + barninum + , + og + lata + barnið + gleðast + um + at + røra + seg + . + + + Venjingarnar + í + hesum + faldaranum + geva + íblástur + til + ymist + , + sum + er + lætt + at + gera + við + hús + , + og + sum + stimbrar + rørslumenningina + . + + + Við + vón + um + , + at + leikurin + verður + knarvin + í + arbeiðnum + at + stimbra + rørslu + menningina + hjá + lítla + barninum + , + vóna + vit + , + at + tit + fara + at + hugna + tykkum + við + hesum + faldaranum + . + +

+

+ + Sveiggja + barnið + í + einum + klæði + frá + aðrari + liðini + á + hina + og + upp + og + niður + . + + + • + Javnvág + • + Samskifti + • + Styrki + og + støðufesti + Rulla + barnið + av + aðrari + liðini + á + hina + , + frá + ryggi + til + búk + og + aftur + á + ryggin + . + + + • + Styrki + og + støðufesti + • + Samskipan + • + Javnvág + Legg + barnið + á + búkin + : + Á + gólvið + , + á + skiftiborðið + , + á + armin + ella + búkin + . + + + • + Eygnasamband + • + Samskifti + • + Styrki + og + støðufesti + • + Lyfta + høvdið + 0-3 + mánaðir + +

+

+ + Legg + teg + á + gólvið + við + barninum + . + + + Lat + barnið + hanga + við + høvdinum + niðureftir + og + hjálp + barninum + at + bólta + rút + . + + + • + Javnvág + • + Samskifti + • + Tamarhald + á + kroppinum + 3-6 + mánaðir + Halt + barnið + í + hondunum + og + lat + barnið + sjálvt + hjálpa + til + at + hála + seg + upp + . + + + • + Styrki + og + støðufesti + • + Samband + / + Samskifti + • + Tamarhald + á + kroppinum + Legg + barnið + á + gólvið + við + leikum + at + toyggja + seg + eftir + . + + + Legg + leikurnar + soleiðis + , + at + barnið + má + kýta + seg + at + fáa + fatur + á + teimum + . + + + • + Lyfta + høvdið + • + Eygna + - + / + hondsamskipan + • + Tamarhald + á + kroppinum + +

+

+ + Lat + barnið + hoppa + á + lørunum + og + halt + undir + armarnar + . + + + • + Samskifti + • + Eygnasamband + • + At + bera + vektina + Rulla + bólt + á + gólvinum + við + barninum + , + stuðla + barninum + at + grulva + . + + + • + Eygna + / + hondsamskipan + • + Styrki + og + støðufesti + • + Tamarhald + á + kroppinum + Stuðla + barnið + í + lendunum + og + lat + barnið + ganga + trillibør + . + + + Tá + ið + barnið + er + sterkari + , + verða + hendurnar + fluttar + , + og + stuðlað + verður + við + knæ + ella + fótlið + . + + + • + Samskipan + • + Styrki + og + støðufesti + • + Tamarhald + á + kroppinum + 6-9 + mánaðir + +

+

+ + Ment + í + verkætlanini + Børn + - + og + Rørslumentan + hava + Annette + Hansen + og + Lotte + Moran + , + heilsurøktarfrøðingar + , + og + Claire + Haigh + Ludvigsen + , + ergoterapeutur + . + + + Teknari + : + Annette + Carlsen + Københavns + Kommune + Børne + - + og + Ungdomsforvaltningen + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00023.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00023.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..c934449cc0131e7053f6743257ca46454db62e1a --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00023.xml @@ -0,0 +1,1264 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 857 words + 1015 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-uhkmwjuu-5db0cf5cc325f595 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/uhkmwjuu/gigni_kunning-loyndarma-l.pdf?s=dmOCah30EVLJALnY-DlQhamh67U + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Eitt + loyndarmál + , + tú + ikki + skalt + goyma + ! + + + Kynsligur + ágangur + merkir + , + at + ein + vaksin + ella + onkur + sum + er + nøkur + ár + eldri + , + brúkar + eitt + barn + ella + ungan + til + , + at + nøkta + sínar + egnu + kynsligu + lystir + og + tørv + . + + + Hetta + er + harðskapur + móti + børnum + og + er + ikki + loyvt + . + + + Tín + kroppur + er + tín + , + og + tú + hevur + altíð + , + altíð + , + altíð + rætt + til + , + at + ráða + yvir + tínum + kroppi + ! + + + Um + tann + , + sum + fremur + / + hevur + framt + kynsligan + ágangin + er + í + tínari + egnu + familju + , + er + tú + sjálvandi + bangin + fyri + , + hvat + fer + at + henda + við + tínari + familju + , + tá + tú + sigur + frá + misnýtsluni + . + + + Hetta + kann + eisini + verða + orsøkin + til + , + at + tú + ikki + torir + at + siga + tað + - + Men + , + fyri + framtíðina + , + er + tað + best + fyri + teg + og + tína + familju + , + at + tit + fáa + tosa + um + kynsliga + ágangin + , + soleiðis + at + hann + kann + verða + steðgaður + . + + + Hvat + er + kynsligur + ágangur + ? + + + Kynsligur + ágangur + merkir + , + at + ein + vaksin + ella + onkur + sum + er + nøkur + ár + eldri + , + brúkar + eitt + barn + ella + ungan + til + , + at + nøkta + sínar + egnu + kynsligu + lystir + og + tørv + . + + + Kynsligur + harðskapur + , + misnýtsla + ella + insest + eru + bara + onnur + heiti + , + sum + merkja + tað + sama + sum + kynsligur + ágangur + . + + + Tann + vaksni + ger + nakað + seksuelt + saman + við + , + ella + við + barnið + ella + tann + unga + , + sum + ikki + er + náttúrligt + fyri + eitt + barn + og + , + sum + barnið + ikki + sjálvt + hevur + funnið + uppá + . + + + Hon + ella + hann + er + vorðin + lokkað + / + lumpað + , + noydd + til + ella + trúað + . + + + Hetta + er + harðskapur + móti + børnum + og + er + ikki + loyvt + . + + + Tín + kroppur + er + tín + , + og + tú + hevur + altíð + , + altíð + , + altíð + rætt + til + , + at + ráða + yvir + tínum + kroppi + ! + + + Kynsligur + ágangur + kann + verða + framdur + á + ymskan + hátt + Tað + er + kynsligur + ágangur + um + tú + verður + lokkað + / + - + ur + ella + trúað + / + - + ur + til + : + • + at + hava + samlegu + við + tann + vaksna + , + ella + ein + sum + er + eldri + enn + tú + • + at + skula + luttaka + í + øðrum + sløgum + av + seksuellum + gerðum + , + sum + t.d. + at + sutta + penis + hjá + tí + vaksna + • + at + røra + við + hansara + ella + hennara + kynsgøgn + ; + t.d. + hansara + penis + ella + hennara + vagina + • + at + tann + vaksni + rørir + við + tíni + kynsgøgn + • + at + skula + hyggja + ímeðan + tann + vaksni + blottar + seg + ella + onanerar + • + at + verða + tvungin + til + , + at + hyggja + eftir + pornofilmi + ella + hoyra + , + at + vaksin + tosa + við + onkran + ella + tosa + um + onkran + við + fúlum + orðum + • + at + onkur + lúrir + eftir + tær + , + meðan + tú + ert + í + bað + +

+

+ + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + Tað + er + ongantíð + tín + skyld + ! + + + Kynsligur + harðskapur + kann + henda + einaferð + ella + nakrar + fáar + ferðir + , + men + hann + kann + eisini + henda + aftur + og + aftur + í + fleiri + ár + . + + + Børn + og + ung + , + sum + eru + útsett + fyri + kynsligum + ágangi + kunna + føla + , + at + tað + uppá + onkran + máta + er + teirra + egna + skyld + . + +

+

+ + Men + – + tað + er + týdningarmikið + at + tú + veist + , + at + tað + er + ongantíð + tín + skyld + ! + + + Kynsligur + ágangur + gongur + altíð + fyri + seg + í + loyndum + . + + + Tað + er + altíð + eitt + loyndar + - + mál + og + tað + er + ONGANTÍÐ + tín + skyld + ! + + + Heldur + ikki + , + um + tú + lætst + teg + lumpað + við + pengum + , + slikk + ella + øðrum + . + + + Heldur + ikki + um + tú + helt + at + tað + ikki + var + so + galið + allíkavæl + , + meðan + tað + fór + fram + , + ella + tú + kanska + helt + , + at + tað + faktiskt + føldist + nokk + so + gott + . + + + Tað + er + altíð + tann + vaksni + , + sum + hevur + ábyrgdina + av + kynsligari + misnýtslu + ! + + + Eitt + loyndarmál + , + sum + tú + ikki + skalt + goyma + ! + + + Fleiri + børn + og + ung + , + sum + hava + verið + útsett + fyri + kynsligum + ágangi + , + goma + tað + sum + eitt + loyndarmál + . + + + Um + tú + heldur + tað + loyndarfult + er + tað + kanska + tí + at + : + • + tú + heldur + at + ongin + fer + at + trúgva + tær + • + tú + ert + bangin + fyri + , + hvat + fer + at + henda + tínari + familju + , + um + tú + sigur + frá + • + tú + heldur + , + at + tú + hevur + gjørt + okkurt + galið + • + tú + veist + , + at + tann + vaksni + hevur + gjørt + okkurt + galið + • + tú + ert + góður + við + tann + , + sum + hevur + misnýtt + teg + Tað + kunna + vera + nógvar + aðrar + orsøkir + til + , + at + tú + ikki + hevur + fortalt + fyri + nøkrum + , + at + tú + ert + vorðin + , + ella + verður + kynsliga + misnýtt + / + - + ur + . + + + Hetta + er + eisini + eitt + sera + ringt + loyndarmál + at + siga + frá + , + men + tað + er + sera + týdningarmikið + , + at + tú + gert + tað + . + + + Fyri + tað + fyrsta + , + fyri + at + steðga + kynsliga + áganginum + , + um + hann + fer + fram + nú + . + + + Í + øðrum + lagi + , + fyri + at + hjálpa + tær + sjávari + / + sjálvum + og + fáa + hjálp + til + tað + pínuna + , + einsemi + og + frustratiónina + , + sum + tú + følir + . + + + Fyri + tað + triðja + , + fyri + at + tú + kanst + fáa + eitt + lív + uttan + kynsligan + ágang + . + +

+

+ + Niels + Finsensgøta + 37 + • + Postboks + 132 + • + 110 + Tórshavn + • + Tlf. + 562300 + sig + tað + við + onkran + ! + + + Um + tú + ikki + følir + , + at + tú + kanst + tosa + við + onkran + vaksnan + í + tínari + familju + , + mást + tú + royna + , + at + finna + onkran + annan + vaksnan + , + sum + tú + hevur + álit + á. + Hetta + kann + t.d. + verða + heilsufrøðingurin + , + lærarin + , + ella + onkur + annar + . + + + Tað + týdningarmesta + er + , + at + hetta + er + onkur + , + sum + tú + hevur + álit + á + og + sum + , + kann + hjálpa + tær + víðari + . + + + Um + tann + fyrsti + tú + sigur + við + , + at + tú + hevur + verið + ella + er + fyri + kynsligum + ágangi + , + ikki + trýr + tær + , + ella + ikki + skilur + hvat + tú + sigur + , + so + mást + tú + ikki + missa + mótið + . + + + Sig + tað + við + onkran + annan + . + + + Tað + finst + onkur + vaksin + , + sum + vil + hjálpa + tær + . + + + Kanska + er + tað + ein + av + tínum + vinkonum + ella + vinum + , + sum + verða + kynsliga + misnýtt + av + onkrum + vaksnum + , + ella + onkrum + sum + er + eldri + enn + tey + . + + + Um + hann + ella + hon + siga + hetta + við + teg + og + siga + , + at + tú + ikki + mást + siga + tað + fyri + nøkrum + , + mást + tú + yvirtala + vinin + ella + vinkonuna + , + at + tit + mugu + fortelja + tað + fyri + onkrum + allíkavæl + . + + + Hetta + er + einasti + máti + at + steðga + kynsliga + áganginum + . + + + Tað + týdningarmesta + av + øllum + er + , + at + tú + megnar + at + siga + frá + við + onkran + , + sum + kann + hjálpa + tær + , + - + og + tú + skalt + vita + , + at + myndugleikarnir + hava + skyldu + til + at + hjálpa + tær + ! + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00025.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00025.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..57beb10931ed4c66feb06f44692bbee454c66a3f --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00025.xml @@ -0,0 +1,1176 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 733 words + 887 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-x2wlbsiv-ff0533b097d57089 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/x2wlbsiv/stutt-um-skrubb.pdf?s=79CYfR-OKaLOIh5EIZLPmBMLlb8 + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + gigni.fo + Stutt + kunning + um + Skrubb + ( + LAT. + SCABIES + ) + ( + EN. + SCABIES + ) + Hóast + vandaleyst + , + er + skrubb + ein + sera + plágandi + sjúka + . + +

+

+ + Orsøkin + til + , + at + børn + , + ungfólk + ella + vaksin + fáa + skrubb + , + er + , + at + tey + hava + fingið + eina + skrubbmottu + á + húðina + . + + + Mottan + borar + seg + niður + í + húðina + , + har + hon + síðan + víggjar + . + + + Hvussu + veit + eg + , + um + eg + havi + skrubb + ? + + + Skrubb + skriðar + sera + illa + og + serstakliga + um + náttina + . + + + Tað + kann + vera + torført + at + bera + eyga + við + skrubb + . + + + Tað + kann + vísa + seg + sum + smáar + reyðlittar + bløðrur + á + húðini + . + + + Í + teimum + førum + , + har + tað + skriðar + illa + , + kunnu + síggjast + skøvur + á + húðini + , + serliga + rundan + um + skøvningarnar + . + + + Orsøkin + til + , + at + skrubb + skriðar + mest + um + náttina + , + er + , + at + hitin + undir + dýnuni + ger + mottuna + virkna + . + + + Tað + ganga + 2-6 + vikur + frá + , + at + tú + ert + smittað + / + ur + , + til + skriðin + byrjar + . + + + Tú + kanst + smitta + onnur + í + hesum + tíðarskeiði + . + + + Hjá + teimum + , + sum + fyrr + hava + havt + skrubb + , + kann + skriðin + tó + byrja + longu + 1-3 + dagar + eftir + smittu + . + + + Hvussu + fær + man + skrubb + ? + + + Skrubb + smittar + við + tøttum + sambandi + . + + + Heilt + einfalt + flytur + mottan + seg + av + einum + persóni + á + annan + . + + + Mottan + kann + liva + í + 72 + tímar + uttan + fyri + mannakroppin + – + í + klæðum + , + seingjarklæðum + , + koddum + og + handklæðum + . + + + ( + Í + summum + førum + er + mottan + mótstøðuførari + og + kann + liva + í + eina + viku + uttan + fyri + mannakroppin + ) + . + + + Smittan + sæst + serliga + millum + næstringar + og + millum + vinir + , + har + sambandið + er + tætt + . + + + Tað + kann + í + hendinga + føri + koma + fyri + , + at + smittan + spreiðir + seg + í + skúla + og + á + ansingarstovnum + . + + + Hetta + er + galdandi + , + tá + ið + fólk + hava + kropsligt + samband + ella + á + annan + hátt + umgangast + hvørt + annað + við + t.d. + at + skifta + um + lutir + , + so + sum + klæðir + , + handklæðir + , + skógvar + og + song + . + + + Skrubb + kemur + ikki + av + vantandi + reinføri + – + øll + kunnu + fáa + skrubb + . + +

+

+ + Viðgerð + Er + illgruni + um + skrubb + , + skalt + tú + venda + tær + til + kommunulæknan + fyri + at + fáa + tað + staðfest + . + + + Læknin + tekur + støðu + til + viðgerð + . + + + Viðgerðin + skal + byrja + skjótast + til + ber + . + + + Skrubb + verður + í + fyrstu + atløgu + viðgjørt + við + kremi + ( + NIX + ) + , + ið + fæst + sum + handkeyp + á + apotekinum + . + + + Um + tú + ert + smittað + / + ur + , + er + umráðandi + , + at + tú + og + alt + húskið + verða + viðgjørd + í + senn + . + + + Har + - + umframt + skulu + øll + , + tú + hevur + havt + tætt + samband + við + seinastu + 8 + vikurnar + , + viðgerast + . + + + Harumframt + skalt + tú + viðgerast + eina + ferð + afturat + eina + viku + seinni + . + + + Hetta + er + ikki + galdandi + fyri + hini + . + + + Fyribyrging + av + smittuspjaðing + Samstundis + sum + viðgjørt + verður + við + heilivági + , + er + tað + týdningarmikið + at + beina + fyri + skrubb + - + mottuni + í + nærumhvørvinum + . + + + • + Seingjarklæðir + og + klæðir + skulu + samstundis + vaskast + á + 60 + stigum + . + + + • + Troyggjur + , + frakkar + , + vetrarklæðir + o.tíl. + , + sum + ikki + kunnu + vaskast + á + 60 + stigum + skulu + leggjast + burturfrá + ella + í + ein + plastposa + í + eina + viku + . + + + • + Toymøplar + , + pútur + , + bamsur + o.a. + skulu + standa + burturfrá + í + eina + viku + . + + + • + Mælt + verður + til + í + tíðarskeiðinum + , + tá + ið + skrubb + herjar + , + at + nýta + pappír + at + turka + sær + við + heldur + enn + handklæðir + . + + + • + Gott + reinføri + við + hús + er + týdningarmikið + . + + + Tað + verður + tilmælt + at + nýta + vanliga + reingerðarssápu + . + + + • + Seingir + og + madrassir + skulu + støvsúgvast + . + + + Tey + , + sum + hava + havt + tætt + samband + við + tann + smittaða + , + nýtast + ikki + at + gera + eyka + burtur + úr + reingerð + og + klædnavaski + . + + + Skrubb + kann + fyribyrgjast + , + og + skrubb + kann + viðgerast + . + + + Hvar + á + koppinum + trívist + skrubb + best + ? + + + Skrubb + sæst + einamest + á + økjum + , + har + húðin + er + eitt + sindur + rálig + . + + + Hetta + er + t.d + millum + fingrarnar + , + um + skøvningarnar + , + undir + arminum + og + rundan + um + nalvan + . + + + • + Hjá + kvinnum + kann + tað + eisini + vera + undir + og + á + bróstunum + . + + + • + Hjá + monnum + rundan + um + pungin + og + á + penisi + . + + + • + Hjá + smábørnum + kann + skrubb + menna + seg + eitt + sindur + øðrvísi + . + + + T.d. + kunnu + smábørn + – + serstak + liga + børn + undir + 2 + ár + – + fáa + skrubb + á + andlitið + , + um + hálsin + , + í + hárbotnin + , + undir + iljarnar + , + á + búkin + og + aftan + fyri + oyruni + . + +

+

+ + gigni.fo + Hvussu + leingi + smittar + tað + ? + + + 8-12 + tímar + eftir + , + at + viðgerðin + er + byrjað + , + steðgar + smittuspjaðingin + . + + + Tá + er + tann + , + sum + er + smittað + / + ur + sostatt + smittufrí + / + ur + . + + + Tó + kann + skriðin + vara + upp + til + 6 + vikur + . + + + Tað + er + umráðandi + , + um + viðkomandi + ikki + kennir + ein + linna + við + skriðanum + , + at + seta + seg + í + samband + við + læknan + aftur + . + + + Skúli + og + ansingarstovnar + Tað + er + ikki + neyðugt + at + viðgera + onnur + børn + ella + starvsfólk + á + stovnunum + . + + + Ver + varug + / + ur + við + sjúkueyðkenni + . + + + Tey + kunnu + vísa + seg + upp + til + 3-6 + vikur + eftir + seinasta + skrubbtilburð + . + + + Tann + , + sum + er + smittað + / + ur + og + sett + / + ur + í + viðgerð + , + kann + fara + í + skúla + ella + á + stovn + 12 + tímar + eftir + , + at + viðgerðin + er + sett + í + verk + . + + + Hvat + geri + eg + , + um + eg + havi + illgruna + um + skrubb + ? + + + Heilsufrøðingurin + kann + ráðgeva + tær + um + smittu + , + viðgerð + og + eisini + fyribyrgjandi + viðgerð + heima + við + hús + og + hjá + øðrum + , + sum + tú + hevur + tætt + samband + við + . + + + Ivast + tú + , + vend + tær + so + til + kommunulæknan + , + sum + kann + staðfesta + , + um + talan + er + um + skrubb + . + + + Meiri + kunning + fæst + á + www.gigni.fo + . + + + Hevur + tú + spurningar + ella + ivamál + , + ert + tú + vælkomin + at + venda + tær + til + Gigni + á + tel. + 562300 + ella + gigni@gigni.fo + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00026.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00026.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..1483e33f795d2edd9ac0e19df394e1d9f7cc0882 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00026.xml @@ -0,0 +1,250 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 79 words + 82 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-xhkfodbe-7d1ee9db125d2098 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/xhkfodbe/soleiðis-vaskar-tú-tær-um-hendurnar.pdf?s=Iyjkt4wmdIvWipYIbFYEHojCCgQ + https://gigni.cdn.fo/savn/xhkfodbe/solei%C3%B0is-vaskar-t%C3%BA-t%C3%A6r-um-hendurnar.pdf?s=Iyjkt4wmdIvWipYIbFYEHojCCgQ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + SOLEIÐIS + VASKAR + TÚ + TÆR + UM + HENDURNAR + Gníggja + lógvarnar + væl + Tú + hevur + verið + á + vesi + Tú + hevur + nosið + ella + hostað + Tú + hevur + nortið + við + djór + Tú + hevur + spælt + úti + Tú + fert + at + fáa + tær + at + eta + Gloym + ikki + tummilin + Eisini + millum + fingrarnar + Vaska + við + krøktum + fingrum + Og + gníggja + skøvningarnar + at + enda + Og + á + handarbakinum + Skava + neglinar + niður + í + lógvan + Skola + og + turka + síðan + hendurnar + væl + gigni.fo + Tað + tekur + 30-60 + sek + at + vaska + sær + hendurnar + reinar + ! + + + Vaska + tær + um + hendurnar + , + tá + : + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00028.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00028.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..3fbfc91904f43f18e782666fb793f68a39e961a3 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00028.xml @@ -0,0 +1,581 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 335 words + 386 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-z2ypvu1d-ddb2c814c13e567b + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/z2ypvu1d/ein-god-byrjan_flyer_a4.pdf?s=tZhXdj-x-cGjJpZdk8Rb16akccA + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Í + næstum + skipar + „ + Ein + góð + byrjan + ” + fyri + tveimum + ymiskum + bólkatilboðum + . + + + Ein + bólkur + er + fyri + kvinnur + , + sum + uppliva + ótta + / + tunglyndi + í + viðgongutíð + og + ein + bólkur + er + fyri + kvinnur + , + sum + uppliva + ótta + / + tunglyndi + upp + til + tvey + ár + eftir + barnsburð + . + + + Talan + er + um + bólkar + við + 8 + luttakarum + . + + + Bólkarnir + byrja + 20. + august + og + hittast + eina + ferð + um + vikuna + í + 8 + vikur + . + + + Tíðin + , + tá + ein + gerst + foreldur + , + kann + vera + bæði + góð + og + avbjóðandi + . + + + Í + sambandi + við + barnsburð + henda + stórar + fysiskar + og + sálarligar + broytingar + yvir + stutta + tíð + . + + + Tílíkar + broytingar + kunnu + økja + um + sárbarið + hjá + foreldrum + og + ávirka + trivnaðin + . + + + Kanningar + vísa + , + at + umleið + fimta + hvør + føroysk + kvinna + vísir + tekin + um + mistrivnað + og + ótta + í + viðgongutíð + – + og + at + fjórða + hvør + upplivir + mistrivnað + eftir + barnsburð + . + + + Um + stúranir + fylla + meira + enn + vanligt + í + tí + dagliga + , + ella + tú + kennir + teg + kedda + ella + máttleysa + , + so + kann + tað + vera + tekin + um + , + at + tín + trivnaður + er + í + vanda + . + + + Hesar + kenslur + eru + hvørki + skeivar + ella + ósunnar + . + + + Sum + oftast + er + talan + um + natúrligar + reaktiónir + , + sum + eru + íkomnar + av + stórum + broytingum + ella + truplum + umstøðum + . + + + EIN + GÓÐ + BYRJAN + „ + EIN + GÓÐ + BYRJAN + “ + BARNSBURÐUR + OG + FAMILJUTRIVNAÐUR + ÓKEYPIS + BÓLKATILBOÐ + FYRI + KVINNUR + Í + VIÐGONGUTÍÐ + OG + EFTIR + BARNSBURÐ + AUGUST + 2025 + +

+

+ + FOKUS + VERÐUR + Á + – + at + normalisera + , + skilja + og + rúma + truplum + tankum + og + kenslum + – + eginumsorgan + og + kensluregulering + – + stuðul + til + at + finna + ró + og + styrki + , + so + tú + fært + eina + kenslu + av + tamarhaldi + GEV + TÆR + SJÁLVARI + EITT + ANDARÚM + TIL + AT + MØTAST + VIÐ + ØÐRUM + KVINNUM + Í + SOMU + STØÐU + Tað + verður + arbeitt + við + at + lætta + um + tína + støðu + og + stuðla + undir + tín + trivnað + SAMSKIPARAR + AV + „ + EIN + GÓÐ + BYRJAN + “ + Sanne + Storm + , + PhD + , + musikterapeut + / + Rannvá + Sloan + Jørgensen + , + løggildur + sálarfrøðingur + Lív + Højsted + Horsdal + , + løggildur + sálarfrøðingur + Kennir + tú + teg + aftur + og + ynskir + at + luttaka + í + bólki + - + ella + hevur + tú + spurningar + - + kanst + tú + seta + teg + í + samband + við + Rannvá + Sloan + Jørgensen + á + rs@rannvasloan.fo + . + + + Tú + kanst + eisini + venda + tær + til + tína + ljós + - + móður + ella + tín + heilsufrøðing + í + Gigni + , + og + tey + hjálpa + tær + víðari + . + + + „ + Ein + góð + byrjan + “ + er + royndarverkætlan + , + sum + samstarvar + við + Ljósmøðratænastuna + og + Gigni + um + at + veita + skjóta + hjálp + til + kvinnur + , + sum + uppliva + ótta + / + tunglyndi + í + viðgongutíð + og + eftir + barnsburð + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00029.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00029.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..f9aa39be86af8b0e23be70d74dbdd48736128af6 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00029.xml @@ -0,0 +1,1043 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 685 words + 804 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-zmon2uak-82b1b51dd1ab2541 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://gigni.cdn.fo/savn/zmon2uak/gigni_kunning-loyndarma-l.pdf?t=36838458&s=gVQjGkmOdeGIfja5L_nc7h7ypZY + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + www.gigni.fo + Eitt + loyndarmál + , + tú + ikki + skalt + goyma + ! + +

+

+ + EITT + LOYNDARMÁL + , + TÚ + IKKI + SKALT + GOYMA + ! + + + Kynsligur + ágangur + merkir + , + at + ein + vaksin + ella + onkur + sum + er + nøkur + ár + eldri + , + brúkar + eitt + barn + ella + ungan + til + , + at + nøkta + sínar + egnu + kynsligu + lystir + og + tørv + . + + + Hetta + er + harðskapur + móti + børnum + og + er + ikki + loyvt + . + + + Tín + kroppur + er + tín + , + og + tú + hevur + altíð + , + altíð + , + altíð + rætt + til + , + at + ráða + yvir + tínum + kroppi + ! + + + Um + tann + , + sum + fremur + / + hevur + framt + kynsligan + ágangin + er + í + tínari + egnu + familju + , + er + tú + sjálvandi + bangin + fyri + , + hvat + fer + at + henda + við + tínari + familju + , + tá + tú + sigur + frá + misnýtsluni + . + + + Hetta + kann + eisini + verða + orsøkin + til + , + at + tú + ikki + torir + at + siga + tað + - + Men + , + fyri + framtíðina + , + er + tað + best + fyri + teg + og + tína + familju + , + at + tit + fáa + tosa + um + kynsliga + ágangin + , + soleiðis + at + hann + kann + verða + steðgaður + . + + + Hvat + er + kynsligur + ágangur + ? + + + Kynsligur + ágangur + merkir + , + at + ein + vaksin + ella + onkur + sum + er + nøkur + ár + eldri + , + brúkar + eitt + barn + ella + ungan + til + , + at + nøkta + sínar + egnu + kynsligu + lystir + og + tørv + . + + + Kynsligur + harðskapur + , + misnýtsla + ella + insest + eru + bara + onnur + heiti + , + sum + merkja + tað + sama + sum + kynsligur + ágangur + . + + + Tann + vaksni + ger + nakað + seksuelt + saman + við + , + ella + við + barnið + ella + tann + unga + , + sum + ikki + er + náttúrligt + fyri + eitt + barn + og + , + sum + barnið + ikki + sjálvt + hevur + funnið + uppá + . + + + Hon + ella + hann + er + vorðin + lokkað + / + lumpað + , + noydd + til + ella + trúað + . + + + Hetta + er + harðskapur + móti + børnum + og + er + ikki + loyvt + . + + + Tín + kroppur + er + tín + , + og + tú + hevur + altíð + , + altíð + , + altíð + rætt + til + , + at + ráða + yvir + tínum + kroppi + ! + + + Kynsligur + ágangur + kann + verða + framdur + á + ymskan + hátt + Tað + er + kynsligur + ágangur + um + tú + verður + lokkað + / + - + ur + ella + trúað + / + - + ur + til + : + t + BU + IBWBTBNMFHVWJ¥UBOOWBLTOB + FMMBFJOTVNFSFMESJFOOUÛ + t + BU + TLVMBMVUUBLBÐ¥SVNTMHVNBWTFLTVFMMVNHFS¥VN + TVN + t.d. + at + sutta + penis + hjá + tí + vaksna + t + BU + SSBWJ¥IBOTBSBFMMBIFOOBSBLZOTHHOUEIBOTBSBQFOJT + ella + hennara + vagina + t + BU + UBOOWBLTOJSSJSWJ¥UÐOJLZOTHHO + t + BU + TLVMBIZHHKBÐNF¥BOUBOOWBLTOJCMPUUBSTFHFMMBPOBOFSBS + t + BU + WFS¥BUWVOHJOUJM + BUIZHHKBFGUJSQPSOPmMNJFMMBIPZSB + BUWBLTJO + tosa + við + onkran + ella + tosa + um + onkran + við + fúlum + orðum + t + BU + POLVSMÛSJSFGUJSUS + NF¥BOUÛFSUÐCB¥ + +

+

+ + GIGNI + - + heilsufrøði + til + børn + og + ung + Tað + er + ongantíð + tín + skyld + ! + + + Kynsligur + harðskapur + kann + henda + einaferð + ella + nakrar + fáar + ferðir + , + men + hann + kann + eisini + henda + aftur + og + aftur + í + fleiri + ár + . + + + Børn + og + ung + , + sum + eru + útsett + fyri + kynsligum + ágangi + kunna + føla + , + at + tað + uppá + onkran + máta + er + teirra + egna + skyld + . + +

+

+ + Men + – + tað + er + týdningarmikið + at + tú + veist + , + at + tað + er + ongantíð + tín + skyld + ! + + + Kynsligur + ágangur + gongur + altíð + fyri + seg + í + loyndum + . + + + Tað + er + altíð + eitt + loyndar + - + NÅMPHUB¥FS0 + / + ( + " + / + 5³UÐOTLZME + ) + FMEVSJLLJ + VNUÛMUTUUFHMVNQB¥WJ¥ + pengum + , + slikk + ella + øðrum + . + + + ) + FMEVSJLLJVNUÛIFMUBUUB¥JLLJWBSTPHBMJ¥BMMÐLBWM + NF¥BOUB¥GÕSGSBN + ella + tú + kanska + helt + , + at + tað + faktiskt + føldist + nokk + so + gott + . + + + Tað + er + altíð + tann + vaksni + , + sum + hevur + ábyrgdina + av + kynsligari + misnýtslu + ! + + + Eitt + loyndarmál + , + sum + tú + ikki + skalt + goyma + ! + + + Fleiri + børn + og + ung + , + sum + hava + verið + útsett + fyri + kynsligum + ágangi + , + goma + tað + sum + eitt + loyndarmál + . + + + Um + tú + heldur + tað + loyndarfult + er + tað + kanska + tí + at + : + t + UÛ + IFMEVSBUPOHJOGFSBUUSÛHWBUS + t + UÛ + FSUCBOHJOGZSJ + IWBUGFSBUIFOEBUÐOBSJGBNJMKV + VNUÛTJHVSGSÅ + t + UÛ + IFMEVS + BUUÛIFWVSHKSUPLLVSUHBMJ¥ + t + UÛ + WFJTU + BUUBOOWBLTOJIFWVSHKSUPLLVSUHBMJ¥ + t + UÛ + FSUHÕ¥VSWJ¥UBOO + TVNIFWVSNJTOßUUUFH + Tað + kunna + vera + nógvar + aðrar + orsøkir + til + , + at + tú + ikki + hevur + fortalt + fyri + nøkrum + , + at + tú + ert + vorðin + , + ella + verður + kynsliga + misnýtt + / + - + ur + . + + + Hetta + er + eisini + eitt + sera + ringt + loyndarmál + at + siga + frá + , + men + tað + er + sera + týdningarmikið + , + at + tú + gert + tað + . + + + Fyri + tað + fyrsta + , + fyri + at + steðga + kynsliga + áganginum + , + um + hann + fer + fram + nú + . + + + ³¥SVNMBHJ + GZSJBUIKÅMQBUSTKÅWBSJTKÅMWVNPHGÅBIKÅMQUJMUB¥QÐOVOB + einsemi + og + frustratiónina + , + sum + tú + følir + . + + + Fyri + tað + triðja + , + fyri + at + tú + kanst + fáa + eitt + lív + uttan + kynsligan + ágang + . + +

+

+ + / + JFMT'JOTFOTHUBt1PTUCPLTt5ÕSTIBWOt5MG + Sig + tað + við + onkran + ! + + + Um + tú + ikki + følir + , + at + tú + kanst + tosa + við + onkran + vaksnan + í + tínari + familju + , + mást + tú + SPZOB + BUmOOBPOLSBOBOOBOWBLTOBO + TVNUÛIFWVSÅMJUÅ + ) + FUUBLBOOUE + WFS¥BIFJMTVGS¥JOHVSJO + MSBSJO + FMMBPOLVSBOOBS5B¥UßEOJOHBSNFTUBFS + BU + IFUUBFSPOLVS + TVNUÛIFWVSÅMJUÅPHTVN + LBOOIKÅMQBUSWÐ¥BSJ + Um + tann + fyrsti + tú + sigur + við + , + at + tú + hevur + verið + ella + er + fyri + kynsligum + ágangi + , + ikki + USßSUS + FMMBJLLJTLJMVSIWBUUÛTJHVS + TPNÅTUUÛJLLJNJTTBNÕUJ¥4JHUB¥WJ¥ + POLSBOBOOBO5B¥mOTUPOLVSWBLTJO + TVNWJMIKÅMQBUS + Kanska + er + tað + ein + av + tínum + vinkonum + ella + vinum + , + sum + verða + kynsliga + misnýtt + av + onkrum + vaksnum + , + ella + onkrum + sum + er + eldri + enn + tey + . + + + Um + hann + ella + hon + siga + hetta + við + teg + og + siga + , + at + tú + ikki + mást + siga + tað + fyri + nøkrum + , + mást + tú + yvirtala + WJOJOFMMBWJOLPOVOB + BUUJUNVHVGPSUFMKBUB¥GZSJPOLSVNBMMÐLBWM + ) + FUUBFS + einasti + máti + at + steðga + kynsliga + áganginum + . + + + Tað + týdningarmesta + av + øllum + er + , + at + tú + megnar + at + siga + frá + við + onkran + , + sum + kann + hjálpa + tær + , + - + og + tú + skalt + vita + , + at + myndugleikarnir + hava + skyldu + til + at + hjálpa + tær + ! + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00038.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00038.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..8fd5166fa7db7d65e88606abe25e40b01beb765e --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-00038.xml @@ -0,0 +1,446 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 233 words + 267 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-e6b70fada06cd21d + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + https://www.gigni.fo/ + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+

+ + Heilsufrøði + til + børn + og + ung + Smábørn + Skúlabørn + 1 + . + + + - + 6. + flokkur + Ung + Kunning + 26. + juni + 2026 + Regnslag + til + barnavognar + Eitt + regnslag + hoyrir + til + flest + allar + barnavognar + , + og + tað + kann + vera + gott + í + øllum + regninum + hjá + okkum + . + + + Tað + er + ... + 9. + juni + 2026 + Gigni + søkir + heilsufrøðingar + / + sjúkrarøktarfrøðingar + Talan + er + um + tímar + á + skúla + - + og + smábarnaøkinum + . + + + Harumframt + kann + talan + vera + um + nakrar + tímar + , + sum + verða + brúktir + ... + 8. + juni + 2026 + Tvey + prik + móti + krabba + : + Nýtt + átak + skal + økja + um + HPV-koppsetingina + Um + vit + skulu + steðga + lívmóðurhálskrabba + og + avmarka + talið + av + ávísum + øðrum + sløgum + av + krabbameini + , + má + undirtøka + ... + 26. + mai + 2026 + EINKI + OPIÐ + HÚS + 27 + . + + + MAI + OG + 3 + . + + + JUNI + Einki + « + opið + hús + » + verður + í + Gigni + á + Landavegnum + 30 + , + í + morgin + 27. + mai + og + mikudagin + 3. + juni + . + + + « + Opið + hús + » + verðu + ... + Meira + kunning + Bróstageving + Smábørn + Alt + um + smábørn + 0-2 + ár + Skúlabørn + 1.-6. + flokkur + Ung + Skíggjaráð + Smábørn + Sjúkur + og + sjúkueyðkennir + HPV + koppseting + Skúlabørn + Rúsdrekka + Ung + Holbæk + - + Føroyar + Gigni + bjóðar + viðgerð + fyri + yvirvekt + KVF + um + Holbæk + - + Føroyar + " + Foreldur + vilja + ikki + at + børnini + skulu + vigast + " + Sunn + børn + - + bóklingur + Til + foreldur + at + børnum + í + aldrinum + 0-2 + ár + Soleiðis + vaskar + tú + tær + um + hendurnar + Fosturtøkuráðgeving + Ættleiðing + Opið + hús + Hvat + er + ein + heilsufrøðingur + ? + + + Endamál + Endamálið + við + Gigni + - + heilsufrøði + til + børn + & + ung + er + : + At + fremja + heilsu + At + fyribyrgja + sjúku + At + styrkja + og + menna + foreldraførleikan + At + trivnaðar + - + og + menningartrupulleikar + verða + avdúkaðir + og + viðgjørdir + skjótast + til + ber + At + fyribyrgja + skeivari + menning + , + ið + seinni + kann + elva + til + sosialar + , + heilsu + - + ella + innlæringartrupulleikar + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-131045_almennu_skyggjaradini_00027.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-131045_almennu_skyggjaradini_00027.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..9ec694ef9f30eb346a30f6359c666554c0e9e37e --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-131045_almennu_skyggjaradini_00027.xml @@ -0,0 +1,6023 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + 131045 Almennu skýggjaráðini – Faldari 210x280mm new_a.indd + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 4615 words + 5388 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-y5leq2dj-7717812eda3d4a56 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + 131045 Almennu skýggjaráðini – Faldari 210x280mm new_a.indd + https://gigni.cdn.fo/savn/y5leq2dj/almennu-skiggjaradini.pdf?s=oL9BKs57PID5T7V8IymzssOoHoE + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ 131045 Almennu skýggjaráðini – Faldari 210x280mm new_a.indd +

+ + ALMENNU + SKÍGGJARÁÐINI + – + góð + fyri + heilsu + , + trivnað + og + menning + +

+

+ + 2 + +

+

+ + ALMENNU + SKÍGGJARÁÐINI + – + góð + fyri + heilsu + , + trivnað + og + menning + Vit + liva + í + eini + tíð + , + har + vit + eru + umgird + av + talgildum + miðlum + . + + + Flytførið + á + skíggjunum + og + góða + netsambandið + ger + , + at + vit + hava + atgongd + til + skíggjar + allastaðni + og + alla + tíðina + . + + + Tøknin + hevur + ment + okkara + samskiftis + - + og + kunningarmøguleikar + og + arbeiðsgongdir + . + + + Vit + hava + nærum + óavmarkaðar + møguleikar + . + + + Vit + kunnu + reika + á + netinum + og + finna + hentar + upplýsingar + , + finna + nýggja + vitan + , + víðka + okkara + sjónarring + , + mennast + , + hava + samband + við + fólk + , + ið + búgva + uttanlands + og + hava + atgongd + til + kreativ + hugskot + og + eina + rúgvu + av + undirhaldi + . + + + Hetta + hevur + elvt + til + , + at + skíggjanýtslan + bæði + hjá + børnum + , + ungum + og + tilkomnum + er + økt + munandi + seinastu + árini + . + + + Í + 2020 + gjørdi + Gallup + eina + kanning + fyri + Fólkaheilsuráðið + , + ið + m.a. + kannaði + skíggjanýtslu + hjá + 526 + føroyingum + . + + + Kanningin + vísti + , + at + 86 + % + av + monnunum + og + 84 + % + av + kvinnunum + brúktu + fleiri + enn + tríggjar + tímar + á + skíggjum + í + miðal + um + dagin + , + tá + ið + nýtslan + í + sambandi + við + arbeiðið + ikki + varð + tald + við + . + + + Gallupkanningin + vísir + , + at + flestu + føroyingar + brúka + skíggja + fleiri + tímar + um + dagin + enn + ráðiligt + er + sambært + nýggju + skíggjaráðunum + . + + + 3 + +

+

+ + SKÍGGJA + - + ráð + Í + 2017 + kunngjørdi + Fólkaheilsuráðið + átta + yvirskipað + skíggjaráð + : + Fólkaheilsuráðið + hevur + , + við + støði + í + vísindaligari + gransking + á + økinum + , + arbeitt + við + neyvari + skíggjaráðum + enn + áður + , + sum + tú + fært + nærri + kunning + um + í + hesum + faldaranum + . + + + • + Avmarka + skíggjanýtsluna + • + Et + uttan + skíggja + • + Tosa + við + onnur + uttan + skíggja + • + Hav + eygnasamband + við + tey + , + sum + tú + tosar + við + • + Ver + ein + góð + fyrimynd + • + Far + í + song + uttan + skíggja + • + Ger + reglur + fyri + skíggjatíð + • + Ver + saman + við + børnum + , + tá + ið + tey + brúka + skíggja + 4 + +

+

+ + ENDAMÁLIÐ + við + faldaranum + Skíggjar + eru + komnir + fyri + at + vera + , + men + hetta + merkir + ikki + , + at + vit + einki + kunnu + ella + skulu + gera + fyri + at + skapa + góðar + skíggjavanar + . + + + Tað + er + trupult + og + heldur + ikki + ynskiligt + at + halda + okkum + heilt + frá + at + nýta + skíggjar + . + + + Í + staðin + eggja + vit + til + at + fylgja + vegleiðingunum + í + faldaranum + fyri + at + fáa + góðar + skíggjavanar + . + + + Endamálið + við + faldaranum + er + at + koma + við + eini + vegleiðing + um + , + hvussu + vit + skilabest + handfara + talgildu + hentleikarnar + , + soleiðis + at + vit + fáa + ágóðan + av + teimum + , + samstundis + sum + vit + avmarka + vansarnar + við + skíggjanýtslu + . + + + Ráðini + stuðla + okkum + í + at + gerast + tilvitað + um + okkara + skíggjanýtslu + og + stýra + nýtsluni + bæði + , + tá + tað + snýr + seg + um + tíð + , + innihald + , + og + hvussu + og + nær + vit + brúka + skíggja + . + + + Faldarin + kann + eisini + brúkast + sum + vegleiðing + hjá + teimum + , + ið + varða + av + børnum + og + ungum + . + + + Faldarin + er + gjørdur + við + støði + í + gransking + . + + + Henda + gransking + er + tøk + á + heimasíðuni + hjá + Fólkaheilsuráðnum + : + www.fólkaheilsa.fo + Fylg + almennu + skíggjaráðunum + – + tey + gagna + heilsu + , + trivnaði + og + menning + . + + + 5 + +

+

+ + GÓÐ + ráð + Skiljast + kann + ímillum + virkna + og + óvirkna + skíggjanýtslu + . + + + Virkin + nýtsla + er + nýtsla + , + har + tú + brúkar + miðlarnar + at + skapa + egið + innihald + , + tilætlað + leitar + eftir + upplýsingum + ( + uttan + at + multitaska + ) + ella + samskiftir + á + telefonini + við + ella + uttan + video + . + + + Heilin + er + virkin + . + + + Óvirkin + nýtsla + er + at + skrulla + á + sosialum + miðlum + , + Google + , + Youtube + , + hyggja + á + Netflix + v.m + . + + + Heilin + er + minni + virkin + . + + + Eggjað + verður + til + virkna + heldur + enn + óvirkna + talgilda + nýtslu + . + + + Hugsa + um + : + • + Brúka + vit + mest + virkna + ella + óvirkna + talgilda + nýtslu + ? + + + • + Hvar + brúka + vit + skíggja + ? + + + – + t.d. + bert + í + stovuni + • + Nær + brúka + vit + skíggja + ? + + + – + t.d. + eftir + , + at + skúlatingini + eru + gjørd + , + skyldur + røktar + ella + eftir + ávísa + klokkutíð + • + Hvussu + brúka + vit + skíggja + ? + + + t.d. + til + lærandi + , + upplýsandi + og + aldurssvarandi + tilfar + • + Hvussu + nógva + tíð + brúka + vit + á + skíggja + ? + + + – + fáa + vit + nóg + nógva + rørslu + og + svøvn + í + gerandisdegnum + ? + + + Hugsa + um + børn + og + skíggjar + : + • + Hvørji + spøl + , + filmar + , + síður + og + appir + skal + barnið + hava + atgongd + til + ? + + + • + Hvat + tilfar + á + Youtube + skal + barnið + sleppa + at + síggja + ? + + + • + Hvussu + skipa + vit + okkum + , + um + fleiri + børn + eru + í + húsarhaldinum + , + ið + kunnu + nýta + tilfar + við + ymsum + aldursmørkum + ? + + + • + Brúkar + barnið + mest + virkna + ella + óvirkna + skíggjanýtslu + ? + + + 6 + +

+

+ + Góð + ráð + til + skúlar + og + frítíðarfeløg + • + Brúkið + talgildu + skipanina + hjá + skúlanum + og + ikki + sosialar + miðlar + til + boð + og + skúlating + • + Um + frítíðarfeløg + og + skúlar + hava + tørv + á + at + samskifta + gjøgnum + sosialar + miðlar + , + samskiftið + so + við + foreldur + og + ikki + við + børn + og + ung + yngri + enn + 14 + ár + • + Skúlar + kunnu + avmarka + skíggjanýtslu + hjá + børnum + og + ungum + við + at + hava + snildfonfríar + skúlar + og + avmarka + óneyðuga + skíggjanýtslu + • + Frítíðarítriv + og + felagsskapir + kunnu + skipa + løtur + uttan + netsamband + t.d. + við + at + avmarka + ókeypis + , + opið + net + . + + + Hugskot + at + minka + um + skíggjanýtsluna + • + Umhugsa + at + fáa + tær + eina + knappatelefon + heldur + enn + snildfon + • + sløkk + allar + fráboðanir + á + talgildu + tólunum + • + Áset + tíðaravmarking + fyri + egnari + nýtslu + • + Set + eitt + eggjaur + at + ringja + , + tá + ið + ein + hálvur + tími + er + farin + . + + + Tá + ið + klokkan + ringir + , + kanst + tú + ganga + tær + ein + túr + , + rudda + ella + bara + røra + teg + • + Brúkar + tú + skíggja + til + arbeiðis + , + rørir + tú + teg + meiri + , + um + tú + stendur + við + eitt + borð + • + Ger + okkurt + uttan + skíggja + , + áðrenn + tú + fert + í + song + • + Brúka + ein + vanligan + vekjara + , + so + snildfonin + kann + liggja + í + einum + øðrum + rúmi + , + tá + ið + tú + svevur + • + Avtala + við + arbeiðsplássið + , + at + fríløtur + eru + skíggjafríar + • + Ver + virkin + í + frítíðini + saman + við + øðrum + í + onkrum + virksemi + , + sum + gevur + meining + fyri + teg + • + Strika + appir + , + ið + tú + metir + , + spilla + mest + av + tíni + tíð + • + Brúka + ein + skíggja + í + senn + Hugskot + at + minka + um + skíggjanýtslu + hjá + børnum + og + ungum + • + Bíða + við + at + geva + barninum + telefon + við + netsambandi + , + til + tað + er + , + í + minsta + lagi + , + 14 + ára + gamalt + • + Hav + skíggja + í + felagsrúmi + , + til + barnið + er + 14 + ára + gamalt + • + Foreldur + at + skúlabørnum + kunnu + semjast + um + felags + skíggjareglur + • + Tryggja + at + barnið + er + virkið + í + frítíðini + saman + við + øðrum + í + onkrum + virksemi + , + sum + gevur + meining + fyri + barnið + 7 + +

+

+ + 8 + +

+

+ + Børn + gera + sum + vaksin + gera + , + ikki + sum + tey + siga + , + og + tey + verða + áhugað + í + tí + , + tey + vaksnu + halda + er + áhugavert + . + + + Brúka + vit + ofta + skíggja + , + tá + ið + børn + eru + hjá + , + lærir + barnið + , + at + skíggin + er + áhugaverdur + . + + + Børn + kunnu + eisini + tulka + atferðina + sum + um + , + at + tey + vaksnu + halda + , + at + skíggin + hevur + størri + týdning + enn + tey + . + + + Vit + skulu + miðja + ímóti + at + vera + saman + við + barninum + uttan + skíggjar + og + geva + barninum + gætur + , + tá + ið + vit + gera + okkurt + saman + t.d. + práta + , + eta + , + eru + til + handils + ella + á + spæliplássinum + . + + + Vaksin + eru + fyrimyndir + hjá + barninum + . + + + Setið + tí + mørk + fyri + egnari + skíggjanýtslu + . + + + Sum + børnini + eldast + , + økist + eisini + skíggjanýtslan + , + og + foreldur + og + vaksin + fáa + minni + ávirkan + á + , + hvat + børn + gera + á + skíggjum + . + + + Brúkar + smábarnið + nógvan + skíggja + , + er + nýtslan + eisini + stór + , + tá + ið + barnið + gerst + eldri + . + + + Tíðin + , + barnið + hyggur + í + sjónvarp + , + áðrenn + tað + er + tvey + ára + gamalt + , + sigur + frammanundan + frá + eini + øking + í + sjónvarpstíðini + hjá + barnagarðsbarninum + og + samlaðu + skíggjatíðini + hjá + tannáringinum + . + + + Tí + er + tað + umráðandi + at + fáa + góðar + skíggjavanar + so + tíðliga + , + sum + til + ber + . + + + Børn + og + snildfon + Hevur + barnið + egna + snildfon + , + gerst + truplari + hjá + foreldrum + og + øðrum + vaksnum + at + fylgja + við + í + tí + , + barnið + ger + á + netinum + , + og + hvussu + nógv + barnið + brúkar + snildfonina + . + + + Best + er + at + bíða + sum + longst + við + at + lata + barnið + fáa + eina + snildfon + við + netsambandi + , + í + minsta + lagi + til + barnið + er + 14 + ár + , + ella + helst + eldri + . + + + Tá + barnið + hevur + eina + snildfon + , + verður + viðmælt + at + seta + mørk + fyri + , + hvussu + nógva + tíð + barnið + nýtir + á + snildfonini + , + og + hvar + og + hvat + snildfonin + verður + nýtt + til + . + + + Hav + greiðar + reglur + um + innihald + , + og + hvørji + spøl + og + hvørjar + sosialar + miðlar + , + síður + og + appir + , + barnið + kann + brúka + . + + + SKÍGGJA + - + NÝTSLA + – + børn + og + ung + Kanningar + vísa + , + at + um + foreldur + brúka + nógva + tíð + á + skíggjum + , + økjast + sannlíkindini + munandi + fyri + , + at + barnið + eisini + fer + at + brúka + nógva + tíð + á + skíggjum + . + + + Skíggjatíð + verður + skilmarkað + sum + samlaða + , + dagliga + nýtslan + av + skíggjum + eitt + nú + snildfon + , + sjón + varpi + , + teldli + , + teldu + , + Play + - + sta + tion + v.m + . + + + 9 + +

+

+ + Aldursmørk + á + sosialum + miðlum + Børn + og + ung + brúka + eisini + sosialar + miðlar + , + og + tí + er + gott + at + vera + tilvitaður + um + , + at + aldursmark + er + á + flestu + sosialu + miðlunum + . + + + Børn + og + ung + eru + ikki + mentalt + til + reiðar + at + brúka + sosialar + miðlar + , + tí + tað + er + trupult + hjá + teimum + at + greina + fyrimunir + og + vansar + . + + + Á + netinum + ella + á + sosialum + miðlum + , + eru + vit + ikki + vard + móti + lýsingum + , + marknaðarførslu + og + falstíðindum + . + + + Nógv + tilfar + á + netinum + er + óhóskandi + fyri + børn + , + og + tí + er + umráðandi + at + virða + aldursmørkini + . + + + Vøggustovubarnið + 0-3 + ár + Tá + ið + barnið + verður + borið + í + heim + , + vigar + heilin + einans + 333 + gram + og + er + ikki + fullmentur + . + + + Tvey + ár + seinni + vigar + hann + nærum + eitt + heilt + kilo + . + + + Hetta + merkir + , + at + heilin + mennist + sera + nógv + fyrstu + árini + , + og + hann + er + sera + viðkvæmur + fyri + stimbran + uttanífrá + . + + + Alt + , + sum + barnið + upplivir + , + leggur + seg + sum + rásir + í + heilanum + , + og + fyrstu + upplivingarnar + eru + avgerandi + fyri + , + hvussu + lívsleiðin + hjá + børnum + verður + . + + + Skíggjanýtsla + tykist + hava + neilig + árin + á + uppmerksemi + . + + + Børn + , + yngri + enn + tvey + ár + , + megna + sjáldan + at + venda + uppmerkseminum + móti + skíggjunum + . + + + Tað + , + sum + fangar + áhugan + hjá + barninum + , + eru + skjótu + skiftini + , + ferðin + og + visuella + og + auditiva + stimbranin + á + skíggjunum + . + + + Hetta + tykist + hava + sera + ringa + ávirkan + á + heilan + og + kognitiónina + , + og + tí + verður + øll + skíggjanýtsla + frámæld + fyrstu + trý + árini + . + + + Avmarka + egna + skíggjanýtslu + , + tá + ið + barnið + er + til + staðar + Skilt + verður + millum + forgrundssjónvarp + og + bakgrundssjónvarp + . + + + Um + vaksin + hyggja + at + ella + hava + eina + sending + frá + , + sum + er + ætlað + teirra + málbólki + , + er + hetta + forgrundssjónvarp + fyri + tey + . + + + Er + barnið + til + staðar + í + rúminum + , + er + hetta + bakgrundssjónvarp + fyri + barnið + , + eisini + hóast + barnið + hugsavnar + seg + um + annað + enn + sendingina + . + + + Bakgrundssjónvarp + minkar + um + samskiftið + millum + tann + vaksna + og + barnið + ; + tað + er + , + at + vaksin + tosa + minni + við + barnið + , + tá + ið + sjónvarpið + er + frá + samanborið + við + , + tá + ið + tað + er + sløkt + . + + + VISTI + TÚ + ! + + + Við + tí + skíggjatíð + , + eitt + barn + hevur + í + dag + , + hevur + tað + brúkt + eitt + heilt + ár + av + lívinum + á + skíggjum + , + tá + ið + tað + verður + sjey + ára + gamalt + . + + + Ein + 18 + ára + gamal + unglingi + hevur + brúkt + 3 + ár + av + sínum + lívi + á + skíggjum + , + og + tá + ið + viðkomandi + verður + 80 + ár + , + hevur + hann + brúkt + 17,6 + ár + á + skíggjum + . + + + SOSIALUR + MIÐIL + ALDURSMARK + Facebook + , + Twitter + , + Snapchat + , + Instagram + og + Google + Plus + , + TikTok + 13 + ár + WhatsApp + 16 + ár + YouTube + - + við + loyvi + frá + foreldrum + YouTube + kids + 18 + ár + 13 + ár + 7 + ár + SKÍGGJA + RÁÐ + VØGGU + STOVU + - + BØRN + 0-3 + ÁR + VIÐMÆLD + TÍÐ + : + • + Tá + ið + barnið + er + millum + 0 + og + 3 + ára + gamalt + , + er + øll + skíggjanýtsla + frámæld + • + HÓSKANDI + TILFAR + : + • + Barnið + kann + samskifta + við + familju + á + t.d. + Facetime + frá + tí + , + at + tað + er + 18 + mánaðir + , + tó + í + mesta + lagi + 10 + til + 15 + min. + HVAR + KANN + BARNIÐ + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Í + felagsrúmi + • + HVUSSU + KANN + BARNIÐ + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Bert + saman + við + vaksnum + • + Facetime + í + mesta + lagi + 10 + til + 15 + min. + NÆR + SKAL + BARNIÐ + IKKI + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Ongan + skíggja + 60-120 + minuttir + fyri + songartíð + 10 + +

+

+ + SKÍGGJARÁÐ + TIL + BARNAGARÐSBØRN + 4-7 + ÁR + VIÐMÆLD + TÍÐARNÝTSLA + : + • + 30 + minuttir + um + dagin + HÓSKANDI + TILFAR + : + • + Virð + aldursmørkini + á + filmum + , + spølum + o.s.fr. + • + Vel + dygdargott + , + lærandi + tilfar + við + fáum + skiftum + og + eini + samanhangandi + og + einfaldari + søgugongd + , + ið + barnið + kennir + aftur + • + Vel + tilfar + , + ið + vendir + sær + beinleiðis + til + barnið + og + leggur + upp + til + , + at + tað + svarar + aftur + • + Vel + innihald + og + mál + , + ið + hóskar + til + aldursbólkin + HVAR + KANN + BARNIÐ + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Í + felagsrúmi + HVUSSU + EIGUR + BARNIÐ + AT + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Barnið + eigur + bert + at + brúka + skíggja + saman + við + vaksnum + • + Hygg + fyrst + sjálv + / + ur + eftir + tilfarinum + , + áðrenn + tú + hyggur + saman + við + barninum + • + Sit + saman + við + barninum + og + greið + frá + tí + , + ið + hendir + • + Greið + frá + orðum + og + hugtøkum + , + barnið + ikki + skilur + • + Set + hendingarnar + inn + í + gerandisdagin + hjá + barninum + • + Dámar + barninum + væl + ávísar + teknifilmsfigurar + sum + eitt + nú + Mumi + , + Pippi + ella + Pettson + og + Findus + , + læn + bøkur + og + figurar + , + so + barnið + eisini + spælir + við + teir + uttan + skíggja + • + Tosa + við + foreldur + hjá + børnum + , + sum + barnið + spælir + við + og + ger + avtalur + um + skíggjanýtslu + NÆR + SKAL + BARNIÐ + IKKI + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Áðrenn + barnið + fer + í + barnagarð + ella + skúla + • + 60 + til + 120 + minuttir + fyri + songartíð + • + Í + kamarinum + Børn + læra + mál + , + tá + ið + vaksin + tosa + við + tey + og + geva + eitt + málsligt + íkast + bæði + , + tá + tað + snýr + seg + um + góðsku + og + orðfeingi + . + + + Um + sjónvarpið + ofta + er + tendrað + , + kann + hetta + sostatt + hava + negativ + árin + á + málsligu + menningina + . + + + Samskifti + og + samvirkan + eru + sera + umráðandi + fyri + málmenningina + hjá + børnum + , + og + tí + eigur + mann + at + avmarka + skíggjatíðina + hjá + sær + sjálvum + , + tá + ið + børn + eru + til + staðar + . + + + Barnagarðsbørn + 4-7 + ár + Tá + børn + eru + um + fýra + ára + gomul + , + kunnu + tey + so + smátt + nýta + skíggjar + . + + + Mælt + verður + til + , + at + barnið + altíð + situr + saman + við + vaksnum + , + tá + ið + tað + nýtir + skíggja + . + + + Vaksin + kunnu + hjálpa + barninum + at + skilja + tað + , + sum + barnið + sær + . + + + Barnið + skal + læra + eina + ørgrynnu + av + førleikum + hesi + árini + . + + + Tað + tekur + nógva + tíð + at + læra + . + + + Barnið + mennir + nógvar + førleikar + , + tá + ið + tað + er + í + almenna + rúminum + , + til + handils + , + í + ítróttahøllum + , + í + bíðistøðum + , + føðingardøgum + , + bussi + , + bili + , + flogfari + , + ferjum + o.s.fr. + , + tí + er + umráðandi + , + at + barnið + ikki + brúkar + talgildar + miðlar + í + almenna + rúminum + . + + + Nógv + tilfar + kann + loypa + ótta + á + barnið + , + sum + enn + ikki + hevur + førleikar + at + skilja + millum + veruleika + og + hugflog + . + + + Hesi + evni + eru + ikki + ment + , + fyrr + enn + barnið + fer + í + skúla + . + + + Um + vaksin + sita + hjá + barninum + og + vegleiða + tað + , + meðan + tey + hyggja + , + megna + tey + betur + at + skipa + innihaldið + . + + + Barninum + tørvar + at + vera + saman + við + foreldrunum + eftir + at + hava + verið + í + barnagarði + , + og + tað + ger + barnið + vart + við + , + tá + ið + tað + kemur + heim + . + + + Tá + ið + barnið + brúkar + talgildar + miðlar + , + ger + tað + minni + um + seg + , + enn + tá + ið + tað + ikki + brúkar + talgildar + miðlar + , + júst + tá + tað + kemur + heim + . + + + Hetta + kann + misskiljast + sum + , + at + barnið + slappar + av + við + miðlunum + . + + + Nógv + foreldur + halda + eisini + , + at + barninum + tørvar + talgildar + miðlar + fyri + at + fáa + frið + og + náðir + eftir + ein + langan + dag + í + barnagarðinum + . + + + Hóast + tað + kann + tykjast + sum + um + , + at + barnið + slappar + av + , + ger + miðilin + bara + , + at + barnið + kropsliga + gerst + róligt + . + + + Barnið + brúkar + tó + eina + rúgvu + av + mentalari + orku + at + viðgera + innihaldið + í + talgildu + miðlunum + . + + + Miðilin + ger + , + at + barnið + útsetir + tørvin + á + samveru + við + foreldrini + til + seinni + . + + + Skal + barnið + sissast + kropsliga + og + mentalt + , + er + ein + betri + loysn + at + lesa + fyri + tí + , + spæla + við + tað + ella + at + lata + barnið + finna + upp + á + okkurt + , + meðan + foreldrini + gera + døgurða + . + + + Skíggjar + skulu + ikki + nýtast + , + tá + ið + barnið + er + í + ørkymlandi + støðum + , + t.d. + í + bíðrøðum + , + bili + , + tá + ið + tað + skal + skiftast + ella + latast + í. + Barnið + lærir + at + vera + í + ørkymlandi + støðum + , + tá + ið + tann + vaksni + hjálpir + barninum + úr + støðuni + . + + + Verður + skíggin + nýttur + , + tá + ið + barnið + er + ørkymlað + , + lærir + tað + , + at + skíggin + er + neyðugur + í + ørkymlandi + støðum + . + + + 11 + +

+

+ + Børn + 8-13 + ár + Um + 8-13 + ára + aldur + tørvar + børnum + og + ungum + neyva + vegleiðing + , + tá + umræður + skíggjanýtslu + , + t.d. + er + frámælt + , + at + tey + sleppa + á + netið + , + uttan + at + vaksin + eru + hjá + . + + + Evnini + til + egintamarhald + , + og + soleiðis + at + stýra + egnari + nýtslu + , + eru + ikki + liðugt + ment + , + og + tí + er + neyðugt + , + at + foreldur + eru + við + . + + + Byrja + við + lítlari + nýtslu + , + og + øk + síðani + nýtsluna + líðandi + . + + + Heldur + barnið + ikki + avtalurnar + , + ber + til + at + bakka + aftur + . + + + Eggja + barninum + at + spæla + telduspøl + heima + hjá + hvørjum + øðrum + heldur + enn + at + spæla + umvegis + netið + . + + + Tá + børn + spæla + telduspøl + saman + í + sama + rúmi + , + kann + tað + í + størri + mun + styrkja + felagsskapin + , + tí + børnini + kunnu + fáa + sær + steðgir + saman + , + práta + saman + áðrenn + og + aftaná + tey + spæla + og + fylgjast + til + og + frá + staðnum + , + har + tey + spæla + . + + + Soleiðis + eru + børnini + saman + um + meira + og + annað + enn + telduspælið + . + + + Ver + varin + við + telduspølum + . + + + Teldu + spøl + kunnu + vera + ment + soleiðis + , + at + brúkarin + verður + bundin + at + spælinum + . + + + Hjálp + barn + inum + at + velja + telduspøl + frá + , + um + tekin + eru + um + bundinskap + . + + + SKÍGGJARÁÐ + TIL + 8-13 + ÁRA + GOMUL + VIÐMÆLD + TÍÐARNÝTSLA + : + • + 8-10 + ára + gomul + - + 45 + til + 60 + minuttir + • + 11-13 + ára + gomul + – + 60 + til + 90 + minuttir + HÓSKANDI + TILFAR + : + • + Virð + aldursmørkini + á + spølum + , + filmum + o.s.fr. + • + Vegleið + og + vís + barninum + á + hóskandi + barnavinarligt + og + lærandi + dygdargott + tilfar + , + síður + og + spøl + • + Fá + televeitaran + at + hjálpa + tær + at + kota + miðilin + , + so + barnið + bert + sleppur + á + avtalaðu + síðurnar + / + spølini + +

+

+ + HVAR + KANN + BARNIÐ + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Í + felagsrúmi + NÆR + KANN + BARNIÐ + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Avtala + , + nær + barnið + sleppur + á + skíggja + , + t.d. + tá + ið + skúlatingini + eru + liðug + ella + aðrar + skyldur + eru + avgreiddar + HVUSSU + EIGUR + BARNIÐ + AT + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Ver + hjá + barninum + , + um + barnið + skal + á + netið + • + Skal + barnið + brúka + teldu + til + skúlating + , + ver + hjá + og + hjálp + , + so + sleppast + kann + undan + , + at + tað + multitaskar + ( + tað + er + , + ger + ymiskt + annað + á + skíggjanum + , + meðan + tað + ger + skúlating + t.d. + spælir + , + kjattar + og + hyggur + í + Youtube + ) + • + Eggja + barninum + at + støðga + á + , + tá + ið + tað + hevur + brúkt + talgildar + miðlar + í + 30 + minuttir + . + + + Set + klokkuna + , + ger + okkurt + saman + við + barninum + , + ella + lat + barnið + finna + uppá + , + tá + ið + klokkan + ringir + • + Práta + um + skíggjanýtslu + við + foreldur + at + børnum + , + sum + barnið + spælir + við + og + ger + møguliga + avtalur + um + skíggjanýtslu + hjá + børnunum + NÆR + SKAL + BARNIÐ + IKKI + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Áðrenn + barnið + fer + í + skúla + • + Tá + ið + tit + gera + skúlating + - + legg + talgildu + tólini + í + eitt + annað + rúm + • + Í + kamarinum + • + 60-120 + minuttir + fyri + songartíð + 12 + +

+

+ + Tannáringar + millum + 14 + og + 18 + ár + Millum + 14 + og + 18 + ára + aldur + gerast + børn + og + ung + av + álvara + áhugað + í + sosialum + miðlum + og + spølum + á + netinum + . + + + Barnið + byrjar + at + vera + einsamalt + á + netinum + , + og + vandin + fyri + happing + á + netinum + økist + . + + + Tannáringurin + kann + síggja + , + senda + og + fáa + óhóskandi + tilfar + . + + + Vís + áhuga + fyri + tí + , + ið + barnið + ger + á + og + uttan + fyri + netið + . + + + Foreldur + hava + ábyrgd + av + , + hvussu + nógv + barnið + brúkar + skíggja + , + og + hvat + skíggin + verður + brúktur + til + . + + + Ger + greiðar + reglur + og + avtala + avleiðingar + , + um + tær + ikki + verða + hildnar + . + + + SKÍGGJARÁÐ + TIL + 14-18 + ÁRA + GOMUL + VIÐMÆLD + TÍÐARNÝTSLA + : + • + Upp + til + tveir + tímar + dagliga + , + helst + minni + HÓSKANDI + TILFAR + : + • + Virð + aldursmørkini + á + appum + , + spølum + o.s.fr. + • + Avtala + hvørjar + síður + , + appir + og + spøl + , + tannáringurin + kann + nýta + • + Fá + televeitara + at + hjálpa + tær + at + kota + miðilin + , + so + tannáringurin + bert + sleppur + á + avtalaðu + síðurnar + / + spølini + • + Avtala + møgulig + keyp + á + netinum + HVAR + KANN + TANNÁRINGURIN + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Í + felagsrúmi + • + Í + kamari + • + Tá + ið + tannáringurin + er + um + 14 + ára + aldur + , + kanst + tú + umhugsa + , + um + tannáringurin + skal + hava + teldu + ella + Playstation + við + netsambandi + í + kamarinum + . + + + Velur + tú + at + geva + tannáringinum + teldu + / + Playstation + , + ger + so + greiðar + reglur + NÆR + KANN + TANNÁRINGURIN + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Avtala + , + nær + tannáringurin + sleppur + á + skíggja + , + t.d. + tá + ið + skúlatingini + eru + gjørd + ella + aðrar + skyldur + eru + avgreiddar + - + lat + talgildu + tólini + liggja + í + einum + øðrum + rúmi + , + meðan + hann + ger + skúlating + HVUSSU + EIGUR + TANNÁRINGURIN + AT + BRÚKA + SKÍGGJA + ? + + + • + Eggja + tannáringinum + at + steðga + á + , + tá + ið + hann + hevur + brúkt + talgildar + miðlar + í + 30 + minuttir + NÆR + SKAL + TANNÁRINGURIN + IKKI + BRÚKA + SKÍGGJA + • + Ongin + skíggi + , + tá + ið + skúlating + verða + gjørd + , + uttan + so + at + skíggin + skal + brúkast + sum + amboð + til + skúlating + • + Ongin + skíggi + fyri + skúlatíð + • + Eingin + skíggi + 60-120 + minuttir + fyri + songartíð + 13 + +

+

+ + 14 + +

+

+ + Skíggjanýtsla + kann + elva + til + , + at + vit + verða + bundið + at + skíggjum + . + + + Internet + Gaming + Disorder + er + viðurkend + diagnosa + í + DSM-5 + , + og + Gaming + Disorder + er + viðurkend + diagnosa + í + ICD-11 + . + + + Ver + serliga + ansin + , + um + tú + ella + barnið + : + • + velur + talgildar + miðlar + fram + um + annað + virksemi + eitt + nú + frítíðarítriv + og + vinir + • + trekkir + teg + / + seg + úr + sosialum + støðum + • + misrøkir + vinir + og + familju + • + velur + skíggjan + fram + um + skúla + , + arbeiði + ella + læru + • + tykist + órólig + / + ur + ella + ágangandi + • + svevur + ov + lítið + , + tí + tú + / + barnið + spælir + / + hyggur + langt + út + á + kvøldið + / + náttina + • + misrøkir + máltíðir + og + reinføri + Tíðarnýtsla + : + • + talan + er + ofta + um + trupla + netnýtslu + , + tá + ið + nýtslan + er + umleið + 20 + tímar + ella + fleiri + um + vikuna + • + vandi + er + fyri + bundinskapi + , + tá + ið + nýtslan + er + oman + fyri + 30 + tímar + um + vikuna + TÁ + SKÍGGJA + - + NÝTSLA + gerst + trupul + 15 + +

+

+ + Árin + á + kropsliga + og + sálarliga + heilsu + Tøknin + er + góð + , + verður + hon + nýtt + við + skili + . + + + Men + tøknin + hevur + eisini + givið + okkum + nýggjar + avbjóðingar + . + + + Verða + mørk + ikki + sett + fyri + nýtsluni + , + kann + hon + hava + neilig + árin + á + svøvn + , + sálarliga + - + og + kropsliga + heilsu + , + málsligar + førleikar + , + atferð + , + yrkisføri + , + vekt + , + hugsavnan + og + harvið + trivnað + og + menning + . + + + Tríggir + samanhangandi + faktorar + tykjast + kunna + avmarka + neiligu + árinini + á + menningina + hjá + tí + einstaka + . + + + Fyrsti + faktorurin + er + aldur + , + annar + er + , + hvussu + skíggjar + verða + brúktir + og + í + triðja + lagi + , + hvat + kann + gerast + í + staðin + fyri + at + brúka + skíggja + . + + + Títtleikin + og + samanlagda + tíðarnýtslan + hevur + eisini + týdning + . + + + Ein + orsøk + til + , + at + menning + verður + darvað + av + skíggjanýtslu + , + er + , + at + nógva + tíðin + , + vit + brúka + á + skíggjum + , + ger + , + at + minni + tíð + verður + til + at + venja + týdningarmiklar + førleikar + sum + mál + , + motorikk + , + atferð + , + uppmerksemi + , + minni + og + egintamarhald + . + + + Harumframt + samskifta + vit + minni + og + hava + færri + møguleikar + at + venja + verbalt + og + nonverbalt + sosialt + samskifti + . + + + Verbala + og + nonverbala + sosiala + samskiftið + er + grundleggjandi + fyri + at + tryggja + skilabestu + menningina + . + + + Skulu + vit + hava + eina + góða + likamliga + - + og + sálarliga + heilsu + , + tørvar + okkum + samskifti + andlit + til + andlits + . + + + Rørsla + Altjóða + kanningar + vísa + eitt + týðiligt + samband + ímillum + likamligt + óvirkni + og + skíggjanýtslu + . + + + Heilsukanningar + hjá + Fólkaheilsuráðnum + vísa + eisini + , + at + meira + enn + helvtin + av + føroyingum + viga + ov + nógv + , + og + at + vit + røra + okkum + ov + lítið + samanborið + við + tilmælini + frá + WHO + . + + + Kanningar + vísa + , + at + umleið + 60 + % + av + føroyingum + nýta + skíggjar + upp + til + tríggjar + tímar + dagliga + í + frítíðini + , + hetta + talið + er + høgt + og + hongur + ivaleyst + tætt + saman + við + manglandi + rørslu + og + yvirvekt + . + + + Kropslig + rørsla + og + venjing + er + alneyðug + fyri + at + varðveita + og + betra + um + heilsustøðuna + . + + + Tilmælini + frá + WHO + eru + , + at + vaksin + skulu + venja + úthaldni + 150 + minuttir + um + vikuna + ella + venja + úthaldni + 75 + minuttir + við + stórari + arbeiðstyngd + , + meðan + børn + eiga + at + venja + úthaldni + við + miðal + og + stórari + arbeiðstyngd + ein + tíma + um + dagin + . + + + Eisini + eiga + bæði + børn + , + ung + og + vaksin + at + venja + styrkivenjing + fyri + at + styrkja + stóru + vøddabólkarnar + tvær + til + tríggjar + ferðir + um + vikuna + . + + + Kanningar + hjá + Fólkaheilsuráðnum + vísa + , + at + triði + hvør + føroyingur + megnar + ikki + minstu + krøvini + fyri + likamligari + rørslu + , + og + á + heimsstigi + er + tað + bara + eitt + út + av + fimm + børnum + , + sum + megna + rørslutilmælini + hjá + WHO + . + + + Um + vit + brúka + nógvar + tímar + framman + fyri + skíggjum + hvønn + dag + , + so + er + trupult + at + fáa + nóg + nógva + rørslu + í + gerandisdegnum + . + + + Kostur + Um + vit + dagliga + eta + og + drekka + framman + fyri + einum + skíggja + , + økist + vandin + fyri + , + at + vit + eta + meira + enn + okkum + tørvar + , + og + at + vit + eta + minni + heilsugott + , + uttan + at + vit + gáa + um + tað + . + + + Hetta + kemst + av + , + at + okkara + uppmerksemi + er + vent + móti + skíggjanum + og + ikki + at + matinum + , + ið + vit + eta + , + og + hetta + minkar + um + Brúkar + tú + skíggja + til + arbeiðis + , + rørir + tú + teg + meiri + , + um + tú + stendur + við + eitt + borð + Minst + til + at + røra + teg + hvønn + hálva + tíma + 16 + +

+

+ + Loysnin + er + at + eta + uttan + skíggja + , + tí + tá + er + tað + lættari + at + hugsavna + seg + fult + og + heilt + um + matin + og + merkja + mettuna + . + + + Hetta + kann + fyribyrgja + ováti + . + + + okkara + førleika + at + kenna + svongd + og + mettu + og + yvirhøvur + at + sansa + matin + og + at + vera + nærverandi + . + + + Skíggi + og + matvanar + Skíggin + hevur + eisini + árin + á + okkara + matvanar + og + val + av + matvørum + og + elvir + til + , + at + vit + eta + meira + av + slíkum + kalorium + , + sum + sodnast + skjótt + og + ikki + eru + heilsugóðar + . + + + Dømi + um + slíkar + vørur + eru + eitt + nú + kips + , + orkudrykkir + , + sodavatn + , + góðgæti + og + køka + . + + + Hetta + eru + alt + orkutættar + matvørur + , + sum + glíða + skjótt + niðurum + , + tær + innihalda + nógvar + tómar + kaloriur + , + sum + kunnu + keypast + allastaðni + - + nú + eisini + um + náttina + . + + + Át + í + gáloysni + Avleiðingin + av + áti + í + gáloysni + orsakað + av + ov + nógvari + skíggjanýtsla + og + vantandi + rørslu + kann + verða + , + at + vandin + fyri + ovurfiti + økist + og + harvið + vandin + fyri + lívsstílssjúkum + sum + til + dømis + hjartaæðrasjúkum + , + typu2-diabetes + og + krabbameini + . + + + Tískil + er + tað + eisini + umráðandi + at + vera + kropsliga + virkin + og + at + fylgja + kostráðunum + hjá + Fólkaheilsuráðnum + , + ið + eru + leiðreglur + fyri + , + hvussu + vit + kunnu + fáa + eina + sunna + og + umhvørvisvinarliga + javnvág + í + okkara + mat + - + og + drykkjuvanar + : + ALMENNU + KOSTRÁÐINI + – + góð + fyri + heilsu + , + trivnað + og + menning + • + Et + nógv + meira + grønmeti + og + frukt + • + Et + fullkornsríkan + mat + • + Et + minni + kjøt + - + og + meira + fisk + og + bjølgfruktir + • + Sløkk + tostan + við + vatni + • + Vel + plantuoljur + og + soltnan + mjólkarúrdrátt + • + Et + minni + søtt + , + salt + og + feitt + • + Et + planturíkt + , + fjølbroytt + og + ikki + ov + nógv + 17 + +

+

+ + Svøvnur + Skíggjanýtsla + fyri + songartíð + ger + tað + trupult + at + sovna + skjótt + og + ávirkar + svøvngóðskuna + , + tí + hon + kann + freista + okkum + til + at + vera + leingi + uppi + , + og + fráboðanir + á + snildfonini + ella + teldlinum + kunnu + órógva + svøvnin + . + + + Svøvnur + er + ein + grundleggjandi + fysiologiskur + tørvur + , + ið + er + neyðugur + fyri + , + at + menniskju + kunnu + virka + bæði + kropsliga + og + sálarliga + . + + + Fáa + vit + ov + lítið + av + svøvni + , + kann + tað + í + byrjanini + ávirka + okkara + vælveru + , + men + manglar + okkum + svøvn + í + longri + tíð + , + kann + hetta + hava + neiligar + fylgjur + fyri + heilsuna + . + + + Stóra + kanningin + hjá + Fólkaheilsuráðnum + “ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + ” + frá + 2015 + vísti + týðiligt + hagfrøðiligt + samband + ímillum + vánaligan + svøvn + og + ringa + sálarliga + heilsustøðu + . + + + Altjóða + kanningar + vísa + eisini + samband + ímillum + svøvn + og + nýtslu + av + skíggja + . + + + Tí + er + rættiliga + sannlíkt + , + at + nógv + skíggjanýtsla + kann + ávirka + svøvnin + neiliga + . + + + Trivnaður + Børn + , + ung + og + vaksin + brúka + í + stóran + mun + skíggja + til + at + ferðast + á + netinum + og + kanska + serliga + á + sosialum + miðlum + . + + + Vit + kunnu + samskifta + við + onnur + og + býta + um + lærandi + og + kreativt + tilfar + . + + + Sum + heild + kunnu + fólk + finna + ein + felagsskap + á + netinum + , + sum + tey + kenna + seg + sum + part + av + , + og + har + tey + kenna + seg + sædd + og + hoyrd + . + + + Harumframt + kunnu + minnilutabólkar + og + fólk + , + sum + hava + avbjóðingar + av + ymsum + slagi + , + finna + saman + í + bólkum + , + deila + vitan + og + royndir + og + kenna + seg + aftur + í + hvørjum + øðrum + . + + + Á + netinum + eru + eisini + góðir + pallar + , + har + fólk + savnast + í + áhugafelagsskapum + eitt + nú + at + verja + umhvørvið + . + + + Hetta + virksemið + á + skíggjanum + kann + hava + jaliga + ávirkan + á + trivnaðin + . + + + Á + sama + hátt + sum + fyrimunir + eru + við + skíggjum + , + eru + eisini + ymiskir + vansar + . + + + Skíggjanýtsla + kann + ávirka + , + hvussu + vit + eru + saman + við + familju + , + vinum + , + starvsfeløgum + og + øðrum + í + almenna + rúminum + . + + + Tá + vit + brúka + skíggja + saman + við + øðrum + , + kann + skíggin + lættliga + skapa + fráveru + og + ávirka + okkara + samskifti + . + + + Vit + geva + hvørjum + øðrum + í + minni + mun + gætur + , + hugsavna + okkum + kanska + ikki + á + sama + hátt + um + , + hvat + verður + sagt + og + gjørt + , + og + soleiðis + verður + nærveran + í + samveruni + og + samskiftinum + ávirkað + . + + + Av + tí + at + snildfonin + er + sum + ein + lítil + telda + , + ið + tú + kanst + hava + hjá + tær + alla + tíðina + , + og + sum + kann + brúkast + til + at + avgreiða + bæði + privatar + uppgávur + og + arbeiðsuppgávur + , + kann + skilmarkið + millum + arbeiði + og + frítíð + gerast + ógreitt + . + + + Snildfonin + er + sera + hent + , + men + vandi + er + fyri + , + at + vit + freistast + til + at + fara + á + netið + hvørja + fríløtu + sum + t.d. + í + kaffisteðginum + saman + við + starvsfeløgum + , + í + fríkorterinum + í + skúlanum + , + í + bíðirøð + til + handils + , + í + bussinum + ella + heima + saman + við + familju + ella + vinum + . + + + Hesar + løtur + kunnu + njótast + øðrvísi + , + við + at + vit + í + størri + mun + heilsa + uppá + og + práta + við + tey + , + ið + vit + eru + saman + við + , + leggja + merki + til + umhvørvið + rundan + um + okkum + og + soleiðis + skapa + nærveru + og + hava + áhuga + fyri + tí + , + ið + hendir + rundan + um + okkum + . + + + Ein + annar + vansi + við + skíggjanýtslu + á + sosialum + miðlum + er + , + at + vandi + kann + vera + fyri + at + vit + stúra + fyri + , + at + øðrum + ikki + dámar + okkara + ÁÐRENN + VIT + DEILA + OKKURT + , + KUNNU + VIT + SPYRJA + OKKUM + SJÁLVI + HESAR + SPURNINGAR + : + • + Er + tað + rætt + / + satt + ? + + + • + Hevði + eg + sagt + hetta + við + persónin + andlit + til + andlits + ? + + + • + Er + tað + lógligt + ? + + + • + Havi + eg + fingið + samtykki + ? + + + 18 + +

+

+ + Kanningar + benda + á + , + at + við + at + avmarka + nýtsluna + á + sosialum + miðlum + við + 30 + minuttum + um + dagin + , + økist + vælveran + munandi + ! + + + uppsløg + , + ella + at + vit + fáa + neiliga + afturboðan + í + sambandi + við + tað + , + sum + vit + hava + lagt + út + á + sosialu + miðlarnar + . + + + Á + til + dømis + Instagram + er + lætt + at + samanbera + seg + við + onnur + og + fáa + ta + fatan + , + at + tilveran + hjá + øðrum + er + betri + og + meira + spennandi + enn + okkara + , + og + hetta + kann + hava + neiliga + ávirkan + á + trivnaðin + . + + + Nýtsla + av + sosialum + miðlum + kann + elva + til + FOMO + ( + Fear + of + missing + out + ) + . + + + FOMO + er + óttin + fyri + , + at + mann + ikki + fær + alt + við + , + sum + hendir + á + netinum + . + + + Hetta + kann + elva + til + at + vit + kenna + okkum + noydd + at + vera + á + sosialum + miðlum + alla + tíðina + , + og + soleiðis + økir + tað + um + skíggjanýtsluna + . + + + Tá + ið + vit + samskifta + andlit + til + andlits + , + fara + vit + aloftast + virðiliga + við + hvørjum + øðrum + , + men + tá + ið + vit + samskifta + skrivliga + á + skíggjum + , + er + samskiftið + avmarkað + til + skrivlig + boð + ella + myndir + og + filmsbrot + , + sum + lættliga + kunnu + verða + misskilt + , + tí + huglag + og + eygnabrá + ikki + eru + við + í + samskiftinum + . + + + Tá + ið + tú + ikki + sært + tey + , + tú + samskiftir + við + , + er + eisini + lættari + at + særa + tey + , + og + í + ringasta + føri + kann + hetta + ávirka + trivnaðin + . + + + Samskifti + á + netinum + kann + t.d. + vísa + seg + sum + happing + , + sum + skilur + seg + frá + vanligari + happing + , + tí + talan + ofta + er + um + støðuga + happing + , + sum + tú + ikki + kanst + rýma + undan + á + sama + hátt + sum + í + fysiska + rúminum + . + + + Tí + er + umráðandi + at + vera + tilvitaður + um + , + hvussu + vit + samskifta + við + onnur + á + netinum + , + hvat + vit + deila + við + onnur + og + at + eggja + okkara + børnum + og + ungu + til + at + fara + væl + við + hvørjum + øðrum + – + eisini + á + netinum + . + + + GYLTA + LEIÐREGLAN + : + Far + við + øðrum + , + sum + tú + vilt + , + at + tey + skulu + fara + við + tær + A + ) + VER + VIRKIN + Tú + kanst + vera + virkin + á + ymsar + mátar + ; + kropsliga + , + sálarliga + , + sosialt + og + andaliga + . + + + Far + ein + svimjitúr + , + dansa + til + títt + yndislag + , + spæl + kort + , + ring + til + ein + vin + , + ven + joga + , + far + í + kirkju + ella + á + møti + . + + + B + ) + VER + SAMAN + Ver + partur + av + einum + felagsskapi + , + har + tit + hava + tað + gott + saman + . + + + Tú + kanst + t.d. + savna + vinir + til + at + spæla + telduspøl + heima + hjá + onkrum + , + vera + partur + av + einum + matklubba + , + bindiklubba + , + fótbóltsliði + , + kóri + ella + lesiringi + . + + + C + ) + VER + HUGBUNDIN + Bint + teg + til + okkurt + av + fullum + huga + - + okkurt + , + sum + gevur + lívi + tínum + meining + . + + + Ger + sjálvboðið + arbeiði + , + megna + eina + avbjóðing + ( + ið + ber + til + at + røkka + ) + , + ella + hjálp + øðrum + við + onkrum + . + + + Lurta + eftir + poddvarpi + , + royn + eina + nýggja + uppskrift + , + arbeið + fyri + eini + søk + gjøgnum + ein + felagsskap + á + netinum + ella + far + til + handils + fyri + ommu + . + + + ABC + FYRI + SÁLARHEILSU + Tú + kanst + minka + um + skíggjanýtsluna + við + at + fylgja + boðskapunum + í + ABC + fyri + sálarliga + heilsu + og + í + størri + mun + brúka + skíggja + til + at + betra + um + trivnaðin + : + 19 + +

+

+ + Fólkaheilsuráðið + fhr@folkaheilsa.fo + www.folkaheilsa.fo + ALDUR + TÍÐ + 0-3 + ár + Øll + skíggjanýtsla + frámæld + , + tó + Facetime + við + familju + frá + tí + , + at + barnið + er + 18 + mánaðir + 4-7 + ár + 30 + minuttir + um + dagin + 8-10 + ár + 45 + til + 60 + minuttir + um + dagin + 11-13 + ár + 60 + til + 90 + minuttir + um + dagin + 14-18 + ár + Upp + til + 120 + minuttir + dagliga + – + helst + minni + Vaksin + Upp + til + 120 + minuttir + dagliga + – + helst + minni + . + + + Avmarka + skíggjanýtsluna + í + frítíðini + , + um + tú + arbeiðir + við + skíggja + SKÍGGJA + - + tilmæli + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-132865_heilsumalaradid_bok_00003.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-132865_heilsumalaradid_bok_00003.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..5ef8872b14e15a7ff5938ec1f043bc89d0ef0ca5 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-132865_heilsumalaradid_bok_00003.xml @@ -0,0 +1,114077 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + 132865 Heilsumálaráðið – Bók, Krabbameinsætlan, umslag.indd + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 70384 words + 86477 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-gigni-cdn-fo-savn-3bjesp0m-0668750908a9d11b + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + 132865 Heilsumálaráðið – Bók, Krabbameinsætlan, umslag.indd + https://gigni.cdn.fo/savn/3bjesp0m/132865-heilsumálaráðið-bók_-krabbameinsætlan-low.pdf?s=lFMC3CdrsxX4d0c6m0Qh2qymsqk + https://gigni.cdn.fo/savn/3bjesp0m/132865-heilsum%C3%A1lar%C3%A1%C3%B0i%C3%B0-b%C3%B3k_-krabbameins%C3%A6tlan-low.pdf?s=lFMC3CdrsxX4d0c6m0Qh2qymsqk + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ 132865 Heilsumálaráðið – Bók, Krabbameinsætlan, umslag.indd +

+ + Krabbameinsætlan + fyri + Føroyar + Apríl + 2022 + Heilsumálaráðið + +

+

+ + Heilsumálaráðið + Apríl + 2022 + Krabbameinsætlan + fyri + Føroyar + +

+

+ + 2 + • + Krabbameinsætlan + fyri + før + oyar + Krabbameinaætlan + fyri + Føroyar + © + Heilsumálaráðið + 2022 + Umbróting + , + prent + og + heft + : + Føroyaprent + ISBN + 978-99918-884-2-2 + +

+

+ + Krabbameinsætlan + fyri + før + oyar + • + 3 + FORMÆLI + Tá + ið + samgongan + tók + við + í + 2019 + , + og + eg + tók + sæti + sum + landsstýrismaður + i + heilsumálum + , + varð + miðvíst + farið + undir + at + fremja + ein + stórætlaðan + heilsupolitikk + fyri + Føroyar + . + + + Har + millum + annað + viðgerðartrygd + við + ásettum + mest + loyvdum + bíðitíðum + skal + setast + í + verk + , + sum + skal + tryggja + , + at + ongin + krabbameinssjúklingur + bíðar + longur + enn + hægst + neyðugt + eftir + útgreining + og + viðgerð + . + + + Nýggja + krabbameinsætlanin + er + ein + liður + í + hesum + . + + + Í + sam + - + svari + við + málini + í + samgonguskjalinum + hongur + hetta + eisini + væl + saman + við + málunum + hjá + mær + og + samgonguni + um + viðgerðartrygd + . + + + Krabbamein + er + ein + sjúka + , + sum + á + onkran + hátt + rakar + okkum + øll + . + + + Antin + verða + vit + sjálvi + , + onkur + av + okkara + nærmastu + , + ella + onkur + sum + vit + kenna + rakt + av + krabbameini + okkurt + tíðarskeið + í + lívinum + . + + + Tíbetur + hevur + medisinska + menningin + seinastu + árini + havt + við + sær + , + at + viðgerðin + fyri + krabbamein + er + vorðin + nógv + betri + , + soleiðis + at + nógvir + sjúklingar + vinna + á + sjúkuni + , + ella + kunnu + liva + væl + og + leingi + við + krabbameini + . + + + Tað + besta + hevði + verið + , + um + vit + kundu + fyribyrgt + at + fólk + fáa + krabbamein + og + gerast + sjúk + . + + + Men + tá + ið + sjúkan + so + hóast + alt + rakar + okkum + , + er + ein + av + fortreytunum + fyri + at + koma + henni + til + lívs + , + at + hon + verður + staðfest + so + tíðliga + sum + gjørligt + í + sjúkugongdini + . + + + Harafturat + skulu + tey + , + sum + tíverri + verða + rakt + av + krabbameini + , + fáa + eina + góða + og + samskipaða + sjúklingagongd + – + bæði + í + føroyska + heilsuverkinum + og + millum + føroyska + heilsuverkið + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + . + + + Ein + týdningarmikil + liður + í + at + koma + fyri + seg + og + fáa + ein + so + góðan + gerandisdag + , + sum + gjørligt + , + eftir + eina + sjúkugongd + við + krabbameini + , + eru + góð + endurmenningartilboð + . + + + Fyri + summar + sjúklingar + er + endurmenning + eisini + ein + fortreyt + fyri + góðari + lívsgóðsku + aftaná + viðgerð + fyri + krabbamein + . + + + At + veita + eina + so + góða + palliativa + hjálp + sum + tilber + seinastu + tíðina + , + fólk + liggja + sjúk + , + er + eisini + ein + liður + í + sjúklingagongdini + , + tá + ið + tað + ikki + eydnast + at + basa + sjúkuni + . + + + Arbeiðssetningurin + fyri + hesa + krabbameinsætlan + er + í + tveimum + pørtum + . + + + Fyrri + partur + er + ein + eftirmeting + av + verandi + krabbameinsætlan + frá + 2009 + , + har + hugt + verður + eftir + , + hvørji + tilmæli + enn + ikki + eru + framd + , + og + um + ella + hvussu + hesi + kunnu + setast + í + verk + . + + + Seinni + partur + av + krabbameinsætlanini + lýsir + verandi + støðu + , + og + metir + um + styrkir + og + veikleikar + í + skipanini + , + við + atliti + at + krabbameinsfyribyrging + og + sjúklingagongdum + hjá + føroyskum + krabba + - + meinssjúklingum + . + + + V + ið + grundarlagi + í + hesum + , + eru + boð + uppá + tilmælir + um + átøk + og + fyriskipanir + , + sum + hava + til + endamáls + at + fyribyrgja + krabbameini + og + tryggja + best + møguligar + sjúklingagongdir + . + + + Tað + er + mín + vón + , + at + tilmæli + um + átøk + í + krabbameinsætlanini + fara + at + vísa + á + og + fyrireika + bæði + politiska + myndugleikan + og + heilsuverkið + til + , + hvat + skal + setast + í + verk + fyri + at + náa + málinum + um + at + minka + um + vandan + at + fáa + krabbamein + og + lætta + um + sjúklingagongdina + hjá + teimum + , + sum + verða + rakt + av + krabbameini + . + + + Kaj + Leo + Holm + Johannesen + landsstýrismaður + +

+

+ + 4 + • + innihaldsyvirlit + 1 + . + + + Inngangur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 12 + 1.1 + Út + gangsstøðið + fyri + at + orða + eina + nýggja + krabbameinsætlan + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 12 + 1.2 + Gr + undarlagið + fyri + at + orða + eina + nýggja + krabbameinsætlan + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 14 + 1.3 + A + rbeiðsháttur + og + arbeiðssetningur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 15 + 1.4 + V + iðmerkingar + til + arbeiðssetning + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 1.5 + +

+

+ + Arbeiðsskipan + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 17 + 1.6 + +

+

+ + T + akkarkvøða + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 18 + 2 + . + + + Samandráttur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 22 + 2.1 + E + ftirmeting + av + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 22 + 2.2 + L + ýsing + av + verandi + støðu + á + krabbameinsøkinum + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 23 + 2.3 + B + etri + hagtalsgrundarlag + í + Føroyum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 23 + 2.4 + F + yribyrging + av + krabbameini + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 24 + 2.5 + Scr + eening + í + Føroyum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 25 + 2.6 + +

+

+ + Endurmenning + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 26 + 2.7 + S + amskipað + sjúklingagongd + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 26 + 2.7.1 + P + rehospitalur + partur + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 27 + 2.7.2 + D + iagnostiskur + partur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 28 + 2.7.3 + V + iðgerðar + partur + +

+

+ + 30 + 2.8 + +

+

+ + Palliatión + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 31 + 2.9 + F + íggjarligar + avleiðingar + og + íverksetan + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 31 + 3 + . + + + Eftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 34 + 3.1 + Samanumtøka + av + eftirmetingini + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 34 + Innihaldsyvirlit + +

+

+ + innihaldsyvirlit + • + 5 + 4 + . + + + Lýsing + av + verandi + støðu + á + krabbameinsøkinum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 38 + 4.1 + Y + virskipaða + gongdin + í + Føroyum + og + í + Norðurlondum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 39 + 4.1.1 + +

+

+ + Tilburðir + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 39 + 4.1.2 + Deyðstíttleiki + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 41 + 4.2 + +

+

+ + L + ýsing + av + størstu + bólkunum + +

+

+ + 43 + 4.2.1 + T + ilburðir + Føroyar + og + Norðurlond + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 44 + 4.2.2 + D + eyðstíttleiki + , + høvuðsbólkar + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 45 + 4.3 + L + ýsing + av + einstøkum + bólkum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 46 + 4.3.1 + +

+

+ + Lunga + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 46 + 4.3.2 + L + angi + og + endatarmur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 49 + 4.3.3 + +

+

+ + Bróst + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 53 + 4.3.4 + Bløðruhálskertil + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 55 + 4.3.5 + Illk + ynjað + lymfom + og + leukemi + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + .57 + 4.3.6 + +

+

+ + Undirlív + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + .61 + 4.4 + Yvirlivilsi + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 65 + 4.5 + +

+

+ + Samandráttur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 72 + 4.5.1 + St + øðan + í + Føroyum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 72 + 4.5.2 + S + amanbering + við + hini + Norðurlondini + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + .72 + 4.5.3 + +

+

+ + Yvirlivilsi + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 74 + 4.5.4 + Niðurstøða + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 74 + 5 + . + + + Betri + hagtalsgrundarlag + í + Føroyum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 78 + 5.1 + T + øl + , + ið + eru + tøk + , + ella + verða + tøk + í + næstum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 79 + 5.2 + H + vørji + tøl + eiga + at + fáast + aftrat + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 79 + 5.3 + S + kráseting + og + viðgerð + av + hagtølum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 80 + 5.4 + +

+

+ + S + amanumtøka + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 81 + 5.5 + T + ilmæli + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 81 + +

+

+ + 6 + • + innihaldsyvirlit + 6 + . + + + Fyribyrging + av + krabbameini + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 84 + 6.1 + Royking + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 85 + 6.1.1 + R + oykivanar + hjá + føroyingum + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 85 + 6.1.2 + T + iltøk + at + minka + um + royking + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 85 + 6.2 + Alkohol + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 87 + 6.3 + Y + virvekt + , + kropsligt + óvirkni + og + kostur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 88 + 6.4 + Fólkaheilsuætlan + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 90 + 6.5 + +

+

+ + HPV + - + koppseting + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 90 + 6.5.1 + +

+

+ + Krabbameinssløg + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 90 + 6.5.2 + K + oppingarevni + og + verja + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 90 + 6.5.3 + A + ltjóða + tilmæli + um + koppseting + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 91 + 6.5.4 + T + ilboð + í + Føroyum + um + ókeypis + koppseting + fyri + HPV + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + .91 + 6.5.5 + K + oppseting + og + undirtøka + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + .91 + 6.6 + S + ólarljós + – + UV + strálur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 92 + 6.7 + Samanumtøka + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 92 + 6.8 + +

+

+ + Tilmæli + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 93 + 7 + . + + + Screening + í + Føroyum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 96 + 7.1 + Scr + eening + fyri + bróstkrabba + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 96 + 7.1.1 + +

+

+ + Aldursbólkurin + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 98 + 7.2 + Scr + eening + fyri + lívmóðurhálskrabba + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 99 + 7.2.1 + +

+

+ + Kanningarhættir + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 100 + 7.3 + Scr + eening + fyri + tarmkrabba + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 101 + 7.4 + Scr + eening + fyri + prostatakrabba + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 1 + 03 + 7.5 + Scr + eening + fyri + lungnakrabba + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 1 + 03 + 7.6 + Scr + eeningseind + í + Sjúkrahúsverkinum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 104 + 7.7 + S + amanumtøka + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 1 + 05 + 7.8 + T + ilmæli + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 105 + +

+

+ + innihaldsyvirlit + • + 7 + 8 + . + + + Endurmenning + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 108 + 8.1 + H + vat + er + endurmenning + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 1 + 08 + 8.1.1 + H + ví + endurmenning + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 1 + 08 + 8.1.2 + +

+

+ + H + vat + sigur + gransking + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 109 + 8.1.3 + Ø + ll + skulu + hava + nøktandi + tilboð + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 109 + 8.2 + E + ndurmenning + snýr + seg + um + nógv + ymisk + viðurskifti + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 11 + 0 + 8.2.1 + L + ikamlig + endurmenning + / + endurvenjing + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 11 + 0 + 8.2.2 + +

+

+ + S + álarlig + , + eksistentiell + og + andalig + endurmenning + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 111 + 8.2.3 + S + osial + endurmenning + +

+

+ + 112 + 8.3 + S + osial + lóggáva + og + væntandi + hagtøl + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 11 + 2 + 8.4 + E + ndurmenning + av + kynsligari + heilsu + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 11 + 4 + 8.5 + E + ndurmenning + og + palliatión + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 11 + 4 + 8.6 + E + ndurmenningareind + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 11 + 4 + 8.7 + E + ndurmennandi + átøk + sum + eru + ávegis + ella + finnast + í + føroyska + heils + uverkinum + , + almannaverkinum + og + í + kommununum + í + dag + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 11 + 5 + 8.8 + +

+

+ + Avvarðandi + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 117 + 8.8.1 + Avvarðandi + týðandi + partur + av + stuðlinum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 118 + 8.9 + B + ørn + og + ung + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 11 + 8 + 8.9.1 + B + ørn + og + ung + ein + útsettur + bólkur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 118 + 8.9.2 + T + ryggja + einsháttaða + hjálp + til + børn + og + ung + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 11 + 9 + 8.10 + Samanumtøka + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 12 + 0 + 8.11 + T + ilmæli + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 1 + 21 + 9 + . + + + Samskipað + sjúklingagongd + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 126 + 9.1 + P + rehospitali + partur + – + frá + illgruna + til + ávísing + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 126 + 9.1.1 + Á + vísingarskipanin + í + dag + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 12 + 7 + 9.2 + Á + vísingar + - + og + útgreiningarskipan + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 129 + +

+

+ + 8 + • + innihaldsyvirlit + 9.2.1 + F + elags + postkassi + og + visitatión + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 129 + 9.2.2 + V + iðgerðartrygd + fyri + krabbameinsøkið + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 130 + 9.2.3 + F + yrireiking + og + íverkseting + av + ávísingar + - + og + útgreiningarskipan + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 1 + 33 + 9.3 + D + iagnostiskur + partur + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 13 + 4 + 9.3.1 + R + øntgenøkið + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 134 + 9.3.2 + Rannsóknarstovan + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 136 + 9.3.3 + P + atologiøkið + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 136 + 9.3.4 + Diagnostisk + útgerð + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 13 + 7 + 9.3.5 + Sj + úklingagongdir + við + atliti + at + telemedisini + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 140 + 9.3.6 + Sjúklingagongdir + við + atliti + at + konsulentavtalum + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 140 + 9.4 + V + iðgerð + av + føroyskum + krabbameinsjúklingum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 141 + 9.4.1 + S + kurðøkið + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 141 + 9.4.2 + +

+

+ + Medi + sinska + økið + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 142 + 9.4.2.1 + +

+

+ + Onkologi + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 142 + 9.4.2.2 + Hæmatologi + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 14 + 4 + 9.4.3 + S + amskipan + av + sjúklingagongdum + tá + ið + sjúklingar + verða + sendir + uttanlands + . + + + . + + + . + + + 14 + 4 + 9.4.4 + Sjúklingasamskiparar + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 145 + 9.5 + E + ndursetan + av + krabbameinsstýrisbólki + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 146 + 9.6 + S + amanumtøka + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 14 + 7 + 9.7 + T + ilmæli + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 148 + 10 + . + + + Palliatión + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 154 + 10.1 + P + alliatiónstilmælið + frá + desember + í + 2019 + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 154 + 10.2 + +

+

+ + P + alliatión + í + Føroyum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 155 + 10.2.1 + P + alliativa + toymið + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 155 + 10.2.2 + P + alliatión + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 1 + 56 + 10.2.3 + P + alliatión + í + primera + heilsugeiranum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 157 + +

+

+ + innihaldsyvirlit + • + 9 + 10.3 + Nið + urstøður + í + sambandi + við + eftirmetingina + av + palliativari + viðgerð + og + røkt + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 157 + 10.3.1 + Heima + s + um + longst + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 158 + 10.3.2 + Á + sjúkrahús + , + tá + ið + tað + er + neyðugt + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 158 + 10.3.3 + +

+

+ + Hospice + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 159 + 10.3.4 + St + ørri + krøv + til + palliativ + tilboð + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 0 + 10.3.5 + Ne + yðugt + við + greiðari + ábyrgdarbýti + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 0 + 10.4 + T + ilmæli + um + , + hvussu + palliatión + skal + skipast + í + Føroyum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 1 + 10.4.1 + P + alliatión + skipast + sum + landsumfatandi + tænasta + í + Sjúkrahúsverkinum + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 1 + 10.4.2 + P + alliativ + deild + verður + skipað + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 1 + 10.4.3 + +

+

+ + Barnapalliatión + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 2 + 10.4.4 + +

+

+ + P + rimeri + heilsugeirin + skal + styrkjast + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 3 + 10.4.5 + P + alliativa + økið + skal + verða + formliga + skipað + við + greiðum + ábyrgdarbýti + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 4 + 10.5 + M + anning + – + Palliativa + deildin + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 4 + 10.6 + F + ortreytir + fyri + , + at + tilmælini + kunnu + setast + í + verk + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 165 + 10.7 + S + amanumtøka + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 16 + 5 + 10.8 + Tilmæli + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 166 + 11 + . + + + Fíggjarligar + avleiðingar + og + íverksetan + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 170 + 11.1 + B + etri + hagtalsgrundarlag + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 170 + 1 + 1.2 + F + yribyrging + av + krabbameini + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 171 + 1 + 1.3 + Scr + eening + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 173 + 1 + 1.4 + E + ndurmenning + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 174 + 1 + 1.5 + S + amskipað + sjúklingagongd + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 177 + 1 + 1.6 + P + alliatión + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 183 + 11.7 + S + amanumtøka + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + . + + + 18 + 5 + Fylgiskjal + 1 + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 18 + 8 + Fylgiskjal + 2 + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + +

+

+ + . + + + 204 + +

+

+ + 1 + INNGANGUR + +

+

+ + 12 + • + 1 + . + + + Kapittul + – + i + nngangur + Í + 2009 + varð + gjørd + ein + krabbameinsætlan + fyri + Føroyar + . + + + Høvuðsendamálið + var + at + styrkja + fyribyrgingina + av + krabbameini + og + betra + um + grundarlagið + fyri + at + bjóða + føroyskum + krabba + - + meinssjúklingum + dygdargóðar + útgreiningar + - + og + viðgerðargongdir + , + ið + vórðu + settar + í + gongd + tíðliga + , + og + sum + kendust + samanhangandi + fyri + sjúklingin + . + + + Ætlanin + frá + 2009 + hevði + fleiri + tilmæli + um + , + hvussu + endamálið + skuldi + røkkast + . + + + Nú + vit + skriva + 2022 + , + kunnu + vit + staðfesta + , + at + fleiri + av + til + mælunum + eru + fylgd + , + nøkur + eru + ávegis + , + meðan + onnur + bíða + . + + + Nógv + er + hent + á + krabbameinsøkinum + síðani + 2009 + . + + + Størri + vitan + er + um + sjúkuna + , + og + við + g + erðarhættir + eru + blivnir + betri + og + nýggir + lagdir + aftrat + , + umframt + at + heilivágurin + er + vorðin + betri + . + + + Umframt + hetta + , + er + tað + eisini + sambært + sam + gongu + skjalinum + eitt + politiskt + ynski + , + at + ein + nýggj + krabbameinsætlan + verður + gjørd + . + + + Tíðin + er + tí + komin + til + at + leggja + eina + nýggja + ætlan + . + + + 1.1 + ÚTGANGSSTØÐIÐ + FYRI + AT + ORÐA + EINA + NÝGGJA + KRABBAMEINSÆTLAN + Útgangsstøðið + fyri + at + leggja + eina + nýggja + ætlan + fyri + Føroyar + er + , + at + talið + av + staðfestum + krabba + - + tilburðum + er + vaksið + frá + sløkum + 200 + í + 2007 + til + upp + móti + 250 + tilburðum + í + 2019 + . + + + Talið + av + teimum + , + ið + doyggja + , + hevur + tíbetur + ikki + hevur + fylgt + við + , + men + hevur + flestu + árini + ligið + rættiliga + støðugt + um + 100 + árliga + . + +

+

+ + Tað + er + sjálvsagt + gott + , + at + lutfalsliga + færri + doyggja + í + mun + til + tey + , + ið + fáa + staðfest + krabbamein + . + + + Mynd + ir + nar + niðanfyri + vísa + eisini + , + at + tað + eru + mun + andi + fleiri + , + ið + nú + liva + fimm + ár + eftir + , + at + sjúkan + varð + staðfest + . + + + Tó + eigur + støðan + at + gerast + enn + betri + , + tí + myndirnar + vísa + eisini + , + at + bæði + hjá + kvinnum + og + monnum + eru + tað + uppaftur + fleiri + í + hinum + Norðurlondunum + , + ið + eru + á + lívi + fimm + ár + eftir + , + at + sjúkan + varð + staðfest + . + + + Mynd + : + 1.1 + - + Kelda + : + Nordcan + TILBURÐIR + OG + DEYÐSFØLL + AV + KRABBAMEINI + 1 + . + + + KAPITTUL + Inngangur + +

+

+ + 1 + . + + + Kapittul + – + inngangur + • + 13 + Hóast + talið + av + fólki + , + ið + doyggja + av + krabba + meini + , + ikki + hevur + fylgt + við + talinum + av + stað + festum + tilburðum + , + er + krabbamein + vorðin + størsta + deyðsorsøkin + . + + + Fara + vit + nøkur + áwr + aftur + í + tíðina + , + var + hjarta + - + og + æðrasjúka + nógv + størsta + deyðsorsøkin + . + + + Soleiðis + er + ikki + longur + . + + + Talið + av + deyðsføllum + , + orsakað + av + hjarta + - + / + æðra + sjúkum + , + er + fallið + munandi + seinastu + 20 + árini + . + + + Fyri + 20 + árum + síðani + doyðu + umleið + 150 + fólk + árliga + av + hjarta + - + / + æðrasjuku + og + sløk + 100 + av + krabbameini + . + + + Nú + doyggja + færri + enn + 100 + av + hjarta + - + / + æðrasjúku + um + árið + , + meðan + talið + á + teimum + , + sum + doyggja + av + krabbameini + , + liggur + beint + omanfyri + 100 + . + + + Mynd + : + 1.2 + - + Kelda + : + Nordcan + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + , + KVINNUR + NORÐURLOND + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + , + MENN + NORÐURLOND + Mynd + : + 1.3 + - + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 14 + • + 1 + . + + + Kapittul + – + inngangur + Á + krabbameinsøkinum + eiga + vit + at + miða + móti + somu + gongd + sum + t.d. + á + hjartaøkinum + . + + + Tað + skulu + færri + doyggja + av + krabbameini + . + + + Fyri + at + tað + skal + verða + , + skulu + fyri + tað + fyrsta + færri + fáa + sjúkuna + , + og + um + hon + kortini + verður + stað + fes + t + , + skulu + viðgerðirnar + tryggja + , + at + færri + doyggja + . + + + Men + vit + skulu + eisini + bøta + uppá + onnur + viður + skifti + . + + + T + ey + , + ið + rakt + verða + av + sjúkuni + , + og + teirra + avvarðandi + , + skulu + hava + ta + hjálp + , + teimum + tørv + ar + . + + + Hetta + bæði + meðan + viðgerðin + fer + fram + , + tá + tey + eru + vorðin + frísk + , + og + tá + síðsta + tíðin + kemur + . + + + Aðrastaðni + eru + gjørdar + ymiskar + framskriv + ing + ar + fyri + , + hvussu + krabbamein + fer + at + økjast + kom + and + i + árini + . + + + Ein + kanning + hjá + danska + Krabba + meins + felagnum1 + vísir + t.d. + , + at + í + einum + 20 + ára + skeiði + frá + 2012-2016 + til + 2032-2036 + væntast + ein + øking + á + sløk + 30 + % + í + nýggjum + krabba + meinstilburðum + í + Danmark + . + + + V + erður + tað + ført + yvir + til + føroysk + viðurskifti + , + merkir + tað + , + at + tað + verða + umleið + 325 + tilburðir + um + árið + , + t.v.s. + 75 + fleiri + tilburðir + enn + teir + umleið + 250 + , + sum + nú + eru + um + árið + . + + + Ella + við + øðrum + orðum + fara + vit + frá + at + hava + um + fimm + tilburðir + um + vikuna + , + til + at + hava + seks + tilburðir + um + vikuna + í + miðal + . + + + Samstundis + , + sum + framskrivingar + verða + gjørdar + av + sjúkutilburðum + , + er + eisini + víst + á + , + at + umleið + 40 + % + 2 + av + tilburðunum + kunnu + sleppast + undan + við + at + leggja + lívsháttin + um + , + eitt + nú + við + at + steðga + við + at + roykja + . + + + At + vit + hava + ávirkan + á + so + stóran + part + av + tilburðunum + , + eigur + at + vekja + ans + og + eigur + avgjørt + at + vera + ein + tungtvigandi + orsøk + til + , + at + stuðla + Fólkaheilsuráðnum + í + teirra + arbeiði + hesum + viðvíkjandi + . + + + 1.2 + GRUNDARLAGIÐ + FYRI + AT + ORÐA + EINA + NÝGGJA + KRABBAMEINSÆTLAN + Sum + áður + nevnt + , + er + nógv + hent + á + krabba + meins + økinum + síðani + fyrsta + krabba + meins + ætlanin + varð + orðað + í + 2009 + . + + + Størri + vitan + er + um + sjúkuna + , + viðgerðarhættirnir + eru + blivnir + betri + og + nýggir + lagdir + aftrat + , + umframt + at + heilivágurin + er + vorðin + betri + . + + + Umframt + hetta + er + tað + eisini + sambært + sam + gonguskjalinum + eitt + politiskt + ynski + , + at + ein + nýggj + krabbameinsætlan + verður + gjørd + , + og + tíðin + er + tí + komin + til + at + leggja + eina + nýggja + ætlan + . + + + 1 + https://www.cancer.dk/ + dyn + / + resources + / + File + / + file + / + 6 + / + 8716 + / + 1587724570 + / + bagomtalleneincidensfremskrivning20161.pdf + 2 + https://www.cancer.dk/ + dyn + / + resources + / + File + / + file + / + 7 + / + 9277 + / + 1621354359 + / + kraeft-i-danmark-2021-web.pdf + +

+

+ + s. + +

+

+ + 34 + . + + + DEYÐ + AV + KRABBAMEINI + ELLA + HJARTA + - + / + ÆÐRASJÚKUM + 2000-2019 + Mynd + : + 1.4 + - + Kelda + : + Hagstovan + +

+

+ + 1 + . + + + Kapittul + – + inngangur + • + 15 + Í + hesi + nýggju + ætlanini + fáa + vit + tilmæli + um + , + hvussu + vit + í + øllum + liðum + kunnu + flyta + okkum + nærri + móti + málinum + – + so + færri + gerast + sjúk + , + betri + viðgerð + verður + givin + , + færri + doyggja + og + harumframt + at + lætt + verður + um + , + meðan + viðgerð + fer + fram + , + eftir + viðgerð + , + og + tá + síðsta + tíðin + kemur + . + + + 1.3 + ARBEIÐSHÁTTUR + OG + ARBEIÐSSETNINGUR + Arbeiðið + við + at + orða + ein + nýggja + ætlan + varð + form + liga + sett + í + gongd + í + november + 2020 + . + + + Arbeið + ið + hevur + verið + skipað + við + einum + verk + ætlan + ar + bólki + , + einum + stýrisbólki + , + og + einum + tvør + fak + ligum + tilvísingarbólki + . + + + Verkætlanarbólkurin + hevur + skrivað + krabba + meinsætlanina + við + grundarlagi + í + tilfari + , + sum + bólkurin + hevur + fingið + til + vega + og + við + gjørt + . + + + Krabbameinsætlanin + hevur + verið + til + hoyringar + hjá + tilvísingarbólkinum + og + er + góðkend + av + stýrisbólkinum + . + + + Ætlanin + við + hesi + krabbameinsætlanini + kann + í + høvuðsheitum + lýsast + í + tveimum + pørtum + . + + + Endamálið + við + fyrsta + parti + er + at + gera + eina + stutta + eftirmeting + av + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + og + meta + um + , + hvørji + tilmæli + í + ætlanini + enn + eru + viðkomandi + , + men + ikki + sett + í + verk + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + bólkurin + koma + við + nýggjum + tilmæli + um + , + hvussu + hesi + kunnu + verða + sett + í + verk + . + + + Endamálið + við + øðrum + parti + er + at + meta + um + styrkir + og + veikleikar + á + krabbameinsøkinum + í + Føroyum + í + dag + og + í + hesum + sambandi + koma + við + tilmælum + um + , + hvat + kann + gerast + fyri + at + bøta + um + veikleikarnar + . + + + Arbeiðssetningurin + er + orðaður + soleiðis + : + ARBEIÐSUPPGÁVAN + HJÁ + VERKÆTLANAR + B + ÓLK + I + NUM + ER + : + • + a + t + eftirmeta + í + stuttum + krabbameinsætlanina + frá + 2009 + og + meta + um + , + hvørji + tilmæli + í + ætlanini + enn + eru + viðkomandi + , + men + ikki + sett + í + verk + og + tilmæla + , + hvussu + hesi + eiga + at + verða + sett + í + verk + . + + + • + a + t + lýsa + verandi + støðu + viðvíkjandi + krabbameinsfyribyrging + og + sjúklingatilgongdum + hjá + føroyskum + krabbameinssjúklingum + . + + + Í + hesum + partinum + skal + bólkurin + eisini + meta + um + styrkir + og + veikleikar + og + koma + við + tilmælum + um + , + hvørji + tiltøk + / + átøk + og + fyriskipanir + skulu + setast + í + verk + fyri + at + tryggja + eina + dygdargóða + fyribyrging + og + sjúklingagongd + við + tí + endamáli + : + • + a + t + fyribyrgja + , + at + fólk + fáa + krabbamein + , + • + a + t + staðfesta + krabbamein + skjótast + til + ber + , + • + a + t + veita + skjóta + og + dygdargóða + viðgerð + , + so + fleiri + gerast + frísk + , + og + at + tað + skal + bera + til + at + liva + longri + við + sjúkuni + , + • + a + t + veita + eina + góða + og + samskipaða + sjúklingagongd + – + bæði + í + føroyska + heilsuverkinum + og + millum + føroyska + heilsuverkið + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + , + og + tað + verður + tryggjað + , + at + ongin + sjúklingur + bíðar + longur + enn + 30 + dagar + eftir + útgreining + og + viðgerð + , + • + a + t + veita + eina + góða + endurmenning + við + tí + endamáli + , + at + sjúklingar + og + avvarðandi + verða + hjálpt + til + ein + gerandisdag + , + sum + er + so + innihaldsríkur + sum + gjørligt + , + har + tey + kunnu + virka + so + sjálvstøðugt + sum + til + ber + , + • + a + t + veita + eina + so + góða + palliativa + hjálp + sum + til + ber + seinastu + tíðina + , + fólk + liggja + sjúk + . + + + Hesin + parturin + kann + verða + grundaður + á + tilmælið + um + palliatión + , + sum + varð + handað + í + 2019 + , + • + a + t + tryggja + góð + hagtøl + á + økinum + – + herundir + nágreinilig + og + dagførd + hagtøl + , + m.a. + um + , + hvussu + nógvir + tilburðir + eru + ; + hvussu + nógv + gerast + frísk + , + hvussu + leingi + fólk + liva + við + sjúkuni + , + og + hvør + deyðiligheitin + er + . + + + • + a + t + lýsa + fyrisitingarligar + , + starvsfólkaligar + og + fíggjarligar + avleiðingar + av + tilmæltu + uppskotunum + . + +

+

+ + 16 + • + 1 + . + + + Kapittul + – + inngangur + 1.4 + VIÐMERKINGAR + TIL + ARBEIÐSSETNING + Mett + verður + , + at + arbeiðssetningurin + í + síni + heild + er + greiður + . + + + Umframt + at + eftirmeta + krabbameinsætlanina + frá + 2009 + er + uppgávan + at + lýsa + og + koma + við + tilmælum + um + , + hvussu + vit + fyribyrgja + krabbameini + , + skipa + góðar + og + samskipaðar + sjúklingagongdir + , + eisini + tá + ið + tað + viðvíkur + endurmenning + og + palliatión + . + + + Harumframt + skal + tilmæli + orðast + um + , + hvussu + vit + tryggja + góð + hagtøl + á + krabbameinsøkinum + . + + + Í + sambandi + við + sjúklingagongdir + stendur + m.a. + í + arbeiðssetninginum + , + at + „ + ... + tað + verður + tryggjað + , + at + ongin + sjúklingur + bíðar + longur + enn + 30 + dagar + eftir + útgreining + og + viðgerð + “ + . + + + Spurningurin + er + , + um + hetta + merkir + 30 + dagar + frá + tí + , + at + sjúkrahúsið + hevur + móttikið + ávísing + til + sjúklingurin + er + útgreinaður + , + og + síðani + 30 + dagar + frá + tí + , + at + sjúklingurin + er + útgreinaður + , + til + hann + er + komin + í + viðgerð + . + + + Ella + skal + tað + tulkast + soleiðis + , + at + tað + í + mesta + lagi + kunnu + ganga + 30 + dagar + tilsamans + frá + tí + , + at + sjúkrahúsið + hevur + móttikið + eina + ávísing + , + til + sjúklingurin + er + útgreinaður + og + komin + í + viðgerð + , + og + er + tað + yvirhøvur + møguligt + at + veita + eina + tílíka + viðgerðartrygd + í + mun + til + tær + ymsu + krabbameinsdiagnosurnar + . + + + Tá + ið + hugtakið + viðgerðartrygd + verður + umrøtt + , + verður + ofta + víst + til + donsku + skipanina + , + har + ásett + er + , + at + tað + er + 30 + daga + útgreiningar + - + og + viðgerðartrygd + sambært + donsku + heilsulógini + 3 + ( + Sundhedsloven + ) + , + og + tí + verður + tað + eisini + mett + , + at + hetta + er + ein + orsøk + til + , + at + tað + er + komið + við + í + arbeiðssetningin + . + + + Hetta + merkir + ikki + , + at + danskir + sjúklingar + hava + eina + trygd + fyri + at + koma + í + viðgerð + innan + 30 + dagar + . + + + Í + staðin + merkir + tað + , + at + í + mesta + lagi + skulu + ganga + 30 + dagar + frá + tí + , + at + ein + sjúklingur + er + ávístur + til + útgreiningar + / + kanningar + á + sjúkrahúsinum + , + til + útgreiningin + er + framd + . + + + Um + útgreiningin + ikki + kann + fremjast + inn + an + hesa + tíðarfreist + , + skal + tað + innan + freistina + fyri + liggja + ein + útgreiningarætlan + um + , + hvat + skal + gerast + og + nær + . + + + Soleiðis + kann + útgreiningin + taka + fleiri + dagar + og + fara + útum + teir + 30 + dagarnar + . + + + Eftir + at + útgreiningin + er + liðug + , + og + møgulig + diagnosa + er + sett + , + skal + sjúklingurin + fáa + bjóðað + viðgerð + innan + 30 + dagar + eru + gingnir + , + frá + tí + at + ávísing + um + viðgerð + er + móttikin + á + tí + deildini + , + sum + skal + veita + viðgerðina + . + + + Hetta + merkir + , + at + samanlagt + kunnu + tað + ganga + meira + enn + 60 + dagar + frá + tí + , + at + sjúklingurin + er + ávístur + til + útgreiningar + , + til + hann + er + í + viðgerð + . + + + Tá + ið + tað + viðvíkur + krabbameini + ( + og + ávísar + hjarta + sjúkur + ) + , + eru + serligar + reglur + galdandi + í + donsku + heilsulógini4 + , + har + tær + mest + loyvdu + bíðitíðirnar + eru + styttri + 5 + . + + + Í + høvuðsheitum + merkir + hetta + , + at + tað + er + lógarásett + , + at + tað + skulu + ganga + í + mesta + lagi + 14 + dagar + frá + tí + , + at + sjúkrahúsverkið + hevur + fingið + eina + ávísing + , + til + sjúklingurin + er + byrjaður + uppá + útgreiningina + ( + forkanningina + ) + . + + + Um + útgreiningin + vísir + , + at + talan + er + um + krabbamein + , + mugu + í + mesta + lagi + ganga + 14 + dagar + frá + tí + , + at + sjúklingurin + hevur + góðtikið + eina + viðgerð + ( + givið + eitt + kunnað + samtykki + ) + , + til + viðgerðin + er + byrjað + . + + + Tað + er + galdandi + óansæð + , + um + talan + er + um + skurðviðgerð + ella + medisinska + viðgerð + . + + + Tó + mugu + í + mesta + lagi + ganga + 28 + dagar + frá + tí + , + at + deildin + á + sjúkrahúsinum + hevur + móttikið + ávísing + ina + um + viðgerð + , + til + sjúklingurin + er + byrjaður + í + viðgerð + . + + + Tað + vil + siga + , + at + um + deildin + gevur + eitt + tilboð + um + viðgerð + , + sum + sjúklingurin + góðtekur + 3 + dagar + eftir + , + at + ávísingin + er + móttikin + , + mugu + í + mesta + lagi + ganga + 14 + dagar + frá + tí + , + at + sjúklingurin + hevur + góðtikið + tilboðið + , + til + viðgerðin + er + byrjað + . + + + Ganga + tað + harafturímóti + t.d. + 21 + dagar + frá + tí + , + at + sjúkrahúsið + móttekur + eina + ávísing + um + viðgerð + , + til + sjúklingurin + fær + bjóðað + eitt + viðgerðartilboð + , + sum + verður + góðtikið + , + mugu + í + mesta + lagi + ganga + 7 + dagar + , + til + viðgerðin + byrjar + – + tí + tað + í + mesta + lagi + mugu + ganga + 28 + dagar + tilsamans + frá + tí + , + at + deildin + fær + ávísingina + , + til + viðgerðin + er + byrjað + 6 + . + + + Hetta + merkir + , + at + hóast + viðgerðartrygd + er + lóg + arásett + í + Danmark + , + kunnu + ganga + longri + enn + 30 + dagar + frá + tí + , + at + eitt + sjúkrahús + móttekur + eina + ávísing + , + har + illgruni + er + um + krabbamein + , + til + farið + er + undir + viðgerðina + . + + + Hetta + kann + millum + annað + vera + tengt + at + , + hvussu + langa + tíð + tað + tekur + at + útgreina + sjúklingin + . + + + 3 + Sí + §§ + 82b + og + 87 + í + Sundhedsloven + : + https://www.retsinformation.dk/ + eli + / + lta + / + 2019 + / + 903 + 4 + Sí + +

+

+ + § + +

+

+ + 88 + +

+

+ + í + +

+

+ + Sundhedsloven + : + +

+

+ + https://www.retsinformation.dk/ + eli + / + lta + / + 2019 + / + 903 + +

+

+ + og + +

+

+ + kunngerð + : + +

+

+ + Bekendtgørelse + +

+

+ + om + +

+

+ + maksimale + +

+

+ + v + entetider + +

+

+ + ved + +

+

+ + behandling + +

+

+ + af + +

+

+ + kræft + +

+

+ + og + +

+

+ + visse + +

+

+ + tilstande + +

+

+ + ved + +

+

+ + iskæmiske + +

+

+ + hjertesygdomme + +

+

+ + ( + retsinformation.dk + ) + 5 + Reglurnar + +

+

+ + fyri + +

+

+ + mest + +

+

+ + loyvdu + +

+

+ + bíðitíðum + +

+

+ + eru + +

+

+ + galdandi + +

+

+ + fyri + +

+

+ + allar + +

+

+ + krabbameinsjúklingar + . + +

+

+ + Tó + +

+

+ + er + +

+

+ + húðkrabbi + +

+

+ + – + +

+

+ + sum + +

+

+ + ikki + +

+

+ + er + +

+

+ + móðurmerkjakr + abbi + +

+

+ + – + +

+

+ + og + +

+

+ + krabbameinssjúkur + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + krevja + +

+

+ + beinmergstransplantatión + , + +

+

+ + ikki + +

+

+ + umfataðar + . + +

+

+ + 6 + https://www.cancer.dk/hjaelp-viden/kraeftbehandling/pakkeforloeb-ventetider/ventider-behandlingsgaranti/ + +

+

+ + 1 + . + + + Kapittul + – + inngangur + • + 17 + Innanfyri + lógarásettu + útgreiningar + - + og + viðgerð + ar + trygdina + , + eru + gjørdir + sonevndir + krabba + - + meinspakkar + fyri + tær + ymsu + diagnosurnar + , + ið + lýsa + eina + samlaða + standard + sjúklingagongd + fyri + útgreining + , + viðgerð + og + uppfylging + av + sjúk + lingum + . + + + Í + hesum + pakkum + eru + eisini + ásettar + fakliga + til + mæltar + tíðarásetingar + – + t.d. + , + hvussu + long + tíð + , + í + mesta + lagi + eigur + at + ganga + frá + ávísing + til + út + g + reining + og + viðgerð + . + + + Krabbameinssjúkur + eru + ymiskar + og + tíðarásetingarnar + eru + eisini + ymiskar + í + teimum + ymisku + pakkunum + . + + + Verður + hugt + eftir + pakka + til + gongdini + fyri + bróstkrabba + , + verður + mælt + til + , + at + tað + ganga + í + mesta + lagi + 28 + dagar + frá + tí + , + at + ávísing + um + útgreining + er + móttikin + á + sjúkrahúsinum + , + til + sjúklingurin + er + skurðviðgjørdur + ( + 34 + dagar + , + um + talan + eisini + er + um + plastikkirurgi + ) + 7 + . + + + Er + talan + t.d. + um + lungakrabba + , + er + tilmælið + 44 + dagar8 + . + + + Tað + merkir + , + at + ein + viðgerðartilgongd + fyri + lungakrabba + verður + mett + at + verða + meira + víðfevnd + og + er + vanliga + 16 + dagar + longur + , + enn + ein + tilgongd + fyri + bróstkrabba + . + + + Í + Føroyum + eru + ongar + ásetingar + í + lóggávu + um + viðgerðartrygd + ella + mest + loyvdu + bíðitíðir + . + + + Tá + ið + tað + í + arbeiðssetninginum + stendur + , + at + tað + skal + tryggjast + , + at + „ + ... + ongin + sjúklingur + bíðar + longur + enn + 30 + dagar + eftir + útgreining + og + viðgerð + “ + verður + tað + í + hesi + ætlan + tulkað + soleiðis + , + at + viðgerðartrygd + verður + sett + í + verk + við + ásettum + mest + loyvdum + bíðitíðum + , + ið + verða + almennar + , + fyri + ávikavist + út + grein + ing + og + viðgerð + . + + + Hetta + skal + tryggja + , + at + ongin + krabba + meinssjúklingur + bíðar + longur + enn + hægst + neyðugt + . + + + Tað + verður + vent + aftur + til + við + gerðar + trygdina + í + broti + 9.9.2 + í + kapitli + 9 + . + + + 1.5 + ARBEIÐSSKIPAN + Arbeiðið + at + orða + krabbameinsætlanina + varð + formliga + sett + í + gongd + í + november + 2020 + . + + + Arbeiðið + er + skipað + í + trimum + bólkum + : + • + einum + stýrisbólki + , + sum + hevur + yvirskipaðu + ábyrgdina + av + arbeiðinum + , + • + einum + verkætlanarbólki + , + sum + hevur + ábyrgdina + av + at + orða + krabbameinsætlanina + , + og + • + einum + tilvísingarbólki + , + mannaður + við + viðkomandi + serfrøði + , + sum + skal + ráðgeva + og + samstarva + við + verkætlanarbólkin + um + at + orða + krabbameinsætlanina + . + +

+

+ + Verkætlanarbólkurin + hevur + , + so + hvørt + sum + uppskot + til + partar + krabbameinsætlanini + vórðu + liðugt + viðgjørdir + og + orðaðir + , + sent + hesar + til + hoyr + ingar + hjá + tilvísingarbólkinum + og + til + støðu + tak + an + hjá + stýrisbólkinum + . + + + Haðani + eru + týdn + ing + ar + mestu + viðmerkingarnar + arbeiddar + inn + í + upp + skotið + . + + + Í + tilgongdini + gjørdi + verkætlanarbólkurin + eisini + uppskot + til + tíðarætlan + og + leist + fyri + krabba + - + meinsætlanina + , + sum + varð + góðkend + av + stýris + b + ólkinum + . + + + Niðanfyri + er + yvirlit + yvir + hvørjir + persónar + manna + bólkarnar + . + + + Stýrisbólkurin + : + • + Turid + Arge + , + aðalstjóri + í + Heilsumálaráðnum + ( + forkvinna + ) + • + Tummas + í + Garði + , + varastjóri + við + læknafakligari + bakgrund + í + Sjúkrahúsverkinum + • + Durita + Tausen + , + forkvinna + í + Krabbameinsfelagnum + . + + + Verkætlanarbólkurin + : + • + Jan + Simonsen + , + deildarstjóri + í + Heilsumálaráðnum + ( + formaður + ) + • + Petur + Joensen + , + fulltrúi + í + Heilsumálaráðnum + • + Kristianna + Larsen + á + Lofti + , + leiðslufulltrúi + í + Heilsumálaráðnum + . + + + ( + Í + bólkinum + til + september + 2021 + ) + • + Irena + Nolsø + , + fulltrúi + í + Heilsumálaráðnum + . + + + ( + Kom + í + bólkin + í + september + 2021 + ) + 7 + https://www.sst.dk/ + da + / + Udgivelser + / + 2018 + / + Pakkeforloeb-for-brystkraeft + 8 + https://www.sst.dk/-/media/Udgivelser/2019/Pakkeforloeb-kraeft-2015-2019/Lungekraeft-2018/Pakkeforl%C3%B8b- + for-lungekr + %C3 + %A6ft-2018.ashx + ? + la=da&hash=48DF78D4FAF386CCEE4D7C163D822692CE919D1E + +

+

+ + 18 + • + 1 + . + + + Kapittul + – + inngangur + • + Tordis + Kristiansdóttir + , + yvirlækni + og + serlækni + í + onkologi + á + Landssjúkrahúsinum + • + Eyðfinnur + Olsen + , + yvirlækni + og + serlækni + í + kirurgi + og + kirurgiskari + gastroenterologi + a + Landssjúkrahúsinum + • + Elin + Jakobsen + , + sjúkrarøktarfrøðingur + á + Onkologisk + Ambulatorium + á + Landssjúkrahúsinum + • + Jansy + Gaardlykke + , + dagligur + leiðari + hjá + Krabbameinsfelagnum + • + Bjarni + Wardum + , + kommunulækni + . + + + Tilvísingarbólkurin + : + • + Katrin + Kallsberg + , + Landssjúkrahúsið + , + Skurðdepilin + – + yvirlækni + og + serlækni + í + gynekologi + / + obstetrikk + • + Kári + Rubek + Nielsen + , + Landssjúkrahúsið + , + Medisinski + depilin + – + yvirlækni + og + serlækni + í + medisinskari + gastroenterologi + • + Sissal + Clemmensen + , + Landssjúkrahúsið + , + Røntgendeildin + – + yvirlækni + og + radiologur + • + Ann + Østerø + , + Landssjúkrahúsið + , + Diagnostiski + depilin + – + leiðari + • + Sonja + Nielsen + , + Landssjúkrahúsið + , + Medisinsk + seingjardeild + – + deildarleiðari + • + Marita + Andrasardóttir + , + Landssjúkrahúsið + , + Uttanlandstænastan + – + deildarleiðari + • + Morit + Eliassen + , + Landssjúkrahúsið + , + Hematologisk + Ambulatorii + – + hæmatologi + sjúkrarøktarfrøðingur + • + Lena + Bjarnason + , + Landssjúkrahúsið + , + Palliativa + toymið + – + sjúkrarøktarfrøðingur + • + Jórun + Simonsen + , + Landssjúkrahúsið + , + Fysioterapi + – + fysioterapeutur + , + varaleiðari + • + Marnar + F. + Kristiansen + , + Landssjúkrahúsið + , + Krabbameinshagtøl + – + lækni + • + Ingi + Mittún + , + Landssjúkrahúsið + , + Fíggjar + - + og + KT-leiðari + • + Hervør + Eyðinsdóttir + , + Landssjúkrahúsið + – + THS-ráðgevi + • + Torbjørn + Viderø + , + Landssjúkrahúsið + , + Skurðdepilin + – + yvirlækni + • + Súsanna + Olsen + , + Klaksvíkar + sjúkrahús + – + varastjóri + • + Lisbeth + Jakobsen + , + Suðuroyar + sjúkrahús + – + sjúkrarøktarfrøðingur + • + Hjalti + Gunnarstein + , + Landsapotekarin + – + landsapotekari + • + Inga + Mareta + Joensen + , + Heilsutrygd + – + kommunulækni + • + Birna + Mohr + Joensen + , + Hvíldarheimið + Naina + – + fyristøðukvinna + • + Sólrun + Jacobsen + , + Krabbameinsfelagið + – + ráðgevandi + sjúkrarøktarfrøðingur + . + + + • + Jákup + N. + Olsen + , + Sjúklingaráðið + – + formaður + í + Sjúklingaráðnum + • + Guðrið + Andorsdóttir + , + Ílegusavnið + – + stjóri + • + Magni + Mohr + , + Fólkaheilsuráðið + – + Ph.d. + dekanur + og + formaður + í + Fólkaheilsuráðnum + • + Randi + Johannesen + , + Ráðgevingin + fyri + føroyingar + í + Danmark + – + sosialráðgevi + • + Morid + Jacobsen + , + Almannaverkið + – + deildarleiðari + • + Asta + Marjunardóttir + , + Kommunufelagið + – + eindarleiðari + í + Heilsu + - + og + umsorganartænastuni + hjá + Tórshavnar + kommunu + ( + Í + bólkinum + til + juli + 2021 + ) + • + Heri + Petersen + , + Almannamálaráðið + – + fulltrúi + • + Olga + Kristina + Hansen + , + Landslæknin + – + lækni + 1.6 + TAKKARKVØÐA + Í + sínum + arbeiði + við + at + orða + krabbameinsætlan + ina + hevur + verkætlanarbólkurin + havt + gleði + av + góðum + og + konstruktivum + viðmerkingum + frá + bæði + stýrisbólki + og + tilvísingarbólki + . + + + Eisini + hevur + bólkurin + havt + serstakar + kunnandi + fund + ir + við + einstøk + umboð + frá + tilvísingarbólki + og + ser + frøðingum + uttanlands + , + sum + hava + eitt + serligt + innlit + í + krabbameinsøkið + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + verkætlanarbólkurin + veita + eina + serstaka + tøkk + til + Marnar + Fríðheim + Kristiansen + , + lækna + og + PhD + lesandi + , + sum + hevur + hjálpt + til + og + ráðgivið + í + sambandi + við + hag + tals + - + partin + og + Magna + Mohr + , + formann + í + Fólka + heilsuráðnum + , + sum + er + komin + við + íkasti + til + kapittulin + um + fyribyrging + . + + + Eisini + ein + serstøk + tøkk + til + Jan + Rasmussen + , + yvirlækna + , + ið + hevur + veitt + íblástur + og + tilfar + í + sambandi + við + at + skipa + effektivar + og + skynsamar + ávísingarskipanir + , + ið + skulu + tryggja + skjóta + og + góða + útgreining + . + +

+

+ + 1 + . + + + Kapittul + – + inngangur + • + 19 + Harumframt + ein + serstøk + tøkk + til + Kjell + Magne + Tveit + , + strategistjóra + fyri + krabbameinsøkið + í + Helsedirektoratet + umframt + fakstjóri + á + Oslo + Universitetsjúkrahúsi + , + ið + hevur + kunnað + um + royndirnar + við + krabbameinspakkum + og + tarm + screening + í + Norra + . + + + Eisini + ein + tøkk + til + Mef + Christina + Nilbert + , + granskingarstjóra + í + Kræft + ens + Bekæmpelse + , + ið + hevur + kunnað + um + søgu + ligu + gongd + ina + við + yvirlivilsi + og + týdn + ing + in + av + , + at + skip + an + in + við + krabbameins + pakk + um + varð + sett + í + verk + í + Danmark + . + +

+

+ + 2 + SAMANDRÁTTUR + +

+

+ + 22 + • + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + Ætlanin + við + hesi + krabbameinsætlanini + kann + í + høvuðsheitum + lýsast + í + tveimum + pørtum + . + + + Endamálið + við + fyrsta + parti + er + , + at + gerast + skal + ein + stutt + eftirmeting + av + krabbameinætlanini + frá + 2009 + og + meta + um + , + hvørji + tilmæli + í + ætlanini + enn + eru + viðkomandi + , + men + ikki + sett + í + verk + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + bólkurin + koma + við + nýggjum + tilmæli + um + , + hvussu + hesi + kunnu + verða + sett + í + verk + . + + + Endamálið + við + øðrum + parti + er + , + at + meta + um + styrkir + og + veikleikar + á + krabbameinsøkinum + í + Føroyum + í + dag + við + atliti + at + krabba + meins + fyribyrging + og + sjúklingagongdum + hjá + krabba + meinssjúklingum + og + í + hesum + sambandi + koma + við + tilmælum + um + , + hvat + kann + gerast + fyri + at + bøta + um + veikleikarnar + . + + + Hendan + ætlan + inniheldur + tilsamans + 69 + til + mælir + um + , + hvussu + krabbameinsfyribyrgingin + og + við + - + gerðin + kann + betrast + . + + + Talan + er + um + til + mælir + um + , + hvussu + vit + í + øllum + liðum + kunnu + flyta + okkum + nærri + móti + málinum + , + sum + er + lagt + fyri + hesa + ætlan + – + nevniliga + at + færri + gerast + sjúk + , + betri + viðgerð + verður + givin + , + færri + doyggja + og + harumframt + at + lætt + verður + um + , + meðan + viðgerð + fer + fram + , + eftir + viðgerð + , + og + tá + síðsta + tíðin + kemur + . + + + Øll + tilmælini + verða + ikki + ítøkiliga + lýst + í + hesum + samandrátti + , + men + kunnu + síggjast + eftir + hvønn + kapittul + og + eru + samlaði + í + kapittul + 11 + , + har + eisini + fíggjarligar + avleiðingar + eru + lýstar + . + + + 2.1 + EFTIRMETING + AV + KRABBAMEINSÆTLANINI + FRÁ + 2009 + Eftirmetingin + vísti + , + at + fleiri + av + teimum + meira + víttfevnandi + tilmælunum + , + sum + vóru + í + ætlanini + frá + 2009 + eru + sett + í + verk + . + + + Bróstscreening + varð + sett + í + verk + í + 2017 + , + og + fyrsti + krabbameinslæknin + ( + onkologurin + ) + varð + settur + í + fast + starv + í + 2019 + . + + + Av + øðrum + tilmælum + , + sum + eru + sett + í + verk + , + kunnu + nevnast + HPV + koppseting + fyri + bæði + gentur + og + dreingir + , + og + fyri + fyrstu + ferð + fingu + Føroyar + eina + sjúklingatrygging + í + 2012 + , + har + føroyskir + sjúklingar + hava + møguleika + at + søkja + um + endurgjald + fyri + skaða + , + sum + er + íkom + in + í + sambandi + við + kanning + ella + viðgerð + í + heilsu + verk + inum + ella + av + læknafyriskrivaðum + heili + vági + . + + + Áðrenn + hendan + endurgjaldsskipan + varð + sett + í + verk + , + noyddust + sjúklingar + at + leggja + málið + fyri + rættarskipanina + . + + + Tá + ið + tað + kemur + til + viðgerðarpartin + , + vísti + eftirmetingin + , + at + fleiri + medisinskar + viðgerðir + , + sum + vórðu + tilmæltar + at + taka + heim + til + Føroya + , + verða + í + dag + givnar + á + Landssjúkrahúsinum + , + samstundis + sum + fleiri + skurðviðgerðir + , + sum + í + ætlanini + vórðu + frámæltar + at + gera + í + Før + oyum + , + ikki + verða + gjørdar + longur + á + Lands + sjúkra + húsinum + . + + + Eftirmetingin + vísti + sam + stundis + , + at + enn + manglar + at + fáa + bøtt + um + visita + tións + manna + gongdirnar + , + sum + skulu + tryggja + krabba + meinssjúklingum + skjóta + út + grein + ing + og + samskipa + sjúklingagongdirnar + betri + millum + føroyska + sjúkrahúsverkið + og + við + - + gerða + stovnar + uttanlands + , + tá + ið + sjúklingar + verða + ávístir + til + serviðgerð + uttanlands + . + + + Eisini + mangla + niðurskrivaðar + heildartilgongdir + fyri + tey + ymisku + krabbameinssløgini + , + sum + neyvt + lýsa + tey + ymisku + stigini + í + útgreinan + / + viðgerð + og + skulu + áseta + mest + loyvdu + bíðitíðir + fyri + einstøku + stigini + . + + + Í + hesum + sambandi + manglar + enn + , + at + viðgerðartrygd + fyri + krabbameinsjúklingar + verður + ásett + við + lóg + , + sum + ásetir + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + útgreinan + og + viðgerð + . + + + 2 + . + + + KAPITTUL + Samandráttur + +

+

+ + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + • + 23 + 2.2 + LÝSING + AV + VERANDI + STØÐU + Á + KRABBAMEINSØKINUM + Lýsingin + av + støðuni + á + krabbameinsøkinum + í + Føroyum + vísir + , + hvussu + gongdin + hevur + verið + síðani + 2007 + viðvíkjandi + nýggjum + til + burð + um + av + krabba + ( + undantikið + vanligum + húðkrabba + ) + , + hvussu + stórur + partur + av + teimum + , + ið + fáa + staðfest + krabbamein + , + eru + á + lívi + fimm + ár + eftir + staðfestingina + av + sjúkuni + , + og + hvussu + nógv + doyggja + av + krabbameini + . + + + Eisini + verður + samanborið + við + gongdina + í + hinum + Norður + londunum + , + íroknað + Grønland + . + + + Yvirskipað + vísa + tølini + , + at + samlaðu + krabba + meinstilburðirnir + í + Føroyum + økjast + . + + + Hetta + kann + kanska + væntast + , + tí + fólkatalið + í + aldurs + bólkinum + 50 + og + uppeftir + er + økt + , + og + vit + vita + , + at + váðin + fyri + at + fáa + krabbamein + økist + við + aldrinum + . + + + Fyrstu + árini + í + tíðarskeiðnum + , + sum + lýsingin + fevnir + um + , + lá + talið + av + nýggjum + til + burðum + um + sløk + 200 + um + árið + og + hækkaði + so + upp + í + umleið + 270 + , + fyri + síðani + at + lækka + nakað + aftur + . + + + Hóast + samlaða + talið + av + tilburðum + er + økt + , + eru + eisini + bólkar + , + har + minking + sæst + , + eitt + nú + krabbamein + í + bløðruhálskertli + ( + prostata + ) + og + undirlívi + . + + + Vøksturin + sæst + serliga + í + bólkunum + lunga + , + brósti + , + lymfom + og + blóð + og + í + baktarmi + og + langa + . + + + Í + mun + til + hini + Norðurlondini + er + talið + av + stað + festum + tilburðum + í + Føroyum + nakað + lægri + . + + + Sum + heild + fáa + fleiri + menn + enn + kvinnur + krabba + mein + . + + + Hóast + talið + av + tilburðum + økist + , + so + doyggja + ikki + fleiri + av + krabba + . + + + Í + miðal + eru + gott + 100 + føroyingar + deyðir + av + krabba + árliga + í + tíðar + skeiðnum + 2007-2019 + . + + + Í + øllum + bólkunum + við + flest + sjúkustaðfestingum + er + talið + á + teimum + , + ið + doyggja + , + vaksandi + , + burtursæð + frá + bólkinum + bløðruhálskertil + , + har + tað + lækkar + . + + + Í + mun + til + hini + Norðurlondini + liggja + Føroyar + í + lægra + endanum + viðvíkjandi + deyðstølum + innan + krabbamein + . + + + Sum + heild + doyggja + fleiri + menn + enn + kvinnur + av + krabbameini + . + + + Umframt + tøl + fyri + tilburðir + og + fyri + deyðsføll + verður + yvirlivilsi + , + t.e. + hvussu + stórur + partur + av + teimum + , + ið + hava + fingið + staðfest + sjúkuna + , + eru + á + lívi + fimm + ár + eftir + , + at + diagnosan + varð + sett + , + ofta + brúkt + . + + + Yvirskipað + sæst + , + at + fimm + ára + yvirlivilsið + økist + , + men + tað + sær + út + til + at + vera + heldur + lægri + enn + í + hinum + Norðurlondunum + . + + + 2.3 + BETRI + HAGTALSGRUNDARLAG + Í + FØROYUM + Í + dag + er + tað + soleiðis + , + at + Sjúkrahúsverkið + stendur + fyri + at + skráseta + krabbameinshagtølini + . + + + Grund + - + ar + lagið + undir + tølunum + eru + sjúk + linga + skrá + irnar + , + patologisvar + og + deyðsváttanir + . + + + Skrásetingar + vera + í + stóran + mun + viðgjørdar + manuelt + . + + + Ein + trupulleiki + við + tí + vísir + seg + at + vera + , + at + feilir + kunnu + koma + í + onkrar + skrásetingar + . + + + Tað + kann + bæði + vera + , + at + diagnosan + ikki + er + heilt + røtt + , + og + at + onkrir + tilburðir + ikki + verða + ( + rætt + ) + skrásettir + . + + + Samanborið + við + okkara + grannalond + , + er + av + markað + arbeiðsorka + sett + av + til + at + savna + og + skráseta + føroysk + krabbameinshagtøl + . + + + Frá + 2019-2022 + arbeiðir + ein + PhD + lesandi + við + at + greina + og + góðskutryggja + tølini + . + + + Eitt + dátu + - + starvsfólk + á + Landssjúkrahúsinum + hevur + hjálpt + við + umsiting + av + tí + tøkniliga + partinum + av + skránni + . + + + Tað + er + neyðugt + , + at + eitt + fulltíðarstarv + verður + sett + av + til + burturav + at + taka + sær + av + krabba + - + meinsskránni + . + + + Harumframt + er + neyðugt + við + einum + parttíðar + starvi + at + røkja + tann + tøkniliga + +

+

+ + 24 + • + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + partin + av + krabbameinsskránni + . + + + Eisini + eigur + ein + loysn + at + verða + funnin + , + har + hetta + liggur + í + fastari + legu + frameftir + , + t.d. + kundi + ein + loysn + verið + , + at + Fólkaheilsustýrið + , + sum + er + í + umbúna + , + fær + hesa + ábyrgdina + . + + + Uppgávan + kundi + tá + fevnt + um + javnan + at + lýsa + støðuna + viðvíkjandi + krabba + í + breiðari + merking + . + + + Tað + er + ikki + nóg + mikið + , + at + upplýsingar + eru + tøkir + í + ymsum + skipanum + , + um + ikki + tað + er + ein + greitt + ásett + ábyrgd + , + at + upp + lýsingarnir + skulu + greinast + , + miðlast + til + røttu + viðkomandi + og + brúkast + . + + + Eisini + eiga + mannagongdirnar + til + at + fáa + hagtøl + tøk + at + verða + greiðar + og + eins + á + øllum + sjúkra + - + húsunum + . + + + T + að + er + í + umbúna + at + fáa + skrá + set + ing + ar + skipanina + dag + førda + . + + + Alneyðugt + er + , + at + krabba + meins + skrá + - + setingin + í + T + algildu + Heilsuskipanini + verður + skipað + betur + . + + + Hetta + kann + gerast + við + at + gera + eina + tillaging + í + Talgildu + Heilsuskipanini + , + so + øll + skráseta + eins + , + og + at + skrásetingin + fylgir + góðkendum + skrásetingar-standardi + . + + + Henda + tillagingin + er + longu + farin + í + gongd + . + + + Tá + mannagongdir + og + skrásetingarskipanir + eru + komnar + í + fasta + legu + , + eigur + at + verða + lagt + soleiðis + til + rættis + , + at + tað + skal + verða + lætt + at + fáa + upplýsingar + úr + skipanini + . + + + 2.4 + FYRIBYRGING + AV + KRABBAMEINI + Sambært + nýggju + krabbameinsætlanini + hjá + ES + , + „ + Den + europæiske + kræfthandlingsplan + “ + frá + 20219 + , + ber + til + at + fyribyrgja + umleið + 40 + % + av + øllum + krabba + meinstilburðum + í + Evropa + . + + + Krabba + - + meins + til + burðirnir + kunnu + fyribyrgjast + við + at + minka + um + vanda + tættirnar + . + + + Sambært + heims + heilsu + - + stovn + +

+

+ + inum + WHO10 + er + royking + ein + megin + orsøk + til + krabba + mein + , + og + 82 + % + av + øllum + til + burðum + av + lunga + krabba + í + Evropa + standast + av + royking + 11 + . + + + Danska + Sund + heds + styrel + sen12 + roknar + við + , + at + nærum + ein + trið + ingur + av + øllum + andlátum + í + Dan + mark + standast + av + royki + tengdum + sjúkum + . + + + Fólkaheilsuráðið + hevur + kannað + roykivanar + hjá + føroyingum + síðani + 2002 + . + + + Kanningin + frá + 201913 + vísir + , + at + 19 + % + av + føroyingum + roykja + dagliga + 14 + . + + + Kanningarnar + vísa + , + at + talið + á + teimum + , + sum + roykja + dagliga + , + er + lækkað + síðani + 2002 + , + men + hóast + hetta + eru + tað + framvegis + nógvir + føroyingar + , + sum + roykja + , + og + langt + er + frá + teimum + málum + , + sum + vórðu + sett + í + Fólkaheilsuætlan + føroyinga + ( + 2006 + ) + og + í + Visjón + 2015 + . + + + Tí + verður + millum + annað + mælt + til + , + at + ein + nýggj + og + dagførd + roykilóg + verður + sett + í + gildi + skjót + ast + gjørligt + . + + + Aðalmálið + við + lógini + er + at + tálma + royking + og + víðka + um + roykfrí + um + hvørvi + og + harvið + at + minka + um + heilsuskaðar + og + heilsu + vandar + , + sum + standast + av + royking + . + + + Har + umframt + eigur + prísurin + á + tubbaks + vørum + støðugt + at + verða + hækkaður + , + sam + stundis + sum + enn + størri + dentur + verður + lagdur + á + at + skipa + fyri + átøkum + , + sum + hava + til + endamáls + at + forða + fyri + , + at + børn + og + ung + byrja + at + roykja + og + at + hjálpa + fólki + at + halda + uppat + við + at + roykja + . + + + Alkohol + er + eisini + millum + teir + vandatættir + , + sum + kunnu + elva + til + krabbamein + . + + + Samanhangurin + ímill + um + mongd + av + alkohol + og + krabbamein + er + væl + prógv + aður15 + , + har + alkohol + í + størri + mongd + - + um + økir + um + vandan + fyri + fleiri + krabba + meins + sløg + um + ( + so + at + siga + alla + staðni + í + sodn + ingar + skipan + ini + og + livrini + ) + 16 + . + + + Til + dømis + lýsir + heims + heilsu + stovn + urin + alkohol + , + heilt + víst + sum + ver + andi + krabba + - + meinselvandi17 + . + + + 9 + 2021 + 01 + 25 + Communication + – + Europe’s + Beating + Cancer + Plan + v.24 + – + CLEAN + EVENING + ( + europa.eu + ) + . + + + 10 + https://www.euro.who.int/ + en + / + health-topics + / + disease-revention + / + tobacco + / + news + / + news + / + 2020 + / + 2 + / + tobacco-use-causes-almost-one-third-of-cancer-deaths-in-the-who-european-region + # + 11 + Den + +

+

+ + europæiske + +

+

+ + kodeks + +

+

+ + mod + +

+

+ + kræft + +

+

+ + – + +

+

+ + Er + +

+

+ + tobak + +

+

+ + kræftfremkaldende + ? + +

+

+ + Hvor + +

+

+ + stor + +

+

+ + en + +

+

+ + del + +

+

+ + af + +

+

+ + kræfttilfældene + +

+

+ + skyldes + +

+

+ + rygning + ? + +

+

+ + ( + iarc.fr + ) + 12 + https://www.sst.dk/ + da + / + viden + / + tobak + / + fakta-om-tobak-og-rygning + / + rygning-og-folkesundhed + 13 + https://www.folkaheilsa.fo/Files/Files/Tidindi/Fragreidingar/Folkaheilsuradid-sept_19_Gallup_end.pdf + 14 + Tey + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + hava + +

+

+ + verið + +

+

+ + við + +

+

+ + í + +

+

+ + kanningini + +

+

+ + hava + +

+

+ + fylt + +

+

+ + 18 + +

+

+ + ár + , + +

+

+ + og + +

+

+ + vísir + +

+

+ + kanningin + +

+

+ + sostatt + +

+

+ + ikki + , + +

+

+ + hvussu + +

+

+ + nógvir + +

+

+ + f + øroyingar + +

+

+ + yngri + +

+

+ + enn + +

+

+ + 18 + +

+

+ + ár + +

+

+ + roykja + +

+

+ + ella + +

+

+ + hvussu + +

+

+ + nógvir + +

+

+ + føroyingar + +

+

+ + tilsamans + +

+

+ + roykja + . + + + 15 + https://ugeskriftet.dk/files/scientific_article_files/2021-03/v12200929_web.pdf + 16 + Statens + +

+

+ + Institut + +

+

+ + for + +

+

+ + Folkesundhed + : + +

+

+ + „ + Alkoholrelaterede + +

+

+ + helbredskonsekvenser + “ + +

+

+ + 2020 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 24-42 + 17 + WHO + / + Europe + +

+

+ + Alcohol + +

+

+ + use + +

+

+ + – + +

+

+ + New + +

+

+ + data + +

+

+ + reveal + +

+

+ + alcohol + +

+

+ + drinking + +

+

+ + patterns + +

+

+ + that + +

+

+ + most + +

+

+ + likely + +

+

+ + led + +

+

+ + to + +

+

+ + cancer + +

+

+ + in + +

+

+ + 2020 + +

+

+ + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + • + 25 + Í + Føroyum + drekka + ímillum + 10-15 + % + ov + nógv + , + serstakliga + ung + í + aldrinum + 18-26 + ár + drekka + ov + illa + ( + umleið + 20 + % + ) + 18 + . + + + Fyri + at + tálma + rúsdrekkanýtsluni + verður + millum + annað + mælt + til + , + at + almenna + einkarsølan + – + Rús + drekkasølan + – + framvegis + verður + varðveitt + og + framtíðartryggjað + . + + + Einkarsølan + hevur + til + enda + máls + at + tálma + rúsdrekkanýtsluni + hjá + føroyingum + . + + + Í + roynd + og + veru + stendur + valið + millum + eina + væl + skipaða + einkarsølu + , + sum + lýkur + tey + krøv + , + ið + brúk + arin + setur + , + ella + eina + fría + rús + drekka + - + sølu + . + + + Um + rús + drekka + sølan + verður + flutt + frá + einkarsøluni + til + privat + ar + handlar + , + er + tað + sannlíkt + , + at + nýtslan + fer + at + økjast + og + harvið + eisini + skaðiligu + avleiðingar + nar + av + rús + drekka + nýtsluni + . + + + Í + Svøríki + hava + granskarar + gjørt + grein + ingar + av + , + hvør + avleiðingin + hevði + verið + , + um + einkar + sølan + varð + tikin + av + . + + + Hesar + kanningar + vísa + m.a. + , + at + nýtslan + hevði + økt + við + 38 + prosentum + , + um + rús + drekka + sølan + full + +

+

+ + komi + +

+

+ + liga + var + liberaliserað19 + . + + + Eisini + verður + mett + , + at + tíðin + er + komin + til + at + orða + eina + nýggja + og + dagførda + fólkaheilsuætlan + , + sum + fevnir + um + tíðarskeiðið + 2022-2030 + , + har + eisini + aðrir + vandatættir + enn + royking + og + alkohol + , + sum + kunnu + elva + til + krabbamein + , + verða + viðgjørdir + – + eitt + nú + yvirvekt + , + kropsligt + óvirkni + og + kostur + . + + + Í + eini + tílíkari + ætlan + skulu + orðast + yvirskipað + heilsupolitisk + mál + innan + ymsu + økini + . + + + Undir + teimum + verða + síðani + orðað + ítøkilig + tiltøk + at + seta + í + verk + , + sum + skulu + stuðla + undir + teimum + heilsupolitisku + málunum + . + + + Endamálið + við + teim + um + heilsupolitisku + málunum + og + ítøkiligu + til + tø + kunum + er + miðvíst + og + stigvíst + at + betra + um + heilsustøðuna + hjá + føroyingum + og + betra + um + lívsgóðskuna + í + liviárunum + og + harvið + eisini + leingja + um + livitíðina + . + + + Fyri + at + fyribyrgja + krabbamein + verður + eisini + millum + annað + mælt + til + , + at + munadygg + tiltøk + verða + sett + í + verk + , + sum + hava + til + endamáls + at + fáa + fleiri + gentur + og + dreingir + at + taka + av + tilboðnum + um + ókeypis + koppseting + fyri + HPV + . + + + Somuleiðis + verður + mælt + til + , + at + ein + skipan + verður + sett + í + verk + , + sum + regluliga + fylgir + við + , + hvussu + nógv + verða + koppsett + fyri + HPV + . + + + Hesar + uppgávur + eiga + í + fyrstu + atløgu + at + verða + lagdar + til + Heilsutrygd + . + + + Tá + Fólkaheilsustýrið + verður + skipað + , + verða + uppgávurnar + fluttar + til + Fólkaheilsustýrið + . + + + 2.5 + SCREENING + Í + FØROYUM + Í + dag + verður + screenað + fyri + ávikavist + lív + móður + hálskrabba + , + sum + varð + sett + í + verk + í + 1995 + og + bróstkrabba + , + sum + varð + sett + í + verk + í + 2017 + . + + + Eftir + at + hava + viðgjørt + hesar + screeningar + við + atliti + at + evropiskum + tilmælum + og + tilmæli + frá + WHO + , + umframt + at + hava + kannað + , + hvussu + hesar + screeningar + verða + skipaðar + í + okkara + grannalondum + , + verður + mælt + til + , + at + smávegis + broytingar + verða + gjørdar + . + + + Í + hesum + sambandi + verður + mælt + til + , + at + aldursbólkurin + , + sum + fær + bjóðað + bróstscreening + verður + víðkaður + frá + 50-69 + ár + til + 45-74 + ár + . + + + Eisini + verður + mælt + til + , + at + aldursbólkurin + , + sum + fær + bjóðað + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + , + í + samsvari + við + donsku + vegleiðingina + , + verður + víðkaður + frá + 25-64 + ár + til + 23-64 + ár + . + + + Samstundis + verður + mælt + til + , + at + kanningarhátturin + fyri + lívmóðurhálskrabba + verður + broyttur + í + ávísan + mun + . + + + Sum + nakað + nýtt + verður + eisini + mælt + til + , + at + tað + eins + og + í + okkara + grannalondum + verður + farið + undir + screening + fyri + tarmkrabba + . + + + Mælt + verður + til + at + seta + ein + arbeiðsbólk + at + fyrireika + tilboðið + og + gera + eitt + nágreiniligt + tilmæli + um + , + hvat + krevst + fyri + at + fara + undir + tílíka + screening + í + Føroyum + . + + + Eisini + verður + mett + , + at + tørvur + er + á + eini + screen + ingseind + í + sjúkrahúsverkinum + , + sum + skal + hava + til + uppgávu + at + samskipa + og + hava + ábyrgd + av + verandi + og + komandi + screeningsætlanum + fyri + krabbamein + í + Føroyum + – + m.a. + standa + fyri + innkalling + , + savnan + av + úrslitum + o.ø. + Eindin + kann + eisini + fevna + um + screening + fyri + aðrar + sjúkur + . + + + 18 + Tidindaskriv-Folkaheilsukanning-2019.pdf + ( + folkaheilsa.fo + ) + 19 + Rúsdrekka + - + +

+

+ + og + +

+

+ + rúsevnispolitikkur + +

+

+ + Føroya + , + +

+

+ + Heilsumálaráðið + +

+

+ + ( + 2015 + ) + +

+

+ + s. + +

+

+ + 39-40 + +

+

+ + 26 + • + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + 2.6 + ENDURMENNING + Endurmenning + leggur + dent + á + samlaðu + lívs + støðuna + , + gerandisdagin + og + luttøkuna + í + sam + felag + - + num + , + og + tekur + støði + í + tørvinum + hjá + tí + einstaka + sjúklinginum + og + teimum + avvarð + andi + . + + + Tí + kunnu + loysnirnar + vera + ymiskar + 20 + . + + + Endurmenning + snýr + seg + um + at + hjálpa + teim + um + , + sum + hava + verið + ella + eru + í + vanda + fyri + at + fáa + skerdan + førleika + í + síni + likamligu + , + sálar + ligu + , + sosialu + støðu + , + til + eitt + sjálvstøðugt + og + innihaldsríkt + lív + , + við + ella + uttan + tilknýti + til + arbeiðsmarknaðin + . + + + Fyri + at + kunna + bjóða + krabbameinsjúk + ling + um + eitt + endurmennandi + tilboð + í + sjúkrahús + verk + inum + verður + mett + , + at + tørvur + er + á + eini + endur + menn + ingareind + innan + krabbamein + á + sama + hátt + sum + tað + í + dag + er + á + hjartaøkinum + . + + + Eindin + eigur + at + staðsetast + á + Onkologiska + ambulatorium + og + skal + fevna + um + allar + krabbameinssjúk + ling + ar + . + + + Eindin + eigur + at + taka + støði + í + allari + lívs + støð + uni + , + sum + umframt + ta + likamligu + , + eisini + fevnir + um + sálarligu + og + sosialu + lívsstøðuna + , + og + har + møguleiki + er + fyri + likamligari + venjing + , + ráðgeving + , + samrøðum + o.tíl. + Í + hesum + sambandi + eiga + allir + krabbameinssjúklingar + at + fáa + bjóðað + endur + mennandi + samrøður + ígjøgnum + alla + sjúku + gongdina + . + + + Sjúkrarøktarfrøðingar + eiga + at + verða + settir + til + at + samskipa + hetta + á + sama + hátt + , + sum + tað + verður + gjørt + á + hjartaøkinum + . + + + Sam + røðan + skal + hava + til + endamáls + at + taka + støðu + til + tørvin + á + endurmenning + , + bæði + hjá + sjúk + ling + - + inum + og + avvarðandi + , + samstundis + sum + sjúk + lingarnir + eisini + fáa + kunning + um + ymisk + rætt + indi + , + og + tryggjað + verður + , + at + tey + fáa + bjóðað + røttu + endurmennandi + tilboðini + . + + + Fyri + at + kunna + veita + eitt + nøktandi + endur + m + enn + an + di + tilboð + í + sjúkrahúsverkinum + verður + tørvur + á + at + seta + ein + kliniskan + sexolog + og + ein + sálar + frøðing + við + servitan + innan + heilsu + sálarfrøði + at + taka + sær + av + sjúklingum + á + soma + tiska + øk + inum + . + + + Sjúklingar + , + ið + eru + staddir + uttan + lands + í + sjúkuørindum + í + longri + tíð + , + eiga + at + fáa + ískoyti + frá + Heilsutrygd + ella + aðrari + al + mennari + skipan + til + viðtalu + hjá + sálarfrøðingi + . + + + Har + afturat + er + týdningarmikið + , + at + avtalan + um + , + at + Almanna + verkið + veitir + sosialráðgeving + til + sjúklingar + á + Landssjúkrahúsinum + tveir + dagar + um + vikuna + , + heldur + áfram + . + + + Eisini + verður + tørvur + á + at + samskipa + endur + menningina + í + Sjúkrahúsverkinum + við + end + ur + menningar + - + eindir + , + ið + eiga + at + verða + settar + á + stovn + í + Almannaverkinum + og + í + kommun + un + um + . + + + Hesar + eiga + at + mannast + við + sjúkrarøkt + ar + frøð + ingi + , + fysioterapeuti + og + møguliga + sosial + ráðgeva + . + + + Mælt + verður + eisini + til + , + at + lóggávan + á + al + manna + økinum + verður + tillagað + soleiðis + , + at + fíggj + ar + - + liga + grundarlagið + gerst + betri + hjá + teim + um + , + sum + eru + leingi + sjúk + av + krabbameini + , + m.a. + við + at + tíðarskeiðið + , + sum + tey + kunnu + fáa + sjúkra + dag + pening + eftir + dagpeningalógini + verður + longt + 21 + , + og + 120 + daga + reglan + í + starvsmanna + lógini + verður + endurskoðað + . + + + 2.7 + SAMSKIPAÐ + SJÚKLINGAGONGD + Sambært + arbeiðssetninginum + skal + arbeiðs + b + ólkurin + gera + tilmæli + um + at + veita + eina + góða + og + samskipaða + sjúklingagongd + – + bæði + í + før + o + yska + heilsuverkinum + og + millum + føroyska + heilsuverkið + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + . + + + Samstundis + skal + ein + viðgerðartrygd + setast + í + verk + við + ásettum + mest + loyvdum + bíðitíðum + , + ið + skal + tryggja + , + at + ongin + krabbameinssjúklingur + bíðar + longur + enn + hægst + neyðugt + eftir + út + grein + ing + og + viðgerð + . + + + Fyri + at + lýsa + hesi + viðurskifti + , + verður + sjúk + linga + gongdin + býtt + upp + í + tríggjar + høvuðspartar + : + • + Prehospitalur + partur + : + Kommunu + lækna + skip + anin + – + frá + illgruna + til + ávísing + • + Diagnostiskur + partur + : + Radiologi + , + patologi + ( + biopsi + ) + og + koloskopi + • + Viðgerðar + partur + : + Skurðviðgerð + , + medisinsk + viðgerð + og + samskipan + av + viðgerð + millum + føroyska + sjúkrahúsverkið + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + 20 + Leve + med + kræft + . + + + Nasjonal + kreftstrategi + ( + 2018 + - + 2022 + ) + 21 + Tað + +

+

+ + skal + +

+

+ + í + +

+

+ + hesum + +

+

+ + sambandi + +

+

+ + nevnast + , + +

+

+ + at + +

+

+ + løtingið + +

+

+ + í + +

+

+ + mars + +

+

+ + 2022 + +

+

+ + hevur + +

+

+ + samtykt + +

+

+ + eina + +

+

+ + broyting + +

+

+ + í + +

+

+ + dagpeningalógini + . + +

+

+ + Br + oytingin + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + fekk + +

+

+ + gildi + +

+

+ + 1 + . + +

+

+ + apríl + +

+

+ + 2022 + , + +

+

+ + merkir + +

+

+ + m.a. + , + +

+

+ + at + +

+

+ + tíðarskeiðið + +

+

+ + verður + +

+

+ + longt + +

+

+ + frá + +

+

+ + 40 + +

+

+ + vikum + +

+

+ + til + +

+

+ + 52 + +

+

+ + vikur + , + +

+

+ + og + +

+

+ + í + +

+

+ + ávísum + +

+

+ + førum + +

+

+ + kann + +

+

+ + dagpeningur + +

+

+ + eisini + +

+

+ + verða + +

+

+ + veittur + +

+

+ + longri + +

+

+ + enn + +

+

+ + 52 + +

+

+ + vikur + . + +

+

+ + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + • + 27 + 2.7.1 + PREHOSPITALUR + PARTUR + Kommunulæknaskipanin + hevur + avbjóðingar + . + + + Í + dag + eru + kommunulæknaviðtalur + á + nógvum + plássum + kring + landið + mannaðar + við + skiftandi + avloysarum + . + + + Støðan + er + tann + , + at + 9 + av + teimum + 34 + kommunulæknastørvunum + í + dag + eru + mannað + við + avloysarum + , + sum + aftur + merkir + , + at + fleiri + enn + 12.700 + borgarar + ikki + hava + ein + fastan + kommunulækna + . + + + Trotið + á + kommunulæknum + merkir + eisini + , + at + nógvir + sjúklingar + skulu + til + ein + kommunu + lækna + , + teir + ofta + ikki + kenna + , + ella + til + ein + komm + unu + lækna + , + sum + ofta + ikki + skilur + ella + tosar + før + oyskt + . + + + V + andi + er + eisini + fyri + , + at + læknin + hevur + ein + avmarkandi + kunnleika + til + teldu + skip + an + ina + , + visitatiónsskipanina + ella + føroyska + sjúkra + húsverkið + sum + heild + . + + + Mett + verður + , + at + avbjóðingin + í + kommunu + læknaskipanini + er + størri + enn + , + at + ítøkiligar + loysnir + kunnu + verða + tilmæltar + í + hesi + krabba + me + ins + æ + tlanini + . + + + Mett + verður + , + at + tørvur + er + á + at + fáa + sett + eitt + arbeiði + í + verk + , + har + orðað + verður + ein + menningarætlan + fyri + kommunu + læknaskipanina + , + har + til + dømis + umboð + fyri + Kommunulæknafelag + Føroya + , + umboð + fyri + Heilsutrygd + og + umboð + fyri + Heilsumálaráðið + luttaka + í + arbeiðinum + . + + + Mett + verður + eisini + , + at + ávísingarskipanin + er + ov + tilvildarlig + . + + + Munurin + millum + føroysku + og + t.d. + donsku + ávísingarskipanina + í + hesum + sambandi + er + , + at + ein + danskur + „ + kommunulækni + “ + vísur + sjúklingi + , + ið + hevur + eyðkenni + ella + tekin + , + ið + geva + ein + grundaðan + illgruna + um + krabbamein + , + til + ein + krabbameinspakka + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + Eru + eyðkennini + ítøkilig + , + t.d. + blóð + í + skarninum + , + verður + sjúklingurin + vístur + til + eina + ítøkiliga + tarms + pakkatilgongd + , + har + sjúklingurin + verð + ur + kannaður + fyri + krabba + í + tarmunum + . + + + Eru + eyðkennini + mett + at + vera + álvarsom + , + men + sam + stund + is + ikki + ítøkilig + , + verður + sjúklingurin + víst + ur + til + eina + diagnosupakkatilgongd + á + sjúkra + hús + inum + ( + Diagnostiskan + depil + ) + . + + + Í + tílík + um + før + um + verða + ymiskar + kanningar + gjørdar + av + sjúk + linginum + fyri + at + greina + og + staðfesta + , + um + talan + er + um + krabbamein + og + í + so + fall + , + hvat + slag + talan + er + um + . + +

+

+ + 28 + • + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + Ein + føroyskur + kommunulækni + hevur + ikki + á + sama + hátt + møguleika + at + ávísa + til + pakka + til + gongdir + . + + + Eru + eyðkennini + ítøkilig + , + er + tað + meira + einfalt + at + ávísa + sjúklingin + til + ta + ser + g + reinina + , + har + kommunulæknin + metir + ill + grun + in + stavar + frá + . + + + Eru + eyðkennini + mett + at + vera + álvarsom + , + men + samstundis + ikki + ítøkilig + , + kann + kommunulæknin + ikki + senda + sjúklingin + til + eina + samlaða + útgreiningartilgongd + í + sjúkra + - + húsverkinum + . + + + Samstundis + er + tað + torført + hjá + kommunulæknanum + at + ávísa + sjúklingin + til + eina + ávísa + sergrein + , + tí + kommunulæknin + kann + hava + illgruna + um + krabbamein + , + men + veit + ikki + , + hvat + slag + talan + kann + vera + um + . + + + Mett + verður + tí + , + at + ávísingarskipanin + er + ov + til + vildarlig + , + har + summir + sjúklingar + – + har + illgruni + er + um + krabbamein + – + kunnu + fáa + skjóta + og + góða + hjálp + , + orsakað + av + , + at + tað + kann + verða + tætt + samband + millum + kommunulækna + og + læknar + í + sjúkrahúsverkinum + , + meðan + aðrir + sjúklingar + í + somu + støðu + , + kunnu + koma + at + bíða + óneyðuga + leingi + , + tí + ein + kommunulæknaavloysari + ella + vik + - + arur + ikki + hevur + somu + møguleikar + at + tryggja + eina + smidliga + og + skjóta + útgreining + . + + + Hetta + tí + , + at + ávísingarskipanin + í + dag + heilt + einfalt + ikki + er + nóg + gjøgnumskygd + . + + + T + að + eru + heldur + ikki + greiðar + visitasjónsmannagongdir + fyri + , + hvussu + útgreiningin + skal + fara + fram + . + + + Fyri + at + gera + ávísingarskipanina + einfalda + og + gjøgnumskygda + , + skal + møguleiki + verða + fyri + at + senda + allar + ávísingar + við + „ + illgruna + um + krabba + mein + “ + til + ein + felags + postkassa22 + í + tal + gildu + heilsu + - + skipanini + , + ið + verður + umsitin + av + lækn + um + í + sjúkrahúsverkinum + , + og + visiteraðar + á + rætt + stað + , + eftir + at + tær + eru + móttiknar + á + sjúkra + hús + inum + . + + + Verður + mett + , + at + eyðkennini + eru + álvarsom + , + men + samstundis + ikki + ítøkilig + , + eigur + sjúklingurin + at + visiterast + til + eina + Útgreiningar + eind + , + sum + t.d. + verður + skipað + undir + Medisinska + depli + , + har + ymiskar + kanningar + verða + gjørdar + av + sjúklinginum + fyri + at + greina + og + staðfesta + , + hvørt + talan + er + um + krabba + og + í + so + fall + , + hvat + slag + talan + er + um + . + + + Ein + tílík + Útgreiningareind + manglar + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + , + men + eigur + at + verða + sett + á + stovn + . + + + Fyri + at + kunna + liva + upp + til + málsetningin + um + at + seta + í + verk + eina + viðgerðartrygd + fyri + krabba + - + meinssjúklingar + verður + neyðugt + at + orða + út + greiningarpakkar + og + viðgerðarætlanir + fyri + allar + sergreinar + í + Føroyum + . + + + Eisini + eigur + ein + lóg + at + verða + sett + í + gildi + , + har + mest + loyvdu + bíði + tíðir + til + ávikavist + útgreining + og + viðgerð + fyri + krabbamein + verða + lógarásettar + . + + + Um + Sjúkra + húsverkið + ikki + kann + bjóða + útgreining + ella + viðgerð + innan + tær + ásettu + bíðitíðirnar + , + skal + sjúklingurin + fáa + tilboð + um + at + verða + ávístur + uttan + lands + ella + privat + , + um + tað + er + ein + møgu + leiki + . + + + 2.7.2 + DIAGNOSTISKUR + PARTUR + Í + innleiðandi + diagnostikkinum + hava + radiologi + ( + røntgen + ) + , + patologi23 + og + Rannróknarstov + an + ein + avgerandi + leiklut + . + + + Orsakað + av + størri + ella + minni + illgruna + um + krabbamein + , + verður + sjúk + lingurin + vanliga + ávístur + til + kanningar + . + + + Byrjað + verður + ofta + við + blóðroyndum + , + sum + verða + kannað + ar + á + Rannsóknarstovuni + . + + + Ein + blóð + roynd + kann + ikki + einsamøll + staðfesta + , + at + talan + er + um + krabbamein + , + men + kann + geva + eina + mynd + av + , + hvussu + gøgnini + virka + og + kann + styrkja + illgrunan + um + ávís + krabbameinssløg + og + hava + við + sær + , + at + sjúklingurin + verður + ávístur + víðari + til + myndadiagnostikk + . + + + Í + mynda + diagno + stikk + inum + verða + brúktar + vanligar + rønt + gen + mynd + ir + , + ultraljóðskanning + , + mammo + - + grafi + , + CT-skanning + , + MR-skanning + o.a. + Tað + er + tó + ikki + altíð + , + at + sjúklingurin + verður + ávístur + til + mynda + diagnostikk + , + tí + um + t.d. + illgruni + er + um + krabba + mein + í + maga + og + tarmi + , + verður + sjúk + ling + - + urin + ávístur + til + Skurðdepilin + , + har + sjúk + ling + urin + verður + kannaður + við + koloskopi + , + gastro + skopi + og + øðrum + kanningarhættum + , + og + har + vevnaður + verður + tikin + út + , + sum + verður + sendur + patologi + til + kanningar + . + + + 22 + Felags + postkassi + er + ikki + eitt + ókent + fyribrigdi + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + Síðani + í + fjør + vár + hevur + ein + felags + ávísing + virkað + fyri + sjúklingar + við + urologiskum + sjúkum + +

+

+ + í + +

+

+ + Føroyum + . + +

+

+ + Felags + +

+

+ + ávísingin + +

+

+ + innan + +

+

+ + urologi + +

+

+ + merkir + , + +

+

+ + at + +

+

+ + í + +

+

+ + staðin + +

+

+ + fyri + +

+

+ + at + +

+

+ + kommunulæknarnir + +

+

+ + hvør + +

+

+ + í + +

+

+ + sínum + +

+

+ + lagi + +

+

+ + ávísa + +

+

+ + sjúklingar + +

+

+ + til + +

+

+ + ymsar + +

+

+ + deildir + +

+

+ + á + +

+

+ + teimum + +

+

+ + trimum + +

+

+ + sjúkrahúsunum + , + +

+

+ + so + +

+

+ + verður + +

+

+ + ávísingin + +

+

+ + nú + +

+

+ + send + +

+

+ + til + +

+

+ + ein + +

+

+ + felags + +

+

+ + ávísingarpostkassa + +

+

+ + í + +

+

+ + sjúkrahúsverkinum + . + +

+

+ + Ávísingarpostkassin + +

+

+ + v + erður + +

+

+ + umsitin + +

+

+ + av + +

+

+ + einum + +

+

+ + serlækna + +

+

+ + í + +

+

+ + urologi + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + síðani + +

+

+ + metir + +

+

+ + um + , + +

+

+ + hvar + +

+

+ + sjúklingurin + +

+

+ + kann + +

+

+ + fáa + +

+

+ + besta + +

+

+ + viðgerðartilboðið + +

+

+ + og + +

+

+ + stytstu + +

+

+ + bíðitíðina + . + + + 23 + Patologi + +

+

+ + er + +

+

+ + læran + +

+

+ + um + +

+

+ + sjúkligar + +

+

+ + broytingar + +

+

+ + í + +

+

+ + vevnaði + +

+

+ + og + +

+

+ + kyknum + . + +

+

+ + Við + +

+

+ + at + +

+

+ + gera + +

+

+ + vevnaðarkanningar + +

+

+ + kann + +

+

+ + man + +

+

+ + staðfesta + , + +

+

+ + hvat + +

+

+ + slag + +

+

+ + av + +

+

+ + sjúkutilgongd + +

+

+ + talan + +

+

+ + er + +

+

+ + um + +

+

+ + – + +

+

+ + og + +

+

+ + t.d. + +

+

+ + staðfesta + , + +

+

+ + at + +

+

+ + talan + +

+

+ + er + +

+

+ + um + +

+

+ + ein + +

+

+ + bruna + +

+

+ + ella + +

+

+ + ein + +

+

+ + svull + +

+

+ + – + +

+

+ + og + +

+

+ + í + +

+

+ + so + +

+

+ + fall + +

+

+ + um + +

+

+ + hesin + +

+

+ + er + +

+

+ + góðkynjaður + +

+

+ + ella + +

+

+ + illkynjaður + . + +

+

+ + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + • + 29 + Um + myndadiagnostikkurin + ger + sannlíkt + , + at + talan + er + um + krabbameinssjúku + , + skal + tann + endaliga + diagnosan + setast + . + + + Tað + vil + siga + , + at + avgerast + skal + , + hvat + slag + av + krabbameini + , + talan + er + um + , + og + hvussu + útbreidd + sjúkan + er + . + + + Hetta + verður + gjørt + við + vevnaðar + - + og + / + ella + kyknu + royndum + , + sum + eisini + verða + kannaðar + av + pato + logi + ini + . + + + V + irksemið + á + Røntgendeildini + er + økt + sera + nógv + seinastu + árini + . + + + Til + dømis + er + talið + á + CT-skann + - + ingum + meira + enn + tvífaldað + seinastu + 10 + árini + – + frá + 4.700 + skanningum + í + 2010 + til + 10.100 + skanningar + í + 2020 + . + + + Sama + tíðarskeið + er + talið + á + MR-skanningum + meira + enn + fýra + faldað + – + frá + 600 + skanningum + til + 2.800 + skann + ingar + sama + tíðarskeið + . + + + T + alið + á + vanligum + rønt + gen + kanningum + og + ultraljóðkanningum + er + eisini + økt + sama + tíðarskeiði + . + + + Orsakað + av + tí + stóru + øking + – + umframt + at + tað + verða + gjørd + nógv + fleiri + sløg + av + MR + - + og + CT-skann + ing + um + enn + áður + – + verður + mett + neyðugt + , + at + sjúkra + hús + leiðslan + endurskoðar + verandi + normer + ing + av + radiografum + og + radiologum + . + + + Eftir + at + patologurin + á + Landssjúkrahúsinum + fór + úr + starvi + við + ársenda + 2020 + , + hevur + ongin + patologur + starvast + á + sjúkrahúsinum + í + eitt + ár + . + + + Royndirnar + hava + tí + verið + sendar + til + kanningar + á + Ríkissjúkrahúsinum + . + + + Eftir + avtalu + við + Ríkis + sjúkrahúsið + er + patologur + aftur + settur + í + starv + á + Landssjúkrahúsinum + í + januar + 2022 + . + + + Fyri + at + framtíðartryggja + patologitænastuna + á + Lands + - + sjúkrahúsinum + verður + mett + neyðugt + , + at + ein + bioanalytikari + verður + settur + í + fast + starv + á + pato + - + logiøkinum + , + sum + kemur + at + arbeiða + saman + við + setta + patologinum + samstundis + , + sum + sjúkra + - + húsleiðslan + ger + eina + ítøkiliga + met + ing + og + tilmæli + um + , + hvørji + tól + eru + neyðug + fyri + at + fáa + eina + vælvirkandi + patologitænastu + í + Før + oyum + , + har + møguleiki + skal + verða + fyri + at + gera + fleiri + patologiskar + kanningar + . + + + Har + ímillum + sonevnd + ar + immunohistokemiskar + litingar + , + ið + er + ein + háttur + , + sum + verður + nógv + nýttur + til + at + seta + ta + endaligu + diagnosuna + og + finna + fram + til + , + hvat + slag + av + krabbameini + , + talan + er + um + . + + + Eisini + er + átrokandi + tørvur + á + at + endurnýggja + størru + diagnostisku + útgerðina + á + Lands + sjúkra + - + húsinum + . + + + Millum + annað + verður + neyðugt + at + fáa + til + vega + nýggjan + CT-skannara24 + sum + skjótast + . + + + Samstundis + verður + mett + , + at + neyðugt + er + at + fáa + ein + nýggjan + CT-skannara + afturat + innanfyri + nøkur + ár + , + soleiðis + at + Landssjúkrahúsið + hevur + tveir + CT-skannarar + . + + + Hetta + fyri + at + nøkta + tørv + in + , + sum + økist + ár + um + ár + , + soleiðis + at + tað + altíð + kann + vera + pláss + í + CT-skannaranum + til + t.d. + útgreining + av + krabbameinssjúklingum + , + og + fyri + at + hava + annan + skannaran + tøkan + , + um + hin + skannarin + gerst + óvæntað + óvirkin + ella + skal + til + regluligt + eftirlit + . + + + Eisini + verður + neyðugt + at + fáa + til + vega + ein + nýggjan + MR-skannara + skjótast + gjørligt + . + + + Í + sambandi + við + keyp + av + nýggj + um + skannara + , + eigur + at + verða + sett + inn + í + krav + festingina + , + at + MR-skannarin + skal + hava + tøkni + , + sum + verður + nýtt + til + at + útgreina + m.a. + arvaligan + bróstkrabba + , + umframt + at + diagnos + tisera + prostatakrabba + . + + + Eisini + er + tørvur + á + at + skifta + út + mammomatin + ( + bróst + røntgentól + ) + og + fáa + til + vega + eitt + nýtt + ultraljóðtól + afturat + verandi + tóli + . + + + Tá + ið + tað + viðvíkur + bróstkrabba + og + urologi + , + hevur + sjúkrahúsverkið + konsulentavtalur + við + sjúkrahús + og + læknar + , + sum + koma + til + Føroya + ávika + vist + einaferð + um + mánaðin + ( + bróst + kir + urg + ur + ) + og + 3. + hvørja + viku + ( + urologur + ) + at + taka + sær + av + diagnostisering + og + viðgerð + av + før + o + ysku + sjúklingunum + . + + + Í + hesum + sambandi + verður + mett + , + at + sjúkrahúsleiðslan + eigur + at + endur + skoða + konsulentavtalurnar + innan + urologi + og + bróstkrabba + við + tí + endamáli + at + tryggja + , + at + ongin + sjúklingur + bíðar + óneyðuga + leingi + , + frá + tí + at + sjúkrahúsið + hevur + móttikið + eina + ávís + ing + , + til + sjúklingurin + verður + útgreinaður + ella + er + komin + í + viðgerð + . + + + At + serlæknarnir + bert + koma + ávikavist + einaferð + um + mánaðin + ella + 3. + hvørja + viku + til + Føroya + , + ger + tað + samstundis + ógjørligt + at + liva + upp + eina + viðgerðartrygd + fyri + sjúk + lingar + við + illgruna + um + krabbamein + . + + + Um + hugt + verður + eftir + donsku + viðgerðartrygdini + fyri + krabbameinssjúklingar + , + er + lógarásett + , + at + tað + skulu + ganga + í + mesta + lagi + 14 + dagar + frá + tí + , + at + sjúkrahúsverkið + hevur + fingið + eina + ávísing + til + sjúklingurin + er + byrjaður + uppá + útgreiningina + ( + forkanningina + ) + . + + + Avbjóðingin + við + galdandi + konsulentavtalum + er + , + at + tað + kunnu + ganga + í + minsta + lagi + 3 + vikur + ella + ein + heilur + mánaði + áðrenn + tað + t.d. + verður + byrjað + uppá + eina + út + greining + . + + + 24 + Á + fíggjarlógini + fyri + 2022 + eru + 10 + mió. + kr. + settar + av + til + ein + nýggjan + CT-skannara + . + +

+

+ + 30 + • + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + 2.7.3 + VIÐGERÐAR + PARTUR + Fyri + at + lekja + krabbamein + , + er + skurðviðgerð + tann + mest + brúkti + viðgerðarhátturin + . + + + Tá + ið + fyrsta + krabbameinsætlanin + varð + skrivað + í + 2009 + var + støðan + tann + , + at + fleiri + krabba + meins + skurðviðgerðir + vórðu + framdar + í + Føroyum + . + + + Umframt + krabbamein + í + langa + ( + coloncancer + ) + varð + eisini + skurðviðgjørt + fyri + krabbamein + í + baktarmi + ( + rectumcancer + ) + , + um + talan + ikki + var + um + torgreiddar + tilburðir + . + + + Eisini + varð + skurðviðgjørt + fyri + lívmóðurkrabba + ( + uttan + spjaðing + ) + í + Føroyum + , + og + í + ávísum + førum + varð + eisini + skurðviðgjørt + fyri + krabbamein + í + eggrótum + . + + + Samstundis + vórðu + tær + flestu + bróst + - + skurðviðgerðirnar + framdar + í + Føroyum + , + hóast + ongin + bróstskurðlækni + arbeiddi + í + Før + oyum + tá + . + + + Hesar + skurðviðgerðir + vórðu + gjørdar + av + skurðlæknum + á + Skurðdeplinum25 + . + + + Í + Menningarætlanini + , + sum + varð + handað + lands + stýr + inum + í + 2016 + , + varð + m.a. + tilmælt + , + „ + ... + at + før + - + oysku + sjúkrahúsini + eiga + ikki + at + gera + skurð + við + gerðir + í + Føroyum + , + tá + talan + er + um + ill + kyn + jað + ar + sjúkur + , + sonevndar + malignar + sjúkur + – + undan + tikið + viðgerðir + fyri + krabbamein + í + lang + anum + ( + colon + ) + , + sum + ber + til + at + gera + í + Før + oy + um + ” + 26 + . + + + Líknandi + tilmæli + var + eisini + í + krabba + meins + ætlanini + frá + 200927 + . + + + Tá + ið + talan + er + um + krabbameinsskurðviðgerðir + , + er + støðan + nógv + broytt + síðani + 2009 + . + + + Í + dag + verður + einans + krabbamein + í + langanum + ( + colon + ) + skurðviðgjørt + av + skurðlæknum + , + sum + arbeiða + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + . + + + Harum + framt + verður + eisini + partvíst + skurðviðgjørt + fyri + bróst + krabba + , + eistakrabba + ( + testikelkrabba + ) + og + bløðru + krabba + ( + ikki + muskulinvasivar + svullar + ) + í + Før + oyum + . + + + Hesar + skurðviðgerðir + verða + gjørd + ar + av + konsul + ent + um + úr + Danmark + , + sum + eru + ser + lækn + ar + innan + tílíkar + skurðviðgerðir + . + + + Allar + aðrar + krabba + meinsskurðviðgerðir + verða + gjørd + ar + uttanlands + . + + + Soleiðis + verða + krabba + meins + skurð-viðgerðir + í + dag + framdar + í + samsvar + við + til + mæli + í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + og + menn + ing + ar + ætlanini + frá + 2016 + . + + + Tað + eru + alsamt + fleiri + krabbameinssjúklingar + , + ið + hava + tørv + á + viðgerð + frá + Onkologiska + am + - + bulatorium + , + og + hetta + talið + kemur + væntandi + eisini + at + økjast + í + framtíðini + . + + + Fólkatalið + økist + , + fólk + gerast + alsamt + eldri + , + og + fleiri + viðgerðir + verða + givnar + í + Føroyum + . + + + Í + tíðarskeiðinum + frá + 2013 + - + 2021 + eru + samlaðu + viðtalurnar + meira + enn + tvífaldaðar + á + ambulatoriinum + . + + + Økta + virk + semið + hevur + samstundis + ein + økt + an + tørv + á + starvs + fólka + orku + við + sær + . + + + Í + hesum + sam + bandi + verð + ur + mett + , + at + tørvur + er + á + , + at + ein + onk + ologur + ( + krabba + meinslækni + ) + verður + settur + afturat + verandi + onkologi + í + Onkologiska + am + bula + tor + ium + , + sam + stundis + sum + ein + onko + logiskur + sjúkra + røkt + ar + frøðingur + verður + settur + afturat + . + + + Kon + sulent + avtalan + við + Ríkis + sjúkra + húsið + eigur + fyri + bils + at + halda + fram + óbroytt + . + + + Viðvíkjandi + hæmatologi + er + ein + serlækni + í + starvi + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Í + Hæma + tolog + iska + ambulatoriinum + verður + lymfom + ( + krabba + mein + í + eitlunum + ) + og + blóðkrabbi + viðgjørt + við + kemoterapi + , + umframt + lívfrøðiligum + heili + vági + . + + + Hetta + gongur + somuleiðis + fyri + seg + í + tøtt + um + samstarvi + við + hæmatologisku + deild + á + Ríkis + sjúkrahúsinum + . + + + Harumframt + er + ein + kon + sul + ent + avtala + innan + økið + , + har + ein + hæma + tolog + ur + er + fast + á + Landssjúkrahúsinum + í + eina + viku + einaferð + um + mánaðin + . + + + V + ið + hesum + metir + Lands + sjúkrahúsið + , + at + tørvurin + á + starvsfólki + inn + an + økið + hæmatologi + er + nøktaður + í + Før + +

+

+ + oyum + . + + + Fyri + at + samskipa + sjúklingagongdirnar + betur + , + verður + mett + , + at + tørvur + er + á + , + at + sjúk + linga + samskiparar + verða + settir + í + starv + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + , + sum + tryggja + , + at + saman + hang + ur + og + framdráttur + er + í + sjúklinga + gongd + un + um + út + frá + teirri + útgreiningar + - + , + við + gerð + ar + - + og + endur + menn + ingarætlan + , + sum + er + løgd + av + teimum + , + ið + hava + ábyrgd + av + sjúk + linga + gongd + unum + . + + + Í + hesum + sambandi + eiga + krabba + - + meins + sjúklingar + við + lívshóttandi + sjúku + at + fáa + rætt + til + ein + navnfestan + sjúklinga + sam + skip + ara + , + sum + hevur + ábyrgd + av + at + skipa + saman + hang + uppá + tvørs + av + geirum + og + sergreinum + – + eisini + tá + ið + sjúklingar + verða + ávístir + til + greiningar + og + viðgerðir + uttanlands + . + + + Hetta + merkir + , + at + sjúk + ling + urin + hevur + ein + navnfestan + persón + at + seta + seg + í + samband + við + , + tá + ið + spurningar + um + sjúklingargongdina + stinga + seg + upp + . + + + 25 + Heilsumálaráðið + : + „ + Krabbameinsætlan + fyri + Føroyar + “ + 2009 + s. + 90 + 26 + Heilsumálaráðið + : + +

+

+ + „ + Menningarætlan + +

+

+ + fyri + +

+

+ + sjúkrahúsverki + “ + +

+

+ + 2016 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 32 + 27 + Heilsumálaráðið + : + +

+

+ + „ + Krabbameinsætlan + +

+

+ + fyri + +

+

+ + Føroyar + “ + +

+

+ + 2009 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 93-94 + +

+

+ + 2 + . + + + Kapittul + – + samandrá + ttur + • + 31 + Harumframt + verður + mælt + til + , + at + eitt + tvør + fakligt + Krabbameinsráð + verður + sett + undir + Heilsu + - + málaráðnum + , + ið + fær + til + uppgávu + at + geva + landsstýrismanninum + breiða + fak + liga + ráðgeving + á + krabbameinsøkinum + . + + + Krabba + meinsráðið + skal + viðvirka + til + eina + gagnliga + og + støðuga + dygdar + - + menning + av + økinum + , + m.a. + við + at + ráðgeva + um + , + hvussu + tilmælini + í + krabba + meinsætlanini + eiga + at + verða + sett + í + verk + . + + + 2.8 + PALLIATIÓN + Í + desember + í + 2019 + varð + tilmæli + um + pallia + tión + handað + landsstýrismanninum + . + + + Ein + arbeiðs + - + bólkur + , + mannaður + við + serfrøði + innan + økið + , + orðaði + tilmælið + „ + Palliatión + í + Føroyum + “ + . + + + Part + urin + í + krabbameinsætlanini + er + grundaður + á + tað + tilmælið + . + + + Palliatión + eigur + at + skipast + sum + landsumfat + a + ndi + tænasta + í + sjúkrahúsverkinum + og + verða + staðsett + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Tænastan + verður + skipað + undir + heitinum + Palliativa + deild + in + . + + + Ein + serlækni + við + palliatión + eigur + at + verða + settur + skjótast + gjørligt + . + + + Læknin + skal + byggja + deildina + upp + og + hava + ábyrgdina + av + økinum + . + + + Tænastan + skal + fevna + um + allar + ólekjandi + sjúk + lingar + . + + + Á + deildini + verður + serkøn + manning + dag + og + nátt + , + seingjarstovur + verða + til + sjúklingar + og + avvarðandi + , + og + tætt + samstarv + verður + við + ann + an + serkunnleika + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Eisini + verður + tvørfakligt + palliativt + toymi + á + deildini + , + tvs. + eitt + toymi + við + lækna + , + sjúkra + røktarfrøðingi + , + fysioterapeuti + , + sosialráðgeva + , + sálarfrøðingi + og + presti + . + + + Palliativa + toymið + skal + veita + tænastu + til + bæði + sjúkrahúsverkið + og + primera + heilsugeiran + , + í + hesum + førinum + serliga + heimatænastuna + , + eldraøkið + og + kommunu + læknar + . + + + Toymið + skal + skipa + og + samskipa + pallia + tivu + tænastuna + í + Føroyum + , + veita + sjúklingum + ambulanta + viðgerð + , + samskipa + heimavitjanir + umframt + savna + hagtøl + og + annað + . + + + Í + samráð + og + samstarvi + við + Palliativu + deildina + / + toym + ið + eigur + at + verða + gjørd + ein + menn + ingar + - + ætlan + og + menn + ing + ar + leist + ur + fyri + heima + tænast + una + og + til + starvsfólk + á + ellis + - + og + røktar + heim + un + um + , + ið + m.a. + skal + tryggja + , + at + heilsu + starvs + fólk + ini + hava + eina + grundleggjandi + vitan + innan + pallia + tión + . + + + Eisini + eigur + ein + eftirmeting + at + verða + gjørd + av + palliatiónini + í + primera + heilsu + geir + anum + og + geirin + uppnormeraður + sam + svarandi + tilmælinum + . + + + Tá + ið + tað + viðvíkur + børnini + , + verður + mælt + til + , + at + mannagongdir + verða + gjørdar + , + sum + fylgja + altjóða + leiðreglum + innan + barnapalliatión + , + soleiðis + at + tað + í + Føroyum + kann + verða + bjóðað + eitt + tvørfakligt + barnapalliativt + tilboð + , + sum + er + væl + skipað + og + væl + lagt + til + rættis + . + + + Hetta + skal + tryggja + , + at + børn + og + familjur + fáa + eitt + nøktandi + og + einsháttað + tilboð + , + lagað + til + tørvin + hjá + tí + einstøku + familjuni + . + + + 2.9 + FÍGGJARLIGAR + AVLEIÐINGAR + OG + ÍVERKSETAN + Í + sambandi + við + tey + 69 + tilmælini + , + ið + eru + í + ætlan + ini + , + er + ein + roynd + gjørd + at + meta + um + kostnaðin + av + at + seta + tilmælini + í + verk + . + + + Metingarnar + skulu + tó + takast + við + størsta + fyrivarni + , + tí + tað + er + sera + torført + at + gera + nágreiniligar + kostnaðar + met + ingar + av + hvørjum + einstøkum + tilmæli + . + + + Í + fleiri + førum + er + eisini + neyðugt + at + gera + nærri + útgrein + ingar + , + áðrenn + møguligt + er + at + seta + krónutal + á + uppraðfestingar + og + íverksetingar + . + + + Tí + byggja + fleiri + av + kostnaðarmetingunum + uppá + leysligar + metingar + . + + + Fyri + at + fáa + eitt + yvirlit + yvir + tær + fíggjarligu + met + ingarnar + verður + víst + til + yvirlitið + í + kapitli + 11 + . + +

+

+ + 3 + EFTIRMETING + AV + KRABBAMEINSÆTLANINI + FRÁ + 2009 + +

+

+ + 34 + • + 3 + . + + + Kapittul + – + eftirmeting + av + Krabba + meins + ætlanini + frá + 2009 + Í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + eru + tilsamans + 58 + tilmælir + . + + + Tilmælini + fevna + um + alt + frá + at + fyribyrgja + krabbamein + til + at + sjúkugreina + , + við + gera + og + veita + eina + endurmennandi + og + palliat + iva + viðgerð + . + + + Eisini + vóru + hagtøl + og + gransking + inn + an + krabbameinsøkið + umrødd + í + teirri + ætlan + ini + . + + + Heilsumálaráðið + gjørdi + á + vári + 2019 + í + samráð + við + avvarðandi + partar + eitt + statusyvirlit + yvir + øll + tilmælini + í + ætlanini + . + + + Hetta + yvirlit + 28 + er + nú + dagført + ( + Fylgiskjal + 2 + ) + , + og + ein + eftirmeting + er + gjørd + ( + Fylgiskjal + 1 + ) + , + ið + tekur + støði + í + dagførda + yvirlitinum + . + + + Um + tað + yvirskipað + verður + hugt + eftir + status + yvirlitinum + verður + mett + , + at + 25 + av + teimum + tilsamans + 58 + tilmælunum + eru + sett + í + verk + . + + + 23 + tilmælir + verða + mett + partvíst + at + vera + sett + í + verk + ella + eru + ávegis + , + meðan + 5 + tilmæli + eru + enn + ikki + sett + í + verk + . + + + Harumframt + varð + mett + , + at + 5 + av + tilmælunum + vóru + av + tílíkum + slag + at + tað + er + sera + torført + ella + ógjørligt + at + meta + um + í + hvønn + mun + tey + eru + sett + í + verk + . + + + Eftirmetingin + lýsir + nærri + hvørji + tilmæli + í + høvuðsheitum + eru + sett + í + verk + síðani + 2009 + , + og + hvørji + tilmæli + í + ætlanini + enn + eru + viðkomandi + , + men + enn + ikki + eru + sett + í + verk + . + + + Hesi + tilmæli + verða + í + hesi + krabbameinsætlan + síðani + tikin + upp + til + nýggja + umrøðu + , + har + eisini + boð + verða + givin + uppá + , + hvussu + hesi + kunna + verða + sett + í + verk + . + + + 3.1 + SAMANUMTØKA + AV + EFTIRMETINGINI + Sum + tað + framgongur + av + arbeiðssetninginum + , + er + uppgávan + hjá + bólkinum + at + eftirmeta + í + stutt + um + krabbameinsætlanina + frá + 2009 + og + meta + um + , + hvørji + tilmæli + í + ætlanini + enn + eru + við + komandi + , + men + ikki + eru + sett + í + verk + og + tilmæla + , + hvussu + hesi + eiga + at + verða + sett + í + verk + . + + + Í + eftirmetingini + er + ein + gjøgnumgongd + gjørd + av + tilmælunum + í + ætlanini + frá + 2009 + , + har + tað + samstundis + er + gjørd + ein + meting + av + , + um + tey + eru + sett + í + verk + ella + ikki + . + + + Eisini + er + tað + mett + , + um + hvørji + tilmæli + framvegis + eru + viðkomandi + , + men + ikki + sett + í + verk + . + + + Tað + er + ikki + í + hesum + partinum + mælt + til + , + hvussu + tey + kunnu + verða + sett + í + verk + , + men + í + staðin + verða + tey + tikin + upp + í + teimum + kapitlum + , + sum + tey + kunnu + bólkast + undir + , + longri + frammi + í + hesi + ætlan + . + + + Niðanfyri + verður + tikið + samanum + , + hvørji + tilmæli + enn + eru + viðkomandi + , + og + út + fyri + hvørt + tilmæli + verður + víst + til + hvønn + kapittul + , + har + tilmælini + verða + umrødd + og + viðgjørd + aftur + , + og + har + tað + samstundis + verður + mælt + til + , + hvussu + tey + kunnu + verða + sett + í + verk + . + + + 28 + Sí + Fylgiskjal + 2 + : + Statusyvirlit + 3 + . + + + KAPITTUL + Eftirmeting + av + Krabba + meins + - + æ + tlanini + frá + 2009 + +

+

+ + 3 + . + + + Kapittul + – + eftirmeting + av + Krabba + meins + ætlanini + frá + 2009 + • + 35 + Hesi + tilmæli + frá + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + verða + framvegis + mett + viðkomandi + at + fáa + sett + í + verk + : + • + At + uppraðfesta + skráseting + , + eftirlit + og + uppfylg + ing + av + føroysku + krabbameinshagtølunum + , + og + at + krabbameinshagtølini + eina + ferð + árliga + verða + greinað + við + tí + fyri + eyga + at + meta + um + gongdina + viðvíkjandi + deyðiligheit + , + nýggjum + tilburðum + o.s.fr. + Tað + er + sera + umráðandi + , + at + krabbameinsskrásetingin + ikki + dettur + niðurfyri + , + men + verður + skipað + í + eina + fasta + legu + , + og + at + fígging + verður + sett + av + til + hetta + ( + sí + kapittul + 5 + ) + . + + + • + At + heilsumyndugleikarnir + fylgja + komandi + tilmælinum + frá + evropeiskum + serfrøðingum + og + Heilsustýrinum + um + screening + fyri + krabbamein + í + langa + og + baktarmi + ( + sí + kapittul + 7 + ) + . + + + • + At + gjørdar + verða + visitatiónsmannagongdir + , + sum + kunnu + tryggja + sjúklingunum + skjóta + út + greining + , + og + sum + kunnu + betra + um + samskiftið + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahús + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + kommunulæknar + fáa + eftirútbúgving + inn + an + krabbamein + . + + + Hetta + kann + t.d. + gerast + við + undirvísing + í + Føroyum + í + samstarvi + við + út + lendsk + an + útbúgvingarstovn + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + tað + fyri + tey + einstøku + krabbameinssløgini + verða + gjørdar + niðurskrivaðar + heildar + til + gongd + ir + , + sum + líkjast + donsku + sonevndu + „ + pakka + for + løb + unum + “ + , + men + sum + tó + taka + hædd + fyri + serligum + føroyskum + viðurskiftum + . + + + Heildar + til + gongdirnar + skulu + neyvt + lýsa + tey + ymisku + stig + ini + í + útgreinan + / + viðgerð + og + skulu + áseta + mest + loyvdu + bíðitíðir + fyri + einstøku + stigini + . + + + Allir + lutir + í + sjúklingagongdini + skulu + vera + grund + aðir + á + viðurkendar + fakligar + standardir + og + veg + leiðingar + . + + + Arbeiðið + eigur + at + fara + í + gongd + fyrst + í + komandi + ári + og + byrja + við + vanligastu + krabbameinssløgunum + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + tað + verður + kannað + , + hvørjar + møguleikar + og + avbjóðingar + føroyska + Sjúkrahúsverkið + hevur + viðvíkjandi + telemedisini + innan + krabbamein + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + endurskoða + virksemi + og + samanseting + av + krabbameinsstýrisbólki + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + tað + við + lóg + verður + gjørd + ein + viðgerðartrygd + fyri + krabbameinssjúklingar + , + sum + ásetir + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + útgreinan + og + viðgerð + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + likamlig + endurmenning + frá + byrjan + verður + partur + av + viðgerðarætlanini + hjá + krabba + meins + - + sjúklingum + og + eigur + at + kunna + halda + fram + , + eftir + at + sjúklingurin + er + útskrivaður + / + lektur + fyri + krabbamein + ( + sí + kapittul + 8 + ) + . + + + • + At + sálarfrøðingur + við + servitan + innan + heilsu + sálarfrøði + verður + settur + til + at + taka + sær + av + sjúklingum + innan + somatiska + økið + ( + sí + kapittul + 8 + ) + . + + + • + At + tað + verður + tryggjað + , + at + allir + fakbólkar + , + ið + arbeiða + við + krabbameinsjúklingum + , + verða + skúlaðir + í + at + samskifta + við + fólk + í + kreppustøðu + ( + sí + kapittul + 8 + ) + . + +

+

+ + 4 + LÝSING + AV + VERANDI + STØÐU + Á + KRABBAMEINSØKINUM + +

+

+ + 38 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Í + hesum + brotinum + er + ein + lýsing + av + , + hvussu + gongdin + hevur + verið + síðani + 2007 + viðvíkjandi + nýggjum + tilburðum + av + krabba + ( + undantikið + vanligum + húðkrabba + ) + , + hvussu + stórur + partur + av + teimum + , + ið + fáa + staðfest + krabbamein + , + eru + á + lívi + fimm + ár + eftir + staðfestingina + av + sjúkuni + , + og + hvussu + nógv + doyggja + av + krabbameini + . + + + Eisini + verður + samanborið + við + gongdina + í + hinum + Norðurlondunum + , + íroknað + Grønland + . + + + Tølini + eru + fyri + tað + mesta + frá + Føroysku + Krabba + meins + skrásetingini + og + Nordcan + , + ið + er + eitt + sam + starv + millum + norðurlond + um + krabba + meins + hag + tøl + . + + + Tølini + eru + fyri + stuttum + eftirhugd + og + góð + sku + tryggjað + . + +

+

+ + Í + onkrum + førum + víkja + før + oysku + tølini + nokk + so + munandi + frá + hinum + norð + ur + lendsku + . + + + Hesi + eiga + at + +

+

+ + verða + tikin + við + fyri + varni + og + kannað + nærri + fyri + finna + orsøkina + til + munin + . + + + Y + virskipað + vísa + tølini + , + at + samlaðu + krabba + meins + tilburðirnir + í + Føroyum + økjast + . + + + Hetta + kann + eisini + væntast + , + tí + fólkatalið + í + aldurs + bólkinum + 50 + ár + og + uppeftir + er + økt + við + á + leið + tí + sama + , + og + vit + vita + , + +

+

+ + at + váðin + fyri + at + fáa + krabba + mein + økist + við + aldrinum + . + + + Fyrstu + árini + í + tíðar + skeiðnum + , + sum + lýsingin + +

+

+ + fevnir + um + , + lá + talið + av + nýggjum + tilburðum + um + sløk + 200 + um + árið + og + hækkaði + so + upp + í + umleið + 270 + , + fyri + síðani + at + lækka + nakað + aftur + . + + + Hóast + samlaða + talið + av + til + burðum + er + økt + , + eru + eisini + bólkar + , + har + mink + ing + sæst + sambært + hagtølunum + , + eitt + nú + krabba + mein + í + bløðruhálskertli + ( + prostata + ) + og + undir + lívi + . + +

+

+ + Vøksturin + sæst + serliga + í + bólkunum + lunga + , + brósti + , + lymfom + og + blóð + og + í + baktarmi + og + langa + . + + + Í + mun + til + hini + Norðurlondini + er + talið + av + stað + festum + tilburðum + í + Føroyum + nakað + lægri + . + + + Sum + heild + fáa + fleiri + menn + enn + kvinnur + krabba + mein + . + + + Hóast + talið + av + tilburðum + økist + , + so + doyggja + ikki + fleiri + av + krabba + . + + + Í + miðal + eru + gott + 100 + føroyingar + deyðir + av + krabba + árliga + í + tíðar + skeiðnum + 2007-2019 + . + + + Í + øllum + bólkunum + við + flest + sjúkustaðfestingum + er + talið + vaksandi + , + burtursæð + frá + bólkinum + bløðruhálskertil + , + har + tað + lækkar + . + + + Í + mun + til + hini + Norðurlondini + liggja + Føroyar + millum + tey + í + lægra + endanum + , + tó + ikki + lægst + , + viðvíkjandi + deyðstølum + innan + krabbamein + . + + + Sum + heild + doyggja + fleiri + menn + enn + kvinnur + av + krabbameini + . + + + Umframt + tøl + fyri + tilburðir + og + fyri + deyðsføll + verður + eisini + hugt + eftir + , + hvussu + stórur + partur + av + teimum + , + ið + hava + fingið + staðfest + sjúkuna + , + eru + á + lívi + fimm + ár + eftir + , + at + diagnosan + varð + sett + . + + + Yvirskipað + sæst + , + at + parturin + av + sjúklingum + , + ið + er + á + lívi + fimm + ár + eftir + at + diagnosan + varð + sett + , + økist + , + men + sær + út + til + at + vera + heldur + lægri + enn + í + hinum + Norðurlondunum + . + + + 4 + . + + + KAPITTUL + Lýsing + av + verandi + støðu + á + krabba + - + m + einsøkinum + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 39 + Um + tølini + Fyrst + verður + yvirskipaða + gongdin + lýst + , + t.e. + hvussu + eru + samlaðu + tølini + fyri + tilburðir + og + fyri + deyðiligheit + í + Føroyum + og + samanborið + verður + við + hini + Norðurlondini + . + + + Síðani + verður + lýst + fyri + einstakar + bólkar + , + hvussu + gongdin + hevur + verið + í + Føroyum + og + hinum + Norðurlondunum + . + + + Bólkarnir + , + ið + verða + lýstir + , + eru + krabbamein + í + lunga + , + langa + og + baktarmi + , + brósti + , + bløðruhálskertli + og + illkynjaðum + lymf + om + og + leukemi + . + + + Hesir + eru + teir + størstu + bólkarnir + í + tali + av + staðfestum + tilburðum + . + + + Harumframt + verður + bólkurin + undirlívskrabbi + eisini + lýstur + , + tí + her + eru + screening + sett + í + verk + , + og + tilboð + er + um + HPV + koppseting + . + + + Tíðarskeiðið + , + sum + í + høvuðsheitum + verður + lýst + , + gongur + aftur + til + 2007 + . + + + Orsøkin + til + tað + er + , + at + krabbameinstølini + hava + verið + eftirkannað + fyri + rættleika + aftur + til + 2007 + . + + + Í + hvørjum + broti + er + tal + av + krabbameinstilburð + um + fyri + Føroyar + lýst + . + + + T + ey + eru + frá + føroysku + krabba + meins-skrásetingini + . + + + Tølini + , + sum + eru + brúkt + í + samanberingini + við + hini + Norðurlondini + , + eru + tøl + frá + norðurlendska + sam + - + starvinum + fyri + krabbameinshagtøl + , + Nord + can29 + . + + + Fyri + at + kunna + samanbera + millum + lond + , + eru + hesi + tølini + aldursstandardiseraði + og + upp + gjørd + per + 100.000 + fólk + m + / + k. + + + Nordcan + hev + ur + umgjørt + ( + standard + iserað + ) + upprunaligu + tøl + ini + frá + einstøku + londunum + fyri + at + kunna + saman + bera + tey + millum + lond + . + +

+

+ + Tølini + hjá + Nordcan + eru + gjørd + upp + eftir + kyni + – + kvinnur + fyri + seg + og + menn + fyri + seg + . + + + Tað + merkir + t.d. + , + at + talið + fyri + staðfestar + tilburðir + av + krabbameini + í + brósti + , + er + talið + pr + . + + + 100.000 + kvinnur + . + + + Talið + av + kvinnum + í + Føroyum + hevur + ligið + frá + umleið + 23.000 + til + 25.000 + í + tíðar + skeiðnum + , + lýsingin + fevnir + um + . + + + Tølini + frá + Nordcan + skulu + tí + býtast + við + umleið + fýra + , + fyri + at + fáa + á + leið + tey + røttu + nominellu + tølini + fyri + Føroyar + fyri + kvinnur + . + + + Menninir + hava + verið + millum + góð + 25.000 + upp + til + umleið + 26.500 + í + tali + , + so + eisini + Nordcan + tølini + fyri + menn + skulu + býtast + við + umleið + fýra + fyri + at + fáa + á + leið + veruligu + tølini + fyri + Føroyar + . + + + Men + heilt + rætta + talið + kann + heldur + ikki + bara + finnast + við + lutfalsrokning + av + fólkatalinum + . + + + Umframt + at + tølini + eru + umroknað + til + 100.000 + íbúgvar + , + eru + tey + eisini + „ + aldursstandardiserað + “ + eftir + norðurlendskari + standard + samanseting + . + + + Tað + merkir + , + at + aldursbýtið + á + føroyingum + verð + - + ur + umroknað + til + sama + aldursbýti + , + sum + í + miðal + av + øllum + Norðurlondum + . + + + Er + talið + í + einum + aldursbólki + t.d. + munandi + lægri + í + Føroyum + enn + í + miðal + í + hinum + londunum + , + verður + talið + av + tilburðum + í + hesum + aldursbólkinum + umroknað + ( + hækkað + ) + sum + um + okkara + aldursbýtið + er + tað + sama + , + sum + miðal + í + hinum + londunum + . + + + Av + tí + , + at + tølini + frá + Nordcan + eru + umgjørd + , + eru + tey + best + egnað + bara + til + at + lýsa + gongdina + yvir + tíð + og + at + samanbera + millum + londini + . + + + 4.1 + YVIRSKIPAÐA + GONGDIN + Í + FØROYUM + OG + Í + NORÐURLONDUM + Niðanfyri + eru + gjørdar + yvirskipaðar + lýsingar + av + samlaða + talinum + av + krabbameinstilburðum + og + deyðs + - + títtleika + ávikavist + bara + í + Føroyum + og + so + eisini + í + Føroyum + saman + við + Norðurlondum + , + býtt + á + kyn + . + + + 4.1.1 + TILBURÐIR + Talið + av + tilburðum + í + Føroyum + er + økt + frá + 2007 + til + 2019 + , + bæði + fyri + menn + og + kvinnur + , + og + sum + heild + fáa + fleiri + menn + enn + kvinnur + staðfest + krabbamein + . + + + 29 + https://nordcan.iarc.fr/ + en + / + +

+

+ + 40 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Samanborið + við + hini + Norðurlondini + eru + før + oysku + tilburðirnir + lægri + í + tali + , + bæði + fyri + menn + og + kvinnur + . + + + Tilburðirnir + fyri + føroyskar + kvinn + ur + nærkast + teimum + norðurlendsku + , + með + an + munurin + broytist + lítið + hjá + monnum + . + + + Tilburðir + í + Føroyum + Frá + 2007 + til + 2017 + fór + talið + av + staðfestum + tilburðum + frá + 187 + upp + á + 273 + . + + + Í + 2019 + fall + talið + niður + á + 236 + . + + + Leggjast + skal + til + merkis + , + at + lutfalsliga + hækkaði + talið + av + borgarum + í + aldursbólkinum + 50 + ár + og + eldri + við + á + leið + somu + ferð + , + sum + talið + av + tilburðum + . + + + So + at + siga + hvørt + ár + fáa + fleiri + menn + enn + kvinnur + staðfest + krabbamein + . + + + Bara + tvey + ár + í + tíðar + - + skeiðnum + hevur + talið + verið + á + leið + tað + sama + fyri + menn + og + kvinnur + . + + + Ein + partur + av + frágreiðingini + kann + vera + , + at + tað + eru + fleiri + menn + enn + kvinnur + í + Føroyum + , + men + tann + munurin + er + bara + umleið + fýra + prosentstig + ( + umleið + 52 + % + av + fólkinum + eru + menn + og + 48 + % + kvinnur + ) + . + + + Munurin + í + staðfestum + tilburðum + er + í + flestu + førum + væl + størri + enn + tað + . + + + Fleiri + ár + er + munurin + eini + 20-30 + % + . + + + Hóast + talið + av + krabbameinstilburðum + er + økt + , + so + fylgist + tað + rættiliga + væl + gongdini + í + fólka + talinum + av + fólki + yvir + 50 + ár + . + + + Tað + er + serliga + í + hesum + aldursbólkinum + , + at + krabbamein + oftast + verður + staðfest + . + + + Mynd + : + 4.1 + – + Kelda + : + Føroyska + krabbameinsskrásetingin + Mynd + : + 4.2 + – + Kelda + : + Føroyska + krabbameinsskrásetingin + TAL + AV + FÓLKI + YVIR + 50 + ÁR + OG + KRABBAMEINSTILBURÐIR + - + INDEKS + 2007-2019 + KRABBAMEINSTILBURÐIR + Í + FØROYUM + 2007 + - + 2019 + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 41 + Tilburðir + í + Føroyum + og + Norðurlondum + Her + verður + hugt + eftir + , + hvussu + gongdin + fyri + samlaða + talið + av + tilburðum + er + fyri + menn + og + kvinnur + , + ávikavist + í + Føroyum + og + í + Norður + londum + ( + íroknað + Grønland + ) + fyri + tíðarskeiðið + 2007 + til + 2019 + . + + + Sum + heild + liggja + tølini + fyri + staðfestar + , + nýggjar + tilburðir + í + Føroyum + væl + undir + miðal + fyri + tey + norðurlendsku + londini + . + + + Hetta + er + galdandi + bæði + fyri + kvinnur + og + menn + . + + + Rákið + er + , + at + talið + hjá + norðurlendskum + monn + um + er + vaksandi + , + men + hjá + føroyskum + monn + um + er + tað + lækkandi + . + + + Hjá + kvinnum + er + talið + hækkandi + , + bæði + hjá + norðurlendskum + kvinn + um + sum + heild + og + hjá + teimum + føroysku + . + + + 4.1.2 + DEYÐSTÍTTLEIKI + Tølini + fyri + deyðsføll + , + orsakað + av + krabbameini + , + liggja + rímiliga + støðug + . + + + Gott + 100 + deyðsføll + eru + orsakað + av + krabbameini + árliga + . + + + Í + miðal + umleið + 60 + menn + og + 45 + kvinnur + . + + + Samanborið + við + tey + størru + Norðurlondini + sveiggja + føroysku + tølini + meira + . + + + Í + miðal + liggja + tølini + fyri + menn + á + sama + støði + sum + tey + lægstu + av + teimum + størru + Norðurlondunum + , + meðan + tølini + fyri + kvinnur + liggja + lægri + enn + í + hinum + londunum + . + + + TILBURÐIR + MENN + FØROYAR + OG + NORÐURLOND + 2007 + - + 2019 + Mynd + : + 4.4 + – + Kelda + : + Nordcan + TILBURÐIR + KVINNUR + FØROYAR + OG + NORÐURLOND + 2007 + - + 2019 + Mynd + : + 4.3 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 42 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Deyðstíttleiki + Føroyar + Í + tíðarskeiðnum + 2007 + til + 2018 + eru + í + miðal + gott + 100 + føroyingar + deyðir + av + krabbameini + um + árið + . + + + Tvey + ár + hava + tað + tó + verið + um + 120-130 + . + + + Mynd + : + 4.5 + – + Kelda + : + Nordcan + DEYÐ + AV + KRABBAMEINI + Í + FØROYUM + 2007 + – + 2019 + Tá + hugsað + verður + um + , + at + fleiri + menn + enn + kvinnur + fáa + staðfest + krabbamein + – + og + at + tað + eru + fleiri + menn + enn + kvinnur + í + Føroyum + – + er + eisini + nærliggjandi + at + vænta + , + at + hetta + sæst + aftur + í + deyðstølunum + . + + + Í + hesum + tíðarskeiðnum + eru + 757 + menn + og + 579 + kvinnur + deyð + av + krabba + meini + , + ella + sløk + 60 + mannfólk + og + sløk + 45 + konu + fólk + um + árið + . + + + Deyðstíttleiki + Norðurlond + Í + hesum + brotinum + verður + lýst + , + hvussu + deyðs + tølini + í + Føroyum + hjá + monnum + og + kvinnum + eru + , + samanborið + við + hini + Norðurlondini + . + +

+

+ + DEYÐSFØLL + AV + KRABBAMEINI + MENN + NORÐURLOND + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.6 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 43 + Yvirskipað + kann + sigast + , + at + í + øllum + londunum + eru + tølini + fallandi + . + + + Føroysku + tølini + sveiggja + nakað + , + so + tað + er + ikki + lætt + neyvt + at + gera + av + , + hvar + Føroyar + liggja + , + men + tølini + sveiggja + rundan + um + tey + , + sum + liggja + í + lægra + endanum + , + og + tað + eru + tey + flestu + . + +

+

+ + DEYÐSFØLL + AV + KRABBAMEINI + KVINNUR + NORÐURLOND + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.7 + – + Kelda + : + Nordcan + Tølini + fyri + kvinnur + liggja + lægri + enn + tølini + fyri + menn + . + + + Eins + og + við + tølunum + fyri + menn + , + vísa + tølini + fyri + kvinnur + eina + fallandi + gongd + . + + + Føroysku + tølini + sveiggja + rundan + um + tey + í + lægra + endanum + . + + + Orsøkin + til + , + at + føroysku + tølini + her + eru + lækk + andi + , + meðan + tey + absoluttu + tølini + eru + rættiliga + støðug + ( + mynd + 4.5 + ) + , + er + , + at + her + verður + hædd + tikin + fyri + vøkstur + í + fólkatalinum + . + + + Fyri + bæði + menn + og + kvinnur + kann + sigast + , + at + tá + tølini + fyri + staðfestar + tilburðir + í + Føroyum + liggja + lægri + enn + í + hinum + Norðurlondunum + , + kundi + væntast + , + at + deyðstíttleikin + eisini + lá + undir + . + + + Men + so + er + ikki + . + + + 4.2 + LÝSING + AV + STØRSTU + BÓLKUNUM + Omanfyri + eru + tølini + samlað + fyri + allar + bólkar + undir + einum + . + + + Niðanfyri + verður + gongdin + lýst + í + teimum + stóru + bólkunum + av + tilburðum + . + + + Teir + einstøku + bólkarnir + verða + lýstir + fyrst + við + føroysku + tølunum + og + síðani + saman + við + teim + um + norðurlendsku + . + +

+

+ + 44 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + 4.2.1 + TILBURÐIR + FØROYAR + OG + NORÐURLOND + Tilburðir + í + Føroyum + Størstu + bólkarnir + í + tali + av + tilburðum + eru + fram + vegis + teir + somu + – + tó + ikki + heilt + í + somu + røð + sum + fyrr + : + langi + og + endatarmur + , + lunga + , + bløðru + hálskertil + , + bróst + og + illkynjað + lymfom + og + leukemi + . + +

+

+ + BÓLKARNIR + VIÐ + FLEST + STAÐFESTUM + TILBURÐUM + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.8 + – + Kelda + : + Nordcan + Bløðruhálskertil + , + bróst + og + langi + / + endatarmur + eru + framvegis + tríggir + teir + størstu + bólkarnir + . + + + Lunga + og + illkynjað + lymfom + og + leukemi + eru + heldur + lægri + . + + + Samlaða + myndin + vísir + , + at + spjaðingin + í + tølunum + fyri + bólkarnar + minkar + . + + + Í + byrjanini + av + skeiðnum + strektu + tilburðirnir + seg + millum + 10 + og + 50 + um + árið + . + + + Seinnu + árini + hava + teir + strekt + seg + frá + 20 + til + 40 + . + + + Sambært + hagtølunum + eru + tilburðirnir + av + krabba + í + bløðruhálskertlinum + fækkaðir + , + meðan + tilburðirnir + í + hinum + bólkunum + eru + hækkaðir + . + + + Omanfyri + er + gongdin + lýst + yvir + tíð + , + ár + fyri + ár + . + + + Niðanfyri + verður + lýst + , + hvussu + broytingin + er + frá + trimum + teimum + fyrstu + árunum + í + tíðar + skeið + num + , + til + trý + tey + seinastu + árini + av + skeið + num + . + + + Hetta + verður + gjørt + við + at + taka + miðal + tølini + fyri + ávikavist + trý + tey + fyrstu + árini + í + tíðar + skeiðnum + ( + 2007 + - + 2009 + ) + og + samanbera + við + miðal + tølini + trý + tey + seinastu + árini + ( + 2017-2019 + ) + . + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 45 + +

+

+ + NÝGGIR + KRABBAMEINSTILBURÐIR + Í + MIÐAL + PR + ÁR + FYRI + TÍÐARSKEIÐINI + 2007 + - + 2009 + OG + 2017 + – + 2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.9 + – + Kelda + : + Føroyska + krabbameinsskrásetingin + Viðmerking + : + Bólkar + , + ið + høvdu + færri + enn + fimm + tilburðir + í + báðum + skeiðunum + , + eru + ikki + tiknir + við + . + + + Myndin + omanfyri + vísir + , + hvussu + nógvir + til + burðir + vóru + árliga + í + miðal + í + nøkrum + bólkum + í + tíðarskeiðunum + 2007-2009 + og + 2017-2019 + . + + + Tað + eru + serliga + fimm + bólkar + , + ið + skilja + seg + út + í + nýggjum + tilburðum + : + lunga + , + bróst + , + bløðru + - + hálskertil + , + illkynjað + lymfom + og + leukemi + , + umframt + langi + og + endatarmur + . + + + Fyri + lunga + , + bróst + , + illkynjað + lymfom + og + leukemi + og + fyri + langa + og + endatarm + , + er + talið + av + nýggjum + til + burðum + økt + frá + 2007-2009 + til + 2017-2019 + . + + + Bólkurin + bløðruhálskertil + er + hinvegin + mink + aður + eitt + vet + . + + + Umframt + teir + stóru + bólkarnar + kann + nevnast + , + at + sambært + hagtølunum + er + talið + av + staðfestum + tilburðum + í + bólkinum + undirlív + minkað + . + + + Hesin + bólkurin + fevnir + her + um + undirbólkarnar + lív + móðir + , + lívmóðirháls + , + eggjarøtur + og + eggleiðarar + , + móðirskeið + ( + ytru + skapini + ) + , + skeið + , + onnur + kvinnu + lig + kynsgøgn + og + ytru + skapini + , + skeið + og + onnur + kvinnulig + kynsgøgn + . + + + Størstu + undirbólkarnir + av + hesum + eru + lívmóðir + , + lívmóðurhálsur + og + eggjarøtur + , + og + eru + teir + allir + minkaðir + í + tali + . + + + 4.2.2 + DEYÐSTÍTTLEIKI + , + HØVUÐSBÓLKAR + Flestu + deyðstilburðirnir + eru + í + somu + bólkum + , + har + flest + tilburðir + verða + staðfestir + : + Lunga + , + langi + og + endatarmur + , + bróst + , + bløðruhálskertil + og + blóðkrabbi + . + +

+

+ + STØRSTU + BÓLKARNIR + AV + DEYÐSFØLLUM + AV + KRABBAMEINI + Í + FØROYUM + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.10 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 46 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Størsta + krabbameinsdeyðsorsøkin + er + lunga + krabbi + . + + + Næststørstu + bólkarnar + eru + bløðru + hálskertil + og + langi + og + endatarmur + . + + + Minsti + bólkurin + er + bróstkrabbi + . + + + Gongdin + í + hesum + bólkum + tykist + verða + rættiliga + støðug + , + við + undantaki + av + bólkinum + lunga + , + har + ein + heldur + størri + vøkstur + sæst + . + + + Sæð + í + mun + til + gongdina + í + sjúku + tilburðum + og + fólkatalinum + , + kann + gongd + in + tó + sigast + at + vera + rætta + vegin + í + flestu + bólkunum + . + + + Tó + , + at + hetta + eru + størstu + bólkarnir + , + eru + bólkarnir + , + sum + ikki + eru + við + omanfyri + , + so + nógvir + í + tali + , + at + hóast + tað + ikki + eru + mong + í + hvørjum + bólki + , + so + er + samlaða + talið + fyri + teir + bólkarnar + størri + enn + fyri + hesar + tilsamans + . + + + 4.3 + LÝSING + AV + EINSTØKUM + BÓLKUM + Niðanfyri + verður + gjørd + ein + lýsing + av + teimum + einstøku + krabbameinsbólkunum + . + + + 4.3.1 + LUNGA + Lungatilburðir + í + Føroyum + +

+

+ + LUNGATILBURÐIR + , + MENN + OG + KVINNUR + FØROYAR + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.11 + – + Kelda + : + Føroyska + krabbameinsskrásetingin + Talið + av + staðfestum + tilburðum + av + lunga + krabba + , + er + farið + frá + umleið + 20 + fyri + árini + 2007-2014 + til + 25-30 + seinnu + árini + . + + + Økingin + í + talinum + stavar + serliga + frá + monnum + . + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 47 + Lungatilburðir + í + Norðurlondum + +

+

+ + LUNGATILBURÐIR + MENN + FØROYAR + OG + NORÐURLOND + 2007-2019 + +

+

+ + 4.12 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + hinum + Norðurlondunum + eru + lunga + til + burð + ir + nir + hjá + monnum + spakuliga + fallandi + í + tíðarskeiðnum + . + + + Føroysku + lunga + krabba + til + burð + ir + nir + eru + hinvegin + farnir + frá + at + sveiggja + millum + teir + niðastu + , + til + at + liggja + í + hægra + end + an + um + . + + + Grøn + land + , + sum + ikki + er + tikið + við + í + myndini + oman + fyri + , + hevur + havt + millum + 100 + og + 150 + til + burð + ir + fyri + hvørjar + 100.000 + menn + um + árið + seinastu + árini + . + +

+

+ + LUNGATILBURÐIR + KVINNUR + NORÐURLOND + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.13 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 48 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Tølini + fyri + tilburðir + hjá + kvinnum + eru + minni + eintýðug + enn + tey + fyri + menn + , + men + gongdin + tykist + rættiliga + støðug + . + + + Føroysku + tølini + sveiggja + nakað + , + men + liggja + yvirhøvur + í + lægra + endanum + . + + + Grønland + , + sum + ikki + er + við + á + myndini + omanfyri + , + hevur + flestu + árini + havt + tilburðir + millum + umleið + 100 + og + 140 + fyri + hvørjar + 100.000 + kvinnur + . + + + Lungakrabbi + – + deyðsføll + í + Føroyum + +

+

+ + LUNGAKRABBI + – + DEYÐ + TILSAMANS + , + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.14 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + tíðarskeiðnum + eru + 233 + fólk + deyð + av + krabba + meini + í + lungunum + , + 133 + mannfólk + og + 100 + kvinnur + , + ella + umleið + 18 + fólk + um + árið + . + + + Gongdin + sær + út + til + at + vera + , + at + vøksturin + er + hjá + monnum + , + meðan + gongdin + tykist + rættiliga + støðug + hjá + kvinnum + . + + + Norðurlond + +

+

+ + DEYÐSFØLL + AV + LUNGAKRABBA + NORÐURLOND + MENN + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.15 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 49 + Gongdin + í + deyðsføllum + hjá + monnum + í + hinum + norðurlondunum + , + orsakað + av + lungakrabba + , + tykist + yvirhøvur + at + falla + spakuliga + , + men + ikki + í + Føroyum + , + har + hon + gongur + upp + eftir + . + + + Føroyar + liggja + nú + í + hægra + endanum + , + tó + at + spjaðingin + ikki + er + stór + . + + + Grønland + er + ikki + við + á + myndini + . + + + Í + miðal + eru + 157 + menn + deyðir + av + lungakrabba + har + um + árið + pr + . + + + 100.000 + menn + í + hesum + tíðarskeiðnum + . + + + DEYÐSFØLL + AV + LUNGAKRABBA + NORÐURLOND + KVINNUR + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.16 + – + Kelda + : + Nordcan + Tølini + fyri + kvinnur + í + Føroyum + , + sum + doyggja + av + lungakrabba + , + sveiggja + millum + tey + í + lægra + endanum + av + hinum + Norðurlondunum + . + + + Sæð + yvir + alt + tíðarskeiðið + er + gongdin + fallandi + . + + + Í + Grønlandi + , + sum + ikki + er + við + á + myndini + , + eru + í + miðal + 121 + kvinnur + um + árið + deyðar + av + lunga + - + krabba + í + hesum + tíðarskeiðnum + . + + + 4.3.2 + LANGI + OG + ENDATARMUR + Tilburðir + í + Føroyum + +

+

+ + LANGI + OG + ENDATARMUR + TILBURÐIR + FØROYAR + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.17 + – + Kelda + : + Føroyska + krabbameinsskrásetingin + +

+

+ + 50 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Krabbi + í + langa + og + endatarmi + er + ein + av + størstu + bólkunum + . + + + Frá + at + hava + ligið + um + umleið + 25-30 + tilburðir + árliga + , + hevur + talið + seinnu + árini + ligið + um + 35-40 + . + + + Vøksturin + er + bæði + hjá + monnum + og + kvinnum + . + + + Samlað + yvir + alt + tíðarskeiðið + , + hava + væl + fleiri + menn + fingið + sjúkuna + – + 233 + menn + og + 188 + kvinnur + . + + + Tilburðir + í + Norðurlondum + +

+

+ + LANGI + OG + ENDATARMUR + TILBURÐIR + MENN + NORÐURLOND + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.18 + – + Kelda + : + Nordcan + Tilburðirnir + í + teimum + størru + norðurlendsku + londunum + býta + londini + í + tveir + bólkar + . + + + Finland + , + Ísland + og + Svøríki + liggja + í + einum + bólki + fyri + seg + , + sum + er + væl + lægri + enn + Danmark + og + Noreg + . + + + Í + mun + til + hini + londini + liggja + Føroyar + onkustaðni + ímillum + hesar + bólkar + , + tó + at + sveiggini + hjá + okkum + eisini + í + hesum + bólkinum + eru + stór + . + + + LANGI + OG + ENDATARMUR + TILBURÐIR + KVINNUR + NORÐURLOND + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.19 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 51 + Mynstrið + fyri + krabba + i + endatarmi + og + langa + hjá + kvinnum + í + teimum + størru + Norðurlondunum + líkist + yvirhøvur + nógv + mynstrinum + hjá + monnum + – + Danmark + og + Noreg + liggja + í + einum + hægri + bólki + enn + Finland + , + Ísland + og + Svøríki + , + tó + at + tølini + fyri + Ísland + eru + vaksandi + . + + + Føroysku + tølini + sveiggja + nakað + , + men + eru + økjandi + , + sæð + yvir + alt + tíðarskeiðið + , + men + fallandi + seinnu + árini + , + har + vit + liggja + saman + við + teimum + lægstu + . + + + Langi + og + endatarmur + – + deyðsføll + í + Føroyum + +

+

+ + LANGI + OG + ENDATARMUR + , + DEYÐSFØLL + Í + FØROYUM + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.20 + – + Kelda + : + Nordcan + Hóast + tilburðirnir + av + krabba + í + langa + og + enda + tarmi + hava + verið + vaksandi + í + absoluttum + tølum + , + so + er + rákið + heldur + støðugt + í + deyðs + t + øl + u + num + . + + + Sum + heild + hava + tølini + fyri + kvinnur + og + menn + verið + rættiliga + jøvn + . + + + Langi + og + endatarmur + – + deyðsføll + í + Norðurlondum + DEYÐSFØLL + NORÐURLOND + AV + KRABBA + Í + ENDATARMI + OG + LANGA + , + MENN + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.21 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 52 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Deyðstølini + fyri + krabba + í + endatarmi + og + langa + fyri + størru + Norðurlondini + býta + seg + at + kalla + í + tveir + bólkar + , + har + Danmark + og + Noreg + eru + í + tí + hægra + , + meðan + Finland + , + Ísland + og + Svøríki + eru + í + tí + lægra + . + + + Føroysku + deyðstølini + fyri + menn + sveiggja + nokk + so + fitt + . + + + Sæð + yvir + alt + tíðarskeiðið + eru + tey + fallandi + , + men + hækkað + seinastu + árini + . + + + Í + Grønlandi + , + sum + ikki + er + við + í + talvuni + omanfyri + , + eru + í + miðal + 44 + menn + deyðir + um + árið + av + krabba + í + langa + og + endatarmi + per + 100.000 + menn + í + hesum + tíðarskeiðnum + . + +

+

+ + DEYÐSFØLL + NORÐURLOND + AV + KRABBA + Í + ENDATARMI + OG + LANGA + , + KVINNUR + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.22 + – + Kelda + : + Nordcan + Mynstrið + fyri + deyðstølini + fyri + langa + og + enda + tarm + í + størru + Norðurlondunum + líkist + tí + hjá + monnum + : + Danmark + og + Noreg + liggja + í + einum + hægri + bólki + enn + Finland + , + Ísland + og + Svøríki + . + + + Føroysku + tølini + eru + vaksandi + og + eru + ájavnt + við + ovara + bólkin + . + + + Í + Grønlandi + eru + í + miðal + 45 + kvinnur + deyðar + um + árið + av + krabba + í + langa + og + endatarmi + per + 100.000 + kvinnur + í + hesum + tíðarskeiðnum + . + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 53 + 4.3.3 + BRÓST + Brósttilburðir + í + Føroyum + +

+

+ + BRÓSTTILBURÐIR + Í + FØROYUM + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.23 + – + Kelda + : + Føroyska + krabbameinsskrásetingin + Staðfestir + tilburðir + av + krabba + í + bróstunum + eru + vaksandi + . + + + Frá + at + hava + ligið + um + 20-25 + tilburðir + árliga + , + eru + teir + farnir + upp + á + umleið + 35 + , + sum + má + sigast + at + vera + ein + týðandi + øking + . + + + Ein + partur + av + økta + talinum + kundi + hugsast + at + verið + , + at + fleiri + tilburðir + verða + funnir + , + eftir + at + screening + varð + innførd + í + 2017 + , + men + hinvegin + so + eru + tølini + eisini + hækkað + áðrenn + 2017 + . + + + Tað + kann + hugsast + , + at + ein + fjald + screening + fór + fram + í + árunum + undan + , + at + screeningin + varð + innførd + . + + + Tað + er + sannlíkt + , + at + tilburðirnir + fara + at + falla + nakað + aftur + tey + næstu + árini + , + soleiðis + sum + vit + eisini + hava + sæð + tað + í + Danmark + . + + + Brósttilburðir + í + Norðurlondum + BRÓSTTILBURÐIR + KVINNUR + NORÐURLOND + 2007-2019 + +

+

+ + Mynd + : + 4.24 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + mun + til + flestu + Norðurlond + , + liggja + Føroyar + lutfalsliga + høgt + . + + + Har + tilburðirnir + í + teimum + størru + londunum + eru + fallandi + ella + lítið + vaks + andi + , + so + er + økingin + týðiligari + í + Føroyum + , + so + vit + nú + liggja + ájavnt + hini + londini + . + +

+

+ + 54 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Bróstkrabba + deyðsføll + í + Føroyum + +

+

+ + BRÓSTKRABBI + , + DEYÐSFØLL + 2007-2019 + Mynd + : + 4.25 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + tíðarskeiðnum + eru + í + miðal + seks + kvinnur + deyðar + av + bróstkrabba + árliga + . + + + Gongdin + er + støðug + . + + + Tað + er + vert + at + leggja + til + merkis + , + tí + – + sum + víst + á + omanfyri + – + veksur + talið + av + staðfestum + tilburðum + . + + + Bróstkrabba + deyðsføll + í + Norðurlondum + +

+

+ + BRÓSTKRABBI + , + DEYÐSFØLL + 2007-2019 + Mynd + : + 4.26 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + mun + til + hini + londini + liggja + Føroyar + nøkulunda + í + miðjuni + , + og + tølini + eru + spakuliga + lækkandi + . + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 55 + 4.3.4 + BLØÐRUHÁLSKERTIL + Bløðruhálskertil + tilburðir + í + Føroyum + BLØÐRUHÁLSKERTIL + , + TILBURÐIR + 2007-2019 + Mynd + : + 4.27 + – + Kelda + : + Føroyska + krabbameinsskrásetingin + Bløðruhálskrabbi + ( + prostata + ) + er + ein + av + stóru + bólkunum + í + tali + av + staðfestum + tilburðum + . + + + Ikki + minst + , + tá + hugsað + verður + um + , + at + hann + bert + rakar + menn + , + tvs. + umleið + helvtina + av + øllum + fólkinum + . + + + Gongdin + í + staðfestum + tilburðum + , + hevur + verið + fallandi + . + + + Fyrra + helvt + av + tíðarskeiðnum + hevur + talið + av + tilburðum + nøkur + ár + ligið + upp + móti + 50 + um + árið + , + meðan + tað + seinnu + helvt + hevur + sveiggjað + rundan + um + 30 + . + + + Bløðruhálskertil + tilburðir + í + Norðurlondum + BLØÐRUHÁLSKERTIL + TILBURÐIR + NORÐURLOND + 2007-2018 + Mynd + : + 4.28 + – + Kelda + : + Nordcan + Føroyar + eru + seinnu + árini + farnar + frá + at + liggja + ovarlaga + í + mun + til + hini + londini + , + til + at + liggja + undir + ella + ájavnt + tey + lægstu + , + burtursæð + frá + Grønlandi + , + ið + liggur + munandi + lægri + enn + øll + hini + . + +

+

+ + 56 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Bløðruhálskertil + – + deyðsføll + í + Føroyum + BLØÐRUHÁLSKERTIL + , + DEYÐSFØLL + 2007-2019 + Mynd + : + 4.29 + – + Kelda + : + Nordcan + Eins + og + gongdin + við + nýggjum + tilburðum + av + krabba + í + bløðruhálskertli + er + niðurgangandi + , + er + tað + eisini + galdandi + fyri + deyðstølini + , + har + lítið + fall + sæst + . + + + Bløðruhálskertil + – + deyðsføll + í + Norðurlondum + +

+

+ + DEYÐSFØLL + AV + BLØÐRUHÁLSKERTILKRABBA + , + NORÐURLOND + 2007-2019 + Mynd + : + 4.30 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + mun + til + hini + londini + liggja + Føroyar + nú + á + sama + stigi + sum + tey + flestu + . + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 57 + 4.3.5 + ILLKYNJAÐ + LYMFOM + OG + LEUKEMI + +

+

+ + ILLKYNJAÐ + LYMFO + OG + LEUKEMI + , + TILBURÐIR + 2007-2019 + Mynd + : + 4.31 + – + Kelda + : + Nordcan + Bólkurin + illkynjað + lymfom + og + leukemi + er + ein + av + teimum + størru + , + tá + tað + snýr + seg + um + staðfestar + tilburðir + . + + + Eisini + hesin + bólkurin + er + vaksandi + . + + + Talið + av + tilburðum + veksur + bæði + fyri + menn + og + kvinnur + , + men + tað + eru + heldur + fleiri + menn + enn + kvinnur + , + ið + fáa + staðfest + sjúkuna + . + + + Í + hesum + tíðarskeiðnum + hava + 137 + menn + og + 96 + kvinnur + fingið + staðfest + sjúkuna + . + +

+

+ + 58 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Deyðstíttleiki + Mynstrið + fyri + deyðstíttleika + , + orsakað + av + illkynjaðum + lymfom + og + leukemi + , + líkist + mynstrinum + fyri + tilburðir + . + + + Talan + er + tó + ikki + um + stór + tøl + . + + + Í + miðal + 7-8 + tilsamans + um + árið + , + harav + 4-5 + menn + og + 3-4 + kvinnur + . + +

+

+ + ILLKYNJAÐ + LYMFOM + OG + LEUKEMI + – + DEYÐSFØLL + 2007-2019 + Mynd + : + 4.32 + – + Kelda + : + Nordcan + Tilburðir + í + Norðurlondum + +

+

+ + ILLKYNJAÐ + LYMFOM + OG + LEUKEMI + , + TILBURÐIR + MENN + NORÐURLOND + 2007-2019 + Mynd + : + 4.33 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 59 + Í + mun + til + hini + Norðurlondini + liggja + tilburðirnir + hjá + monnum + í + Føroyum + væl + lægri + , + tó + liggur + Grønland + uppaftur + lægri + . + + + Har + tilburðirnir + í + teimum + størru + Norðurlondunum + liggja + millum + umleið + 50 + og + 80 + , + liggja + teir + føroysku + tilburðirnir + millum + 30 + og + 50 + fyri + hvørjar + 100.000 + . + + + ILLKYNJAÐ + LYMFOM + OG + LEUKEMI + , + TILBURÐIR + KVINNUR + NORÐURLOND + 2007-2019 + Mynd + : + 4.34 + – + Kelda + : + Nordcan + Fyri + kvinnur + er + mynstrið + á + leið + tað + sama + sum + hjá + monnum + , + men + tølini + eru + yvirhøvur + lægri + . + + + Í + teimum + størru + Norðurlondunum + liggja + tilburðirnir + hjá + kvinnum + fyri + tað + mesta + millum + umleið + 35 + og + 50 + . + + + Føroysku + tølini + sveiggja + rættiliga + nógv + . + + + Miðal + fyri + alt + tíðarskeiðið + eru + umleið + 30 + tilburðir + um + árið + fyri + hvørjar + 100.000 + kvinnur + . + +

+

+ + 60 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Norðurlond + deyðstíttleiki + +

+

+ + DEYÐSFØLL + ILLKYNJAÐ + LYMFOM + OG + LEUKEMI + MENN + NORÐURLOND + 2007-2019 + Mynd + : + 4.35 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + flestu + av + teimum + størru + Norðurlondunum + hevur + deyðstíttleikin + hjá + monnum + , + orsakað + av + illkynjaðum + lymfom + og + leukemi + , + verið + um + 20-30 + um + árið + fyri + hvørji + 100.000 + fólk + . + + + Føroysku + tølini + sveiggja + nógv + – + frá + 10 + upp + til + 40 + fyri + hvørjar + 100.000 + menn + , + í + miðal + umleið + 23 + fyri + hvørjar + 100.000 + menn + . + +

+

+ + DEYÐSFØLL + ILLKYNJAÐ + LYMFOM + OG + LEUKEMI + KVINNUR + NORÐURLOND + 2007-2019 + Mynd + : + 4.36 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 61 + Deyðstíttleikin + hjá + kvinnum + , + orsakað + av + illkynjaðum + lymfom + og + leukemi + , + hevur + eisini + ligið + lægri + enn + í + hinum + Norðurlondunum + , + burtursæð + frá + Grønlandi + . + + + Í + Føroyum + umleið + 10 + í + miðal + um + árið + fyri + hvørji + 100.000 + fólk + , + meðan + tey + størru + londini + hava + ligið + um + 15-20 + fyrra + partin + av + tíðarskeiðnum + og + undir + 15 + seinna + partin + . + + + 4.3.6 + UNDIRLÍV + Tilburðir + í + Føroyum + UNDIRLÍVSKRABBI + , + TILBURÐIR + 2007-2019 + Mynd + : + 4.37 + – + Kelda + : + Føroyska + krabbameinsskrásetingin + Tølini + fyri + tilburðir + av + undirlívskrabba + eru + fallandi + , + og + tølini + eru + lutfalsliga + smá + . + + + Størsti + bólkurin + av + undirlívskrabba + er + krabbi + í + lívmóðurini + , + men + tølini + eru + ikki + so + stór + – + millum + 5 + og + 10 + um + árið + . + + + Tilburðir + Norðurlond + +

+

+ + LÍVMÓÐIRHÁLSUR + TILBURÐIR + , + NORÐURLOND + 2007-2019 + Mynd + : + 4.38 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 62 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + Føroysku + tølini + fyri + tilburðir + í + lívmóðurhálsi + sveiggja + rættiliga + nógv + , + men + liggja + sum + heild + høgt + í + mun + til + hini + londini + , + burtursæð + frá + Grønlandi + . + + + Grønland + er + ikki + við + á + myndini + , + men + í + miðal + liggja + tilburðirnir + um + 25 + árliga + pr + . + + + 100.000 + kvinnur + . + +

+

+ + LÍVMÓÐIR + TILBURÐIR + NORÐURLOND + 2007-2019 + Mynd + : + 4.39 + – + Kelda + : + Nordcan + Tilburðirnir + av + krabbameini + í + lívmóðurini + eru + fallandi + og + liggja + á + sama + støði + sum + í + hinum + londunum + , + tó + at + Grønland + liggur + væl + lægri + . + +

+

+ + EGGJARØTUR + OG + EGGJALEIÐARAR + TILBURÐIR + NORÐURLOND + 2007-2019 + Mynd + : + 4.40 + – + Kelda + : + Nordcan + Tilburðirnir + viðvíkjandi + krabbameini + í + eggjarót + og + eggleiðarum + eru + fallandi + í + flestu + londunum + , + og + fella + lutfalsliga + skjótt + í + Føroyum + . + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 63 + Deyðsføll + Føroyar + DEYÐSFØLL + AV + KRABBAMEINI + Í + LÍVMÓÐIRHÁLSI + , + LÍVMÓÐIR + ELLA + EGGJASTOKKUM + - + / + LEIÐARUM + 2007-2019 + Mynd + : + 4.41 + – + Kelda + : + Nordcan + Deyðsføllini + orsakað + av + undirlívskrabba + eru + støðug + ella + spakuliga + uppgangandi + , + men + ikki + so + høg + í + miðal + . + + + Norðurlond + deyðsføll + +

+

+ + DEYÐSFØLL + NORÐURLOND + LÍVMÓÐURHÁLSKRABBI + 2007-2019 + Mynd + : + 4.42 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + mun + til + tey + størru + Norðurlondini + liggja + tølini + fyri + deyðsføll + av + lívmóðurhálskrabba + í + Føroyum + hægst + , + men + tølini + eru + smá + . + +

+

+ + 64 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + DEYÐSFØLL + NORÐURLOND + LÍVMÓÐIRKRABBI + 2007-2019 + Mynd + : + 4.43 + – + Kelda + : + Nordcan + Í + mun + til + tey + størru + Norðurlondini + , + eru + føroysku + tølini + vaksandi + og + liggja + seinnu + árini + omanfyri + tey + flestu + . + + + Men + eisini + her + skal + leggjast + til + merkis + , + at + tølini + eru + lutfalsliga + smá + . + + + DEYÐSFØLL + NORÐURLOND + AV + KRABBA + Í + EGGJASTOKKUM + / + - + LEIÐARUM + 2007-2019 + Mynd + : + 4.44 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 65 + Meðan + tølini + fyri + deyðsføll + av + krabba + í + eggja + stokkum + og + eggleiðarum + eru + fallandi + í + teimum + størru + londunum + , + eru + tey + vaksandi + Føroyum + . + + + 4.4 + YVIRLIVILSI + Eitt + mát + fyri + støðuna + á + krabbameinsøkinum + er + , + hvussu + stórur + partur + av + teimum + diagn + osti + seraðu + er + á + lívi + , + t.d. + eitt + og + fimm + ár + eftir + at + diagnosan + varð + sett + . + + + Fyrr + hava + vit + ikki + havt + hesi + tøl + í + Føroyum + , + men + nú + fyriliggja + hesi + tøl + fyri + fleiri + krabbameinsdiagnosur + . + + + Niðanfyri + eru + myndir + , + ið + vísa + yvirlivilsi + hjá + monnum + og + kvinnum + í + Føroyum + og + hinum + Norðurlondunum + , + fimm + ár + eftir + , + at + sjúkan + varð + staðfest + . + + + Tølini + vísa + , + hvussu + stórur + partur + av + teimum + , + ið + hava + fingið + staðfest + sjúkuna + , + eru + á + lívi + fimm + ár + seinni + . + + + Grønland + er + ikki + við + í + hesum + tølunum + hjá + Nordcan + . + + + Sum + heild + er + parturin + av + teimum + føroyingum + , + ið + eru + á + lívi + fimm + ár + eftir + at + sjúkan + varð + staðfest + , + lægri + enn + í + hinum + Norðurlondunum + . + + + Fyri + teir + størru + bólkarnar + í + Føroyum + – + sum + eru + teir + , + ið + her + eru + viðgjørdir + – + eru + onkrir + betri + enn + í + hinum + londunum + , + onkrir + á + sama + stigi + , + meðan + aðrir + liggja + lægri + í + yvirlivilsi + . + + + Hóast + yvirlivilsi + í + onkrum + bólkum + er + hægri + í + Føroyum + enn + í + hinum + londunum + , + er + tað + ikki + ein + grundgeving + fyri + at + slaka + í + átøkunum + móti + sjúkuni + , + tí + tað + nýtist + ikki + at + merkja + , + at + yvirlivilsið + ikki + kann + verða + enn + betri + . + + + Í + onkrum + bólkum + , + er + munurin + stórur + millum + Føroyar + og + hini + Norðurlondini + . + + + Hesi + viðurskifti + eiga + at + verða + kannað + . + + + Serliga + kunnu + nevnast + lungakrabbi + hjá + monnum + og + krabbamein + í + eggjastokkum + og + eggleiðarum + . + + + Yvirlivilsið + hjá + føroyskum + monnum + , + ið + hava + fingið + staðfest + lungakrabba + , + er + munandi + lægri + enn + hjá + monnum + í + hinum + londunum + , + og + eisini + munandi + lægri + enn + hjá + føroyskum + kvinnum + . + + + Eisini + í + bólkinum + eggjastokkar + og + eggleiðarar + , + víkir + yvirlivilsið + nógv + frá + hinum + londunum + . + +

+

+ + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + ALLIR + BÓLKAR + , + KVINNUR + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.45 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 66 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + +

+

+ + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + ALLIR + BÓLKAR + , + MENN + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.46 + – + Kelda + : + Nordcan + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + , + LUNGA + , + KVINNUR + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.47 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 67 + +

+

+ + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + , + LUNGA + , + MENN + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.48 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + LUNGA + , + MENN + OG + KVINNUR + , + FØROYAR + Mynd + : + 4.49 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 68 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + LANGI + OG + ENDATARMUR + , + KVINNUR + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.50 + – + Kelda + : + Nordcan + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + LANGI + OG + ENDATARMUR + , + MENN + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.51 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 69 + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + , + BRÓSTKRABBI + , + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.52 + – + Kelda + : + Nordcan + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + BLØÐRUHÁLSKERTIL + , + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.53 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 70 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + LÍVMÓÐURHÁLSUR + , + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.54 + – + Kelda + : + Nordcan + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + LÍVMÓÐUR + , + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.55 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 71 + FIMM + ÁRA + YVIRLIVILSI + EGGJASTOKKUR + OG + EGGLEIÐARAR + , + NORÐURLOND + Mynd + : + 4.56 + – + Kelda + : + Nordcan + +

+

+ + 72 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + 4.5 + SAMANDRÁTTUR + 4.5.1 + STØÐAN + Í + FØROYUM + Talið + fyri + samlaðar + tilburðir + av + krabbameini + eru + økt + , + meðan + deyðsføllini + ikki + hava + fylgt + við + , + men + eru + rættiliga + støðug + Í + mun + til + økta + fólkatalið + eru + tilburðirnir + hjá + monnum + rættiliga + støðugir + , + meðan + tilburð + irnir + hjá + kvinnum + eru + øktir + nakað + Fleiri + menn + enn + kvinnur + fáa + staðfest + krabba + mein + , + og + fleiri + menn + enn + kvinnur + doyggja + av + krabbameini + Tað + eru + serliga + fimm + bólkar + , + har + flest + tilburðir + eru + : + • + Langi + og + endatarmur + – + vaksandi + tal + av + til + burðum + , + men + støðugt + tal + av + deyðsføllum + ( + 12 + deyð + í + miðal + 2007-2019 + ) + • + Bróst + – + vaksandi + tal + av + tilburðum + , + men + støð + ugt + tal + av + deyðsføllum + ( + 6 + deyð + í + miðal + 2007-2019 + ) + • + Bløðruhálskertil + – + minkandi + tal + av + tilburðum + og + deyðsføllum + ( + 11 + deyð + í + miðal + 2007-2019 + ) + • + Lunga + – + vaksandi + tal + av + tilburðum + og + av + deyðsføllum + , + serliga + hjá + monnum + ( + 18 + deyð + í + miðal + tilsamans + 2007-2019 + ) + • + Illkynjað + lymfom + og + leukemi + – + vaksandi + tal + av + tilburðum + og + deyðsføllum + ( + 8 + deyð + í + miðal + 2007-2019 + ) + . + +

+

+ + Ein + minni + bólkur + er + undirlív + . + + + Talið + av + tilburð + um + í + hesum + bólkinum + er + sum + heild + minkandi + . + + + Deyðsføllini + av + krabba + í + eggjastokkum + ella + eggleiðarum + eru + lutfalsliga + lág + , + og + rættiliga + støðug + ella + spakuliga + uppgangandi + . + + + 4.5.2 + SAMANBERING + VIÐ + HINI + NORÐURLONDINI + Tá + samanborið + verður + millum + londini + , + skal + leggjast + til + merkis + , + at + tølini + taka + hædd + fyri + broyting + í + fólkatølunum + í + londunum + yvir + tíð + Bæði + hjá + kvinnum + og + monnum + eru + tilburðirnir + lutfalsliga + færri + í + Føroyum + enn + í + hinum + Norðurlondunum + . + + + Hinvegin + eru + deyðsføllini + ikki + færri + Í + mun + til + hini + Norðurlondini + , + er + gongdin + soleiðis + í + teimum + størru + bólkunum + : + Lunga + : + Menn + : + Bólkurin + minkar + í + hinum + londunum + , + men + veksur + í + Føroyum + , + so + vit + nú + liggja + í + hægra + endanum + . + + + Sama + er + við + deyðsføllunum + Kvinnur + : + Bólkurin + minkar + í + hinum + londunum + , + men + er + støðugur + í + Føroyum + . + + + Deyðsføllini + eru + spakuliga + fallandi + Langi + og + endatarmur + : + Menn + : + Tilburðirnir + eru + rættiliga + støðugir + í + flestu + londunum + . + + + Føroyar + liggja + í + miðjuni + . + + + Deyðsføllini + eru + yvirhøvur + og + skjótt + fallandi + í + Føroyum + , + og + eru + nú + millum + tey + lægstu + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 73 + Kvinnur + : + Tilburðirnir + eru + yvirhøvur + rættiliga + støðugir + . + + + Føroyar + liggja + nú + í + miðjuni + , + sæð + yvir + alt + tíðarskeiðið + , + men + eru + fallin + niður + um + hini + seinastu + árini + . + + + Deyðstølini + eru + yvirhøvur + fallandi + , + tó + ikki + í + øllum + londum + . + + + Deyðsføllini + í + Føroyum + eru + vaksandi + , + og + liggja + nú + í + hægra + endanum + Bróst + Í + flestu + londunum + økjast + tilburðirnir + . + + + Í + Føroyum + økjast + teir + lutfalsliga + nógv + , + so + vit + eru + farin + frá + , + at + liggja + lágt + til + at + liggja + á + sama + stigi + , + sum + hini + . + + + Hetta + kemst + sannlíkt + av + screeningini + . + + + Tilburðirnir + av + bróstkrabba + fara + helst + aftur + at + falla + nakað + tey + næstu + árini + Deyðsføllini + í + flestu + londunum + eru + fallandi + . + + + Eisini + í + Føroyum + Bløðruhálskertil + Tilburðirnir + í + Føroyum + minka + skjótari + enn + í + hinum + londunum + og + liggja + lágt + samanborið + við + hini + . + + + Í + deyðsføllum + eru + Føroyar + farnar + frá + at + liggja + høgt + , + til + at + liggja + miðskeiðis + millum + hini + Illkynjað + lymfom + og + leukemi + Menn + : + Talið + av + tilburðum + er + vaksandi + , + eins + og + í + hinum + londunum + , + men + Føroyar + liggja + lægri + enn + flestu + av + hinum + . + + + Í + mun + til + deyðstølini + , + sum + eru + rættiliga + støðug + í + hinum + londunum + , + eru + tey + vaksandi + i + Føroyum + Kvinnur + : + Talið + av + tilburðum + er + vaksandi + , + eins + og + í + hinum + londunum + , + men + Føroyar + liggja + lægri + enn + tey + flestu + av + hinum + . + + + Í + mun + til + deyðstølini + , + sum + eru + rættiliga + støðug + í + hinum + londunum + , + eru + tey + spakuliga + vaksandi + i + Føroyum + Undirlív + Lívmóðurhálsur + : + Tal + av + tilburðum + sveiggjar + nógv + . + + + Talið + er + minkandi + , + men + liggur + sum + heild + høgt + í + mun + til + hini + Lívmóðir + : + Talið + av + tilburðum + er + fallandi + , + og + liggur + á + sama + stigi + sum + í + hinum + londunum + . + + + Deyðstølini + eru + vaksandi + , + men + eru + smá + og + liggja + í + hægra + endanum + samanborið + við + hini + londini + Eggjarøtur + og + eggleiðarar + : + Talið + av + tilburðum + er + minkað + munandi + í + Føroyum + og + liggur + lægri + enn + í + hinum + londunum + . + + + Talið + av + deyðsføllum + er + ikki + høgt + , + men + liggur + nakað + hægri + enn + í + hinum + londunum + , + og + er + spakuliga + vaksandi + . + + + Hetta + eigur + at + verða + kannað + nærri + . + + + Í + flestu + av + hinum + londunum + eru + tey + spakuliga + minkandi + . + +

+

+ + 74 + • + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + 4.5.3 + YVIRLIVILSI + Yvirlivilsi + , + fimm + ár + eftir + staðfesting + av + sjúkuni + : + • + Relativa + yvirlivilsið + er + munandi + hækkað + seinastu + 40 + árini + • + Samlað + fyri + allar + bólkar + , + liva + færri + føroyskir + menn + og + kvinnur + fimm + ár + eftir + staðfesta + sjúku + , + enn + í + hinum + londunum + • + Yvirlivilsi + hjá + føroyskum + monnum + við + lunga + krabba + er + munandi + lægri + enn + hjá + monnum + í + hinum + londunum + , + og + eisini + munandi + lægri + enn + hjá + føroyskum + kvinnum + • + Yvirlivilsi + hjá + føroyskum + kvinnum + við + krabba + í + eggjastokkum + ella + eggleiðarum + er + munandi + lægri + enn + hjá + kvinnum + í + hinum + londunum + • + Í + fleiri + bólkum + yvirliva + eins + nógv + ella + fleiri + í + Føroyum + , + enn + í + hinum + londunum + . + + + 4.5.4 + NIÐURSTØÐA + Yvirhøvur + tala + tølini + fyri + tilburðir + , + deyðsføll + og + yvirlivilsi + greitt + fyri + , + at + átøk + framhaldandi + eiga + at + verða + gjørd + : + talið + av + tilburðum + er + vaksandi + ; + krabbamein + er + størsta + deyðsorsøkin + , + og + relativa + yvirlivilsi + er + yvirhøvur + lægri + enn + í + hinum + Norðurlondunum + . + + + Talið + av + tilburðum + er + so + mikið + høgt + í + hesum + bólkunum + , + at + tað + í + sjálvum + sær + talar + fyri + , + at + meira + eigur + at + verða + gjørt + við + fyribyrging + . + + + Her + kann + kanska + serliga + nevnast + lungakrabbi + hjá + monnum + , + sum + hevur + høgt + tal + av + tilburðum + og + deyðsføllum + . + + + Enn + hava + vit + ikki + tøl + fyri + , + hvussu + langt + sjúkan + er + komin + , + áðrenn + hon + verður + staðfest + , + og + er + tí + trupult + at + meta + um + , + hvørt + átøk + eiga + at + gerast + fyri + at + fáa + fólk + at + lata + seg + kanna + fyrr + . + + + Hesi + tøl + fara + væntandi + at + verða + tøk + fyri + 2021 + og + frameftir + . + + + Hvørt + hetta + kann + vera + ein + orsøk + til + lægra + yvirlivilsið + ber + illa + til + at + siga + , + uttan + at + hava + hesi + tølini + . + + + Viðvíkjandi + viðgerð + , + tá + sjúkan + er + staðfest + , + eiga + vit + m.a. + at + tryggja + skjóta + viðgerð + , + har + tað + krevst + . + +

+

+ + 4 + . + + + Kapittul + – + lý + sing + av + verandi + støðu + á + K + rabba + meins + ø + K + inum + • + 75 + +

+

+ + 5 + BETRI + HAGTALSGRUNDARLAG + Í + FØROYUM + +

+

+ + 78 + • + 5 + . + + + Kapittul + – + b + etri + hagtals + grund + ar + la + g + í + før + oyum + Tá + krabbamein + er + ein + av + stóru + sjúkubólkunum + er + týdningarmikið + , + at + viðurskiftini + viðvíkjandi + sjúkuni + verða + lýst + soleiðis + , + at + tey + geva + so + gott + vitanarstøði + sum + møguligt + bæði + til + nýggj + átøk + og + at + bøta + um + verandi + viðurskifti + . + + + Eyðvitað + kunnu + mong + ymisk + hagtøl + vera + viðkomandi + . + + + Tað + er + tó + sjálvandi + ymist + , + hvussu + viðkomandi + hagtølini + eru + – + summi + eru + meira + viðkomandi + enn + onnur + . + + + Ynskistøðan + er + , + at + so + nógv + viðkomandi + tøl + sum + møguligt + verða + skrásett + , + so + tey + eru + tøk + , + tá + ella + um + tørvur + verður + á + teimum + . + + + Hinvegin + er + arbeiðsorka + at + skráseta + og + savna + ikki + óavmarkað + , + og + atlit + má + eisini + takast + til + tað + . + + + Mest + uppløgd + eru + kanska + tøl + fyri + , + hvussu + nógv + gerast + sjúk + av + krabbameini + , + hvussu + nógv + doyggja + o.s.fr. + Tó + eru + eisini + onnur + hagtøl + viðkomandi + , + eitt + nú + tøl + , + sum + lýsa + viðurskifti + , + ið + hava + týdning + fyri + , + hví + vit + fáa + krabbamein + ( + lívsstílur + ) + , + hvussu + leingi + vit + bíða + eftir + at + sleppa + til + lækna + , + hvørjar + viðgerðir + vit + fáa + , + og + hvussu + tær + virka + , + umframt + karmarnir + , + meðan + vit + eru + í + viðgerð + og + aftaná + , + eins + og + hvørjar + endurvenjingar + , + vit + fáa + , + og + hvussu + tær + virka + . + + + Nakað + av + hagtølum + eru + tøk + , + og + í + sjúkra + hús + verkinum + verður + arbeitt + við + at + fáa + bæði + betri + og + fleiri + tøl + . + + + Tað + eru + nøkur + høvuðsviðurskifti + , + ið + eiga + at + bøtast + fyri + at + fáa + betri + og + fleiri + hagtøl + enn + higartil + : + • + skrásetingarmannagongdir + skipast + betri + • + skrásetingarskipan + fáast + til + vega + • + starvsfólkaorkan + styrkjast + sum + er + , + er + skrásetingin + av + hagtølum + skipað + , + men + týdningarmikið + er + , + at + onkur + fær + ábyrgd + at + greina + tølini + +

+

+ + T + ey + bæði + fyrst + nevndu + punktini + omanfyri + eru + longu + ávegis + . + + + Niðanfyri + verður + fyrst + lýst + , + hvørji + tøl + eru + tøk + ella + verða + tøk + í + næstum + . + + + Síðani + verður + víst + á + , + hvørji + tøl + , + ið + eisini + eiga + at + fáast + til + vega + . + + + At + enda + verður + yvirskipað + lýst + , + hvussu + betri + og + fleiri + tøl + kunnu + fáast + til + vega + . + + + 5 + . + + + KAPITTUL + Betri + hagtals + - + gr + undar + lag + í + Føroyum + +

+

+ + 5 + . + + + Kapittul + – + betri + hagtals + grund + ar + la + g + í + før + oyum + • + 79 + 5.1 + TØL + , + IÐ + ERU + TØK + , + ELLA + VERÐA + TØK + Í + NÆSTUM + Sjúkrahúsverkið + , + ið + hevur + ábyrgd + av + skrá + setingini + av + krabbameinstølum + , + arbeiðir + við + at + fáa + fleiri + og + neyvari + tøl + . + + + Í + talvuni + niðanfyri + sæst + , + hvørji + tøl + eru + tøk + , + og + hvørjum + arbeitt + verður + við + at + gera + neyvari + , + og + hvørji + nýggj + tøl + eru + gáttini + . + + + Tøl + eru + fyri + , + hvussu + nógv + fáa + sjúkuna + , + hvussu + nógv + doyggja + av + henni + og + nú + eisini + fyri + fleiri + diagnosur + , + hvussu + stórur + partur + av + teimum + , + ið + fáa + staðfest + sjúkuna + , + liva + ávikavist + fimm + ár + eftir + staðfestingina + . + + + Frameftir + fara + eisini + tøl + at + verða + tøk + fyri + , + hvussu + langt + sjúkan + er + komin + , + áðrenn + hon + verður + staðfest + . + + + Hvussu + nógv + fáa + sjúkuna + , + aldur + , + kyn + , + slag + ( + insidensur + ) + Vitan + um + , + hvussu + nógv + fáa + staðfest + krabba + , + hvat + slag + av + krabba + , + aldur + og + kyn + er + týdningarmikil + fyri + at + meta + um + tørvin + á + tiltøkum + – + bæði + fyribyrgjandi + og + á + viðgerðum + . + + + Hagtøl + um + staðfestar + tilburðir + kunnu + eisini + brúkast + frameftir + til + framskriving + við + støði + í + demografiskari + gongd + . + + + Hesi + tøl + eru + tøk + . + + + Hvussu + nógv + doyggja + av + sjúkuni + Fyri + at + hava + eina + meira + fullfíggjaða + mynd + av + viðurskiftunum + viðvíkjandi + krabba + , + eru + tølini + fyri + , + hvussu + nógv + doyggja + og + av + hvørjum + slagi + av + krabba + , + eisini + av + týdningi + . + + + Deyðstølini + hava + verið + tøk + , + men + eru + vanliga + seinkaði + . + + + Frameftir + verða + tey + væntandi + skjótari + tøk + . + + + Sjúkustig + , + tá + sjúkan + verður + staðfest + T + ess + fyrr + sjúkan + verður + staðfest + , + tess + betri + eru + útlitini + fyri + munadyggari + viðgerð + . + + + T + að + er + tí + eisini + týdningarmikið + at + hava + hagtøl + fyri + , + hvussu + langt + sjúkan + er + komin + , + tá + hon + verður + staðfest + . + + + Vísa + tølini + , + at + vit + ikki + koma + nóg + tíðliga + til + lækna + , + kunnu + átøk + verða + sett + í + verk + fyri + at + royna + at + broyta + tað + . + + + Góðskan + á + hesum + tølum + er + enn + ikki + nøktandi + , + men + arbeitt + verður + við + tí + , + so + tey + væntast + at + verða + tøk + fyri + 2021 + og + frameftir + . + + + Hvussu + stórur + partur + av + teimum + , + ið + hava + fingið + staðfest + sjúkuna + , + liva + við + henni + eitt + og + fimm + ár + eftir + , + at + hon + er + staðfest + ( + yvirlivilsi + ) + Í + hvønn + mun + viðgerðin + eydnast + , + eigur + alla + tíðina + at + verða + fylgt + við + í. + Hetta + kann + lýsast + við + at + hava + hagtøl + fyri + , + hvussu + leingi + vit + liva + , + eftir + at + sjúkan + er + staðfest + . + + + Vanligt + er + , + at + hetta + verður + lýst + við + tølum + fyri + , + hvussu + nógv + liva + ávikavist + eitt + og + fimm + ár + eftir + at + sjúkan + er + staðfest + . + + + Hesi + tøl + eru + nú + tøk + fyri + fleiri + krabbameinsdiagnosur + . + + + 5.2 + HVØRJI + TØL + EIGA + AT + FÁAST + AFTRAT + Sum + nevnt + eru + neyvari + og + fleiri + tøl + ávegis + . + + + Tað + eru + tó + fleiri + enn + hesi + , + ið + eisini + eiga + at + verða + tøk + , + um + krabbameinsøkið + skal + verða + nøktandi + lýst + . + + + Tað + hevur + týdning + at + hava + atlit + til + , + at + átøkini + móti + krabbameini + eru + fleirtættað + , + herundir + at + avmarka + , + hvussu + nógv + gerast + sjúk + ; + at + geva + góða + viðgerð + ; + at + viðurskiftini + kring + tann + sjúka + eru + væl + skipað + undir + sjúku + og + hjálp + at + koma + fyri + aftur + ; + og + at + so + fá + sum + møguligt + skulu + doyggja + av + sjúkuni + , + so + eiga + vit + at + fáa + vitan + , + sum + hava + týdning + fyri + allar + hesar + tættir + . + +

+

+ + 80 + • + 5 + . + + + Kapittul + – + betri + hagtals + grund + ar + la + g + í + før + oyum + Endurmenning + / + - + venjing + Fyri + at + bøta + lívsgóðskuna + er + tað + av + stórum + týdningi + , + at + góð + skipan + er + fyri + endurvenjing + og + endurmenning + fyri + tey + , + ið + hava + ella + hava + havt + sjúkuna + . + + + T + øl + eiga + tí + eisini + at + vera + tøk + , + ið + lýsa + , + hvussu + stórur + hesin + tørvurin + er + , + og + hvussu + hann + verður + nøktaður + . + + + Sí + brot + um + endurmenning + . + + + Screeningar + og + vaccinatiónir + Seinastu + árini + eru + fyribyrgjandi + tiltøk + sett + í + verk + við + vaccinatiónum + og + screeningum + . + + + T + al + og + slag + av + kanningum + , + og + hvørji + hava + fingið + tær + , + eigur + at + verða + lýst + við + hagtølum + . + + + Bíðitíðir + Heilsuverkið + hevur + í + eina + tíð + arbeitt + við + at + lýsa + bíðitíðir + eftir + at + koma + til + viðgerð + . + + + Hetta + eigur + eisini + at + umfata + krabbameinsviðgerð + . + + + Her + skal + viðmerkjast + , + at + tá + illgruni + er + um + krabbamein + , + er + tað + vanliga + , + at + greiningar + á + sjúkrahúsi + byrja + beinanvegin + . + + + Alneyðugt + er + við + einum + skrásetingarmoduli + +

+

+ + í + +

+

+ + Cosmic + til + skráseting + av + bíðitíð + . + + + Til + dømis + hvørjum + bíðað + verður + eftir + , + eitt + nú + 1. + v + iðtalu + og + viðgerð + , + og + +

+

+ + hvørt + „ + bíðitíðin + “ + er + verulig + bíðitíð + og + ikki + t. + d. + kontroll + o.s.fr + . + + + Hetta + modulið + ger + eisini + , + at + deildirnar + fara + at + skráseta + eins + og + ikki + sum + nú + , + at + hvør + deild + skrásetir + eftir + sínum + leisti + . + + + Skrásetingarmodulið + er + longu + ment + og + verður + brúkt + í + Svøríki + . + + + T + øl + frá + øðrum + heilsuverkum + Avbjóðingar + vísa + seg + at + vera + við + at + flyta + upplýsingar + millum + heilsuverk + . + + + T + að + hevur + við + sær + , + at + føroyska + heilsuverkið + ikki + hevur + allar + upplýsingar + um + føroyingar + , + ið + eru + viðgjørdir + í + Danmark + og + aðrastaðni + . + + + Hesir + upplýsingar + eiga + at + verða + fingnir + smidliga + til + vega + til + føroyska + heilsuverkið + . + + + Lívsstílur + Lívsstílur + hevur + ávirkan + á + fleiri + heilsuviðurskifti + , + ikki + bara + krabbamein + . + + + T + að + eru + nógv + tøl + , + ið + lýsa + hesi + viðurskifti + , + eitt + nú + royki + - + , + drekki + - + , + eti + - + og + rørsluvanar + . + + + Fólkaheilsuráðið + savnar + tøl + um + hesi + viðurskifti + , + og + eru + tey + eisini + tøk + at + brúka + í + samband + við + lýsing + av + krabba-meinsøkinum + . + + + Demografi + Ávíst + samband + er + millum + aldur + og + krabbameinssjúkur + . + + + Demografiskar + framskrivingar + kunnu + tí + í + ávísan + mun + eisini + verða + krabbameinssframskrivingar + . + + + Hagstovan + hevur + góðar + demografiskar + framskrivingar + , + sum + kunnu + verða + grundarlag + undir + krabbameinsframskrivingum + . + + + Sosialar + skipanir + T + á + sjúkan + rakar + , + kann + tað + hava + fíggjarligar + avleiðingar + við + sær + bæði + fyri + tann + sjúkurakta + og + fyri + avvarðandi + . + + + Hagtøl + eiga + í + minsta + lagi + at + vera + fyri + , + hvussu + nógv + verða + sjúkrameldað + og + koma + í + almennu + skipanirnar + , + hvussu + leingi + , + og + hvussu + nógv + ikki + verða + fevnd + av + slíkum + skipanum + . + + + Í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + varð + eisini + víst + á + henda + tørvin + . + + + 5.3 + SKRÁSETING + OG + VIÐGERÐ + AV + HAGTØLUM + Sjúkrahúsverkið + stendur + fyri + at + skráseta + krabba + meinshagtølini + . + + + Grundarlagið + undir + tøl + unum + eru + sjúklingaskráirnar + , + patologisvar + og + deyðs + váttanir + . + + + Skrásetingar + vera + í + stóran + mun + viðgjørdar + manuelt + . + + + Ein + trupulleiki + við + tí + vísir + seg + at + vera + , + at + feilir + kunnu + koma + í + onkrar + skrásetingar + . + + + Tað + kann + bæði + vera + , + at + diagnosan + ikki + er + heilt + røtt + , + og + tað + kann + eisini + vera + , + at + onkrir + tilburðir + ikki + verða + ( + rætt + ) + skrásettir + . + + + Samanborið + við + okkara + grannalond + , + er + av + m + arkað + arbeiðsorka + sett + av + til + at + savna + og + skráseta + føroysk + krabbameinshagtøl + . + + + Frá + 2019 + til + og + við + 2022 + arbeiðir + ein + PhD + lesandi + við + at + greina + og + góðskutryggja + tølini + . + + + Eitt + dátu + - + starvsfólk + á + Landssjúkrahúsinum + hevur + hjálpt + við + umsiting + av + tí + tøkniliga + part + inum + av + skránni + . + + + Tað + er + neyðugt + , + at + eitt + fulltíðarstarv + verður + sett + av + burturav + til + at + taka + sær + av + krabba + m + eins + - + skránni + . + + + Umframt + tað + , + er + neyðugt + við + einum + parttíðar + starvi + at + røkja + tann + tøkniliga + partin + av + krabbameinsskránni + . + + + Eisini + mannagongdirnar + at + fáa + hagtøl + tøk + eiga + at + verða + greiðar + og + eins + á + øllum + sjúkra + húsunum + . + +

+

+ + 5 + . + + + Kapittul + – + betri + hagtals + grund + ar + la + g + í + før + oyum + • + 81 + Tað + er + í + umbúna + at + fáa + skrásetingarskipan + dagførda + . + + + Alneyðugt + er + , + at + krabba + meins + skrá + setingin + í + Talgildu + Heilsuskipanini + verður + skipað + betur + , + og + tað + kann + gerast + við + at + gera + eina + tillaging + í + Talgildu + Heilsuskipanini + , + so + tey + , + sum + skráseta + , + verða + leidd + gjøgnum + skrá + setingina + , + t.v + .s + . + + + at + tey + velja + úr + forvaldum + list + um + , + hvat + skal + skrásetast + , + og + hvat + ikki + kann + skrásetast + , + tá + talan + er + um + teir + ymisku + krabba + meinstilburðirnar + . + + + Hetta + ger + , + at + øll + skráseta + eins + , + og + at + skrásetingin + fylgir + góðkendum + skrásetingarstandardi + . + + + Henda + tillagingin + er + longu + farin + í + gongd + . + + + Tá + mannagongdir + og + skrásetingarskipanir + eru + komnar + í + fasta + legu + , + eigur + at + verða + lagt + soleiðis + til + rættis + , + at + tað + skal + verða + lætt + at + fáa + upplýsingar + úr + skipanini + . + + + Sum + nevnt + omanfyri + er + tað + sjúkrahús + verk + ið + , + ið + skrásetir + og + savnar + føroysku + krabba + meins + - + hagtølini + . + + + Í + løtuni + og + fram + til + og + við + 2022 + arbeiðir + ein + PhD + lesandi + við + at + greina + tølini + , + men + ein + loysn + eigur + at + verða + funnin + , + har + hetta + liggur + í + fastari + legu + frameftir + , + t.d. + kundi + ein + loysn + verið + , + at + Fólkaheilsustýrið + , + sum + er + í + umbúna + , + fær + hesa + ábyrgdina + . + + + Hon + kundi + tá + fevnt + um + javnan + at + lýsa + støðuna + viðvíkjandi + krabba + í + breiðari + merking + . + + + Tað + er + ikki + nóg + mikið + , + at + upplýsingar + eru + tøkir + í + ymsum + skipanum + , + um + ikki + tað + er + ein + greitt + ásett + ábyrgd + , + at + upplýsingarnir + skulu + greinast + , + miðlast + til + røttu + viðkomandi + og + brúkast + . + + + 5.4 + SAMANUMTØKA + Tað + er + neyðugt + , + at + eitt + fulltíðarstarv + burturav + verður + sett + til + at + taka + sær + av + krabba + meins + - + skránni + . + + + Harumframt + er + neyðugt + við + einum + parttíðar + starvi + at + røkja + tann + tøkniliga + partin + . + + + Eisini + eigur + ein + loysn + at + verða + funnin + , + har + hetta + liggur + í + fastari + legu + frameftir + , + t.d. + kundi + ein + loysn + verið + , + at + Fólkaheilsustýrið + , + sum + er + í + umbúna + , + fær + hesa + ábyrgdina + . + + + Uppgávan + kundi + tá + fevnt + um + javnan + at + lýsa + støðuna + viðvíkjandi + krabbameini + í + breiðari + merking + . + + + Tað + er + ikki + nóg + mikið + , + at + upplýsingar + eru + tøkar + í + ymsum + skipanum + , + um + ikki + tað + er + ein + greitt + ásett + ábyrgd + , + at + upplýsingarnar + skulu + greinast + , + miðlast + til + røttu + viðkomandi + og + brúkast + . + + + Mannagongdirnar + til + at + fáa + hagtøl + eiga + at + verða + greiðar + og + eins + á + øllum + sjúkrahúsunum + . + + + Tað + er + í + umbúna + at + fáa + skrásetingar + skipanina + dagførda + . + + + Alneyðugt + er + , + at + krabbameins + skrá + - + setingin + í + T + algildu + Heilsuskipanini + verður + skipað + betur + . + + + Hetta + kann + gerast + við + at + gera + eina + tillaging + í + Talgildu + Heilsuskipanini + , + so + øll + skráseta + eins + , + og + at + skrásetingin + fylgir + góðkendum + skrásetingarstandardi + . + + + Henda + tillagingin + er + longu + farin + í + gongd + . + + + Tá + mannagongdir + og + skrásetingarskipanir + eru + komnar + í + fasta + legu + , + eigur + at + verða + lagt + soleiðis + til + rættis + , + at + tað + skal + verða + lætt + at + fáa + upplýsingar + úr + skipanini + . + + + 5.5 + TILMÆLI + 1 + . + + + At + eitt + fulltíðarstarv + verður + sett + av + burturav + til + at + taka + sær + av + krabbameinsskránni + . + + + Umframt + tað + er + neyðugt + við + einum + ½ + starvi + at + røkja + tann + tøkniliga + partin + av + krabbameinsskránni + . + + + 2 + . + + + At + ein + bólkur + við + umboðum + fyri + tey + trý + sjúkra + húsini + verður + settur + við + tí + endamáli + at + greiðar + og + eins + mannagongdir + við + at + fáa + hagtøl + tøk + verða + settar + í + verk + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + 3 + . + + + At + tillaging + verður + gjørd + í + talgildu + heilsu + skipanini + , + sum + tryggjar + , + at + øll + skrá + seta + krabba + - + meinsupplýsingar + eins + , + og + at + skrásetingin + fylgir + góðkendum + skrásetingarstandardi + . + + + 4 + . + + + At + ein + haldbar + loysn + verður + funnin + frameftir + við + at + greina + krabbameinshagtølini + . + + + Fram + til + og + við + 2022 + tekur + ein + PhD + lesandi + sær + av + hesum + arbeiði + . + + + Í + hesum + sambandi + eigur + at + verða + viðgjørt + , + um + uppgávan + kann + leggjast + til + Fólkaheilsustýrið + , + sum + er + í + umbúna + . + +

+

+ + 6 + FYRIBYRGING + AV + KRABBAMEINI + +

+

+ + 84 + • + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + 30 + 2021 + 01 + 25 + Communication + – + Europe’s + Beating + Cancer + Plan + v.24 + – + CLEAN + EVENING + ( + europa.eu + ) + . + + + 31 + https://www.nature.com/articles/s41598-021-04564-2 + Tað + er + vísindaliga + prógvað + , + at + samband + er + millum + vandatættir + og + lívsstílssjúkur + , + herundir + m.a. + krabbamein + . + + + Vandatættirnir + , + sum + økja + um + vandan + fyri + at + fáa + krabbamein + , + eru + m.a. + royking + , + yvirvekt + , + skaðilig + alkoholnýtsla + , + kropsligt + óvirkni + , + og + kostur + . + + + Av + øðrum + vanda + tættum + kunnu + nevnast + geisling + frá + t.d. + solar + iums + nýtslu + og + HPV + - + ígerð + , + sum + kann + elva + til + krabbamein + . + + + Sambært + krabbameinsætlanini + hjá + ES + , + „ + Den + euro + p + æ + i + ske + kræfthandlingsplan + “ + frá + 202130 + ber + til + at + fyribyrgja + umleið + 40 + % + av + øllum + krabbameinstilburðum + í + Evropa + . + + + Krabba + meinstilburðirnir + kunnu + fyribyrgjast + við + at + minka + um + vandatættirnar + . + + + Um + hugt + verður + eftir + eini + nýggjari + danskari + kanning + , + sum + er + almannakunngjørd + í + januar + 2022 + í + tíðarritinum + Scientific + Reports31 + , + so + vísur + hon + , + at + millum + vændatættirnar + er + tubbak + ella + royking + nógv + tann + størsta + orsøkin + til + at + fólk + fáa + krabbamein + . + + + Umleið + 15 + prosent + av + øllum + krabbameinstilburðum + í + Danmark + skyldast + royking + . + + + Harnæst + koma + UV-strálur + við + umleið + 6 + prosentum + ( + sí + talvu + 6.1 + ) + . + + + Vandatættir + Orsøk + til + krabbamein + Tubbak + 14 + , + 6 + % + Uv-strálur + 5 + , + 8 + % + Yvirvekt + 3 + , + 3 + % + HPV + og + aðrar + krabba + mein + selvandi + ígerðir + 2 + , + 9 + % + Radon + og + aðrar + ioniserandi + strálur + 2 + , + 7 + % + Alkoholnýtsla + 2 + , + 6 + % + Talva + 6.1 + - + Vandatættir + , + ið + eru + orsøk + til + krabbamein + - + Kelda + : + Scientific + Reports + . + + + Í + hesum + kapitli + verða + vandatættir + , + sum + elva + til + krabbamein + umrøddir + og + tilmælir + eru + um + sjúkufyribyrgjandi + og + heilsufremjandi + tiltøk + at + seta + í + verk + , + sum + kunnu + fyribyrgja + krabba + - + meinstilburðum + . + + + 6 + . + + + KAPITTUL + Fyribyrging + av + krabbameini + +

+

+ + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + • + 85 + 6.1 + ROYKING + Seinastu + mongu + árini + er + fingin + sera + neyv + vitan + til + vega + um + tær + heilsuskaðiligu + avleiðingarnar + , + sum + standast + av + royking + og + passivari + royking + . + + + Tað + er + vísindaliga + staðfest + , + at + royking + er + tann + einstaki + vandatátturin + , + sum + er + tann + størsti + heilsuvandin + í + okkara + heimsparti + . + + + Børn + og + persónar + við + varandi + sjúkum + eru + serliga + við + brekin + , + tá + tað + snýr + seg + um + royking + og + passiva + royking + . + + + Tað + er + tætt + samband + millum + royking + og + eina + røð + av + sjúkum + , + og + tí + eru + tey + , + sum + roykja + í + øktum + vanda + fyri + at + fáa + ymsar + sjúkur + , + harav + fleiri + av + teimum + eru + deyðiligar + . + + + Tær + kendastu + av + sjúkunum + eru + ymisk + sløg + av + krabbameini + ( + t.d. + í + lunga + , + munni + , + hálsi + , + vælindi + , + nýrum + , + bløðru + , + brisi + og + blóði + ) + , + hjarta-æðrasjúkur + og + KOL. + Sjúkur + , + sum + t.d. + paradentosa + ( + bruni + í + tannkjøtinum + ) + , + rygglíðing + , + beinbroyskni + , + magasár + og + lungnabruni + eru + oftari + at + síggja + hjá + roykjarum + enn + fólki + , + sum + ikki + roykja + . + + + Sambært + heimsheilsustovninum + WHO32 + er + royking + ein + meginorsøk + til + krabbamein + og + 82 + % + av + øllum + tilburðum + av + lungakrabba + í + Evropa + standast + av + royking + 33 + . + + + Tað + er + trupult + at + siga + neyvt + , + hvussu + nógv + fólk + árliga + doyggja + av + roykitengdum + sjúkum + . + + + Danska + Sund + heds + styrelsen34 + roknar + við + , + at + nær + um + ein + trið + ingur + av + øllum + andlátum + í + Dan + mark + stand + ast + av + roykitengdum + sjúkum + . + + + Tað + finnast + ikki + hagtøl + , + sum + lýsa + , + hvussu + nógvir + føroying + ar + doyggja + av + royking + árliga + . + + + Í + tíðarskeiðinum + 2011-2020 + doyðu + í + miðal + 392 + fólk + árliga + í + Før + oyum35 + . + + + Verða + donsku + hagtølini + umroknað + til + før + oysk + viðurskifti + merkir + tað + , + at + árliga + doyggja + umleið + 130 + føroyingar + av + sjúkum + , + sum + standast + av + royking + . + + + Tær + sjúkur + og + andlát + , + sum + standast + av + royki + tengdum + sjúkum + , + kundu + verið + fyribyrgd + , + um + fólk + ikki + royktu + . + + + 6.1.1 + ROYKIVANAR + HJÁ + FØROYINGUM + Fólkaheilsuráðið + hevur + kannað + roykivanar + hjá + føroyingum + síðani + 2002 + . + + + Kanningin + frá + 201936 + vísir + , + at + 19 + % + av + føroyingum + roykja + dagliga + 37 + . + + + Kanningarnar + vísa + , + at + talið + á + teim + um + , + sum + roykja + dagliga + , + er + lækkað + síðani + 2002 + , + men + hóast + hetta + eru + tað + framvegis + nógv + ir + føroyingar + , + sum + roykja + . + + + Talið + á + teim + um + , + sum + siga + seg + ikki + roykja + , + er + økt + í + sama + tíð + ar + skeiði + . + + + T + alið + á + teimum + , + sum + roykja + dagliga + , + er + sera + høgt + samanborið + við + tey + mál + , + sum + vórðu + sett + í + Fólkaheilsuætlan + føroyinga + ( + 2006 + ) + og + í + Visjón + 2015 + . + + + Í + Fólkaheilsuætlanini + varð + ásett + , + at + árgangirnir + hjá + teimum + , + sum + verða + fødd + í + 2000 + ella + seinni + , + verða + roykfríir + . + + + Sambært + Visjón + 2015 + skuldi + talið + á + roykjarum + í + 2015 + verða + lækkað + til + 10 + % + . + + + Harafturat + samtykti + Norðurlandaráðið + á + ársfundinum + í + 2012 + , + at + Norðanlond + skulu + verða + roykfrí + í + 2040 + . + + + 6.1.2 + TILTØK + AT + MINKA + UM + ROYKING + Seinnu + árini + eru + ymisk + tiltøk + sett + í + verk + , + sum + hava + havt + til + endamáls + at + minka + um + royk + ingina + . + + + Men + hóast + hesi + tiltøk + má + ásannast + , + at + enn + er + langt + á + mál + , + áðrenn + settu + málini + um + at + tálma + roykingini + eru + rokkin + . + + + Tørvur + er + tí + á + at + seta + enn + munadyggari + tiltøk + í + verk + hesum + viðvíkjandi + . + + + 32 + https://www.euro.who.int/ + en + / + health-topics + / + disease-revention + / + tobacco + / + news + / + news + / + 2020 + / + 2 + / + tobacco-use-causes-almost-one-third-of-cancer-deaths-in-the-who-european-region + # + 33 + Den + +

+

+ + europæiske + +

+

+ + kodeks + +

+

+ + mod + +

+

+ + kræft + +

+

+ + – + +

+

+ + Er + +

+

+ + tobak + +

+

+ + kræftfremkaldende + ? + +

+

+ + Hvor + +

+

+ + stor + +

+

+ + en + +

+

+ + del + +

+

+ + af + +

+

+ + kræfttilfældene + +

+

+ + skyldes + +

+

+ + rygning + ? + +

+

+ + ( + iarc.fr + ) + 34 + https://www.sst.dk/ + da + / + viden + / + tobak + / + fakta-om-tobak-og-rygning + / + rygning-og-folkesundhed + 35 + www.hagstova.fo + . + +

+

+ + 36 + +

+

+ + https://www.folkaheilsa.fo/Files/Files/Tidindi/Fragreidingar/Folkaheilsuradid-sept_19_Gallup_end.pdf + 37 + Tey + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + hava + +

+

+ + verið + +

+

+ + við + +

+

+ + í + +

+

+ + kanningini + +

+

+ + hava + +

+

+ + fylt + +

+

+ + 18 + +

+

+ + ár + , + +

+

+ + og + +

+

+ + vísir + +

+

+ + kanningin + +

+

+ + sostatt + +

+

+ + ikki + , + +

+

+ + hvussu + +

+

+ + nógvir + +

+

+ + f + øroyingar + +

+

+ + yngri + +

+

+ + enn + +

+

+ + 18 + +

+

+ + ár + +

+

+ + roykja + +

+

+ + ella + +

+

+ + hvussu + +

+

+ + nógvir + +

+

+ + føroyingar + +

+

+ + tilsamans + +

+

+ + roykja + . + +

+

+ + 86 + • + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + Serliga + týdningarmikið + er + , + at + seta + munadyggari + tiltøk + í + verk + , + tá + tað + snýr + seg + um + at + verja + børn + og + ung + ímóti + royking + . + + + Dentur + eigur + at + verða + lagdur + á + , + at + tryggja + , + at + royking + ikki + er + ein + partur + av + gerandisdegnum + hjá + teimum + og + harvið + tryggja + børnum + og + ungum + roykfrí + umhvørvi + og + eitt + roykfrítt + lív + . + + + Ein + fyritreyt + fyri + at + kunna + røkka + nóg + muna + dyggum + úrslitum + er + , + at + tað + verða + sett + ein + røð + av + tiltøkum + í + verk + , + sum + bæði + hvør + sær + og + saman + hava + til + endamáls + at + tálma + royking + og + víðka + um + roykfrí + umhvørvi + . + + + Av + tí + , + at + tiltøkini + hoyra + undir + málsøkir + hjá + fleiri + landsstýrisfólkum + , + er + tørvur + á + einum + samstarvi + teirra + millum + fyri + at + røkka + endamálinum + . + + + Aðalmálið + við + tiltøkunum + er + , + at + veita + øllum + eini + lógar + tryggjaði + rættindi + til + at + kunna + liva + og + virka + í + einum + umhvørvi + , + sum + ikki + er + heilsu + skaðiligt + . + + + Ítøkiliga + merkir + hetta + , + at + tørvur + er + bæði + á + lóggávu + og + átøkum + . + + + T + ann + virknasti + hátturin + at + røkka + endamál + inum + um + at + minka + um + royking + og + heilsuskaði + ligu + av + leið + ing + arnar + av + henni + er + við + lóggávu + . + + + Gald + andi + royki + lóg + kom + í + gildi + 1. + juli + 200838 + . + + + Tørv + - + ur + er + á + eini + nýggjari + og + dagførdari + roykilóg + . + + + Í + kom + andi + roykilógini + eigur + størsti + denturin + at + verða + lagdur + á + at + tryggja + børnum + og + ungum + royk + frí + umhvørvi + . + + + Hetta + kann + røkkast + við + , + at + arbeiðstíðin + hjá + teimum + , + sum + starvast + við + børnum + og + ungum + verður + roykfrí + . + + + Tað + eigur + heldur + ikki + at + verða + loyvt + at + roykja + uttandura + á + økinum + hjá + barnaansingarstovnum + , + skúlum + , + ítróttarøkjum + o.l + . + + + Heldur + ikki + eigur + at + verða + loyvt + at + roykja + í + húsum + har + dagrøkt + fer + fram + . + + + Virknastu + amboðini + tá + tað + snýr + seg + um + at + ávirka + nýtslu + og + forða + fyri + heilsuskaðiligari + ovurnýtslu + í + einum + samfelagi + eru + atkoma + og + prísir + . + + + Tá + talan + er + um + atkomu + , + eru + virknastu + amboðini + serliga + átøk + , + sum + avmarka + sølu + støðini + , + sum + avmarka + upplatingartíðir + og + átøk + , + sum + áseta + ( + og + tryggja + ) + aldursmark + fyri + sølu + á + vøruni + . + + + Skipanin + við + Rúsdrekkasølu + Landsins + er + eitt + dømi + um + skipan + , + sum + arbeiðir + við + øllum + hesum + trimum + amboðunum + . + + + Í + rús + drekkalógini + er + ásett + , + at + tað + bert + er + loyvt + at + skeinkja + rúsdrekka + á + støðum + , + sum + hava + fingið + skeinkiloyvi + frá + loyvisnevndini + , + og + treytir + eru + settar + við + loyvinum + . + + + Henda + skipan + riggar + væl + , + og + tí + eigur + ein + líknandi + skipan + við + eini + loyvisnevnd + at + verða + sett + í + verk + í + sambandi + við + sølu + av + tubbaksvørum + . + + + Hetta + kann + antin + verða + skipað + við + at + skipa + eina + loyvisnevnd + at + umsita + loyvir + at + selja + tubbaksvørur + – + ella + við + at + víðka + virkisøkið + hjá + rúsdrekkaloyvisnevndini + til + eisini + at + umfata + loyvir + at + selja + tubbaksvørur + . + + + Prísurin + á + tubbaksvørum + eigur + støðugt + at + hækka + . + + + Í + hesum + sambandi + eiga + eisini + verandi + ser + skipanir + um + toll + - + og + avgjaldsfrítøku + á + tubbaks + vørum + at + verða + strikaðar + . + + + Eisini + eiga + ávar + ing + ar + tekstirnir + á + tubbaksvørum + at + verða + dagførdir + og + liturin + á + pakkunum + broytast + líknandi + teimum + í + Noregi + og + ES. + Snús + , + tyggitubakk + og + nikotinposar + hava + vunn + ið + frama + millum + ung + seinastu + árini + . + + + Hetta + kann + eisini + elva + til + royking + , + og + tí + verður + tað + eisini + tikið + við + í + hesum + sambandi + . + + + Snús + , + tyggi + tubakk + og + nikotinposar + innihalda + stórar + mongdir + av + nikotin + , + og + eru + tískil + sera + vanaskapandi + . + + + Eisini + innihalda + hesi + fleiri + vandamikil + evni + . + + + Kanningar + hjá + Fólkaheilsuráðnum + vísa + , + at + fleiri + og + fleiri + ( + serliga + ung + ) + snúsa39 + . + + + Snús + , + tyggitubakk + og + nikotinposar + fáast + við + ymisk + um + smakki + og + eru + pakkaði + soleiðis + , + at + tey + venda + sær + ímóti + ungum + . + + + Nýtsla + av + hesum + kann + tí + føra + til + royking + , + orsakað + av + høga + innihaldinum + av + nikotini40 + . + + + Snús + og + tyggi + tubbak + kunnu + harumframt + viðføra + skaðar + í + munnholuni + , + og + nikotinið + økir + puls + og + blóðtrýst + , + sum + møguliga + kann + økja + vandan + fyri + hjartastopp + hjá + veikum + , + men + higartil + vita + vit + ov + lítið + um + økið + . + + + Tað + eru + ávís + sannlíkindi + fyri + , + at + snús + og + tyggitubakk + økja + um + vandan + fyri + ávísum + krabbameinssjúkum + 41 + , + men + aftur + her + vita + vit + ov + lítið + enn + , + tí + tað + manglar + gransk + ing + á + økinum + . + + + Nikotinposar + er + ein + so + mikið + nýggj + vøra + , + at + tað + er + ov + tíðliga + at + meta + um + sjúkuvanda + , + men + tað + er + ongin + ivi + at + talan + er + um + eina + vøru + sum + er + vanaskapandi + og + kann + elva + til + royking + 42 + . + + + Í + 2003 + samtyktu + tey + 192 + limalondini + í + heims + heilsustovninum + WHO + ein + altjóða + tubbaks + - + sáttmála + , + nevndur + Framework + Conven + tion + on + T + obacco + Control43 + . + + + Hóast + hesin + sátt + málin + ikki + 38 + https://www.logir.fo/Logtingslog/61-fra-10-06-2008-um-tiltok-at-minka-um-royking + . + + + 39 + Alsamt + +

+

+ + fleiri + +

+

+ + ung + +

+

+ + farin + +

+

+ + at + +

+

+ + snúsa + +

+

+ + ( + lararafelag.fo + ) + 40 + https://www.cancer.dk/forebyg/undga-roeg-og-rygning/snus/ + om-snus + / + 41 + Folkehelseinstituttet + : + +

+

+ + „ + Helserisiko + +

+

+ + ved + +

+

+ + snusbruk + “ + +

+

+ + 2019 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 127 + 42 + Snus + +

+

+ + og + +

+

+ + tyggetobak + +

+

+ + – + +

+

+ + Kræftens + +

+

+ + Bekæmpelse + +

+

+ + ( + cancer.dk + ) + 43 + http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42811/9241591013.pdf;jsessionid=323194DE7DB8FADEC37CE8A2A8CF1BC0?sequence=1 + +

+

+ + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + • + 87 + er + settur + í + gildi + fyri + Føroyar + , + eru + roykilógirnar + frá + ávikavist + 2005 + og + 2008 + orðaðar + við + støði + í + hesum + sáttmála + . + + + Sáttmálin + eigur + at + verða + settur + í + gildi + í + Føroyum + . + + + Sáttmálin + ásetir + reglur + fyri + limalondini + um + at + seta + í + verk + tiltøk + at + minka + um + tubbaksnýtslu + og + skaðiligu + avleiðingarnar + av + hesi + nýtslu + . + + + Við + at + vera + partur + av + sáttmálanum + verða + Føroyar + partur + av + alheimssamstarvinum + um + at + seta + í + verk + tiltøk + at + minka + um + tubbaksnýtsluna + og + harvið + eisini + skaðiligu + avleiðingarnar + av + hesi + nýtslu + . + + + Í + 2021 + fingu + Føroyar + atlima + skap + í + WHO + , + og + tí + er + tað + samstundis + eitt + týdningarmikið + signal + at + senda + WHO + , + at + Føroyar + seta + sáttmálan + í + gildi + og + íverkseta + tiltøk + fyri + at + minka + um + tubbaknýtsluna + . + + + Eftir + at + ein + tílíkur + sáttmáli + er + settur + í + gildi + skulu + føroysku + myndugleikarnir + javnan + lata + WHO + frágreiðing + um + íverksetan + av + sáttmálanum + . + + + Dentur + eigur + í + enn + størri + mun + at + verða + lagdur + á + at + skipa + fyri + átøkum + , + sum + hava + til + endamáls + at + virka + fyri + , + at + børn + og + ung + ikki + byrja + at + roykja + og + eggja + fólki + at + leggja + av + at + roykja + . + + + Hetta + er + longu + partur + av + virkisøkinum + hjá + Fólkaheilsuráðnum + . + + + Tá + Fólkaheilsustýrið + verður + skipað + , + flytur + uppgávan + hagar + . + + + 6.2 + ALKOHOL + Samanhangurin + ímillum + mongd + av + alkoholi + og + krabbamein + er + væl + prógvaður + 44 + . + + + Hóast + kanningar + vísa + tekin + um + , + at + smærri + mongdir + av + alkoholi + kunnu + minka + um + vandan + fyri + hjarta + - + og + æðrasjúkum + , + so + er + heilt + vist + , + at + alkohol + í + størri + mongdum + økir + um + vandan + fyri + fleiri + krabbameinssløgum + ( + so + at + siga + allastaðni + í + sodningarskipanini + og + livrini + ) + 45 + . + + + Til + dømis + lýsir + heimsheilsustovnurin + alkohol + heilt + víst + sum + verandi + krabbameinselvandi + 46 + . + + + Eisini + er + víst + , + at + alkohol + økir + krabbameinselvandi + árinini + av + øðrum + orsøkum + til + krabbamein + , + sum + t.d. + royking + . + + + Vandin + fyri + krabbameini + økist + við + øktari + nýtslu + , + men + summi + krabba + meinssløg + sum + t.d. + bróstkrabbi + , + økist + bert + við + at + drekka + eina + alkoholeind + um + dagin47 + . + + + Fólkaheilsuráðið + metir + , + sambært + tilmælum + hjá + Sundhedsstyrelsen48 + , + at + vandin + fyri + krabba + orsaka + av + alkoholi + í + síni + heild + er + lágur + , + um + ein + heldur + seg + til + tilmælini + , + at + menn + og + kvinnur + í + mesta + lagi + drekka + ávikavist + 14 + og + 7 + alkohol + eindir + um + vikuna + . + + + Í + Føroyum + drekka + ímillum + 10-15 + % + ov + nógv + , + serstakliga + ung + í + aldrinum + 18-26 + ár + drekka + ov + illa + ( + umleið + 20 + % + ) + 49 + . + + + Fyri + at + tálma + rúsdrekkanýtsluni + eigur + almenna + einkarsølan + – + Rúsdrekkasølan + – + framvegis + at + varð + veitast + og + framtíðar + tryggjast + . + + + Einkar + søl + an + hevur + til + endamáls + at + tálma + rúsdrekkanýtsl + - + una + hjá + før + oyingum + . + + + Í + roynd + og + veru + stendur + valið + mill + um + eina + vælskipaða + einkarsølu + , + sum + lýk + ur + tey + krøv + , + ið + brúkarin + setur + , + ella + eina + fría + rús + drekkasølu + . + + + Um + rúsdrekkasølan + verður + flutt + frá + einkarsøluni + til + privatar + handlar + , + er + tað + sannlíkt + , + at + nýtslan + fer + at + økjast + og + harvið + eisini + skaðiligu + avleiðingarnar + av + rús + drekkanýtsluni + . + + + Í + Svøríki + hava + granskarar + gjørt + greiningar + av + , + hvør + avleiðingin + hevði + verið + , + um + einkarsølan + varð + tikin + av. + Sum + víst + var + á + í + Rúsdrekka + - + og + rúsevnapolitikkinum + frá + 2015 + , + hevði + nýtslan + verið + økt + við + 38 + prosent + u + m + , + um + rúsdrekkasølan + varð + full + komiliga + liberaliserað50 + . + + + Orsakað + av + øktu + atkomuni + allar + tímar + á + døgninum + alla + vikuna + hevði + nýtslan + verið + økt + , + serliga + millum + tey + , + ið + hava + trupult + at + tálma + nýtsluni + frammanundan + og + hjá + teimum + ungu + . + + + Samstundis + verður + mett + , + at + verandi + serskipanir + um + toll + og + avgjaldsfrítøku + á + alkoholvørum + – + eins + og + við + tubbaksvørum + – + eiga + at + verða + strikaðar + . + + + 44 + https://ugeskriftet.dk/files/scientific_article_files/2021-03/v12200929_web.pdf + 45 + Statens + +

+

+ + Institut + +

+

+ + for + +

+

+ + Folkesundhed + : + +

+

+ + „ + Alkoholrelaterede + +

+

+ + helbredskonsekvenser + “ + +

+

+ + 2020 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 24-42 + 46 + WHO + / + Europe + +

+

+ + Alcohol + +

+

+ + use + +

+

+ + – + +

+

+ + New + +

+

+ + data + +

+

+ + reveal + +

+

+ + alcohol + +

+

+ + drinking + +

+

+ + patterns + +

+

+ + that + +

+

+ + most + +

+

+ + likely + +

+

+ + led + +

+

+ + to + +

+

+ + cancer + +

+

+ + in + +

+

+ + 2020 + +

+

+ + 47 + Statens + +

+

+ + Institut + +

+

+ + for + +

+

+ + Folkesundhed + : + +

+

+ + „ + Alkoholrelaterede + +

+

+ + helbredskonsekvenser + “ + +

+

+ + 2020 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 24-25 + 48 + Udmeldinger + +

+

+ + om + +

+

+ + alkohol + +

+

+ + – + +

+

+ + Sundhedsstyrelsen + : + +

+

+ + sst.dk + / + da + / + viden + / + alkohol + / + alkoholforebyggelse + / + sundhedsstyrelsens-udmeldinger-om-alkohol + 49 + Tidindaskriv-Folkaheilsukanning-2019.pdf + +

+

+ + ( + folkaheilsa.fo + ) + 50 + Rúsdrekka + - + +

+

+ + og + +

+

+ + rúsevnispolitikkur + +

+

+ + Føroya + , + +

+

+ + Heilsumálaráðið + +

+

+ + ( + 2015 + ) + +

+

+ + s. + +

+

+ + 39-40 + +

+

+ + 88 + • + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + 6.3 + YVIRVEKT + , + KROPSLIGT + ÓVIRKNI + OG + KOSTUR + Yvirvekt + ella + ov + høgt + kropsfeitt + hongur + saman + við + størri + vanda + fyri + 13 + ymiskum + sløgum + av + krabbameini51 + . + + + Yvirvekt + verður + mett + at + vera + ein + høvuðsorsøk + til + vaksandi + talið + av + krabba + - + meinssjúklingum + á + heimsstigi + . + + + Mynd + 6.1 + vísir + talið + av + vaksnum + føroyingum + við + ógvusligari + yvirvekt + ( + BMI + >30 + ) + í + 2015 + og + 2019 + . + + + Sum + myndin + vísir + , + so + veksur + talið + av + føroyingum + í + flestu + aldursbólkum + , + sum + viga + alt + ov + nógv + . + + + Serstakliga + hjá + kvinnunum + er + vøksturin + ógvusligur + . + + + Um + vit + hyggja + at + , + hvussu + nógvir + vaksnir + føroyingar + viga + meira + enn + gott + er + , + ella + hava + eitt + BMI + hægri + enn + 25 + , + so + viga + 62 + % + ella + næstan + tveir + út + av + trimum + føroyingum + ov + nógv + . + + + Við + øðrum + orðum + er + tað + ikki + longur + normalt + at + viga + tað + ein + eigur + ( + heilsuliga + ) + í + Føroyum + . + + + Samanbera + vit + okkum + við + OECD-londini + , + so + liggja + vit + í + toppinum + av + øllum + heimsins + londum + , + saman + við + Íslandi + , + tá + talan + er + um + yvirvekt + . + + + Samanborið + við + t.d. + Danmark + , + Norra + og + Svøríki + eru + føroyingar + nógv + feitari + enn + fólk + úr + hesum + londum + . + + + Tølini + eru + frá + „ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + “ + kanningini + frá + 2019 + 52 + , + sum + er + ein + spurnakanning + , + men + Fólkaheilsuráðið + hevur + eisini + gjørt + veruligar + mátingar + av + umleið + 700 + føroyingum + , + sum + staðfesta + trupulleikan + . + +

+

+ + FITI + ( + BMI≥30 + ) + , + MENN + FITI + ( + BMI≥30 + ) + , + KVINNUR + Mynd + : + 6.1 + – + Kelda + : + Fólkaheilsuráðið + Hyggja + vit + at + kanningum + av + okkara + børnum + , + so + vísa + kanningar + frá + 2012 + 53 + og + 2016 + , + at + før + oysk + børn + ( + 10-12 + ár + ) + viga + ov + nógv + og + nógv + meira + , + samanborið + við + donsk + børn + og + hava + verri + kropsliga + venjingarstøðu + . + + + Kann + ingar + vísa + , + at + sterkur + samanhangur + er + ímillum + yvir + vekt + sum + barn + og + sum + vaksin + , + so + trupul + leik + in + , + sum + longu + er + sera + stórur + , + sær + út + til + at + vaksa + , + um + einki + verður + gjørt54 + . + + + Yvirvekt + og + fiti + kemur + av + vánaligum + kostvanum + og + krops + ligum + óvirkni + , + 51 + Overvægt + øger + risiko + for + 13 + kræfttyper + ( + videnskab.dk + ) + 52 + http://www.folkaheilsa.fo/Files/Files/Tidindi/Fragreidingar/Tidindaskriv-Folkaheilsukanning-2019.pdf + 53 + https + : + / + / + docplayer.dk + / + 109797175-Innihald-inngangur-um-kanningina-um-bmi-kanningar + - + av-boernum-kanning-av-bmi-hja-boernum-i-1-flokki-11.html + 54 + Forebyggelse + +

+

+ + af + +

+

+ + overvægt + +

+

+ + blandt + +

+

+ + børn + +

+

+ + og + +

+

+ + voksne + , + +

+

+ + Vidensråd + +

+

+ + for + +

+

+ + forebyggelse + +

+

+ + ( + 2021 + ) + +

+

+ + s. + +

+

+ + 36 + +

+

+ + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + • + 89 + og + tí + eru + tey + , + sum + viga + ov + nógv + , + ofta + í + nógv + størri + vanda + fyri + at + fáa + krabbamein + og + aðrar + liviháttarsjúkur + , + tí + tey + bæði + eru + kropsliga + óvirkin + og + hava + ringar + kostvanar + . + + + Kropsligt + óvirkni + er + eisini + ein + sjálvstøðugur + vandi + í + mun + til + fleiri + sløg + av + krabbameini + . + + + T.d. + eru + góð + vísindalig + prógv + fyri + , + at + kropslig + venjing + fyribyrgir + tarm + - + , + bróst + - + , + bløðru + - + og + prostatakrabba + , + umframt + at + sterk + prógv + eru + fyri + , + at + kropsliga + virkin + fólk + , + sum + fáa + krabbamein + , + hava + munandi + betri + møguleikar + at + yvirliva + enn + fólk + , + sum + eru + óvirkin.55 + Kanningar + hjá + Fólkaheilsuráðnum + „ + Hvussu + hevur + tú + tað + ? + “ + frá + 2019 + 56 + vísa + , + at + triðihvør + vaksin + føroyingur + , + ikki + klárar + minstu + krøv + ini + um + kropsliga + rørslu + hjá + WHO57 + , + og + kann + ingar + av + 10-12 + ára + gomlum + børnum + vísa + , + at + um + 80 + % + ikki + megna + minstu + krøvini + fyri + kropsligari + rørslu + . + + + Á + heimsstigi + gerast + fólk + alt + meira + kropsliga + óvirkin + , + og + vit + eiga + í + Før + oyum + at + menna + og + stimbra + rørslu + í + øllum + samfelagnum + á + skipaðan + hátt + . + + + Fólkaheilsuráðið + hevur + í + 2021 + almanna + kunn + gjørt + nýggj + kostráð + 58 + , + sum + eru + sunn + og + góð + fyri + heilsuna + , + og + ráðið + eru + í + løtuni + í + gongd + at + varpa + ljós + á + hesi + . + + + Tey + taka + støði + í + vísindaligum + kanningum + , + føroyskari + matmentan + og + teimum + kostavbjóðingum + , + sum + Føroyar + hava + . + + + Í + hesum + sambandi + eiga + myndugleikarnir + at + skapa + betri + fyritreytir + fyri + , + at + føroyingar + eta + sunnari + , + so + vit + fáa + steðga + ógvusligu + avbjóð + ing + unum + við + fita + og + yvirvekt + . + + + Dømi + um + stuðl + andi + átøk + eru + m.a. + at + seta + høgan + skatt + á + ósunn + ar + matvørur + og + fáa + prísin + niður + á + sunn + um + matvørum + , + soleiðis + at + øll + hava + ráð + at + keypa + heilsugóðan + mat + . + + + Tí + eigur + føroyska + sam + felagið + at + seta + inn + á + øllum + økjum + , + fyri + at + betra + kostvanar + og + kropsligt + virkni + hjá + før + oy + ingum + í + øllum + aldursbólkum + . + + + Millum + annað + metir + Fólkaheilsuráðið + , + at + myndugleikarnir + eiga + at + arbeiða + fram + ímóti + at + tryggja + , + at + allir + dagstovnar + og + skúlar + fáa + kantinur + , + sum + borðreiða + við + heilsugóðum + mati + til + børnini + , + samstundis + sum + upplýsing + um + heilsugóðan + mat + eigur + at + verða + styrkt + og + undirvísingartilfar + eigur + at + vera + ment + til + dagstovnar + og + skúlar + . + + + Sambært + kanningum + hjá + Fólkaheilsuráðnum + , + sæst + , + at + royking + , + ringir + alkoholvanar + , + kropsligt + óvirkni + og + vánaligir + kostvanar + hanga + sam + an + við + sosialum + profili59 + . + + + T.d. + stendur + nógv + verri + til + við + øllum + hesum + liviháttartættum + hjá + teim + um + við + lágum + útbúgvingarstigi + , + enn + teimum + við + høgum + útbúgvingum + . + + + Eisini + síggjast + stórir + munir + ímillum + øki + í + samfelagnum + . + + + Tískil + eiga + fyribyrgjandi + átøk + eisini + at + leggja + upp + fyri + hesum + tættum + . + + + Kanningar + frá + øðrum + lond + um + vísa + eisini + , + at + vandin + fyri + krabbameini + og + øðrum + liviháttarsjúkum + fylgir + í + stóran + mun + sosiala + profilinum + hjá + fólki + , + og + Fólka + heilsuráðið + hevur + víst + á + , + at + hetta + eisini + er + so + í + Føroyum + , + tá + ið + vit + hyggja + at + vandanum + fyri + typu + 2 + diabetes + . + + + Samfelagið + eigur + at + tryggja + , + at + øll + børn + fáa + nokk + av + kropsligari + rørslu + á + dagstovnum + og + í + skúlum + , + t.v.s. + kropslig + rørsla + , + sum + svarar + til + minstu + krøvini + hjá + WHO + . + + + Ein + rørsluætlan + eigur + at + verða + ment + fyri + alt + landið + , + sum + tekur + støði + í + menningarstøðinum + hjá + børnunum + , + og + sum + er + vísindaliga + grundað + . + + + Síðani + eigur + henda + at + verða + sett + í + verk + á + øllum + dagstovnum + og + skúlum + . + + + Eisini + eigur + nýggja + Fólkaheilsustýrið + , + sum + eftir + ætlan + fer + til + verka + í + ár + , + at + fáa + ment + eina + burðardygga + , + granskingargrundaða + heild + ar + ætlan + fyri + kropsliga + rørslu + fyri + allar + Føroyar + , + og + síðani + seta + hesa + ætlan + í + verk + í + tøttum + samstarvi + við + stovnar + undir + fleiri + stjórnarráðum + og + kommununum + . + + + Málið + eigur + at + verða + , + at + allir + føroyingar + náa + minstu + krøvini + fyri + kropsliga + rørslu + í + gerandisdegnum + . + + + Omanfyrinevndu + átøk + viðvíkjandi + sunnum + kosti + og + kropsligum + virkni + eiga + at + verða + partur + av + eini + komandi + fólkaheilsuætlan + , + sum + skal + leggja + dent + á + sjúkufyribyrgjandi + og + heilsufremjandi + tiltøk + sum + heild + ( + sí + niðanfyri + ) + . + + + 55 + About + 79,000 + Cases + of + Common + Cancer + are + Preventable + in + the + UK + Annually + – + Lifestyle + Factors + Key + to + Saving + Lives + ( + prnewswire.co.uk + ) + 56 + Tidindaskriv-Folkaheilsukanning-2019.pdf + +

+

+ + ( + folkaheilsa.fo + ) + 57 + Tilmæli + +

+

+ + hjá + +

+

+ + WHO + +

+

+ + um + +

+

+ + rørslu + : + +

+

+ + í + +

+

+ + minsta + +

+

+ + lagi + +

+

+ + 150 + +

+

+ + minuttir + +

+

+ + um + +

+

+ + vikuna + +

+

+ + av + +

+

+ + treystisvenjing + +

+

+ + ella + +

+

+ + 75 + +

+

+ + minuttir + +

+

+ + av + +

+

+ + tr + eystisvenjing + +

+

+ + við + +

+

+ + stórari + +

+

+ + arbeiðstyngd + +

+

+ + um + +

+

+ + vikuna + +

+

+ + ella + +

+

+ + eina + +

+

+ + javngildari + +

+

+ + samanseting + +

+

+ + av + +

+

+ + hesum + +

+

+ + báðum + . + + + 58 + https://www.folkaheilsa.fo/tiðindi/nyggj-kostrað + 59 + http://www.folkaheilsa.fo/Files/Files/Tidindi/Fragreidingar/Tidindaskriv-Folkaheilsukanning-2019.pdf + +

+

+ + 90 + • + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + 6.4 + FÓLKAHEILSUÆTLAN + Fyrsta + føroyska + fólkaheilsuætlanin + , + nevnd + Fólkaheilsuætlan + føroyinga + , + varð + orðað + í + 2006 + , + og + var + hon + serliga + ítøkilig + fyri + tíðar + skeiðið + 2006-2009 + . + + + Nú + so + long + tíð + er + fráliðin + síðani + fólkaheilsuætlanin + varð + gjørd + , + er + tørvur + á + at + fara + undir + at + orða + eina + nýggja + og + dagførda + fólkaheilsuætlan + , + sum + fevnir + um + tíðarskeiðið + 2022-2030 + . + + + Í + tí + komandi + fólkaheilsuætlanini + eiga + at + verða + orðað + yvirskipað + heilsupolitisk + mál + innan + ymsu + økini + . + + + Undir + teimum + verða + síðani + orðað + ítøki + lig + tiltøk + at + seta + í + verk + , + sum + skulu + stuðla + undir + teimum + heilsupolitisku + málunum + . + + + Endamálið + við + teimum + heilsupolitisku + málunum + og + ítøki + ligu + tiltøkunum + er + miðvíst + og + stigvíst + at + betra + um + heilsustøðuna + hjá + føroyingum + og + betra + um + lívsgóðskuna + í + liviárunum + og + harvið + eisini + leingja + um + livitíðina + . + + + Av + tí + , + at + fólkaheilsa + og + heilsuviðurskifti + sum + heild + fevna + um + øll + lívsins + viðurskifti + , + og + eiga + at + seyra + ígjøgnum + í + øllum + lutum + í + sam + felag + num + , + er + tørvur + á + , + at + arbeiðið + at + betra + fólkaheilsuna + fer + fram + á + fleiri + ymiskum + stigum + og + í + fleiri + ymiskum + pørtum + av + samfelagnum + . + + + Hetta + hevur + við + sær + , + at + arbeiðið + við + at + orða + komandi + fólkaheilsuætlanin + eigur + at + verða + gjørt + í + samstarvi + við + allar + viðkomandi + partar + . + + + Hetta + er + ein + fortreyt + fyri + , + at + undirtøka + verður + fyri + bæði + teimum + heilsupolitisku + málunum + og + teimum + ítøkiligu + tiltøkunum + , + og + harvið + at + settu + málini + kunnu + røkkast + . + + + 6.5 + HPV-KOPPSETING + HPV + er + ein + stytting + fyri + Human + Papilloma + Virus + , + og + tað + finnast + fleiri + enn + 100 + sløg + av + HPV + . + + + HPV + er + eitt + ógvuliga + vanligt + virus + , + ser + liga + millum + ung + . + + + V + irusið + smittar + lætt + , + um + persónurin + hevur + kynsligt + samband + við + ein + , + sum + hevur + virusið + . + + + Hjá + teimum + flestu + hvørvur + brunin + av + sær + sjálvum + . + + + Hjá + nøkrum + verð + ur + virusið + verandi + og + kann + elva + til + kyknu + broytingar + , + sum + seinni + í + lívinum + kunnu + elva + til + lívmóðurhálskrabbamein + . + + + HPV + kann + eisini + elva + til + onnur + sløg + av + krabbameini60 + . + + + 6.5.1 + KRABBAMEINSSLØG + Av + teimum + fleiri + enn + 100 + sløgunum + av + HPV + , + kunnu + umleið + 15 + teirra + elva + til + ymisk + sløg + av + krabbameini + . + + + Bæði + menn + og + kvinnur + kunnu + fáa + krabbamein + , + sum + HPV + ígerð + hevur + elvt + til + . + + + Tað + kendasta + av + krabbameinssløgunum + er + lívmóðurhálskrabbamein + . + + + Onnur + sløg + av + krabbameini + eru + krabbamein + í + baktarms + opinum + ( + analkrabbamein + ) + , + krabba + mein + í + skeið + ini + ( + vaginalkrabbamein + ) + , + krabba + mein + í + útvortis + kynsgøgnum + hjá + kvinnum + ( + vulva + krabbamein + ) + , + krabbamein + í + kynsliminum + ( + peniskrabbamein + ) + , + umframt + krabbamein + í + munni + og + svølgi61 + . + + + 6.5.2 + KOPPINGAREVNI + OG + VERJA + Koppsetingin + verjir + serliga + væl + , + um + hon + verð + ur + givin + , + áðrenn + persónurin + verður + seks + uelt + virkin + . + + + Tað + koppingarevnið + , + sum + verður + brúkt + í + Føroyum + og + Danmark + , + verjir + ímóti + sjey + av + teimum + sløgunum + av + HPV + , + ið + elva + til + umleið + 90 + % + av + øllum + tilburðum + av + lív + móður + hálskrabbameini + . + + + Sambært + Statens + Serum + Institut + verður + roknað + við + , + at + vandin + fyri + at + fáa + lívmóðurhálskrabbamein + minkar + við + áleið + 90 + % + , + tá + kvinnan + er + koppsett + 62 + . + + + Koppsetingin + verjir + partvíst + fyri + flestu + av + hinum + krabbameinssløgunum + , + sum + eru + nevnd + omanfyri + . + + + Tað + er + ikki + nøktandi + skjalfesting + um + , + hvørt + koppsetingin + fyribyrgir + krabbameini + í + kynsliminum + , + umframt + munni + og + svølgi + . + + + Kopp + setingin + verjur + væl + móti + teimum + báðum + sløg + unum + av + HPV + , + sum + elva + til + umleið + 90 + % + av + til + burðunum + við + kynsfinnum + . + + + Koppsetingin + verjir + eisini + væl + móti + kyknubroytingum + , + sum + standast + av + tveimum + sløgum + av + HPV + . + + + 60 + www.stophpv.dk + , + www.who.int + 61 + www.stophpv.dk + , + +

+

+ + www.who.int + +

+

+ + 62 + www.ssi.dk + +

+

+ + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + • + 91 + 6.5.3 + ALTJÓÐA + TILMÆLI + UM + KOPPSETING + Heimsheilsustovnurin + , + WHO + , + mælir + til + at + kopp + seta + fyri + HPV + 63 + . + + + Somuleiðis + mæla + heilsu + - + myndug + leikar + í + Norðanlondum + og + ES + til + , + at + kopp + sett + verður + fyri + HPV64 + . + + + 6.5.4 + TILBOÐ + Í + FØROYUM + UM + ÓKEYPIS + KOPPSETING + FYRI + HPV + Tann + 1. + januar + 2009 + varð + tilboð + um + ókeypis + koppseting + fyri + HPV + sett + í + gildi + í + Føroyum + . + + + Í + fyrstu + atløgu + fevndi + tilboðið + bert + um + gentur + , + sum + vóru + 14 + ár + . + + + Tilboðið + er + víðkað + fleiri + ferðir + seinnu + árini + . + + + Síðani + 1. + desember + 2012 + hava + kvinnur + , + sum + eru + føddar + 1. + januar + 1985 + ella + seinni + , + havt + tilboð + um + ókeypis + koppseting + fyri + HPV + . + + + Tilboðið + er + galdandi + fyri + kvinnur + í + aldrinum + 12-27 + ár + . + + + Í + juli + 2019 + varð + tilboðið + víðkað + til + eisini + at + fevna + um + dreingir + . + + + Dreingir + í + aldrinum + 12-17 + ár + kunnu + verða + koppsettir + ókeypis + fyri + HPV + . + + + 6.5.5 + KOPPSETING + OG + UNDIRTØKA + Í + niðanfyristandandi + talvu + sæst + , + hvussu + nógv + ar + kvinnur + og + menn + í + Føroyum + , + sum + eru + fødd + í + tíðarskeiðnum + 1997-2008 + , + hava + tik + ið + av + tilboðnum + um + HPV + koppseting + . + + + A + v + tí + , + at + fólkatalið + broytist + og + fólk + flyta + til + / + úr + Før + oyum + , + kann + tað + vera + trupult + at + vísa + í + prosent + um + , + hvussu + stórur + partur + av + einum + ár + gangi + er + koppsettur + . + + + T.d. + sæst + , + at + fleiri + enn + 100 + % + av + gentunum + , + sum + eru + føddar + í + 1997 + , + eru + kopp + settar + . + + + Orsøkin + er + møguliga + , + at + síðani + 1997 + eru + gentur + fluttar + til + og + koppsettar + í + Før + oyum + . + + + Sum + tað + sæst + í + talvuni + , + er + tað + sera + stórur + munur + á + bæði + , + hvussu + nógv + í + hvørjum + árgangi + taka + av + tilboðnum + um + HPV + koppseting + og + býtið + millum + kvinnur + og + menn + . + + + Av + kvinnum + , + sum + eru + føddar + í + árunum + 1997-1999 + , + hava + at + kalla + allar + tikið + av + tilboðnum + um + HPV + koppseting + . + + + Men + tá + talan + er + um + kvinnur + , + sum + eru + føddar + í + tíðarskeiðinum + 2000-2008 + liggur + undirtøkan + millum + 41-79 + % + . + + + Undirtøkan + millum + menn + at + taka + av + tilboðnum + um + HPV + koppseting + er + lág + í + øllum + aldursbólkum + . + + + Undir + tøkan + liggur + millum + 1-28 + % + . + + + T + alvan + vísir + , + at + undirtøkan + hjá + bæði + kvinnum + og + monnum + fyri + HPV + koppsetingini + sum + heild + er + alt + ov + lág + , + og + tí + er + tørvur + á + at + seta + munadygg + tiltøk + í + verk + , + til + tess + at + økja + um + undirtøkuna + fyri + koppsetingini + . + + + Føðiár + T + al + á + koppsettum + %-partur + av + koppsettum + býtt + á + føðiár + Kvinnur + Menn + Kvinnur + Menn + +

+

+ + Talva + 6.2 + - + HPV + koppsetingar + í + Føroyum + - + Kelda + : + Heilsutrygd + 63 + www.who.int + 64 + https://vaccine-schedule.ecdc.europa.eu/ + +

+

+ + 92 + • + 6 + . + + + Kapittul + – + f + yribyrging + av + K + rabbameini + 6.6 + SÓLARLJÓS + – + UV + STRÁLUR + Samanhangur + millum + UV-stráling + ( + frá + sólini + ella + solarium + ) + og + krabbamein + í + húðini + er + ein + - + faldur + : + T + ess + meiri + UV-stráling + – + og + tess + fleiri + sólskáldingar + – + tú + fært + , + tess + størri + er + vandin + fyri + at + fáa + krabbamein + í + húðina + og + móður + merkjakrabba + . + + + Tað + kann + samstundis + staðfestast + , + at + eitt + solar + ium + sendir + UV + - + strálur + út + við + eini + nógv + hægri + styrki + enn + vanliga + summarsólin + , + tí + ein + fær + uppá + stutta + tíð + nógva + UV-stráling + um + allan + kroppin65 + . + + + Nýtsla + av + solarium + , + oftari + enn + eina + ferð + um + mánaðin + í + eitt + áramál + , + økir + um + vandan + fyri + at + fáa + móðurmerkjakrabba + 2-3 + ferðir + . + + + Hetta + vísir + ein + svensk-norsk + kanning + m.a. + , + sum + hevur + fylgt + 100.000 + kvinnum + í + aldrinum + 20-29 + ár + 66 + . + + + Verður + hugt + eftir + støðuni + í + Føroyum + , + so + hevur + Krabbameinsfelagið + í + januar + 2022 + latið + kanning + gera + um + vanar + og + hugburð + hjá + føroyingum + til + at + taka + sól67 + . + + + Spurd + vórðu + 500 + fólk + eldri + enn + 18 + ár + . + + + Av + teimum + , + sum + svaraðu + kanningini + vóru + 18 + % + , + sum + høvdu + børn + millum + 14 + og + 18 + ár + . + + + Tey + vórðu + m.a. + spurd + , + um + børnini + høvdu + tikið + sól + . + + + 24 + % + svaraðu + , + at + børnini + høvdu + roynt + tað + einstakar + ferðir + , + og + 7 + % + at + børnini + taka + regluliga + sól + . + + + Her + er + talan + um + smá + tøl + , + sum + tí + skulu + takast + við + serligum + fyrivarni + . + + + Hóast + tølini + eru + smá + , + gevur + hetta + okkum + eina + ábending + um + , + at + tað + framvegis + eru + ung + undir + 18 + ár + , + sum + taka + sól + . + + + Tískil + kann + man + siga + , + at + tað + samstundis + gevur + ábendingar + um + at + lógin + um + 18 + ára + aldursmark + ikki + verður + fylgd + nóg + væl + . + + + Í + kanningini + hjá + sæst + eisini + , + at + 84 + % + av + før + oyingum + taka + undir + við + 18 + ára + aldursmarki + fyri + at + taka + sól + . + + + Tað + var + tann + 1. + juni + 2015 + , + at + løgtingslógin + um + at + selja + solariumsól + til + kosmetiskt + endamál + ( + Solariumslógin + ) + kom + í + gildi + . + + + Í + lógini + er + ásett + , + at + tað + ikki + er + loyvt + at + selja + solariumsól + til + kosmetiskt + endamál + til + persónar + , + yngri + enn + 18 + ár68 + . + + + Lógin + fevnir + einans + um + lands + - + og + kommunalar + stovnar + og + fevnir + tí + ikki + um + privatar + sólmiðstøðir + . + + + Síðani + lógin + fekk + gildi + er + ongin + eftirmeting + ella + kanning + gjørd + av + í + hvønn + mun + lógin + er + nøktandi + ella + um + hon + verður + hildin + . + + + Hetta + átti + at + verðið + gjørt + , + við + atliti + at + fingið + eitt + yvirlit + yvir + støðuna + og + fyri + at + gera + møguligar + tillagingar + í + lógini + . + + + Kunnað + eigur + at + verða + um + vandarnar + við + UV-stráling + í + nógv + størri + mun + , + bæði + tá + ið + tað + kemur + til + solarium + og + eisini + áðrenn + summarferiuna + , + tá + ið + nógvir + føroyingar + leita + sær + suðureftir + til + heitari + lond + , + har + sólin + er + sterkari + enn + í + Føroyum + . + + + Hetta + er + eitt + kunningararbeiði + , + ið + Fólkaheilsuráðið + kundi + tikið + sær + av. + 6.7 + SAMANUMTØKA + Sambært + heimsheilsustovninum + WHO69 + er + royking + ein + meginorsøk + til + krabbamein + og + 82 + % + av + øllum + tilburðum + av + lungakrabba + í + Evropa + standast + av + royking70 + . + + + Danska + Sund + hedsstyrelsen71 + roknar + við + , + at + nærum + ein + triðingur + av + øllum + andlátum + í + Danmark + stand + ast + av + roykitengdum + sjúkum + og + ongin + or + søk + er + at + halda + at + støðan + er + øðrvísi + í + Før + oy + um + . + + + Tí + eigur + tað + at + raðfestast + høgt + , + at + fáa + sett + nøkt + andi + tiltøk + í + verk + fyri + at + tálma + royk + ing + ina + , + serliga + millum + ung + . + + + 65 + IARC + : + Exposure + to + Artificial + UV + Radiation + and + Skin + Cancer + . + + + IARC + - + International + Agency + for + Research + on + Cancer + ; + 2006 + . + + + Report + No. + : + 1 + . + + + 66 + Veierød + , + +

+

+ + M.B + . + +

+

+ + et + +

+

+ + al + : + +

+

+ + A + +

+

+ + prospective + +

+

+ + Study + +

+

+ + of + +

+

+ + Pigmentation + , + +

+

+ + Sun + +

+

+ + Exposure + , + +

+

+ + and + +

+

+ + Risk + +

+

+ + of + +

+

+ + Cutaneous + +

+

+ + Malignant + +

+

+ + Melanoma + +

+

+ + in + +

+

+ + Women + . + +

+

+ + Journal + +

+

+ + of + +

+

+ + National + +

+

+ + Cancer + +

+

+ + Institute + +

+

+ + ( + 2003 + ) + : + 95 + ( + 20 + ) + : + 1530-1538 + . + + + 67 + https://krabbamein.fo/Default.aspx?ID=157&Action=1&NewsId=2319&M=NewsV2&PID=785 + 68 + https://logir.fo/Logtingslog/69-fra-22-05-2015-um-at-selja-solariumsol-til-kosmetiskt-endamal + 69 + https://www.euro.who.int/ + en + / + health-topics + / + disease-revention + / + tobacco + / + news + / + news + / + 2020 + / + 2 + / + tobacco-use-causes-almost-one-third-of-cancer-deaths-in-the-who-european-region + # + 70 + Den + +

+

+ + europæiske + +

+

+ + kodeks + +

+

+ + mod + +

+

+ + kræft + +

+

+ + – + +

+

+ + Er + +

+

+ + tobak + +

+

+ + kræftfremkaldende + ? + +

+

+ + Hvor + +

+

+ + stor + +

+

+ + en + +

+

+ + del + +

+

+ + af + +

+

+ + kræfttilfældene + +

+

+ + skyldes + +

+

+ + rygning + ? + +

+

+ + 6 + . + + + Kapittul + – + fyribyrging + av + Krabbameini + • + 93 + Harumframt + eigur + tað + at + raðfestast + høgt + , + at + farið + verður + undir + at + orða + eina + nýggja + fólka + - + heilsuætlan + , + sum + leggur + dent + á + sjúku + fyribyrgjandi + og + heilsufremjandi + tiltøk + sum + heild + . + + + 6.8 + TILMÆLI + 5 + . + + + At + ein + nýggj + og + dagførd + roykilóg + verður + sett + í + gildi + skjótast + gjørligt + . + + + Aðalmálið + við + lógini + er + at + tálma + royking + og + víðka + um + roykfrí + um + hvørvi + og + harvið + at + minka + um + heilsuskaðar + og + heilsuvandar + , + sum + standast + av + royking + . + + + 6 + . + + + At + serskipanir + um + toll + - + og + avgjaldsfrítøku + á + tubbaksvørum + og + alkoholvørum + verða + avtiknar + . + + + 7 + . + + + At + prísurin + á + tubbaksvørum + støðugt + verður + hækkaður + . + + + 8 + . + + + At + ein + skipan + við + eini + loyvisnevnd + til + at + umsita + loyvir + at + selja + tubbaksvørur + verður + sett + í + verk + . + + + 9 + . + + + At + enn + størri + dentur + verður + lagdur + á + at + skipa + fyri + átøkum + , + sum + hava + til + endamáls + at + forða + fyri + , + at + børn + og + ung + byrja + at + roykja + og + hjálpa + fólki + at + halda + uppat + við + at + roykja + . + + + 10 + . + + + At + Altjóða + tubbakssáttmálin + , + Framework + Convention + on + T + obacco + Control72 + , + sum + lima + - + londini + í + WHO + hava + samtykt + , + verður + settur + í + gildi + fyri + Føroyar + . + + + 11 + . + + + At + høgur + skattur + verður + settur + á + ósunnar + matvørur + , + samstundis + sum + prísurin + á + sunnum + matvørum + verður + settur + niður + . + + + 12 + . + + + At + ein + nýggj + fólkaheilsuætlan + verður + orðað + , + sum + leggur + dent + á + sjúkufyribyrgjandi + og + heilsufremjandi + tiltøk + sum + heild + . + + + 13 + . + + + At + munadygg + tiltøk + verða + sett + í + verk + , + sum + hava + til + endamáls + at + fáa + fleiri + gentur + og + dreingir + at + taka + av + tilboðnum + um + ókeypis + koppseting + fyri + HPV + . + + + Somuleiðis + verður + mælt + til + , + at + ein + skipan + verður + sett + í + verk + , + sum + regluliga + fylgir + við + , + hvussu + nógv + verða + koppsett + fyri + HPV + . + + + Hesar + uppgávur + eiga + í + fyrstu + atløgu + at + verða + lagdar + til + Heilsutrygd + . + + + Tá + Fólkaheilsustýrið + verður + skipað + , + verða + uppgávurnar + fluttar + til + Fólkaheilsustýrið + . + + + 14 + . + + + At + gjørd + verður + ein + eftirmeting + ella + kanning + , + í + hvønn + mun + lógin + um + at + selja + solariumsól + til + kosmetiskt + endamál + verður + hildin + , + við + atliti + at + fáa + eitt + yvirlit + yvir + støðuna + og + gera + møguligar + tillagingar + í + lógini + . + + + 15 + . + + + At + kunnað + verður + alment + um + vandarnar + við + UV + - + strál + ing + í + nógv + størri + mun + , + bæði + tá + ið + tað + kemur + til + solar + ium + og + eisini + áðrenn + summar + feriuna + , + tá + ið + nógvir + føroyingar + leita + sær + suður + eftir + til + heitari + lond + , + har + sólin + er + sterk + ari + enn + í + Føroyum + . + + + Hetta + er + eitt + kunn + ing + ar + - + arbeiði + , + ið + Fólkaheilsuráðið + í + fyrstu + syftu + kundi + tikið + sær + av + , + men + tá + Fólka + heilsustýrið + verð + ur + skipað + , + kunnu + uppgávurnar + verða + flutt + ar + til + Fólka + heilsu + stýrið + . + + + 72 + http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42811/9241591013.pdf;jsessionid=323194DE7DB8FADEC37CE8A2A8CF1BC0?sequence=1 + +

+

+ + 7 + SCREENING + Í + FØROYUM + +

+

+ + 96 + • + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + 73 + Helsedirektoratet + : + „ + Nationalt + screeningsprogram + mot + tarmkreft + – + status + og + anbefalinger + “ + 2017 + s. + 18-19 + 74 + Sundhedsstyrelsen + : + +

+

+ + „ + Anbefalinger + +

+

+ + vedrørende + +

+

+ + nationale + +

+

+ + screeningsprogrammer + “ + +

+

+ + 2014 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 7 + Screening + er + ein + skipað + kanning + av + fólki + , + ið + ikki + hava + sjúkueyðkenni + , + við + tí + endamáli + at + finna + tey + , + ið + hava + forstig + til + sjúku + ella + eru + sjúk + . + + + Endamálið + við + screening + er + tí + at + kunna + staðfesta + og + viðgera + sjúkuna + tíðliga + , + fyri + at + betra + um + útlitini + og + minka + um + vandan + at + doyggja + av + sjúkuni + . + + + Tað + er + ikki + altíð + , + at + diagnosan + kann + setast + við + eini + screening + , + men + ein + screening + kann + geva + orsøk + til + , + at + ein + persónur + skal + kannast + nærri + fyri + at + staðfesta + ella + avsanna + , + at + talan + er + um + sjúku + ella + forstig + til + sjúku + . + + + Tá + ið + støða + skal + takast + til + um + farast + skal + undir + eitt + landsfevnandi + screeningsátak + , + er + tað + ikki + einans + sjálv + kanningin + ella + kanningarhátturin + , + sum + støða + skal + takast + til + . + + + Frammanundan + má + skjalfestast + , + at + fyrimunir + eru + við + ætlaða + screen + ingsátakinum + , + tá + ið + talan + er + um + at + minka + um + ávísa + sjúku + og + møguligan + vanda + fyri + at + doyggja + av + sjúkuni + . + + + Fyrimunirnir + við + einum + screeningsátaki + mugu + viga + upp + ímóti + orkuni + , + sum + verður + brúkt + at + fremja + screenings + átakið + , + umframt + møguligan + ótta + , + strongd + og + vanda + fyri + tey + sum + skulu + screenast73 + . + + + Tað + kunnu + eisini + vera + vansar + við + screeningini + . + + + M.a. + yvirdiagnostisering + og + ov + nógv + viðgerð + av + sokallaðari + „ + borderline + “ + diagnosum + , + t.v.s. + tilburðum + , + sum + ikki + menna + seg + í + tann + mun + , + at + teir + krevja + viðgerð + . + + + Eingin + kanning + er + 100 + prosent + álítandi + , + og + tær + kunnu + geva + bæði + følsk + negativ + og + følsk + positiv + úrslit + . + + + Skipaðar + kanningar + av + størri + bólkum + av + fólki + byrjaði + í + 1940´unum + . + + + Við + tøkniligu + menn + - + ingini + øktust + møguleikarnir + fyri + screening + , + og + harvið + øktist + tørvurin + eisini + fyri + at + áseta + nakrar + grundreglur + , + sum + eiga + at + vera + til + staðar + , + áðrenn + eitt + screeningsátak + verður + sett + í + verk + . + + + Í + 1968 + ásetti + heimsheilsustovnurin + WHO + 10 + tílíkar + grundreglur + , + sum + síðani + tá + hava + havt + altjóða + týdning + , + tá + ið + støða + skal + takast + til + ymiskar + screeningar + . + + + Í + høvuðsheitum + áseta + hesar + grundreglur + , + at + sjúku + - + og + deyðatalið + skal + minka + , + at + sjúkan + skal + vera + ein + týðandi + heilsutrupulleiki + , + finnast + skal + ein + góðkend + viðgerð + fyri + sjúkuna + , + og + eisini + skal + vera + ein + hóskandi + kanningarháttur + sum + luttakararnir + í + kanningini + kunnu + góðtaka + . + + + Harafturat + skulu + útreiðslurnar + av + screeningini + samsvara + rími + liga + við + samlaðu + útreiðslurnar + hjá + heilsu + verkinum74 + . + + + 7.1 + SCREENING + FYRI + BRÓSTKRABBA + Eitt + av + tilmælunum + í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + var + at + seta + í + verk + eina + landsfevnandi + mammografiscreening + , + sum + skuldi + fevna + um + kvinnur + í + aldrinum + 50-69 + ár + . + + + Fleiri + ár + framman + - + undan + høvdu + tey + flestu + Norður + londini + og + lond + í + vesturheiminum + sett + eina + tílíka + screening + í + verk + , + t.d. + Ísland + ( + 1987 + ) + , + Stórabretland + ( + 1995 + ) + , + Holland + ( + 1997 + ) + , + Svøríki + ( + 1997 + ) + og + Noreg + ( + 2004 + ) + . + + + Í + Týsklandi + og + Danmark + varð + landsfevnandi + screeningin + sett + í + verk + nakað + seinni + – + ávikavist + 2009 + og + 2010 + . + + + Í + 2017 + varð + tilmælið + um + screening + fyri + bróst + krabba + sett + í + verk + í + Føroyum + , + soleiðis + at + kvinnur + í + aldrinum + 50-69 + ár + fáa + tilboð + um + screening + annað + hvørt + ár + . + + + 7 + . + + + KAPIT + TUL + Screening + í + Føroyum + +

+

+ + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + • + 97 + Í + talvuni + niðanfyri + framgongur + talið + av + teim + um + kvinnum + , + sum + hava + tikið + av + tilboð + num + um + screening + fyri + bróstkrabba + , + og + hevur + lut + tøkuprosentið + ligið + millum + 83 + og + 85 + prosent + . + + + Hetta + er + nøktandi + , + tí + sambært + evrop + eisku + leiðreglunum + , + verður + tað + mett + nøktandi + við + einum + luttøkuprosenti + sum + er + yvir + 70 + prosent + , + men + ynskiligt + við + einum + prosenti + yvir + 7575 + . + + + Av + teimum + kvinnum + , + sum + hava + verið + screen + aðar + á + Landssjúkrahúsinum + , + verða + umleið + 3-4 + prosent + innkallaðar + av + nýggjum + til + eina + kliniska + mammografikanning + . + + + Hetta + sam + svarar + væl + við + donsk + tøl + , + sum + vísa + á + , + at + 95-98 + % + av + screenaðu + kvinnunum + fáa + at + vita + , + at + ongi + tekin + eru + um + krabbamein76 + . + + + Sambært + evropeiskum + leiðreglum + skal + hetta + tal + helst + liggja + undir + 3 + prosent77 + . + + + Sostatt + liggja + vit + í + Føroyum + á + markinum + hesum + viðvíkjandi + . + + + Ár + Innkallaðar + Møta + til + screening + Luttøkuprosent + Víðari + kanning + Víðari + kanning + – + prosent + 2017 + 2540 + 2157 + 85 + % + 65 + 3 + , + 0 + % + 2018 + 3380 + 2876 + 85 + % + 124 + 4 + , + 3 + % + 2019 + 2895 + 2408 + 83 + % + 85 + 3 + , + 5 + % + 2020 + 2784 + 2326 + 84 + % + 65 + 2 + , + 8 + % + Í + teimum + londum + , + sum + hava + sett + screening + fyri + bróstkrabba + í + verk + , + hevur + verið + kjak + og + atfinningar + har + m.a. + er + víst + á + , + at + gagnliga + ávirkanin + er + avmarkað + og + vansarnir + størri + 78 + . + + + Tó + hava + kanningar + og + gransking + í + okk + ara + grannalondum + víst + , + at + screening + fyri + bróst + krabba + hevur + havt + eina + munandi + lækking + á + deyðiligheitina + av + bróstkrabba + . + + + Í + teimum + donsku + leiðreglunum + verður + m.a. + víst + til + eina + uppgerð + , + sum + varð + gjørd + 10 + ár + eftir + at + screen + ing + fyri + bróstkrabba + varð + sett + í + verk + í + Keyp + manna + havn + , + og + sum + vísti + , + at + deyði + lig + heitin + av + bróstkrabba + var + lækkað + við + 25 + prosentum + fyri + tær + 50-69 + ára + gomlu + kvinn + urnar + , + sum + fingu + bjóða + screening + , + meðan + deyði + ligheitin + lækkaði + við + heili + 37 + prosentum + fyri + tær + kvinnur + , + sum + tóku + av + tilboðnum + um + screening + . + + + Samstundis + hevur + donsk + kanning + víst + , + at + vandin + fyri + at + yvirdiagnostisera + er + lítil + – + millum + 1 + og + 5 + prosent + 79 + . + + + Verður + hugt + eftir + krabbameinstilburðum + seinastu + árini + í + Føroyum + , + sæst + í + myndini + niðanfyri + , + at + staðfestir + tilburðir + av + krabba + í + bróstunum + eru + vaksandi + . + + + Frá + at + hava + ligið + um + 20 + tilburðir + árliga + , + eru + teir + farnir + upp + á + umleið + 35 + , + sum + má + sigast + at + verða + ein + týðandi + øking + . + + + Ein + partur + av + økta + talinum + kundi + hugsast + at + verið + , + at + fleiri + tilburðir + verða + funnir + , + eftir + at + screening + var + sett + í + verk + í + 2017 + , + men + hinvegin + so + eru + tølini + eisini + hækkað + áðrenn + 2017 + , + og + tí + er + torført + at + koma + við + eini + niðurstøðu + sum + er + eintýðug + . + +

+

+ + BRÓSTTILBURÐIR + FØROYAR + - + 2007 + - + 2019 + Mynd + 7.1 + – + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + 75 + Region + Hovedstaten + – + Status + for + brystkræftscreeningsprogrammet + for + femte + regionale + runde + s. + 4 + 76 + https://ls.fo/media/3554/mammografi-screening.pdf + 77 + Region + +

+

+ + Hovedstaten + +

+

+ + – + +

+

+ + Status + +

+

+ + for + +

+

+ + brystkræftscreeningsprogrammet + +

+

+ + for + +

+

+ + femte + +

+

+ + regionale + +

+

+ + runde + +

+

+ + s. + +

+

+ + 7 + 78 + Goetzsche + +

+

+ + PC + , + +

+

+ + Olsen + +

+

+ + O + : + +

+

+ + Is + +

+

+ + screening + +

+

+ + for + +

+

+ + breast + +

+

+ + cancer + +

+

+ + with + +

+

+ + mammography + +

+

+ + justifiable + ? + +

+

+ + Lancet + +

+

+ + 2000 + ; + +

+

+ + 355 + : + +

+

+ + s. + +

+

+ + 129‐134 + 79 + Mammografiscreening + +

+

+ + i + +

+

+ + Danmark + +

+

+ + – + +

+

+ + Kliniske + +

+

+ + retningslinjer + +

+

+ + ( + senest + +

+

+ + revideret + +

+

+ + 17 + . + +

+

+ + maj + +

+

+ + 2016 + ) + +

+

+ + s. + +

+

+ + 2 + Talva + 7.1 + - + Bróstscreening + í + Føroyum + - + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + +

+

+ + 98 + • + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + Um + hugt + verður + eftir + hvussu + nógvir + av + saml + aðu + tilburðunum + verða + staðfestir + við + screen + ing + , + framgongur + av + talvuni + niðanfyri + , + at + talið + fyri + ávikavist + 2019 + og + 2020 + var + 41 + og + 54 + prosent + . + + + Ár + Innkallaðar + til + screening + T + aka + av + tilboðnum + Tilburðir + staðfestir + við + screening + Tilburðir + tilsamans + Tilburðir + ið + eru + staðfestir + við + screening + ( + % + ) + 2019 + 2895 + 2408 + 15 + 3780 + 41 + % + 2020 + 2784 + 2326 + 13 + 24 + 54 + % + Talva + 7.2 + - + Bróstkrabbatilburðir + , + ið + eru + staðfestir + við + screening + - + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + 7.1.1 + ALDURSBÓLKURIN + Tá + ið + tað + í + 2009 + varð + mælt + til + , + at + screeningin + skuldi + fevna + um + aldursbólkin + 50-69 + ár + varð + tað + samstundis + nevnt + , + at + aldursbólkurin + møgu + liga + seinni + skuldi + víðkast + til + aðrar + aldurs + - + bólk + ar + . + + + Verður + hugt + eftir + Norðurlondum + er + tað + ymiskt + hvørjir + aldursbólkar + eru + valdir + út + til + bróstscreening + í + teimum + ymsu + londunum + . + + + Noreg + , + Danmark + og + Finnland81 + bjóða + , + eins + og + Føroyar + , + screeningina + annaðhvørt + ár + til + aldurs + bólkin + 50-69 + ár + , + meðan + aldursbólkurin + í + Svøríki + er + 40-74 + ár82 + og + í + Íslandi + 40-69 + ár83 + . + + + Spurningurin + er + tí + , + um + vit + í + Føroyum + eiga + at + halda + fast + við + verandi + aldursbólk + , + ella + um + tað + er + grundarlag + fyri + at + víðka + aldursbólkin + eins + og + t.d. + í + Svøríki + og + Íslandi + . + + + Serfrøðingabólkar + undir + ávikavist + ES + og + WHO + hava + mett + , + um + tað + kann + minka + um + deyðiligheitina + við + at + víðka + aldursbólkin + 50-69 + ár + , + sum + hesir + ser + frøðingabólkar + áður + hava + mælt + til + . + + + Serfrøðingabólkurin + undir + ES + ( + European + Commission + Initiative + on + Breast + Cancer + ) + kom + til + ta + niðurstøðu + í + 2016 + , + at + tey + við + fyrivarni + kundu + mæla + til + , + at + skipa + landsfevnandi + screen + ing + fyri + kvinnur + í + aldrinum + 45-49 + ár + og + 70-74 + ár + , + tí + hetta + fór + at + minka + um + deyðiligheitina + . + + + Orsøkin + til + at + tilmælið + varð + við + fyrivarni + var + , + at + próvtilfarið + ikki + var + eins + greitt + sum + fyri + aldursbólkin + 50-69 + ár + 84 + . + + + Samstundis + kundi + bólkurin + av + ymiskum + orsøkum + ikki + mæla + til + tílíka + screening + fyri + aldursbólkin + 40-44 + ár + . + + + Ein + serfrøðingabólkur + undir + WHO + kom + í + 2015 + til + ta + niðurstøðu + , + at + tað + var + nøktandi + próvtilfar + til + eisini + at + bjóða + landsfevnandi + bróstscreening + til + kvinnur + í + aldrinum + 70-74 + ár + , + samstundis + sum + bólkurin + ikki + metti + , + at + próvtilfarið + var + nøktandi + til + at + bjóða + screen + ingina + til + aldursbólkin + 40-49 + ár + . + + + Orsøkin + til + at + tað + er + munur + á + tilmælunum + hjá + serfrøðingabólkunum + undir + ávikavist + ES + og + WHO + kann + vera + , + at + niðurstøðan + hjá + bólkinum + undir + WHO + kom + áðrenn + tilmælið + hjá + bólkinum + undir + ES + , + og + tí + kunnu + tað + verða + kanningar + og + próvtilfar + , + sum + ikki + eru + tikin + við + í + tilmælið + hjá + bólkinum + undir + WHO + 85 + . + + + Í + samsvari + við + tilmælini + frá + ser + frøð + inga + bólk + unum + undir + ES + og + partvíst + WHO + , + liggur + í + løt + uni + eitt + fakligt + tilmæli + til + støðutakan + í + norska + Heilsumálaráðnum + um + at + víðka + aldurs + bólk + in + til + screening + fyri + bróstkrabba + í + Nor + egi + til + at + vera + 45 + til + 74 + ár86 + . + + + 80 + Orsøkin + til + at + tað + eru + 37 + tilburðir + í + 2019 + hesum + føri + meðan + tað + í + talvuni + omanfyri + eru + 35 + tilburðir + er + at + Nordcan + g + er + +

+

+ + tølini + +

+

+ + upp + +

+

+ + út + +

+

+ + frá + +

+

+ + „ + fyrsta + +

+

+ + diagnosutíðspunkti + “ + . + +

+

+ + Hetta + +

+

+ + merkir + , + +

+

+ + at + +

+

+ + um + +

+

+ + ein + +

+

+ + persónur + +

+

+ + fær + +

+

+ + staðfest + +

+

+ + krabbamein + +

+

+ + í + +

+

+ + bróstinum + +

+

+ + í + +

+

+ + t.d. + +

+

+ + 2016 + +

+

+ + og + +

+

+ + fyri + +

+

+ + aðru + +

+

+ + ferð + +

+

+ + í + +

+

+ + 2019 + +

+

+ + telur + +

+

+ + seinna + +

+

+ + diagnosan + +

+

+ + ikki + +

+

+ + við + +

+

+ + í + +

+

+ + teirra + +

+

+ + hagtølum + . + +

+

+ + Í + +

+

+ + tølunum + +

+

+ + frá + +

+

+ + sjúkr + ahúsverkinum + +

+

+ + eru + +

+

+ + allir + +

+

+ + tilburðir + +

+

+ + tiknir + +

+

+ + við + +

+

+ + og + +

+

+ + tí + +

+

+ + kann + +

+

+ + tað + +

+

+ + verða + +

+

+ + ein + +

+

+ + minni + +

+

+ + munur + +

+

+ + á + +

+

+ + tølunum + . + +

+

+ + 81 + +

+

+ + https + : + / + / + cancerregister.fi + / + screening-2 + / + screening-for-brostcancer + / + 82 + https + : + / + / + ec.europa.eu + / + jrc + / + sites + / + jrcsh + / + files + / + 14mar2013 + _ + delegate + _ + workshop + _ + karin + %20leifland.pdf + 83 + https://www.krabb.is/ + english + / + cervical-cancer-screening + 84 + https://healthcare-quality.jrc.ec.europa.eu/ + european-breast-cancer-guidelines + / + screening-ages-and-frequencies + 85 + https://www.kreftregisteret.no/screening/mammografiprogrammet/ + Aldersgruppen + / + 86 + https://www.kreftregisteret.no/screening/mammografiprogrammet/ + Aldersgruppen + / + +

+

+ + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + • + 99 + Aldursbólkar + – + hvussu + nógvar + kvinnur + fáa + staðfest + bróstkrabba + í + teimum + ymsu + aldurs + bólkunum + : + Aldurs + bólkar + 2019 + 2020 + 39> + 0 + 0 + 40-44 + 2 + 2 + 45-49 + 1 + 2 + 50-54 + 6 + 1 + 55-59 + 6 + 1 + 60-64 + 4 + 3 + 65-69 + 2 + 6 + 70-74 + 7 + 4 + 75< + 9 + 5 + Íalt + 37 + 24 + Talva + 7.3 + - + Staðfestur + bróstkrabbi + í + ymiskum + aldursbólkum + - + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + Um + hugt + verður + eftir + nær + kvinnur + í + Føroyum + fáa + staðfest + bróstkrabba + , + sæst + í + talvuni + oman + - + fyri + , + at + nógvar + kvinnur + fáa + staðfest + bróst + krabba + seint + í + lívinum + . + + + V + erður + hugt + eftir + aldurs + - + bólkinum + 70-74 + ár + , + fingu + ávikavist + 7 + og + 4 + kvinnur + staðfest + bróstkrabba + í + 2019 + og + 2020 + , + ella + 11 + kvinnur + tilsamans + í + hesum + aldurs + bólki + hesi + bæði + árini + . + + + V + erður + samstundis + hugt + eftir + aldursbólkinum + 45-49 + ár + , + fingu + 3 + kvinnur + staðfest + bróstkrabba + hesi + bæði + árini + . + + + Tølini + eru + lítil + og + skulu + tí + takast + við + fyrivarni + , + men + tey + geva + eina + ábending + um + , + at + fleiri + kvinnur + í + hesum + aldursbólkum + , + sum + í + dag + ikki + fáa + bjóða + screening + , + høvdu + fing + ið + staðfest + tilburðin + fyrr + , + um + tær + fingu + bjóða + screening + , + og + tí + hevði + tað + havt + eina + jaliga + effekt + at + víðka + screeningina + til + hesar + aldurs + bólkar + eisini + . + + + Mett + verður + , + at + tað + hevði + verið + skilagott + at + fylgt + einum + tílíkum + tilmæli + í + Føroyum + , + soleiðis + at + aldursbólkurin + varð + víðkaður + til + 45-74 + ár + . + + + Orsøkin + til + at + tað + ikki + verður + mett + skilagott + at + taka + aðrar + yngri + ella + eldri + aldursbólkar + við + í + verandi + støðu + er + at + hetta + verður + ikki + tilmælt + av + serfrøðini + undir + ES + og + WHO + . + + + 7.2 + SCREENING + FYRI + LÍVMÓÐURHÁLSKRABBA + Í + Føroyum + hava + kvinnur + millum + 25 + og + 60 + ár + fingið + bjóðað + screening + fyri + lív + móður + háls + krabba + síðan + 1995 + . + + + Kanningin + verður + gjørd + triðja + hvørt + ár + . + + + Avgerð + er + tikin + um + at + broyta + screeningina + soleiðis + , + at + kvinnur + millum + 23-49 + ár + verða + kallaðar + inn + triðja + hvørt + ár + , + meðan + kvinnur + millum + 50 + og + 64 + ár + fáa + bjóða + screen + ing + fimta + hvørt + ár + . + + + Broytingin + verður + sett + í + verk + , + tá + ið + nýggja + KT-skipanin + hjá + Pato + log + isku + deild + verður + tikin + í + nýtslu + í + 2022 + . + +

+

+ + 100 + • + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + Tað + er + ikki + nakað + nýggjari + altjóða + tilmæli + um + aldursbólk + í + sambandi + við + screening + fyri + lív + - + móðurhálskrabba + . + + + Samstundis + er + tað + ymiskt + , + hvørjir + aldursbólkar + verða + screenaðir + í + teim + - + um + norðurlendsku + londunum + . + + + T + il + dømis + hava + kvinnur + í + aldrinum + 23-64 + ár + í + fleiri + ár + fingið + bjóðað + screening + í + Danmark + og + Íslandi + , + meðan + t.d. + Noreg + screenar + aldursbólkin + 25-69 + ár + . + + + Vanliga + fylgja + Føroyar + vegleiðingum + frá + danska + Heilsustýrinum + , + og + tað + gera + vit + eisini + í + dag + við + atliti + at + teimum + seinastu + broyt + ingunum + , + ið + eru + gjørdar + seinasta + árið + , + har + aldurs + bólkurin + er + víðkaður + frá + 25-60 + ár + til + 23-64 + ár + . + + + Krabbameinsætlanin + frá + 2009 + vísti + , + at + skip + anin + í + sambandi + við + screeningina + av + lív + móður + - + hálskrabba + als + ikki + nøktandi + , + tá + ið + talan + var + um + innkalling + , + skráseting + og + uppsamling + . + + + Talan + var + tá + um + eina + gamla + KT-skipan + , + sum + eingin + dugdi + at + viðlíkahalda + . + + + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + tí + mælt + til + at + endurskoða + skipanina + við + atliti + at + góðsku + - + og + framtíðartryggja + hana + . + + + Í + 2019 + varð + farið + undir + at + seta + nýggja + pato + logiskipan + / + innkalliskipan + í + verk + á + Lands + sjúkra + - + húsinum + – + hetta + verður + gjørt + stigvíst + . + + + Í + hesum + sambandi + varð + innkallingarskipanin + til + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + sum + tað + fyrsta + sett + í + verk + á + sumri + 2019 + , + og + tað + tekur + uml. + 3 + ár + áðrenn + allar + kvinnur + hava + fingið + innkalling + . + + + Enn + er + sjúkrahúsverkið + ikki + komið + so + langt + við + arbeiðinum + , + at + tað + er + møguligt + at + fáa + hagtøl + út + úr + skipanini + , + og + tí + vita + vit + t.d. + ikki + , + hvussu + nógvar + kvinnur + hava + tikið + av + tilboðnum + um + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + seinastu + árini + . + + + Um + hugt + verður + eftir + vísindaligu + greinini + um + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + í + Føroyum + , + sum + Turið + Hammer + við + fleiri + skrivaðu + og + sum + varð + kunngjørd + í + tíðarritinum + Acta + Onco + l + ogica + í + desember + 2014 + , + so + lá + prosentið + av + teimum + kvinnum + , + sum + tóku + av + tilboðnum + í + tíðarskeiðinum + 1996 + til + 2012 + , + millum + 67 + og + 81 + prosent + . + + + Í + 2012 + t.d. + , + var + prosentið + hjá + okkum + 71 + prosent + , + meðan + tað + sama + ár + var + 75 + prosent + í + Danmark87 + . + + + 7.2.1 + KANNINGARHÆTTIR + Tað + sum + sjóneykan + serliga + er + sett + á + í + okkara + grannalondum + seinastu + árini + , + tá + ið + tað + við + - + víkur + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + er + , + hvørjir + kanningarhættir + eiga + at + verða + nýttir + og + í + hesum + sambandi + til + hvørjar + aldurs + bólkar + . + + + Orsøkin + er + , + at + nýggj + vitan + er + komin + fram + , + umframt + evropeisk + tilmælir + um + kanningar + hættir88 + . + + + Eins + og + í + Føroyum + , + hevur + vanlig + mannagongd + í + okkara + grannalondum + verið + at + gera + eina + sonevnda + cytologiska + kanning + av + royndini + , + sum + verður + tikin + av + lívmóðurhálsinum + . + + + Við + øðrum + orðum + verða + kyknurnar + frá + lívmóður + hálsinum + kannaðar + við + eini + sjóneyku + ( + mikro + - + skopi + ) + . + + + Ein + nýggjur + kanningarháttur + , + HPV + test + , + verður + nú + , + í + samsvari + við + evropeisk + til + mælir + , + partvíst + tikin + í + brúk + í + okkara + granna + londum + , + m.a. + í + Noregi + og + Danmark + . + + + V + ið + báð + um + kann + - + ing + arhættunum + verður + ein + kyknu + roynd + tik + in + úr + lívmóðurhálsinum + . + + + Mun + urin + millum + kann + - + ingarhættirnar + liggur + so + leið + is + ikki + í + hvussu + royndin + verður + tikin + , + men + har + aftur + ímóti + í + hvussu + royndin + eftirfylgjandi + verður + kannað + . + + + Út + frá + eini + skipaðari + gjøgnumgongd + av + tí + próvtilfari + sum + fyriliggur + , + metir + danska + Heilsu + stýrið + , + at + bæði + cytologi-screen + ing + og + HPV + - + screen + ing + eru + effektivir + kann + ingarhættir + , + tá + ið + tal + an + er + um + at + fyribyrgja + lívmóður + +

+

+ + háls + +

+

+ + krabba + . + + + Eftir + øllum + at + døma + kann + HPV-screen + ing + fyribyrgja + fleiri + tilburðum + av + lívmóður + háls + krabba + , + tí + man + við + HPV-screeningini + í + størri + mun + kann + varnast + forstig + til + lív + móður + hálskrabba + , + enn + man + kann + við + cytologi-screen + ingini + og + kann + HPV + - + screeningin + tí + eisini + minka + um + deyðiligheitina + . + + + 87 + https://www.tandfonline.com/ + doi + / + full + / + 10.3109 + / + 0284186X.2014.986287 + 88 + https://www.sst.dk/ + da + / + Udgivelser + / + 2018 + / + Screening-for-livmoderhalskraeft + +

+

+ + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + • + 101 + Vansin + kann + verða + , + at + fleiri + kvinnur + verða + kallaðar + inn + aftur + til + víðari + kanningar + ella + verða + viðgjørdar + fyri + kyknubroytingar + , + sum + ikki + fara + at + viðføra + krabbamein89 + . + + + Í + Noreg + er + avgerð + tikin + um + , + at + skipa + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + soleiðis + : + • + 25-33 + ár + : + fáa + bjóðað + – + eins + og + í + dag + – + cytologi + screening + triðja + hvørt + ár + . + + + Grundgevingin + fyri + hesum + er + , + at + HPV-screening + ikki + er + ein + góður + háttur + at + brúka + til + hendan + aldursbólkin + tí + HPV + er + sera + útbreitt + hjá + ungum + kvinnum + sam + stundis + sum + gransking + hevur + víst + , + at + cytologi-screening + er + tryggasti + kanningarháttur + fyri + henda + yngra + bólkin90 + . + + + • + 34-69 + ár + : + fáa + tilboð + um + HPV-screening + fimta + hvørt + ár + . + + + Orsøkin + til + at + tað + er + fimta + og + ikki + triðja + hvørt + ár + er + , + at + tær + kvinnur + , + sum + eru + HPV-negativar + , + í + sera + lítlan + mun + eru + í + vanda + fyri + at + útvikla + kyknubroytingar + og + lív + móð + ur + hálskrabba + tey + næstu + fimm + árini + eftir + screen + ingina + . + +

+

+ + HPV + - + screeningin + í + Noreg + verður + stigvíst + sett + í + verk + og + ætlanin + er + at + koma + á + mál + við + hesum + í + seinasta + lagi + 31. + desember + 2022 + . + + + Í + Danmark + hava + tey + frá + 1. + januar + 2021 + , + í + samsvari + við + tilmæli + frá + danska + Heilsu + stýr + inum + , + valt + at + seta + HPV-screening + í + verk + út + frá + nøkulunda + somu + prinsippum + sum + í + Noregi + , + men + hava + deilt + aldursbólkarnar + í + fyrstu + syftu + upp + í + tríggjar + aldursbólkar + í + staðin + fyri + tveir + : + • + 23-29 + ár + : + fáa + bjóðað + – + eins + og + í + dag + – + cytologi + screening + triðja + hvørt + ár + . + + + • + 30-59 + ár + : + fáa + bjóðað + bæði + HPV-screening + og + cytologi-screening + . + + + Hetta + skal + skiljast + soleiðis + , + at + tær + kvinnur + í + hesum + aldursbólki + sum + eru + føddar + ein + ólíka + dato + fáa + fimta + hvørt + ár + bjóðað + eina + HPV-screening + . + + + Kvinnur + í + bólkinum + sum + eru + føddar + ein + líka + dato + fáa + bjóðað + eina + cytologi-screening + ( + 30-49 + ár + triðja + hvørt + ár + og + 50-59 + ár + fimta + hvørt + ár + ) + . + + + Grundgevingin + fyri + at + bjóða + helvtini + av + sama + aldursbólki + HPV-screening + og + hinari + helvtini + cytologi-screening + samstundis + , + er + sambært + danska + Heilsustýrinum + fyri + at + kanna + og + lýsa + fyrimunir + og + vansar + við + kanningarhættunum + 91 + . + + + • + 60-64 + ár + : + fáa + bjóðað + HPV-screening + fimta + hvørt + ár + . + +

+

+ + Mett + verður + , + at + vit + í + Føroyum + eisini + eiga + at + taka + ta + nýggju + vitanina + og + evropeisku + tilmælini + til + okkum + . + + + Um + vit + , + sum + omanfyri + nevnt + , + víðka + samlaða + aldursbólkin + – + í + samsvari + við + donsku + vegleiðingina + – + til + 23-64 + ár + kundi + bólkurin + 23-29 + ár + fingið + bjóðað + cytologi-screening + triðja + hvørt + ár + , + meðan + bólkurin + 30-64 + ár + kundi + fingið + bjóðað + HPV-screening + fimta + hvørt + ár + . + + + Tá + ið + danska + Heilsustýrið + seinni + hevur + mett + um + fyrimunir + og + vansar + við + teimum + báðum + kanningar + - + hættunum + , + kann + man + frá + føroyskari + síðu + taka + støðu + til + , + um + møguligar + tillagingar + skulu + gerast + . + + + 7.3 + SCREENING + FYRI + TARMKRABBA + Sum + tað + framgongur + av + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + varð + m.a. + mælt + til + , + at + heilsu + - + myndug + leikarnir + skuldu + fylgja + komandi + tilmælum + frá + evropeiskum + serfrøðingum + og + danska + Heilsustýrinum + um + screening + fyri + krabbamein + í + langa + og + baktarmi + – + og + í + eftirmetingini + av + ætlanini + varð + víst + á + , + at + vit + skuldu + venda + aftur + til + hetta + tilmælið + í + hesum + kapitli + . + + + Síðan + tilmælið + varð + skrivað + í + 2009 + er + nógv + hent + á + hesum + øki + í + okkara + grannalondum + . + + + Danmark + var + tað + fyrsta + av + norðurlondunum + sum + fór + undir + landsfevnandi + screening + fyri + tarm + krabba + . + + + Í + samsvari + við + tilmælið + frá + danska + Heilsustýrinum + frá + 2012 + , + varð + screening + fyri + tarm + krabba + sett + í + verk + í + 2014 + , + har + allir + borg + arar + millum + 50 + og + 74 + ár + í + Danmark + hava + fingið + bjóðað + screening + fyri + krabba + í + langa + og + baktarmi + annað + hvørt + ár + . + + + 89 + Screening + for + livmoderhalskræft + – + anbefalinger + , + Sundhedsstyrelsen + ( + 2018 + ) + s. + 4 + 90 + https://www.kreftregisteret.no/screening/livmorhalsprogrammet/hpv/status-for-implementeringen/ + 91 + https://www.sst.dk/ + da + / + viden + / + screening + / + screening-for-kraeft + / + livmoderhalskraeft + +

+

+ + 102 + • + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + Talan + er + um + eina + screening + , + har + kannað + verður + fyri + blóð + í + skarninum + . + + + Tað + verður + skipað + soleiðis + , + at + borgarin + sjálvur + tekur + skarn + royndina + heima + og + sendir + hana + til + eina + region + ala + screeningseind + til + kanningar + . + + + Verður + blóð + funnið + í + skarninum + , + fær + borgarin + bjóðað + eina + kikarakanning + av + øllum + langa + og + bak + tarm + inum + ( + koloskopi + ) + í + seinasta + lagi + 14 + dagar + eftir + , + at + skarnið + er + kannað + . + + + Verður + blóð + funnið + í + skarn + inum + , + nýtist + tað + ikki + at + vera + talan + um + krabba + - + mein + , + men + um + tað + verður + funnið + blóð + , + eigur + tað + altíð + at + verða + kannað + nærri + . + + + Grundin + til + at + fara + undir + at + bjóða + tarmscreen + ing + í + Danmark + var + millum + annað + , + at + altjóða + kann + ingar + hava + víst + , + at + deyðiligheitin + við + at + bjóða + tílíka + screening + , + kann + minka + við + 15 + til + 33 + prosentum92 + . + + + Eftir + at + Danmark + í + 2014 + setti + tarmscreening + í + verk + , + hava + øll + Norðurlondini + , + uttan + Ísland + , + eisini + arbeitt + við + at + seta + tílíka + screening + í + verk + . + + + Í + stuttum + kann + sigast + , + at + kanningarhættirnir + eru + teir + somu + sum + í + Danmark + , + men + aldursbólk + arnir + eru + ymiskir + . + + + Í + 2019 + fór + Finnland + undir + at + bjóða + tarmscreening + fyri + aldursbólkin + 60 + til + 74 + ár + 93 + . + + + Í + Svøríki + er + screeningin + sett + í + verk + 2021 + , + har + aldursbólkurin + eisini + er + 60 + til + 74 + ár94 + . + + + Í + Noregi + verður + eisini + arbeitt + við + at + fara + undir + tarmscreening + . + + + Har + fingu + tey + fyrstu + tilboð + um + screening + á + heysti + 2021 + . + + + Tilboðið + er + skipað + soleiðis + , + at + øll + fáa + bjóðað + tarmscreening + tað + árið + , + tey + fylla + 55 + ár + og + fáa + so + tilboðið + annað + hvørt + ár + í + 10 + ár + – + tað + merkir + við + øðrum + orðum + , + at + aldursbólkurin + er + 55-65 + ár + 95 + . + + + At + byrja + við + brúka + tey + sama + kanningarhátt + , + sum + í + Danmark + , + men + hava + ætlanir + um + at + broyta + kanningarháttin + soleiðis + , + at + øll + sum + fylla + 55 + ár + fáa + bjóðað + eina + koloskopikanning + 96 + , + tá + ið + koloskopikapasiteturin + er + nøktandi + í + Noregi + . + + + Hetta + merkir + , + at + koloskopi + skal + verða + nýtt + sum + fyrsta + val + , + og + tí + skal + ikki + kannast + , + um + blóð + er + í + skarninum + , + áðrenn + tey + verða + send + til + eina + koloskopikanning + . + + + Samstundis + merkir + hetta + , + at + borgararnir + bert + verða + kannaðir + einaferð + og + ikki + annaðhvørt + ár + í + 10 + ár + . + + + Tað + verður + ikki + útgreinað + í + teimum + norsku + tilmælunum + ella + ætlanunum + , + nær + tey + vænta + , + at + tað + er + møguligt + at + nýta + koloskopi + sum + fyrsta + val + , + men + í + verandi + støðu + mangla + tey + bæði + læknar + og + útgerð + til + at + nýta + henda + kanningarháttin + , + so + tað + verður + helst + ikki + í + bræði97 + . + + + Tey + , + sum + í + Noreg + vóru + eldri + enn + 55 + ár + , + tá + screeningin + byrjaði + á + heysti + 2021 + , + gerast + ikki + partur + av + tí + landsfevnandi + screeningini + 98 + . + + + Ein + av + teimum + stóru + avbjóðingunum + við + at + fara + undir + tarmscreening + er + , + at + tað + fer + at + hava + við + sær + fleiri + koloskopikanningar + . + + + Í + Dan + mark + hevur + tarmscreeningin + havt + umleið + 22.000 + fleiri + koloskopikanningar + við + sær + tað + fyrsta + árið + , + sum + var + 2014 + , + og + man + kann + vænta + ein + stigvísan + vøkstur + við + umleið + 44.000 + um + árið + eftir + 9 + ár + – + tað + er + í + 2023 + . + + + Í + før + o + yskum + høpi + merkir + hetta + , + at + umleið + 200 + fleiri + koloskopikanningar + skulu + gerast + tað + fyrsta + árið + og + 400 + fleiri + um + árið + eftir + 9 + ár + 99 + . + + + Um + vit + í + Føroyum + velja + tann + norska + screeningsleistin + , + hevði + tað + havt + við + sær + ein + vøkstur + uppá + umleið + 200 + koloskopikanningar + um + árið + , + tá + ið + screeningin + endaliga + varð + sett + í + verk + . + + + Í + Føroyum + verða + umleið + 850 + kolo + skopi + kann + ingar + framdar + í + sjúkrahúsverkinum + um + árið100 + . + + + Hóast + vit + ikki + hava + sett + tarmscreening + í + verk + , + so + hava + vit + kapasitetstrupulleikar + innanfyri + hetta + økið + í + dag + . + + + Bíðitíðin + kann + í + dag + verða + upp + til + 5 + mánaðir + , + sum + má + sigast + at + verða + alt + ov + long + , + hóast + sjúklingarnir + verða + raðfestir + til + kanningina + eftir + tørvi + . + + + Tí + er + alneyðugt + at + orka + verður + sett + av + , + soleiðis + at + bíðilistin + kann + arbeiðast + burtur + skjótast + gjørligt + . + + + Hetta + kann + gerast + við + , + at + fleiri + serlæknar + verða + settir101 + um + tað + er + møguligt + ella + avtala + verður + gjørd + við + 92 + https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11772964/ + og + DCCG´s + nationale + retningslinjer + f + or + +

+

+ + diagnostik + +

+

+ + og + +

+

+ + behandling + +

+

+ + af + +

+

+ + kolorektal + +

+

+ + cancer + +

+

+ + – + +

+

+ + screening + 93 + https://www.utancancer.fi/tarmcancer-screening-borjade/ + 94 + https + : + / + / + cancercentrum.se + / + globalassets + / + vara-uppdrag + / + prevention-tidig-upptackt + / + tarmcancerscreening + / + informationsstod + / + fakta + _ + tjock-och-andtarmscancer + _ + screening.pdf + 95 + Nasjonalt + +

+

+ + screeningsprogram + +

+

+ + mot + +

+

+ + tarmkreft + +

+

+ + – + +

+

+ + status + +

+

+ + og + +

+

+ + anbefalinger + , + +

+

+ + Helsedirektoratet + +

+

+ + ( + 2017 + ) + +

+

+ + s. + +

+

+ + 87 + +

+

+ + og + +

+

+ + 88 + 96 + Kikarakanning + +

+

+ + av + +

+

+ + langa + +

+

+ + og + +

+

+ + baktarmi + 97 + https://tidsskriftet.no/2020/02/ + debatt + / + nasjonalt-screeningprogram-tarmkreft + 98 + https://www.kreftregisteret.no/Generelt/Nyheter/2019/tarmscreening-blir-tilbud/ + 99 + Anbefalinger + +

+

+ + vedrørende + +

+

+ + screening + +

+

+ + for + +

+

+ + tyk + - + +

+

+ + & + +

+

+ + endetarmskræft + , + +

+

+ + Sundhedsstyrelsen + +

+

+ + ( + 2012 + ) + +

+

+ + s. + +

+

+ + 4 + 100 + Sambært + +

+

+ + tølum + +

+

+ + frá + +

+

+ + Sjúkrahúsverkinum + +

+

+ + 101 + +

+

+ + Tað + +

+

+ + eru + +

+

+ + gastrokirurgar + +

+

+ + og + +

+

+ + gastroenterologar + +

+

+ + sum + +

+

+ + taka + +

+

+ + sær + +

+

+ + av + +

+

+ + at + +

+

+ + gera + +

+

+ + koloskopikanningar + +

+

+ + á + +

+

+ + Landssjúkrahúsinum + . + +

+

+ + Tað + +

+

+ + er + +

+

+ + í + +

+

+ + desember + +

+

+ + 2021 + +

+

+ + settur + +

+

+ + ein + +

+

+ + gastroenterologur + +

+

+ + afturat + . + +

+

+ + Vónandi + +

+

+ + kunnu + +

+

+ + fleiri + +

+

+ + serlæknar + +

+

+ + innan + +

+

+ + hetta + +

+

+ + økið + +

+

+ + verða + +

+

+ + settir + +

+

+ + í + +

+

+ + næstum + . + +

+

+ + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + • + 103 + verandi + læknar + um + at + arbeiða + eyka + í + hesum + sambandi + og + / + ella + , + at + konsulentar + verða + nýttir + til + at + arbeiða + bíðilistan + burtur + . + + + Mett + verður + , + at + vit + – + eins + og + okkara + grannalond + – + eiga + at + seta + í + verk + landsfevnandi + screening + fyri + tarmkrabba + í + Føroyum + , + annaðhvørt + út + frá + tí + danska + ella + norska + leistinum + . + + + Hvussu + ein + tílík + screening + heilt + ítøkiliga + skal + setast + í + verk + og + skipast + við + atliti + at + starvsfólki + , + hølum + , + útgerð + , + koloskopiútgerð + o.s.fr. + , + mugu + føroysku + heilsumyndugleikarnir + saman + við + viðkomandi + starvsfólkum + taka + støðu + til + . + + + Óansæð + um + tað + verður + valdur + tann + danski + ella + norski + leisturin + í + hesum + sambandi + er + ongin + ivi + um + , + at + tað + verður + neyðugt + við + uppraðfesting + av + serfrøðini + innan + økið + . + + + Sum + víst + verður + á + , + er + bíðitíðin + til + kanningar + í + dag + órímiliga + long + . + + + Í + hesum + sambandi + eru + ymiskir + møguleikar + . + + + Tað + eru + t.d. + fleiri + føroyingar + sum + starvast + sum + gastrokirurgar + og + gastroenterologar + í + øðrum + norðurlondum + . + + + Ein + møguleiki + er + at + knýta + hesar + nærri + at + føroyska + heilsuverkinum + við + føstum + avtalum + . + + + Harumframt + vil + eitt + introstarv + ( + og + møguliga + eisini + eitt + sonevnt + „ + hoveduddannelses-starv + “ + partvís + í + Føroyum + og + Danmark + ) + innan + sergreinina + uttan + iva + økja + um + áhugan + og + tilgondina + til + sergreinina + . + + + Í + fyrstu + syftu + verður + mett + , + at + tað + verður + neyðugt + at + seta + ein + arbeiðsbólk + við + avvarðandi + umboðum + frá + sjúkrahúsverkinum + , + ið + skal + gera + eitt + nágreiniligt + tilmæli + um + , + hvat + krevst + fyri + at + seta + eina + tílíka + screening + í + verk + í + Føroyum + . + + + 7.4 + SCREENING + FYRI + PROSTATAKRABBA + Tað + verður + javnan + umrøtt + í + okkara + granna + lond + um + , + hvørjir + fyrimunir + og + vansar + eru + við + at + víðka + landsfevnandi + screeningina + til + eisini + at + fevna + um + aðrar + krabbameinssjúkur + . + + + Í + hes + um + sam + bandi + er + tað + serliga + screening + fyri + prostatakrabba + ( + krabbi + í + bløðruhálskertli + ) + og + lungnakrabba + , + sum + eru + til + umrøðu + . + + + Higartil + er + landsfevnandi + screening + fyri + prostatakrabba + ikki + sett + í + verk + nakrastaðni + í + heiminum + . + + + Í + teimum + norðurlendsku + londunum + verður + mælt + til + ikki + at + screena + fyri + prostatakrabba + . + + + Hóast + hetta + , + fáa + fleiri + menn + tikið + eina + blóðroynd + , + har + mongdin + av + PSA + ( + Prostate + Specific + Antigen + ) + verður + staðfest + í + blóðinum + . + + + Mongdin + av + PSA + kann + siga + nakað + um + sannlíkindini + fyri + , + at + krabbi + er + í + prostata + . + + + Trupulleikin + er + samstundis + , + at + eitt + høgt + PSA-tal + kann + skyldast + annað + enn + krabbamein + – + t.d. + at + talan + er + bruna + í + prostata + ella + landbløðruni + . + + + Tí + verður + kanningarhátturin + ikki + mettur + at + vera + nóg + tryggur + til + at + staðfesta + , + hvør + hevur + krabba + , + og + hvør + kann + fáa + gagn + av + viðgerðini + . + + + Samstundis + eru + 30 + til + 50 + prosent + av + tilburðunum + av + prostatakrabba + ikki + lívshættisligir + , + og + tað + kunnu + vera + fleiri + hjáárin + av + viðgerðini102 + . + + + Ein + landsfevnandi + prostatascreening + hevði + helst + havt + við + sær + diagnostisering + og + viðgerð + av + nógvum + monnum + , + sum + annars + ikki + høvdu + merkt + til + krabbameinssjúku + í + teirra + lívstíð + . + + + Harafturímóti + kann + viðgerðin + hava + trupulleikar + við + sær + , + so + sum + landinkontinens + ( + óvilja + vatnlát + ) + og + impotens + 103 + . + + + Mett + verður + ikki + , + at + vit + í + Føroyum + skulu + screena + fyri + prostatakrabba + í + verandi + støðu + , + men + harafturímóti + fylgja + gongdini + í + okkara + grannalondum + og + taka + málið + upp + aftur + seinni + , + um + tað + koma + aðrir + og + betri + screeningshættir + . + + + 7.5 + SCREENING + FYRI + LUNGNAKRABBA + Lungnakrabbi + er + millum + tær + vanligastu + krabbameinssjúkurnar + . + + + Lungnakrabbi + er + torførur + at + viðgera + og + hevur + høga + deyðiligheit + . + + + Enn + hevur + einki + evropeiskt + land + sett + landsfevnandi + screening + í + verk + fyri + lungnakrabba + . + + + Ein + nýggj + stór + evropeisk + kanning + ( + NELSON-kanningin + ) + hevur + víst + , + at + ein + ( + lág + dosis + ) + CT-skanning + av + verandi + og + fyrrverandi + stórroykjarum + kann + nýtast + 102 + https://www.cancer.dk/forebyg/screening/prostatakraeft/ + 103 + Anbefalinger + +

+

+ + vedrørende + +

+

+ + nationale + +

+

+ + screeningsprogrammer + , + +

+

+ + Sundhedsstyrelsen + +

+

+ + ( + 2014 + ) + , + +

+

+ + s. + +

+

+ + 16 + +

+

+ + 104 + • + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + til + at + finna + lungnakrabba + fyrr + . + + + Kanningin + vísir + , + at + hetta + kann + minka + um + deyðiligheitina + við + í + mesta + lagi + 24 + prosentum + hjá + monnum + . + + + Flest + menn + luttóku + í + kanningini + og + tí + eru + tølini + fyri + kvinnur + ikki + eins + eftirfarandi + 104 + . + + + Í + Danmark + hevur + Dansk + Lunge + Cancer + Gruppe105 + sent + eina + umsókn + til + danska + Heilsustýrið + , + tí + fakfólk + og + sjúklingabólkar + , + sum + eru + partar + av + samtakinum + greitt + meta + , + at + ein + landsfevnandi + screening + av + roykjarum + í + aldursbólkinum + 55 + til + 74 + ár + kann + minka + um + deyðiligheitina + hjá + hesum + málbólki + . + + + Ein + ráðgevandi + nevnd + undir + danska + Heilsustýrinum + viðgerð + umsóknina + í + løtuni + . + + + Mett + verður + ikki + , + at + vit + í + Føroyum + skulu + screena + fyri + lungnakrabba + í + verandi + støðu + , + men + harafturímóti + fylgja + aktuella + málinum + í + Danmark + – + og + gongdini + annars + í + okkara + grannalondum + – + og + taka + málið + upp + aftur + seinni + , + um + lond + í + Evropa + fara + at + seta + tílíka + screening + í + verk + . + + + 7.6 + SCREENINGSEIND + Í + SJÚKRAHÚSVERKINUM + Í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + varð + mælt + til + at + seta + á + stovn + eina + screeningseind + á + Lands + - + sjúkrahúsinum + til + at + samskipa + og + hava + ábyrgd + av + verandi + og + komandi + screeningsætlanum + fyri + krabbamein + í + Føroyum + . + + + Samstundis + skuldi + ein + tílík + eind + eisini + fevna + um + screening + fyri + aðrar + sjúkur + í + heilsuverkinum + . + + + Sum + tað + m.a. + kom + fram + í + eftirmetingini + , + var + ein + tílík + screeningseind + sett + á + stovn + og + fór + til + verka + á + Landssjúkrahúsinum + í + 2010 + . + + + Samstundis + kom + eisini + fram + , + at + eindin + fyrst + og + fremst + arbeiddi + við + CTD + screeningum + , + sum + vóru + aktuellar + tá + . + + + Í + dag + er + arbeiðið + soleiðis + skipað + , + at + tað + er + læknaskrivarin + í + patologi + ( + Rannsóknarstovan + ) + sum + tekur + sær + av + innbjóðingum + til + screening + móti + lívmóðurhálskrabba + , + meðan + radiografarnir + / + læknaskrivararnir + á + Røntgendeildini + taka + sær + av + innbjóðingum + til + screening + móti + bróstkrabba + . + + + Screeningseindin + er + meira + eitt + „ + heiti + “ + , + sum + ikki + er + virkin + í + dag + , + og + ongi + starvsfólk + eru + sett + á + eindini + Mett + verður + , + at + tilmælið + frá + 2009 + er + minst + líka + aktuelt + í + dag + , + og + screeningseindin + eigur + at + verða + sett + í + verk + sambært + tilmælinum + : + „ + Screeningsskráirnar + fyri + krabbamein + kundu + við + fyrimuni + verið + lagdar + inn + í + eina + felags + fyrisiting + – + eina + sokallaða + screeningseind + , + sum + m.a. + stendur + fyri + innkalling + , + savnan + av + úrslitum + o.a. + Ein + slík + screeningseind + kundi + eisini + fevnt + um + screening + fyri + aðrar + sjúkur + enn + krabbamein + . + + + Umframt + at + hava + allar + screeningsskipanir + á + einum + stað + , + hevur + ein + screeningseind + eisini + aðrar + fyrimunir + , + til + dømis + : + • + Kann + optimera + samskiftið + við + málbólkarnar + fyri + at + økja + luttøkuna + í + screening + • + Kanna + um + ávísir + bólkar + velja + screeningina + frá + og + kann + síðani + mæla + til + átøk + , + sum + kunnu + økja + luttøkuna + hjá + hesum + bólkum + • + Gera + góðskueftirmeting + av + screeningini + +

+

+ + Ein + screeningseind + er + eitt + sera + gott + hugskot + , + tá + hugsað + verður + um + rákið + á + hesum + økinum + , + tí + vit + kunnu + uttan + iva + vænta + okkum + fleiri + sløg + av + screening + komandi + árini + ” + 106 + . + + + 104 + https://www.cancer.dk/ + om-os + / + det-mener-kraeftens-bekaempelse + / + screening-for-lungekraeft + / + 105 + DLCG + +

+

+ + er + +

+

+ + samansett + +

+

+ + av + +

+

+ + serlæknum + , + +

+

+ + fysioterapeutum + , + +

+

+ + sjúklingarfeløgum + , + +

+

+ + Kræftens + +

+

+ + Bekæmpelse + +

+

+ + umframt + +

+

+ + Regionernes + +

+

+ + Kliniske + +

+

+ + Kvalitetsudviklingsprogram + +

+

+ + – + +

+

+ + sí + +

+

+ + meira + +

+

+ + á + +

+

+ + www.lungecancer.dk + +

+

+ + 106 + +

+

+ + Krabbameinsætlan + +

+

+ + fyri + +

+

+ + Føroyar + , + +

+

+ + Heilsumálaráðið + +

+

+ + ( + 2009 + ) + +

+

+ + s. + +

+

+ + 76 + +

+

+ + 7 + . + + + Kapittul + – + screening + í + før + oyum + • + 105 + 7.7 + SAMANUMTØKA + Tað + eigur + at + fáa + høga + raðfesting + at + seta + neyðug + tiltøk + í + verk + fyri + at + fáa + bíðitíðinar + til + koloskopikanningar + niður + samstundis + sum + settur + verður + ein + arbeiðsbólkur + við + avvarðandi + umboðum + frá + sjúkrahúsverkinum + , + ið + skal + gera + eitt + nágreiniligt + tilmæli + um + , + hvat + krevst + fyri + at + seta + eina + tarmscreening + í + verk + í + Føroyum + . + + + Eisini + eigur + ein + onnur + raðfesting + at + verða + at + tillaga + screeningarnar + fyri + ávikavist + bróstkrabba + og + lívmóðurhálskrabba + við + atliti + at + aldursbólkum + og + kanningarhættum + . + + + Og + so + eigur + arbeiðið + við + at + endurstovna + screeningseindina + í + sjúkrahúsverkinum + at + verða + sett + í + verk + skjótast + gjørligt + . + + + 7.8 + TILMÆLI + 16 + . + + + At + aldursbólkurin + , + sum + fær + bjóðað + bróstscreening + verður + víðkaður + frá + 50-69 + ár + til + 45-74 + ár + . + + + 17 + . + + + At + samlaði + aldursbólkurin + , + sum + fær + bjóðað + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + , + í + samsvari + við + donsku + vegleiðingina + , + verður + víðkaður + frá + 25-64 + ár + til + 23-64 + ár + . + + + Samstundis + verður + mælt + til + , + at + bólkurin + 23-29 + ár + fær + bjóðað + cytologi-screening + triðja + hvørt + ár + , + meðan + bólkurin + 30-64 + ár + fær + bjóðað + HPV-screening + fimta + hvørt + ár + . + + + 18 + . + + + At + landsfevnandi + screening + fyri + tarmkrabba + verður + sett + í + verk + í + Føroyum + við + annaðhvørt + at + brúka + danska + ella + norska + screeningsleistin + , + og + at + ein + arbeiðsbólkur + verður + settur + til + at + fyrireika + tilboðið + og + gera + eitt + nágreiniligt + tilmæli + um + , + hvat + krevst + fyri + at + fara + undir + tílíka + screening + í + Føroyum + . + + + 19 + . + + + At + ein + screeningseind + verður + endurstovnað + í + sjúkrahúsverkinum + , + sum + skal + hava + til + uppgávu + at + samskipa + og + hava + ábyrgd + av + verandi + og + komandi + screeningsætlanum + fyri + krabbamein + í + Føroyum + – + m.a. + standa + fyri + innkalling + , + savnan + av + úrslitum + o.ø. + Eindin + kann + eisini + fevna + um + screening + fyri + aðrar + sjúkur + . + +

+

+ + 8 + ENDURMENNING + +

+

+ + 108 + • + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + 107 + Sí + mynd + 4.1 + í + kapittul + 4 + 108 + +

+

+ + https://www.cancer.dk/hjaelp-viden/fakta-om-kraeft/kraeft-i-tal/nye-kraefttilfaelde-de-naeste-20-ar/ + 109 + https://www.rehpa.dk/fagpersoner/rehabilitering/love-og-retningslinjer/ + definitioner + / + 110 + https://www.sst.dk/ + da + / + udgivelser + / + 2005 + / + ~ + / + media + / + 373AAA2E832F44DF9C912FEFE0DCC536.ashx + 111 + https://www.sygehuslillebaelt.dk/wm525130 + Krabbameinstilburðir + í + Føroyum + eru + í + støðugum + vøkstri.107 + Framrokningar + frá + t.d. + Danmark + vísa + , + at + um + gongdin + verður + tann + sama + sum + hon + er + nú + , + fer + talið + av + krabbameinstilburðum + at + vaksa + við + umleið + 30 + prosent + komandi + 20 + árini.108Alsamt + fleiri + yvirliva + og + nógv + liva + longur + við + sjúku + . + + + Hóast + fleiri + yvirliva + og + viðgerðartilboðini + gerast + fleiri + og + betur + , + eru + tað + fleiri + , + sum + liva + við + nógvum + fylgjum + av + sjúku + og + viðgerð + , + ið + kunnu + ávirka + tann + sjúka + og + hansara + avvarðandi + nógv + . + + + Í + summum + førum + er + talan + um + fylgjur + , + sum + vara + alt + lívið + . + + + Hetta + ger + , + at + stórur + tørvur + er + á + endurmenning + og + fyribyrging + av + seinfylgjum + . + + + Við + at + seta + endurmennandi + tiltøk + í + verk + so + tíðliga + í + sjúkugongdini + sum + gjørligt + , + ber + til + at + fyribyrgja + og + avmarka + neiligu + árinini + av + sjúku + og + viðgerð + , + soleiðis + at + til + ber + at + varðveita + lívsgóðskuna + og + menna + virkisførleikar + aftur + . + + + Samanbera + vit + okkum + við + londini + rundanum + okkum + , + so + eru + vit + als + ikki + á + sama + støði + , + tá + ið + talan + er + um + endurmenning + av + fólki + við + krabbameini + . + + + Vit + eru + eftirbátar + og + hava + ikki + í + nóg + stóran + mun + sett + inn + við + endurmennandi + tiltøkum + , + soleiðis + at + sjúklingurin + kann + venda + aftur + til + ein + gerandisdag + við + høgari + lívsgóðsku + . + + + 8.1 + HVAT + ER + ENDURMENNING + Altjóða + heilsufelagsskapurin + WHO + hevur + hesa + allýsing + av + endurmenning + : + Endurmenning + av + fólki + við + niðursettum + virkisførleikum + er + ein + røð + av + átøkum + , + sum + hava + til + endamáls + at + hjálpa + og + stuðla + tí + einstaka + menniskjanum + mest + møguligt + , + fyri + at + røkka + og + viðlíkahalda + likamligar + , + sálarligar + , + sosialar + og + eksistensiellar + / + andaligar + virkisførleikar + . + + + Endurmenning + gevur + fólki + við + niðursettum + virkisførleikum + amboð + , + sum + eru + neyðug + fyri + at + røkka + einum + sjálvstøðugum + og + frælsum + lívi + við + sjálvsavgerðarrætti + . + + + 109 + 8.1.1 + HVÍ + ENDURMENNING + Vit + hava + ikki + tøl + fyri + hvussu + nógv + hava + tørv + á + endurmenning + í + Føroyum + . + + + Tó + vísa + tøl + uttanlands + , + at + ein + triðingur + av + teimum + , + sum + fáa + krabbamein + , + hava + stóran + og + áhaldandi + tørv + á + endurmenning + , + ein + triðingur + hevur + tørv + í + stutta + tíð + , + og + seinasti + triðingurin + hevur + ongan + tørv + á + endurmenning.110 + Umrokna + vit + hetta + til + føroysk + tøl + , + so + hava + umleið + 167 + av + teimum + umleið + 250 + fáa + staðfest + krabbamein + hava + tørv + á + onkrum + slagi + av + endurmenning + . + + + Vit + hava + heldur + ikki + tøl + fyri + , + hvussu + nógv + í + Føroyum + liva + við + seinfylgjum + av + krabbameini + , + men + útfrá + kanningum + í + Danmark + verður + mett + , + at + fleiri + enn + 50 + % + av + sjúklingunum + hava + seinfylgjur + eftir + krabbameinssjúku + og + viðgerð + , + sum + eru + til + stóran + ampa + , + ið + ger + at + lívsgóðskan + verður + niðursett + . + + + Seinfylgjur + spenna + yvir + eina + breiða + viftu + av + bæði + likamligum + og + sálarligum + eyðkennum + so + sum + pínu + , + møði + , + depressión + og + kognitivar + broytingar.111 + Harafturat + kemur + ein + 8 + . + + + KAPITTUL + Endurmenning + +

+

+ + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + • + 109 + røð + av + sosialum + fylgjum + . + + + 112 + Seinfylgjur + er + ein + heilsutrupulleiki + , + sum + tekur + seg + upp + tíðliga + í + viðgerðargongdini + og + gerst + varandi + , + ella + sum + tekur + seg + upp + mánaðir + ella + ár + eftir + , + at + viðgerðin + er + liðug + . + + + Nøkur + uppliva + seinfylgjur + í + eitt + styttri + tíðarskeið + , + meðan + hjá + øðrum + eru + tær + longri + varandi + og + ofta + lívslangar + . + + + 113 + Tí + er + neyðugt + , + at + seta + í + verk + endurmennandi + átøk + , + soleiðis + at + allir + sjúklingar + fáa + eitt + gott + lív + undir + og + eftir + sjúku + . + + + 8.1.2 + HVAT + SIGUR + GRANSKING + Rúgvismikil + gransking + av + krabbameini + er + farin + fram + , + har + størri + dentur + verður + lagdur + á + endurmenning + , + lívsgóðsku + og + at + megna + lívið + undir + og + eftir + sjúku + . + + + Kanningar + hava + víst + , + at + sosialur + ójavni + er + í + endurmenningini + . + + + Í + nógvum + førum + er + tað + latið + upp + í + hendurnar + hjá + sjúklingi + og + teirra + avvarðandi + sjálvum + at + søkja + sær + endurmennandi + hjálp + , + eisini + hjá + teimum + , + ið + eru + sosialt + viðbrekin + og + tey + við + øðrum + etniskum + uppruna + . + + + Hetta + skapar + ójavna + , + tí + øll + hava + ikki + sama + yvirskot + og + tilfeingi + at + søkja + sær + røttu + hjálpina + . + + + 114 + Nakrar + kanningar + eru + gjørdar + í + Føroyum + um + , + hvørjar + upplivingar + kabbameinssjúklingar + og + avvarðandi + hava + í + sambandi + við + , + at + sjúkan + er + vorðin + ein + partur + av + teirra + gerandisdegi + . + + + Hesar + vísa + , + at + ein + stór + ábyrgd + verður + løgd + á + sjúkling + og + avvarðandi + , + tí + tað + meiri + ella + minni + verður + væntað + av + teimum + , + at + tey + sjálvi + taka + sær + av + at + samskipa + uppgávur + ímillum + ymiskar + stovnar + og + fakbólkar + , + umframt + at + tey + ikki + vita + , + hvar + tey + kunnu + leita + sær + endurmennandi + hjálp + . + + + Víðari + verður + víst + á + , + at + tað + er + umráðandi + , + at + endurmenning + verður + løgd + í + fastar + karmar + . + + + At + heilsuverkið + hevur + eina + skipaða + tørvsmeting + av + endurmennandi + stuðli + , + soleiðis + at + sjúklingur + og + tey + , + sum + varða + av + , + fáa + nøktandi + stuðul + . + + + 115 + 116 + 117 + 8.1.3 + ØLL + SKULU + HAVA + NØKTANDI + TILBOÐ + Málið + er + , + at + allir + krabbameinssjúklingar + og + teirra + avvarðandi + skulu + hava + nøktandi + og + somu + tilboð + um + endurmenning + , + sum + eru + lagað + til + tørvin + hjá + hvørjum + einstøkum + . + + + At + stuðla + , + soleiðis + at + gerandisdagurin + kann + halda + fram + á + best + møguligan + hátt + , + gevur + fleiri + ágóðar + , + m.a. + : + Ágóðar + fyri + sjúkling + og + avvarðandi + : + Skapar + tryggleika + , + um + ein + sjúklingagongd + er + væl + skipað + og + løgd + til + rættis + , + har + allir + aktørar + vita + , + hvat + hvør + ger + og + hvussu + farast + skal + fram + . + + + • + Sjúklingurin + fær + samábyrgd + fyri + egnari + heilsu + og + lærir + at + stýra + egnum + lívi + aftur + . + + + • + Møguliga + minni + tørv + á + heilivági + og + øðrum + veitingum + . + + + • + Fyribyrgir + ótta + og + tunglyndi + hjá + tí + sjúka + og + teimum + avvarðandi + . + + + • + Tryggjar + , + at + sjúklingurin + kemur + skjótari + aftur + á + arbeiðsmarknaðin + og + harvið + færri + sjúkraskrivingar + ella + niðursett + virkisføri + . + + + • + Fyribyrgir + trupulleikar + í + familjuni + , + eisini + hjá + børnunum + og + teimum + ungu + . + + + 112 + Helbredt + – + men + ikke + rask + . + + + Kræftensbekæmpelse + 2018 + 113 + https://www.senfoelger.dk/ + om-senfoelger + / + +

+

+ + 114 + +

+

+ + https://www.cancer.dk/ + dyn + / + resources + / + File + / + file + / + 6 + / + 7826 + / + 1581589964 + / + hvidbog + _ + social + _ + ulighed + _ + kraeft + _ + i + _ + danmark.pdf + +

+

+ + 115 + +

+

+ + Krabbameinsfelagið + +

+

+ + kanning + +

+

+ + í + +

+

+ + 2008 + +

+

+ + „ + At + +

+

+ + liva + +

+

+ + við + +

+

+ + krabbameini + “ + +

+

+ + https://krabbamein.fo/Default.aspx?ID=483 + +

+

+ + 116 + +

+

+ + https://krabbamein.fo/Files/Billeder/N%C3%BDggj%20heimas%C3%AD%C3%B0a/ + Gransking + / + Upplivingar-hj + %C3 + %A1-sj + %C3 + %BAklingum.pdf + +

+

+ + 117 + +

+

+ + https://krabbamein.fo/Default.aspx?ID=385 + +

+

+ + 110 + • + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + Samfelagsligir + ágóðar + : + At + færri + sjúklingar + fara + at + venda + sær + til + almennu + skipanina + orsakað + av + ókunnleika + og + ótryggleika + . + + + • + At + útreiðslur + til + heilivág + og + aðrar + veitingar + minka + . + + + • + At + útreiðslur + til + sjúkraskriving + , + fyritíðarpensjón + o.a. + minka + . + + + • + At + trýstið + á + heilsu + - + og + almannaverk + verður + minni + , + m.a. + tí + tað + verða + færri + innleggingar + , + færri + ambulantar + vitjanir + og + minni + tørvur + á + heimarøkt + o.tíl. + 8.2 + ENDURMENNING + SNÝR + SEG + UM + NÓGV + YMISK + VIÐURSKIFTI + Endurmenning + leggur + dent + á + samlaðu + lívsstøðuna + , + gerandisdagin + og + luttøkuna + í + samfelagnum + , + og + tekur + støði + í + tørvinum + hjá + tí + einstaka + sjúklinginum + og + teimum + avvarðandi + . + + + Tí + kunnu + loysnirnar + vera + ymiskar.118 + Endurmenning + snýr + seg + um + at + hjálpa + teimum + , + sum + hava + verið + ella + eru + í + vanda + fyri + at + fáa + skerdan + førleika + í + síni + likamligu + , + sálarligu + , + sosialu + ella + eksistensiellu + / + andaligu + støðu + , + til + eitt + sjálvstøðugt + og + innihaldsríkt + lív + , + við + ella + uttan + tilknýti + til + arbeiðsmarknaðin + . + + + Bæði + sjúklingur + og + avvarðandi + skulu + takast + við + í + gongdina + , + tá + ið + endurmennandi + tilboðini + verða + løgd + til + rættis + og + eiga + at + umfata + , + at + : + • + Sjúklingur + og + avvarðandi + verða + kunnað + um + hvørji + tilboð + eru + , + og + hesi + skulu + setast + í + verk + beinanveg + , + tá + ið + tørvur + er + á + tí + , + soleiðis + at + kenslan + av + hjálparloysi + verður + avmarkað + . + + + • + Tilboð + eru + um + likamliga + endurmenning + , + t.d. + venjingar + av + ymiskum + slag + eftir + skurð + – + undir + og + eftir + viðgerð + . + + + Hendan + venjing + skal + verða + væl + skipað + og + løgd + til + rættis + . + + + • + Veita + vegleiðing + og + hjálp + í + mun + til + sosialu + , + sálarligu + og + eksistentiellu + støðuna + . + + + • + Veita + sjúklingi + og + avvarðandi + kunning + , + soleiðis + at + tey + vita + , + hvat + ið + skal + fara + fram + og + hvussu + hetta + skal + gerast + . + + + Hetta + gevur + teimum + møguleika + fyri + at + velja + . + + + • + Samskiftið + við + sjúkling + og + avvarðandi + skal + verða + á + ein + slíkan + hátt + , + at + tey + kenna + seg + møtt + , + vird + og + hoyrd + . + + + Tey + skulu + kenna + at + tað + er + ein + vón + , + uttan + mun + til + sjúku + og + útlit + 119 + • + Endurmenning + er + eisini + at + veita + stuðul + og + vegleiðing + um + hvat + sjúklingur + og + avvarðandi + sjálvi + kunnu + gera + fyri + at + betra + um + sína + egnu + støðu + . + +

+

+ + 8.2.1 + LIKAMLIG + ENDURMENNING + / + ENDURVENJING + Likamlig + rørsla + , + sum + liður + í + endurmenningini + av + fólki + við + krabbameini + , + hevur + verið + økt + seinastu + árini + . + + + Tað + er + væl + skjalprógvað + , + at + likamlig + endurmenning + bøtir + um + lívsgóðskuna + og + likamligu + støðuna + undir + sjúku + , + í + sambandi + við + viðgerð + og + eftir + at + viðgerðin + er + liðug + , + umframt + at + tað + minkar + um + møðina + ( + fatique + ) + .120 + Nógv + halda + , + at + endurmenning + er + tað + sama + sum + endurvenjing + , + og + ofta + verður + endurmenning + uppfatað + ymiskt + av + ymiskum + fakbólkum + . + + + Endurvenjing + er + ein + partur + av + samlaðu + endurmenn + - + ingini + og + leggur + størstan + dentin + á + kropsligu + endurmenningina + . + + + Í + kunngerð + um + endurvenjing + innan + sjúkrahúsverkið + , + verður + endurvenjing + allýst + soleiðis + : + „ + Endurvenjing + fevnir + um + miðvísa + , + tíðaravmarkaða + og + fyriskipaða + venjing + , + sum + hevur + til + endamáls + , + at + sjúklingurin + í + størst + møguligan + mun + kann + endurvinna + sínar + mistu + førleikar + , + bæði + likamliga + , + kognitivt + og + sálarliga + . + ” + 121 + Fyri + at + tryggja + , + at + likamlig + endurmenning + og + endurvenjing + gerst + ein + natúrligur + partur + av + krabbameins-endurmenningini + í + Føroyum + , + er + týdningarmikið + , + at + fysio + – + og + ergoterapiin + saman + við + øðrum + viðkomandi + fakbólkum + eru + við + frá + byrjan + , + tá + ið + arbeiðið + at + gera + heildartilgongdir + fyri + likamliga + endurmenning + verður + løgd + til + rættis + fyri + tær + einstøku + krabbameinssjúkunar + . + + + 118 + Leve + med + kræft + . + + + Nasjonal + kreftstrategi + ( + 2018 + - + 2022 + ) + 119 + +

+

+ + Krabbameinsætlan + +

+

+ + ( + 2009 + ) + , + +

+

+ + síða + +

+

+ + 122 + 120 + https://www.rehpa.dk/wp-content/uploads/2017 + / + 12 + / + Kr + %C3 + %A6ftrehabilitering-i-Danmark + _ + Final-171128-web.pdf + +

+

+ + 121 + +

+

+ + § + +

+

+ + 2 + +

+

+ + í + +

+

+ + kunngerð + +

+

+ + nr. + +

+

+ + 21 + +

+

+ + frá + +

+

+ + 21 + . + +

+

+ + Mars + +

+

+ + 2017 + +

+

+ + um + +

+

+ + endurvenjing + +

+

+ + innan + +

+

+ + sjúkrahúsverkið + +

+

+ + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + • + 111 + 8.2.2 + SÁLARLIG + , + EKSISTENTIELL + OG + ANDALIG + ENDURMENNING + Tá + ið + álvarslig + sjúka + rakar + , + gerast + nógv + bangin + og + óttafull + um + framtíðina + . + + + Nógvir + spurningar + og + ivamál + taka + seg + upp + , + eitt + nú + hvussu + álvarslig + er + sjúkan + og + er + møguligt + at + gerast + frísk + / + ur + aftur + ? + + + Fleiri + uppliva + eina + lívskreppu + og + fáa + sálarligar + avbjóðingar + , + tá + ið + krabbameinssjúka + kemur + inn + í + lívið + . + + + Kanningar + uttanlands + hava + víst + , + at + ótti + og + depressión + koma + oftari + fyri + og + eru + tvær + til + tríggjar + ferðir + hægri + hjá + sjúklingum + við + krabbameini + og + øðrum + kroniskum + somatsikum + sjúkum + enn + hjá + fólki + annars + . + + + 122 + Nógv + hava + tørv + á + hjálp + og + stuðli + til + at + megna + sálarligu + avbjóðingarnar + . + + + Kommunulæknin + , + ið + kennir + sjúklingin + , + hevur + ein + lyklaleiklut + , + umframt + serlæknin + og + sjúkrarøktarfrøðingar + , + ið + varða + av + sjúkugongdini + . + + + Hesi + kenna + sjúklingin + og + kunnu + tí + vera + við + til + at + hjálpa + tí + sjúka + og + teimum + avvarðandi + , + umframt + at + vísa + á + tey + tilboð + , + sum + finnast + . + + + Í + Sjúkrahúsverkinum + er + ongin + skipað + sálarlig + hjálp + , + sum + hevur + til + endamáls + at + hjálpa + krabba + - + meinssjúklingum + og + næstu + avvarðandi + . + + + Føroyska + sjúkrahúsverkið + bjóðar + ikki + sálarfrøðiliga + hjálp + til + krabbameinssjúklingar + , + uttan + í + heilt + serligum + førum + . + + + Tí + er + tað + ofta + tilvildarligt + , + um + tann + sjúki + fær + ta + sálarfrøðiligu + hjálp + , + honum + tørvar + . + + + Tað + veldst + ofta + um + , + hvørja + orku + sjúklingurin + og + tey + avvarðandi + sjálvi + hava + at + søkja + sær + neyðuga + hjálp + . + + + Tað + veldst + eisini + um + tey + heilsustarvsfólkini + , + ið + sjúklingurin + kemur + í + samband + við + , + geva + sær + nóg + nógv + far + um + sálarligu + støðuna + hjá + sjúklingi + og + avvarðandi + . + + + Fyri + nógv + er + hjálpin + frá + egnum + netverki + og + tað + at + verða + møtt + / + ur + við + umsorgan + frá + heilsu + - + starvsfólkum + nokk + til + , + at + tey + megna + støðuna + og + hava + lívsgóðsku + hóast + sjúku + . + + + Tó + er + tað + týdningarmikið + , + at + umsorganin + frá + heilsustarvfólkum + verður + skipað + soleiðis + , + at + øll + fáa + somu + røkt + og + tilboð + . + + + Kortini + hevur + ein + partur + av + sjúklingunum + tørv + á + fleiri + øðrum + tilboðum + í + mun + til + sálarheilsuna + , + so + sum + ávísing + til + sálarfrøðing + , + prest + ella + onnur + tilboð + , + sum + t.d. + hjálp + frá + Krabbameinsfelagnum + , + øðrum + felagsskapum + og + eitt + nú + at + hitta + onnur + í + somu + støðu + . + +

+

+ + Heilsutrygd + kann + í + serligum + føri + veita + stuðul + til + viðtalu + hjá + sálarfrøðingi + til + álvarsliga + sjúk + – + herundir + krabbameinssjúklingar + . + + + Heilsutrygd + rindar + 40 + % + av + hvørjari + viðtalu + upp + til + 12 + ferðir + . + + + Ongi + almenn + tøl + eru + fyri + , + hvussu + nógvir + føroyskir + krabbameinssjúklingar + hava + tørv + á + sálarfrøðiligari + hjálp + . + + + Sambært + m.a. + Krabbameinsfelagnum + og + Onkologiska + ambulatorium + hevur + ein + partur + av + krabbameins-sjúklingunum + tørv + á + sálarfrøðiligari + hjálp + og + eisini + avvarðandi + . + + + Á + sjúkrahúsdeildum + , + sum + viðgera + sjúklingin + , + eigur + at + vera + tilboð + til + bæði + sjúkling + og + avvarðandi + í + mun + til + sálarligu + støðuna + . + + + Ein + sálarfrøðilig + eind + í + sjúkrahúsverkinum + hevði + verið + føroyskum + sjúklingum + til + gagns + . + + + Sjúklingar + í + viðgerð + uttanlands + hava + eisini + tørv + á + sálarfrøðiligari + hjálp + , + men + onki + tilboð + er + til + hesar + . + + + Teir + kunnu + ikki + fáa + ískoyti + frá + Heilsutrygd + eftir + ávísing + frá + kommunulækna + , + meðan + tey + eru + stødd + uttanlands + í + sjúkraørindum + . + + + Heilsutrygd + vísir + til + , + at + tey + hava + ikki + sáttmálar + við + danskar + veitarar + . + + + Sjúklingar + í + viðgerð + uttanlands + hava + sostatt + ikki + somu + rættindi + , + sum + sjúklingar + í + Føroyum + . + + + Hetta + verður + mett + at + vera + óheppi + og + eigur + at + verða + broytt + , + soleiðis + at + sjúklingar + , + ið + eru + staddir + uttanlands + í + sjúkuørindum + , + eisini + fáa + ískoyti + frá + Heilsutrygd + ella + øðrum + almennum + skipanum + . + + + 122 + https://www.danskepatienter.dk/files/media/Publikationer%20-%20Egne/ + A + _ + Danske + %20 + Patienter + / + B + _ + Indspil + _ + cases + _ + unders + %C3 + %B8gelser + / + psykiske + _ + problemer + _ + overses.pdf + +

+

+ + 112 + • + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + 8.2.3 + SOSIAL + ENDURMENNING + Krabbameinssjúka + kann + hava + ávirkan + á + fíggjarstøðuna + og + tilknýtið + til + arbeiðsmarknaðin + . + + + Tøl + uttanlands + vísa + , + at + umleið + helmingurin + av + teimum + , + ið + fáa + staðfest + krabbamein + , + eru + í + arbeiðsførum + aldri + . + + + Krabbameinssjúka + og + viðgerð + kunnu + ávirka + arbeiðsførleikarnar + og + viðføra + niðursett + virkisføri + , + ið + kann + vera + fyribils + ella + gerast + varandi + . + + + Harafturat + kann + medisinska + viðgerðin + av + sjúkuni + , + hava + við + sær + long + tíðarskeið + við + sjúkufráveru + . + + + Hóast + hetta + , + er + tað + fyri + tey + flestu + eitt + týdningarmikið + mál + at + venda + aftur + til + sítt + arbeiði + . + + + Málrættað + sosial + endurmenning + við + endamálinum + at + hjálpa + sjúklinginum + at + vera + verandi + á + arbeiðsmarknaðinum + , + hevur + víst + seg + at + vera + gott + . + + + Tað + hevur + eisini + víst + seg + at + vera + gagnligt + at + taka + arbeiðsplássið + við + í + endurmennandi + gongdina + , + við + at + seta + inn + við + møguligari + hjálp + og + tillagingum + , + soleiðis + at + tann + sjúki + betur + megnar + at + vera + til + arbeiðis + ella + koma + aftur + til + arbeiðis + . + + + At + geva + sjúklinginum + vegleiðing + og + kunna + arbeiðsgevarar + , + so + teir + fáa + meira + vitan + um + sjúku + , + viðgerð + og + seinfylgur + , + og + um + hvussu + tey + á + bestan + hátt + kunnu + stuðla + tí + sjúka + undir + sjúku + og + sjúkufráveru + , + er + ein + góð + hjálp + fyri + tann + sjúka + . + + + Hetta + er + við + til + , + at + hann + betur + megnar + at + arbeiða + og + eisini + til + at + varðveita + arbeiðið + . + + + 123 + Verður + hugsað + búskaparliga + , + so + hava + nógv + trupulleikar + við + at + koma + aftur + til + arbeiðis + á + sama + støði + , + sum + áðrenn + tey + fingu + krabbamein + . + + + Men + við + at + bjóða + endurmennandi + tilboð + tíðliga + og + allan + vegin + ígjøgnum + í + sjúkugongdina + , + verða + møguleikarnir + øktir + fyri + , + at + tann + sjúki + kemur + aftur + til + arbeiðis + á + sama + støði + , + sum + áðrenn + . + + + Hetta + hevði + spart + samfelagnum + pening + í + longdini + . + + + Sambært + løgtingslóg + um + almannatrygd + , + hevur + sjúklingurin + rætt + til + sosiala + endurmenning + frá + Almannaverkinum + við + tí + endamáli + , + at + sjúklingurin + skal + varðveita + sítt + tilknýti + til + arbeiðsmarknaðin + , + ella + klára + seg + við + minni + hjálp + frá + Almannaverkinum.124 + 8.3 + SOSIAL + LÓGGÁVA + OG + VANTANDI + HAGTØL + Ein + grundleggjandi + trupulleiki + innan + sosiala + endurmenning + í + Føroyum + er + vantandi + vitan + og + hagtøl + viðvíkjandi + fíggjarligu + umstøðunum + hjá + krabbameinssjúklingum + . + + + Verkætlanarbólkurin + hevur + spurt + Almannaverkið + um + tøl + fyri + , + hvussu + nógvir + krabbameinssjúklingar + og + avvarðandi + fáa + ymiskar + veitingar + haðani + , + so + sum + dagpening + , + fyritíðarpensjón + , + tillagað + starv + o.a. + Hesi + hagtøl + kunnu + brúkast + til + at + gera + eina + neyvari + meting + av + fíggjarligu + umstøðunum + hjá + krabbameinssjúklingum + í + Føroyum + . + + + Almannaverkið + upplýsir + , + at + tað + ikki + verður + skrásett + í + skipanini + , + hvørjar + diagnosur + eru + handan + sjúkraskrivingar + . + + + Tað + ber + tí + ikki + til + at + upplýsa + , + hvussu + nógvir + krabbameinssjúklingar + fáa + ymiskar + veitingar + ella + fáa + sýtt + veiting + , + undantikið + tey + , + ið + fáa + fyritíðarpensjón + . + + + Seinastu + fimm + árini + fingu + 23 + persónar + í + miðal + um + árið + fyritíðarpensjón + orsakað + av + krabbameini + . + + + Størsti + parturin + av + hesum + vóru + 50 + ár + og + eldri + . + + + Hetta + sigur + eitt + sindur + um + , + at + tað + eru + fleiri + , + ið + verða + ávirkað + av + sjúku + og + viðgerð + , + sum + ger + , + at + tey + ikki + gerast + arbeiðsfør + aftur + . + + + Ein + onnur + orsøk + kann + vera + , + at + fyritíðarpensjón + er + einasti + møguleiki + . + + + Sambært + Krabbameinsfelagnum + hava + fleiri + av + teimum + , + ið + venda + sær + til + felagið + , + fíggjarligar + trupulleikar + at + dragast + við + . + + + Serliga + eru + tað + tey + , + ið + eru + sjúk + longri + enn + rætturin + til + sjúkradagpening + – + ella + at + tey + eru + uppsøgd + eftir + 120 + daga + regluni + í + starvsmannalógini125 + . + + + Fyri + nøkur + kann + tað + 123 + https://www.europeancancerleagues.org/wp-content/uploads/ECL_Cancer-at-Work_Handbook-for-Employers_2020_digital.pdf + 124 + +

+

+ + §§ + +

+

+ + 37 + +

+

+ + og + +

+

+ + 38 + +

+

+ + í + +

+

+ + løgtingslóg + +

+

+ + nr. + +

+

+ + 72 + +

+

+ + frá + +

+

+ + 25 + . + +

+

+ + juni + +

+

+ + 2020 + +

+

+ + um + +

+

+ + almannatrygd + +

+

+ + og + +

+

+ + tænastur + +

+

+ + og + +

+

+ + kunngerð + +

+

+ + nr + . + +

+

+ + 20 + +

+

+ + frá + +

+

+ + 21 + . + +

+

+ + mars + +

+

+ + 2017 + +

+

+ + um + +

+

+ + endurvenjing + +

+

+ + innan + +

+

+ + Almannaverkið + 125 + Sí + +

+

+ + §5 + , + +

+

+ + stk. + +

+

+ + 2 + +

+

+ + í + +

+

+ + starvsmannalógini + +

+

+ + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + • + 113 + eisini + vera + ein + trupulleiki + at + verða + verandi + í + starvinum + , + ella + at + røkja + somu + uppgávur + , + sum + áðrenn + . + + + Nøkur + noyðast + at + fara + niður + í + tíð + , + ella + fara + yvir + til + fyritíðarpensjón + , + tí + tey + ikki + megna + arbeiðið + og + arbeiðsuppgávurnar + , + sum + tey + høvdu + áðrenn + . + + + Hetta + viðførir + , + at + fíggjarstøðan + versnar + og + lívsgóðskan + verður + ávirkað + . + + + Í + sambandi + við + dagpeningalógina + skal + nevnast + , + at + eitt + broytingaruppskot + er + samtykt + í + mars + 2022 + , + sum + merkir + , + at + tíðarskeiðið + er + longt + frá + 40 + vikum + upp + til + 52 + vikur + , + og + í + ávísum + førum + kann + dagpeningur + veitast + longri + enn + 52 + vikur + 126 + . + + + Broytingin + fær + gildi + frá + 1. + apríl + 2022 + . + + + Í + Danmark + er + 120-daga + reglan + tikin + úr + flestu + sáttmálum + , + og + øll + hava + nú + rætt + til + sjúkradagpening + , + óansæð + um + man + er + fastløntur + , + tímaløntur + ella + arbeiðsleysur + limur + í + einum + A-kassa + . + + + Er + man + fastløntur + , + og + hevur + rætt + til + løn + undir + sjúku + sambært + tí + sáttmála + , + man + er + settur + eftir + , + so + er + tað + arbeiðsgevarin + , + sum + fær + útgoldið + sjúkradagpening + . + + + Er + man + tímaløntur + , + uttan + rætt + til + løn + undir + sjúku + ella + arbeiðsleysur + limur + í + A-kassa + , + fær + man + sjálvur + útgoldið + sjúkradagpeningin + . + + + Hetta + átti + eisini + at + verið + galdandi + í + Føroyum + 127 + . + + + Mett + verður + eisini + , + at + tað + átti + at + verið + arbeitt + fram + ímóti + serligari + reglu + fyri + tey + , + sum + eru + leingi + sjúk + , + har + útlit + eru + fyri + , + at + tey + kunnu + koma + aftur + í + arbeiði + , + so + tað + ikki + gerst + neyðugt + við + uppsøgn + . + + + Fyri + lívsgóðskuna + hevur + tað + nógv + at + siga + at + kunna + arbeiða + , + alt + eftir + hvør + orkan + er + . + + + Í + dag + ber + til + at + fáa + tillagað + starv + , + men + so + skal + arbeiðsførleikin + vera + varandi + skerdur + . + + + Um + lóggávan + verður + broytt + soleiðis + , + at + tað + ber + til + at + fáa + tillagað + starv + í + avmarkað + tíðarskeið + , + so + kunnu + tey + , + sum + hava + brúk + fyri + longri + tíð + at + koma + fyri + seg + aftur + , + varðveita + tilknýtið + til + arbeiðsmarknaðin + , + umframt + fíggjarliga + lívsgrundarlagið + . + + + Sum + lógin + er + í + dag + kann + sjúkradagpeningur + veitast + í + samband + við + inntøkumiss + , + tá + ið + hjúnafelagin + ella + barnið + er + álvarsliga + sjúkt + . + + + Talan + skal + vera + um + vanda + fyri + lívi + og + heilsu + hjá + tí + sjúka + . + + + Dagpeningalógin + hevur + sostatt + eina + grundreglu + um + , + at + dagpeningur + í + sambandi + við + ansing + verður + bert + veittur + , + um + tú + ansar + einum + , + sum + tú + hevur + uppihaldsskyldu + yvir + , + tað + vil + siga + hjúnafelagi + ella + egin + børn + yngri + enn + 18 + ár + . + + + Skal + hetta + broytast + , + er + talan + um + eina + meginregluliga + broyting + . + + + Harvið + eru + onnur + avvarðandi + og + sambúgvandi + ikki + fevnd + av + dagpeningalógini + . + + + Í + almannalógini + er + eisini + ein + áseting + um + , + at + endurgjald + fyri + mista + inntøku + kann + veitast + til + persón + , + sum + fer + av + arbeiðsmarknaðinum + fyri + at + vera + um + ein + doyggjandi + – + § + 25 + í + almannalógini + . + + + Bæði + almannalógin + og + dagpeningalógin + kunnu + sostatt + veita + endurgjald + fyri + inntøkumiss + í + sambandi + við + ansing + av + antin + álvarsliga + sjúkum + ella + doyggjandi + sjúklingum + . + + + Í + báðum + lógum + er + endurgjaldið + 100 + prosent + av + mistu + inntøkuni + , + tó + við + einum + hámarki + . + + + Veitingin + eftir + § + 25 + í + almannalógini + er + ikki + avmarkað + til + hjúnafelaga + ella + ein + , + ið + hevur + foreldramyndugleika + hjá + tí + doyggjandi + . + + + Tí + kunnu + eisini + onnur + avvarðandi + ella + nærstandandi + fáa + veitingina + . + + + Tað + er + óheppið + , + at + sosiallóggávan + í + dag + krevur + , + at + sjúklingurin + er + doyggjandi + fyri + at + onnur + enn + hjúnaðarfelagin + ella + foreldur + kunnu + fáa + veiting + fyri + at + ansa + sjúklinginum + . + + + Tí + eigur + almannalógin + § + 25 + at + verða + broytt + soleiðis + , + at + hon + ikki + bert + fevnir + um + doyggjandi + sjúklingar + , + men + eisini + sjúklingar + við + álvarsligari + sjúku + , + har + tað + er + vandi + fyri + lívi + og + heilsu + hjá + tí + sjúka + . + + + Soleiðis + kann + sjúklingurin + hava + ein + avvarðandi + ( + nýtist + ikki + at + vera + familja + ) + hjá + sær + , + sum + fær + rætt + til + veiting + í + sambandi + við + fráveru + frá + arbeiði + . + + + Eisini + tá + tann + sjúki + má + av + landinum + til + viðgerð + . + + + 126 + https://www.logting.fo/mal/mal/?id=9908 + 127 + https://www.retsinformation.dk/ + eli + / + lta + / + 2021 + / + 223 + +

+

+ + 114 + • + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + 8.4 + ENDURMENNING + AV + KYNSLIGARI + HEILSU + Fyri + nógvar + krabbameinssjúklingar + er + sjúkan + og + viðgerðin + orsøk + til + eitt + broytt + lív + , + sum + eisini + er + fevnt + av + kynsligari + heilsu + . + + + Ólag + í + kynslívinum + er + ein + av + teimum + mest + vanligu + fylgjunum + , + orsakað + av + krabbameinssjúku + og + viðgerð + . + + + Bæði + sálarligar + og + likamligar + fylgjur + av + viðgerðini + kunnu + skapa + avbjóðingar + fyri + kynslívið + hjá + tí + sjúka + . + + + Eitt + sunt + og + vælvirkandi + kynslív + hevur + stóran + týdning + fyri + flest + øll + menniskju + . + + + Hetta + gevur + lívsgóðsku + , + trivnað + og + er + eisini + týðandi + fyri + heilsustøðuna + sum + heild + . + + + Nógvar + umfatandi + kanningar + eru + gjørdar + uttanlands + , + sum + vísa + , + at + krabbameinssjúka + og + viðgerð + ávirka + kynslívið + . + + + Nærum + øll + sløg + av + krabbameini + kunnu + hava + beinleiðis + ella + óbeinleiðis + ávirkan + . + + + Hjá + sjúklingum + við + ymsum + krabbameinssjúkum + og + undir + ymsum + viðgerðum + verður + mett + , + at + ólag + á + kynslívið + rakar + frá + 20 + % + til + 100 + % + og + fevnir + bæði + um + likamligar + og + sálarligar + orsøkir + . + + + Hetta + skapar + trupulleikar + hjá + tí + sjúka + , + sum + kunnu + gerast + drúgvir + , + umframt + versna + og + hava + neiliga + ávirkan + á + lívsgóðskuna.128 + Fleiri + tiltøk + kunnu + setast + í + verk + fyri + at + avmarka + ella + bøta + um + likamligu + og + sálarligu + árinini + av + viðgerðini + , + ið + ávirka + kynslívið + . + + + Nógvir + av + hesum + sjúklingum + hava + tørv + á + kunning + , + vitan + og + hjálp + frá + heilsustarvsfólkum + , + ið + eru + skúlað + til + uppgávuna + . + + + Ein + kortlegging + av + endurmennandi + tiltøkum + eigur + at + umfata + kynsliga + heilsu + , + og + tilboð + um + hjálpartiltøk + , + sum + eru + lagað + til + hvønn + einstakan + sjúkling + . + + + Tað + hevur + týdning + , + at + heilsustarvsfólk + á + somatiskum + sjúkrahúsdeildum + hava + fakligar + førleikar + , + ið + viðvíkja + kynsligari + heilsu + , + umframt + at + tilboð + er + um + kliniska + sexologiska + ráðgeving + . + + + Hetta + fer + ikki + bara + at + gagna + krabbameinssjúklingum + , + men + eisini + sjúklingum + við + øðrum + sjúkum.129 + 8.5 + ENDURMENNING + OG + PALLIATIÓN + Tað + eru + ikki + bert + sjúklingar + , + ið + fáa + viðgerð + ella + eru + liðugt + viðgjørdir + fyri + krabbamein + , + sum + hava + tørv + á + endurmenning + . + + + Sjúklingar + , + sum + fáa + lívsleingjandi + og + palliativa + viðgerð + , + hava + eisini + tørv + á + endurmennandi + tiltøkum + og + stuðli + , + eisini + tá + talan + er + um + álvarsliga + sjúk + børn + . + + + Øll + hesi + skulu + vera + partur + av + omanfyri + nevndu + endurmenning + . + + + 8.6 + ENDURMENNINGAREIND + Fyri + at + tryggja + , + at + endurmenning + gerst + ein + natúrligur + partur + av + krabbameinsviðgerðini + í + Føroyum + , + er + týdningarmikið + at + allir + viðkomandi + fakbólkar + eru + við + frá + byrjan + , + tá + arbeiðið + við + at + gera + heildartilgongdir + fyri + tær + einstøku + krabbameinssjúkunar + fer + í + gongd + , + eisini + tá + sjúklingar + fara + uttanlands + í + sjúkuørindum + . + + + Eitt + annað + átak + , + ið + kann + stuðla + uppundir + , + at + øll + fáa + sama + tilboð + um + endurmenning + , + er + at + skipað + verður + ein + endurmenningareind + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + , + sum + tekur + støði + í + allari + lívsstøðuni + , + sum + umframt + ta + likamligu + eisini + fevnir + um + sálarligu + , + sosialu + og + eksistentiellu + / + andaligu + lívsstøðuna + , + har + møguleiki + er + fyri + likamligari + venjing + , + ráðgeving + , + samrøðum + o. + tíl. + Á + hjartaøkinum + er + skipað + ein + slík + endurmenningareind + á + Landssjúkrahúsinum + , + sum + tekur + støði + í + likamligu + , + sálarligu + , + sosialu + og + eksistensiellu + lívsstøðuni + hjá + sjúklinginum + . + + + Tveir + sjúkrarøktarfrøðingar + eru + í + starvi + á + endurmenningareindini + , + umframt + at + báðir + eisini + starvast + á + hjartadeildini + B8 + . + + + Teir + hava + ábyrgd + av + at + samskipa + endurmenningina + hjá + øllum + sjúklingum + , + sum + hava + iskæmi + , + fáa + by-pass + , + skift + hjartaklapp + og + hava + aortaaneurismu + . + + + Teir + samskifta + og + 128 + https://www.europeancancerleagues.org/wp-content/uploads/ECL-Cancer-and-Sexuality-Leaflet-Patients_September-2020.pdf + 129 + +

+

+ + Jóhan + +

+

+ + Poulsen + , + +

+

+ + yvirlækni + , + +

+

+ + serlækni + +

+

+ + í + +

+

+ + kirurgi + +

+

+ + og + +

+

+ + urologi + +

+

+ + ( + 2018 + ) + : + +

+

+ + Notat + +

+

+ + um + +

+

+ + sexolgiska + +

+

+ + ráðgeving + +

+

+ + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + • + 115 + hava + endurmennandi + samrøður + við + allar + sjúklingarnar + út + frá + einum + standard + risikoprofili + til + hjartasjúklingar + , + 130 + har + teir + ráðgeva + , + vegleiða + , + kunna + um + og + seta + í + verk + og + vísa + til + røttu + endurmennandi + tilboðini + , + sum + finnast + til + hvønn + einstakan + sjúkling + . + + + 131 + Mett + verður + , + at + tað + hevði + verið + skilagott + at + skipa + líknandi + endurmenningareind + á + krabba + - + meinsøkinum + í + Sjúkrahúsverkinum + . + + + At + endurmenningareindin + leggur + áherðslu + á + tvørfakligheit + , + har + tað + eru + tilknýttir + bæði + sjúkrarøktarfrøðingar + , + fysio + – + og + ergoterapeutar + , + sálarfrøðingur + , + sexologur + , + kostráðgevi + og + sosialráðgevar + . + + + Endurmenningareindin + eigur + at + hava + ein + samskipandi + leiklut + yvirfyri + teimum + endurmenningareindum + , + ið + eru + og + verða + skipaðar + í + Almannaverkinum + og + í + kommununum + , + soleiðis + at + sjúklingar + og + avvarðandi + eisini + kunnu + fáa + endurmennandi + hjálp + í + sínum + nærumhvørvi + . + + + Hesar + eindir + eiga + at + verða + mannaðar + við + m.a. + sjúkrarøktarfrøðingi + , + fysioterapeuti + og + møguliga + sosialráðgeva + o.ø. + Hetta + merkir + , + at + ein + hugsar + endurmenning + sum + eitt + tvørfakligt + viðgerðartilboð + , + sum + verður + veitt + tvørtur + um + skipanir + , + innan + heilsuverk + , + almannaverk + og + kommunur + . + + + Fokus + eigur + eisini + at + vera + á + endurmenning + í + sambandi + við + seinfylgjur + , + sum + nógvir + sjúklingar + uppliva + , + eftir + at + tey + eru + liðug + við + viðgerð + . + + + Slíkar + eindir + kunnu + tryggja + at + øll + fáa + sama + tilboð + , + umframt + at + vitan + og + serkunnleiki + um + endurmenning + í + Føroyum + verður + miðsavnað + og + samskipað + . + + + Ætlanir + um + at + miðsavna + og + samskipa + eitt + tílíkt + tilboð + millum + geirar + mugu + samstundis + taka + atlit + at + vit + hava + geiraábyrgd + í + Føroyum + . + + + Í + hesum + føri + merkir + tað + , + at + tað + er + Almannaverkið + , + ið + hevur + ábyrgd + av + at + veita + endurmenning + fyri + borgarar + undir + 67 + ár + og + kommunurnar + fyri + borgarar + 67 + ár + og + eldri + . + + + Hesi + skulu + taka + yvir + og + veita + endurmenning + , + tá + ið + tíðaravmarkaða + endurmenningin + endar + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + Sjúkrahúsverkið + hevur + onga + avgerðarheimild + fyri + , + hvat + skal + ganga + fyri + seg + í + hesum + geirum + , + men + kann + sjálvandi + samstarva + og + hava + ein + samskipandi + leiklut + í + tann + mun + geirarnir + kunnu + koma + ásamt + um + hetta + , + t.d. + við + samstarvsavtalum + . + + + Í + hesum + sambandi + kann + nevnast + , + at + avtala + er + gjørd + millum + Sjúkrahúsverkið + og + Almannaverkið + um + samskipan + av + endurvenjingini + . + + + 8.7 + ENDURMENNANDI + ÁTØK + SUM + ERU + ÁVEGIS + ELLA + FINNAST + Í + FØROYSKA + HEILSUVERKINUM + , + ALMANNA + - + VERKINUM + OG + Í + KOMMUNUNUM + Í + DAG + Á + Onkologiska + ambulatorium + á + Landssjúkrahúsinum + er + ætlanin + at + fara + undir + at + gera + skipaða + tørvsmeting + , + har + tey + hava + endurmennandi + samrøður + við + allar + krabbameinssjúklingar + við + at + nýta + eitt + skema + , + sum + Region + Hovedstaden + nýtir + , + ið + eitur + „ + Støtte + til + livet + med + kræft + ” + 132 + , + sum + eigur + at + lagast + til + føroysk + viðurskifti + . + + + Hetta + er + eitt + skema + , + sum + sjúklingurin + far + heim + við + , + og + sum + kann + vera + ein + hjálp + hjá + sjúklingi + og + hansara + avvarðandi + , + at + finna + hvørjar + avbjóðingar + fylla + mest + í + gerandisdegnum + og + á + tann + hátt + fyrireika + seg + til + tørvssamrøðuna + . + + + Um + hetta + skal + verða + eitt + tilboð + til + allar + krabbameinssjúklingar + í + Onkologiska + ambulatorinum + , + er + brúk + fyri + meira + arbeiðsorku + og + einari + endurmennandi + eind + at + samskipa + hetta + . + + + Landssjúkrahúsið + og + Almannaverkið + eru + fyri + kortum + í + felag + farin + undir + eina + verkætlan + at + veita + sosialráðgeving + til + sjúklingar + , + sum + eru + innlagdir + á + somatisku + deildunum + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Sjúka + kann + elva + til + ótryggleika + og + fáa + sosialar + avleiðingar + . + + + Tí + kann + vera + gott + at + fáa + ráðgeving + og + vegleiðing + frá + einum + sosialráðgeva + tíðliga + í + sjúkugongdini + , + so + neyðug + hjálp + kann + setast + í + verk + . + + + Hetta + kann + fyribyrgja + , + at + sosiala + støðan + versnar + óneyðugt + . + + + Tað + eru + tveir + sosialráðgevar + á + Borgaratænastuni + í + Viðskiftadeplinum + í + Almannaverkinum + , + sum + eru + knýttir + at + Landssjúkrahúsinum + og + eru + at + hitta + tveir + dagar + um + vikuna + . + + + Verkætlanin + skal + eftirmetast + um + nakrar + mánaðir + , + har + støða + skal + takast + til + , + um + hildið + verður + fram + . + + + 130 + Risikoprofilur + til + hjartasjúklingar + 131 + Skriv + +

+

+ + frá + +

+

+ + Amy + +

+

+ + Ljósheim + , + +

+

+ + Hjartarehabiliteringin + 132 + Fylgiskjal + +

+

+ + Støtte + +

+

+ + til + +

+

+ + livet + +

+

+ + med + +

+

+ + kræft + +

+

+ + 116 + • + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + Skipan + við + eini + endurvenjingarætlan + er + fyri + kortum + farin + at + virka + í + Sjúkrahúsverkinum + . + + + Allir + sjúklingar + , + eisini + krabbameinssjúklingar + , + skulu + nú + fáa + eina + endurvenjingarætlan + , + tá + ið + teir + verða + útskrivaðir + av + Landssjúkrahúsinum + , + Suðuroyar + sjúkrahúsi + ella + Klaksvíkar + sjúkrahúsi + . + + + Sjúkrahúsini + samstarva + um + endurvenjingina + , + hóast + øll + samskipanin + enn + ikki + er + komin + á + mál + . + + + 133 + 134 + 135 + Endurvenjingin + í + almannaverkinum + er + lógarfest + í + § + 37 + í + løgtingslóg + um + almannatrygd + og + tænastur136 + . + + + Almannaverkið + veitir + endurvenjing + til + persónar + í + aldrinum + 18-66 + ár + , + sum + hava + tørv + á + endurvenjing + í + sambandi + við + mistan + førleika + . + + + Í + serligum + førum + kann + endurvenjing + veitast + til + persónar + , + sum + eru + 16-17 + ár + . + + + Endamálið + er + , + at + borgarar + fáa + neyðuga + endurvenjing + : + 1 + ) + fyri + at + fáa + ella + fasthalda + tilknýtið + til + arbeiðsmarknaðin + ella + 2 + ) + fyri + at + klára + seg + við + ongari + hjálp + ella + við + minni + hjálp + frá + Almannaverkinum + . + + + 137 + 138 + Endurvenjing + hjá + kommununum + er + lógarfest + í + lógini + um + heimatænastu + § + 10 + . + + + Kommunur + í + hesum + samanhangi + er + Tórshavnar + kommuna + sum + eitt + sjálvstøðugt + øki + og + harumframt + eru + 7 + kommunal + samstarvsøkir + . + + + Kommunurnar + veita + heimabúgvandi + fólkapensjónistum + , + t.v.s. + borgarum + eldri + enn + 67 + ár + , + tænastur + , + ið + kunnu + stimbra + likamliga + , + sálarliga + og + sosialt + , + soleiðis + at + pensjónisturin + kann + búgva + í + egnum + heimi + sum + longst + . + + + Í + hesum + sambandi + kann + nevnast + , + at + faldari + varð + gjørdur + í + 2017 + um + tilboð + um + endurvenjing + innan + sjúkrahúsverk + , + almannaverk + og + kommunur + . + + + 139 + Endamálið + við + faldaranum + var + , + at + allir + føroyingar + skulu + vita + , + hvar + endurvenjingartilboð + verða + veitt + , + soleiðis + at + allir + føroyingar + kunnu + verða + tryggjaðir + at + fáa + atgongd + til + sama + tilboð + . + + + Endurvenjing + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Úr + serligu + játtanini + til + endurvenjing + hevur + Landssjúkra + - + húsið + fingið + játtan + til + tvey + størv + . + + + Í + 2020 + varð + ein + fysioterapeutur + settur + at + veita + endurvenjingar + - + tilboð + til + krabbameinssjúklingar + . + + + Og + í + 2021 + varð + ein + ergoterapeutur + settur + at + veita + endur + - + venjingar + tilboð + til + sjúklingar + við + høvda + - + og + hálskrabba + . + + + Fysioterapi + Allir + krabbameinssjúklingar + , + ið + fáa + kemoviðgerð + , + verða + ávístir + til + endurvenjing + hjá + fysioterapeuti + . + + + Fysioterapeuturin + kannar + og + leggur + ætlan + fyri + venjingina + . + + + Tilboðið + er + venjing + í + ein + tíma + í + bólki + , + tvær + ferðir + um + vikuna + í + 12 + vikur + . + + + Í + teimum + førum + , + har + ikki + ber + til + at + venja + í + bólki + , + verður + venjingin + skipað + annaðhvørt + online + yvir + video + ella + sum + einstaklingaviðgerð + . + + + Onkologurin + á + Landssjúkrahúsinum + ávísur + til + fysioterapi + . + + + Sjúklingar + , + sum + eru + skurðviðgjørdir + fyri + bróstkrabba + , + hava + møguleika + fyri + vegleiðing + og + endurvenjing + 3-5 + ferðir + í + einum + tíðarskeiði + uppá + tríggjar + mánaðir + . + + + Sjúklingar + , + ið + hava + sonevnda + „ + Radikal + prostataectomi + ” + 140 + , + fáa + bjóðað + endurvenjing + eina + til + tríggjar + ferðir + . + + + Sjúklingur + , + sum + hevur + lymfødem + , + 141 + hevur + møguleika + at + koma + til + lymfødem + viðgerð + eina + til + tvær + ferðir + um + árið + . + + + 133 + § + 6a + , + stk. + 2 + , + í + løgtingslóg + nr. + 68 + frá + 22. + mai + 2015 + um + broyting + í + løgtingslóg + um + sjúkrahúsverkið + ( + ásetingar + um + endurvenjing + ) + 134 + §§ + +

+

+ + 6 + +

+

+ + og + +

+

+ + 7 + +

+

+ + í + +

+

+ + kunngerð + +

+

+ + nr. + +

+

+ + 21 + +

+

+ + frá + +

+

+ + 21 + . + +

+

+ + mars + +

+

+ + 2017 + +

+

+ + um + +

+

+ + endurvenjing + +

+

+ + innan + +

+

+ + sjúkrahúsverkið + 135 + § + +

+

+ + 4 + +

+

+ + í + +

+

+ + kunngerð + +

+

+ + nr. + +

+

+ + 21 + +

+

+ + frá + +

+

+ + 21 + . + +

+

+ + mars + +

+

+ + 2017 + +

+

+ + um + +

+

+ + endurvenjing + +

+

+ + innan + +

+

+ + sjúkrahúsverkið + 136 + §§ + +

+

+ + 37 + +

+

+ + í + +

+

+ + løgtingslóg + +

+

+ + nr. + +

+

+ + 72 + +

+

+ + frá + +

+

+ + 25 + . + +

+

+ + Juni + +

+

+ + 2020 + +

+

+ + um + +

+

+ + almannatrygd + +

+

+ + og + +

+

+ + tænastur + +

+

+ + 1 + 37 + § + +

+

+ + 2 + +

+

+ + í + +

+

+ + kunngerð + +

+

+ + nr. + +

+

+ + 20 + +

+

+ + frá + +

+

+ + 21 + . + +

+

+ + mars + +

+

+ + 2017 + +

+

+ + um + +

+

+ + endurvenjing + +

+

+ + innan + +

+

+ + Almannaverkið + 138 + §§ + +

+

+ + 4 + +

+

+ + og + +

+

+ + 5í + +

+

+ + kunngerð + +

+

+ + nr. + +

+

+ + 20 + +

+

+ + frá + +

+

+ + 21 + . + +

+

+ + mars + +

+

+ + 2017 + +

+

+ + um + +

+

+ + endurvenjing + +

+

+ + innan + +

+

+ + Almannaverkið + 139 + Faldari + : + +

+

+ + Tilboð + +

+

+ + um + +

+

+ + endurvenjing + +

+

+ + innan + +

+

+ + sjúkrahúsverk + , + +

+

+ + almannaverk + +

+

+ + og + +

+

+ + kommunur + , + +

+

+ + www.hmr.fo + +

+

+ + 140 + +

+

+ + https://www.cancer.dk/prostatakraeft/behandling-prostatakraeft/helbredende- + behandling-lokal-prostata + / + operation-prostata-helbredende + / + 141 + https://www.cancer.dk/hjaelp-viden/bivirkninger-senfolger/lymfoedem/ + +

+

+ + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + • + 117 + Ergoterapi + Allir + sjúklingar + við + høvda + - + og + hálskrabba + , + verða + ávístir + til + endurvenjing + við + ergoterapeuti + . + + + Ergoterapeuturin + kannar + og + leggur + ætlan + fyri + viðgerðina + . + + + Viðgerðartilboðið + er + ein + tími + , + tvær + ferðir + um + vikuna + í + 12 + vikur + . + + + Lækni + á + Oyra + - + , + nøs + - + og + hálsdeildini + ( + ONH + ) + og + / + ella + onkologurin + á + Landssjúkrahúsinum + ávísir + til + ergoterapi + . + + + Á + barnadeildini + á + Landssjúkrahúsinum + hava + tey + nýliga + sett + eitt + toymi + á + stovn + , + sum + skal + taka + sær + av + øllum + børnum + við + krabbameini + og + familjum + teirra + . + + + Eisini + tekur + toymið + sær + av + at + stuðla + og + fylgja + upp + , + umframt + at + seta + møgulig + hjálpartiltøk + í + verk + til + barn + og + familju + , + frá + tí + , + at + tey + fáa + staðfest + sjúku + og + verða + send + av + landinum + til + viðgerðar + , + og + meðan + tey + eru + stødd + uttanlands + . + + + Harafturat + verður + hetta + gjørt + , + tá + ið + tey + koma + heimaftur + til + Føroya + , + millum + viðgerðir + , + og + tá + ið + viðgerðin + er + liðug + . + + + Toymið + er + mannað + við + barnalækna + og + tveimum + sjúkrarøktarfrøðingum + , + umframt + at + samstarv + er + við + Almannaverkið + , + Krabbameinsfelagið + , + Gigni + og + aðrar + stovnar + . + + + Ráðgevingin + fyri + føroyingar + í + Danmark + og + Sjúklingahotellið + Tórshavn + í + Keypmannahavn + hava + góðar + royndir + við + endurmennandi + felagssamrøðum + millum + sjúkling + , + avvarðandi + , + sjúkrarøktarfrøðing + og + sosialráðgeva + í + mun + til + sjúklingar + við + munn + - + og + hálskrabba + . + + + Tey + bjóða + sjúklingi + og + avvarðandi + til + eina + skipaða + samrøðu + , + har + høvi + verður + at + tosa + um + sjúkuna + , + seta + spurningar + og + viðgera + sjúkugongdina + og + sosialu + støðuna + her + og + nú + , + men + eisini + við + atliti + at + møguligum + skerdum + arbeiðførleika + og + møguleikum + fyri + stuðli + . + + + Ein + uppfylgjandi + samrøða + áðrenn + sjúklingurin + fer + heimaftur + til + Føroyar + og + boð + til + ambulatoriið + á + Landssjúkrahúsinum + tryggja + eitt + gott + skifti + . + + + Leistur + er + eisini + gjørdur + fyri + felags + samrøður + í + mun + til + aðrar + sjúklingar + í + longum + ella + kompliseraðum + sjúkugongdum + . + + + Ráðgevingin + fyri + føroyingar + í + Danmark + tekur + sær + av + at + veita + ráðgeving + og + vegleiðing + til + sjúklingarnar + og + teirra + avvarðandi142 + . + + + Ráðgevingin + setur + eisini + í + stóran + mun + fokus + á + børnini + sum + avvarðandi + til + álvarsliga + sjúk + foreldur + ella + systkin + . + + + 8.8 + AVVARÐANDI + Tey + avvarðandi + eru + ofta + ein + yvirsæddur + partur + í + sjúklingagongdini + . + + + Eitt + langt + lív + við + álvarsligari + sjúku + er + ofta + ikki + uttan + kostnað + fyri + tann + sjúka + og + heldur + ikki + fyri + tey + avvarðandi + . + + + Nógv + avvarðandi + , + bæði + makar + og + børn + , + eru + fyri + nógvum + missum + , + harafturat + sorg + og + ótta + fyri + at + missa + tann + sjúka + . + + + Hetta + verður + á + fakmáli + kallað + bíðisorg + ( + ventesorg + ) + , + ið + er + eitt + nýtt + og + yvirsætt + fyribrigdi + – + bæði + í + familjunum + og + heilsuverkinum.143At + vera + avvarðandi + kann + tí + vera + ein + stór + avbjóðing + praktiskt + eins + væl + og + sálarligt + . + + + Tað + sosiala + lívið + kemur + undir + trýst + , + og + nógv + kenna + seg + óttafull + og + sperd + . + + + 142 + https://www.amr.fo/fo/arbeidsoki/studul-til-felog-o-a/radgevingin-fyri-foroyingar-i-danmark/ + 143 + Ny + +

+

+ + sorg + +

+

+ + totalt + +

+

+ + overset + +

+

+ + i + +

+

+ + kraft + +

+

+ + af + , + +

+

+ + at + +

+

+ + flere + +

+

+ + end + +

+

+ + nogensinde + +

+

+ + lever + +

+

+ + længe + +

+

+ + med + +

+

+ + alvorlig + +

+

+ + sygdom + +

+

+ + – + +

+

+ + Kristeligt + +

+

+ + Dagblad + +

+

+ + ( + kristeligt-dagblad.dk + ) + +

+

+ + 118 + • + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + 8.8.1 + AVVARÐANDI + TÝÐANDI + PARTUR + AV + STUÐLINUM + Avvarðandi + eru + ofta + tann + mest + týðandi + stuðulin + hjá + tí + sjúka + undir + allari + sjúkugongdini + . + + + Tey + røkja + ofta + stórar + partar + av + umsorganini + , + taka + sær + av + nógvum + uppgávum + og + hava + nógv + samband + og + samskifti + við + sjúkrahús + og + aðrar + stovnar + , + samstundis + sum + tey + eru + sálarliga + ávirkað + av + støðuni + . + + + Tey + kunnu + eisini + hava + fíggjarligar + og + praktiskar + avbjóðingar + , + umframt + tørv + á + uppfylging + og + hjálp + í + mun + til + ymisk + rættindi + og + stuðulsveitingar + . + + + Tá + ið + atlit + verða + tikin + til + tey + avvarðandi + undir + allari + sjúkugongdini + , + har + tey + fáa + hjálp + og + tann + stuðul + , + sum + teimum + tørvar + , + eru + tey + eitt + tilfeingi + , + sum + er + viðvirkandi + til + eina + góða + sjúkugongd + , + umframt + at + tað + gevur + teimum + orku + at + megna + støðuna + . + + + Í + sambandi + við + endurmenningina + hjá + avvarðandi + hevur + tað + týdning + at + fáa + greiðu + á + : + • + Hvør + er + næsti + avvarðandi + , + og + , + um + sjúklingurin + hevur + børn + , + eisini + at + taka + atlit + til + tey + . + + + • + Fáa + gjørt + eina + neyva + meting + av + tørvinum + á + stuðli + hjá + teimum + avvarðandi + . + + + At + hetta + verður + hugsað + inn + frá + byrjan + og + áhaldandi + gjøgnum + alla + sjúkugongdina + . + + + Stemma + av + væntanir + um + , + hvør + stuðul + er + best + fyri + tey + og + taka + atlit + til + , + at + tørvurin + kann + broytast + . + + + • + Meta + um + , + hvørt + sárbar + avvarðandi + og + fólk + við + øðrum + etniskum + uppruna + eru + før + fyri + at + søkja + sær + hjálp + , + ella + um + heilsustarvsfólk + skulu + átaka + sær + ein + virknan + leiklut + , + annaðhvørt + í + mun + til + at + fáa + samband + við + aðrar + aktørar + ella + sjálvi + veita + viðkomandi + stuðul + . + + + • + Áhaldandi + kunna + um + ymiskar + stuðulsmøguleikar + og + tilboð + sum + finnast + . + + + Hetta + kann + t.d + vera + í + mun + til + ymisk + rættindi + , + samband + við + sjúklingafeløg + , + stuðulsbólkar + o.a. + • + Uppmerksemi + eigur + at + vera + á + karmarnar + hjá + avvarðandi + at + vera + um + tann + sjúka + , + eisini + tá + tey + eru + uttanlands + í + sjúkuørindum + í + mun + til + sjúkraskriving + / + sjúkrafarloyvi + , + umframt + at + veita + barnafamiljum + hjálp + , + tá + børn + ella + foreldur + gerast + sjúk + ella + doyggja + . + + + • + Sambært + kunngerð + um + endurvenjing + innan + sjúkrahúsverkið + , + hava + avvarðandi + rætt + til + at + vera + við + til + endurmennandi + samrøður + í + mun + til + endurvenjingina + . + + + 144 + 8.9 + BØRN + OG + UNG + Tað + er + týdningarmikið + at + geva + sær + far + um + børn + og + ung + sum + avvarðandi + . + + + Tá + ið + tosað + verður + um + børn + og + ung + , + eru + tey + í + aldursbólkinum + frá + 0-28 + ár + . + + + Børn + hava + serligan + tørv + , + tá + foreldur + ella + systkin + gerast + álvarsliga + sjúk + ella + doyggja + . + + + 145 + Hóast + vit + eru + vorðin + betri + til + at + viðgera + krabbamein + , + so + hevur + hetta + avleiðingar + fyri + familjuna + og + eisini + børnini + og + tey + ungu + . + + + Kanningar + uttanlands + hava + víst + , + at + umleið + triðja + hvørt + barn + upplivir + bíðisorg + , + tí + tað + alsamt + er + vorðið + meira + vanligt + , + at + fólk + liva + longur + við + lívshóttandi + sjúku + , + og + børnini + og + tey + ungu + liva + við + óttanum + um + at + missa + . + + + Í + dag + síggja + vit + oftari + avleiðingarnar + av + hesum + , + og + tí + hava + tey + tørv + á + hjálp + . + + + 146 + 8.9.1 + BØRN + OG + UNG + EIN + ÚTSETTUR + BÓLKUR + Tá + ið + álvarslig + sjúka + rakar + , + kemur + nógvur + ótti + og + ótryggleiki + inn + í + familjuna + , + bæði + fyri + tann + sjúka + , + makan + og + eisini + børnini + . + + + Í + bíðisorg + liggur + óttin + fyri + at + missa + , + eisini + tann + miss + , + sum + hevur + samband + við + , + at + tann + sjúki + orkar + minni + og + minni + , + bæði + likamliga + og + sálarliga + . + + + Tað + er + ein + stór + byrða + at + vera + í + einum + varandi + trýsti + og + so + líðandi + at + missa + tann + , + sum + man + er + góður + við + . + + + Fokus + eigur + tí + at + vera + á + børn + og + ung + sum + avvarðandi + hjá + álvarsliga + sjúkum + foreldrum + , + og + tá + systkin + eru + sjúk + , + eisini + tá + ið + hesi + eru + stødd + uttanlands + í + sjúkuørindum + . + + + Tá + eru + tey + frísku + børnini + ofta + stødd + í + Føroyum + , + soleiðis + at + familjan + er + spjødd + . + + + Hetta + viðførir + avbjóðingar + fyri + familjuna + og + serliga + børnini + . + + + 144 + § + 4 + , + stk. + 2 + í + kunngerð + nr. + 21 + frá + 21 + . + + + Mars + 2017 + um + endurvenjing + innan + sjúkrahúsverkið + 145 + https://sorgcenter.dk/psykologhjaelp/ + 146 + https://sorgcenter.dk/ + +

+

+ + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + • + 119 + Tað + er + umráðandi + , + at + tosað + verður + við + foreldrini + , + um + hvussu + børnini + hava + tað + og + kunna + tey + um + ymiskar + hjálparmøguleikar + . + + + Stuðla + familjuni + og + hjálpa + foreldrum + at + hjálpa + sínum + børnum + best + møguligt + , + eisini + við + at + samskipa + samband + og + samskifti + við + t.d. + barnagarð + , + skúla + , + heilsusystur + , + sálarfrøðing + , + umframt + Krabbameinsfelagið + og + aðrar + felagsskapir + – + og + at + hitta + onnur + í + somu + støðu + . + + + Tað + er + umráðandi + , + at + øll + fáa + hetta + tilboð + og + ikki + bert + tey + , + ið + sjálvi + orka + at + søkja + sær + hjálp + . + + + Gransking + vísir + , + at + foreldur + ofta + ikki + gáa + um + atburðin + hjá + børnunum + og + teimum + ungu + , + tá + ið + tey + hava + tað + torført + , + tí + at + børnini + lata + sum + um + , + at + tey + hava + tað + gott + . + + + Í + heilsuverkinum + er + eisini + manglandi + fokus + á + børn + sum + avvarðandi + , + so + familjurnar + verða + ikki + gjørdar + varugar + við + , + hvørjar + tankar + og + kenslur + børnini + hava + . + + + Vanliga + eru + vit + meira + varug + við + , + at + tað + kann + vera + tørvur + á + hjálp + , + tá + ið + onkur + av + teimum + nærmastu + doyr + . + + + Tað + er + als + ikki + sama + fokus + á + at + liva + sum + avvarðandi + . + + + Kanningar + uttanlands + hava + víst + , + at + tað + kann + vera + torførari + at + liva + við + sjúkum + foreldrum + ella + systkjum + í + nógv + ár + , + enn + tað + er + at + missa + . + + + Hetta + sigur + nakað + um + ovurstóra + trýstið + , + sum + stendur + við + í + áravís.147 + Eitt + samanspæl + av + nógvum + ymiskum + faktorum + eru + avgerandi + fyri + , + hvussu + tað + gongur + hjá + hvørjum + einstøkum + barni + , + bæði + fyrstu + tíðina + og + sum + frá + líður + . + + + Hvussu + familjan + hevur + tað + , + hevur + soleiðis + víst + seg + at + hava + stóran + týdning + fyri + , + hvussu + børn + og + ung + megna + støðuna + . + + + Nógvar + familjur + megna + væl + broytingarnar + sum + koma + , + meðan + aðrar + familjur + hava + tað + torført + við + hesum + . + + + Tí + er + umráðandi + at + finna + fram + til + tær + familjur + , + sum + eru + serliga + útsettar + , + og + veita + teimum + røttu + hjálpina + . + + + 8.9.2 + TRYGGJA + EINSHÁTTAÐA + HJÁLP + TIL + BØRN + OG + UNG + Tað + hevur + týdning + at + taka + børn + og + ung + við + í + sjúkugongdina + : + • + At + heilsustarvsfólk + geva + sær + far + um + hetta + og + gera + fastar + mannagongdir + , + sum + eru + við + til + at + hjálpa + og + stuðla + uppundir + at + tey + fáa + røttu + hjálpina + . + + + • + Heilsustarvsfólk + eiga + at + kanna + og + skjalprógva + , + at + tað + eru + børn + og + ung + , + sum + eru + avvarðandi + hjá + tí + sjúka + og + fáa + fatur + í + upplýsingum + , + ið + viðvíkja + umstøðunum + hjá + teimum + , + so + sum + tilknýti + til + familju + , + barnagarð + , + skúla + o. + tíl. + Eisini + at + kanna + um + børnini + hava + tørv + á + hjálp + og + stuðli + og + vísa + á + , + hvar + hjálpin + er + at + finna + . + + + Um + neyðugt + samskipa + við + týðandi + aktørar + og + myndugleikar + , + um + børnini + ella + tey + ungu + hava + serligan + tørv + . + + + • + Heilsustarvsfólk + skulu + átaka + sær + ein + virkan + leiklut + , + fyri + at + tryggja + at + børn + og + ung + fáa + neyðugan + stuðul + og + hjálp + . + + + 148 + Umframt + at + tað + hevur + týdning + at + geva + foreldrum + góða + kunning + og + ráðgeving + um + , + hvat + tey + skulu + vera + varug + við + , + og + um + hvussu + tey + kunnu + hjálpa + børnunum + . + +

+

+ + Málið + má + vera + , + at + ongi + børn + skulu + standa + einsamøll + í + sváru + og + truplu + støðuni + . + + + Tað + hevur + stóran + týdning + , + at + tað + frá + almennari + síðu + verður + spent + eitt + trygdarnet + undir + familjur + við + børnum + , + tí + vit + vita + , + at + sorg + og + einsemi + gongur + hond + í + hond + , + og + nógv + uppliva + at + standa + einsamøll + í + truplu + støðuni + . + + + Í + Noregi + , + Svøríki + og + Finnlandi + er + lóggáva + um + børn + sum + avvarðandi + . + + + Í + Danmark + er + eitt + uppskot + til + samtyktar + lagt + fyri + Fólkatingið + , + um + at + tað + verður + farið + undir + fyrireikandi + arbeiði + at + lógartryggja + børnum + hjálpina + , + teimum + tørvar + 149 + . + + + Endamálið + við + lógini + er + at + minka + um + vandatættir + hjá + børnum + , + har + álvarslig + sjúka + , + sálarlig + sjúka + , + rúsevnismisnýtsla + ella + deyði + eru + í + familjuni + 150 + . + + + 147 + https://www.cancer.dk/hjaelp-viden/boern-og-unge/boern-i-kraeftramte-familier/ + 148 + +

+

+ + https://www.sst.dk/-/media/Udgivelser/2012/Publ2012/ + Anbefalinger-til-sundhedspersoners + - + m + %C3 + %B8de-med-p + %C3 + %A5r + %C3 + %B8rende-til-alvorlig-syge.ashx + +

+

+ + 149 + +

+

+ + https://www.cancer.dk/ + om-os + / + det-mener-kraeftens-bekaempelse + / + boern-som-paaroerende + / + 150 + https://www.cancer.dk/hjaelp-viden/boern-og-unge/indsats-boern-som-paaroerende/nyheder- + om-boern-som-paaroerende + / + hjaelp-paa-vej-til-boern-med-syge-foraeldre + / + +

+

+ + 120 + • + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + Nógv + av + børnunum + í + hesum + familjum + trívast + verri + enn + teirra + javnaldrar + , + og + tey + eru + í + øktum + vanda + fyri + langtíðarfylgjum + seinni + í + lívinum + . + + + Um + tey + ikki + fáa + røttu + hjálpina + , + eru + tey + eisini + í + vanda + fyri + at + fáa + millum + annað + ótta + og + depressión + , + gerast + misbrúkarar + av + alkoholi + , + antidepressiva + og + øðrum + rúsevnum + , + umframt + at + tey + kunnu + gerast + sosialt + isolerað + og + uppliva + eitt + størri + einsemi + . + + + Hóast + hetta + , + fáa + nógv + børn + ikki + neyðuga + hjálp + og + stuðul + í + dag151 + . + + + Tí + áttu + vit + at + havt + samsvarandi + lóggávu + í + Føroyum + , + sum + tryggjar + , + at + børn + sum + avvarðandi + , + fáa + neyðugu + hjálpina + . + + + Í + dag + er + hjálpin + til + hesi + børnini + ov + tilvildarlig + og + ófullfíggjað + . + + + Hvørt + ár + uppliva + fleiri + børn + og + ung + at + foreldur + ella + systkin + gerast + álvarsliga + sjúk + ella + doyggja + . + + + Ein + stórur + partur + av + gerandisdegnum + hjá + hesum + børnum + og + ungum + fer + fram + í + skúla + ella + barnagarði + . + + + Tí + kunnu + skúlar + og + barnagarðar + vera + við + til + at + gera + stóran + mun + at + hjálpa + børnum + og + teimum + ungu + , + tá + álvarsliga + sjúka + ella + deyði + raka + . + + + Børn + og + ung + , + sum + hava + tað + trupult + og + ikki + fáa + hjálp + , + trívast + verri + enn + teirra + javnaldrar + og + uppliva + at + standa + einsamøll + í + sorgini + . + + + Tey + kunnu + verða + merkt + av + hesum + restina + av + lívinum + og + kunnu + eisini + lættliga + gerast + til + trupul + børn + . + + + Tí + eiga + allir + skúlar + og + stovnar + at + hava + eina + sorgartilbúgving + . + + + Eina + ætlan + , + har + neyvar + leiðreglur + eru + fyri + , + hvussu + skúlar + og + stovnar + kunnu + virka + í + ymiskum + kreppustøðum + , + eitt + nú + tá + foreldur + ella + systkin + gerast + álvarsliga + sjúk + ella + doyggja + . + + + Samstundis + bindur + ætlanin + starvsfólkini + til + at + virka + eftir + hesum + leiðreglum + , + ið + er + til + fyrimuns + fyri + børnini + . + + + 152 + Fleiri + skúlar + og + barnagarðar + í + Føroyum + hava + slíkar + ætlanir + , + men + málið + má + vera + , + at + allir + skúlar + og + barnagarðar + hava + eina + slíka + , + soleiðis + at + øll + børn + og + ung + fáa + hjálp + . + + + Sorgartilbúgvingin + gagnar + eisini + børnum + og + ungum + , + sum + eru + í + kreppu + av + øðrum + orsøkum + enn + , + tá + onkur + í + familjuni + er + sjúkur + ella + doyr + , + eitt + nú + um + foreldur + fara + frá + hvørjum + øðrum + ella + børn + og + ung + hava + sálarsjúk + foreldur + og + so + framvegis + . + + + Tí + verður + mælt + til + , + at + arbeitt + verður + fram + í + móti + , + at + allir + skúlar + og + barnagarðar + skulu + hava + eina + sorgartilbúgving + . + + + 8.10 + SAMANUMTØKA + Tað + eigur + at + raðfestast + , + at + fáa + sett + á + stovn + eina + Endurmenningareind + innan + krabbamein + í + Sjúkrahúsverkinum + skjótast + gjørligt + , + á + sama + hátt + sum + á + hjartaøkinum + . + + + Eindin + skal + fevna + um + allar + krabbameinssjúklingar + . + + + Eindin + eigur + at + taka + støði + í + allari + lívsstøðuni + , + sum + umframt + ta + likamligu + , + eisini + fevnir + um + sálarligu + , + sosialu + og + eksistentiellu + / + andaligu + lívsstøðuna + , + har + møguleiki + er + fyri + likamligari + venjing + , + ráðgeving + , + samrøðum + o.tíl. + Sjúkrarøktarfrøðingar + eiga + at + verða + settir + til + at + samskipa + hetta + á + sama + hátt + , + sum + vit + kenna + tað + frá + endurmenning + av + hjartasjúklingum + í + Føroyum + . + + + At + endurmennandi + samrøðan + sum + sjúkrarøktarfrøðingarnir + hava + við + sjúklingar + og + avvarðandi + skal + hava + til + endamáls + at + taka + støðu + til + tørvin + á + endurmenning + , + bæði + hjá + sjúklinginum + og + avvarðandi + , + har + eisini + verður + kunnað + um + ymisk + rættindi + , + samstundis + sum + tryggjað + verður + , + at + tey + fáa + bjóðað + røttu + endurmennandi + tilboðini + . + + + Eisini + eigur + endurmenning + at + skipast + sum + eitt + tvørfakligt + viðgerðartilboð + , + ið + verður + veitt + tvørtur + um + skipanir + , + bæði + í + heilsuverki + , + almannaverki + og + kommunum + . + + + Samstundis + eigur + endurmenningartilboðið + at + verða + uppraðfest + við + einum + sálarfrøðingi + við + servitan + innan + heilsusálarfrøði + og + einum + kliniskum + sexologi + . + + + Harafturat + eigur + man + at + raðfesta + at + endurskoða + almannalóggávuna + soleiðis + , + at + hon + á + best + møguligan + hátt + tryggjar + sjúklingin + og + tey + avvarðandi + , + tá + ið + lívshóttandi + sjúka + rakar + . + + + 151 + https://www.cancer.dk/hjaelp-viden/boern-og-unge/indsats-boern-som-paaroerende/ + 152 + https://www.cancer.dk/ + omsorg + / + til-fagfolk + / + sorghandleplaner + / + +

+

+ + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + • + 121 + 8.11 + TILMÆLI + 20 + . + + + At + ein + Endurmenningareind + innan + krabbamein + verður + sett + á + stovn + í + Sjúkrahúsverkinum + , + á + sama + hátt + sum + á + hjartaøkinum + . + + + At + eindin + verður + staðsett + á + Onkologiska + ambulatorium + og + skal + fevna + um + allar + krabbameinssjúklingar + . + + + Eindin + eigur + at + taka + støði + í + allari + lívsstøðuni + , + sum + umframt + ta + likamligu + eisini + fevnir + um + sálarligu + , + sosialu + og + eksistentiellu + / + andaligu + lívsstøðuna + , + har + møguleiki + er + fyri + likamligari + venjing + , + ráðgeving + , + samrøðum + o.tíl. + Hetta + merkir + , + at + ein + hugsar + endurmenning + sum + eitt + tvørfakligt + viðgerðartilboð + , + ið + verður + veitt + tvørtur + um + skipanir + , + bæði + í + heilsuverki + , + almannaverki + og + kommunum + . + + + 21 + . + + + At + allir + krabbameinssjúklingar + fáa + endurmennandi + samrøður + ígjøgnum + alla + sjúkugongdina + . + + + At + tað + eru + sjúkrarøktarfrøðingar + , + ið + verða + settir + til + at + samskipa + hetta + á + sama + hátt + , + sum + vit + kenna + tað + frá + endurmenning + av + hjartasjúklingum + í + Føroyum + . + + + Samrøðan + skal + hava + til + endamáls + at + taka + støðu + til + tørvin + á + endurmenning + , + bæði + hjá + sjúklinginum + og + avvarðandi + , + har + eisini + verður + kunnað + um + ymisk + rættindi + , + og + at + tað + verður + tryggjað + , + at + tey + fáa + bjóðað + røttu + endurmennandi + tilboðini + . + + + 22 + . + + + At + endurmennningin + í + Sjúkrahúsverkinum + verður + samskipað + við + endurmenningar + eindir + , + ið + eru + ella + verða + settar + á + stovn + í + Almannaverkinum + og + í + kommununum + , + og + sum + eru + mann + - + aðar + við + sjúkrarøktarfrøðingi + , + fysioterapeuti + og + møguliga + sosialráðgeva + . + + + Fokus + eigur + eisini + at + vera + á + endurmenning + í + sambandi + við + seinfylgjur + , + sum + nógvir + sjúklingar + uppliva + , + eftir + at + tey + eru + liðug + við + viðgerð + . + + + 23 + . + + + At + tað + verður + arbeitt + fram + ímóti + m.a. + serligari + reglu + fyri + tey + , + sum + eru + leingi + sjúk + av + krabba + - + meini + , + har + útlit + eru + fyri + , + at + tey + kunnu + koma + aftur + til + arbeiðis + , + so + at + tað + ikki + er + neyðugt + við + eini + uppsøgn + : + • + At + almannalóggávan + verður + broytt + soleiðis + , + at + tað + ber + til + at + fáa + tillagað + starv + í + avmarkað + tíðarskeið + , + so + tey + varðveita + tilknýtið + til + arbeiðsmarknaðin + og + eisini + varðveita + fíggjarliga + lívsgrundarlagið + • + At + tað + ber + til + at + fáa + fyritíðarpensjón + í + avmarkað + tíðarskeið + . + + + • + At + 120 + daga + reglan + í + starvsmannalógini + verður + endurskoðað + . + + + 24 + . + + + At + almannalógin + ( + §25 + ) + verður + broytt + soleiðis + , + at + endurgjald + kann + veitast + til + persón + , + sum + fer + av + arbeiðsmarknaðinum + fyri + at + vera + um + ein + persón + við + álvarsligari + sjúku + , + har + talan + er + um + vanda + fyri + lívi + og + heilsu + – + og + soleiðis + ikki + bert + doyggjandi + sjúklingar + , + sum + ásetingin + fevnur + um + í + dag + . + + + 25 + . + + + At + kliniskur + sexologur + verður + settur + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + 26 + . + + + At + sálarfrøðingur + við + servitan + innan + heilsusálarfrøði + verður + settur + í + Sjúkrahúsverkinum + at + taka + sær + av + sjúklingum + á + somatiska + øknum + , + og + at + sjúklingar + , + ið + eru + staddir + uttanlands + í + sjúkuørindum + í + longri + tíð + , + fáa + ískoyti + frá + Heilsutrygd + ella + aðrari + almennari + skipan + til + viðtalu + hjá + sálarfrøðingi + . + + + 27 + . + + + At + tað + altíð + verður + gjørd + ein + neyv + meting + av + tørvinum + á + stuðli + hjá + teimum + avvarðandi + , + bæði + likamliga + , + sálarliga + , + sosialt + og + eksistensielt + / + andaligt + . + + + At + hetta + verður + hugsað + inn + frá + byrjan + og + áhaldandi + gjøgnum + alla + sjúkugongdina + . + + + 28 + . + + + At + serlig + atlit + skulu + takast + til + børn + og + ung + , + tá + ið + foreldur + ella + systkin + gerast + sjúk + ella + doyggja + av + krabbameini + , + m.a. + við + at + gera + vegleiðingar + um + samrøður + , + og + upplýsingar + um + , + hvar + familjurnar + kunnu + fáa + hjálp + , + og + hvar + tey + kunnu + hitta + onnur + í + somu + støðu + , + t.d. + sjúklingafeløg + , + samrøðubólkar + og + onnur + netverk + . + +

+

+ + 122 + • + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + 29 + . + + + At + tað + verður + tryggjað + samskipan + um + endurmenning + við + týðandi + aktørar + og + myndugleikar + t.d. + skúlar + , + barnagarðar + , + kommunur + , + Sernám + og + barnavernd + um + børnini + ella + tey + ungu + , + sum + hava + serligan + tørv + . + + + 30 + . + + + Mælt + verður + til + , + at + farið + verður + undir + fyrireikandi + arbeiði + at + lógarfesta + skipaða + hjálp + til + børn + sum + avvarðandi + , + og + at + arbeiðið + verður + gjørt + uppá + tvørs + av + avvarðandi + aðalráðum + . + + + Her + verður + serliga + hugsað + um + Heilsumálaráðið + , + Almannamálaráðið + og + Mentamálaráðið + 31 + . + + + At + allir + skúlar + og + barnagarðar + skulu + hava + eina + sorgartilbúgvingarætlan + , + tá + børn + og + ung + eru + partur + av + familju + , + ið + eru + rakt + av + álvarsligari + sjúku + ella + deyða + . + +

+

+ + 8 + . + + + Kapittul + – + endurmenning + • + 123 + +

+

+ + 9 + SAMSKIPAÐ + SJÚKLINGAGONGD + +

+

+ + 126 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + 153 + Kræftpatienter + og + almen + praksis + – + en + styrket + indsats + , + PLO + og + Kræftens + Bekæmpelse + ( + 2017 + ) + s. + 16 + Sambært + arbeiðssetninginum + , + skal + arbeiðsbólkurin + gera + tilmæli + um + at + veita + eina + góða + og + samskipaða + sjúklingagongd + – + bæði + í + føroyska + heilsuverkinum + og + millum + føroyska + heilsuverkið + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + . + + + Samstundis + skal + tryggjast + , + at + ongin + krabbameinssjúklingur + bíðar + longur + enn + mest + loyvdu + bíðitíðirnar + eftir + útgreining + og + viðgerð + fyri + viðkomandi + krabbameinssjúku + . + + + Hesin + kapittul + tekur + støði + í + teimum + avbjóðingum + og + veikleikum + , + sum + eru + í + dag + , + tá + ið + talan + er + um + eina + sjúklingagongd + hjá + krabbameinssjúklingum + . + + + Hetta + er + galdandi + frá + tí + , + at + sjúklingurin + fer + til + kommunulækna + við + eyðkennum + , + har + illgruni + er + um + krabbamein + , + til + sjúklingurin + er + komin + í + viðgerð + . + + + Her + verður + eisini + sett + fokus + á + tey + skifti + , + sum + eru + millum + kommunulækna + og + sjúkrahúsið + , + umframt + tey + skifti + , + sum + eru + millum + føroyska + sjúkrahúsverkið + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + . + + + Í + mun + til + okkara + grannalond + , + eru + vit + í + Føroyum + í + tí + serstøðu + , + at + ein + stórur + partur + av + krabbameinsviðgerðunum + fer + fram + uttanlands + . + + + Hetta + krevur + eina + serliga + samskipan + av + viðgerðunum + , + sum + eisini + verður + tikið + upp + . + + + Eftir + at + avbjóðingar + og + veikleikar + eru + lýstir + , + verður + eisini + komið + við + tilmælum + um + , + hvussu + hesir + kunnu + loysast + , + soleiðis + at + føroyskir + krabbameinssjúklingar + kunnu + fáa + eina + dygdargóða + og + samanhangandi + viðgerð + , + og + har + viðgerðartrygd + verður + sett + í + verk + við + ásettum + mest + loyvdum + bíðitíðum + , + ið + skal + tryggja + , + at + ongin + krabbameinssjúklingur + bíðar + longur + enn + hægst + neyðugt + eftir + útgreining + og + viðgerð + . + + + Í + hesum + kapitli + verður + eisini + komið + inn + á + seks + av + teimum + tólv + tilmælunum + , + sum + eftirmetingin + av + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + vísti + á + , + framvegis + eru + viðkomandi + at + fáa + sett + í + verk + . + + + Hesi + verða + gjørd + ítøkilig + , + so + hvørt + tað + verður + komið + inn + á + tey + í + tekstinum + . + + + Eins + og + gjørt + varð + í + krabbameinsætlanini + í + 2009 + , + er + sjúklingagongdin + býtt + í + tríggjar + høvuðspartar + : + • + Prehospitalur + partur + : + Kommunulæknaskipanin + – + frá + illgruna + til + ávísing + • + Diagnostiskur + partur + : + Radiologi + , + patologi + ( + biopsi + ) + og + koloskopi + • + Viðgerðar + partur + : + Skurðviðgerð + , + medisinsk + viðgerð + og + samskipan + av + viðgerð + millum + føroyska + sjúkrahúsverkið + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + 9.1 + PREHOSPITALUR + PARTUR + – + FRÁ + ILLGRUNA + TIL + ÁVÍSING + Tað + økir + um + møguleikan + at + yvirliva + eina + krabbameinssjúku + , + um + diagnosan + verður + sett + tíðliga + . + + + T.d. + vísa + hagtølini + í + Danmark + , + at + umleið + 85 + prosent153 + av + krabbameinssjúklingum + byrja + sína + sjúklingagongd + hjá + kommunulækna + . + + + Í + Føroyum + hava + vit + ikki + hagtøl + hesum + viðvíkjandi + , + men + metast + má + , + at + støðan + er + nøkulunda + tann + sama + her + hjá + okkum + , + og + tí + hevur + kommunulæknin + ein + avgerandi + leiklut + við + at + tryggja + , + at + diagnosan + kann + verða + sett + tíðliga + . + + + 9 + . + + + KAPITTUL + Samskipað + sjúklingagongd + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 127 + 9.1.1 + ÁVÍSINGARSKIPANIN + Í + DAG + Tá + ið + kommunulækni + hevur + illgruna + um + , + at + ein + sjúklingur + kann + hava + krabbamein + , + fer + ávísingartilgongdin + í + dag + fram + á + tann + hátt + , + at + kommunulæknin + sendir + eina + talgilda + ávísing + til + ta + sergreinina + , + har + hann + metur + at + sjúkan + kann + stava + frá + . + + + Hetta + kann + til + dømis + verða + til + maga + - + tarm + lækna + , + um + illgruni + er + um + bløðing + frá + tarmi + / + broyting + í + opning + ella + t.d. + til + hæmatolog + ( + serlækna + í + blóðsjúkum + ) + , + um + illgruni + er + um + blóðkrabba + . + + + Áðrenn + hetta + verður + gjørt + , + hevur + sjúklingurin + ofta + havt + fleiri + kommunulæknaviðtalur + , + har + sjúklingurin + hevur + tikið + blóðroyndir + , + røntgen + og + annað + tílíkt + . + + + Um + kommunulæknin + á + leiðini + eitt + nú + ynskir + at + bíleggja + eina + CT + - + skanning + av + maganum + , + so + er + neyðugt + at + umrøða + hetta + við + skurðlæknan + , + tí + kommunulæknin + hevur + avmarkaðar + heimildir + tá + ið + talan + er + um + radiologiskar + kanningar + . + + + Tá + ávísingin + verður + send + , + kann + kommunulæknin + raðfesta + um + henda + ávísing + er + ein + sum + hastar + , + og + eisini + viðmerkja + at + illgruni + er + um + krabbamein + . + + + Hetta + krevur + tó + , + at + kommunulæknin + eru + nóg + greiður + , + tá + ið + tað + snýr + seg + um + illgruna + um + krabbamein + , + og + at + hann + fær + gjørt + vart + við + hesar + tilvísingar + , + soleiðis + at + tær + ikki + smokka + burturímillum + aðrar + ávísingar + , + ið + ikki + eru + bráðfeingis + , + og + sum + eisini + koma + til + sergreinina + . + + + Munurin + millum + føroysku + og + t.d. + donsku + ávísingarskipanina + í + hesum + sambandi + er + , + at + ein + danskur + „ + kommunulækni + “ + vísur + sjúklingi + , + ið + hevur + eyðkenni + ella + tekin + , + ið + geva + ein + grundaðan + illgruna + um + krabbamein + , + til + ein + krabbameinspakka + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + Eru + eyðkennini + ítøkilig + , + t.d. + blóð + í + skarninum + , + verður + sjúklingurin + vístur + til + eina + ítøkiliga + tarmpakkatilgongd + , + har + sjúklingurin + verður + kannaður + fyri + krabba + í + tarmunum + . + + + Eru + eyðkennini + mett + at + vera + álvarsom + , + men + samstundis + ikki-ítøkilig + , + t.d. + ein + sjúklingur + , + ið + er + lætnaður + nógv + uppá + stutta + tíð + , + verður + sjúklingurin + vístur + til + eina + diagnosupakkatilgongd + á + sjúkrahúsinum + ( + Diagnostiskan + depil + ) + . + + + Í + tílíkum + førum + verða + ymiskar + kanningar + gjørdar + av + sjúklinginum + fyri + at + greina + og + staðfesta + , + um + talan + er + um + krabbamein + , + og + í + so + fall + hvat + slag + talan + er + um + . + + + Ein + føroyskur + kommunulækni + hevur + ikki + á + sama + hátt + møguleika + at + ávísa + til + pakkatilgongdir + . + + + Eru + eyðkennini + ítøkilig + , + er + tað + meira + einfalt + at + ávísa + sjúklingin + til + ta + sergreinina + , + har + kommunulæknin + metir + illgrunin + stavar + frá + . + + + Eru + eyðkennini + mett + at + vera + álvarsom + , + men + samstundis + ikki + - + ítøkilig + , + kann + kommunulæknin + ikki + senda + sjúklingin + til + eina + samlaða + útgreiningartilgongd + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + Samstundis + er + tað + torført + hjá + kommunulæknanum + at + ávísa + sjúklingin + til + eina + ávísa + sergrein + , + tí + kommunulæknin + kann + hava + illgruna + um + krabbamein + , + men + veit + samstundis + ikki + hvat + slag + talan + kann + vera + um + . + + + Í + tílíkum + førum + er + tað + ábyrgdin + hjá + kommunulæknanum + at + ávísa + til + einstakar + kanningar + , + røntgen + , + blóðroyndir + v.m + . + + + Um + tørvur + t.d. + er + á + eini + CT-skanning + í + greiningartilgongdini + , + er + neyðugt + at + samskifta + við + ein + skurðlækna + um + hetta + . + + + Um + illgruni + framvegis + er + til + staðar + eftir + ymiskar + kanningar + , + verður + sjúklingurin + sendur + til + ta + sergreinina + , + sum + kommunulæknin + metir + at + tað + er + størst + sannlíkindi + fyri + at + sjúkan + stavar + frá + . + + + Av + tí + , + at + kommunulæknarnir + ofta + kenna + , + hvør + móttakarin + á + sjúkrahúsinum + er + , + verður + ofta + í + greiningartilgongdini + samskift + um + telefon + , + fyri + at + umrøða + illgrunan + við + ein + serlækna + innan + økið + . + + + Um + ávísingin + ikki + verður + gingin + á + møti + , + tí + eitthvørt + væntar + ella + móttakandi + lækni + / + deild + ikki + er + samd + við + ávísandi + lækna + , + so + verður + ávísingin + avvíst + og + endar + í + einum + „ + innbakka + “ + , + sum + er + knýttur + at + ávísandi + lækna + . + + + Er + talan + um + eina + læknaviðtalu + , + har + t.d. + tveir + kommunulæknar + starvast + , + so + fær + hin + læknin + ikki + hesi + boðini + sum + skipanin + er + í + dag + . + + + Skipanin + kann + tó + broytast + soleiðis + at + fleiri + læknar + síggja + „ + innbakkan + “ + . + + + Hetta + verður + nærri + umrøtt + niðanfyri + . + + + Nógvar + kommunulæknaviðtalur + kring + landið + eru + mannaðar + við + skiftandi + avloysarum + , + sum + sjúklingar + kunnu + møta + í + eini + greiningar + - + ella + sjúklingatilgongd + . + + + Sambært + Heilsutrygd + eru + í + dag + t.d. + 7 + størv + ósett + av + teimum + 34 + kommunulæknastørvunum + , + sum + eru + í + Føroyum + . + + + Harumframt + eru + 2 + kommunulæknar + í + farloyvi + ella + sjúkraskrivaðir + . + + + Soleiðis + eru + 9 + størv + í + dag + mannaði + við + avloysarum + , + sum + aftur + merkir + , + at + fleiri + enn + 12.700 + borgarar + ikki + hava + ein + fastan + kommunulækna + 154 + . + + + 154 + Tølini + eru + fingin + til + v + ega + frá + Heilsutry + gd + tann + 22 + . + + + mars + 2022 + . + + + T + að + skal + viðmerkjast + , + a + t + í + S + andoy + eru + tv + eir + læknar + sum + r + økja + viðtaluna + . + + + Annar + læknin + er + +

+

+ + í + +

+

+ + føstum + +

+

+ + starvi + +

+

+ + meðan + +

+

+ + hin + +

+

+ + er + +

+

+ + í + +

+

+ + farloyvi + . + +

+

+ + Tað + +

+

+ + vil + +

+

+ + siga + , + +

+

+ + at + +

+

+ + umleið + +

+

+ + helvtina + +

+

+ + av + +

+

+ + tíðini + +

+

+ + hava + +

+

+ + sandoyingar + +

+

+ + fastan + +

+

+ + lækna + , + +

+

+ + og + +

+

+ + helvtina + +

+

+ + avloysara + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + tó + +

+

+ + oftast + +

+

+ + er + +

+

+ + afturvendandi + . + +

+

+ + Í + +

+

+ + tølunum + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + Heilsutrygd + +

+

+ + er + +

+

+ + komið + +

+

+ + við + +

+

+ + telja + +

+

+ + hesir + +

+

+ + borgarar + +

+

+ + í + +

+

+ + Sandoynni + +

+

+ + ikki + +

+

+ + við + +

+

+ + sum + +

+

+ + borgarar + +

+

+ + uttan + +

+

+ + fastan + +

+

+ + lækna + . + +

+

+ + 128 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + Tað + er + týdningarmikið + , + at + kommunulæknastørvini + í + Føroyum + í + mestan + mun + verða + sett + av + læknum + í + føstum + størvum + , + og + at + vit + í + Føroyum + áhaldandi + útbúgva + fleiri + kommunulæknar + , + soleiðis + at + vit + tryggja + , + at + borgarin + fær + ein + fastan + kommunulækna + . + + + Trotið + á + kommunulæknum + merkir + eisini + , + at + nógvir + sjúklingar + skulu + til + ein + kommunulækna + , + sum + teir + ofta + ikki + kenna + , + og + eru + kunnugir + við + – + og + til + ein + kommunulækna + , + sum + ofta + ikki + skilur + ella + tosar + føroyskt + . + + + Vandi + er + eisini + fyri + , + at + læknin + hevur + ein + avmarkaðan + kunnleika + til + telduskipanina + , + visitatiónsskipanina + ella + føroyska + sjúkrahúsverkið + sum + heild + . + + + Sum + skipanin + er + í + dag + , + kann + eisini + koma + fyri + , + at + kommunulæknin + er + farin + av + landinum + aftur + , + tá + svar + uppá + royndir + av + ymsum + slag + verða + send + aftur + í + viðtaluna + ella + ein + ávísing + verður + avvíst + . + + + Tí + kann + tað + ganga + ov + long + tíð + , + til + sjúklingurin + fær + svar + uppá + kanningar + v.m + . + + + Kommunulæknar + ella + vikarar + hava + møguleika + at + broyta + skipanina + soleiðis + at + fleiri + læknar + í + viðtaluni + – + ella + ein + fastur + kommunulækni + ella + vikarur + , + sum + koma + aftaná + tann + vikarin + , + sum + er + farin + av + landinum + – + síggja + „ + innbakkan + “ + . + + + Hetta + krevur + tó + eina + grundleggjandi + vitan + um + journalskipanina + , + sum + fleiri + vikarar + og + ella + kommunulæknar + helst + ikki + hava + . + + + Hetta + er + ein + avbjóðing + sum + Heilsutrygd + og + THS-toymið + saman + við + kommunulæknunum + eiga + at + taka + upp + fyri + at + tryggja + , + at + ein + avvíst + ávísing + ella + svar + uppá + eina + roynd + ongantíð + enda + í + einum + „ + innbakka + “ + , + sum + ikki + dagliga + verður + kannaður + . + + + Um + tað + ikki + verður + tryggjað + , + at + omanfyrinevndu + broytingar + verða + gjørdar + í + journalskipanini + kann + tað + seinka + tilgongdini + til + , + at + sjúklingurin + verður + útgreinaður + og + kemur + í + viðgerð + . + + + Mett + verður + tí + , + at + ávísingarskipanin + er + ov + tilvildarlig + , + tí + summir + sjúklingar + – + har + illgruni + er + um + krabbamein + – + kunnu + fáa + skjóta + og + góða + hjálp + , + orsakað + av + at + tað + kann + verða + tætt + samband + millum + kommunulækna + og + læknar + í + sjúkrahúsverkinum + , + meðan + aðrir + sjúklingar + í + somu + støðu + , + kunnu + koma + at + bíða + óneyðuga + leingi + , + tí + ein + kommunulæknaavloysari + ella + vikarur + ikki + hevur + somu + møguleikar + at + tryggja + eina + smidliga + og + skjóta + útgreining + . + + + Hetta + tí + , + at + ávísingarskipanin + í + dag + heilt + einfalt + ikki + er + nóg + gjøgnumskygd + . + + + Tað + eru + heldur + ikki + greiðar + visitasjónsmannagongdir + fyri + , + hvussu + útgreiningin + skal + fara + fram + . + + + Eftirmetingin + av + krabbameinsætlanini + 2009 + vísti + eisini + á + , + at + kommunulæknar + í + Føroyum + tørva + eftirútbúgving + innan + krabbamein + , + sum + kann + skipast + sum + undirvísing + í + Føroyum + í + samstarvi + við + útlendskan + útbúgvingarstovn + og + / + ella + Landssjúkrahúsið + . + + + Hetta + tilmælið + er + ongantíð + sett + í + verk + , + og + er + tí + framvegis + viðkomandi + sambært + Heilsutrygd + , + sum + umsitur + kommunulæknaskipanina + . + + + Hetta + kann + verða + ein + avgerandi + partur + í + útgreiningini + av + álvarsligari + sjúku + , + har + eyðkennini + kunnu + koma + sníkjandi + . + + + Í + løtuni + eru + 11 + læknar + í + høvuðsútbúgvingarstarvi + í + almen + medisin + , + sum + verða + lidnir + komandi + árini + : + 2022 + 2023 + 2024 + 2025 + 2026 + 1 + 3 + 2 + 2 + 3 + Talva + 9.1 + - + Læknar + í + høvuðsútbúgvingarstarvi + í + almenn + medisin + – + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + Vanliga + verða + tvey + høvuðsútbúgvingarstørv + í + almen + medisin + lýst + árliga + , + eitt + um + várið + og + eitt + um + heystið + , + men + tað + kunnu + vera + viðurskifti + sum + gera + at + hetta + verður + raðfest + øðrvísi + . + + + Í + sambandi + við + arbeiðið + at + orða + krabbameinsætlanina + hevur + verið + umrøtt + , + hvussu + vit + frameftir + kunnu + tryggja + eina + haldgóða + kommunulæknaskipan + , + við + millum + annað + flest + møguligum + kommunulæknum + í + føstum + størvum + . + + + Mett + verður + , + at + henda + avbjóðing + er + størri + enn + at + ítøkiligar + loysnir + kunnu + verða + tilmæltar + í + hesi + krabbameinsætlan + . + + + Tá + ið + menningarætlanin + fyri + sjúkrahúsverkið + var + til + aðalorðaskifti + í + Løgtinginum + í + februar + 2017 + , + kom + eisini + ein + partur + av + tí + orðaskiftinum + at + snúgva + seg + um + kommunulæknaskipanina + . + + + Í + sínum + framløguskrivi + vísti + tásitandi + landsstýrismaður + í + heilsumálum + millum + annað + á + tørvin + at + fáa + ment + kommunulæknaskipanina + fyri + at + fáa + eitt + vælvirkandi + heilsuverk + : + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 129 + „ + Ein + grundleggjandi + skipan + , + sum + eisini + er + ein + fortreyt + fyri + , + at + arbeiðið + á + sjúkrahúsunum + gongur + skynsamt + , + er + ein + vælvirkandi + kommunulæknaskipan + . + + + Ja + , + í + heila + tikið + ein + vælvirkandi + primer + sektor + við + kommunulæknum + , + og + aðrari + heilsurøkt + í + nærumhvørvinum + . + + + Hetta + eri + eg + greið + yvir + , + og + er + tað + næsta + stigið + at + seta + arbeiðið + í + verk + at + menna + kommunulæknaskipanina + og + heilsu + tænastuna + í + nærumhvørvinum + . + ” + 155 + Arbeiðið + við + at + menna + kommunulæknaskipanina + er + ikki + sett + í + verk + . + + + Mett + verður + , + at + tørvurin + á + einum + tílíkum + arbeiði + framvegis + er + stórur + og + eigur + , + at + verða + sett + í + verk + , + har + orðað + verður + ein + menningarætlan + fyri + kommunulæknaskipanina + , + har + til + dømis + umboð + fyri + Kommunulæknafelag + Føroya + , + umboð + fyri + Heilsutrygd + og + Heilsumálaráðið + luttaka + í + arbeiðinum + . + + + Eisini + er + umráðandi + at + tryggja + , + at + visitasjónsmannagongdirnar + eru + greiðar + og + ávísingarskipanin + einføld + og + gjøgnumskygd + , + tá + ið + illgruni + er + um + krabbamein + . + + + Hetta + kann + tryggja + , + at + ávísingin + verður + visiterað + beinanvegin + . + + + At + tað + verða + tryggjaðar + greiðar + visitasjónsmannagongdir + í + hesum + sambandi + , + var + eitt + av + tilmælunum + sum + eftirmetingin + av + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + vísti + á + , + framvegis + er + viðkomandi + . + + + Tað + hevur + avgerandi + týdning + , + at + sjúklingurin + verður + greinaður + tíðliga + og + fær + svar + skjótast + gjørligt + , + so + hann + veit + , + um + talan + er + um + krabbamein + ella + ikki + , + og + hvat + víðari + skal + henda + . + + + Hesi + viðurskifti + verða + nærri + umrødd + niðanfyri + . + + + 9.2 + ÁVÍSINGAR + - + OG + ÚTGREININGARSKIPAN + Sum + áður + nevnt + er + skipanin + soleiðis + í + dag + , + at + kommunulæknin + sendir + eina + ávísing + av + einum + sjúklingi + til + ta + sergreinina + , + ið + hann + metir + , + at + illgrunin + um + sjúku + kann + stava + frá + . + + + Skulu + t.d. + bíleggjast + radiologiskar + kanningar + – + t.d. + CT-skanning + – + er + neyðugt + at + umrøða + hetta + við + skurðlæknan + , + tí + kommunulæknin + hevur + avmarkaðar + heimildir + at + bíleggja + tílíkar + kanningar + . + + + Ofta + kennir + kommunulæknin + serlæknan + á + sjúkrahúsinum + og + tí + verður + eisini + samskift + um + telefon + fyri + at + umrøða + illgrunan + . + + + Sum + heild + verður + mett + , + at + ávísingarskipanin + í + dag + er + ov + viðbrekin + . + + + Har + kunnu + skjótt + henda + feilir + og + misskiljingar + millum + kommunulækna + og + sjúkrahús + . + + + Orsøkin + er + millum + annað + , + at + tað + krevst + av + teimum + ymsu + kommunulæknunum + – + eisini + avloysarum + – + at + teir + hava + eina + haldgóða + vitan + um + telduskipanina + , + umframt + at + ávísingarskipanin + ikki + er + gjøgnumskygd + og + einføld + . + + + Eisini + krevst + ein + vitan + hjá + kommunulæknunum + um + , + hvussu + sjúkrahúsverkið + er + skipað + , + og + hvørjar + serlæknar + teir + kunnu + seta + seg + í + samband + við + , + tá + ið + illgruni + um + krabbamein + er + til + staðar + . + + + 9.2.1 + FELAGS + POSTKASSI + OG + VISITATIÓN + Fyri + at + betra + um + visitasjónsskipanina + verður + fyrsta + stig + at + staðfesta + , + at + krabbamein + verður + at + meta + sum + ein + bráðsjúka + og + tískil + tørvar + bráðútgreining + og + viðgerð + . + + + Fyri + at + gera + ávísingarskipanina + einfalda + og + gjøgnumskygda + , + skal + møguleiki + verða + fyri + at + senda + allar + ávísingar + við + „ + illgruna + um + krabbamein + “ + til + ein + felags + postkassa156 + í + talgildu + heilsuskipanini + , + ið + eigur + at + verða + umsitin + av + 2 + serlæknum + ( + hálv + størv + ) + , + ið + taka + sær + av + víðari + visitatiónini + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + kommunulæknin + hava + leiðreglur + ella + sonevnd + „ + actioncard + “ + , + fyri + hvørt + einstakt + krabbaøki + , + at + nýta + sum + frymil + til + ávísingina + til + sjúkrahúsverkið + . + + + Hesi + vísa + m.a. + hvørji + sjúkueyðkenni + kommunulæknin + skal + taka + atlit + til + , + og + hvørjar + kanningar + skulu + bíleggjast + v.m. + , + áðrenn + sjúklingurin + verður + ávístur + til + sjúkrahúsverkið + , + soleiðis + at + tað + samstundis + verður + tryggjað + , + at + ávísingarnar + hava + eina + hægri + dygd + og + eru + lættari + at + visitera + víðari + eftir + at + tær + eru + móttiknar + 155 + https://www.logting.fo/mal/mal/?id=8472 + 156 + Felags + +

+

+ + postkassi + +

+

+ + er + +

+

+ + ikki + +

+

+ + eitt + +

+

+ + ókent + +

+

+ + fyribrigdi + +

+

+ + í + +

+

+ + sjúkrahúsverkinum + . + +

+

+ + Síðani + +

+

+ + í + +

+

+ + fjør + +

+

+ + vár + +

+

+ + hevur + +

+

+ + ein + +

+

+ + felags + +

+

+ + ávísing + +

+

+ + virkað + +

+

+ + fyri + +

+

+ + sjúklingar + +

+

+ + við + +

+

+ + urologiskum + +

+

+ + sjúkum + +

+

+ + í + +

+

+ + Føroyum + . + +

+

+ + Felags + +

+

+ + ávísingin + +

+

+ + innan + +

+

+ + urologi + +

+

+ + merkir + , + +

+

+ + at + +

+

+ + í + +

+

+ + staðin + +

+

+ + fyri + +

+

+ + at + +

+

+ + kommunulæknarnir + +

+

+ + hvør + +

+

+ + í + +

+

+ + sínum + +

+

+ + lagi + +

+

+ + ávísa + +

+

+ + sjúklingar + +

+

+ + til + +

+

+ + ymsar + +

+

+ + deildir + +

+

+ + á + +

+

+ + teimum + +

+

+ + trimum + +

+

+ + sjúkrahúsunum + , + +

+

+ + so + +

+

+ + verður + +

+

+ + ávísingin + +

+

+ + nú + +

+

+ + send + +

+

+ + til + +

+

+ + ein + +

+

+ + felags + +

+

+ + ávísingarpostkassa + +

+

+ + í + +

+

+ + sjúkrahúsverkinum + . + +

+

+ + Ávísingarpostkassin + +

+

+ + v + erður + +

+

+ + umsitin + +

+

+ + av + +

+

+ + einum + +

+

+ + serlækna + +

+

+ + í + +

+

+ + urologi + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + síðani + +

+

+ + metir + +

+

+ + um + , + +

+

+ + hvar + +

+

+ + sjúklingurin + +

+

+ + kann + +

+

+ + fáa + +

+

+ + besta + +

+

+ + viðgerðartilboðið + +

+

+ + og + +

+

+ + stytstu + +

+

+ + bíðitíðina + . + +

+

+ + 130 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + á + sjúkrahúsinum + . + + + Íblástur + til + „ + actioncard + “ + kann + t.d. + fáast + úr + Danmark + , + har + danskir + læknar + brúka + tílík + – + har + verða + tey + eisini + nevnd + „ + indgangsdokument + ( + til + almen + praksis + ) + ” + 157 + . + + + Í + hesi + ætlanini + verður + støða + ikki + tikin + til + , + hvar + ein + felags + postkassi + skal + liggja + , + tí + tað + er + leiðslan + í + sjúkrahúsverkinum + , + sum + skjótast + gjørligt + eigur + at + taka + hesa + avgerð + . + + + Eru + eyðkennini + mett + at + vera + álvarsom + , + men + samstundis + ikki-ítøkilig + , + eigur + eisini + at + verða + møguligt + at + ávísa + til + felags + postkassan + , + har + sjúklingurin + kann + visiterast + til + eina + Útgreiningar + eind + , + sum + t.d. + verður + skipað + undir + Medisinska + Depli + , + har + ymiskar + kanningar + verða + gjørdar + av + sjúklinginum + fyri + at + greina + og + staðfesta + , + um + talan + er + um + krabba + , + og + í + so + fall + , + hvat + slag + talan + er + um + . + + + Dømir + eru + um + tílíkar + útgreiningareindir + á + donskum + sjúkrahúsum + . + + + Eindirnar + hava + til + dømis + tveir + útgreiningar + geirar + 158 + : + • + Útgreining + av + almen + medisinskum + sjúkum + . + + + • + Útgreining + av + álvarsligari + sjúku + , + sum + kann + vera + krabbamein + +

+

+ + Ein + tílík + Útgreiningareind + hevði + verið + sera + týdningarmikil + í + sambandi + við + útgreining + av + krabbameini + , + men + hon + manglar + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + í + dag + . + + + Mett + verður + , + at + tað + skulu + 2 + serlæknar + ( + hálv + størv + ) + , + 2 + sjúkrarøktarfrøðingar + og + 1 + læknaskrivari + til + at + loysa + hesa + uppgávuna + . + + + Mett + verður + , + at + talan + kann + í + hesum + sambandi + verða + um + somu + serlæknar + , + sum + taka + sær + av + allari + visitatiónini + av + felags + postkassanum + . + + + Nakrar + bráðtíðir + eiga + at + verða + tøkar + hvørja + viku + til + t.d. + CT-skanningar + , + endoskopi + v.m. + , + fyri + at + tryggja + eina + skjóta + útgreining + . + + + Tað + er + neyðugt + , + at + sjúklingurin + fær + boð + um + tíðir + til + útgreining + so + skjótt + sum + gjørligt + . + + + Harumframt + er + neyðugt + , + at + útgreiningin + verður + framd + skjótt + og + væl + , + og + sjúklingurin + skal + fáa + svar + uppá + útgreining + og + fáa + møguligt + tilboð + um + viðgerð + skjótast + gjørligt + . + + + 9.2.2 + VIÐGERÐARTRYGD + FYRI + KRABBAMEINSØKIÐ + Tá + ið + hugtakið + viðgerðartrygd + verður + umrøtt + , + verður + ofta + víst + til + donsku + skipanina + , + har + ásett + er + , + at + tað + er + 30 + daga + útgreiningar + - + og + viðgerðartrygd + , + sambært + donsku + heilsulógini + 159 + ( + Sundhedsloven + ) + . + + + Hetta + merkir + ikki + , + at + danskir + sjúklingar + hava + eina + trygd + fyri + at + koma + í + viðgerð + innan + 30 + dagar + . + + + Í + staðin + merkir + tað + , + at + í + mesta + lagi + skulu + ganga + 30 + dagar + frá + tí + , + at + ein + sjúklingur + er + ávístur + til + útgreiningar + / + kanningar + á + sjúkrahúsinum + , + til + útgreiningin + er + framd + . + + + Um + útgreiningin + ikki + kann + fremjast + innan + hesa + tíðarfreist + , + skal + tað + innan + freistina + fyriliggja + ein + útgreiningarætlan + um + , + hvat + skal + gerast + og + nær + . + + + Soleiðis + kann + útgreiningin + taka + fleiri + dagar + og + fara + útum + teir + 30 + dagarnar + . + + + Eftir + at + útgreiningin + er + liðug + og + møgulig + diagnosa + er + sett + , + skal + sjúklingurin + fáa + bjóðað + viðgerð + , + innan + 30 + dagar + eru + gingnir + , + frá + tí + at + ávísing + um + viðgerð + er + móttikin + á + tí + deildini + , + sum + skal + veita + viðgerðina + . + + + Hetta + merkir + , + at + samanlagt + kunnu + tað + ganga + meira + enn + 60 + dagar + frá + tí + , + at + sjúklingurin + er + ávístur + til + útgreiningar + , + til + hann + er + í + viðgerð + . + + + Tá + ið + tað + viðvíkur + krabbameini + ( + og + ávísar + hjartasjúkur + ) + , + eru + serligar + reglur + galdandi + í + donsku + heilsulógini160 + , + har + tær + mest + loyvdu + bíðitíðirnar + eru + styttri161 + . + + + Í + høvuðsheitum + merkir + hetta + , + at + tað + í + Danmark + er + lógarásett + , + at + tað + skulu + ganga + í + mesta + lagi + 14 + dagar + frá + tí + , + at + sjúkrahúsverkið + hevur + fingið + eina + ávísing + til + útgreining + , + til + sjúklingurin + er + byrjaður + uppá + útgreiningina + ( + forkanningina + ) + . + + + Um + útgreiningin + vísur + , + at + talan + er + um + krabbamein + , + mugu + í + mesta + lagi + ganga + 14 + dagar + frá + tí + , + at + sjúklingurin + hevur + góðtikið + ( + givið + eitt + kunnað + samtykki + ) + 157 + Oversigt + over + kræftpakkeforløb + – + Sundhedsstyrelsen + 158 + https://www.hospitalsenhedmidt.dk/afdelinger-og-centre/ + diagnostisk-center + / + afsnit-og-klinikker + / + klinik-for-medicinsk-udredning + / + 159 + Sí + +

+

+ + §§ + +

+

+ + 82b + +

+

+ + og + +

+

+ + 87 + +

+

+ + í + +

+

+ + Sundhedsloven + : + +

+

+ + https://www.retsinformation.dk/ + eli + / + lta + / + 2019 + / + 903 + 160 + Sí + +

+

+ + § + +

+

+ + 88 + +

+

+ + í + +

+

+ + Sundhedsloven + : + +

+

+ + og + +

+

+ + kunngerð + : + +

+

+ + Bekendtgørelse + +

+

+ + om + +

+

+ + maksimale + +

+

+ + v + entetider + +

+

+ + ved + +

+

+ + behandling + +

+

+ + af + +

+

+ + kræft + +

+

+ + og + +

+

+ + visse + +

+

+ + tilstande + +

+

+ + ved + +

+

+ + iskæmiske + +

+

+ + hjertesygdomme + +

+

+ + ( + retsinformation.dk + ) + 161 + Reglurnar + +

+

+ + fyri + +

+

+ + mest + +

+

+ + loyvdu + +

+

+ + bíðitíðum + +

+

+ + eru + +

+

+ + galdandi + +

+

+ + fyri + +

+

+ + allar + +

+

+ + krabbameinsjúklingar + . + +

+

+ + Tó + +

+

+ + er + +

+

+ + húðkrabbi + +

+

+ + – + +

+

+ + sum + +

+

+ + ikki + +

+

+ + er + +

+

+ + móðurmerkjakr + abbi + +

+

+ + – + +

+

+ + og + +

+

+ + krabbameinssjúkur + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + krevja + +

+

+ + beinmergstransplantatión + , + +

+

+ + ikki + +

+

+ + umfataðar + . + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 131 + eina + viðgerð + , + til + viðgerðin + er + byrjað + . + + + Tað + er + galdandi + óansæð + , + um + talan + er + um + skurðviðgerð + ella + medisinska + viðgerð + . + + + Tó + mugu + í + mesta + lagi + ganga + 28 + dagar + , + frá + tí + at + deildin + á + sjúkrahúsinum + hevur + móttikið + ávísingina + um + viðgerð + , + til + sjúklingurin + er + byrjaður + í + viðgerð + . + + + Tað + vil + siga + , + at + um + deildin + gevur + eitt + tilboð + um + viðgerð + , + sum + sjúklingurin + góðtekur + 3 + dagar + eftir + at + ávísingin + er + móttikin + , + mugu + í + mesta + lagi + ganga + 14 + dagar + , + frá + tí + , + at + sjúklingurin + hevur + góðtikið + tilboðið + , + til + viðgerðin + er + byrjað + . + + + Ganga + tað + harafturímóti + t.d. + 21 + dagar + frá + tí + at + sjúkrahúsið + móttekur + eina + ávísing + um + viðgerð + , + til + sjúklingurin + fær + bjóðað + eitt + viðgerðartilboð + , + sum + verður + góðtikið + , + mugu + í + mesta + lagi + ganga + 7 + dagar + til + viðgerðin + byrjar + – + tí + tað + í + mesta + lagi + mugu + ganga + 28 + dagar + tilsamans + frá + tí + , + at + deildin + fær + ávísingina + , + til + viðgerðin + er + byrjað + 162 + . + + + Hetta + merkir + , + at + hóast + tað + er + lógarásett + viðgerðartrygd + í + Danmark + , + kunnu + ganga + longri + enn + 30 + dagar + , + frá + tí + at + eitt + sjúkrahús + móttekur + eina + ávísing + , + har + illgruni + er + um + krabbamein + , + til + farið + er + undir + viðgerðina + . + + + Hetta + kann + millum + annað + vera + tengt + at + , + hvussu + long + tíð + tað + tekur + at + útgreina + sjúklingin + . + + + Innanfyri + ta + lógarásettu + útgreiningar + - + og + viðgerðartrygdina + , + eru + gjørdir + sonevndir + krabba + - + meinspakkar + fyri + tær + ymsu + diagnosurnar + , + ið + lýsa + eina + samlaða + standard + sjúklingagongd + fyri + útgreining + , + viðgerð + og + uppfylging + av + sjúklingum + . + + + Í + hesum + pakkum + eru + eisini + ásettar + fakliga + tilmæltar + tíðarásetingar + – + t.d. + , + hvussu + long + tíð + , + í + mesta + lagi + eigur + at + ganga + frá + ávísing + til + útgreining + og + viðgerð + . + + + Krabbameinsjúkur + eru + ymiskar + og + tíðarásetingarnar + eru + eisini + ymiskar + í + teimum + ymisku + pakkunum + . + + + Verður + hugt + eftir + pakkatilgongdini + fyri + bróstkrabba + , + verður + mælt + til + , + at + tað + ganga + í + mesta + lagi + 28 + dagar + frá + tí + , + at + ávísing + um + útgreining + er + móttikin + á + sjúkrahúsinum + , + til + sjúklingurin + er + skurðviðgjørdur + ( + 34 + dagar + um + talan + eisini + er + um + plastikkirurgi + ) + 163 + . + + + Er + talan + t.d. + um + lungakrabba + er + tilmælið + 44 + dagar164 + . + + + Tað + merkir + , + at + ein + viðgerðartilgongd + fyri + lungakrabba + verður + mett + at + verða + meira + víðfevnd + og + er + vanliga + 16 + dagar + longur + , + enn + ein + tilgongd + fyri + bróstkrabba + . + + + Í + Føroyum + eru + ongar + ásetingar + í + lóggávu + um + viðgerðartrygd + ella + mest + loyvdu + bíðitíðir + . + + + Í + eftirmetingini + av + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + kom + fram + , + at + tilmælið + um + at + áseta + eina + viðgerðartrygd + fyri + krabbameinssjúklingar + , + sum + ásetir + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + útgreining + og + viðgerð + , + ongantíð + er + sett + í + verk + . + + + Mett + verður + , + at + tað + hevur + týdning + , + at + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + ávikavist + útgreining + og + viðgerð + eisini + verða + lógarásettar + í + Føroyum + . + + + Eitt + gott + útgangsstøði + hevði + verið + at + byrja + við + ásetingum + um + hetta + innanfyri + krabbameinsøkið + ( + og + ávísum + hjartasjúkum + ) + . + + + Hetta + merkir + samstundis + , + at + um + Sjúkrahúsverkið + ikki + kann + bjóða + útgreining + ella + viðgerð + innan + tær + ásettu + bíðitíðirnar + , + skal + sjúklingurin + fáa + tilboð + um + at + verða + ávístur + uttanlands + ella + privat + , + um + tað + er + ein + møguleiki + . + + + Samstundis + hevur + tað + týdning + , + at + tað + verður + tryggjað + og + gjørt + sjónligt + í + hvønn + mun + sjúkra + - + húsverkið + klárar + at + liva + upp + til + at + veita + útgreining + og + viðgerð + innanfyri + tær + mest + loyvdu + bíðitíðirnar + , + sum + verða + ásettar + . + + + Eisini + um + man + í + Føroyum + innanfyri + ta + lógarásettu + útgreiningar + - + og + viðgerðartrygdina + , + hevði + orðað + sonevndar + krabbameinpakkar + fyri + tær + einstøku + krabba + - + meinsdiagnosirnar + . + + + Fyri + at + kunna + gera + tað + sjónligt + er + neyðugt + , + at + sjúkrahúsverkið + hevur + eina + skipan + , + har + tað + verður + fráboðað + ( + monitorera + ) + , + hvussu + long + tíð + tað + t.d. + gongur + , + frá + tí + at + ein + ávísing + til + útgreining + er + móttikin + , + til + sjúklingurin + er + útgreinaður + ella + er + í + viðgerð + . + + + Hagtøl + viðvíkjandi + hesum + kunnu + so + verða + almannakunngjørd + nakrar + ferðir + um + árið + . + + + Fyri + at + kunna + náa + málinum + um + , + at + seta + í + verk + viðgerðartrygd + við + ásettum + mest + loyvdum + bíðitíðum + fyri + ávikavist + útgreining + og + viðgerð + verður + neyðugt + at + áseta + tíðarfreistir + fyri + , + hvussu + skjótt + ávísingin + verður + visiterað + , + nær + sjúklingurin + skal + fáa + boð + um + tíðir + til + útgreining + , + og + nær + hendan + í + seinasta + lagi + verður + framd + . + + + Eisini + skal + tíðarfreist + setast + fyri + , + hvussu + skjótt + tað + 162 + https://www.cancer.dk/hjaelp-viden/kraeftbehandling/pakkeforloeb-ventetider/ventider-behandlingsgaranti/ + 163 + https://www.sst.dk/ + da + / + Udgivelser + / + 2018 + / + Pakkeforloeb-for-brystkraeft + +

+

+ + 164 + +

+

+ + https://www.sst.dk/-/media/Udgivelser/2019/Pakkeforloeb-kraeft-2015-2019/Lungekraeft-2018/Pakkeforl%C3%B8b- + for-lungekr + %C3 + %A6ft-2018.ashx + ? + la=da&hash=48DF78D4FAF386CCEE4D7C163D822692CE919D1E + +

+

+ + 132 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + skal + ganga + , + frá + tí + at + sjúklingurin + er + útgreinaður + , + til + hann + er + í + viðgerð + . + + + Um + útgreiningar-og + viðgerðartrygdin + t.d. + er + 30 + dagar + fyri + eina + krabbameindiagnosu + merkir + tað + við + øðrum + orðum + , + at + tað + skulu + í + mesta + lagi + ganga + 30 + dagar + frá + tí + , + at + kommunulæknin + hevur + ávíst + sjúklingin + til + sjúkrahúsverkið + við + illgruna + um + krabbamein + , + til + sjúklingurin + er + útgreinaður + og + komin + í + viðgerð + . + + + Niðanfyri + verður + tilmælta + ávísingar + - + og + útgreiningarskipanin + nærri + lýst + við + einum + dømi + um + eina + tilgongd + har + útgreiningar + - + og + viðgerðartrygdin + fyri + eina + diagnosu + er + 30 + dagar + og + har + tíðarásetingar + eru + settar + á. + Tað + skal + viðmerkjast + , + at + tilgongdirnar + kunnu + verða + ymiskar + í + mun + til + tær + ymisku + krabbameinsdiagnosurnar + . + + + Atlit + skal + takast + til + hetta + , + tá + ið + útgreiningarpakkar + og + viðgerðarætlanir + verða + orðaðar + fyri + allar + sergreinar + samstundis + sum + hesar + skulu + tillagast + føroysk + viðurskifti + . + + + Mett + verður + , + at + tveir + serlæknar + skulu + hava + uppgávuna + at + visitera + ávísingarnar + . + + + Kommunulækni + sendir + ávísing + til + sjúkrahúsverkið + Kommunulækni + Sjúkutekin + , + sjúkrasøga + ella + innleiðandi + kanningar + geva + illgruna + um + krabbamein + . + + + Ávísing + verður + send + sama + dag + til + Sjúkrahúsverkið + – + sonevnt + „ + action + card + “ + verður + nýtt + sum + frymil + Sjúkrahúsverkið + Dagur + 1 + Felags + postkassi + Ávísingin + verður + send + til + felags + postkassan + „ + Illgruni + um + krabbamein + “ + gjøgnum + talgildu + heilsuskipanina + . + + + Dagur + 1-5 + Skráseting + í + sjúkrahúsverkinum + , + visitatiónir + , + bílegging + av + kanningum + / + - + tíðum + , + boð + til + sjúkling + um + tíðir + Skráseting + Ávísingin + verður + skrásett + av + serlækna + á + Landssjúkrahúsinum + seinnapart + sama + dag + , + sum + hon + er + send + . + + + Samstundis + verður + móttøkuváttan + send + til + ávísandi + lækna + . + + + Visitatión + til + serøki + Serlækni + visiterar + til + serøki + eftir + leiðbeining + . + + + Visitatión + innan + serøki + Ávísingar + verða + visiteraðar + og + bíleggingarskjal + við + kanningum + verður + fylt + út + og + latið + skrivara + . + + + Bílegging + av + kanningum + / + tíðum + Serlækni + innan + avvarðandi + serøki + bíleggur + kanningar + / + tíðir + , + ið + eru + tøkar + til + skjóta + útgreining + . + + + Samstundis + verður + kunning + send + til + ávísandi + læknan + um + , + hvørjar + kanningar + og + møguligar + tíðir + sjúklingurin + hevur + fingið + . + + + Sjúklingurin + fær + boð + um + tíðir + Skrivari + ringir + til + sjúkling + og + boðar + frá + bíløgdum + kanningum + og + møguligum + tíðum + hesum + viðvíkjandi + . + + + Dagur + 6-14 + Útgreining + Útgreining + Sjúklingurin + verður + útgreinaður + – + møguliga + við + serstøkum + tíðum + , + ið + eru + settar + av + til + skjóta + útgreining + . + + + Dagur + 15-20 + Svar + til + sjúkling + uppá + útgreining + Svar + uppá + útgreining + Sjúklingurin + fær + boð + frá + serlækna + um + úrslit + . + + + Er + talan + um + krabbamein + skal + sjúklingurin + fáa + tilboð + um + viðgerð + . + + + Samstundis + verður + kunning + send + til + ávísandi + læknan + hesum + viðvíkjandi + . + + + Dagur + 30 + Viðgerð + skal + verða + byrjað + Viðgerðin + byrjar + Sjúklingurin + skal + byrja + viðgerðina + – + antin + í + Føroyum + ella + uttanlands + í + seinasta + lagi + 30 + dagar + eftir + , + at + sjúklingur + er + ávístur + av + kommunulækna + . + + + Talva + 9.2 + Dømi + um + eina + ávísingar + - + og + útgreiningarskipan + Umframt + at + seta + tíðarfreist + fyri + tíðarskeiðið + frá + tí + , + at + sjúklingur + er + ávístur + frá + kommunulækna + , + til + hann + er + komin + í + viðgerð + , + skal + málið + samstundis + verða + , + at + í + mesta + lagi + skulu + ganga + umleið + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 133 + 2 + gerandisdagar + , + frá + tí + at + ein + sjúklingur + , + sum + hevur + illgrunasom + sjúkutekin + við + atliti + at + krabbameini + , + biður + um + tíð + hjá + kommunulækna + , + til + sjúklingurin + fær + viðtalutíð + . + + + 9.2.3 + FYRIREIKING + OG + ÍVERKSETING + AV + ÁVÍSINGAR + - + OG + ÚTGREININGARSKIPAN + Til + at + fyrireika + og + seta + í + verk + omanfyrinevndu + ávísingar + - + og + útgreiningarskipan + , + verður + tørvur + á + at + seta + ein + lítlan + skjóttarbeiðandi + bólk + við + trimum + ella + fýra + fólkum + – + t.d. + trimum + læknum + og + einum + skrivara + . + + + Tilfar + um + heildartilgongdir + ( + krabbameinspakkar + ) + úr + Danmark + kann + verða + nýtt + sum + grundarlag + – + tó + lagað + til + føroysk + viðurskifti + . + + + Um + hugt + verður + eftir + eftirmetingini + av + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + , + varð + víst + á + , + at + júst + tilmælið + um + , + at + tað + fyri + tey + einstøku + krabbameinssløgini + verða + gjørdar + niðurskrivaðar + heildartilgongdir + , + sum + líkjast + donsku + sonevndu + „ + pakkaforløbunum + “ + , + men + sum + tó + taka + hædd + fyri + serligum + føroyskum + viðurskiftum + , + enn + ikki + er + sett + í + verk + . + + + Tað + er + júst + við + hesum + grundarlagi + , + at + skjóttarbeiðandi + arbeiðsbólkurin + skal + arbeiða + út + frá + . + + + Uppgávan + hjá + bólkinum + verður + m.a. + at + hava + samrøðu + við + serlæknaumboð + fyri + allar + viðkomandi + sergreinar + í + Føroyum + . + + + Lýsast + skal + , + hvussu + støðan + er + í + dag + . + + + Kunnað + verður + um + , + hvussu + visitatión + og + bráðútgreining + kann + koma + at + verða + , + og + verða + staklutir + lagaðir + til + í + samráð + við + serlæknarnar + . + + + Samrøða + verður + við + umboð + fyri + kommunulæknaskipanina + um + ætlanina + . + + + Tá + samrøða + hevur + verið + við + allar + sergreinar + og + umboð + fyri + kommunulæknaskipanina + , + verður + eitt + uppskot + gjørt + til + , + hvussu + útgreiningin + av + krabbameini + kann + verða + framd + frameftir + . + + + Í + hesum + sambandi + skulu + útgreiningarpakkar + og + viðgerðarætlanir + orðast + fyri + allar + sergreinar + í + Føroyum + . + + + Eisini + verður + í + hesum + arbeiði + neyðugt + at + orða + eina + ætlan + fyri + , + hvussu + krabbameinstilburðir + , + ið + verða + staðfestir + , + skjótast + gjørligt + verða + fráboðaðir + kommunulækna + og + sjúklingi + . + + + Sum + áður + nevnt + , + kemur + tað + eisini + fyri + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + , + at + ein + ávísing + frá + kommunulæknanum + ikki + verður + gingin + á + møti + , + tí + eitthvørt + vantar + ella + móttakandi + deild + ikki + er + samd + við + ávísandi + lækna + . + + + Í + tílíkum + førum + verður + ávísingin + avvíst + og + endar + í + einum + „ + innbakka + “ + , + sum + er + knýttur + at + ávísandi + lækna + . + + + Í + okkara + grannalondum + hevur + fokus + eisini + verið + sett + á + trupulleikan + við + , + at + ávísingar + verða + sendar + aftur + til + ávísandi + lækna + . + + + Eitt + sjónarmið + , + sum + hevur + verið + frammi + , + er + , + at + sjúkrahúsverkið + ikki + avvísir + eina + ávísing + , + men + ein + sjúkling + ella + eitt + menniskja + , + sum + er + í + eini + truplari + støðu + . + + + Eisini + kann + hetta + seinka + tilgongdini + við + at + fáa + sett + eina + diagnosu + – + í + hesum + førum + eina + krabbameinsdiagnosu + . + + + Í + Noregi + er + eitt + rundskriv + galdandi + , + sum + forbjóðar + sjúkrahúsunum + at + avvísa + eina + ávísing + , + áðrenn + visiterandi + læknin + á + sjúkrahúsinum + hevur + havt + munnligt + samskifti + við + ávísandi + lækna + , + har + teir + hava + umrøtt + ávísingina + við + atliti + at + ivamálum + og + loysnum + viðvíkjandi + sjúklinginum + . + + + Í + Danmark + hevur + eisini + verið + nógv + kjak + um + hendan + trupulleika + . + + + Har + eru + tað + eisini + forsprákarar + fyri + at + fylgja + tí + norska + leistinum + og + forbjóða + at + avvísa + ávísingar + uttan + munnligt + samskifti + millum + avvísandi + og + ávísandi + læknan165 + . + + + Mett + verður + , + at + tað + er + ein + trygd + við + at + forbjóða + sjúkrahúsunum + at + avvísa + ávísingar + , + áðrenn + munnligt + samskifti + hevur + verið + við + ávísandi + lækna + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + atlit + eisini + takast + til + , + at + tað + í + kommunulæknaskipanini + eru + nógvir + avloysarar + , + og + tað + tí + er + vandi + fyri + , + at + ávísingin + , + sum + verður + avvíst + , + kemur + at + liggja + í + bíðistøðu + óneyðuga + leingi + , + við + teimum + fylgjum + hetta + kann + hava + við + sær + . + + + Tí + eigur + tað + í + Føroyum + – + á + sama + hátt + sum + í + Noregi + – + at + verða + sett + eitt + rundskriv + í + gildi + hesum + viðvíkjandi + . + + + 165 + Professor + : + Heunicke + bør + gøre + som + Norge + og + forbyde + afviste + henvisninger + – + Altinget + : + Sundhed + – + https://www.altinget.dk/sundhed/ + artikel + / + professor-heunicke-boer-goere-som-norge-og-forbyde-afviste-henvisninger + ? + SNSubscribed=true&ref=newsletter&refid=a + ltinget-dk-sundhed-261&utm + _ + campaign=Altinget + %20DK + %20 + - + %20Sundhed&utm + _ + medium=e-mail&utm + _ + source=nyhedsbrev + +

+

+ + 134 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + 9.3 + DIAGNOSTISKUR + PARTUR + Niðanfyri + verður + lýst + , + hvat + krevst + av + starvs + fólkum + umframt + endurnýggjan + av + tólum + fyri + at + kunna + náa + málinum + við + at + veita + eina + dygd + ar + góða + útgreining + / + diagnostisering + innan + fyri + ásettar + tíðarfreistir + við + mest + loyvdum + bíði + tíðum + . + + + Í + innleiðandi + diagnostikkinum + hava + radiologi + ( + røntgen + ) + , + patologi + 166 + og + Rannróknarstovan + ein + avgerandi + leiklut + . + + + Orsakað + av + størri + ella + minni + illgruna + um + krabbamein + , + verður + sjúk + - + lingurin + vanliga + ávístur + til + kanningar + . + + + Byrjað + verður + ofta + við + blóðroyndum + , + sum + verða + kannaðar + á + Rannsóknarstovuni + . + + + Ein + blóð + roynd + kann + ikki + einsamøll + staðfesta + , + at + talan + er + um + krabbamein + , + men + kann + geva + eina + mynd + av + , + hvussu + gøgnini + virka + og + kann + styrkja + ill + - + grunan + um + ávís + krabbameinssløg + og + hava + við + sær + , + at + sjúklingurin + verður + ávístur + víðari + til + myndadiagnostikk + . + + + Í + myndadiagnostikkinum + verða + brúktar + vanligar + røntgenmyndir + , + ultra + - + ljóðskanning + , + mammografi + , + CT + - + skann + ing + , + MR-skanning + o.a. + + + Um + myndadiagnostikkurin + ger + sannlíkt + , + at + talan + er + um + eina + krabbameinssjúku + , + skal + tann + endaliga + diagnosan + setast + . + + + Tað + vil + siga + , + at + avgerast + skal + hvat + slag + av + krabbameini + talan + er + um + , + og + hvussu + útbreidd + sjúkan + er + . + + + Hetta + verður + gjørt + við + vevnaðar + - + og + / + ella + kyknu + royndum + , + sum + verða + kannaðar + av + patologiini + . + + + Tað + skal + nevnast + , + at + sjúklingurin + ikki + neyð + t + urviliga + verður + ávístur + til + mynda + d + iagnostikk + , + tá + ið + illgruni + er + um + krabbamein + . + + + Er + illgruni + t.d. + um + krabbamein + í + maga + og + tarmi + , + verður + sjúklingurin + ávístur + til + Skurðdepilin + , + har + sjúk + lingurin + verður + kannaður + við + koloskopi + , + gastro + skopi + og + øðrum + kanningarhættum + og + har + vevnaður + verður + tikin + út + , + sum + verður + send + ur + til + patologi + til + kanningar + . + + + Er + illgruni + um + blóðkrabba + , + ávísir + kommunulæknin + til + serlækna + í + hæmatologi + ( + blóðsjúkum + ) + , + ofta + eftir + at + blóðroyndir + hava + styrkt + illgrunan + um + illkynjaða + sjúku + . + + + 9.3.1 + RØNTGENØKIÐ + Virksemið + á + Røntgendeildini + er + sera + nógv + økt + seinastu + árini + , + sum + tað + framgongur + av + talvu + 9.3 + niðanfyri + . + + + Til + dømis + er + talið + á + CT-skanningum + meira + enn + tvífaldað + seinastu + 10 + árini + – + frá + 4.700 + skanningum + í + 2010 + til + 10.100 + skanningar + í + 2020 + . + + + Sama + tíðarskeið + er + talið + á + MR + - + skanningum + meira + enn + fýrafaldað + – + frá + 600 + skanningum + til + 2.800 + skanningar + . + + + CT + - + skanningar + MR-skanningar + Ár + T + al + av + skanningum + ( + rundað + tøl + ) + Ár + T + al + av + skanningum + ( + rundað + tøl + ) + 2000 + 1000 + 2000 + 400 + 2005 + 2000 + 2005 + 350 + 2010 + 4700 + 2010 + 600 + 2015 + 7500 + 2015 + 1100 + 2020 + 10100 + 2020 + 2800 + Talva + 9.3 + - + CT + - + og + MR-skanningar + í + Sjúkrahúsverkinum + - + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + 166 + Patologi + er + læran + um + sjúkligar + broytingar + í + vevnaði + og + kyknum + . + + + Við + at + gera + vevnaðarkanningar + kann + man + staðfesta + hvat + slag + av + sjúkutilgongd + talan + +

+

+ + er + +

+

+ + um + +

+

+ + – + +

+

+ + og + +

+

+ + t.d. + +

+

+ + staðfesta + +

+

+ + at + +

+

+ + talan + +

+

+ + er + +

+

+ + um + +

+

+ + ein + +

+

+ + bruna + +

+

+ + ella + +

+

+ + ein + +

+

+ + svull + +

+

+ + – + +

+

+ + og + +

+

+ + í + +

+

+ + so + +

+

+ + fall + +

+

+ + um + +

+

+ + hesin + +

+

+ + er + +

+

+ + góðkynjaður + +

+

+ + ella + +

+

+ + illkynjaður + . + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 135 + Spurningurin + er + tí + , + um + talan + er + um + reellan + vøkstur + í + virkseminum + á + deildini + , + ella + um + virksemið + er + broytt + , + soleiðis + at + tað + í + dag + verða + gjørdar + færri + vanligar + røntgenkanningar + og + ultraljóð + - + kanningar + . + + + Um + hugt + verður + eftir + talvuni + niðanfyri + sæst + , + at + talið + av + hesum + kanningum + eisini + er + økt + seinastu + árini + , + hóast + tað + ikki + er + vaksið + eins + nógv + . + + + Vanligar + røntgenkanningar + Ultraljóð + kanningar + Ár + T + al + av + kanningum + ( + rundað + tøl + ) + Ár + T + al + av + kanningum + ( + rundað + tøl + ) + 2006 + 21300 + 2006 + 1020 + 2010 + 25400 + 2010 + 3000 + 2015 + 33500 + 2015 + 2900 + 2020 + 35700 + 2020 + 4030 + Talva + 9.4 + - + Vanligar + røntgenkanningar + og + ultraljóð + kanningar + í + Sjúkrahúsverkinum + - + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + Á + Røntgendeildini + eru + tríggir + radiologar + ( + rønt + genlæknar + ) + í + føstum + starvi + í + dag + . + + + Har + um + framt + eru + sett + ein + deildarleiðari + ( + radio + grafur + ) + , + fjúrtan + radiografar + , + eitt + hjálpar + fólk + , + tríggir + læknaskrivarar + og + tveir + skrivarar + – + nøkur + av + hesum + starvsfólkum + eru + ikki + sett + fulla + tíð + . + + + Røntgendeildin + er + normerað + til + 5 + radiologar + , + umframt + ein + mammaradiolog + ella + seks + radio + - + logar + tilsamans + . + + + Eftir + ætlan + verður + fjórði + radio + log + ur + in + settur + í + starv + í + vár + . + + + Har + um + framt + er + sam + starv + við + radiologar + uttanlands + , + umframt + at + vikarstovur + verða + nýttar + . + + + Samstarvsavtala + er + við + Aalborg + Universitetssjúkrahús + um + mammaradiologi + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + , + er + torført + at + meta + um + normeringin + fyri + radiologar + er + nøktandi + , + fyrr + enn + fleiri + fastsettir + radiologar + eru + á + røntgendeildini + , + soleiðis + at + hesir + kunnu + skipa + deildina + í + mun + til + leiðreglur + og + fakligan + kunnleika + á + økinum + . + + + Tað + eigur + tó + áhaldandi + at + verða + arbeitt + fyri + at + fáa + sett + fleiri + radiologar + fast + í + tey + normeraðu + størvini + . + + + Við + atliti + at + radiografum + , + eigur + sjúkrahús + leiðan + at + taka + stig + til + at + endurskoða + ver + andi + normering + . + + + Fyri + tað + fyrsta + er + talið + av + kann + ingum + økt + sera + nógv + og + kemur + vænt + andi + at + økjast + enn + meira + frameftir + . + + + Har + næst + verða + gjørdar + nógv + fleiri + sløg + av + MR + - + og + CT + - + skanningum + enn + frammanundan + . + + + Hetta + krevur + sera + stóran + kunnleika + til + tøkni + og + fak + liga + vitan + . + + + Harumframt + krevur + bróst + screen + ingin + og + bróstadiagnostikkur + sera + nógv + av + radiografunum + . + + + Eisini + verður + mett + , + at + neyðugt + er + at + seta + normering + av + til + ein + radiograf + , + sum + hevur + KT-førleikar + innan + røntgenøkið + . + + + Hesin + skal + tryggja + at + skipanin + í + sjúkrahúsverkinum + koyrir + , + verður + dagførd + , + umframt + at + upplæring + av + radiologum + og + radiografum + verður + betri + enn + í + dag + . + + + Somuleiðis + eigur + læknaskrivaranormeringin + eisini + at + endurskoðast + , + orsakað + av + mun + andi + fleiri + kanningum + , + umframt + at + bróst + screen + ingin + krevur + nógva + tíð + . + + + Í + hesum + sam + bandi + eiga + arbeiðsuppgávurnar + , + sum + eru + knýttar + at + bróstscreeningina + , + at + verða + fluttar + til + screen + ings + - + eindina + ( + sí + brotið + 7.6 + um + screen + ings + eindina + í + kapitli + 7 + ) + . + +

+

+ + 136 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + 9.3.2 + RANNSÓKNARSTOVAN + Rannsóknarstovan + hevur + ein + avgerandi + leik + lut + tá + ið + krabbameinssjúka + skal + út + grein + ast + og + diagnostiserast + . + + + Uppgávan + hjá + Rann + sókn + ar + stovuni + er + at + kanna + tilfar + og + býta + tað + út + til + tær + sergreinar + , + sum + gera + tær + ymisku + kanningarnar + . + + + Rannsóknarstovan + tekur + sær + eisini + av + roynd + um + , + sum + kommunulæknar + biðja + um + . + + + T.d. + taka + bioanalytikarar + á + Rannsóknarstovuni + blóðroyndirnar + . + + + Seinastu + 10 + árini + eru + fleiri + enn + triðingurin + av + bioanalytikarunum + farnir + frá + fyri + aldur + . + + + Hesir + bioanalytikarar + vóru + vandir + innan + 2-3 + av + 5 + rannsóknarstovuøkjum + , + ið + eru + á + deildini + , + og + sambært + Landssjúkrahúsinum + tekur + tað + nógv + ár + at + fáa + nýggj + starvsfólk + sett + við + . + + + Tað + krevur + meira + enn + „ + ein + til + ein + “ + bioanalytikara + , + tá + nýggj + fólk + verða + sett + við + . + + + Hetta + kemst + av + , + at + bioanalytikaraútbúgvingin + er + meira + „ + breið + “ + í + dag + enn + áður + , + so + upplæringin + innan + serøkini + gerst + longri + . + + + Eisini + áttu + serlæknar + at + verið + settir + innan + rannsóknarstovuøkini + – + og + ikki + einans + pato + logur + , + sum + vanliga + hevur + verið + settur + – + hetta + fyri + at + lyfta + og + tryggja + fakliga + kunnleikan + á + økjunum + frameftir + . + + + Hetta + er + ein + trupul + upp + gáva + , + tí + torført + er + at + fáa + fatur + á + hesum + ser + læknum + . + + + 9.3.3 + PATOLOGIØKIÐ + Landssjúkrahúsið + hevur + havt + ein + patolog + í + føstum + starvi + í + meira + enn + 15 + ár + . + + + Tann + 31. + desember + 2020 + fór + hann + frá + fyri + aldur + , + sam + an + við + læknaskrivara + , + sum + hevði + arbeitt + í + meira + enn + 40 + ár + á + patologiska + økinum + . + + + Síð + ani + tá + , + hevur + Landssjúkrahúsið + , + í + fleiri + um + førum + , + søkt + eftir + patologi + við + breiðari + pato + logiskari + vitan + . + + + Hetta + vísir + seg + at + vera + ein + ómøgulig + uppgáva + , + tá + patologar + , + eins + og + aðrir + serlæknar + eru + „ + subspecialiseraðir + “ + , + og + tískil + ikki + síggja + seg + føran + fyri + at + dekka + øll + øki + innan + framkomna + patologi + , + uttan + at + hava + eina + framkomna + patologiska + deild + aftanfyri + seg + . + + + Rannsóknarstovan + á + Landssjúkrahúsinum + hevur + í + fleiri + áratíggju + havt + samstarvsavtalu + og + samstarvað + við + Patologisku + deild + á + Ríkis + sjúkrahúsinum + . + + + Hetta + samstarv + hevur + millum + annað + umfatað + meting + av + pato + l + og + i + skum + roynd + a + r + t + il + f + ari + , + sum + patologurin + á + Lands + s + júkra + h + ús + i + num + ynskti + gjørda + sum + eina + so + nevnda + „ + second + opinion + “ + – + fyri + at + dygdar + tryggja + svarini + – + umframt + víðari + útgrein + andi + ser + kann + ingar + fyri + krabbamein + , + sum + ikki + kunnu + ger + ast + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Eisini + eru + royndir + sendar + til + Patologisku + deild + á + Ríkis + sjúkra + hús + inum + , + tá + patologurin + hevur + verið + burt + +

+

+ + ur + +

+

+ + stadd + +

+

+ + ur + . + + + Í + 2020 + og + 2021 + hevur + verið + arbeitt + við + at + víðka + samstarvsavtaluna + við + Patologisku + deild + á + Ríkissjúkrahúsinum + . + + + Avtalan + ber + millum + annað + við + sær + , + at + Ríkissjúkrahúsið + tryggjar + Landssjúkrahúsinum + ein + fastan + patolog + á + Rannsóknarstovuni + , + umframt + avloysara + , + tá + patologurin + er + burturstaddur + . + + + Avtalan + við + Patologisku + deild + á + Ríkissjúkrahúsinum + er + liður + í + at + framtíðartryggja + patologiska + økið + á + Landssjúkrahúsinum + bæði + fakliga + og + tøkni + l + iga + . + + + Patologurin + , + sum + byrjaði + í + starvinum + á + Lands + sjúkrahúsinum + í + januar + 2022 + , + fór + undir + upplæring + á + Ríkissjúkrahúsinum + tann + 1. + august + 2021 + , + fyri + at + seta + seg + inn + í + , + hvat + arbeiðsuppgávurnar + á + Landssjúkrahúsinum + fevna + um + . + + + Í + sambandi + við + at + patologurin + og + læknaskriv + arin + fóru + úr + starvi + , + varð + neyðugt + at + seta + ferð + á + arbeiðið + at + taka + í + nýtslu + eina + nýggja + pato + logiskipan + . + + + Sum + tað + kom + fram + í + eftirmetingini + , + verður + skipanin + sett + í + verk + í + 3 + stigum + : + Stig + 1 + : + Innbjóðingarskipan + til + innkalling + av + kvinnum + til + kanning + fyri + lívmóðurhálskrabba + Stig + 2 + : + Allar + patologiroyndir + verða + skrásettar + og + svaraðar + í + patologiskipanini + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 137 + Stig + 3 + : + Øll + patologisvar + verða + send + í + talgildu + journalskipanini + Cosmic + til + tann + , + sum + hevur + biðið + um + kanningina + . + + + Í + desember + 2020 + varð + byrjanin + av + stig + 2 + sett + í + gongd + . + + + Allir + sjúkrahús + - + og + kommunulæknar + fingu + um + somu + tíð + bjóðað + upplæring + í + at + bíleggja + royndir + gjøgnum + Cosmic + skipanina + . + + + Annars + hevur + patologiøkið + í + 2021 + , + eftir + at + patologurin + og + skrivarin + eru + farin + úr + starvi + , + verið + skipað + soleiðis + , + at + allar + patologiroyndir + verða + umbidnar + og + sendar + frá + sjúkrahúsunum + og + kommunulæknunum + til + Rannsóknarstovuna + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Við + móttøku + á + Rannsóknarstovuni + hava + allar + royndirnar + verið + skrásettar + sum + „ + móttiknar + “ + í + nýggju + patologiskipanini + , + og + sendar + víðari + til + Patologisku + deild + á + Ríkissjúkrahúsinum + , + sum + hevur + skrásett + , + kannað + og + sent + patologisvarini + aftur + í + patologiskipanina + . + + + Um + hugt + verður + frameftir + , + er + tað + trupult + at + meta + um + , + hvussu + patologiska + økið + skal + útbyggjast + í + Føroyum + , + fyrr + enn + patologurin + hevur + verið + í + starvi + eina + tíð + og + gjørt + sínar + metingar + . + + + Roknast + kann + við + , + at + ynski + um + smærri + og + størri + broytingar + verða + gjørdar + , + og + at + fleiri + kanningar + møguliga + eiga + at + verða + gjørdar + í + Føroyum + . + + + Við + vissu + kann + sigast + , + at + frameftir + verður + neyðugt + at + tryggja + patologiska + økið + tøkniliga + , + soleiðis + at + nýggja + patologiskipanin + verður + dagførd + regluliga + og + víðari + útbygd + eftir + tørvi + . + + + Harumframt + verður + neyðugt + at + tryggja + førleikarnar + hjá + bioanalytikarum + , + bæði + tá + talan + eru + um + nýtslu + av + patologiskipanini + og + innan + patologiska + serøkið + sum + heild + . + + + Hetta + kann + m.a. + tryggjast + við + upplæring + á + Ríkissjúkrahúsinum + . + + + Í + hesum + sambandi + er + vert + at + nevna + , + at + ein + uppgávuglíðing + líðandi + er + farin + fram + uttanlands + innan + patologiøkið + , + har + fleiri + og + fleiri + uppgávur + hjá + patologinum + nú + verða + gjørdar + av + bioanalytikarum + . + + + Tí + verður + tað + mett + neyðugt + at + seta + ein + ella + tveir + bioanalytikarar + í + fast + starv + á + patologiøkinum + . + + + Hesir + koma + so + at + arbeiða + saman + við + patologinum + , + sum + er + settur + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + 9.3.4 + DIAGNOSTISK + ÚTGERÐ + Sambært + sjúkrahúsverkinum + er + átrokandi + tørvur + á + at + endurnýggja + størru + medicotekn + i + sku + útgerðina + . + + + Serliga + er + talan + um + radiologi + ( + rønt + gen + ) + og + gamla + rannsóknarstovuútgerð + . + + + Meginparturin + av + størru + medicoteknisku + út + gerðini + er + komin + á + markið + fyri + væntaða + brúks + tíð + fyri + slík + tól + , + og + tí + er + tað + sera + átrok + andi + , + at + útgerðin + verður + endurnýggjað + . + + + Slík + útgerð + kann + als + ikki + longur + sigast + at + vera + tíðarhóskandi + á + einum + nýmótans + sjúkrahúsi + . + + + T + alið + av + CT-skanningum + og + MR-skanningum + veksur + eksponentielt + sum + nú + er + . + + + Verða + átøk + gjørd + , + sum + økja + talið + av + CT + - + og + MR-skann + ingum + enn + meira + – + t.d. + við + screening + – + so + kann + røntgendeildin + ikki + varðveita + somu + bíðitíð + við + teimum + tólum + og + tí + starvs + fólka + manning + , + sum + er + nú + – + hvørki + til + CT + - + skanning + og + serliga + ikki + til + MR-skanning + . + + + Viðvíkjandi + tólum + á + røntgendeildini + , + er + serliga + tørvur + á + at + skifta + CT-skannaran + út + . + + + Allar + flestu + krabbameinssjúklingar + ganga + reglu + liga + til + eftirlit + í + CT + - + skannaranum + . + + + Nú + ver + andi + skannari + er + yvir + 10 + ára + gamal + og + átti + longu + at + verði + skiftur + út + . + + + Serfrøðingur + hjá + Landssjúkrahúsinum + í + røntgen-viðurskiftum + mælir + til + , + at + CT + - + skannarin + verður + útskiftur + sum + skjótast + . + + + Sama + tilmæli + kemur + frá + Medico + teknisku + deildini + á + sjúkrahúsinum + . + + + CT-skanning + verður + eisini + nógv + nýtt + til + aðrar + sjúklingabólkar + enn + krabbameinssjúklingar + , + ( + t.d. + hjartasjúklingar + , + trauma + , + nýra + steins + sjúklingar + , + apoplexisjúklingar + , + umframt + bráð + - + feingis + útgreining + av + ymsum + slag + ) + . + + + Sambært + sjúkrahúsverkinum + , + er + tað + er + eitt + stórt + ynski + frá + røntgenlæknunum + , + at + keypa + tveir + nýggjar + CT-skannarar + – + bæði + fyri + at + nøkta + tørvin + , + +

+

+ + 138 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + sum + økist + ár + um + ár + , + soleiðis + at + vit + altíð + hava + pláss + í + CT-skannaranum + til + t.d. + útgreining + av + krabbameinssjúklingum + og + fyri + at + hava + annan + skannaran + tøkan + , + um + hin + skannarin + gerst + óvæntað + óvirkin + ella + skal + til + regluligt + eftirlit + . + + + Nýggir + CT-skannarar + geva + bæði + betri + mynda + g + óðsku + til + at + staðfesta + krabbamein + og + hava + eisini + lægri + strálu-mongd + , + enn + tann + sum + er + í + brúk + í + dag + . + + + Eftirsum + krabbameinssjúklingar + koma + til + afturvendandi + CT-skanningar + , + er + umráðandi + at + minka + mest + møguligt + um + saml + aða + strálumongd + hjá + hesum + sjúklingum + , + fyri + at + fyribyrgja + ein + nýggjan + krabba + . + + + MR-skannarin + er + eisini + 10 + ára + gamal + , + tó + er + teldan + í + skannaranum + skift + út + fyri + 2 + árum + síðani + . + + + Væntast + kann + , + at + neyðugt + verður + at + skifta + henda + skannaran + skjótast + gjørligt + . + + + MR-skanningar + eru + sera + tíðarkrevjandi + og + krevja + eisini + serútbúgvin + starvsfólk + . + + + Tað + eru + serliga + sjúklingar + við + krabbameini + í + heilanum + og + beinagrindini + / + vøddum + sum + verða + útgreinaðir + og + kontrolleraðir + í + MR-skannaranum + . + + + Í + okkara + grannalondum + verða + eisini + sjúklingar + við + krabba + í + kokuni + ( + t.d. + krabba + í + undirlívi + , + endatarmi + og + prostata + ) + MR-skannaðir + , + men + hetta + verður + ikki + gjørt + á + røntgendeildini + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Hetta + krevur + nýggjan + MR-skannara + og + fleiri + serútbúgvin + starvsfólk + , + bæði + radiografar + og + radiologar + . + + + Við + einum + nýggjum + MR-skannara + verður + kapasiteturin + , + sambært + Sjúkrahúsverkinum + , + øktur + við + upp + til + 50 + prosentum + , + og + tí + kunnu + fleiri + sjúklingar + kannast + uppá + styttri + tíð + enn + frammanundan + . + + + Í + sambandi + við + keyp + av + nýggj + um + skannara + , + eigur + at + verða + sett + inn + í + krav + festingina + , + at + hann + skal + hava + tøkni + , + sum + verður + nýtt + til + útgreinan + av + m.a. + arviligum + bróst + krabba + . + + + Síðani + 2020 + hava + kvinnur + í + Dan + mark + , + har + bróstkrabbi + er + arviligur + í + familj + uni + , + fingið + bjóðað + árliga + kanning + – + har + ímillum + MR-skanning + av + brósti + . + + + Bróst + radi + o + loga + rnir + úr + Aalborg + , + sum + Lands + sjúk + rahúsið + hevur + avtalu + við + , + hava + mælt + til + , + at + hetta + eisini + verður + ein + møguleiki + á + Lands + sjúkrahúsinum + . + + + Eisini + verða + MR-skanningar + í + dag + brúktar + í + flest + øllum + av + okkara + grannalondum + til + at + diagnostisera + prostatakrabba + . + + + Hetta + verður + gjørt + í + samsvar + við + evropeiska + vegleiðing + frá + 2019167 + . + + + Ístaðin + fyri + at + taka + 12 + standard + vevnaðar + royndir + av + prostata + kertlinum + sum + fyrstu + kanning + – + sum + tað + verður + gjørt + í + Før + oyum + í + dag + – + so + fær + sjúklingurin + fyrst + gjørt + eina + MR-skanning + av + prostata + . + + + Um + sjúk + ling + urin + hevur + eina + illgrunaverda + MR-skann + ing + , + so + skal + hann + hava + tikið + vevn + aðar + royndir + , + og + tá + kann + MR-skannarin + senda + myndirnar + til + ultraljóðsmaskinuna + , + so + leiðis + at + vevnaðarroyndir + verða + tiknar + frá + júst + teimum + økjum + , + sum + eru + illgrunasom + . + + + Um + leið + 50 + - + 70 + % + av + øllum + monnum + sum + fáa + tikið + vevnaðarroyndir + , + hava + ikki + áleypandi + prostata + krabba + , + og + kundu + verið + kanningina + fyri + uttan + , + um + teir + fyrst + høvdu + fingið + gjørt + eina + MR-skanning + , + sum + vísti + at + hendan + var + normal + . + + + Fyri + at + kunna + taka + nóg + góðar + myndir + av + prostata + og + broytingum + í + prostata + , + krevst + at + man + hevur + ein + sonevndan + Tesla + 3.0T + MR-skannara + . + + + MR-skannarar + eru + vanliga + 1.5T + , + men + ein + 3.0T + skannari + hevur + eitt + sterkari + magnetfelt + , + og + myndirnar + gerast + týðiligari + og + vísa + fleiri + smálutir + . + + + Um + ein + Tesla + 3.0T + MR-skannari + var + í + Føroyum + , + so + kundu + myndirnar + verið + greinaðar + uttanlands + . + + + Tað + hevði + tí + ikki + lagt + eitt + størri + trýst + á + radiologarnar + , + men + krevur + sjálvandi + ein + radiograf + til + at + taka + myndirnar + . + + + Núverandi + mammomatur + ( + bróst + røntgentól + ) + varð + keyptur + í + 2012 + , + tá + einans + kliniskar + mammo + - + grafiir + vórðu + gjørdar + í + Føroyum + – + tað + vil + siga + , + í + teimum + førum + har + lækni + framman + undan + hevur + staðfest + , + at + knykil + er + í + bróstinum + – + ella + tá + kvinnur + sum + vóru + skurðviðgjørdar + fyri + bróstkrabba + gingu + til + kontroll + . + + + Í + 2017 + varð + farið + undir + bróstscreening + í + Før + oyum + . + + + Røntgendeildin + fekk + uppgávuna + at + seta + hetta + í + verk + . + + + Frá + byrjan + av + vóru + hølis + v + iðurskiftini + ein + fyribilsloysn + , + og + eru + sam + b + ært + sjúkrahúsverkinum + ov + lítil + , + tá + nógv + fleiri + biopsitøkur + mugu + gerast + , + har + minst + 3-4 + fólk + eru + til + 167 + https://uroweb.org/wp-content/uploads/EAU-ESUR-ESTRO-SIOG-Guidelines-on-Prostate-Cancer-large-text-V2.pdf + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 139 + staðar + . + + + Neyðugt + er + tí + at + betra + um + hesi + viðurskifti + , + soleiðis + at + bæði + sjúklingar + , + starvsfólk + og + útgerð + kunnu + hava + nøktandi + umstøður + . + + + Mammomaturin + er + í + dag + ov + gamal + og + ótíðar + hóskandi + til + tað + trýstið + , + hann + skal + halda + til + , + og + kann + , + sambært + útsøgn + frá + mamma + radiologunum + , + ið + koma + úr + Aalborg + , + gerast + óvirkin + nær + tað + skal + verða + . + + + Samstundis + kann + ein + nýggjur + mammomatur + hava + við + sær + høgligari + og + smidligari + gongdir + fyri + sjúklingar + , + sum + skulu + hava + gjørt + so + nevnda + „ + stereotaktiska + biopsi + “ + ( + t.e. + ultra + ljóð + vegleidd + biopsi + , + sum + verður + gjørd + við + hjálp + av + koordinatum + í + mammomatinum + ) + . + + + Hesar + biopsiir + verða + ofta + gjørdar + í + sambandi + við + bróstscreening + , + tá + myndir + vísa + smáar + broytingar + / + kálkingar + , + sum + skulu + kannast + fyri + krabbamein + . + + + Tá + bróstbiopsi + skal + takast + í + dag + , + verður + bróstið + spent + fast + millum + tvær + plátur + og + biopsi + verður + tikin + og + bróstið + loyst + aftur + úr + tólinum + . + + + Síðani + skal + biopsitilfarið + leggjast + á + mammomatin + og + mynd + takast + fyri + at + tryggja + , + at + tilfarið + við + broytingum + / + kálki + eru + við + . + + + Um + tað + vísir + seg + , + at + tilfarið + ikki + er + nøktandi + , + skal + mannagongdin + endurtakast + . + + + Tað + við + siga + , + at + bróstið + skal + spennast + fast + aftur + og + røttu + koordinatarnir + finnast + , + fyri + neyvt + at + finna + staðið + har + broytingarnar + / + kálkingarnar + í + bróstinum + eru + , + og + meira + tilfar + takast + út + . + + + Hetta + kann + bløða + illa + og + verða + til + ampa + fyri + sjúklingin + . + + + Ein + nútímans + mammomatur + kann + gera + „ + alt + um + eina + leið + “ + , + tað + vil + siga + , + tryggja + góða + biopsitøku + , + umframt + staðfesting + av + , + at + tilfarið + er + nøktandi + , + meðan + bróstið + liggur + „ + fastspent + “ + í + tólinum + . + + + Sambært + sjúkrahúsverkinum + , + hevur + tað + eisini + týdning + fyri + krabbameinsútgreining + at + betra + um + hølisviðurskifti + og + tól + á + røntgendeildini + , + tá + ið + talan + er + um + ultraljóðskanningar + . + + + Ultra + - + ljóðaskanning + er + ein + sera + týðandi + part + ur + av + krabbameinsútgreining + , + eftirsum + rønt + genlæknar + taka + ultraljóðvegleiddar + biopsi + ir + av + tumor + ( + t.d. + livrametastasum + , + bris + tumor + , + nýratumor + ) + . + + + Í + løtuni + er + bert + eitt + rúm + til + ultra + ljóða + kanningar + á + røntgendeildini + og + tá + mamma + radiologurin + eisini + ger + ultra + ljóð + kann + ingar + og + tekur + biopsiir + , + mugu + aðrir + krabba + meins + sjúklingar + í + ávísum + førum + bíða + . + + + Verandi + ultraljóðtól + eru + góð + til + mamma + radiologiska + útgreining + , + men + ikki + optimal + til + ultraljóðskanning + av + øðrum + um + ráðum + . + + + Tí + er + tørvur + á + at + fáa + til + vega + eitt + høli + afturat + til + ultraljóskanningar + , + umframt + at + fáa + til + vega + eitt + nýtt + ultraljóðtól + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + verður + neyð + ugt + at + dagføra + patologisku + tólaútgerðina + á + Rann + - + sóknarstovuni + , + um + møguleiki + skal + verða + fyri + at + gera + fleiri + patologiskar + kann + ingar + í + Føroyum + – + har + ímillum + sonevndar + immunohistokemiskar + litingar + . + + + Immunohisto + kemisk + liting + er + ein + háttur + , + ið + verður + nógv + nýttur + til + at + diagnostisera + hvat + slag + av + krabba + meini + talan + er + um + . + + + Tílíkar + roynd + ir + verða + í + dag + sendar + á + Ríkissjúkrahúsið + , + har + tær + verða + kannaðar + við + hesum + hátti + og + tí + kann + væntast + at + svartíðirnar + eru + nakað + longri + , + enn + um + kanningin + fer + fram + í + Føroyum + . + + + Í + sambandi + við + at + ein + patologur + er + byrjaður + í + starvi + á + Landssjúkrahúsinum + , + eigur + sjúkra + - + húsleiðslan + at + gera + eina + ítøkiliga + meting + og + tilmæli + um + , + hvørji + tól + eru + neyðug + fyri + at + fáa + eina + vælvirkandi + patologitænastu + í + Føroyum + . + + + Samstundis + skal + ein + kostnaðarmeting + gerast + og + ein + meting + um + , + hvussu + hetta + kann + fíggjast + . + + + Innanfyri + kliniska + biokemiska + økið + í + sjúkra + húsverkinum + , + verða + gjørdar + allar + møguligar + kanningar + av + blóð + , + landi + og + øðrum + vætum + úr + kroppinum + – + eisini + fyri + at + diognostisera + krabbameinssjúku + . + + + Hetta + er + eitt + økið + , + sum + kann + roknast + fyri + at + vera + ein + „ + høvuðsmotorur + “ + í + heilsuverkinum + , + og + ger + yvir + eina + millión + kanningar + um + árið + . + + + Økið + fevnir + um + fleiri + ymisk + størri + og + smærri + tól + , + sum + kosta + millum + 200 + tús. + kr. + og + 2-3 + . + mió. + kr. + hvørt + . + + + Tað + er + átrokandi + tørvur + á + at + fáa + endurnýggjað + nøkur + av + klinisku + biokemisku + tólunum + skjót + - + ast + tilber + , + og + í + løtuni + verður + arbeitt + við + hesum + . + +

+

+ + 140 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + Tvey + nýggj + tól + komu + á + Rannsóknardeildina + á + heysti + 2021 + . + + + Hesi + avloystu + tól + , + sum + vóru + útslitin + ( + 11-12 + ára + gomul + ) + . + + + Tað + kliniska + biokemiska + økið + er + ein + so + týdn + ingarmikil + partur + av + heilsuverkinum + , + at + tað + eigur + at + verða + gjørd + ein + skipan + , + har + økið + verður + dagført + við + nútímans + tólum + og + tøkni + , + 6.-7. + hvørt + ár + . + + + Hetta + eigur + at + verða + fyriskipað + av + sjúkrahúsleiðsluni + . + + + 9.3.5 + SJÚKLINGAGONGDIR + VIÐ + ATLITI + AT + TELEMEDISINI + 168 + Ein + fortreyt + fyri + at + framtíðartryggja + pato + logi + økið + , + er + eisini + at + hugsa + telemedisinska + tøkni + inn + . + + + Hetta + fyri + , + at + patologur + kann + samskifta + við + aðrar + patologar + á + Ríkissjúkrahúsinum + og + møguliga + aðrastaðni + eisini + . + + + Húðambulatoriið + á + Landssjúkrahúsinum + nýtir + eisini + telemedisin + , + har + myndir + verða + sendar + til + húðlæknar + , + sum + arbeiða + í + Roskilde + . + + + Harumframt + kann + nevnast + , + at + í + avtaluni + sum + Sjúkrahúsverkið + gjørdi + við + Region + Hovedstaden + í + september + 2020 + , + vóru + partarnir + samdir + um + at + gera + meira + fyri + , + at + sjúklingagongdin + verður + so + samanhangandi + og + smidlig + sum + gjørligt + . + + + Fyri + at + røkka + hesum + , + samdust + partarnir + um + , + at + tað + frameftir + verður + størri + dentur + lagdur + á + at + brúka + telemedisin + og + aðra + teletøkni + í + viðgerðini + . + + + Tað + er + ikki + bert + innan + patologiska + og + derma + tologiska169 + økið + , + at + telemedisinskar + loysnir + eiga + at + verða + royndar + . + + + Eitt + tilmæli + í + ætlanini + frá + 2009 + var + at + kanna + , + hvørjar + møguleikar + og + avbjóðingar + føroyska + sjúkra + hús + verkið + hevur + viðvíkjandi + telemedisini + innan + krabbamein + . + + + Eftirmetingin + vísti + , + at + hetta + tilmælið + enn + ikki + er + sett + í + verk + , + men + framvegis + er + viðkomandi + . + + + Eisini + í + menningarætlanini + fyri + sjúkrahúsverkið + frá + 2016 + varð + víst + á + , + at + telemedisinskar + loysnir + kunnu + betra + um + viðgerðir + og + viðgerðargongdir + í + Føroyum + samstundis + sum + víst + varð + á + , + at + ov + lítið + verður + gjørt + innan + hetta + økið + í + Føroyum + . + + + Í + menningarætlanini + varð + m.a. + víst + á + : + „ + Í + Norðurlondum + hevur + arbeiðið + við + at + stovna + telemedisinskar + loysnir + verið + raðfest + høgt + , + og + nakrir + deplar + eru + settir + á + stovn + , + sum + einans + arbeiða + við + telemedisinskum + loysnum + og + m.a. + vegleiða + sjúkrahúsum + í + telemedisini + . + + + Í + Føroyum + verður + tað + ikki + mett + at + vera + realistiskt + at + stovna + skipanir + ella + deplar + , + sum + einans + arbeiða + við + hesum + . + + + Harafturímóti + er + tørvur + á + at + gera + eitt + greiningararbeiði + , + sum + við + støði + í + verandi + roynd + um + og + vitan + í + Norðurlondum + lýsa + møgu + leikar + fyri + at + taka + telemedisin + í + nýtslu + í + Før + oyum + , + og + sum + kann + styrkja + samskipanina + og + sjúklingaviðgerðina + millum + avvarðandi + eindir + og + millum + føroyska + sjúkrahúsverkið + og + sjúkrahúsverk + uttanlands + ” + 170 + . + + + Tá + ið + tað + viðvíkur + krabbameinsøkið + og + tele + medisin + , + verður + ikki + mett + at + tað + er + neyð + ugt + at + nýta + orku + til + at + seta + eitt + størri + greiningar + arbeiði + í + verk + . + + + Í + staðin + eigur + tað + at + verða + tikið + upp + so + hvørt + , + sum + tað + verður + arbeitt + við + ítøkiligum + økjum + , + t.d. + tá + eitt + øki + skal + skipast + við + hjálp + av + konsulentavtalum + við + viðgerðarstovnar + uttanlands + . + + + 9.3.6 + SJÚKLINGAGONGDIR + VIÐ + ATLITI + AT + KONSULENTAVTALUM + Tá + ið + tað + viðvíkur + bróstkrabba + og + urologi + , + hevur + sjúkrahúsverkið + avtalur + við + sjúkrahús + og + læknar + , + sum + koma + til + Føroya + ávikavist + einaferð + um + mánaðin + og + 3. + hvørju + viku + at + taka + sær + av + diagnostisering + og + viðgerð + av + føroysku + sjúklingunum + . + + + Avtalan + , + sum + Sjúkrahúsverkið + hevur + við + Aalborg + Universitetshospital + um + sjúklingar + við + bróstkrabba + , + er + ein + sonevnd + „ + centur + til + centur + “ + avtala + og + umfatar + bæði + diagnostisering + , + viðgerð + og + uppfylging + av + kvinnum + við + bróstkrabba + . + + + Nýggja + avtalan + tryggjar + , + at + ein + mammaradiologur + og + ein + mamma + kirurgur + við + 168 + Telemedisin + fevnur + um + kanning + , + eftirlit + , + viðgerð + av + sjúklingum + umframt + upplæring + av + sjúklingum + / + starvsfólki + við + talgildum + skipanum + , + sum + +

+

+ + geva + +

+

+ + beinleiðis + +

+

+ + atgongd + +

+

+ + til + +

+

+ + serkunnleika + +

+

+ + og + +

+

+ + sjúklingakunning + +

+

+ + óheft + +

+

+ + av + +

+

+ + hvar + +

+

+ + sjúklingurin + +

+

+ + og + +

+

+ + serkunnleikin + +

+

+ + er + +

+

+ + staddur + . + + + 169 + Dermatologi + +

+

+ + er + +

+

+ + ein + +

+

+ + sergrein + , + +

+

+ + ið + +

+

+ + fevnir + +

+

+ + um + +

+

+ + húðsjúkur + +

+

+ + og + +

+

+ + kynsjúkur + . + + + 170 + Heilsumálaráðið + : + +

+

+ + „ + Menningarætlan + +

+

+ + fyri + +

+

+ + sjúkrahúsverki + “ + +

+

+ + 2016 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 66 + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 141 + hollum + royndum + koma + á + Lands + sjúkrahúsið + eina + ferð + um + mánaðin + at + kanna + , + staðfesta + og + viðgera + føroyskar + sjúk + lingar + við + bróstkrabba + . + + + Tá + ið + tað + viðvíkur + urologi + koma + ser + læknar + sambært + avtalu + 3. + hvørja + viku + , + at + gera + for + kanningar + , + diagnostisering + , + journal + upp + tøk + ur + , + viðgerðir + og + eftirkanningar + / + eftirviðgerðir + . + + + Tílíkar + avtalur + hava + uttan + iva + fleiri + fyrimunir + við + sær + , + men + avbjóðingin + er + samstundis + , + at + serlæknarnir + bert + koma + einaferð + um + mánaðin + ella + 3. + hvørja + viku + til + Føroya + , + at + t.d. + diagnostisera + og + / + ella + viðgera + føroysku + sjúklingarnar + . + + + Um + t.d. + ein + føroyskur + sjúklingur + við + illgruna + um + bróstkrabba + , + verður + ávístur + til + skipanina + beint + aftaná + at + serlæknin + er + farin + av + landinum + , + kemur + sjúklingurin + at + bíða + í + umleið + ein + mána + , + áðrenn + hann + kann + verða + diagnostiseraður + ella + viðgjørdur + . + + + Hetta + ger + tað + samstundis + ógjørligt + at + liva + upp + eina + viðgerðartrygd + fyri + sjúklingar + við + illgruna + um + krabbamein + . + + + Um + hugt + verður + eftir + tí + donsku + viðgerðartrygdini + fyri + krabbameinssjúklingar + er + lógarásett + , + at + tað + skulu + ganga + í + mesta + lagi + 14 + dagar + frá + tí + , + at + sjúkrahúsverkið + hevur + fingið + eina + ávísing + til + sjúklingurin + er + byrjaður + uppá + útgreiningina + ( + forkanningina + ) + . + + + Um + vit + í + Føroyum + skulu + seta + í + verk + eina + líknandi + útgreiningar + - + og + viðgerðartrygd + verður + neyð + ugt + at + broyta + skipanina + soleiðis + , + at + ser + læknarnir + antin + koma + oftari + til + Føroya + við + styttri + millumbilum + , + ella + at + fleiri + sjúklingar + verða + sendir + uttanlands + til + útgreiningar + og + / + ella + viðgerð + . + + + Sjúkrahúsleiðslan + eigur + tí + at + endurskoða + hesar + avtalur + við + tí + endamáli + at + tryggja + , + at + allir + sjúklingar + har + tað + er + illgruni + um + krabbamein + verða + skjótt + útgreinaðir + og + koma + skjótt + í + viðgerð + . + + + 9.4 + VIÐGERÐ + AV + FØROYSKUM + KRABBAMEINSJÚKLINGUM + Eins + og + støðan + var + , + tá + ið + krabbameinsætlanin + varð + skrivað + í + 2009 + , + verður + viðgerð + av + før + - + oyskum + krabbameinssjúklingum + sum + megin + regla + miðsavnað + til + útlendsk + sjúkrahús + , + ser + stakliga + Ríkissjúkrahúsið + í + Danmark + . + + + Eisini + fer + øll + stráluviðgerð + fram + uttanlands + . + + + Tær + flestu + skurðviðgerðirnar + fara + fram + uttan + lands + , + meðan + ein + alsamt + størri + partur + av + med + - + isinsku + viðgerðini + fer + fram + í + Føroyum + . + + + Orsøkin + til + arbeiðsbýtið + millum + Føroyar + og + útlandið + á + krabbameinsøkinum + er + , + sum + megin + - + regla + tað + lága + sjúklingagrundarlagið + í + Før + oyum + . + + + V + ið + einum + fólkagrundarlagi + beint + omanfyri + 50.000 + og + umleið + 250 + krabba + meins + tilburðum + um + árið + , + eru + lutfalsliga + fáir + tilburðir + av + hvørjari + diagnosu + , + og + ov + fá + til + at + kunna + bjóða + og + varðveita + eina + dygdargóða + viðgerð + innan + flestu + økir + . + + + Tann + krabbameinsviðgerð + , + sum + verður + veitt + í + Føroyum + , + er + miðsavnað + á + Lands + sjúkra + hús + - + inum + . + + + Med + isinsku + við + gerðirnar + fara + fram + í + Onko + log + iska + og + Hæmatologiska + ambu + la + tor + ium + , + og + skurðviðgerðirnar + verða + gjørdar + á + Skurð + deplinum + . + + + Harafturat + er + ein + konsulent + skipan + við + donskum + húðlæknum + , + sum + diagnostisera + og + viðgera + húðkrabba + . + + + 9.4.1 + SKURÐØKIÐ + Fyri + at + lekja + krabbamein + er + skurðviðgerð + tann + mest + brúkti + viðgerðarhátturin + . + + + Meira + enn + helvtin + av + øllum + krabbameinssjúklingum + verða + skurðviðgjørdir + . + + + Skurðviðgerð + , + kann + antin + verða + gjørd + sum + einasta + viðgerð + ella + saman + við + stráluviðgerð + og + / + ella + kemoterapi + . + + + Góðskan + á + skurðviðgerðini + hevur + avgerandi + týdning + fyri + viðgerðarúrslitið + . + + + Spurningurin + um + hvørjar + krabba + meins + skurð + við + gerð + ir + skulu + fremjast + í + Føroyum + , + er + um + rødd + - + ur + áður + og + viðgjørdur + í + ætlanum + og + til + mæl + um + , + sum + eru + handað + landsstýrinum + . + + + Í + Menn + - + ingar + ætlan + ini + , + sum + varð + handað + lands + stýr + inum + í + 2016 + , + varð + m.a. + tilmælt + , + „ + ... + at + før + oysku + sjúkrahúsini + eiga + ikki + at + gera + skurð + við + gerð + ir + í + Føroyum + , + tá + talan + er + um + ill + kynjað + ar + sjúkur + , + +

+

+ + 142 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + sonevndar + malignar + sjúkur + – + undan + tikið + viðgerðir + fyri + krabbamein + í + lang + anum + ( + colon + ) + , + sum + ber + til + at + gera + í + Føroy + um + ” + 171 + . + + + Eisini + í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + , + var + ein + longri + umrøða + av + krabbameinsskurðviðgerð + - + um + í + Føroyum + . + + + Í + ætlanini + varð + víst + á + altjóða + rákið + at + miðsavna + skurðviðgerðirnar + , + sam + - + stundis + sum + víst + varð + til + danskar + og + evropeisk + ar + frágreiðingar + og + leiðreglur + , + ið + mæltu + til + eitt + fólkagrundarlag + , + sum + var + fleirfalda + tað + sum + er + í + Føroyum + . + + + Tí + varð + niðurstøðan + í + ætlanini + frá + 2009 + , + at + „ + ... + krabbameinsskurðviðgerðir + eiga + sum + meginregla + ikki + at + verða + gjørdar + í + Føroy + um + við + tí + fólka + ­ + og + sjúklingargrundarlagi + , + vit + hava + “ + . + + + Samstundis + hevði + arbeiðsbólkurin + , + sum + útgangsstøði + ta + áskoðan + , + at + tað + var + skila + gott + at + fáa + krabbameinsskurðlæknar + til + Før + oya + at + gera + skurðviðgerðir + , + men + at + hetta + var + treytað + av + , + „ + ... + at + bíðitíðin + til + skurðviðgerð + ir + nar + ikki + fara + út + um + mark + [ + ... + ] + Krabbamein + er + ein + akutt + sjúka + , + sum + krevur + bráðfeingis + viðgerð + ” + 172 + . + + + Tá + ið + krabbameinsætlanin + varð + skrivað + í + 2009 + , + var + støðan + tann + , + at + fleiri + krabba + meins + - + skurðviðgerðir + vórðu + framdar + í + Føroyum + . + + + Umframt + krabbamein + í + langa + ( + coloncancer + ) + varð + eisini + skurðviðgjørt + fyri + krabbamein + í + baktarmi + ( + rectumcancer + ) + , + um + talan + ikki + var + um + torgreiddar + tilburðir + . + + + Skurðviðgjørt + varð + eisini + fyri + lívmóðurkrabba + ( + uttan + spjaðing + ) + í + Føroyum + , + og + í + ávísum + før + - + um + eisini + fyri + krabbamein + í + eggrótum + . + + + Har + afturat + vórðu + tær + flestu + bróst + skurð + við + gerð + irnar + framdar + í + Føroyum + , + hóast + ongin + bróst + skurðlækni + arbeiddi + her + tá + . + + + Hesar + skurð + við + gerðir + vórðu + gjørdar + av + skurðlæknum + á + Skurð + deplinum173 + . + + + Tá + ið + talan + er + um + krabbameinsskurðviðgerðir + , + er + støðan + nógv + broytt + síðani + 2009 + . + + + Í + dag + verða + skurðviðgerðirnar + framdar + í + samsvar + við + omanfyrinevndu + tilmælir + . + + + Einans + krabbamein + í + langanum + ( + colon + ) + verður + skurðviðgjørt + av + skurðlæknum + , + sum + arbeiða + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + . + + + Harumframt + verður + í + Føroyum + , + eisini + partvíst + skurðviðgjørt + fyri + bróstkrabba + og + eistakrabba + ( + testikelkrabba + ) + og + partvíst + bløðrukrabba + . + + + Hesar + skurðviðgerðir + verða + gjørdar + av + konsulentum + úr + Danmark + , + sum + eru + serlæknar + innan + tílíkar + skurðviðgerðir + . + + + Allar + aðrar + krabbameinsskurðviðgerðir + verða + gjørdar + uttanlands + . + + + 9.4.2 + MEDISINSKA + ØKIÐ + Onkologi174 + og + hæmatologi175 + eru + høv + uðs + sergreinarnar + í + medisinsku + við + gerð + ini + hjá + krabbameins + - + sjúklingum + . + + + Á + Lands + sjúkra + húsinum + varð + Onkologiska + ambula + tor + ium + sett + á + stovn + í + 1992 + , + sum + í + høvuðs + heitum + tek + ur + sær + av + medisinsku + krabba + meins + við + gerð + unum + á + sjúkrahúsinum + . + + + Í + 2007 + varð + Hæma + tologisk + ambulatorium + skilt + sundur + frá + Onko + logiska + ambulatorium + . + + + 9.4.2.1 + ONKOLOGI + Tá + ið + krabbameinsætlanin + varð + skrivað + í + 2009 + , + var + ongin + serlækni + í + onkologi + settur + í + starv + í + Føroyum + . + + + Í + fleiri + umførum + varð + søkt + eftir + onkologi + , + men + uttan + úrslit + . + + + Onkologiska + serlæknaøkið + var + tá + skipað + við + eini + konsulentskipan + við + Universitetssjúkrahúsið + í + Lund + í + Svøríki + , + har + 12 + ymiskir + onkologar + í + skiftum + komu + til + Føroya + , + aðru + hvørja + viku + í + 3 + dagar + . + + + 171 + Heilsumálaráðið + : + „ + Menningarætlan + fyri + sjúkrahúsverki + “ + 2016 + s. + 32 + 172 + Heilsumálaráðið + : + +

+

+ + „ + Krabbameinsætlan + +

+

+ + fyri + +

+

+ + Føroyar + “ + +

+

+ + 2009 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 93-94 + 173 + Heilsumálaráðið + : + +

+

+ + „ + Krabbameinsætlan + +

+

+ + fyri + +

+

+ + Føroyar + “ + +

+

+ + 2009 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 90 + 174 + Onkologi + +

+

+ + er + +

+

+ + sergrein + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + í + +

+

+ + høvuðsheitum + +

+

+ + verður + +

+

+ + útint + +

+

+ + á + +

+

+ + onkologiskum + +

+

+ + deildum + , + +

+

+ + har + +

+

+ + krabbameinssjúklingar + +

+

+ + fáa + +

+

+ + stráluviðgerð + +

+

+ + og + +

+

+ + medisinska + +

+

+ + viðg + erð + , + +

+

+ + t.d. + +

+

+ + kemoviðgerð + +

+

+ + við + +

+

+ + krabbameinskyknudarvandi + +

+

+ + heilivági + +

+

+ + ( + cytostatika + ) + , + +

+

+ + hormonum + +

+

+ + og + +

+

+ + antihormonum + . + +

+

+ + Hormonviðgerðin + +

+

+ + v + erður + +

+

+ + brúkt + +

+

+ + til + +

+

+ + krabbameinssjúkur + , + +

+

+ + har + +

+

+ + krabbavøksturin + +

+

+ + er + +

+

+ + bundin + +

+

+ + av + +

+

+ + hormonum + , + +

+

+ + t.v.s. + +

+

+ + í + +

+

+ + summum + +

+

+ + tilburðum + +

+

+ + av + +

+

+ + bróstkrabbameini + , + +

+

+ + pr + ostatakrabbameini + +

+

+ + og + +

+

+ + krabbameini + +

+

+ + í + +

+

+ + lívmóður + . + +

+

+ + Sergreinin + +

+

+ + kom + +

+

+ + í + +

+

+ + 1987 + +

+

+ + í + +

+

+ + staðin + +

+

+ + fyri + +

+

+ + stráluviðgerð + +

+

+ + ( + terapeutisk + +

+

+ + radiologi + ) + . + + + 175 + Hæmatologi + +

+

+ + er + +

+

+ + sergrein + , + +

+

+ + ið + +

+

+ + fevnir + +

+

+ + um + +

+

+ + sjúkur + +

+

+ + í + +

+

+ + blóðinum + +

+

+ + og + +

+

+ + teimum + +

+

+ + blóðgerandi + +

+

+ + gøgnunum + , + +

+

+ + beinmerginum + , + +

+

+ + lymfueitlunum + / + kertlunum + +

+

+ + og + +

+

+ + miltinum + . + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 143 + Síðani + tá + , + er + onkologiska + økið + nógv + ment + . + + + Í + 2015 + gjørdi + Landssjúkrahúsið + nýggja + samstarvsavtalu + við + Ríkissjúkrahúsið + , + ið + bar + við + sær + , + at + ein + størri + partur + av + viðgerðini + av + føroyskum + krabbameinssjúklingum + , + kundi + fara + fram + í + Føroyum + . + + + Avtalan + merkti + millum + annað + , + at + ein + serlækni + í + krabbameinssjúkum + frá + Ríkissjúkrahúsinum + kom + á + Landssjúkrahúsið + tveir + dagar + hvørja + viku + . + + + Talan + var + um + fýra + ymiskar + serlæknar + , + sum + skiftust + um + at + taka + sær + av + krabbameinssjúklingum + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Nýggja + avtalan + styrkti + munandi + um + krabbameinsviðgerðina + í + Føroyum + , + tí + meira + enn + helmingurin + av + føroysku + krabbameinssjúklingunum + , + sum + áður + høvdu + verið + sendir + av + landinum + , + fingu + við + avtaluni + bæði + viðgerð + og + eftirviðgerð + á + Landssjúkrahúsinum176 + . + + + Í + oktober + 2019 + varð + fyrsti + serlækni + í + onkologi + settur + í + fast + starv + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Samstundis + varð + samstarvsavtalan + við + Ríkissjúkrahúsið + broytt + soleiðis + , + at + serlækni + frá + Ríkissjúkrahúsinum + kom + aðruhvørja + viku + í + staðin + fyri + hvørja + viku + . + + + Við + føstum + serlækna + á + sjúkrahúsinum + er + tað + møguligt + , + at + hava + viðtalur + fimm + dagar + um + vikuna + í + staðin + fyri + tveir + . + + + Tað + er + eitt + stórt + framstig + fyri + bæði + sjúklingar + og + starvsfólk + á + seingjadeildunum + , + at + serlækni + í + krabbameinssjúkum + er + tøkur + 5 + dagar + í + vikuni + . + + + Krabbameinsviðgerðirnar + verða + dygdarmentar + við + at + sjúkrarøktarfrøðingar + á + Onkologiska + ambulatorium + fáa + regluliga + undirvísing + frá + sjúkrarøktarfrøðingi + , + sum + er + settur + á + Ríkissjúkrahúsinum + og + kemur + til + Føroya + 5 + ferðir + um + árið + . + + + Flest + allir + sjúkrarøktarfrøðingarnir + sum + starvast + á + Onkologiska + ambulatorium + , + hava + tikið + serútbúgving + innan + onkologi + . + + + Tað + er + týdningarmikið + , + at + sjúkrarøktarfrøðingar + á + Onkologiska + ambulatorium + javnan + fáa + vitjan + frá + og + koma + á + vitjan + á + Ríkissjúkrahúsinum + á + teimum + ymisku + serøkjunum + , + tað + veri + seg + bróst + , + lunga + , + tarm + o.s.fr. + Hetta + til + tess + , + at + sjúkrarøktarfrøðingarnir + kunnu + dygdarmenna + seg + , + í + og + við + , + at + tað + á + Onkologiska + ambulatorium + verða + givnar + so + nógvar + ymiskar + viðgerðir + , + til + nógv + ymisk + serøkir + , + sum + eru + undir + støðugari + menning + . + + + Í + september + 2021 + varð + ein + lækni + settur + í + eitt + sonevnt + introstarv + á + Onkologiska + ambulatorium + . + + + Talan + er + um + eitt + útbúgvingarstarv + , + sum + tekur + eitt + ár + og + krevst + , + áðrenn + læknin + kann + serútbúgva + seg + í + onkologi + . + + + Virksemið + á + Onkologiska + ambulatorium + økist + alsamt + , + sum + tað + framgongur + á + myndini + niðanfyri + . + + + Mynd + 9.2 + - + Virksemið + á + onkologiska + ambulatoriinum + - + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + 176 + https://sv.ls.fo/ + deildir + / + fyrisitingardeildir + / + uttanlandstaenastan + / + sj + %C3 + %BAklingahotelli + %C3 + %B0-t + %C3 + %B3rshavn + / + t + %C3 + %AD + %C3 + %B0indi + / + fleiri-krabbameinssj + %C3 + %BAklingar-f + %C3 + %A1a-vi + %C3 + %B0ger + %C3 + %B0 + - + %C3 + %AD-foeroyum + / + +

+

+ + 144 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + Tað + verða + alsamt + fleiri + krabbameinssjúklingar + , + ið + hava + tørv + á + viðgerð + frá + Onkologiska + ambulatorium + , + og + hetta + talið + kemur + væntandi + eisini + at + økjast + í + framtíðini + . + + + Fólkatalið + økist + , + samstundis + sum + fólk + gerast + eldri + , + og + fleiri + viðgerðir + verða + givnar + í + Føroyum + . + + + Fleiri + viðgerðarmøguleikar + viðføra + eisini + , + at + sjúklingar + liva + longri + við + sjúkuni + . + + + Samstundis + fáa + fleiri + sjúklingar + lívlanga + viðlíkahaldsviðgerð + . + + + Økta + virksemið + á + Onkologiska + ambulatorium + , + hevur + samstundis + ein + øktan + tørv + á + starvsfólka + - + orku + við + sær + . + + + Í + fyrstu + syftu + eigur + ein + onkologur + at + verða + settur + afturat + verandi + onkologi + , + samstundis + sum + ein + onkologiskur + sjúkrarøktarfrøðingur + verður + settur + afturat + . + + + Konsulentavtalan + við + Ríkissjúkrahúsið + eigur + fyribils + at + halda + fram + óbroytt + . + + + Hendan + avtalan + verður + annars + endurskoðað + annaðhvørt + ár + . + + + 9.4.2.2 + HÆMATOLOGI + Serlækni + í + hæmatologi + er + í + starvi + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Í + tí + Hæmatologiska + ambulatorinum + verður + lymfom + ( + krabbamein + í + eitlunum + ) + og + blóðkrabbi + viðgjørt + við + kemoterapi + , + umframt + lívfrøðiligum + heilivági + . + + + Hetta + gongur + somuleiðis + fyri + seg + í + tøttum + samstarvi + við + hæmatologisku + deild + á + Ríkissjúkrahúsinum + . + + + Harumframt + er + ein + konsulentavtala + innan + økið + , + har + ein + hæmato + - + logur + kemur + fast + í + eina + viku + einaferð + um + mánaðin + . + + + Við + hesum + metir + Landssjúkrahúsið + , + at + tørvurin + á + starvsfólki + innan + økið + hæmatologi + er + nøktaður + í + Føroyum + . + + + 9.4.3 + SAMSKIPAN + AV + SJÚKLINGAGONGDUM + TÁ + IÐ + SJÚKLINGAR + VERÐA + SENDIR + UTTANLANDS + Føroyska + sjúkrahúsverkið + sendir + krabbameinssjúklingar + , + sum + skulu + til + útgreining + og + viðgerð + , + til + fleiri + ymiskar + deildir + , + sjúkrahús + og + regiónir + í + Danmark + . + + + Sjúklingar + kunnu + verða + ávístir + til + Ríkissjúkrahúsið + , + Gentofte + , + Bispebjerg + , + Herlev + , + Aalborg + ella + Århus + . + + + Hetta + er + tengt + at + , + hvat + sjúklingarnir + skulu + útgreinast + ella + viðgerast + fyri + . + + + Útgreining + og + viðgerð + , + her + ímillum + skurðviðgerðir + , + stráluviðgerðir + og + kemoviðgerðir + , + liggja + í + ávísum + førum + ikki + á + sama + stað + í + Danmark + . + + + Hetta + kann + geva + eina + ávísa + bíðitíð + ella + seinkan + . + + + Sum + dømi + kann + nevnast + lungakrabbi + , + har + sjúklingarnir + verða + ávístir + til + útgreinan + á + Gentofte + . + + + Sjúklingarnir + koma + síðani + aftur + til + Føroya + , + fyri + síðani + at + verða + sendir + til + Ríkissjúkrahúsið + til + skurðviðgerð + , + um + talan + er + um + krabbamein + . + + + Talgilda + journalskipanin + Cosmic + verður + enn + brúkt + í + Føroyum + . + + + Í + Region + Hovedstaden + brúka + tey + eina + aðra + skipan + , + ið + kallast + Epic + . + + + T.d. + í + Region + Nord + og + Region + Midt + brúka + tey + aftur + eina + triðju + skipan + . + + + Tá + ið + sjúklingar + koma + heim + aftur + til + Føroya + aftaná + kanningar + og + / + ella + viðgerð + , + veit + føroyska + sjúkrahúsverkið + ikki + av + sjúklinginum + , + fyrr + enn + sjúkrahúsverkið + hevur + fingið + sendandi + eina + epikrisu + 177 + . + + + Tað + er + sera + umráðandi + at + epikrisa + og + kopi + av + journal + verða + send + til + Føroya + beinanvegin + , + tá + sjúklingurin + verður + sendur + heim + aftur + til + Føroya + . + + + Tað + vísir + seg + at + verða + ymiskt + frá + deild + til + sjúkrahús + í + Danmark + , + hvussu + skjótt + føroyska + sjúkrahúsverkið + fær + eina + epikrisu + , + eftir + at + ein + útgreinan + ella + viðgerð + er + liðug + . + + + Harafturat + er + tað + ein + avbjóðing + , + at + sjúkrahúsverkið + hevur + avmarkaðar + møguleikar + at + fylgja + við + í + , + hvussu + skjótt + sjúklingurin + verður + innkallaður + til + útgreiningina + ella + viðgerðina + . + + + Tað + eru + nakrir + einstakir + læknar + , + sum + hava + atgongd + til + Sundhedsportalen + , + meðan + teir + flestu + læknarnir + ikki + hava + atgongd + til + nakra + journalskipan + uttanlands + . + + + 177 + Ein + epikrisa + er + ein + skrivlig + handan + av + læknafakligum + upplýsingum + frá + lækna + til + lækna + , + antin + í + s + ambandi + +

+

+ + við + +

+

+ + at + +

+

+ + sjúklingurin + +

+

+ + verður + +

+

+ + útskrivaður + +

+

+ + ella + +

+

+ + ein + +

+

+ + viðgerðargongd + +

+

+ + endar + . + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 145 + Sjúklingar + , + sum + fáa + viðgerð + uttanlands + , + t.d. + kemoterapi + , + koma + ofta + heim + til + Føroya + ímillum + viðgerðirnar + . + + + Tað + kunnu + koma + hjáárin + av + viðgerðini + , + meðan + sjúklingurin + er + í + Føroyum + . + + + Hesi + hjáárin + kunnu + krevja + innleggjan + , + og + tá + er + tað + umráðandi + , + at + læknin + og + deildin + kenna + diagnosuna + hjá + sjúklinginum + og + vita + , + hvørjari + viðgerðargongd + sjúklingurin + er + í. + Tað + er + alneyðugt + , + at + føroyskir + læknar + og + onnur + avvarðandi + heilsustarvsfólk + fáa + atgongd + til + tær + skipanirnar + , + sum + tey + donsku + sjúkrahúsini + , + ið + føroyska + sjúkrahúsverkið + samstarvar + við + , + brúka + . + + + Hetta + er + eitt + mál + , + ið + sjúkrahúsleiðslan + eigur + at + raðfesta + og + taka + upp + skjótast + gjørligt + . + + + 9.4.4 + SJÚKLINGASAMSKIPARAR + Krabbameinssjúklingar + gjøgnumganga + kompleksar + sjúklingagongdir + , + har + tørvur + er + á + saman + - + hangandi + tænastum + uppá + tvørs + av + sergreinum + og + geirum + , + har + tann + føroyski + krabba + meins + - + sjúklingurin + kanska + fleiri + ferðir + í + sjúklingagondini + , + skal + ferðast + millum + føroyska + og + danska + heilsuverkið + , + fyri + at + fáa + ta + neyðugu + viðgerðina + . + + + Ein + kanning + frá + 2014 + um + , + hvat + eyðkendi + sjúkugongdina + hjá + føroyskum + krabbameinssjúklingum + , + vísti + m.a. + , + at + sjúklingagongdirnar + vóru + tilvildarligar + . + + + Hesar + kundu + viðføra + bíðitíðir + og + ávirka + álitið + hjá + sjúklingunum + á + skipanina + . + + + Tí + varð + niðurstøðan + m.a. + , + at + tað + er + átrokandi + neyðugt + , + at + heilsuverkið + skipar + sjúkugongdina + hjá + føroyskum + krabbameinssjúklingum + , + har + kontinuitetur + og + áhaldandi + skipaður + stuðul + til + allar + krabbameinssjúklingar + verður + sett + í + miðdepilin + , + umframt + íverksetan + av + sjúklingasamskiparum178 + . + + + Ein + sjúklingasamskipari + skal + tryggja + , + at + tað + er + samanhangur + og + framdráttur + í + sjúklingagongdini + , + út + frá + tí + útgreiningar + - + , + viðgerðar + - + og + endurmenningarætlan + , + sum + er + løgd + av + teimum + , + ið + hava + ábyrgd + av + sjúklingagongdini + . + + + Samstundis + skal + samskiparin + verða + álitið + hjá + sjúklinginum + gjøgnum + ta + samlaðu + sjúklingagongdina + , + soleiðis + at + sjúklingurin + hevur + ein + navnfestan + persón + , + sum + hann + ella + hon + kann + seta + seg + í + samband + við + , + tá + ið + spurningar + um + sjúklingagongdina + stinga + seg + upp + . + + + Síðani + 2001 + , + hava + t.d. + norskir + sjúklingar + , + ið + hava + havt + tørv + á + langtíðar + samskipandi + viðgerðum + og + tænastum + uppá + tvørs + av + fleiri + stovnum + og + deildum + í + heilsuverkinum + , + havt + ein + lógarheimilaðan + rætt + til + ein + sjúklingasamskipara + og + eina + individuella + ætlan + . + + + Tær + jaligu + royndirnar + við + hesi + skipan + vóru + viðvirkandi + til + , + at + Noreg + í + 2011 + setti + eina + lóg + í + gildi + , + sum + tryggjaði + øllum + sjúklingum + , + ið + hava + kompleksar + sjúklingagongdir + og + tørv + á + samskipan + , + rætt + til + ein + navnfestan + sjúklingasamskipara + , + sum + hevur + ábyrgd + av + at + skipa + samanhang + uppá + tvørs + av + geirum + og + sergreinum179 + . + + + Í + 2010 + varð + ein + skipan + sett + í + verk + í + Danmark + , + sum + tryggjar + øllum + , + sum + hava + lívshóttandi + krabbameinssjúku + og + hjartasjúku + ein + sjúklingasamskipara180 + . + + + Ein + sjúklingasamskipari + skal + ikki + vita + alla + bakgrundina + fyri + tí + viðgerð + , + sum + ein + sjúklingur + skal + hava + og + hevur + heldur + ikki + ábyrgdina + av + teimum + fakligu + metingunum + av + viðgerðartørvinum + . + + + Harafturímóti + hevur + tað + stóran + týdning + , + at + samskiparin + hevur + atgongd + til + allar + relevantar + upplýsingar + um + sjúklingagongdina + . + + + Samskiparin + skal + hava + ein + proaktivan + leiklut + og + tryggja + framdrátt + , + umframt + fylgja + við + um + viðgerðarætlan + og + tíðir + verða + hildnar + . + + + Eitt + av + tilmælunum + í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + , + var + at + seta + eina + kontaktpersónskipan + í + verk + , + har + allir + krabbameinsjúklingar + fingu + ein + kontaktpersón + til + m.a. + at + vegleiða + um + sjúku + og + viðgerð + . + + + Royndir + í + Danmark + vísa + m.a. + , + at + ein + tílík + skipan + ikki + er + við + til + at + skapa + neyðugan + samanhang + í + sjúklingagongdina + . + + + Harafturímóti + vísa + bæði + danskar + og + altjóða + royndir + á + , + at + 178 + Nielsen + Sonja + og + Joensen + Birna + Mohr + : + „ + Stuðul + til + føroyskar + krabbameinssjúklingar + : + Serligar + avbjóðingar + í + mun + til + +

+

+ + at + +

+

+ + menna + +

+

+ + sjúklingagongdina + +

+

+ + í + +

+

+ + einum + +

+

+ + lítlum + +

+

+ + fjarskotnum + +

+

+ + oyggjasamfelag + “ + +

+

+ + ( + Serritgerð + ) + +

+

+ + s. + +

+

+ + 3 + +

+

+ + og + +

+

+ + 41 + 179 + Danske + +

+

+ + patienter + : + +

+

+ + „ + Forløbskoordinatorer + +

+

+ + – + +

+

+ + til + +

+

+ + hvem + +

+

+ + og + +

+

+ + hvordan + ? + “ + +

+

+ + s. + +

+

+ + 3 + +

+

+ + og + +

+

+ + 4 + +

+

+ + 180 + https://www.cancer.dk/fagfolk/rapporter/forloebskoordination-pa-kraeftomradet/ + +

+

+ + 146 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + sjúklingasamskiparar + í + stóran + mun + kunnu + verða + ein + loysn + á + teimum + avbjóðingum + , + sum + eru + við + til + at + fáa + sjúklingagongdir + betri + samskipaðar181 + . + + + Í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + varð + eisini + mælt + til + , + at + ein + sjúklingasamskipari + varð + settur + í + starv + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + Í + eftirmetingini + varð + víst + á + , + at + játtan + varð + sett + av + og + ein + sjúklingasamskipari + varð + settur + í + starv + sum + leiðari + á + Uttanlandstænastuni + og + at + henda + tænastan + samstundis + varð + umskipað + og + styrkt + . + + + Hetta + hevur + tað + uttan + iva + verið + tørvur + á + , + men + starvið + sum + leiðari + á + Uttanlandstænastuni + samsvarar + neyvan + við + lýsingina + omanfyri + av + einum + sjúklingasamskipara + . + + + Harafturímóti + varð + játtan + sett + av + til + sjúklingasamskiparar + í + 2021 + , + og + Landssjúkrahúsið + hevur + sett + tveir + sjúklingaleiðbeinarar + í + starv + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + , + koma + leiðbeinararnir + ikki + at + verða + settir + á + ávísum + depli + , + og + koma + ikki + at + arbeiða + við + ítøkiligum + sjúklingagongdum + , + har + teir + hava + samband + við + sjúklingarnar + , + men + koma + í + staðin + m.a + at + arbeiða + við + at + fáa + í + lag + samstarv + og + arbeiðsgongdir + tvørtur + um + fakbólkar + , + ið + bøta + um + sjúklingagongdirnar + í + organisatiónini + . + + + Hetta + er + uttan + iva + tørvur + á + , + men + talan + um + eina + aðra + funktión + enn + tann + sum + sjúklingasamskiparar + arbeiða + við + , + har + fokus + er + á + tær + ítøkiligu + sjúklingagongdirnar + , + og + har + teir + hava + samband + við + sjúklingarnar + og + hjálpa + til + við + atliti + at + skipa + smidligar + sjúklingagongdir + . + + + Soleiðis + er + framvegis + tørvur + á + at + fáa + sett + sjúklingasamskiparar + í + sjúkrahúsverkinum + , + ið + arbeiða + við + ítøkiligum + sjúklingagongdum + , + har + samskipararnir + hava + samband + við + sjúklingarnar + og + hjálpa + til + við + at + skipa + smidligar + sjúklingagongdir + hjá + tí + einstaka + sjúklinginum + , + ið + hevur + ein + samansettan + viðgerðartørv + , + har + hann + er + í + viðgerð + á + fleiri + deildum + , + sjúkrahúsum + og + / + ella + viðgerðarstovni + uttanlands + . + + + Mælt + verður + í + hesum + sambandi + til + , + at + í + hvussu + er + allir + krabbameinssjúklingar + við + lívshóttandi + sjúku + , + fáa + rætt + til + ein + navnfestan + sjúklingasamskipara + , + sum + hevur + ábyrgd + av + at + skipa + samanhang + uppá + tvørs + av + geirum + og + sergreinum + , + eisini + tá + ið + sjúklingar + verða + ávístir + til + greiningar + og + viðgerðir + uttanlands + . + + + Í + hesum + sambandi + , + verður + uppgávan + m.a. + at + fylgja + við + og + halda + eyga + við + , + at + tað + ikki + gongur + ov + long + tíð + frá + ávísing + til + innkalling + . + + + Hendan + funktiónin + eigur + eisini + at + skipast + soleiðis + , + at + sjúklingarnir + hava + møguleika + at + seta + seg + í + samband + við + sín + samskipara + , + tá + ið + spurningar + um + sjúklingagongdina + stinga + seg + upp + . + + + Hetta + kundi + verði + gjørt + sum + ein + royndarskipan + á + krabbameinsøkinum + , + ið + varð + eftirmett + . + + + Sum + áður + nevnt + hevur + tað + avgerandi + týdning + , + at + samskiparin + hevur + atgongd + til + allar + relevantar + upplýsingar + um + sjúklingagongdina + . + + + Samskiparin + skal + nevniliga + hava + ein + proaktivan + leiklut + og + tryggja + framdrátt + , + umframt + fylgja + við + um + viðgerðarætlan + og + tíðir + verða + hildnar + . + + + Um + hetta + skal + virka + til + fulnar + , + er + umráðandi + , + at + samskiparin + hevur + atgongd + til + journalskipanirnar + á + teimum + sjúkrahúsum + uttanlands + , + sum + føroyska + sjúkrahúsverkið + ávísir + krabbameinssjúklingar + til + . + + + Í + dag + er + tað + soleiðis + , + at + ávísandi + lækni + brúkar + nógva + tíð + uppá + uppfylging + , + fyri + at + tryggja + at + ein + sjúklingur + , + sum + er + ávístur + til + viðgerð + á + einum + sjúkrahúsi + í + Danmark + , + verður + innkallaður + . + + + Hesa + tíð + kann + læknin + í + staðin + brúka + uppá + sjúklingarnar + , + um + uppgávan + við + uppfylging + í + staðin + liggur + hjá + einum + tílíkum + samskipara + . + + + 9.5 + ENDURSETAN + AV + KRABBAMEINSSTÝRISBÓLKI + Í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + varð + mælt + til + , + at + ein + tvørfakligur + krabbameinsstýrisbólkur + varð + settur + fyri + at + tryggja + , + at + Føroyar + støðugt + vórðu + dagførdar + á + krabbameinsøkinum + , + bæði + við + atliti + at + diagnostikki + , + útgreining + , + viðgerð + , + fyribyrging + o.a. + Bólkurin + skuldi + m.a. + , + fylgja + við + í + menningini + á + krabbameinsøkinum + , + vegleiða + landsstýrismanninum + / + Heilsumálaráðnum + í + spurningum + viðvíkjandi + krabbameini + , + meta + um + tørvin + á + átøkum + á + krabbameinsøkinum + og + koma + við + uppskotum + um + ábøtur + . + + + Ein + onnur + týdningarmikil + uppgáva + hjá + bólkinum + skuldi + eisini + verða + at + fylgja + við + í + , + at + tilmælini + í + krabbameinsætlanini + vórðu + sett + í + verk + 182 + . + + + Tá + ið + tilmælið + varð + skrivað + í + 2009 + sat + ein + líknandi + stýrisbólkur + undir + danska + Heilsustýrinum + . + + + 181 + Danske + patienter + : + „ + Forløbskoordinatorer + – + til + hvem + og + hvordan + ? + “ + s. + 4 + 182 + +

+

+ + Heilsumálaráðið + : + +

+

+ + „ + Krabbameinsætlan + +

+

+ + fyri + +

+

+ + Føroyar + “ + +

+

+ + 2009 + +

+

+ + s. + +

+

+ + 111 + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 147 + Ein + stýrisbólkur + varð + settur + í + 2011 + , + í + samsvar + við + tilmælið + . + + + Sum + víst + verður + á + í + eftirmetingini + viðgjørdi + bólkurin + m.a. + hvussu + felags + visitasjónsskipanir + kundi + verða + settar + í + verk + í + Føroyum + . + + + Har + varð + mælt + til + at + byrja + við + urologiska + økinum + . + + + Hetta + er + sett + í + verk + í + dag + . + + + Eisini + viðgjørdi + bólk + urin + , + hvussu + bróstkrabbascreeningin + kundi + skipast + og + setast + í + verk + . + + + Hendan + screeningin + er + eisini + sett + í + verk + . + + + A + v + ymiskum + orsøkum + hevur + arbeiðið + í + bólkinum + ligið + stilt + í + longri + tíð + . + + + Í + Danmark + varð + stýrisbólkurin + niðurlagdur + í + 2015 + . + + + Í + staðin + er + sett + eitt + ráð + undir + Heilsustýrinum + „ + Udvalg + for + kræft + “ + , + sum + er + breiðari + samansett + enn + niðurlagdi + stýrisbólkurin + . + + + Sum + nakað + nýtt + eru + umboð + , + ið + hava + vitan + um + endurmenning + og + palliatión + , + partur + av + bólkinum + , + umframt + at + umboð + fyri + kommunur + og + danska + krabbameinsfelagið + eisini + eru + vorðin + partur + av + nevndini + . + + + Heilsustýrið + hevur + formannskapin + í + ráðnum + , + sum + er + ráðgevandi + í + spurningum + sum + viðvíkja + krabbameinsøkið + . + + + Í + føroyska + stýrisbólkinum + , + sum + varð + settur + í + 2011 + , + var + aðalstjórin + í + Heilsumálaráðnum + formaður + . + + + Verður + samanborið + við + Danmark + , + er + Sundhedsministeriet + umboðað + í + nýggja + ráðnum + , + men + danski + aðalstjórin + er + vanliga + ikki + partur + av + tílíkum + bólkum + ella + ráðum + , + sum + eru + ráðgevandi + hjá + stjórnini + ella + ráðharranum + . + + + Hetta + eigur + eisini + at + verða + broytt + í + Føroyum + . + + + Í + 2011 + varð + bólkurin + annars + samansettur + soleiðis + : + Har + vóru + umboð + fyri + Heilsumálaráðið + , + Sjúkrahúsverkið + , + Landslæknan + , + Kommunulæknafelag + Føroya + , + Krabbameinsfelagið + og + Fólkaheilsuráðið + . + + + Mett + verður + , + at + tørvur + er + á + at + endurseta + bólkin + og + víðka + hann + við + umboðum + , + ið + hava + kunnleika + til + endurmenning + og + palliativa + økið + . + + + Bólkurin + eigur + eisini + at + broyta + heiti + til + krabbameinsráð + , + tí + bólkurin + er + ráðgevandi + . + + + Ein + stýrisbólkur + harafturímóti + er + ein + ið + tekur + avgerðir + í + eini + verkætlan + . + + + Í + fyrstu + syftu + eigur + ráðið + at + verða + sett + undir + Heilsumálaráðnum + , + meðan + formansskapurin + verður + fluttur + frá + ráðnum + til + Sjúkrahúsverkið + . + + + Tá + ið + Fólkaheilsustýrið + verður + sett + á + stovn + , + eigur + ráðið + at + verða + flutt + undir + stýrið + , + sum + samstundis + gerst + partur + av + ráðnum + og + yvirtekur + formansskapin + . + + + Uppgávan + hjá + krabbameinsráðnum + verður + at + geva + landsstýrismanninum + eina + breiða + fakliga + ráðgeving + á + krabbameinsøkinum + og + skal + virka + við + til + eina + gagnliga + og + støðuga + dygdarmenning + av + økinum + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + ráðið + : + • + Fylgja + við + í + menningini + á + krabbameinsøkinum + sum + heild + og + regluliga + gera + status + av + krabba + - + meinsøkinum + í + Føroyum + • + Meta + um + tørvin + á + átøkum + á + krabbameinsøkinum + í + Føroyum + og + koma + við + tilmælum + , + sum + millum + annað + taka + atlit + til + krabbameinsætlan + og + vegleiðingar + / + tilmælir + hjá + danska + Heilsustýrinum + og + / + ella + altjóða + tilmælum + . + + + 9.6 + SAMANUMTØKA + Tað + eigur + at + raðfestast + høgt + at + fáa + sett + eitt + tvørfakligt + krabbameinsráð + skjótast + gjørligt + , + sum + skal + meta + um + tørvin + á + átøkum + á + krabbameinsøkinum + í + Føroyum + og + koma + við + tilmælum + , + sum + millum + annað + taka + atlit + til + vegleiðingar + / + tilmælir + hjá + danska + Heilsustýrinum + og + / + ella + altjóða + tilmælum + . + + + Eisini + skal + ráðið + ráðgeva + , + hvussu + tilmælini + í + krabbameinsætlanini + verða + sett + í + verk + . + + + Arbeiðið + við + eini + menningarætlan + fyri + kommunulæknaøkið + eigur + somuleiðis + at + raðfestast + . + + + Eisini + eigur + tað + at + raðfestast + høgt + at + fáa + sett + eina + skipan + við + viðgerðatrygd + í + verk + á + krabba + - + meinsøkinum + . + + + Í + hesum + sambandi + eigur + ein + skjóttarbeiðandi + bólkur + við + trimum + ella + fýra + fólkum + – + t.d. + trimum + læknum + og + einum + skrivara + , + at + verða + settur + skjótast + gjørligt + til + at + seta + eina + nýggja + ávísingar + - + og + útgreiningarskipan + við + felags + postkassa + í + verk + . + + + Tilfar + um + heildartilgongdir + +

+

+ + 148 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + ( + krabbameinspakkar + ) + úr + Danmark + , + kann + verða + nýtt + sum + grundarlag + – + tó + lagað + til + føroysk + viðurskifti + . + + + Tá + samrøða + hevur + verið + við + allar + sergreinar + og + umboð + fyri + kommunulæknaskipanina + , + verður + eitt + uppskot + gjørt + til + , + hvussu + útgreiningin + av + krabbameini + kann + fara + fram + frameftir + . + + + Í + hesum + sambandi + skulu + útgreiningarpakkar + og + viðgerðarætlanir + orðast + fyri + allar + sergreinar + í + Føroyum + . + + + Eisini + skal + ein + ætlan + orðast + um + , + hvussu + krabbameinstilburðir + , + ið + verða + staðfestir + , + skjótast + gjørligt + verða + fráboðaðir + kommunulækna + og + sjúklingi + . + + + Í + sambandi + við + útgreiðingina + eigur + tað + samstundis + at + verða + sett + á + stovn + ein + útgreiningareind + á + Landssjúkrahúsinum + , + sum + m.a. + tekur + sær + av + útgreiningini + av + teimum + sjúklingum + har + eyðkennini + verða + mett + at + vera + álvarsom + , + men + samstundis + ikki + ítøkilig + . + + + Í + sambandi + við + diagnostisering + og + viðgerð + eigur + stórur + partur + av + tólaparkini + , + ið + hevur + tænt + fyri + seg + , + at + verða + skift + út + . + + + Her + verður + m.a. + hugsað + um + CT + - + og + MR + skannararnar + , + mammomatin + ( + bróst + røntgentól + ) + og + tey + tól + sum + eru + neyðug + fyri + at + fáa + eina + vælvirkandi + patologitænastu + í + Føroyum + . + + + Eisini + verður + neyðugt + at + uppraðfesta + starvsfólkaorkuna + til + tað + vaksandi + virksemið + sum + er + á + krabbameinsøkinum + . + + + Eisini + eigur + tað + at + raðfestast + at + fáa + viðgerðartilgongdirnar + við + viðgerðarstovnar + uttanlands + betri + samskipaðar + við + sjúklingasamskiparum + og + at + tað + samstundis + fæst + atgongd + til + journalskipan + - + irnar + á + teimum + sjúkrahúsum + uttanlands + , + sum + føroyska + sjúkrahúsverkið + ávísir + krabbameins + - + sjúklingar + til + . + + + 9.7 + TILMÆLI + 32 + . + + + At + Heilsutrygd + skipar + soleiðis + fyri + , + at + kommunulæknar + í + Føroyum + fáa + eftirútbúgving + innan + krabbamein + , + sum + kann + skipast + sum + undirvísing + í + Føroyum + í + samstarvi + við + útlendskan + útbúgvingarstovn + og + / + ella + Landssjúkrahúsið + . + + + 33 + . + + + At + eitt + arbeiði + verður + sett + í + verk + , + har + orðað + verður + ein + menningarætlan + fyri + kommunu + - + læknaskipanina + , + har + t.d. + umboð + fyri + Kommunulæknafelag + Føroya + , + umboð + fyri + Heilsutrygd + og + Heilsumálaráðið + luttaka + . + + + 34 + . + + + At + illgruni + um + krabbamein + verður + at + meta + sum + ein + bráðsjúka + og + tískil + tørvar + bráðútgreining + og + viðgerð + . + + + 35 + . + + + At + ávísingarskipanin + verður + einføld + og + gjøgnumskygd + , + har + møguleiki + er + at + senda + allar + ávísingar + við + „ + illgruna + um + krabbamein + “ + til + ein + felags + postkassa + í + Talgildu + heilsuskipanini + . + + + 36 + . + + + At + sergreinirnar + í + sjúkrahúsverkinum + orða + leiðreglur + ella + sonevnd + „ + actioncard + ” + 183 + , + fyri + hvørt + einstakt + krabbaøki + , + ið + kommunulæknin + kann + nýta + sum + frymil + til + ávísingina + til + sjúkrahúsverkið + . + + + 37 + . + + + At + nakrar + bráðtíðir + til + t.d. + CT + - + skanning + , + endoskopi + v.m. + , + verða + tøkar + hvørja + viku + , + fyri + at + tryggja + eina + skjóta + útgreining + , + har + illgruni + er + um + krabbamein + . + + + 38 + . + + + At + møguleiki + er + fyri + , + tá + ið + mett + verður + , + at + eyðkennini + eru + álvarsom + , + men + samstundis + ikki-ítøkilig + , + at + ávísa + til + felags + postkassan + , + har + sjúklingurin + verður + visiteraður + til + eina + Útgreiningar + eind + , + sum + verður + skipað + undir + Medisinska + depli + , + har + ymiskar + kanningar + verða + gjørdar + av + sjúklinginum + fyri + at + greina + og + staðfesta + , + um + talan + er + um + krabbamein + og + í + so + fall + , + hvat + slag + talan + er + um + . + + + 183 + Íblástur + til + „ + actioncard + “ + kann + t.d. + fáast + úr + Danmark + , + har + danskir + læknar + brúka + tílík + – + har + v + erða + +

+

+ + tey + +

+

+ + eisini + +

+

+ + nevnd + +

+

+ + „ + indgangsdokument + +

+

+ + ( + til + +

+

+ + almen + +

+

+ + praksis + ) + “ + . + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 149 + 39 + . + + + At + lóg + verður + sett + í + gildi + , + har + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + ávikavist + útgreining + og + viðgerð + fyri + krabbamein + , + verða + lógarásettar + í + Føroyum + . + + + Um + Sjúkrahúsverkið + ikki + kann + bjóða + útgreining + ella + viðgerð + innan + tær + ásettu + bíðitíðirnar + , + skal + sjúklingurin + fáa + tilboð + um + at + verða + ávístur + uttanlands + ella + privat + , + um + tað + er + ein + møguleiki + . + + + 40 + . + + + At + Sjúkrahúsverkið + setur + eina + skipan + í + verk + , + har + fráboðast + ( + monitorera + ) + kann + , + hvussu + long + tíð + gongur + frá + ávísing + til + útgreining + er + móttikin + , + til + sjúklingurin + er + útgreinaður + , + umframt + samtykki + til + viðgerð + , + til + sjúklingurin + er + komin + í + viðgerð + . + + + Hagtøl + viðvíkjandi + hesum + skulu + verða + almannakunngjørd + nakrar + ferðir + um + árið + . + + + 41 + . + + + At + ein + skjóttarbeiðandi + bólkur + við + trimum + ella + fýra + fólkum + – + t.d. + trimum + læknum + og + einum + skrivara + , + verður + settur + til + at + seta + eina + nýggja + ávísingar + - + og + útgreiningarskipan + við + felags + postkassa + í + verk + . + + + Tilfar + um + heildartilgongdir + ( + krabbameinspakkar + ) + úr + Danmark + , + kann + verða + nýtt + sum + grundarlag + – + tó + lagað + til + føroysk + viðurskifti + . + + + Tá + samrøða + hevur + verið + við + allar + sergreinar + og + umboð + fyri + kommunulæknaskipanina + , + verður + eitt + uppskot + gjørt + til + , + hvussu + útgreiningin + av + krabbameini + kann + fara + fram + frameftir + . + + + Í + hesum + sambandi + skulu + útgreiningarpakkar + og + viðgerðarætlanir + orðast + fyri + allar + sergreinar + í + Føroyum + . + + + Eisini + skal + ein + ætlan + orðast + um + , + hvussu + krabbameinstilburðir + , + ið + verða + staðfestir + , + skjótast + gjørligt + verða + fráboðaðir + kommunulækna + og + sjúklingi + . + + + 42 + . + + + At + tað + í + Føroyum + – + á + sama + hátt + sum + í + Noregi + – + verður + sett + eitt + rundskriv + í + gildi + , + sum + forbjóðar + sjúkrahúsunum + at + avvísa + ávísingar + , + áðrenn + munnligt + samskifti + hevur + verið + við + ávísandi + lækna + . + + + 43 + . + + + At + sjúkrahúsleiðslan + endurskoðar + verandi + normering + av + radiografum + og + radiologum + í + sambandi + við + , + at + talið + av + radiologiskum + kanningum + er + økt + sera + nógv + , + umframt + at + gjørdar + verða + nógv + fleiri + sløg + av + MR + - + og + CT-skanningum + enn + áður + . + + + Hetta + krevur + sera + stóran + kunnleika + til + tøkni + og + fakliga + vitan + , + umframt + at + bróstscreeningin + og + bróstadiagnostikkur + krevur + sera + nógv + av + radiografunum + . + + + 44 + . + + + At + ein + bioanalytikari + verður + settur + í + fast + starv + á + patologiøkinum + , + sum + kemur + at + arbeiða + saman + við + tí + patologi + , + sum + er + settur + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + 45 + . + + + At + nýggjur + CT-skannari + sum + skjótast + verður + útvegaður + til + Landssjúkrahúsið + . + + + Innanfyri + nøkur + fá + ár + er + neyðugt + við + einum + nýggjum + CT-skannara + afturat + , + soleiðis + at + Landssjúkrahúsið + hevur + tveir + . + + + Hetta + fyri + at + nøkta + tørvin + , + sum + økist + ár + um + ár + , + fyri + altíð + at + hava + pláss + í + CT-skannaranum + til + t.d. + útgreining + av + krabbameinssjúklingum + og + fyri + at + hava + annan + skannaran + tøkan + , + um + hin + skannarin + gerst + óvæntað + óvirkin + ella + skal + til + regluligt + eftirlit + . + + + 46 + . + + + At + nýggjur + MR-skannari + verður + keyptur + skjótast + gjørligt + . + + + Í + sambandi + við + keyp + av + nýggjum + skannara + , + eigur + at + verða + sett + inn + í + kravfestingina + , + at + MR-skannarin + skal + hava + tøkni + , + sum + verður + nýtt + til + at + útgreina + m.a. + arvaligan + bróstkrabba + , + umframt + at + diagnostisera + prostatakrabba + . + + + 47 + . + + + At + nýggjur + mammomatur + ( + bróst + røntgentól + ) + verður + keyptur + . + + + Samstundis + eiga + hølis + - + umstøðurnar + at + betrast + . + + + Hølini + eru + vorðin + ov + trong + , + eftir + at + bróstscreeningin + er + sett + í + verk + . + + + 48 + . + + + At + eitt + nýtt + ultraljóðtól + verður + keypt + afturat + verandi + tóli + , + umframt + at + eitt + høli + verður + fingið + til + vega + afturat + til + ultraljóðskanningar + . + +

+

+ + 150 + • + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + 49 + . + + + At + sjúkrahúsleiðslan + ger + eina + ítøkiliga + meting + og + tilmæli + um + , + hvørji + tól + eru + neyðug + fyri + at + fáa + eina + vælvirkandi + patologitænastu + í + Føroyum + , + har + møguleiki + skal + verða + fyri + at + gera + fleiri + patologiskar + kanningar + í + Føroyum + . + + + Har + ímillum + sonevndar + immunohistokemiskar + litingar184 + . + + + Samstundis + skal + ein + kostnaðarmeting + gerast + og + meting + um + , + hvussu + hetta + kann + fíggjast + . + + + 50 + . + + + At + tað + innanfyri + kliniska + biokemiska + økið + verður + gjørd + ein + skipan + , + har + økið + verður + dagført + við + nútímans + tólum + og + tøkni + , + 6.-7. + hvørt + ár + . + + + Sjúkrahúsleiðslan + skal + fyriskipa + hetta + . + + + 51 + . + + + At + sjúkrahúsleiðslan + endurskoðar + konsulentavtalurnar + innan + urologi + og + bróstkrabba + við + tí + endamáli + , + at + serlæknarnir + koma + oftari + og + við + styttri + millumbilum + til + Føroya + , + soleiðis + at + bíðitíðin + til + útgreining + og + viðgerð + verður + stytt + og + gerst + meira + støðug + . + + + Í + dag + koma + serlæknarnir + ávikavist + eina + ferð + um + mánaðin + ella + 3. + hvørja + viku + til + Føroya + til + t.d. + at + diagnostisera + og + / + ella + viðgera + føroysku + sjúklingarnar + . + + + Hetta + ger + tað + samstundis + ógjørligt + at + liva + upp + til + málsetningin + um + at + innføra + viðgerðartygd + á + krabbameinsøkinum + í + Føroyum + , + har + tað + t.d. + skal + ganga + í + mesta + lagi + 14 + dagar + til + sjúklingurin + sleppur + til + útgreining + . + + + 52 + . + + + At + ein + onkologur + verður + settur + afturat + verandi + onkologi + í + Onkologiska + ambulatorium + , + samstundis + sum + ein + onkologiskur + sjúkrarøktarfrøðingur + verður + settur + afturat + . + + + Konsulent + - + avtalan + við + Ríkissjúkrahúsið + eigur + fyribils + at + halda + fram + óbroytt + . + + + 53 + . + + + At + føroyskir + læknar + og + onnur + avvarðandi + heilsustarvsfólk + , + fáa + atgongd + til + viðkomandi + sjúklingaskráir + á + teimum + sjúkrahúsunum + , + sum + føroyska + sjúkrahúsverkið + samstarvar + við + . + + + 54 + . + + + At + sjúklingasamskiparar + verða + settir + í + starv + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + sum + tryggja + , + at + tað + er + samanhangur + og + framdráttur + í + sjúklingagongdini + út + frá + tí + útgreiningar + - + , + viðgerðar + - + og + endurmenningarætlan + sum + er + løgd + av + teimum + , + sum + hava + ábyrgd + av + sjúklingagongdini + . + + + 55 + . + + + At + krabbameinssjúklingar + við + lívshóttandi + sjúku + fáa + rætt + til + ein + navnfestan + sjúklinga + - + samskipara + , + sum + hevur + ábyrgd + av + at + skipa + samanhang + uppá + tvørs + av + geirum + og + sergreinum + , + eisini + tá + ið + sjúklingar + verða + ávístir + til + greiningar + og + viðgerðir + uttanlands + . + + + Hetta + merkir + , + at + sjúklingurin + hevur + ein + navnfestan + persón + , + sum + hann + ella + hon + kann + seta + seg + í + samband + við + , + tá + ið + spurningar + um + sjúklingagongdina + stinga + seg + upp + . + + + 56 + . + + + At + samskiparar + hava + ein + proaktivan + leiklut + og + tryggja + framdrátt + og + fylgja + við + , + um + viðgerðarætlan + og + tíðir + verða + hildnar + . + + + Um + hetta + skal + virka + til + fulnar + , + er + umráðandi + , + at + samskiparin + hevur + atgongd + til + journalskipanirnar + á + teimum + sjúkrahúsum + uttanlands + , + sum + føroyska + sjúkrahúsverkið + ávísir + krabbameinssjúklingar + til + . + + + 57 + . + + + At + eitt + tvørfakligt + Krabbameinsráð + verður + sett + undir + Heilsumálaráðnum + , + ið + hevur + til + uppgávu + at + geva + landsstýrismanninum + eina + breiða + fakliga + ráðgeving + á + krabbameinsøkinum + og + skal + viðvirka + til + eina + gagnliga + og + støðuga + dygdarmenning + av + økinum + , + m.a. + við + at + ráðgeva + , + hvussu + tilmælini + í + krabbameinsætlanini + verða + sett + í + verk + . + + + 184 + Immunohistokemisk + liting + er + ein + háttur + , + ið + verður + nógv + nýttur + til + at + diagnostisera + óvanligar + kyknur + , + sum + eru + funnar + í + krabbameinssvullum + . + +

+

+ + 9 + . + + + Kapittul + – + sams + K + ipað + sjú + K + lingagongd + • + 151 + +

+

+ + 10 + PALLIATIÓN + +

+

+ + 154 + • + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + Krabbamein + er + lívshóttandi + sjúka + . + + + Tíbetur + eru + fleiri + og + fleiri + , + sum + fáa + heilsubót + , + tí + viðgerðirnar + alsamt + verða + betri + , + men + tíverri + eru + enn + nógvir + krabbameinssjúklingar + , + sum + ikki + verða + frískir + . + + + Nógvir + sjúklingar + mugu + tí + koma + til + sættis + við + , + at + tey + fara + at + doyggja + av + sjúkuni + . + + + Tá + er + ógvuliga + týðandi + , + at + tey + kunnu + kenna + seg + trygg + og + vita + , + at + tey + fáa + góða + tænastu + og + hjálp + , + eisini + seinastu + tíðina + . + + + 10.1 + PALLIATIÓNSTILMÆLIÐ + FRÁ + DESEMBER + Í + 2019 + Í + desember + í + 2019 + varð + tilmæli + um + palliatión + handað + Kaj + Leo + Holm + Johannesen + , + landsstýris + - + manni + í + heilsumálum + . + + + Ein + arbeiðsbólkur + , + mannaður + við + serfrøði + innan + økið + , + orðaði + tilmælið + Palliatión + í + Føroyum + . + + + Hesin + parturin + í + krabbameinsætlanini + er + grundaður + á + tað + tilmælið + . + + + Fyri + at + tryggja + , + at + palliativ + viðgerð + og + røkt + eru + væl + skipað + , + at + ábyrgdarbýtið + er + greitt + , + at + tilboðini + til + sjúkling + og + avvarðandi + eru + hóskandi + , + mælti + arbeiðsbólkurin + til + : + Palliatión + verður + skipað + sum + landsumfatandi + tænasta + Palliatiónin + verður + staðsett + á + Landssjúkrahúsinum + , + og + serlækni + við + palliatión + fær + ábyrgdina + av + økinum + . + + + Palliatión + verður + veitt + øllum + sjúklingum + , + sum + hava + brúk + fyri + tí + , + sama + ger + hvør + sjúkan + er + . + + + Palliativ + deild + verður + skipað + Á + deildini + verður + serkøn + manning + dag + og + nátt + , + seingjarstovur + verða + til + sjúklingar + og + avvarðandi + , + og + tætt + samstarv + verður + við + annan + serkunnleika + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Eisini + verður + tvørfakligt + palliativt + toymi + á + deildini + , + sum + skal + veita + tænastu + til + bæði + sjúkra + - + húsverkið + og + primera + heilsugeiran + , + í + hesum + førinum + serliga + heimatænastuna + , + eldraøkið + og + kommunulæknar + . + + + Toymið + skal + skipa + og + samskipa + palliativu + tænastuna + í + Føroyum + , + veita + sjúklingum + ambulanta + viðgerð + , + samskipa + heimavitjanir + umframt + savna + hagtøl + og + annað + . + + + Tað + palliativa + toymið + á + deildini + , + eigur + at + vera + eitt + tvørfakligt + toymi + við + læknum + , + sjúkra + - + røktarfrøðingum + , + fysioterapeutum + , + sosialráðgevum + , + sjálarfrøðingum + og + sjúkrahúspresti + , + sum + í + Danmark + og + okkara + grannalondum + . + + + Palliativa + toymið + , + sum + er + á + Landssjúkrahúsinum + í + dag + , + er + samstarv + millum + ein + lækna + og + tveir + sjúkrarøktarfrøðingar + . + + + Vit + eiga + at + stremba + eftir + eisini + at + vera + á + altjóða + støði + á + hesum + økinum + . + + + 10 + . + + + KAPITTUL + Palliatión + +

+

+ + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + • + 155 + Primeri + heilsugerin + verður + styrktur + Fyri + at + sjúklingurin + skal + kunna + vera + heima + sum + longst + , + verður + primeri + heilsugeirin + styrktur + . + + + Menningarætlan + verður + gjørd + fyri + , + hvussu + heilsustarvsfólk + í + heimatænastuni + og + á + ellis + - + og + røktarheimunum + fáa + grundleggjandi + vitan + innan + palliatión + . + + + Palliativa + økið + verður + formliga + skipað + við + greiðum + ábyrgdarbýti + Økið + verður + skipað + sum + landsumfatandi + tænasta + , + har + serlækni + við + palliatión + hevur + yvirskipaðu + ábyrgdina + , + og + palliativa + toymið + hevur + ábyrgdina + at + skipa + og + samskipa + tænastuna + til + sjúkling + og + avvarðandi + . + + + Tá + verður + tryggjað + , + at + øll + , + sum + hava + tørv + á + palliativari + viðgerð + og + røkt + , + eru + fevnd + av + somu + skipan + , + óansæð + um + tey + fáa + tænastuna + frá + primera + heilsugeiranum + ella + sjúkrahúsverkinum + . + + + Hvat + er + palliatión + ? + + + Heimsheilsustovnurin + WHO + allýsir + palliatión + soleiðis + : + palliativ + viðgerð + , + røkt + og + umsorgan + skal + bøta + um + lívsgóðskuna + hjá + sjúklingum + og + teirra + avvarðandi + , + tá + ið + sjúklingurin + hevur + lívshóttandi + sjúku + . + + + Hetta + verður + gjørt + við + at + fyribyrgja + og + linna + líðingina + við + tíðliga + at + staðfesta + og + meta + um + sjúkuna + og + grundað + á + tað + viðgera + pínu + og + aðrar + trupulleikar + bæði + av + likamligum + , + sálarligum + , + psykososialum + og + andaligum + slagi + . + + + 10.2 + PALLIATIÓN + Í + FØROYUM + Palliativa + økið + í + Føroyum + fevnir + um + palliatión + í + sjúkrahúsverkinum + og + í + primera + heilsugeiranum + . + + + Í + sjúkrahúsverkinum + er + økið + skipað + við + einum + palliativum + toymi + og + eini + palliativari + eind + . + + + Í + primera + heilsugeiranum + verður + tænastan + veitt + av + kommunulæknum + , + heimatænastuni + og + ellis + - + og + røktarheimum + . + + + Ymiskt + er + , + hvussu + verður + farið + fram + í + praksis + í + økjunum + kring + landið + . + + + Í + primera + heilsugeiranum + eru + tað + kommunulæknar + , + sum + í + tøttum + samstarvi + við + avvarðandi + heilsustarvsfólk + og + heima + - + røktina + skipa + palliatión + til + sjúklingar + , + ið + hava + tørv + á + grundleggjandi + palliatión + . + + + Eisini + samstarva + heilsustarvsfólk + beinleiðis + við + palliativa + toymið + . + + + Her + er + ikki + ein + ávís + mannagongd + galdandi + , + og + hevur + hetta + við + sær + , + at + skipanin + er + persónstengd + . + + + 10.2.1 + PALLIATIVA + TOYMIÐ + Palliativa + toymið + veitir + palliativa + tænastu + til + ólekjandi + krabbameinssjúklingar + og + sjúklingar + við + lívshóttandi + sjúkum + , + sum + hava + tørv + á + palliativari + viðgerð + og + røkt + eins + og + teirra + avvarðandi + . + + + Palliativ + viðgerð + fer + fram + á + sjúkrahúsi + ella + í + egnum + heimi + . + + + Toymið + veitir + linnandi + symptomviðgerð + og + stuðul + við + tí + endamáli + at + bøta + um + lívsgóðskuna + bæði + hjá + sjúklingum + og + avvarðandi + . + + + Miðað + verður + ímóti + , + at + allir + palliativir + sjúklingar + hava + møguleika + fyri + at + verða + sum + longst + í + tí + umhvørvi + , + teir + sjálvir + ynskja + at + vera + í. + Tað + veri + seg + á + sjúkrahúsi + , + røktarheimi + ella + í + egnum + heimi + . + + + Kommunulæknar + ella + sjúkrahúslæknar + ávísa + sjúklingar + til + palliativa + toymið + , + og + serlækni + í + palliatión + ávísir + sjúklingar + til + palliatión + . + + + Palliativa + toymið + samstarvar + við + tey + trý + sjúkrahúsini + , + kommunulæknar + , + heimatænastuna + , + ellis + - + og + røkarheim + , + sosialráðgeva + , + almannaverkið + , + fysioterapeut + , + ergoterapeut + , + prest + , + sam + - + +

+

+ + 156 + • + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + komuleiðara + , + sálarfrøðing + , + sjúkrahúsdeildir + og + aðrar + viðkomandi + stovnar + , + bæði + innan + primera + heilsugeiran + og + sjúkrahúsverkið + . + + + Harumframt + verður + samstarvað + við + starvsfólk + á + sjúklingahotellinum + Tórshavn + , + Ríkissjúkrahúsinum + og + onnur + viðkomandi + viðgerðarstøð + , + sum + Sjúkrahúsverkið + hevur + avtalu + við + . + + + Uppgávan + hjá + toyminum + er + harumframt + at + vegleiða + og + undirvísa + heilsustarvsfólkum + , + sum + veita + palliativa + viðgerð + og + røkt + . + + + Palliativa + toymið + hevur + síðan + byrjan + verið + normerað + til + eitt + ársverk + , + harafturat + er + ein + serlækni + við + palliatión + knýttur + at + toyminum + . + + + Serlæknin + er + settur + á + medisinska + deplinum + , + sum + yvirlækni + í + intern + medisini + og + hæmatologi + . + + + Í + byrjanini + fór + palliativa + toymið + á + heimavitjanir + . + + + Seinnu + árini + hevur + palliativa + toymið + ikki + havt + møguleika + at + fara + á + heimavitjanir + , + hetta + tí + normeringin + er + óbroytt + , + meðan + talið + av + sjúklingum + , + sum + eru + knýttir + at + palliativa + toyminum + , + er + fleirfaldað + síðan + byrjan + , + sum + myndin + niðanfyri + eisini + vísir + . + + + Mynd + : + 10.1 + – + Kelda + : + Sjúkrahúsverkið + Í + 2021 + varð + økið + raðfest + við + 600 + t. + kr. + afturat + , + svarandi + til + eitt + ársverk + . + + + Sambært + Sjúkrahúsverk + - + inum + varð + tað + pallitiva + toymið + tann + 1. + november + 2021 + styrkt + við + , + at + starvsfólk + eru + farin + upp + í + brøk + – + sjúkrarøktarfrøðingur + er + farin + upp + við + 0,4 + og + læknaskrivarar + eru + farnir + upp + við + 0 + , + 6 + . + + + Í + fíggjarlógaruppskotinum + fyri + 2022 + er + lagt + upp + til + at + læknamanningin + á + palliativa + økinum + skal + styrkjast + . + + + 10.2.2 + PALLIATIÓN + Í + SJÚKRAHÚSVERKINUM + Palliativa + eindin + , + sum + er + eitt + tilboð + til + terminalar + krabbameinssjúklingar + , + er + á + Landssjúkra + - + húsinum + . + + + Eindin + fevnir + um + tvær + sjúkrastovur + , + har + sjúklingar + og + avvarðandi + fáa + einastovu + . + + + Tey + avvarðandi + hava + møguleika + fyri + at + vera + um + sjúklingin + alt + samdøgrið + . + + + Eindin + virkar + ikki + sjálvstøðug + , + men + er + partur + av + medisinsku + seingjardeildini + B6 + . + + + Hetta + merkir + , + at + eindin + er + ein + partur + av + teimum + 8 + sergreinunum + , + sum + eru + á + deildini + . + + + Føst + starvsfólk + eru + ikki + burturav + knýtt + at + palliativu + eindini + . + + + Á + Klaksvíkar + sjúkrahúsi + og + Suðuroyar + sjúkrahúsi + eru + ikki + fastar + palliatiónsstovur + , + men + einastovur + eru + tøkar + eftir + tørvi + til + sjúklingar + og + avvarðandi + . + + + Tey + avvarðandi + hava + møguleika + fyri + at + vera + hjá + tí + sjúka + alt + samdøgrið + . + +

+

+ + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + • + 157 + 10.2.3 + PALLIATIÓN + Í + PRIMERA + HEILSUGEIRANUM + Í + primera + heilsugeiranum + er + grundleggjandi + pallatión + partur + av + arbeiðinum + hjá + kommunu + - + læknum + og + starvsfólki + teirra + , + tað + veri + seg + í + øllum + stigum + í + palliativari + viðgerð + og + røkt + og + fevnir + , + umframt + um + krabbameinssjúkur + , + eisini + um + aðrar + álvarsamar + sjúkur + . + + + Størsti + parturin + av + hesum + eru + eldri + fólk + við + kroniskum + ólekjandi + sjúkum + . + + + Palliativa + viðgerðin + kann + verða + tíðarkrevjandi + . + + + Ofta + verður + neyðugt + við + heimavitjanum + og + longri + samrøðum + við + sjúkling + , + avvarðandi + , + røktarstarvsfólk + ella + heimasjúkrarøktarfrøðingar + . + + + Hetta + kann + verða + avbjóðandi + í + gerandisdegnum + , + og + verður + eftir + tørvi + gjørt + eftir + besta + førimuni + . + + + Ymiskt + er + , + hvussu + sjúklingar + hava + tað + í + hesi + tíðini + ; + hvør + tørvurin + er + , + hvørjar + kontaktir + tey + hava + við + heilsuverkið + o.s.fr. + Summi + hava + tørv + á + tættari + kontakt + , + meðan + onnur + ikki + hava + ella + ikki + ynskja + tað + . + + + Hetta + endurspeglar + eisini + , + at + tað + ikki + er + nøkur + ávís + mannagongd + í + kommunulæknaskipanini + fyri + palliativari + viðgerð + og + røkt + . + + + Tá + terminala + fasan + nærkast + , + verður + møguleikin + fyri + at + vera + heima + seinastu + tíðina + umrøddur + við + sjúkling + og + avvarðandi + . + + + Kommunulæknin + er + til + tíðir + samskipari + í + sjúkugongdini + , + til + tíðir + er + tað + palliativa + toymið + , + og + aðrar + tíðir + er + tað + serlækni + í + ávísum + sergreinum + . + + + Her + er + umráðandi + við + góðum + samstarvi + millum + sjúklingin + , + læknar + og + heilsustarvsfólk + . + + + Tað + er + ymiskt + , + hvussu + hetta + roynist + kring + um + í + Føroyum + . + + + Summir + kommunulæknar + hava + lítið + samstarv + við + heimasjúkrarøktarfrøðingar + , + har + orsøkin + kann + vera + , + at + summar + viðtalur + hava + skiftandi + kommunulæknavikarar + o.s.fr. + Tað + er + ávísandi + lækni + , + sum + hevur + ábyrgd + av + viðgerðini + . + + + Palliativ + viðgerð + og + røkt + í + heiminum + verður + veitt + av + heimatænastuni + . + + + Heimasjúkrarøktarfrøðingar + hava + ábyrgd + av + at + samskipa + røkt + og + fyrisita + viðgerð + í + heimatænastuni + . + + + Saman + við + teimum + avgreiðir + heimatænastan + við + heimahjálpum + dagligar + røktartænastur + og + uppgávur + í + heimunum + . + + + Palliativ + viðgerð + og + røkt + verður + eisini + veitt + teimum + sum + búgva + á + ellis + - + og + røktarheimum + . + + + Her + liggur + ábyrgdin + av + røkt + og + at + fyrisita + viðgerð + hjá + starvsfólkunum + á + ávísu + deildini + . + + + Í + serstøkum + førum + er + møguleiki + fyri + at + flyta + ein + sjúkling + , + sum + er + heima + , + á + eitt + umlættingarpláss + ella + á + eitt + ellis + - + ella + røktarheimspláss + , + um + tað + er + tøkt + eftir + vanligari + upptøkuskipan + . + + + Í + dag + hava + kommunurnar + ábyrgd + av + eldri + borgarum + yvir + 67 + ár + , + men + skulu + veita + heimatænastu + til + allar + borgarar + . + + + Arbeitt + verður + við + at + styrkja + førleikar + hjá + starvsfólkum + , + og + aðrastaðni + at + gera + greiðari + mannagongdir + fyri + palliatiónstilgongdir + . + + + Fleiri + sjúklingar + ynskja + at + verða + heima + sum + longst + , + og + royndir + vísa + , + at + hetta + kann + eydnast + , + um + greiðar + avtalur + og + álit + ímillum + partarnar + fyriliggja + . + + + Samstundis + er + møguleiki + fyri + lættari + atgongd + til + serkunnleika + , + serliga + seinastu + dagarnar + í + sjúkugongdini + , + og + at + heilivágur + og + linnandi + viðgerð + er + atkomilig + . + + + At + sjúklingur + verður + innlagdur + skal + ikki + gerast + eitt + niðurlag + fyri + nakran + , + tí + royndir + vísa + , + at + tørvurin + knappliga + kann + broytast + , + og + brúk + er + fyri + serkunnleika + , + sum + ikki + er + atkomiligur + í + primera + økinum + . + + + Eisini + kann + verða + , + at + sjúklingur + og + avvarðandi + ikki + kenna + seg + tryggan + ella + hava + orku + til + , + at + sjúklingurin + kann + verða + heima + longur + . + + + 10.3 + NIÐURSTØÐUR + Í + SAMBANDI + VIÐ + EFTIRMETINGINA + AV + PALLIATIVARI + VIÐGERÐ + OG + RØKT + Niðurstøðurnar + av + eftirmetingini + av + palliatiónini + , + sum + eru + tiknar + úr + tilmælinum + um + palliatión + í + Føroyum + frá + 2019 + , + eru + endurgivnar + niðanfyri + . + +

+

+ + 158 + • + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + 10.3.1 + HEIMA + SUM + LONGST + Flestu + sjúklingar + vilja + vera + heima + sum + longst + og + helst + eisini + doyggja + heima + . + + + Hetta + vísa + kanningar + í + útlondum + og + eisini + samskiftið + , + sum + bæði + heilsustarvsfólk + , + kommunulæknar + og + Krabbameinsfelagið + hava + við + sjúklingar + og + avvarðandi + í + Føroyum + . + + + Fyri + at + hetta + skal + bera + til + og + ganga + so + væl + sum + til + ber + , + er + neyðugt + , + at + øll + kenna + seg + trygg + ; + tann + sjúki + , + tey + sum + varða + av + og + eisini + heilsustarvsfólk + , + sum + skulu + vera + um + tann + sjúka + . + + + Neyðugt + er + , + at + avvarðandi + myndugleikar + taka + ábyrgd + av + sínum + parti + av + uppgávuni + og + loysa + hana + í + felag + . + + + Palliatión + er + í + dag + ábyrgdarøkið + hjá + heilsuverkinum + og + er + staðsett + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Hinvegin + verður + grundleggjandi + palliativ + viðgerð + og + røkt + veitt + í + kommunala + geiranum + , + sum + partur + av + teimum + tænastum + , + sum + heimatænastan + veitir + borgarum + undir + sínum + ábyrgdarøki + og + í + kommunulæknaskipanini + eins + og + á + teimum + trimum + sjúkrahúsunum + . + + + Arbeiðsbólkurin + , + sum + orðaði + tilmælið + um + Palliatión + í + Føroyum + 2019 + , + var + samdur + um + , + at + grundleggjandi + palliativ + viðgerð + , + framhaldandi + eigur + at + verða + veitt + í + kommunala + geiranum + og + á + teimum + trimum + sjúkrahúsunum + , + og + at + tørvur + er + á + støðugari + undirvísing + og + menning + av + starvsfólkahópinum + . + + + Mett + verður + , + at + servitanin + eigur + at + liggja + í + palliativa + toyminum + , + sum + tvørfakliga + er + viðvirkandi + til + at + fyriskipa + fakligu + menningina + á + økinum + . + + + Umframt + hetta + , + skal + møguleiki + vera + fyri + , + at + fáa + vegleiðing + og + ráðgeving + frá + palliativa + toyminum + . + + + Fyri + at + tann + sjúki + og + tey + avvarðandi + skulu + kenna + seg + trygg + , + er + neyðugt + at + : + • + Atgongd + er + til + fakfólk + alt + samdøgrið + • + Telefontænasta + frá + palliativa + toyminum + er + alt + samdøgrið + • + Neyðug + hjálpitól + fáast + til + vega + • + Avvarðandi + fáa + hóskandi + fíggjarligan + styrk + fyri + mista + inntøku + og + frí + frá + arbeiði + . + + + Tá + palliativir + sjúklingar + eru + heima + ella + á + røktarheimi + , + er + misjavnt + , + hvør + leikluturin + hjá + kommunulækna + og + heimasjúkrarøktarfrøðingum + er + . + + + Ynski + er + , + at + palliativa + sjúkugongdin + verður + skipað + betur + , + soleiðis + at + tilboðið + verður + javnt + um + alt + landið + . + + + Tætt + samskifti + skal + tá + eisini + vera + við + palliativu + tænastuna + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + 10.3.2 + Á + SJÚKRAHÚS + , + TÁ + IÐ + TAÐ + ER + NEYÐUGT + Hóast + aðalmálið + er + , + at + grundleggjandi + palliativ + viðgerð + og + røkt + verður + veitt + heima + , + so + verður + eisini + brúk + fyri + , + at + viðgerð + og + røkt + verður + veitt + á + sjúkrahúsunum + . + + + Hetta + kann + vera + , + tá + sjúklingurin + hevur + brúk + fyri + serlæknum + til + útgreining + ella + viðgerð + , + og + at + umstøður + ikki + eru + at + vera + heima + alla + tíðina + . + + + Øll + trý + sjúkrahúsini + kunnu + veita + grundleggjandi + palliativa + viðgerð + og + røkt + . + + + Tað + vera + altíð + føri + , + har + sjúkugongdin + er + soleiðis + , + at + neyðugt + er + við + tí + sertænastu + , + sum + bara + Landssjúkrahúsið + kann + veita + . + + + Í + dag + er + breið + semja + um + , + at + tvørfakligheit + er + umráðandi + og + at + læknar + , + sjúkrarøktarfrøðingar + , + sálarfrøðingar + , + fysioterapeutar + , + sosialráðgevar + , + prestar + o.o. + veita + týðandi + og + javnmettan + stuðul + til + tann + doyggjandi + . + + + Samskifti + er + týðandi + , + sjúklingurin + er + í + kreppu + , + sorgararbeiði + er + í + fokus + , + fyrireikandi + samrøður + við + tann + doyggjandi + verða + sæddar + sum + avgerandi + . + + + Stórar + broytingar + í + bæði + sjúkumynd + og + í + +

+

+ + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + • + 159 + virkisføri + gera + , + at + nógvir + sjúklingar + hava + sálarliga + líðing + so + sum + tunglyndi + , + ótta + , + svøvnloysi + og + møði + . + + + Hetta + eru + sjúkueyðkenni + , + sum + niðurseta + lívsgóðskuna + . + + + Tá + talan + er + um + tað + tvørfakliga + , + er + tað + læknin + , + sum + tekur + sær + av + tí + kropsliga + ; + prestur + ella + prædikufólk + taka + sær + av + tí + andaliga + , + og + sjúkrarøktarfrøðingur + er + liðið + , + sum + bindur + hetta + toymið + saman + , + og + sum + eisini + tekur + sær + av + teimum + sálarfrøðiligu + og + sosialu + viðurskiftunum + . + + + At + fáa + staðfest + eina + lívshóttandi + sjúku + kann + ofta + hava + við + sær + sálarlíðing + . + + + Ikki + er + óvanligt + , + at + tann + sjúki + reagerar + við + kenslum + sum + ótta + , + vreiði + , + sorg + , + skelki + og + iva + . + + + Vanliga + verða + hesar + reaktiónir + færri + við + tíðini + . + + + Tó + eru + tað + fleiri + sjúklingar + , + sum + fáa + áhaldandi + sálarligar + líðingar + . + + + Hetta + hevur + við + sær + niðursetta + lívsgóðsku + , + sum + ger + tað + torført + at + taka + týðandi + avgerðir + um + viðgerð + . + + + Umsorgan + eigur + at + verða + veitt + bæði + til + kropsligar + , + sálarligar + , + sosialar + og + andaligar + tørvir + hjá + sjúklinginum + . + + + Umsorgan + eigur + eisini + at + verða + veitt + teimum + avvarðandi + , + ikki + minst + í + sorgarfasuni + aftan + á + , + at + sjúklingurin + er + deyður + . + + + Fleiri + sjúklingar + ynskja + at + vera + heima + ta + síðstu + tíðina + . + + + Hetta + setur + stór + krøv + til + tey + avvarðandi + , + sum + kunna + vera + í + vanda + fyri + at + fáa + tunglyndi + , + svøvntrupulleikar + og + niðursetta + lívsgóðsku + . + + + Tá + ið + sjúklingurin + fær + psykososialan + stuðul + , + eru + avvarðandi + í + minni + vanda + fyri + at + fáa + sálarlig + sjúkueyðkenni + . + + + Mælt + verður + til + , + at + avvarðandi + fáa + stuðlandi + samrøður + . + + + Eisini + verður + mælt + til + , + at + tey + avvarðandi + regluliga + verða + fylgd + upp + aftan + á + , + at + sjúklingurin + er + deyður + . + + + Børn + og + ung + við + krabbameini + verða + í + dag + innløgd + á + barnadeildina + , + men + brúka + palliativu + serfrøðina + til + ráðgeving + . + + + Í + tilmælinum + frá + 2019 + varð + mælt + til + , + at + hendan + mannagongd + ikki + verður + broytt + . + + + 10.3.3 + HOSPICE + Hospice + er + ein + sjálvstøðugur + stovnur + , + sum + liggur + uttan + fyri + sjúkrahúsverkið + – + bæði + fysiskt + og + fíggjarliga + og + er + eisini + ein + skipan + , + hvørs + høvuðsendamál + er + at + veita + røkt + og + linnandi + viðgerð + á + høgum + stigi + til + doyggjandi + sjúklingar + , + sum + hava + ásannað + , + at + lekjandi + viðgerð + ikki + er + møgulig + . + + + Í + „ + Tilmæli + við + atliti + at + HOSPICE + funktión + í + Føroyum + ” + 185 + frá + 2001er + víst + á + fylgjandi + fyrimunir + og + vansar + við + hospice + . + + + Fyrimunir + : + • + Sjúklingurin + er + í + einum + optimalum + røktarumhvørvi + við + starvsfólki + , + sum + hava + servitan + og + royndir + • + Hospice + kann + staðsetast + á + friðarligum + og + náttúruvøkrum + øki + burturfrá + sjúkrahúsøki + • + Avvarðandi + kunnu + vera + um + sjúklingin + alt + døgnið + og + gista + á + staðnum + Vansar + : + • + Hospice + kann + liggja + langt + frá + sjúkrahúsinum + • + Hospice + kann + liggja + langt + frá + teimum + avvarðandi + / + nærumhvørvi + • + Servitan + ikki + tøk + alt + samdøgrið + • + Dýrasta + loysnin + +

+

+ + Arbeiðsbólkurin + , + sum + orðaði + tilmælið + um + Palliatión + í + Føroyum + 2019 + , + var + samdur + um + , + at + tað + ikki + er + ráðiligt + at + seta + á + stovn + eitt + hospice + fyri + alt + landið + . + + + Tað + er + eisini + greiða + støðan + hjá + teimum + , + sum + bólkurin + hevur + ráðført + seg + við + m.a. + kommunala + eldraøkið + , + sjúkrahúsini + og + serfrøðingar + á + øðrum + palliativum + deildum + í + øðrum + Norðurlondum + . + + + 185 + https://www.krabbamein.fo/Files/Billeder/N%C3%BDggj%20heimas%C3%AD%C3%B0a/PDF/2001.07%20Tilm%C3%A6li%20 + vi + %C3 + %B0 + %20atliti + %20at + %20HOSPICE + %20funkti + %C3 + %B3n + %20 + %C3 + %AD + %20F + %C3 + %B8royum + %20 + - + %202001.pdf + +

+

+ + 160 + • + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + Hetta + er + serliga + grundað + á + , + at + tey + flestu + ynskja + , + at + tað + ber + til + at + vera + í + sínum + nærumhvørvi + sína + síðstu + tíð + . + + + Eisini + heldur + arbeiðsbólkurin + , + at + tað + kann + veitast + betri + tænasta + á + eini + deild + á + Landssjúkrahúsinum + við + servitan + og + stuðulsfunktiónum + , + enn + um + hospice + var + ein + stovnur + fyri + seg + burtur + frá + sjúkrahúsinum + . + + + Ein + partur + av + palliativu + sjúklingunum + fara + altíð + at + hava + tørv + á + at + koma + á + sjúkrahús + til + viðgerð + , + sum + einans + verður + veitt + á + sjúkrahúsi + . + + + Hetta + merkir + , + at + hóast + sjálvstøðugt + hospice + er + uttanfyri + sjúkrahúsøkið + , + verður + altíð + tørvur + á + ávísari + palliativari + viðgerð + og + røkt + á + sjúkrahúsinum + eisini + . + + + Mett + verður + , + at + fólkagrundarlagið + í + Føroyum + ikki + er + nóg + stórt + til + bæði + palliativa + eind + á + sjúkrahúsi + og + sjálvstøðugt + hospice + burtur + frá + sjúkrahúsinum + . + + + 10.3.4 + STØRRI + KRØV + TIL + PALLIATIV + TILBOÐ + Øktu + viðgerðartilboðini + í + sambandi + við + krabbamein + hava + havt + við + sær + , + at + livitíðin + við + sjúku + er + vorðin + longri + . + + + Hetta + setur + eisini + størri + krøv + til + palliativu + tilboðini + , + sum + eru + bæði + heima + og + á + sjúkrahúsi + . + + + Av + teimum + tilboðum + , + sum + eru + á + palliativa + økinum + í + dag + , + er + palliativa + eindin + eitt + gott + tilboð + til + doyggjandi + sjúklingar + og + teirra + avvarðandi + . + + + Sambært + Krabbameinsfelagnum + eru + avvarðandi + sera + glað + og + takksom + fyri + tilboðið + . + + + Tó + er + breið + semja + um + , + at + tilboðið + ikki + eigur + at + vera + á + eini + almennari + medisinskari + sjúkrahúsdeild + . + + + Tilboðið + hóskar + best + at + vera + skipað + á + einari + deild + fyri + seg + . + + + Palliativa + tænastan + á + Klaksvíkar + sjúkrahúsi + og + Suðuroyar + sjúkrahúsi + virka + nøktandi + , + og + eru + sjúklingar + og + avvarðandi + takksom + fyri + møguleikan + at + vera + á + einum + sjúkrahúsi + nærri + at + teirra + heimi + og + familju + . + + + Enn + tørvar + eitt + formligt + samstarv + við + palliativu + eindina + og + palliativa + toymið + , + umframt + eitt + formligt + uppgávu + - + og + ábyrgdarbýti + millum + partarnar + . + + + Í + primera + heilsugeiranum + eru + ábendingar + um + , + at + tørvur + er + á + tættari + samstarvi + millum + palliativa + toymið + og + kommunulæknarnar + . + + + Áðrenn + Læknavaktin + 1870 + varð + sett + í + verk + , + høvdu + fleiri + kommunulæknar + samdøgursvakt + og + aðrir + høvdu + vakt + 2. + og + 3. + hvønn + dag + . + + + Tá + var + tættari + samband + millum + sjúkling + og + egnan + kommunulækna + uttanfyri + arbeiðstíð + . + + + Støðan + broyttist + nakað + , + tá + Læknavaktin + varð + sett + í + verk + . + + + Fremmandur + kommunulækni + kann + verða + tann + , + sum + kemur + á + sjúkravitjan + á + kvøldi + ella + á + nátt + , + og + ótryggleikin + í + hesi + støðu + kann + hava + neiliga + ávirkan + á + sjúkugongdina + og + óneyðugar + innleggingar + . + + + Har + kommunulækni + er + í + føstum + starvi + , + verður + við + tíðini + álit + ment + ímillum + sjúkling + , + avvarðandi + og + lækna + . + + + Tá + so + sjúklingur + hevur + tørv + á + palliativari + viðgerð + , + er + hetta + arbeiði + , + sum + kommunulæknin + átekur + sær + í + stóran + mun + . + + + Samskiftið + gongur + vanligt + betur + , + tá + kommunulækni + og + sjúklingur + kennast + . + + + Fleiri + kommunulæknaviðtalur + hava + skiftandi + vikarar + , + tá + kann + verða + trupult + at + fylgja + einum + palliativum + sjúklingi + og + sjúkugongdini + . + + + Eisini + hetta + kann + hava + ótryggleika + við + sær + og + aftur + óneyðugar + innleggingar + . + + + 10.3.5 + NEYÐUGT + VIÐ + GREIÐARI + ÁBYRGDARBÝTI + Tá + pallitiva + toymið + varð + sett + í + verk + , + var + palliativa + viðgerðin + av + krabbameinsjúklingum + optimerað + . + + + Kommunulækni + kann + tíðum + kenna + tað + ivasamt + við + ábyrgdarbýtinum + av + palliativari + viðgerð + . + + + Tað + er + ikki + gjørd + mannagongd + fyri + , + at + kommunulæknar + skula + fáa + kunning + um + , + at + nú + +

+

+ + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + • + 161 + er + sjúklingur + knýttur + at + palliativa + toyminum + . + + + Ofta + venda + sjúklingar + sær + til + kommunulækna + fyri + at + fáa + útskrivað + reseptneyðugan + heilivág + , + sum + palliativa + toymið + hevur + ávíst + . + + + Tá + liggur + ábyrgdin + hjá + kommunulæknanum + , + hóast + palliativa + toymið + hevur + fyriskipað + viðgerðina + . + + + Á + hesum + øki + eru + viðurskifti + , + sum + kunnu + bøtast + um + . + + + Afturmeldingarnar + til + Krabbameinsfelagið + um + tilboðið + við + palliativa + toyminum + eru + sera + positivar + . + + + Tænastan + frá + palliativa + toyminum + er + eitt + gott + tilboð + til + sjúklingar + og + avvarðandi + , + tó + er + tilboðið + als + ikki + nøktandi + í + verandi + líki + . + + + Aðrir + sjúkubólkar + eiga + í + framtíðini + at + verða + fevndir + av + palliativu + tænastuni + . + + + Her + kann + millum + annað + verða + nevnt + neurologiskar + sjúkur + , + lungnasjúkur + og + hjartasjúkur + . + + + Palliativa + toymið + vantar + eisini + orku + at + veita + nøktandi + ráðgeving + og + til + at + undirvísa + viðkomandi + heilsustarvsfólki + á + t.d. + røkarheimum + og + í + heimatænastuni + , + soleiðis + at + palliativ + viðgerð + og + røkt + í + heiminum + hjá + sjúklinginum + kann + gerast + betri + . + + + Í + sambandi + við + eftirmetingina + var + gjøgnumgangandi + , + at + palliativa + toyminum + eisini + vantar + aðrar + førleikar + . + + + Tað + vil + siga + sosialráðgeva + , + sálarfrøðing + , + prest + , + føðsluráðgeva + , + fysioterapeut + og + ergoterapeut + . + + + Hetta + eru + førleikar + , + sum + eru + í + líknandi + toymum + í + okkara + grannalondum + . + + + Samanumtikið + kann + sigast + , + at + verandi + skipan + av + palliativa + økinum + virkar + partvíst + , + men + at + stórur + tørvur + er + á + , + at + palliativa + tænastan + verður + formliga + skipað + og + munandi + styrkt + fíggjarliga + við + meiri + starvsfólkaorku + umframt + øðrum + fakførleikum + . + + + Eisini + skal + palliativa + tænastan + verða + víðkað + , + so + at + hon + verður + veitt + øllum + sjúklingum + , + sum + hava + tørv + á + hesi + tænastu + og + ikki + bert + krabbameins-sjúklingum + . + + + 10.4 + TILMÆLI + UM + , + HVUSSU + PALLIATIÓN + SKAL + SKIPAST + Í + FØROYUM + Arbeiðsbólkurin + , + sum + orðaði + tilmæli + um + Palliatión + í + Føroyum + frá + 2019 + , + gjørdi + tilmæli + um + , + hvussu + palliativ + viðgerð + og + røkt + skal + verða + skipað + ; + hvussu + ábyrgdarbýtið + skal + vera + , + og + hvørji + tilboð + sjúklingar + og + avvarðandi + skulu + fáa + , + eftir + at + ólekjandi + sjúka + er + staðfest + . + + + Tilmælini + eru + í + samsvari + við + endamálsallýsingina + hjá + WHO + . + + + 10.4.1 + PALLIATIÓN + SKIPAST + SUM + LANDSUMFATANDI + TÆNASTA + Í + SJÚKRAHÚSVERKINUM + Palliatión + skal + skipast + sum + landsumfatandi + tænasta + í + sjúkrahúsverkinum + og + staðsett + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Serlækni + við + palliatión + hevur + ábyrgdina + av + økinum + . + + + Palliativir + sjúklingar + hava + ofta + tørv + á + serkunnleika + , + sum + einans + er + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Tænastan + skal + fevna + um + allar + ólekjandi + sjúklingar + . + + + Tænastan + verður + skipað + undir + heitinum + Palliativa + deildin + . + + + 10.4.2 + . + + + PALLIATIV + DEILD + VERÐUR + SKIPAÐ + Palliativa + deildin + skal + skipast + undir + Medisinska + deplinum + . + + + Deildin + skal + fevna + um + palliativ + seingjarpláss + og + palliativt + toymi + . + +

+

+ + 162 + • + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + Palliativ + seingjarpláss + • + Ein + deild + , + sum + burturav + er + fyri + palliatión + • + Serkøn + manning + dag + og + nátt + • + Seingjastovur + , + sum + er + fyri + sjúkling + og + avvarðandi + • + Tætt + samband + við + serkunnleika + á + Landssjúkrahúsinum + +

+

+ + Fyri + at + veita + palliativa + viðgerð + og + røkt + sambært + allýsing + hjá + WHO + , + er + neyðugt + at + tryggja + , + at + umstøðurnar + verða + munandi + betri + , + t.e. + at + : + • + Allir + sjúklingabólkar + , + sum + hava + tørv + á + tí + , + fáa + palliativa + viðgerð + og + røkt + • + Sjúkrastovurnar + verða + staðsettar + undir + betri + umstøðum + enn + í + dag + • + Arbeiðsorkan + samsvarar + við + uppgávuna + . + +

+

+ + Palliativt + toymi + Palliativa + toymið + skal + veita + tænastu + bæði + til + sjúkrahúsverkið + og + primera + heilsugeiran + . + + + Uppgávurnar + hjá + palliativa + toyminum + skulu + í + høvuðsheitum + vera + hesar + : + • + Skipa + og + samskipa + pallitativu + tænastuna + í + Føroyum + • + Ambulant + virksemi + • + Førleikamenna + , + ráðgeva + og + vegleiða + heilsustarvsfólkið + • + Serlækni + visiterar + allar + ávísingar + • + Samskipa + heimavitjan + og + tryggja + , + at + viðkomandi + fakkunnleiki + og + økið + eru + umboðað + • + Gransking + • + Hagtøl + Palliativa + toymið + skal + tryggja + , + at + sjúklingurin + fær + tað + tilboðið + , + sum + er + best + fyri + sjúklingin + og + tey + avvarðandi + . + + + Palliativa + deildin + verður + styrkt + við + : + • + Serlækna + við + palliatión + • + Sjúkrarøktarfrøðingum + við + viðkomandi + serútbúgving + • + Læknaskrivara + • + Fysioterapeuti + • + Ergoterapeuti + • + Sálarfrøðingi + • + Sosialráðgeva + • + Øðrum + viðkomandi + serkunnleika + , + sum + verður + knýttur + at + toyminum + – + millum + annað + presti + , + samkomuleiðara + og + føðsluráðgeva + . + +

+

+ + Tørvur + er + á + eini + skjótari + avgerð + um + , + hvar + Palliativa + deildin + skal + verða + staðsett + á + Lands + - + sjúkrahúsinum + har + leiðslan + í + Sjúkrahúsverkinum + ger + tilmæli + til + landsstýrismaninum + um + staðseting + av + Palliativu + deildini + . + + + 10.4.3 + BARNAPALLIATIÓN + Tá + ið + talan + er + um + børn + og + ung + við + krabbameini + so + verða + hesi + í + dag + innløgd + á + barnadeildina + , + men + deildin + brúkar + palliativu + serfrøðina + til + ráðgeving + . + + + Arbeiðsbólkurin + frá + 2019 + mælti + til + , + at + hendan + mannagongd + helt + áfram + . + + + Verkætlanarbólkurin + er + samdur + í + hesum + tilmæli + um + at + halda + fram + við + hesi + mannagongd + . + +

+

+ + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + • + 163 + Endamálið + við + barnapalliatión + er + at + linna + um + líðing + og + bøta + um + lívsgóðskuna + . + + + Áherðsla + verður + løgd + á + , + at + barnið + og + familjan + hava + ein + so + vanligan + gerandisdag + sum + til + ber + heima + , + har + barnið + býr + , + so + leingi + hetta + ber + til186 + . + + + Í + Føroyum + eru + eingi + hagtøl + fyri + barnakrabbasjúkum + , + men + gjøgnumgangandi + sæst + , + at + Barnadeildin + á + Landssjúkrahúsinum + hevur + skrásett + umleið + 2 + - + 4 + børn + í + Føroyum + at + hava + fingið + staðfest + krabbamein + um + árið + . + + + Børn + við + illgruna + um + krabbameinssjúku + verða + send + til + Danmarkar + til + at + nágreina + og + útgreina + krabbameinssjúku + . + + + Øll + viðgerðin + fer + somuleiðis + fram + í + Danmark + . + + + Av + tí + , + at + øll + viðgerð + til + børn + við + krabbameini + verður + veitt + uttanlands + , + rakar + hetta + alla + familjuna + , + sum + noyðist + at + fóta + sær + í + einum + nýggjum + og + broyttum + gerandisdegi + . + + + Her + kann + talan + verða + um + long + tíðarskeið + , + har + familjan + ikki + kann + vera + saman + . + + + Hetta + kann + vera + ørkymlandi + í + óvissuni + um + sjúkugongdina + hjá + barninum + . + + + Barnadeildin + á + Landssjúkrahúsinum + virkar + sum + ein + grundleggjandi + og + týdningarmikil + partur + av + sjúkugongdini + hjá + børnum + við + krabbameini + og + allari + familjuni + . + + + Barnadeildin + samskipar + sjúkugongdina + hjá + barninum + og + skal + tryggja + , + at + palliativ + viðgerð + , + røkt + og + umsorgan + verður + veitt + . + + + Mælt + verður + til + , + at + hetta + framhaldandi + verður + gjørt + í + tøttum + samstarvi + við + palliativa + toymið + . + + + Av + tí + , + at + Barnadeildin + framhaldandi + skal + røkja + hesar + uppgávur + , + verður + mælt + til + , + at + starvsfólk + á + deildini + verða + førleikament + innan + barnapalliativa + økið + . + + + Eisini + eigur + sjúkrahúsverkið + í + samstarvi + við + primera + geiran + at + orða + mannagongdir + , + sum + fylgja + altjóða + leiðreglur + innan + barnapalliatión + , + soleiðis + at + tað + í + Føroyum + kann + verða + bjóðað + eitt + tvørfakligt + barnapalliativt + tilboð + , + sum + er + væl + skipað + og + væl + lagt + til + rættis + . + + + Hetta + skal + tryggja + , + at + børn + og + familjur + fáa + eitt + nøktandi + og + einsháttað + tilboð + , + lagað + til + tørvin + hjá + tí + einstaku + familjuni + . + + + 10.4.4 + PRIMERI + HEILSUGEIRIN + SKAL + STYRKJAST + Ein + fortreyt + fyri + , + at + tað + verður + veitt + góð + palliativ + viðgerð + og + røkt + í + primera + heilsugeiranum + , + er + neyðugt + við + : + • + Eini + menningarætlan + fyri + , + hvussu + heilsustarvsfólk + fáa + grundleggjandi + vitan + innan + palliatión + • + Einum + menningarleisti + til + heimatænastuna + og + til + starvsfólk + á + ellis + - + og + røktarheimunum + . + + + Hetta + verður + gjørt + í + samráð + og + í + samstarvi + við + palliativu + deildina + • + At + sjúklingur + fær + tilboð + um + palliativa + tænastu + • + Atgongd + til + serkunnleika + á + palliativu + deildini + alt + samdøgrið + • + Opnari + innlegging + við + beinleiðis + atgongd + til + palliativu + deildina + • + Heilivágskassin + er + tøkur + á + apotekinum + og + kann + ávísast + av + lækna + , + sum + hevur + palliativa + sjúklingin + um + hendi + . + + + Innihaldið + fevnur + um + heilivág + fyri + pínu + og + óró + . + +

+

+ + Mett + verður + , + at + hvørt + kommunusamstarv + fer + at + fáa + brúk + fyri + fleiri + sjúkrarøktarfrøðingum + afturat + núverandi + manning + . + + + Hetta + fyri + at + hava + møguleika + at + veita + palliativa + røkt + og + viðgerð + alt + samdøgrið + . + + + Í + álitinum + frá + 2019 + var + metti + kostnaðurin + fyri + økta + manning + á + umleið + 16 + størv + 8 + mió. + kr. + Meting + var + ikki + gjørd + av + kostnaðinum + fyri + eftirútbúgving + / + førleikamenning + og + møguliga + tænastufrí + við + løn + í + sambandi + við + førleikamenning + innan + økið + . + + + 186 + https://www.helsedirektoratet.no/retningslinjer/palliasjon-til-barn-og-unge + +

+

+ + 164 + • + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + 10.4.5 + PALLIATIVA + ØKIÐ + SKAL + VERÐA + FORMLIGA + SKIPAÐ + VIÐ + GREIÐUM + ÁBYRGDARBÝTI + Tá + talan + er + um + samstarvspartar + úr + ymiskum + geirum + , + sum + í + hesum + føri + frá + sjúkrahúsverkinum + og + primera + heilsugeiranum + , + er + sera + umráðandi + við + greiðum + ábyrgdarbýti + millum + samstarvs + - + partarnar + . + + + Hetta + fyri + at + tryggja + , + at + sjúklingar + og + teirra + avvarðandi + fáa + ta + tænastu + , + sum + teimum + tørva + , + tá + tørvur + er + . + + + Mælt + verður + til + , + at + økið + verður + formliga + skipað + sum + ein + landsfevnandi + tænasta + , + har + serlækni + við + palliatión + hevur + yvirskipaðu + ábyrgdina + av + økinum + , + og + palliativa + toymið + hevur + ábyrgdina + av + at + skipa + og + samskipa + tænastuna + til + sjúkling + og + avvarðandi + . + + + Harvið + eru + allir + sjúklingar + og + avvarðandi + , + ið + hava + tørv + á + palliativari + viðgerð + og + røkt + , + fevnd + av + somu + skipan + , + óansæð + um + tey + eru + í + sjúkrahúsverkinum + ella + í + primera + heilsugeiranum + . + + + 10.5 + MANNING + – + PALLIATIVA + DEILDIN + Niðanfyri + er + eitt + uppskot + til + manning + á + palliativu + deildini + : + Palliativa + deildin + Palliativa + toymið + Palliativ + seingjarpláss + Serlækni + við + palliatión + 1 + Læknaskrivari + 1 + Sálarfrøði + 1 + Fysio + - + / + ergoterapi + 1 + Prestur + 0,2 + Sosialráðgevi + 0,5 + Føðsluráðgevi + 0,1 + Sjúkrarøktarfrøði + : + • + Leiðari + / + varaleiðari + 1 + • + Dagvakt + 2 + 2 + • + Kvøldvakt + 2 + • + Náttarvakt + 2 + Talva + 10.1 + - + Uppskot + til + manning + á + palliativu + deildini + - + Kelda + : + „ + Tilmæli + um + palliatión + “ + ( + 2019 + ) + Sambært + lønardeildini + á + Landssjúkrahúsinum + svarar + uppskotið + til + manning + omanfyri + til + umleið + 20 + ársverk + . + + + Samanlagt + er + starvsfólkakostnaðurin + mettur + at + vera + umleið + 12 + mió.kr + . + + + Partur + av + kostnaðinum + er + frammanundan + í + rakstrinum + fyri + sjúkrahúsverkið + . + + + Arbeiðsbólkurin + , + ið + arbeiddi + við + álitinum + í + 2019 + greinaði + ikki + hendan + partin + . + + + Uppskotið + til + manning + leggur + upp + til + , + at + sjúkrarøktarfrøðingar + ganga + á + vakt + í + palliativu + deildini + . + + + Tað + er + eisini + bert + íroknað + feriu + - + og + sjúkraavloysarar + fyri + sjúkrarøktarfrøðingarnar + . + +

+

+ + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + • + 165 + 10.6 + FORTREYTIR + FYRI + , + AT + TILMÆLINI + KUNNU + SETAST + Í + VERK + Gott + samstarv + og + góð + samskipan + – + Palliativa + toymið + hevur + høvuðsábyrgdina + av + at + gera + yvirskipaða + mannagongdir + og + seta + tær + í + verk + . + + + Ein + fortreyt + fyri + , + at + skipanin + skal + virka + væl + er + , + at + gott + samstarv + er + millum + allar + partar + í + skipanini + , + og + at + uppgávurnar + eru + væl + samskipaðar + , + soleiðis + at + sjúkugongdirnar + gerast + so + smidligar + og + góðar + sum + gjørligt + . + + + Greitt + ábyrgdarbýti + – + Umráðandi + er + við + greiðum + ábyrgdarbýti + fyri + at + tryggja + , + at + tað + ongantíð + er + ivi + um + , + hvør + hevur + ábyrgdina + av + , + at + sjúklingur + og + avvarðandi + fáa + palliativa + viðgerð + og + røkt + . + + + Yvirskipaða + ábyrgdin + er + hjá + pallierandi + læknanum + , + meðan + palliativa + toymið + hevur + høvuðsábyrgdina + at + gera + yvirskipaða + mannagongdir + og + seta + tær + í + verk + . + + + Í + primera + heilsugeiranum + liggur + ábyrgdin + hjá + kommunulæknanum + , + sum + , + tá + tørvur + er + á + tí + , + saman + við + palliativa + toyminum + átekur + sær + hesa + uppgávu + alt + eftir + , + um + sjúklingurin + er + heima + ella + á + sjúkrahúsi + . + + + Mannagongdir + og + hjálp + verða + í + samstarvi + við + palliativa + toymið + , + sum + hevur + høvuðsábyrgdina + av + tí + fakliga + støðinum + . + + + Orka + og + normering + svarandi + til + uppgávuna + – + Ein + fortreyt + fyri + , + at + tænastan + kann + veitast + , + sum + mælt + verður + til + , + er + , + at + meira + orka + og + normering + verður + sett + av + til + hesa + uppgávuna + svarandi + til + , + hvat + er + í + dag + . + + + Kommunulæknar + í + føstum + starvi + í + øllum + kommunulæknaviðtalum + – + Ymiskt + er + , + hvussu + palliativ + viðgerð + og + røkt + verður + veitt + kring + Føroyar + . + + + Ein + stórur + fyrimunur + hevði + verið + , + um + allar + kommunulæknaviðtalur + høvdu + kommunulækna + í + føstum + starvi + , + tí + at + kommunulæknin + hevur + ein + stóran + stýrandi + leiklut + í + palliativu + viðgerðini + og + røktini + í + primera + heilsugeiranum + . + + + Hóskandi + hølisviðurskifti + – + Størri + hølisviðurskiftir + á + Landssjúkrahúsinum + er + ein + fortreyt + fyri + , + at + tilmælini + kunnu + setast + í + verk + og + hýsa + ætlaða + virkseminum + á + deildini + . + + + Í + tann + mun + sjúklingar + , + sum + í + dag + fáa + palliatión + í + heilsuverkinum + , + og + sum + frameftir + ( + í + størri + mun + ) + fara + at + fáa + palliatión + frá + primera + heilsugeiranum + , + verður + mett + , + at + talan + yvirskipað + er + um + at + flyta + eina + tænastu + frá + landsgeiranum + til + kommunala + geiran + . + + + Tílík + flytan + av + uppgávum + millum + land + og + kommunur + eigur + at + fara + fram + eftir + einum + ávísum + leisti + , + har + tingingar + fara + fram + um + vavið + og + innihaldið + í + uppgávuni + , + umframt + at + støða + skal + takast + til + kostnaðin + , + og + hvussu + kostnaðurin + skal + fíggjast + . + + + Mælt + verður + til + , + at + hesi + viðurskifti + verða + greidd + á + politiskum + stigi + . + + + 10.7 + SAMANUMTØKA + Tað + eigur + at + raðfestast + , + at + ein + serlækni + við + palliatión + verður + settur + skjótast + gjørligt + í + Sjúkra + - + húsverkinum + , + og + at + palliatión + verður + skipað + sum + landsumfatandi + tænasta + í + sjúkrahúsverkinum + og + staðsett + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Leiðandi + palliativi + læknin + kann + so + skipa + fyri + , + at + økið + formliga + verður + skipað + við + greiðum + ábyrgdarbýti + millum + land + , + almannaverk + og + kommunurnar + . + + + Serlæknin + skal + samstundis + verða + við + til + at + byggja + upp + Palliativu + deildina + og + Palliativa + toymið + sum + verður + raðfest + at + fevna + um + eitt + samstarv + millum + fleiri + fakbólkar + , + so + sum + læknafrøði + , + sjúkrarøktarfrøði + , + fysioterapi + , + sálarfrøði + , + sosialráðgeva + og + presti + . + + + Eisini + eigur + man + , + skjótast + gjørligt + , + at + skipa + eitt + samstarvsforum + , + ið + skal + tryggja + eitt + tætt + samstarv + millum + sjúkrahúsverkið + og + primera + geiran + , + soleiðis + at + palliativir + sjúklingar + hava + møguleika + fyri + at + verða + sum + longst + í + tí + umhvørvi + , + teir + sjálvir + ynskja + at + vera + í. + Tað + veri + seg + á + sjúkrahúsi + , + røktarheimi + ella + í + egnum + heimi + . + +

+

+ + 166 + • + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + 10.8 + TILMÆLI + 58 + . + + + At + palliatión + verður + skipað + sum + landsumfatandi + tænasta + í + sjúkrahúsverkinum + og + staðsett + á + Landssjúkrahúsinum + , + og + at + leiðandi + palliativi + læknin + skipar + fyri + , + at + økið + verður + formliga + skipað + við + greiðum + ábyrgdarbýti + millum + land + , + almannaverk + og + kommunurnar + . + + + 59 + . + + + At + serlækni + við + palliatión + verður + settur + skjótast + gjørligt + í + Sjúkrahúsverkinum + og + er + við + til + at + byggja + upp + Palliativu + deildina + . + + + 60 + . + + + At + sjúkrahúsleiðslan + ger + tilmæli + um + staðseting + av + Palliativu + deildini + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + 61 + . + + + At + kannnð + verður + , + hvørji + tilboð + eru + til + barnið + og + familjuna + , + sum + hevur + tørv + á + barnapalliatión + bæði + innan + heilsuverkið + , + almannaverkið + og + kommunalt + . + + + 62 + . + + + At + førleikamenna + starvsfólk + innan + barnapalliativa + økið + . + + + 63 + . + + + At + mannagongdir + verða + gjørdar + , + sum + fylgja + altjóða + leiðreglum + innan + barnapalliatión + , + soleiðis + at + tað + í + Føroyum + kann + verða + bjóðað + eitt + tvørfakligt + barnapalliativt + tilboð + , + sum + er + væl + skipað + og + væl + lagt + til + rættis + . + + + Hetta + skal + tryggja + , + at + børn + og + familjur + fáa + eitt + nøktandi + og + einsháttað + tilboð + , + lagað + til + tørvin + hjá + tí + einstaku + familjuni + . + + + 64 + . + + + At + tað + í + samráð + og + samstarvi + við + Palliativu + deildina + / + toymið + verður + gjørd + ein + menningarætlan + og + menningarleistur + fyri + heimatænastuna + og + til + starvsfólk + á + ellis + - + og + røktarheimunum + , + ið + m.a. + skal + tryggja + , + at + heilsustarvsfólkini + hava + eina + grundleggjandi + vitan + innan + palliatión + . + + + 65 + . + + + At + ein + eftirmeting + verður + gjørd + av + palliatiónini + í + primera + heilsugeiranum + , + og + at + geirin + verður + uppnormeraður + samsvarandi + tilmælinum + . + + + 66 + . + + + At + tað + verður + skipað + eitt + samstarvsforum + , + ið + skal + tryggja + eitt + tætt + samstarv + millum + sjúkrahúsverkið + og + primera + geiran + , + soleiðis + at + palliativir + sjúklingar + hava + møguleika + fyri + at + verða + sum + longst + í + tí + umhvørvi + , + teir + sjálvir + ynskja + at + vera + í. + Tað + veri + seg + á + sjúkrahúsi + , + røktarheimi + ella + í + egnum + heimi + . + + + 67 + . + + + At + palliativa + tænastan + í + sjúkrahúsverkinum + ( + Palliativa + toymið + / + deildin + ) + verður + raðfest + at + fevna + um + eitt + samstarv + millum + fleiri + fakbólkar + , + so + sum + læknafrøði + , + sjúkrarøktarfrøði + , + fysioterapi + , + sálarfrøði + , + sosialráðgeva + og + prest + . + + + 68 + . + + + At + Palliativa + toymið + aftur + fer + undir + heimavitjanir + . + + + 69 + . + + + At + tilmælini + verða + sett + í + verk + stigvíst + . + + + Umráðandi + er + at + byrja + við + at + styrkja + læknamanningina + innan + palliatiónina + . + + + Síðani + Palliativu + deildina + og + Palliativa + toymi + , + sum + eru + teir + yvirskipaðu + partarnir + , + sum + skulu + standa + fyri + at + byggja + skipanina + upp + . + +

+

+ + 10 + . + + + Kapittul + – + pallia + tión + • + 167 + +

+

+ + 11 + FÍGGJARLIGAR + AVLEIÐINGAR + OG + ÍVERKSETAN + +

+

+ + 170 + • + 11 + . + + + Kapittul + – + f + íggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + Í + hesum + parti + hyggja + vit + at + fíggjarligu + ( + og + starvsfólkaligu + ) + avleiðingunum + av + at + seta + tey + ymsu + tilmælini + í + verk + . + + + Eisini + verður + sett + áramál + á + , + nær + tilmælið + eigur + at + verða + sett + í + verk + . + + + Tað + er + sera + torført + at + gera + nágreiniligar + kostnaðarmetingar + av + hvørjum + einstøkum + tilmæli + , + og + í + nøkrum + førum + heilt + ógjørligt + , + áðrenn + eitt + neyvari + greiningararbeiði + er + gjørt + . + + + Fleiri + av + kostnaðarmetingunum + niðanfyri + byggja + upp + á + leysligar + metingar + og + skulu + tískil + takast + við + størsta + fyrivarni + . + + + 11.1 + BETRI + HAGTALSGRUNDARLAG + Í + kapittul + 5 + eru + 4 + tilmælir + , + ið + verða + endurtikin + í + talvuni + niðanfyri + . + + + Harumframt + eru + gjørdar + viðmerkingar + , + kostnaðarmetingar + og + uppskot + til + tíðarætlan + . + + + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + 1 + At + eitt + fulltíðarstarv + verður + sett + av + burturav + til + at + taka + sær + av + krabbameinsskránni + . + + + Umframt + tað + er + neyðugt + við + einum + ½ + starvi + at + røkja + tann + tøkniliga + partin + av + krabbameinsskránni + . + + + 800.000 + kr + . + + + - + 2022 + - + 2 + At + ein + bólkur + við + umboðum + fyri + tey + trý + sjúkrahúsini + verður + settur + við + tí + endamáli + , + at + greiðar + og + eins + mannagongdir + við + at + fáa + hagtøl + tøk + verða + settar + í + verk + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + Mett + verður + , + at + hetta + kann + gerast + sum + eitt + innanhýsis + arbeiði + . + + + - + - + 2022 + - + 3 + At + tillaging + verður + gjørd + í + talgildu + heilsuskipanini + , + so + at + øll + skráseta + eins + , + og + at + skrásetingin + fylgir + góðkendum + skrásetingarstandardi + . + + + Sambært + sjúkrahúsverkinum + er + tað + trupult + at + meta + um + prísin + . + + + ? + + + - + 2022 + - + 4 + At + ein + haldbar + loysn + verður + funnin + frameftir + við + at + greina + krabba + +

+

+ + meins + hag + tølini + . + + + Fram + til + og + við + 2022 + tekur + ein + PhD + lesandi + sær + av + hesum + arbeiði + . + + + Í + hesum + sambandi + eigur + at + verða + viðgjørt + , + um + uppgávan + kann + leggjast + til + Fólkaheilsustýrið + , + sum + er + í + umbúna + . + + + Neyðugt + verður + við + einum + fólki + ið + kann + taka + sær + av + arbeið + in + um + við + at + greina + krabba + +

+

+ + meins + hag + tølini + . + + + Í + fyrstu + syftu + eigur + hesin + at + verða + sett + +

+

+ + ur + í + Sjúkra + +

+

+ + hús + - + v + erkinum + , + men + eig + ur + at + verða + fluttur + til + Fólka + +

+

+ + heilsu + stýr + ið + , + tá + ið + hetta + er + sett + á + stovn + . + + + 500.000 + kr + . + + + - + 2022 + - + 11 + . + + + KAPITTUL + Fíggjarligar + avleið + - + in + gar + og + íverksetan + +

+

+ + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + • + 171 + 11.2 + FYRIBYRGING + AV + KRABBAMEINI + Í + kapittul + 6 + eru + 11 + tilmælir + , + ið + verða + endurtikin + í + talvuni + niðanfyri + . + + + Harumframt + eru + gjørdar + viðmerkingar + , + kostnaðarmetingar + og + uppskot + til + tíðarætlan + . + +

+

+ + 5 + At + ein + nýggj + og + dagførd + roykilóg + verður + sett + í + gildi + skjótast + gjørligt + . + + + Aðalmálið + við + lógini + er + at + tálma + royking + og + víðka + um + roykfrí + umhvørvi + og + harvið + at + minka + um + heilsuskaðar + og + heilsuvandar + , + sum + standast + av + royking + . + + + Mett + verður + at + lógar + - + broytingarnar + kunnu + gerast + í + 2022 + við + gildiskomu + í + 2023 + . + + + Samanlagt + verður + ikki + mett + at + broytingarnar + fara + at + hava + størri + inntøkur + ella + útreiðslur + við + sær + . + + + - + - + 2023 + - + 6 + At + serskipanir + um + toll + - + og + avgjaldsfrítøku + á + tubbaksvørum + og + alkoholvørum + verða + avtiknar + . + + + Mett + verður + , + at + hetta + átakið + kemur + at + viðføra + , + at + innanlands + sølan + kemur + at + vaksa + eitt + sindur + og + tí + kann + væntast + , + at + avtøkan + við + geva + nakað + meir + av + inntøkum + í + landskassan + . + + + - + - + 2024 + - + 7 + At + prísurin + á + tubbaksvørum + støðugt + verður + hækkaður + . + + + Í + byrjanini + veksa + inntøkurnar + í + ávísan + mun + , + men + endamálið + er + at + sølan + og + nýtslan + skal + lækka + , + og + tí + kemur + hetta + kemur + nøkulunda + at + javnviga + fíggjarliga + . + + + - + - + 2022 + - + 8 + At + ein + skipan + við + eini + loyvisnevnd + til + at + umsita + loyvir + at + selja + tubbaksvørur + verður + sett + í + verk + . + + + Mett + verður + at + skipanin + verður + fíggjað + við + at + ein + minni + kostnaður + verður + lagdur + á + loyvini + . + + + - + 2023 + - + 9 + At + enn + størri + dentur + verður + lagdur + á + at + skipa + fyri + átøkum + , + sum + hava + til + endamáls + at + forða + fyri + , + at + børn + og + ung + byrja + at + roykja + og + hjálpa + fólki + at + halda + uppat + við + at + roykja + . + + + Hetta + er + longu + partur + av + virkisøkinum + hjá + Fólkaheilsuráðnum + . + + + T + á + Fólkaheilsustýrið + verður + skipað + , + eigur + uppgávan + at + flyta + hagar + . + + + - + - + 2022 + - + 10 + At + Altjóða + tubbakssáttmálin + , + Framework + Convention + on + T + obacco + Control + , + sum + limalondini + í + WHO + hava + samtykt + , + verður + settur + í + gildi + fyri + Føroyar + . + + + Føroyar + liva + í + stóran + mun + upp + til + sáttmálan + í + dag + . + + + - + - + 2023 + - + 11 + At + høgur + skattur + verður + settur + á + ósunnar + matvørur + , + samstundis + sum + prísurin + á + sunnum + matvørum + verður + settur + niður + . + + + Mett + verður + ikki + at + broytingin + kemur + at + viðføra + fleiri + útreiðslur + ella + inntøkur + . + + + - + - + 2024 + 12 + At + ein + nýggj + fólkaheilsuætlan + verður + orðað + , + sum + leggur + dent + á + sjúkufyribyrgjandi + og + heilsufremjandi + tiltøk + sum + heild + . + + + Mett + verður + at + nakað + av + verkætlanarpengum + skulu + setast + av + til + hetta + arbeiðið + . + + + 400.000 + kr + . + + + - + 2022 + - + 2023 + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 172 + • + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + 13 + At + munadygg + tiltøk + verða + sett + í + verk + , + sum + hava + til + endamáls + at + fáa + fleiri + gentur + og + dreingir + at + taka + av + tilboðnum + um + ókeypis + koppseting + fyri + HPV + . + + + Somuleiðis + verður + mælt + til + , + at + ein + skipan + verður + sett + í + verk + , + sum + regluliga + fylgir + við + , + hvussu + nógv + verða + koppsett + fyri + HPV + . + + + Hesar + uppgávur + eiga + í + fyrstu + atløgu + at + verða + lagdar + til + Heilsutrygd + . + + + T + á + Fólkaheilsustýrið + verður + skipað + , + verða + uppgávurnar + fluttar + til + Fólkaheilsustýrið + . + + + Mett + verður + at + nakað + av + útreiðslum + verða + av + at + seta + tílík + tiltøk + í + verk + . + + + 500.000 + kr + . + + + - + 2024 + - + 14 + At + gjørd + verður + ein + eftirmeting + ella + kanning + , + í + hvønn + mun + lógin + um + at + selja + solariumsól + til + kosmetiskt + endamál + verður + hildin + , + við + atliti + at + fáa + eitt + yvirlit + yvir + støðuna + og + gera + møguligar + tillagingar + í + lógini + . + + + Mett + verður + at + nakað + av + útreiðslum + verða + av + at + gera + eina + tílíka + kanning + . + + + 200.000 + kr + . + + + 2023 + - + 15 + At + kunnað + verður + alment + um + vandarnar + við + UV + - + stráling + í + nógv + størri + mun + , + bæði + tá + ið + tað + kemur + til + solarium + og + eisini + áðrenn + summarferiuna + , + tá + ið + nógvir + føroyingar + leita + sær + suðureftir + til + heitari + lond + , + har + sólin + er + sterkari + enn + í + Føroyum + . + + + Hetta + er + eitt + kunningararbeiðið + , + ið + Fólkaheilsuráðið + í + fyrstu + syftu + kundi + tikið + sær + av + , + men + tá + Fólkaheilsustýrið + verður + skipað + , + kunnu + uppgávurnar + verða + fluttar + til + Fólkaheilsustýrið + . + + + Hetta + er + partur + av + virkisøkinum + hjá + Fólkaheilsuráðnum + . + + + T + á + Fólkaheilsustýrið + verður + skipað + , + eigur + uppgávan + at + flyta + hagar + . + + + - + - + 2022 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + • + 173 + 11.3 + SCREENING + Í + kapittul + 7 + eru + 4 + tilmælir + , + ið + verða + endurtikin + í + talvuni + niðanfyri + . + + + Harumframt + eru + gjørdar + viðmerkingar + , + kostnaðarmetingar + og + uppskot + til + tíðarætlan + . + + + 16 + At + aldursbólkurin + , + sum + fær + bjóðað + bróstscreening + verður + víðkaður + frá + 50-69 + ár + til + 45-74 + á + r. + Hetta + merkir + , + at + 10 + árgangir + afturat + skulu + kallast + inn + annaðhvørt + ár + . + + + Neyðugt + verður + at + víðka + avtaluna + við + Aalborg + sjúkrahús + um + at + fevna + um + hesar + aldursbólkar + eisini + . + + + Meirkostnaðurin + er + ikki + kendur + fyrr + enn + avtalan + er + fingin + uppá + pláss + . + + + ? + + + - + 2023 + - + 17 + At + samlaði + aldursbólkurin + , + sum + fær + bjóðað + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + , + í + samsvari + við + donsku + vegleiðingina + , + verður + víðkaður + frá + 25-64 + ár + til + 23-64 + ár + . + + + Samstundis + verður + mælt + til + , + at + bólkurin + 23-29 + ár + fær + bjóðað + cytologi-screening + triðja + hvørt + ár + , + meðan + bólkurin + 30-64 + ár + fær + bjóðað + HPV + - + screening + fimta + hvørt + ár + . + + + Mett + verður + ikki + , + at + tað + fer + at + viðføra + meirkostnað + . + + + Ongin + broyting + er + viðvíkjandi + , + hvussu + royndin + verður + tikin + , + men + hvussu + hon + verður + kannað + í + Danmark + . + + + - + - + - + 2022 + - + 18 + At + landsfevnandi + screening + fyri + tarmkrabba + verður + sett + í + verk + í + Føroyum + , + við + annaðhvørt + at + brúka + danska + ella + norska + screeningsleistin + , + og + at + ein + arbeiðsbólkur + verður + settur + til + at + fyrireika + tilboðið + og + gera + eitt + nágreinilig + tilmæli + um + , + hvat + krevst + fyri + at + fara + undir + tílíka + screening + í + Føroyum + . + + + Trupult + at + meta + um + kostnað + fyrr + enn + tilmæli + er + gjørt + um + hvat + krevst + fyri + at + fara + undir + eina + tílíka + screening + í + Føroyum + . + + + ? + + + ? + + + 2023 + - + 2024 + 19 + At + ein + screeningseind + verður + endurstovnað + í + sjúkrahúsverkinum + , + sum + skal + hava + til + uppgávu + at + samskipa + og + hava + ábyrgd + av + verandi + og + komandi + screeningsætlanum + fyri + krabbamein + í + Føroyum + – + m.a. + standa + fyri + innkalling + , + savnan + av + úrslitum + o.ø. + Eindin + kann + eisini + fevna + um + screening + fyri + aðrar + sjúkur + . + + + Mett + verður + at + screeningseindin + skal + raðfestast + við + einum + læknaskrivara + . + + + 400.000 + kr + . + + + - + 2023 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 174 + • + 11 + . + + + Kapittul + – + f + íggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + 11.4 + ENDURMENNING + Í + kapittul + 8 + eru + 12 + tilmælir + , + ið + verða + endurtikin + í + talvuni + niðanfyri + . + + + Harumframt + eru + gjørdar + viðmerkingar + , + kostnaðarmetingar + og + uppskot + til + tíðarætlan + . + +

+

+ + 20 + At + ein + Endurmenningareind + innan + krabbamein + verður + sett + á + stovn + í + Sjúkrahúsverkinum + , + á + sama + hátt + sum + á + hjartaøkinum + . + + + At + eindin + er + staðsett + á + Onkologisk + Ambulatorium + og + skal + fevna + um + allar + krabbameinssjúklingar + . + + + Eindin + eigur + at + taka + støði + í + allari + lívsstøðuni + , + sum + umframt + ta + likamligu + eisini + fevnir + um + sálarligu + , + sosialu + og + eksistentiellu + / + andaligu + lívsstøðuna + , + og + har + møguleiki + er + fyri + likamligari + venjing + , + ráðgeving + , + samrøðum + o.tíl. + Hetta + merkir + , + at + ein + hugsar + endurmenning + sum + eitt + tvørfakligt + viðgerðartilboð + , + sum + verður + veitt + tvørtur + um + skipanir + , + bæði + í + heilsuverki + , + almannaverki + og + kommunum + . + + + Ætlanin + við + hesum + tilmæli + er + , + at + sjúkrarøktarfrøðingar + verða + settir + á + eindini + til + at + samskipa + endurmenningina + . + + + At + endurmenningin + verður + lagað + til + tørvin + hjá + hvørjum + einkultum + sjúklingi + , + á + sama + hátt + sum + á + hjartaøkinum + . + + + At + sjúkrarøktarfrøðingarnir + samstarva + uppá + tvørs + av + deildum + og + geirum + , + umframt + øðrum + fakbólkum + , + so + sum + fysio + - + og + ergoterapeutar + , + sexologi + , + sálarfrøðingi + , + presti + , + kostráðgeva + , + felagsskapum + o.o. + Eykaútreiðslur + verða + mettar + til + 2 + sjúkrarøktarfrøðingar + í + 1,0 + starv + tilsamans + – + umframt + at + Fysio + - + og + ergoterapideildin + skal + hava + tilført + 0,5 + starv + . + + + 800.000 + kr + . + + + - + 2023 + - + 21 + At + allir + krabbameinssjúklingar + fáa + endurmennandi + samrøður + ígjøgnum + alla + sjúkugongdina + . + + + At + tað + eru + sjúkrarøktarfrøðingar + , + ið + verða + settir + til + at + samskipa + hetta + á + sama + hátt + , + sum + vit + kenna + tað + frá + endurmenning + av + hjartasjúklingum + í + Føroyum + . + + + Samrøðan + skal + hava + til + endamáls + at + taka + støðu + til + tørvin + á + endurmenning + , + bæði + hjá + sjúklinginum + og + avvarðandi + , + har + eisini + verður + kunnað + um + ymisk + rættindi + , + og + at + tey + fáa + bjóðað + røttu + endurmennandi + tilboðini + . + + + Ætlanin + er + , + at + endur + menn + - + andi + s + amrøðurnar + skulu + gerast + av + sjúkra + +

+

+ + røkt + ar + - + f + røðingunum + , + ið + settir + verða + at + samskipa + endur + menn + - + in + gina + ( + sí + til + +

+

+ + mæli + 20 + ) + . + + + Samrøðurnar + skulu + umfata + bæði + sjúk + lin + g + og + nærmastu + av + varð + andi + . + + + Endur + menn + - + andi + sam + +

+

+ + røð + ur + nar + skulu + byrja + longu + tá + sjúk + lin + gur + fær + staðfest + sjúku + og + skulu + taka + støði + í + allari + lívsstøðuni + , + bæði + kropsligt + , + sálarligt + , + so + s + ialt + og + eksistensielt + , + um + f + ramt + eisini + hava + fokus + á + seinfylgjur + . + + + T + að + er + um + - + r + áðandi + at + endur + mennandi + +

+

+ + sam + +

+

+ + røð + ur + nar + eisini + verða + gjørdar + á + skurð + økin + um + og + verða + sam + s + kipaðar + við + endur + menn + +

+

+ + ingar + eindina + . + + + - + - + 2023 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + • + 175 + 22 + At + endurmenningin + í + Sjúkrahúsverkinum + verður + samskipað + við + endurmenningar-eindir + , + ið + eru + ella + verða + settar + á + stovn + í + Almannaverkinum + og + í + kommununum + og + sum + eru + mannaðar + við + sjúkrarøktarfrøðingi + , + fysioterapeuti + og + møguliga + sosialráðgeva + . + + + Fokus + eigur + eisini + at + vera + á + endurmenning + í + sambandi + við + seinfylgjur + , + sum + nógvir + sjúklingar + uppliva + , + eftir + at + tey + eru + liðug + við + viðgerð + . + + + T + að + finnast + ymisk + endurmennandi + tilboð + til + borgarar + úti + í + nærumhvørvinum + sum + kommununur + og + Almannaverk + hava + ábyrgdina + av + , + so + sum + fysio + – + og + ergoterapi + og + hjálp + frá + sosialráðgeva + . + + + T + að + hevur + týdning + at + hesi + tilboð + verða + skipa + og + løgd + í + fastar + karmar + , + og + at + teir + resursir + sum + longu + finnast + úti + í + økjunum + , + eisini + koma + krabbameinssjúklingum + til + gagns + . + + + Sum + fyrsta + stig + verður + mælt + til + , + at + tað + verða + settir + sjúkrarøktarfrøðingar + til + at + samskipa + endurmenningina + úti + í + teimum + stóru + kommununum + ( + T + órshavn + , + Klaksvík + , + Runavík + , + Vágar + og + Suðuroy + ) + og + at + tætt + samstarv + verður + við + endurmenningareindina + í + Sjúkrahúsverkinum + . + + + - + - + 2023 + - + 23 + At + tað + verður + arbeitt + fram + ímóti + m.a. + serligari + reglu + fyri + tey + , + sum + eru + leingi + sjúk + av + krabbameini + , + har + útlit + eru + fyri + , + at + tey + kunnu + koma + aftur + til + arbeiðis + , + so + at + tað + ikki + er + neyðugt + við + eini + uppsøgn + : + a. + At + almannalóggávan + verður + broytt + soleiðis + , + at + tað + ber + til + at + fáa + tillagað + starv + í + avmarkað + tíðarskeið + , + so + at + tey + varðveita + tilknýtið + til + arbeiðsmarknaðin + og + eisini + varðveita + fíggjarliga + lívsgrundarlagið + b. + At + tað + ber + til + at + fáa + fyritíðarpensjón + í + avmarkað + tíðarskeið + . + + + c. + At + 120-daga + reglan + í + starvsmannalógini + verður + endurskoðað + Løgtingið + samtykti + í + mars + 2022 + at + broyta + dagpeningalógina + soleiðis + , + at + tað + ber + til + at + fáa + dagpening + í + 52 + vikur + við + møguleika + fyri + at + leingja + tíðarskeiðið + . + + + 1-2 + mió. + kr + . + + + - + 2022 + - + 24 + At + almannalógin + ( + §25 + ) + verður + broytt + soleiðis + , + at + endurgjald + kann + veitast + til + persón + , + sum + fer + av + arbeiðsmarknaðinum + fyri + at + vera + um + ein + persón + við + álvarsligari + sjúku + , + har + talan + er + um + vanda + fyri + lívi + og + heilsu + – + og + soleiðis + ikki + bert + doyggjandi + sjúklingar + , + sum + ásetingin + fevnir + um + í + dag + . + + + Í + sambandi + við + lógarbroytingina + má + metast + um + fíggjarligu + avleiðingarnar + . + + + ? + + + - + 2024 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 176 + • + 11 + . + + + Kapittul + – + f + íggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + 25 + At + kliniskur + sexologur + verður + settur + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + 550.000 + kr + . + + + - + 2022 + - + 26 + At + sálarfrøðingur + við + servitan + innan + heilsusálarfrøði + verður + settur + í + heilsuverkinum + at + taka + sær + av + sjúklingum + á + somatiska + økinum + , + og + at + sjúklingar + , + ið + eru + staddir + uttanlands + í + sjúkuørindum + í + longri + tíð + fáa + ískoyti + frá + Heilsutrygd + ella + aðrari + almennari + skipan + til + viðtalu + hjá + sálarfrøðingi + . + + + 900.000 + kr + . + + + - + 2022 + - + 27 + At + tað + altíð + verður + gjørd + ein + neyv + meting + av + tørvinum + á + stuðli + hjá + teimum + avvarðandi + , + bæði + likamliga + , + sálarliga + , + sosialt + og + eksistensielt + / + andaligt + . + + + At + hetta + verður + hugsað + inn + frá + byrjan + og + áhaldandi + gjøgnum + alla + sjúkugongdina + . + + + Skal + hugsast + inn + í + endurmennandi + samrøðurnar + , + sum + allir + krabbameinssjúklingar + skulu + fáa + . + + + At + hesar + verða + gjørdar + leypandi + gjøgnum + alla + sjúkugongdina + ( + sí + tilmæli + 20 + ) + . + + + - + - + 2023 + - + 28 + At + serlig + atlit + skulu + takast + til + børn + og + ung + , + tá + ið + foreldur + ella + systkin + gerast + sjúk + ella + doyggja + av + krabbameini + , + m.a. + við + at + gera + vegleiðingar + um + samrøður + , + og + hvar + familjurnar + kunnu + fáa + hjálp + , + og + hvar + tey + kunnu + hitta + onnur + í + somu + støðu + , + t.d. + sjúklingafeløg + , + samrøðubólkar + og + onnur + netverk + . + + + Mett + verður + , + at + hetta + verður + ein + uppgáva + fyri + endurmenningareindina + ( + sí + tilmæli + 20 + ) + - + - + 2023 + - + 29 + At + tað + verður + tryggjað + sam + s + kipan + um + endurmenning + við + týðandi + aktørar + og + myndug + leik + ar + t.d. + skúlar + , + barnagarð + , + kommunur + , + Sernám + og + barnavernd + um + børnini + ella + tey + ungu + sum + hava + serligan + tørv + . + + + Mett + verður + , + at + hetta + verður + ein + uppgáva + fyri + endurmenningareindina + ( + sí + tilmæli + 20 + ) + - + - + 2023 + 30 + At + tað + verður + farið + undir + fyri + - + r + eikandi + arbeiðið + at + lógar + f + esta + skipaða + hjálp + til + børn + hvørs + avvarðandi + eru + rakt + av + álvar + - + s + ligari + sjúku + ella + deyða + , + og + at + arbeiðið + verður + gjørt + uppá + tvørs + av + avvarðandi + aðal + r + áðum + . + + + Her + verður + ser + lig + a + hugsað + um + Heilsu + +

+

+ + mála + +

+

+ + ráð + +

+

+ + ið + , + Al + +

+

+ + manna + - + málar + áðið + og + Menta + málar + áðið + . + + + Arbeiðið + verður + gjørt + av + starvsfólki + í + stjórnarráðunum + og + tí + verður + ikki + mett + at + fyrireikandi + arbeiðið + fer + at + viðføra + eykaútreiðslur + - + - + 2024 + - + 31 + At + allir + skúlar + og + barnagarðar + í + Føroyum + skulu + hava + eina + sorgar-tilbúgvingarætlan + , + tá + børn + og + ung + eru + partur + av + familju + , + ið + eru + rakt + av + álvarsligari + sjúku + ella + deyða + . + + + Mett + verður + at + hendan + uppgáva + kann + haldast + innanfyri + verandi + játtan + . + + + - + - + 2023 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + • + 177 + 11.5 + SAMSKIPAÐ + SJÚKLINGAGONGD + Í + kapittul + 9 + eru + 26 + tilmælir + , + ið + verða + endurtikin + í + talvuni + niðanfyri + . + + + Harumframt + eru + gjørdar + viðmerkingar + , + kostnaðarmetingar + og + uppskot + til + tíðarætlan + . + +

+

+ + 32 + At + Heilsutrygd + skipar + soleiðis + fyri + , + at + kommunulæknar + í + Føroyum + fáa + eftirútbúgving + innan + krabbamein + , + sum + kann + skipast + sum + undirvísing + í + Føroyum + í + samstarvi + við + útlendskan + útbúgvingarstovn + og + / + ella + Landssjúkrahúsið + . + + + 100.000 + kr + . + + + - + 2024 + 33 + At + eitt + arbeiði + verður + sett + í + verk + , + har + orðað + verður + ein + menningarætlan + fyri + kommunulæknaskipanina + , + har + umboð + fyri + Kommunulæknafelag + Føroya + umboð + fyri + Heilsutrygd + og + Heilsumálaráðið + luttaka + . + + + 400.000 + kr + . + + + - + 2022 + 34 + At + illgruni + um + krabbamein + verður + at + meta + sum + ein + bráðsjúka + og + tískil + tørvar + bráðútgreining + og + viðgerð + . + + + Tilmælið + krevur + , + at + tað + eru + skipanir + , + ið + stuðla + undir + eini + bráðútgreining + og + skjótari + viðgerð + . + + + Hesar + skipanir + framganga + av + øðrum + tilmælum + og + koma + hesi + at + hava + útreiðslur + við + sær + ( + sí + t.d. + tilmæli + 38 + og + 41 + ) + - + - + 2022 + 35 + At + ávísingarskipanin + verður + einføld + og + gjøgnumskygd + , + har + møguleiki + er + at + senda + allar + ávísingar + við + „ + illgruna + um + krabbamein + “ + til + ein + felags + postkassa + í + T + algildu + heilsuskipanini + . + + + Mett + verður + , + at + tað + eru + tveir + serlæknar + ( + 1 + , + 0 + starv + tilsamans + ) + sum + skulu + hava + uppgávuna + at + visitera + ávísingarnar + . + + + T + alan + kann + verða + um + somu + læknar + sum + manna + Útgreiningar + eindina + ( + sí + tilmæli + 38 + ) + . + + + - + - + 2024 + 36 + At + sergreinirnar + í + sjúkrahúsverkinum + orða + leiðreglur + ella + sonevnd + „ + actioncard + “ + , + fyri + hvørt + einstakt + krabbaøki + , + ið + kommunulæknin + kann + nýta + sum + frymil + til + ávísingina + til + sjúkrahúsverkið + . + + + Hetta + arbeiðið + verður + gjørt + sum + partur + av + tilmæli + 41 + . + + + - + - + 2022 + 37 + At + nakrar + bráðtíðir + til + t.d. + CT + - + skanning + , + endoskopi + v.m. + , + verða + tøkar + hvørja + viku + , + fyri + at + tryggja + eina + skjóta + útgreining + , + har + illgruni + er + um + krabbamein + . + + + - + - + 2022 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 178 + • + 11 + . + + + Kapittul + – + f + íggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + 38 + At + møguleiki + er + fyri + , + tá + ið + mett + verður + , + at + eyðkennini + eru + álvarsom + , + men + samstundis + ikki-ítøkilig + , + at + ávísa + til + felags + postkassan + , + har + sjúklingurin + verður + visiteraður + til + eina + Útgreiningar + eind + , + sum + verður + skipað + undir + Medisinska + depli + , + har + ymiskar + kanningar + verða + gjørdar + av + sjúklinginum + fyri + at + greina + og + staðfesta + , + um + talan + er + um + krabbamein + og + í + so + fall + , + hvat + slag + talan + er + um + . + + + Mett + verður + , + at + 2 + serlæknar + ( + tvey + hálv + størv + ) + , + 2 + sjúkrarøktarfrøðingar + og + 1 + læknaskrivari + skulu + manna + Útgreiningareindina + . + + + 2,6 + mió. + kr + . + + + - + 2023 + - + 39 + At + lóg + verður + sett + í + gildi + , + har + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + ávikavist + útgreining + og + viðgerð + fyri + krabbamein + verða + lógarásettar + í + Føroyum + . + + + Um + Sjúkrahúsverkið + ikki + kann + bjóða + útgreining + ella + viðgerð + innan + tær + ásettu + bíðitíðirnar + , + skal + sjúklingurin + fáa + tilboð + um + at + verða + ávístur + uttanlands + ella + privat + , + um + tað + er + ein + møguleiki + . + + + Lógin + kann + gerast + í + 2022 + og + verða + sett + í + verk + í + 2023 + . + + + Útreiðslurnar + hjá + Sjúkrahúsverkinum + og + til + serviðgerð + uttanlands + koma + at + vaksa + í + ávísan + mun + . + + + 4 + mió. + kr + . + + + - + - + 2023 + - + 40 + At + Sjúkrahúsverkið + setur + eina + skipan + í + verk + , + har + tað + kann + fráboðast + ( + monitorera + ) + , + hvussu + long + tíð + gongur + frá + ávísing + til + útgreining + er + móttikin + , + til + sjúklingurin + er + útgreinaður + , + umframt + samtykki + til + viðgerð + , + til + sjúklingurin + er + komin + í + viðgerð + . + + + Hagtøl + viðvíkjandi + hesum + skulu + verða + almannakunngjørd + nakrar + ferðir + um + árið + . + + + 200.000 + kr + . + + + - + 2023 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + • + 179 + 41 + At + ein + skjóttarbeiðandi + bólkur + við + trimum + ella + fýra + fólkum + – + t.d. + trimum + læknum + og + einum + skrivara + , + verður + settur + til + at + seta + eina + nýggja + ávísingar + - + og + útgreiningarskipan + við + felags + postkassa + í + verk + . + + + Tilfar + um + heildartilgongdir + ( + krabbameinspakkar + ) + úr + Danmark + , + kann + verða + nýtt + sum + grundarlag + – + tó + lagað + til + føroysk + viðurskifti + . + + + T + á + samrøða + hevur + verið + við + allar + sergreinar + og + umboð + fyri + kommunulæknaskipanina + , + verður + eitt + uppskot + gjørt + til + , + hvussu + útgreiningin + av + krabba + meini + kann + fara + fram + frameftir + . + + + Í + hesum + sambandi + skulu + útgreiningarpakkar + og + viðgerðarætlanir + orðast + fyri + allar + sergreinar + í + Føroyum + . + + + Eisini + skal + ein + ætlan + orðast + um + , + hvussu + krabbameinstilburðir + , + ið + verða + staðfestir + , + skjótast + gjørligt + verða + fráboðaðir + kommunulækna + og + sjúklingi + . + + + Útreiðslur + verða + til + at + gera + hetta + arbeiðið + . + + + 500.000 + kr + . + + + - + 2022 + - + 42 + At + tað + í + Føroyum + – + á + sama + hátt + sum + í + Noregi + – + verður + sett + eitt + rundskriv + í + gildi + , + sum + forbjóðar + sjúkrahúsunum + at + avvísa + ávísingar + , + áðrenn + munnligt + samskifti + hevur + verið + við + ávísandi + lækna + . + + + Mett + verður + ikki + at + hetta + átakið + kemur + at + hava + meirútreiðslur + við + sær + . + + + - + - + 2023 + 43 + At + sjúkrahúsleiðslan + endurskoðar + verandi + normering + av + radiografum + og + radiologum + í + sambandi + við + at + talið + av + radiologiskum + kanningum + er + økt + sera + nógv + , + umframt + at + gjørdar + verða + nógv + fleiri + sløg + av + MR + - + og + CT + - + skanningum + enn + áður + . + + + Hetta + krevur + sera + stóran + kunnleika + til + tøkni + og + fakliga + vitan + , + umframt + at + bróstscreeningin + og + bróstadiagnostikkur + krevur + sera + nógv + av + radiografunum + . + + + Møguligur + kostnaður + er + tengdur + at + endurskoðanini + ? + + + - + 2022 + 44 + At + ein + bioanalytikari + verður + settur + í + fast + starv + á + patologiøkinum + , + sum + kemur + at + arbeiða + saman + við + tí + patologi + , + sum + er + settur + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Mett + verður + , + at + tað + er + ein + fyrimunur + um + ein + bioanalytikari + kann + verða + settur + skjótast + gjørligt + nú + patologur + er + settur + í + januar + 2022 + 550.000 + kr + . + + + - + 2023 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 180 + • + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + 45 + At + nýggjur + CT + - + skannari + sum + skjótast + verður + útvegaður + til + Landssjúkrahúsið + . + + + Innanfyri + nøkur + fá + ár + er + neyðugt + við + einum + nýggjum + CT + - + skannara + afturat + , + soleiðis + at + Landssjúkrahúsið + hevur + tveir + . + + + Hetta + fyri + at + nøkta + tørvin + , + sum + økist + ár + um + ár + , + fyri + altíð + at + hava + pláss + í + CT + - + skannaranum + til + t.d. + útgreining + av + krabbameinssjúklingum + og + fyri + at + hava + annan + skannaran + tøkan + , + um + hin + skannarin + gerst + óvæntað + óvirkin + ella + skal + til + regluligt + eftirlit + . + + + CT + - + skannari + er + partur + av + fíggjarlógini + 2022 + . + + + Mett + verður + , + at + tann + næsti + CT + - + skannarin + eigur + at + verða + keyptur + í + 2027 + . + + + Síðani + eiga + teir + at + verða + skiftir + úr + so + hvørt + teir + gerast + umleið + 10 + ára + gamlir + . + + + - + 13 + mió. + kr + . + + + 2022 + 46 + At + nýggjur + MR-skannari + verður + keyptur + skjótast + gjørligt + . + + + Í + sambandi + við + keyp + av + nýggjum + skannara + , + eigur + at + verða + sett + inn + í + kravfestingina + , + at + MR + - + skannarin + skal + hava + tøkni + , + sum + verður + nýtt + til + útgreinan + av + m.a. + arvaligum + bróstkrabba + , + umframt + at + diagnostisera + prostatakrabba + . + + + - + 13-16 + mió. + k + r. + 2022 + ella + 2023 + 47 + At + nýggjur + mammomatur + ( + bróst + røntgentól + ) + verður + keyptur + . + + + Samstundis + eiga + hølisumstøðurnar + at + betrast + . + + + Hølini + eru + vorðin + ov + trong + , + eftir + at + bróstscreeningin + er + sett + í + verk + . + + + Ein + nýggjur + mammomatur + er + mettur + at + kosta + umleið + 2,5 + mió + kr + . + + + harumframt + kemur + kostnaður + til + at + betra + um + hølisumstøðurnar + . + + + - + 3,5 + mió. + kr + . + + + 2022 + 48 + At + eitt + nýtt + ultraljóðtól + verður + keypt + afturat + verandi + tóli + , + umframt + at + eitt + høli + verður + fingið + til + vega + afturat + til + ultraljóðskanningar + . + + + - + 1 + mió. + kr + . + + + 2024 + 49 + At + sjúkrahúsleiðslan + ger + eina + ítøkiliga + meting + og + tilmæli + um + , + hvørji + tól + eru + neyðug + fyri + at + fáa + eina + vælvirkandi + patologitænastu + í + Føroyum + , + har + møguleiki + skal + verða + fyri + at + gera + fleiri + patologiskar + kanningar + í + Føroyum + . + + + Har + ímillum + sonevndar + immunohistokemiskar + litingar187 + . + + + Samstundis + skal + ein + kostnaðarmeting + gerast + og + meting + um + , + hvussu + hetta + kann + fíggjast + . + + + T + að + er + ikki + møguligt + at + áseta + prís + fyrr + enn + sjúkrahúsleiðslan + hevur + gjørt + eina + ítøkiliga + meting + og + tilmæli + um + , + hvørji + tól + eru + neyðug + fyri + at + fáa + eina + vælvirkandi + patologitænastu + í + Føroyum + - + ? + + + 2022 + 187 + Immunohistokemisk + liting + er + ein + háttur + , + ið + verður + nógv + nýttur + til + at + diagnostisera + óvanligar + kyknur + , + sum + eru + funnar + í + krabbameinssvullum + . + + + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + • + 181 + 50 + At + tað + innanfyri + kliniska + biokemiska + økið + verður + gjørd + ein + skipan + , + har + økið + verður + dagført + við + nútímans + tólum + og + tøkni + , + 6.-7. + hvørt + ár + . + + + Sjúkrahúsleiðslan + skal + fyriskipa + hetta + . + + + Hetta + er + ein + aftur + - + v + endandi + dagføring + , + sum + eigur + at + verða + fíggjað + av + játtanini + til + medicoteknisk + tól + . + + + - + ? + + + 2023 + - + 51 + At + sjúkrahúsleiðslan + endurskoðar + konsulent + - + a + vtalurnar + innan + urologi + og + bróstkrabba + við + tí + endamáli + , + at + serlæknarnir + koma + oftari + og + við + styttri + millumbilum + til + Føroya + , + soleiðis + at + bíðitíðin + til + útgreining + og + viðgerð + verður + stytt + og + gerst + meira + støðug + . + + + Í + dag + koma + serlæknarnir + ávikavíst + eina + ferð + um + mánaðin + ella + 3. + hvørja + viku + til + Føroya + til + t.d. + at + diagnostisera + og + / + ella + viðgera + føroysku + sjúklingarnar + . + + + Hetta + ger + tað + samstundis + ógjørligt + at + liva + upp + til + málsetningin + um + at + innføra + viðgerðartrygd + á + krabbameinsøkinum + í + Føroyum + , + har + tað + t.d. + skal + ganga + í + mesta + lagi + 14 + dagar + til + sjúklingurin + sleppur + til + útgreining + . + + + Hetta + vil + krevja + , + at + konsulentarnir + koma + oftari + til + Føroya + sum + uttan + iva + vil + viðføra + meirkostnað + . + + + T + að + er + ikki + møguligt + at + áseta + ein + kostnað + fyrr + enn + sjúkrahúsleiðslan + hevur + samráðst + seg + til + nýggjar + avtalur + hesum + viðvíkjandi + . + + + ? + + + - + 2023 + 52 + At + ein + onkologur + verður + settur + aftrat + verandi + onkologi + í + Onkologiska + ambulatorium + , + samstundis + sum + ein + onkologiskur + sjúkrarøktarfrøðingur + verður + settur + aftrat + . + + + Konsulentavtalan + við + Ríkissjúkrahúsið + eigur + fyribils + at + halda + áfram + óbroytt + 1,5 + mió.kr + . + + + - + 2023 + - + 53 + At + føroyskir + læknar + og + onnur + avvarðandi + heilsustarvsfólk + fáa + atgongd + til + viðkomandi + sjúklingaskráir + á + teimum + donsku + sjúkrahúsunum + , + sum + føroyska + sjúkrahúsverkið + samstarvar + við + . + + + Hetta + krevur + samráðingar + við + tey + donsku + sjúkra + h + úsini + , + sum + samstarvað + verður + við + . + + + Møguliga + skulu + onkrar + tekniskar + tillagingar + gerast + umframt + upplæring + av + starvsfólki + . + + + ? + + + ? + + + 2023 + - + 54 + At + sjúklingasamskiparar + verða + settir + í + starv + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + sum + tryggja + , + at + tað + er + saman + han + gur + og + framdráttur + í + sjúk + lin + gagongdini + út + frá + tí + útgrein + in + gar + - + , + viðgerðar + - + og + endur + menn + +

+

+ + ingarætlan + sum + er + løgd + av + teimum + , + sum + hava + ábyrgd + av + sjúklingagongdini + . + + + Í + fyrstu + syftu + verður + mælt + til + at + 2 + sjúklingasamskiparar + verða + settir + 1,1 + mió. + kr + . + + + - + 2023 + - + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 182 + • + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + 55 + At + krabbameinssjúklingar + við + lívshóttandi + sjúku + fáa + rætt + til + ein + navnfestan + sjúk + +

+

+ + lingasamskipara + , + sum + hevur + ábyrgd + av + at + skipa + samanhang + uppá + tvørs + av + geirum + og + sergreinum + , + eisini + tá + ið + sjúklingar + verða + ávístir + til + greiningar + og + viðgerðir + uttanlands + . + + + Hetta + merkir + , + at + sjúklingurin + hevur + ein + navnfestan + persón + , + sum + hann + ella + hon + kann + seta + seg + í + samband + við + tá + ið + spurningar + um + sjúklingagongdina + stinga + seg + upp + .. + Sí + tilmæli + 56 + - + - + 2023 + - + 56 + At + samskiparar + hava + ein + proaktivan + leiklut + og + tryggja + framdrátt + og + fylgja + við + , + um + viðgerðarætlan + og + tíðir + verða + hildnar + . + + + Um + hetta + skal + virka + til + fulnar + , + er + tað + umráðandi + , + at + samskiparin + hevur + atgongd + til + journalskipanirnar + á + teimum + sjúkrahúsum + uttanlands + , + sum + føroyska + sjúkrahúsverkið + ávísir + krabbameinssjúklingar + til + . + + + Sí + tilmæli + 54 + og + 55 + - + - + 2023 + - + 57 + At + eitt + tvørfakligt + Krabba + - + mein + sráð + verður + sett + undir + Heilsumálaráðnum + , + ið + hevur + til + uppgávu + at + geva + landsstýrismanninum + eina + breiða + fakliga + ráðgeving + á + krabbameinsøkinum + og + skal + viðvirka + til + eina + gagnliga + og + støðuga + dygdarmenning + av + økinum + , + m.a. + við + at + ráðgeva + , + hvussu + tilmælini + í + krabba + - + mein + sætlanini + verða + sett + í + verk + . + + + Mett + verður + , + at + tørvur + verður + á + einum + skrivara + ( + 0 + , + 5 + starv + ) + til + at + fyriskipa + arbeiðið + hjá + nevndini + . + + + 275.000 + kr + . + + + - + 2022 + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + • + 183 + 11.6 + PALLIATIÓN + Í + kapittul + 10 + eru + 12 + tilmælir + , + ið + verða + endurtikin + í + talvuni + niðanfyri + . + + + Harumframt + eru + gjørdar + viðmerkingar + , + kostnaðarmetingar + og + uppskot + til + tíðarætlan + . + +

+

+ + 58 + At + palliatión + verður + skipað + sum + landsumfatandi + tænasta + í + sjúkrahúsverkinum + og + staðsett + á + Landssjúkrahúsinum + , + og + at + leiðandi + palliativi + læknin + skipar + fyri + , + at + økið + verður + formliga + skipað + við + greiðum + ábyrgdarbýti + millum + land + , + almannaverk + og + kommunurnar + . + + + - + - + 2022 + - + 59 + At + serlækni + við + palliatión + verður + settur + skjótast + gjørligt + í + Sjúkrahúsverkinum + og + er + við + til + at + byggja + upp + Palliativu + deildina + . + + + Ein + møguleiki + er + at + fíggja + serlækna + av + teirri + játtan + , + sum + er + sett + av + til + serlæknar + . + + + 1,3 + mió. + kr + . + + + - + 2022 + - + 60 + At + sjúkrahúsleiðslan + ger + tilmæli + um + staðseting + av + palliativu + deildini + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + - + - + 2022 + - + 61 + At + kannað + verður + , + hvørji + tilboð + eru + til + barnið + og + familjuna + , + sum + hevur + tørv + á + barnapalliatión + bæði + innan + heilsuverkið + , + almannaverkið + og + kommunalt + . + + + Leysliga + mett + kostar + ein + tílík + kanning + umleið + 300 + t + ú + s + . + + + k + r. + 300.000 + kr + . + + + - + 2024 + 62 + At + førleikamenna + starvsfólk + innan + barnapalliativa + økið + . + + + 50.000 + kr + . + + + 2024 + 63 + At + mannagongdir + verða + gjørdar + , + sum + fylgja + altjóða + leiðreglum + innan + barnapalliatión + , + soleiðis + at + tað + í + Føroyum + kann + verða + bjóðað + eitt + tvørfakligt + barnapalliativt + tilboð + , + sum + er + væl + skipað + og + væl + lagt + til + rættis + . + + + Hetta + skal + tryggja + , + at + børn + og + familjur + fáa + eitt + nøktandi + og + einsháttað + tilboð + , + lagað + til + tørvin + hjá + tí + einstaku + familjuni + . + + + Mett + verður + at + hetta + kann + gerast + innanfyri + verandi + játtan + . + + + - + - + 2024 + 64 + At + tað + í + samráð + og + samstarvi + við + Palliativu + deildina + / + toymið + verður + gjørd + ein + menningarætlan + og + menningarleistur + fyri + heimatænastuna + og + til + starvsfólk + á + ellis + - + og + røktarheimunum + , + ið + m.a. + skal + tryggja + , + at + heilsustarvsfólkni + hava + eina + grundleggjandi + vitan + innan + palliatión + . + + + Í + tilmælinum + um + palliatión + í + Føroyum + frá + 2019 + var + hesin + kostnaðurin + mettur + at + verða + 500 + tús. + kr + . + + + um + árið + í + 3 + ár + . + + + 1.5 + mió. + kr + . + + + - + 2022 + - + 2024 + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 184 + • + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + 65 + At + ein + eftirmeting + verður + gjørd + av + palliatiónini + í + primera + heilsugeiranum + , + og + at + geirin + verður + uppnormeraður + samsvarandi + tilmælinum + . + + + Í + tilmælinum + um + palliatión + í + Føroyum + frá + 2019 + var + mett + at + hetta + tilmæli + samanlagt + kostaði + 8 + mió. + kr + . + + + og + kundi + stigvíst + verða + sett + í + verk + . + + + 8 + mió.kr + . + + + - + 2023 + - + 2027 + 66 + At + tað + verður + skipað + eitt + samstarvsforum + , + ið + skal + tryggja + eitt + tætt + samstarv + millum + sjúkrahúsverkið + og + primera + geiran + , + soleiðis + at + palliativir + sjúklingar + hava + møguleika + fyri + at + verða + sum + longst + í + tí + umhvørvi + , + teir + sjálvir + ynskja + at + vera + í. + T + að + veri + seg + á + sjúkrahúsi + , + røktarheimi + ella + í + egnum + heimi + . + + + Mett + verður + at + hetta + kann + gerast + innanfyri + verandi + játtan + . + + + - + - + 2023 + 67 + At + palliativa + tænastan + í + sjúkrahúsverkinum + ( + palliativa + toymið + / + deildin + ) + verður + raðfest + at + fevna + um + eitt + samstarv + millum + fleiri + fakbólkar + , + so + sum + læknafrøði + , + sjúkrarøktarfrøði + , + fysioterapi + , + sálarfrøði + , + sosialráðgeva + og + prest + . + + + Sí + tilmæli + 69 + 2022 + - + 2024 + 68 + At + palliativa + toymið + aftur + fer + undir + heimavitjanir + . + + + Verður + serlækni + við + palliatión + settur + umframt + at + palliativa + toymið + verður + styrkt + við + fleiri + fakbólkum + , + verður + mett + at + toymið + kann + taka + heimavitjanirnar + uppaftur + . + + + 69 + At + tilmælini + verða + sett + í + verk + stigvíst + . + + + Umráðandi + er + at + byrja + við + at + styrkja + læknamanningina + innan + palliatiónina + . + + + Síðani + Palliativu + deildina + og + palliativa + toymið + , + sum + eru + teir + yvirskipaðu + partarnir + , + ið + skulu + standa + fyri + at + byggja + skipanina + upp + . + + + Í + tilmælinum + um + palliatión + í + Føroyum + frá + 2019 + varð + mælt + til + , + at + hetta + stigvíst + varð + sett + í + verk + og + mett + varð + , + at + kostnaðurin + av + eini + palliativari + deild + og + eini + uppnormering + av + palliativa + toyminum + samanlagt + var + 20 + mió. + kr + . + + + ? + + + - + 2022 + - + 2027 + N + r. + Tilmæli + Viðmerking + Meirkostnaður + Tíðar + - + ætlan + Rakstur + Árliga + Løga + / + ein + - + gangs + - + útreiðsla + +

+

+ + 11 + . + + + Kapittul + – + fíggjarligar + avleið + ing + ar + og + íver + Kset + an + • + 185 + 11.7 + SAMANUMTØKA + Omanfyri + er + ein + roynd + gjørd + við + at + meta + um + fíggjarligu + avleiðingunum + av + at + seta + tilmælini + í + verk + . + + + Metingarnar + skulu + tó + takast + við + størsta + fyrivarni + , + tí + tað + er + sera + torført + at + gera + nágreiniligar + kostnaðarmetingar + av + hvørjum + einstøkum + tilmæli + . + + + Í + fleiri + førum + er + eisini + neyðugt + at + gera + nærri + útgreiningar + áðrenn + tað + er + møguligt + at + seta + krónutal + á + uppraðfestingar + og + íverksetingar + . + + + Tí + byggja + fleiri + av + kostnaðarmetingunum + uppá + leysligar + metingar + . + +

+

+ + 1 + FYLGISKJAL + +

+

+ + 188 + • + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + Eftirmeting + av + Krabba + meins + - + æ + tlanini + frá + 2009 + Í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + eru + tilsamans + 58 + tilmælir + . + + + Tilmælini + fevna + um + alt + frá + at + fyribyrgja + krabbamein + til + at + sjúkugreina + , + viðgera + og + veita + eina + endurmennandi + og + palliativa + viðgerð + . + + + Eisini + vóru + hagtøl + og + gransking + innan + krabbameinsøkið + umrødd + í + tí + ætlanini + . + + + Heilsumálaráðið + gjørdi + á + vári + 2019 + í + samráð + við + avvarðandi + partar + eitt + statusyvirlit + yvir + øll + tilmælini + í + ætlanini + . + + + Hetta + yvirlit1 + er + nú + dagført + ( + Fylgiskjal + 2 + ) + , + og + hendan + eftirmeting + tekur + støði + í + dagførda + yvirlitinum + . + + + Um + tað + yvirskipa + verður + hugt + eftir + statusyvirlitinum + verður + tað + mett + , + at + 25 + av + teimum + tilsamans + 58 + tilmælunum + eru + sett + í + verk + . + + + 23 + tilmælir + verða + mett + partvíst + at + verða + sett + í + verk + ella + eru + ávegis + meðan + 5 + tilmælir + eru + enn + ikki + sett + í + verk + . + + + Harumframt + varð + mett + , + at + 5 + av + tilmælunum + vóru + av + tílíkum + slag + at + tað + er + sera + torført + ella + ógjørligt + at + meta + um + í + hvønn + mun + tað + er + sett + í + verk + . + + + Niðanfyri + verður + nærri + lýst + hvørji + tilmæli + í + høvuðsheitum + eru + sett + í + verk + síðani + 2009 + , + og + hvørji + tilmæli + í + ætlanini + enn + eru + viðkomandi + , + men + enn + ikki + eru + sett + í + verk + . + + + Hesi + tilmæli + verða + í + hesi + krabbameinsætlan + síðani + tikin + upp + til + nýggja + umrøðu + , + har + eisini + boð + verða + givin + uppá + hvussu + hesi + kunna + verða + sett + í + verk + . + + + HAGTØL + OG + SKRÁSETING + Í + krabbameinætlanini + frá + 2009 + varð + m.a. + mælt + til + , + at + Landssjúkrahúsið + og + Heilsumálaráðið + uppraðfestu + skráseting + , + eftirlit + og + uppfylging + av + føroysku + krabbameinshagtølunum + , + og + at + krabbameinshagtølini + eina + ferð + árliga + verða + greinað + við + tí + fyri + eyga + at + meta + um + gongdina + viðvíkjandi + deyðiligheit + , + nýggjum + tilburðum + o.s.fr. + Í + dag + vera + krabbameinshagtølini + savnað + á + medisinska + deplinum + á + Landssjúkrahúsinum + og + góðskutryggjað + í + danska + Kræftens + Bekæmpelse + / + Styrelsen + for + patientdata + . + + + Síðani + vera + tølini + send + til + NORDCAN + , + har + tey + vera + gjørd + alment + atkomulig + . + + + Hendan + skrásetingin + er + stórt + sæð + einasta + almenna + skráseting + av + hesum + slag + í + heilsuverkinum + . + + + Arbeiðið + krevur + stórt + nærlagni + og + arbeiðsorku + fyri + at + halda + eina + góða + góðsku + . + + + Landssjúkrahúsið + hevur + víst + á + , + at + tað + í + nógv + ár + hevur + verið + eitt + starvsfólk + á + Medisinska + deplinum + , + ið + hevur + røkt + hetta + arbeiðið + sum + eina + eyka + uppgávu + afturat + sínum + fulltíðararbeiði + á + deplinum + . + + + Starvsfólkið + , + sum + hevur + tikið + sær + av + hesum + arbeiði + , + fer + skjótt + frá + fyri + aldur + , + og + tí + má + onnur + loysn + finnast + . + + + 1 + Sí + Fylgiskjal + 2 + : + Statusyvirlit + +

+

+ + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + • + 189 + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + mælt + til + at + seta + 400 + tús. + kr. + av + til + eitt + starvsfólk + , + sum + skuldi + arbeiða + við + skráseting + av + krabbameinshagtølum + umframt + til + uttanhýsis + ekspertisu + , + sum + skuldi + greina + tølini + . + + + Játtan + er + enn + ikki + sett + av + til + hesa + uppgávu + . + + + Tað + er + sera + umráðandi + , + at + krabbameinsskrásetingin + ikki + dettur + niðurfyri + , + men + at + arbeiðið + verður + uppraðfest + , + staðsett + og + skipað + í + eina + fasta + legu + , + og + at + fígging + verður + sett + av + til + hetta + . + + + Tað + verður + vent + aftur + til + hendan + partin + í + kapittul + 5 + , + sum + viðger + , + hvussu + vit + tryggja + eitt + betri + hagtalsgrundarlag + í + Føroyum + . + + + Enn + manglar + at + fáa + sett + í + gildi + kunngerð + um + fráboðan + til + krabbameinsskrásetingina + . + + + Uppskot + til + ” + Bekendtgørelse + for + Færøerne + om + lægers + anmeldelse + til + det + Færøske + Cancerregister + af + kræftsygdomme + m.v. + ” + er + orðað + . + + + Arbeitt + verður + í + løtuni + við + at + avklára + , + um + til + ber + at + seta + donsku + kunngerðina + í + gildi + fyri + Føroyar + , + ella + um + neyðugt + er + at + tilevna + føroyska + kunngerð + á + økinum + . + + + Eitt + av + tilmælunum + úr + ætlanini + frá + 2009 + var + at + gera + upp + hvussu + nógvir + føroyingar + liva + við + krabbameini + ( + prevalens + ) + . + + + Í + Nordcan + er + í + dag + møguligt + at + síggja + hvussu + nógv + liva + við + krabbameini + í + Føroyum + har + tað + er + gjørt + upp + fyri + hvørjar + 100 + tús. + borgarar + soleiðis + at + tað + er + samanberligt + við + hini + Norðurlondini2 + . + + + FYRIBYRGING + Í + ætlanini + frá + 2009 + vóru + nøkur + tilmæli + um + royking + , + alkohol + og + ósunnan + kost + , + har + tað + varð + mælt + til + at + brúka + prís + og + atkomu + fyri + at + avmarka + nýtsluna + . + + + Tað + kann + staðfestast + , + at + prísir + eru + hækkaðir + síðani + 2009 + , + og + at + atkoman + er + avmarkað + , + tá + ið + tað + t.d. + viðvíkur + alkohol + . + + + Tá + ið + tað + viðvíkur + prís + á + tubbaki + , + eru + dømi + um + vesturlendsk + lond + , + sum + hava + munandi + hægri + prís + enn + Føroyar + , + og + samstundis + vísa + kanningar + , + at + nógv + ung + fólk + í + Føroyum + roykja + . + + + Tí + er + viðkomandi + at + umrøða + , + um + prísirnir + kunnu + hækka + enn + meira + . + + + Hetta + verður + nærri + umrøtt + í + kapittul + 6 + , + har + fyribyrgingarøkið + verður + viðgjørt + . + + + Eisini + varð + mælt + til + at + fáa + meira + rørslu + inn + í + dagstovnar + / + skúlar + . + + + Um + tílík + tilmæli + eru + sett + í + verk + , + og + broytingarnar + hava + verið + nóg + víttgangandi + síðani + 2009 + , + er + torført + at + meta + um + . + + + Hesi + viðurskifti + verða + eisini + umrødd + í + kapittul + 6 + , + har + tað + m.a. + verður + mælt + til + at + gera + eina + nýggja + fólkaheilsuætlan + fyri + Føroyar + . + + + Ein + tílík + ætlan + vil + hava + stóran + týdning + , + tá + ið + tað + viðvíkur + at + fyribyrgja + krabba + , + men + ikki + einans + krabba + , + tí + kostur + , + royking + , + alkohol + og + rørsla + hava + eisini + týdning + fyri + at + fyribyrgja + aðrar + sjúkur + , + eitt + nú + diabetis + , + hjarta + og + æðrasjúkur + v. + fl. + Eitt + av + tilmælunum + í + ætlanini + frá + 2009 + var + at + fyribyrgja + húðkrabba + og + móðurmerkjakrabba + við + at + banna + solarium + fyri + ung + undir + 18 + ár + . + + + Hetta + varð + sett + í + verk + í + 2015 + , + tá + ið + “ + Løgtingslóg + um + at + selja + solariumsól + til + kosmetiskt + endamál + ( + solariumlógin + ) + ” + varð + sett + í + gildi + . + + + Viðvíkjandi + koppseting + fyri + lívmóðurhálskrabba + varð + mælt + til + , + at + skipanin + skuldi + fevna + um + teir + somu + aldursbólkar + sum + í + Danmark + . + + + Hetta + tilmælið + má + sigast + at + verða + sett + í + verk + , + tí + í + dag + fevnir + skipanin + um + ein + størri + bólk + í + Føroyum + enn + í + Danmark + . + + + Kvinnur + í + aldrinum + 12 + til + 27 + ár + fáa + bjóðað + koppseting + í + Føroyum + , + meðan + bólkurin + í + Danmark + er + frá + 12 + til + 17 + ár + . + + + Í + 2019 + valdi + danska + stjórnin + at + víðka + skipanina + til + eisini + at + fevna + dreingir + frá + 12 + til + 17 + ára + aldur + . + + + Hetta + varð + eisini + sett + í + verk + í + Føroyum + á + sumri + 2019 + . + + + 2 + https://nordcan.iarc.fr/ + en + / + dataviz + / + prevalence + ? + years + _ + available=1943 + _ + 2019&populations=208 + _ + 246 + _ + 352 + _ + 578 + _ + 752 + _ + 234&years=2007 + _ + 2019&cancers=990&survival=5&sexes=1 + +

+

+ + 190 + • + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + SCREENING + Screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + var + tann + einasta + regluliga + landsfevnandi + screeningin + , + sum + var + á + krabbameinsøkinum + í + 2009 + , + tá + ið + tað + varð + arbeitt + við + ætlanini + tá + . + + + Føroyskar + kvinnur + millum + 25 + og + 59 + ár + eru + triðja + hvørt + ár + síðani + 1995 + bjóðaðar + til + eina + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + . + + + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + víst + á + fleiri + lýti + við + skipanini + . + + + Skipanin + var + ikki + nøktandi + , + tá + tað + viðvíkti + innkalling + , + skráseting + og + uppsamling + . + + + Talan + var + um + eina + gamla + skipan + , + sum + eingin + dugdi + at + viðlíkahalda + . + + + Mælt + varð + tí + til + í + ætlanini + frá + 2009 + at + endurskoða + skipanina + við + tí + endamáli + at + góðsku + - + og + framtíðartryggja + hana + . + + + Í + 2019 + varð + farið + undir + stigvíst + at + seta + nýggja + patologiskipan + / + innkallingarskipan + í + verk + . + + + Í + hesum + sambandi + varð + innkallingarskipanin + til + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + sett + í + verk + á + sumri + 2019 + , + og + tað + tekur + uml. + 3 + ár + , + áðrenn + allar + kvinnur + hava + fingið + innkalling + . + + + Screeningin + er + sett + upp + til + at + fylgja + tilmælinum + hjá + Sundhedsstyrelsen + , + men + enn + er + Sjúkrahúsverkið + ikki + komið + so + langt + við + arbeiðinum + , + at + tað + er + møguligt + at + fáa + hagtøl + út + úr + skipanini + . + + + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + mælt + til + at + seta + á + stovn + landsfevnandi + screening + fyri + bróstkrabba + , + og + at + tilmælir + frá + evropeiskum + serfrøðingum + og + danska + Heilsustýrinum + um + screening + fyri + krabbamein + í + langa + og + baktarmi + vórðu + fylgd + . + + + Mammografiscreening + varð + sett + í + verk + í + sjúkrahúsverkinum + 2017 + og + fevnir + um + allar + kvinnur + í + aldrinum + 50-69 + ár + . + + + Screening + fyri + krabbamein + í + langa + og + baktarmi + er + enn + ikki + sett + í + verk + í + Føroyum + . + + + Hetta + tilmælið + er + enn + meiri + viðkomandi + , + eftir + at + fleiri + av + okkara + grannalondum + hava + sett + tílíka + screening + í + verk + og + verður + nærri + umrøtt + í + kapittul + 7 + , + sum + viðger + krabbameinsscreening + í + Føroyum + . + + + Eisini + varð + mælt + til + at + seta + á + stovn + eina + screeningseind + á + Landssjúkrahúsinum + til + at + samskipa + og + hava + ábyrgd + av + verandi + og + komandi + screeningsætlanum + fyri + krabbamein + í + Føroyum + . + + + Samstundis + kann + ein + tílík + eind + eisini + fevna + um + screening + fyri + aðrar + sjúkur + í + heilsuverkinum + . + + + Screeningseind + varð + sett + á + stovn + og + fór + til + verka + á + Landssjúkrahúsinum + í + 2010 + og + arbeiddi + fyrst + og + fremst + við + CTD + screeningum + , + sum + vóru + aktuellar + tá + . + + + Í + dag + er + arbeiðið + soleiðis + skipað + , + at + tað + er + læknaskrivarin + í + patologi + ( + Rannsóknarstovan + ) + , + sum + tekur + sær + av + innbjóðingum + til + screening + móti + lívmóðurhálskrabba + , + meðan + radiografarnir + / + læknaskrivararnir + á + Røntgendeildini + taka + sær + av + innbjóðingum + til + screening + móti + bróstkrabba + . + + + Screeningseindin + er + meira + eitt + “ + heiti + ” + , + sum + ikki + er + virkin + í + dag + , + og + ongi + starvsfólk + eru + sett + á + eindini + . + + + Arbeiðið + og + uppgávurnar + hjá + einari + screeningseind + verða + nærri + viðgjørd + í + kapitli + 7 + , + har + krabbameinsscreening + verður + viðgjørd + . + + + GÓÐA + SJÚKLINGAGONGDIN + Tá + ið + sjúklingagongdir + hjá + krabbameinssjúklingum + vórðu + viðgjørdar + í + ætlanini + frá + 2009 + , + var + serligt + fokus + sett + á + at + styrkja + kommulæknaskipanina + og + samskipanina + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahús + . + + + Harumframt + varð + fokus + sett + á + at + fáa + viðgerðina + í + Sjúkrahúsverkinum + samanhangandi + – + bæði + innanlands + og + millum + føroyska + sjúkrahúsverkið + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + . + +

+

+ + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + • + 191 + KOMMUNULÆKNASKIPANIN + OG + SAMSKIPAN + MILLUM + HESA + OG + SJÚKRAHÚSVERKIÐ + Í + 2009 + var + trot + á + kommunulæknum + , + og + tí + varð + í + ætlanini + mælt + til + , + at + Heilsumálaráðið + arbeiddi + miðvíst + við + at + útbúgva + og + rekruttera + kommunulæknar + fyri + at + koma + burturúr + læknatrotinum + á + økinum + og + tryggja + sjúklingunum + skjóta + útgreining + . + + + Landssjúkrahúsið + lýsir + vanliga + 2 + útbúgvingarstørv + og + 2 + introstørv + um + árið + . + + + Í + løtuni + eru + 11 + útbúgvingarlæknar + í + almen + medisin + í + gongd + við + sína + útbúgving + . + + + Sambært + Heilsutrygd + eru + í + dag + t.d. + 7 + størv + ósett + av + teimum + 34 + kommunulæknastørvunum + , + sum + eru + í + Føroyum + . + + + Harumframt + eru + 2 + kommunulæknar + í + farloyvi + ella + sjúkraskrivaðir + . + + + Soleiðis + eru + 9 + størv + í + dag + mannaði + við + avloysarum + , + sum + aftur + merkir + , + at + fleiri + enn + 12.700 + borgarar + hava + ikki + ein + fastan + kommunulækna + 3 + . + + + Tí + eru + tað + enn + avbjóðingar + á + kommunulæknaøkinum + . + + + Tað + verður + komið + nærri + inn + á + hetta + í + kapitli + 9 + , + sum + viðger + samanhangandi + sjúklingagongdir + . + + + Eisini + varð + mælt + til + , + at + kommunulæknar + kundu + fáa + eftirútbúgving + innan + krabbamein + , + og + at + hetta + t.d. + kundi + gerast + við + undirvísing + í + Føroyum + í + samstarvi + við + útlendskan + útbúgvingarstovn + . + + + Sambært + Heilsutrygd + er + í + dag + afturvendandi + undirvísing + í + eftirútbúgvingarbólkinum + hjá + kommunulæknum + , + og + nøkur + evni + viðvíkjandi + krabbameinssjúkum + hava + verið + viðgjørd + . + + + Heilsutrygd + metir + , + at + eftirútbúgving + innan + krabbamein + er + neyðug + . + + + Mett + verður + , + at + hetta + tilmælið + framvegis + er + viðkomandi + , + og + verður + viðgjørt + í + áðurnevnda + kapitli + . + + + Fyri + at + styrkja + um + samskiftið + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahús + varð + m.a. + mælt + til + , + at + gjørdar + vóru + visitatiónsmannagongdir + , + sum + kundu + tryggja + sjúklingunum + skjóta + útgreining + og + betra + samskiftið + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahús + , + og + at + mannagongdirnar + tóku + útgangsstøði + í + Talgildu + heilsuskipanini + . + + + Sambært + Sjúkrahúsverkinum + eru + mannagongdir + ikki + gjørdar + enn + , + men + byrjað + er + uppá + arbeiðið + at + gera + visitatiónsmannagongdir + innan + ávís + øki + . + + + Ongin + serstøk + visitatiónsmannagongd + er + gjørd + fyri + at + tryggja + skjóta + útgreining + , + tá + illgruni + er + um + krabbameinssjúku + . + + + Ei + heldur + er + nøkur + serskipan + , + sum + tryggjar + samskiftið + millum + geirarnar + . + + + Krabbameinssjúklingar + verða + yvirskipað + ávístir + á + sama + hátt + sum + aðrir + sjúklingar + , + ið + hava + tørv + á + skjótari + útgreining + . + + + Krabbamein + verður + uppfatað + sum + ein + álvarsom + og + akutt + støða + , + og + javnan + verða + sjúklingar + innlagdir + akutt + fyri + at + skunda + undir + krabbameinsútgreining + . + + + Sjúklingar + verða + innkallaðir + so + skjótt + sum + tilber + , + men + ongin + skipan + er + , + sum + tryggjar + , + at + sjúklingar + í + seinasta + lagi + tveir + dagar + eftir + tilvísing + , + sum + tað + varð + mælt + til + í + ætlanini + frá + 2009 + , + fáa + boð + um + , + nær + kanning + verður + gjørd + . + + + Tilmælið + er + tí + framvegis + viðkomandi + . + + + Visitatiónsmannagongdir + , + sum + kunnu + tryggja + sjúklingunum + skjóta + útgreining + , + og + sum + kunnu + betra + um + samskiftið + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahús + verður + tikið + upp + í + kapittul + 9 + . + + + Eisini + varð + í + ætlanini + mælt + til + , + at + stovna + eitt + samstarvsforum + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahúsini + við + tí + endamáli + at + loysa + møguligar + samskiftistrupulleikar + , + kunna + um + nýggjar + útgreiningarhættir + og + annars + umrøða + mál + av + felags + áhuga + . + + + Í + hesum + sambandi + varð + víst + á + , + at + samstarvið + kundi + skipast + við + regluligum + fundum + millum + partarnar + og + / + ella + við + einum + 3 + Tølini + eru + fingin + til + vega + frá + Heilsutrygd + tann + 22. + mars + 2022 + . + + + Tað + skal + viðmerkjast + , + at + í + Sandoy + eru + tveir + læknar + , + sum + røkja + viðtaluna + . + + + Annar + læknin + +

+

+ + er + +

+

+ + í + +

+

+ + føstum + +

+

+ + starvi + , + +

+

+ + meðan + +

+

+ + hin + +

+

+ + er + +

+

+ + í + +

+

+ + farloyvi + . + +

+

+ + Tað + +

+

+ + vil + +

+

+ + siga + , + +

+

+ + at + +

+

+ + umleið + +

+

+ + helvtina + +

+

+ + av + +

+

+ + tíðini + +

+

+ + hava + +

+

+ + sandoyingar + +

+

+ + fastan + +

+

+ + lækna + , + +

+

+ + og + +

+

+ + helvtina + +

+

+ + avloysara + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + tó + +

+

+ + oftast + +

+

+ + er + +

+

+ + afturvendandi + . + +

+

+ + Í + +

+

+ + tølunum + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + Heilsutrygd + +

+

+ + er + +

+

+ + komið + +

+

+ + við + , + +

+

+ + telja + +

+

+ + hesir + +

+

+ + borgarar + +

+

+ + í + +

+

+ + Sandoynni + +

+

+ + ikki + +

+

+ + við + +

+

+ + sum + +

+

+ + borgarar + +

+

+ + uttan + +

+

+ + fastan + +

+

+ + lækna + . + +

+

+ + 192 + • + f + ylgis + Kj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + sonevndum + praksissamskipara4 + , + har + ein + kommunulækni + nakrar + tímar + um + mánaðin + arbeiðir + við + felags + spurningum + . + + + Fyri + nøkrum + árum + síðani + varð + skipað + eitt + samstarvsforum + ímillum + sjúkrahúslæknar + og + kommunulæknar + . + + + Hetta + datt + tíverri + niðurfyri + aftur + , + men + Sjúkrahúsverkið + hevur + fyri + stuttum + tikið + stig + til + at + endurskapa + regluligar + samstarvsfundir + . + + + Viðvíkjandi + praksissamskipara + , + so + er + ein + royndarverkætlan + sett + í + verk + har + ein + kommunulækni + partvíst + er + settur + í + starv + á + Heilsutrygd + . + + + Fyri + at + skapa + ein + størri + tryggleika + hjá + møguligum + krabbameinssjúklingunum + var + í + ætlanini + frá + 2009 + mælt + til + , + at + sjúklingar + , + sum + fingu + tilvísing + til + kanning + , + orsakað + av + illgruna + um + krabbamein + , + í + seinasta + lagi + 2 + dagar + eftir + tilvísingina + , + fingu + boð + um + , + nær + kanningin + skuldi + gerast + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + er + hetta + tilmælið + partvíst + gjøgnumført + . + + + Krabbamein + verður + uppfatað + sum + ein + akutt + støða + , + og + verða + sjúklingarnir + tí + kallaðir + inn + skjótast + gjørligt + til + kanning + . + + + Ilt + er + tó + at + siga + um + 2 + daga + freistin + altíð + verður + yvirhildin + . + + + Hesi + viðurskifti + verða + eisini + umrødd + nærri + í + kapittul + 9 + , + har + tað + verður + viðgjørt + , + hvussu + vit + í + Føroyum + kunnu + seta + í + verk + eina + viðgerðatrygd + har + tað + verður + tryggja + , + at + ongin + krabbmeinssjúklingur + skal + longur + enn + hægst + neyðugt + eftir + útgreining + og + viðgerð + . + + + UMSKIPAN + OG + HEIMTØKA + AV + VIÐGERÐUM + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + víst + á + , + at + mannagongdin + frá + radiologiskum + diagnostikki + til + nálabiopsi + á + Skurðdeplinum + kundi + hava + við + sær + óhentar + mannagongdir + , + tá + tað + snúði + seg + um + kanning + av + brósti + í + sambandi + við + illgruna + um + bróstkrabba + . + + + Orsakað + av + troti + á + radiologum + , + hevði + røntgendeildin + nevniliga + frásagt + sær + uppgávuna + at + gera + myndavegleiddar + vevnaðarroyndir + ( + biopsiir + ) + av + bróstum + . + + + Vevnaðarroyndirnar + vóru + ístaðin + gjørdar + á + skurðdeplinum + . + + + Um + myndadiagnostikkurin + vísti + okkurt + illgrunasamt + í + bróstunum + , + varð + sjúklingurin + vístur + aftur + til + kommunulæknan + , + sum + aftur + mátti + ávísa + sjúklingin + til + biopsi + á + skurðdeplinum + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Hetta + varð + í + ætlanini + mett + at + vera + óskynsamt + og + skapti + óneyðugt + eykaarbeiði + fyri + kommunulæknarnar + ‐ + og + ikki + minst + kundi + tað + haraftrat + geva + óneyðuga + seinkan + . + + + Tí + varð + mælt + til + , + at + Landssjúkrahúsið + fann + eina + loysn + , + soleiðis + at + tað + varð + Røntgendeildin + , + sum + gjørdi + biopsiir + í + sambandi + við + illgruna + um + bróstkrabba + . + + + Tilmælið + er + síðani + viðgjørt + av + Landssjúkrahúsinum + og + loyst + soleðis + , + at + innanhýsis + avtala + er + gjørd + á + sjúkrahúsinum + , + sum + tryggjar + , + at + sjúklingar + við + tørvi + á + biopsitøku + ikki + verða + vístir + aftur + til + kommunulæknan + , + men + verða + innanhýsis + avgreiddir + . + + + Hetta + hevur + sambært + Landssjúkrahúsinum + víst + seg + at + virka + væl + . + + + Viðvíkjandi + viðgerð + fyri + bróstkrabba + varð + tað + samstundis + mælt + til + at + taka + viðgerðina + við + Herceptin + ( + andevni + ) + , + sum + verður + givin + summum + kvinnum + við + bróstkrabba + , + heim + til + Føroya + . + + + Talan + var + um + eina + viðgerð + , + har + kvinnurnar + skuldi + ferðast + 3. + hvørju + viku + í + eitt + ár + til + Danmarkar + – + ella + 17 + ferðir + tilsamans + fyri + at + fáa + viðgerðina + . + + + Tilmælið + varð + tikið + til + eftirtektar + , + og + í + 2010 + varð + viðgerðin + við + Herceptin + heimtikin + . + + + TÓLBÚNAÐUR + Tá + ið + tað + viðvíkur + tólbúnaðinum + varð + í + ætlanini + frá + 2009 + víst + á + , + at + CT-skannarin + var + 7 + ára + gamal + , + MR-skannarin + 10 + ára + gamal + og + mammografurin + 17 + ára + gamal + . + + + Tí + varð + mælt + til + , + at + íløgur + vórðu + gjørdar + í + nýggj + tól + . + + + Tilmælið + varð + tikið + til + eftirtektar + , + og + nýggir + MR + - + og + CT + skannarar + blivu + tiknir + í + nýtslu + í + 2010 + og + nýggjur + mammografur + í + 2011 + . + + + 4 + Ein + praksissamskipari + er + ein + kommunulækni + , + sum + hevur + til + uppgávu + at + styrkja + um + sjúklingagongdir + og + kunning + millum + sjúkrahús + og + k + ommunulæknaskipan + . + +

+

+ + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + • + 193 + Samstundis + kann + staðfestast + , + at + tólini + í + dag + eru + 10 + og + 11 + ára + gomul + , + og + sambært + Lands + - + sjúkrahúsinum + er + tørvur + aftur + á + at + skifta + bæði + CT-skannaran + og + MR-skannaran + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + er + tað + serliga + átrokandi + at + skifta + CT-skannaran + sum + skjótast + . + + + Støðan + viðvíkjandi + tólum + verður + viðgjørd + nærri + í + kapittul + 9 + . + + + STARVSFÓLKAORKA + OG + STARVSFÓLKAFØRLEIKAR + INNAN + KRABBAMEINSØKIÐ + Tá + ið + ætlanin + varð + skrivað + í + 2009 + , + var + ongin + onkologur + ( + krabbameinslækni + ) + settur + í + starv + í + føroyska + Sjúkrahúsverkinum + . + + + Landssjúkrahúsið + hevði + tá + avtalu + við + Lund + , + har + 12 + ymiskir + onkologar + skiftust + um + at + koma + til + Føroya + 3 + dagar + aðru + hvørja + viku + . + + + Í + ætlanini + varð + mælt + til + , + at + onkologiskur + serlækni + varð + settur + í + starv + , + samstundis + sum + skipanin + við + útlendskum + konsulentum + innan + onkologi + heldur + áfram + . + + + Í + november + 2015 + varð + avtalað + gjørd + við + Ríkissjúkrahúsið + , + sum + viðførdi + , + at + 4 + ymiskir + onkologar + skiftast + um + at + koma + til + Føroya + tveir + dagar + hvørja + viku + . + + + Í + oktober + 2019 + varð + fyrsti + serlækni + í + onkologi + settur + í + fast + starv + á + Landssjúkrahúsinum + , + samstundis + sum + avtalan + varð + broytt + soleiðis + , + at + onkologarnir + koma + til + Føroya + aðru + hvørja + viku + . + + + Soleðis + ber + tað + í + dag + til + at + taka + ímóti + fleiri + sjúklingum + við + tað + , + at + viðtalur + nú + vera + fimm + dagar + um + vikuna + í + staðin + fyri + tveir + . + + + Eisini + er + tað + eitt + framstig + fyri + sjúklingar + og + starvsfólk + á + seingjardeildunum + , + at + serlækni + í + krabbameinssjúkum + er + tøkur + fimm + dagar + um + vikuna + . + + + Fyri + at + dygdarmenna + krabbameinsviðgerðirnar + varð + tað + í + ætlanini + frá + 2009 + mælt + til + , + at + sjúkrarøktarfrøðingar + , + sum + arbeiða + innan + onkologi + , + fáa + spesialútbúgving + á + økinum + og + støðugt + fáa + møguleika + fyri + at + dagføra + sína + vitan + við + m.a. + at + luttaka + á + skeiðum + og + í + altjóða + samstarvi + og + ráðstevnum + . + + + Eisini + varð + mælt + til + , + at + sjúkrarøktarfrøðingarnir + fingu + umstøður + at + gera + mannagongdir + fyri + viðgerð + og + røkt + innan + onkologi + . + + + Í + dag + fáa + sjúkrarøktarfrøðingar + undirvísing + frá + sjúkrarøktarfrøðingi + , + sum + er + settur + á + Ríkis + - + sjúkrahúsinum + , + og + kemur + til + Føroya + fimm + ferðir + árliga + . + + + Flest + allir + sjúkrarøktarfrøðingar + , + sum + starvast + á + onkologiska + ambulatorium + , + hava + tikið + serútbúgving + innan + onkologi + . + + + Neyðugt + verður + eisini + at + skipa + fyri + vitanardeiling + á + Hæmatologisk + ambulatorium + – + antin + við + at + sjúkrarøktarfrøðingur + kemur + til + Føroya + , + ella + at + sjúkrarøktarfrøðingar + fara + á + árligan + lestrartúr + til + t.d. + Ríkissjúkrahúsið + . + + + Harafturat + eru + í + løtuni + 10 + sjúkrarøktarfrøðingar + frá + ávikavist + medisinsku + deild + og + skurðdeildini + á + Landssjúkrahúsinum + , + umframt + ein + frá + Klaksvíkar + Sjúkrahúsi + og + ein + frá + Suðuroyar + Sjúkrahúsi + í + gongd + við + at + taka + eina + tvey + ára + útbúgving + innan + onkologi + . + + + SJÚKLINGASAMSKIPAN + Viðvíkjandi + sjúklingagongdum + er + tað + í + føroyskum + høpi + sera + týdningarmikið + at + fyrireika + og + samskipa + hóskandi + sjúklingagongdir + fyri + krabbameinssjúklingar + í + samstarvi + við + m.a. + ábyrgdarhavandi + læknar + og + sjúkrarøktarfrøðingar + . + + + Avbjóðingin + í + øðrum + londum + er + at + samskipa + sjúklingagongdirnar + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahús + og + eisini + innanhýsis + í + sjúkrahúsverkinum + . + + + Í + Føroyum + skal + krabbameinsviðgerðin + haraftrat + samskipast + við + serviðgerð + uttanlands + . + + + Tí + varð + tað + í + ætlanini + frá + 2009 + mælt + til + , + at + eitt + starv + sum + sjúklingasamskipari + ( + forløbskoordinatorur + ) + varð + sett + í + sjúkrahúsverkinum + , + sum + skuldi + menna + og + samskipa + sjúklingagongdirnar + bæði + í + Føroyum + og + millum + Føroyar + og + viðgerðarstovnar + uttanlands + . + + + Sjúklingasamskipan + hevur + tað + verið + nógv + fokus + á + síðani + ætlanin + varð + handað + í + 2009 + . + + + Uttanlandstænastan + bleiv + skipað + soleiðis + , + at + sjúkrarøktarfrøðingar + á + deildini + fingu + heitið + +

+

+ + 194 + • + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + sjúklingasamskiparar + . + + + Teirra + uppgáva + er + m.a. + at + innkalla + sjúklingar + , + samskipa + og + senda + hesar + til + viðgerðar + uttanlands + . + + + Eisini + varð + starvið + sum + sjúklingavegleiðari + í + Keypmannahavn + við + sæti + á + Ríkissjúkrahúsinum + lagt + undir + Uttanlandstænastuna + , + og + starvið + varð + umskipað + soleiðis + , + at + viðkomandi + bæði + hevði + funktiónina + sum + sjúklingavegleiðari + og + funktión + sum + sjúklingasamskipari + . + + + Í + 2014 + varð + Sjúklingahotel + Tórshavn + lagt + undir + Uttanlandstænastuna + , + og + arbeitt + hevur + síðani + verið + miðvíst + við + , + at + sjúkrarøktarfrøðingarnir + á + Sjúklingahotellinum + virka + sum + sjúklingasamskipandi + , + samstundis + sum + teirra + uppgáva + er + at + veita + røkt + til + sjúklingar + , + ið + eru + á + Sjúklingahotellinum + . + + + Tann + 1. + januar + 2018 + varð + ein + sjúklingasamskipari + settur + í + onkologisku + klinikkina + á + Ríkis + - + sjúkrahúsinum + – + eitt + starv + sum + føroyska + Sjúkrahúsverkið + fíggjar + . + + + Sjúklingasamskiparin + virkar + fyri + alla + Región + H + , + og + er + tøkur + til + føroysku + sjúklingarnar + . + + + Samstundis + blivu + uppgávurnar + millum + hendan + sjúklingasamskiparan + og + føroyska + sjúk + - + lingavegleiðaran + / + - + samskiparan + , + sum + situr + á + Ríkissjúkrahúsinum + , + skipaðar + soleiðis + , + at + sjúk + - + lingasamskiparin + fyri + Región + H + arbeiðir + við + ítøkiligum + sjúklingagongdum + , + eins + og + hann + arbeiðir + við + tí + skipanarliga + partinum + fyri + at + fáa + samlaðu + sjúklingagongdirnar + at + virka + betri + , + meðan + føroyski + sjúklingavegleiðarin + / + - + samskiparin + hevur + sjúklingakontakt + og + arbeiðir + við + ítøkiligum + sjúklingagongdum + . + + + Skipað + sjúklingasamskipan + er + soleiðis + í + dag + á + sjúklingagongdum + uttanlands + , + meðan + tað + næsta + stigið + eigur + at + verða + at + skipa + sjúklingasamskipanina + betri + í + Føroyum + . + + + Landssjúkrahúsið + hevur + í + 2021 + sett + tveir + sonevndar + sjúklingaleiðbeinarar + í + starv + . + + + Sum + skilst + koma + leiðbeinararnir + ikki + at + arbeiða + við + ítøkiligum + sjúklingagongdum + , + har + teir + hava + samband + við + sjúklingarnar + , + men + koma + í + staðin + at + arbeiða + meira + yvirskipað + og + organisatoriskt + við + sjúklingagongdum + . + + + Soleiðis + er + talan + um + eina + aðra + funktión + enn + tann + , + sum + sjúklingasamskiparar + arbeiða + við + , + har + fokus + er + á + tær + ítøkiligu + sjúklingagongdirnar + , + og + har + teir + hava + samband + við + sjúklingarnar + og + hjálpa + til + við + atliti + at + skipa + smidligar + sjúklingagongdir + fyri + tann + einstaka + sjúklingin + . + + + Tað + er + tørvur + á + at + lýsa + nærri + , + hvørjar + høvuðsuppgávur + ein + sjúklingasamskipari + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + skal + røkja + , + soleiðis + at + hesar + samsvara + í + størst + møguligan + mun + við + altjóða + lýsingini + av + einum + sjúklingasamskipara + . + + + Hetta + verður + eisini + vent + aftur + til + í + kapitli + 9 + . + + + HEILDARTILGONGDIR + Fyri + í + størri + mun + at + tryggja + góðar + sjúklingagongdir + varð + tað + í + ætlanini + frá + 2009 + mælt + til + , + at + tað + fyri + tey + einstøku + krabbameinssløgini + blivu + gjørdar + niðurskrivaðar + heildartilgongdir + , + sum + líkjast + donsku + sonevndu + ” + pakkaforløbunum + ” + , + men + sum + tó + taka + hædd + fyri + serligum + føroyskum + viðurskiftum + . + + + Heildartilgongdirnar + skuldu + neyvt + lýsa + tey + ymisku + stigini + í + útgreinan + / + viðgerð + , + og + skuldu + áseta + mest + loyvdu + bíðitíðir + fyri + einstøku + stigini + . + + + Allir + lutir + í + sjúklingagongdini + skuldu + verða + grundaðir + á + viðurkendar + fakligar + standardir + og + vegleiðingar + . + + + Tilmælið + er + enn + ikki + gjøgnumført + . + + + Hetta + tilmælið + er + enn + viðkomandi + , + og + verður + eisini + nærri + umrøtt + í + kapittul + 9 + . + +

+

+ + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + • + 195 + TELEMEDISIN + 5 + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + eisini + mælt + til + , + at + tað + varð + kannað + , + hvørjar + møguleikar + og + avbjóðingar + føroyska + sjúkrahúsverkið + hevði + viðvíkjandi + telemedisini + innan + krabbamein + . + + + Sambært + sjúkra + - + húsverkinum + er + hetta + tilmælið + enn + ikki + sett + í + verk + , + men + er + framvegis + aktuelt + og + verður + eisini + viðgjørt + nærri + í + kapittul + 9 + . + + + Tað + kann + í + hesum + sambandi + nevnast + , + at + tað + í + avtaluni + , + sum + Sjúkrahúsverkið + gjørdi + við + Región + H + í + september + 2020 + , + vóru + partarnir + samdir + um + at + gera + meira + fyri + , + at + sjúklingagongdin + verður + so + samanhangandi + og + smidlig + sum + gjørligt + . + + + Fyri + at + røkka + hesum + samdust + partarnir + um + , + at + tað + frameftir + verður + størri + dentur + lagdur + á + at + brúka + telemedisin + og + aðra + teletøkni + í + viðgerðini6 + . + + + GÓÐSKUTRYGGINGARSKIPAN + Eisini + varð + í + ætlanini + mælt + til + , + at + sjúkrahúsini + í + samráð + við + Heilsumálaráðið + settu + í + verk + eina + góðskutryggingarskipan + , + sum + hevði + við + sær + , + at + veitingarnar + á + sjúkrahúsunum + viðvíkjandi + krabbameini + , + kundu + samanberast + við + onnur + sjúkrahús + í + norðurlondum + , + t.d. + Danmark + . + + + Hetta + tilmælið + varð + eftirfylgjandi + tikið + til + eftirtektar + . + + + Heilsumálaráðið + gjørdi + avtalu + við + IKAS7 + í + Danmark + í + hesum + sambandi + . + + + Øll + sjúkrahúsini + eru + síðani + góðskutryggjaði + ( + akkrediterað + ) + av + IKAS + í + 2016 + og + 2017 + . + + + Eitt + annað + tilmæli + , + sum + viðvíkti + góðskutrygging + , + var + , + at + Heilsumálaráðið + í + samráð + við + sjúkrahúsini + og + Landslæknan + gjørdi + tær + neyðugu + fyrireikingarnar + til + eina + samstarvsavtalu + við + Heilsustýrið + um + , + at + føroyska + Sjúkrahúsverkið + gerst + partur + av + skipanini + um + at + fráboða + ótilætlaðar + hendingar + ( + ÓTH + ) + . + + + Sundhedsloven + varð + sett + í + gildi + fyri + Føroyar + í + september + 2018 + , + har + ÓTH + er + partur + av + lógini + . + + + Enn + manglar + at + fáa + sett + kunngerð + í + gildi + , + sum + nærri + ásetur + , + hvussu + skipanin + skal + virka + . + + + Talan + er + um + eitt + danskt + málsøki + , + har + tað + er + ásett + , + at + tað + er + Landslæknin + , + sum + skal + umsita + skipanina + . + + + Arbeitt + verður + við + málinum + , + og + Landslæknin + hevur + sett + starvsfólk + av + til + hetta + økið + . + + + Annars + hevur + Landssjúkrahúsið + gjørt + sína + egnu + skipan + , + sum + tey + nýta + í + løtuni + . + + + KRABBAMEINSSTÝRISBÓLKUR + Fyri + at + ráðgeva + landsstýrismanninum + í + heilsumálum + og + Heilsumálaráðnum + í + spurningum + viðvíkjandi + krabbameini + , + varð + í + ætlanini + frá + 2009 + eisini + mælt + til + , + at + tað + varð + settur + ein + tvørfakligur + krabbameinsstýrisbólkur + . + + + Bólkurin + skuldi + eisini + fylgja + við + í + , + at + tilmælini + í + krabbameinsætlanini + blivu + sett + í + verk + . + + + Stýrisbólkur + varð + settur + í + 2011 + í + samsvar + við + tilmælið + . + + + Bólkurin + hevur + m.a. + viðgjørt + , + hvussu + felags + visitasjónsskipanir + kundi + verða + settar + í + verk + í + Føroyum + , + og + har + mælt + varð + til + at + byrja + við + urologiska + økinum + . + + + Hetta + er + sett + í + verk + í + dag + . + + + Eisini + viðgjørdi + bólkurin + , + hvussu + bróstkrabbascreeningin + kundi + skipast + og + setast + í + verk + . + + + Hendan + screeningin + er + eisini + sett + í + verk + í + dag + . + + + Av + ymiskum + orsøkum + hevur + arbeiðið + í + bólkinum + ligið + stilt + í + longri + tíð + . + + + Tørvur + er + á + at + endurskoða + samanseting + og + fáa + sett + gongd + á + virksemið + aftur + . + + + Hetta + verður + eisini + nærri + umrøtt + í + kapittul + 9 + . + + + 5 + Telemedisin + fevnur + um + kanning + , + eftirlit + , + viðgerð + av + sjúklingum + umframt + upplæring + av + sjúklingum + / + starvsfólki + við + talgildum + skipanum + , + sum + +

+

+ + geva + +

+

+ + beinleiðis + +

+

+ + atgongd + +

+

+ + til + +

+

+ + serkunnleika + +

+

+ + og + +

+

+ + sjúklingakunning + +

+

+ + óheft + +

+

+ + av + , + +

+

+ + hvar + +

+

+ + sjúklingurin + +

+

+ + og + +

+

+ + serkunnleikin + +

+

+ + er + +

+

+ + staddur + . + +

+

+ + 6 + https://sv.ls.fo/t%C3%AD%C3%B0indi/2020/n%C3%BDggjar-avtalur-skapa-tryggar- + karmar-um-vi + %C3 + %B0ger + %C3 + %B0irnar-uttanlands + / + ? + L=EN + 7 + IKAS + +

+

+ + er + +

+

+ + ein + +

+

+ + stytting + +

+

+ + fyri + : + +

+

+ + ” + Institut + +

+

+ + for + +

+

+ + Kvalitet + +

+

+ + og + +

+

+ + Akkreditering + +

+

+ + i + +

+

+ + Sundhedsvæsenet + ” + . + +

+

+ + IKAS + +

+

+ + arbeiðir + +

+

+ + út + +

+

+ + frá + +

+

+ + ” + Den + +

+

+ + Danske + +

+

+ + Kvalitetsmodel + , + +

+

+ + DDKM + ” + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + ásetir + +

+

+ + eina + +

+

+ + røð + +

+

+ + av + +

+

+ + stevnumiðum + +

+

+ + fyri + +

+

+ + dygd + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + viðgerðarstøðini + +

+

+ + skulu + +

+

+ + liva + +

+

+ + upp + +

+

+ + til + . + +

+

+ + Stevnumiðini + +

+

+ + verða + +

+

+ + eisini + +

+

+ + nevnd + +

+

+ + “ + akkrediteringsstandardir + ” + . + +

+

+ + 196 + • + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + SJÚKLINGARÆTTINDI + Fyri + at + tryggja + sjúklingum + størri + rættindi + til + skjóta + viðgerð + , + varð + tað + í + ætlanini + frá + 2009 + mælt + til + , + at + tað + við + lóg + varð + fingin + til + vega + ein + viðgerðartrygd + fyri + krabbameinssjúklingar + , + sum + ásetti + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + útgreinan + og + viðgerð + . + + + Uppskot + til + samtyktar + hesum + viðvíkjandi + varð + samtykt + í + Løgtinginum + á + vári + 2018 + . + + + Arbeiðið + við + at + greina + , + hvussu + hetta + kann + setast + í + verk + , + og + hvat + tað + vil + merkja + fyrisitingarliga + og + fíggjarliga + , + er + lýst + av + einum + arbeiðsbólki + , + sum + í + desember + 2019 + handaði + landsstýrismanninum + eitt + tilmæli + . + + + Eitt + av + endamálunum + við + hesi + krabbameinætlan + er + at + lýsa + , + hvussu + sjúklingagondirnar + hjá + krabbameinssjúklingum + kunnu + skipast + , + soleiðis + , + at + tað + verður + sett + í + verk + ein + viðgerðartrygd + har + tað + verður + tryggja + , + at + ongin + krabbmeinssjúklingur + skal + longur + enn + hægst + neyðugt + eftir + útgreining + og + viðgerð + . + + + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + m.a. + víst + á + , + at + um + ein + føroyskur + sjúklingur + kærdi + um + viðgerð + og + fekk + viðhald + í + kæru + síni + í + Patientklagenævnet + , + varð + sjúklingurin + harnæst + noyddur + at + leggja + málið + fyri + rættin + ( + dómstólarnar + ) + fyri + at + tryggja + síni + endurgjaldsrættindi + . + + + Orsøkin + var + , + at + tað + í + 2009 + ikki + vóru + reglur + um + almenna + sjúklingatrygging + í + Føroyum + , + og + tað + merkti + samstundis + , + at + próvbyrðan + tá + lá + hjá + sjúklinginum + . + + + Tí + varð + mælt + til + , + at + lóg + um + sjúklingatrygging + varð + sett + í + verk + í + Føroyum + . + + + Hetta + tilmælið + er + sett + í + verk + , + tí + lóg + um + sjúklingatrygging + ( + Lov + om + klage + - + og + erstatningsadgang + inden + for + sundhedsvæsenet + ) + varð + sett + í + gildi + fyri + Føroyar + við + gildiskomu + frá + 1. + januar + 2012 + . + + + ENDURMENNING + Eitt + av + tilmælunum + í + ætlanini + frá + 2009 + var + , + at + allir + krabbameinssjúklingar + skuldi + fáa + eina + endurmennandi + samrøðu + , + tá + teir + fingu + staðfest + sjúkuna + . + + + Samrøðan + skuldi + hava + til + endamáls + at + kanna + tørvin + hjá + sjúklinginum + á + endurmenning + og + kunna + hann + um + rættindi + og + møguleikar + . + + + Endurmennandi + samrøðan + skuldi + avtalast + við + sjúklingin + , + beinanvegin + diagnosan + er + sett + . + + + Hetta + tilmælið + er + enn + ikki + sett + í + verk + , + men + verður + umrøtt + nærri + í + kapittul + 8 + , + sum + viðger + endurmenning + til + krabbameinssjúklingar + . + + + Eisini + varð + mælt + til + , + at + likamlig + endurmenning + frá + byrjan + varð + partur + av + viðgerðarætlanini + hjá + krabbameinssjúklingum + og + átti + at + kunna + halda + fram + , + eftir + at + sjúklingurin + er + útskrivaður + / + lektur + fyri + krabbamein + . + + + Skipan + við + eini + endurvenjingarætlan + er + fyri + kortum + farin + at + virka + í + Sjúkrahúsverkinum + . + + + Allir + sjúklingar + , + eisini + krabbameinssjúklingar + , + skulu + nú + fáa + eina + endurvenjingarætlan + , + tá + ið + teir + verða + útskrivaðir + av + sjúkrahúsi + . + + + Sjúkrahúsini + samstarva + um + endurvenjingina + , + hóast + ikki + øll + samskipanin + er + komin + á + mál + enn + . + + + Eisini + er + vert + at + nevna + í + sambandi + við + hetta + tilmælið + , + at + tað + hevur + týdning + , + at + endurmenningin + ikki + bert + er + likamlig + , + men + eisini + fevnir + um + tann + sálarliga + og + sosiala + partin + . + + + Tíðarskeiðið + at + fáa + sjúkradagpengar + varð + eisini + viðgjørt + í + ætlanini + frá + 2009 + . + + + Í + hesum + sambandi + varð + mælt + til + , + at + tað + varð + longt + upp + í + eitt + ár + ella + meira + , + tá + talan + er + um + lívshóttandi + sjúku + , + umframt + at + onnur + enn + hjúnafelagi + og + foreldur + at + børnum + undir + 18 + ár + kundu + fáa + sjúkradagpengar + fyri + at + vera + um + krabbameinssjúkling + . + + + Sambært + Almannamálaráðnum + er + løgtingslóg + um + dagpening + vegna + sjúku + broytt + soleiðis + , + at + dagpeningur + frá + 1. + apríl + 2022 + kann + veitast + í + 52 + viður + . + + + Áður + hevur + tað + verið + 40 + vikur + . + + + Í + ávísum + førum + kann + dagpeningur + eisini + veitast + longri + enn + 52 + vikur + . + + + Endamálið + við + broytingini + +

+

+ + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + • + 197 + er + m.a. + , + at + persónar + , + ið + hava + lívshættisliga + sjúku + , + og + persónar + , + sum + hava + havt + lívshættisliga + sjúku + , + og + sum + sannlíkt + aftur + fáa + arbeiðsførleika + , + skulu + fáa + rætt + til + dagpening + vegna + sjúku + longri + enn + 40 + vikur + . + + + Nýggja + løgtingslógin + um + almannatrygd + og + tænastur + kom + í + gildi + 1. + januar + í + 2021 + . + + + Í + nýggju + lógini + er + ein + skipan + , + har + endurgjald + verður + veitt + fyri + lønarmiss + í + sambandi + við + ansing + av + doyggjandi + . + + + Veitingin + er + ætlað + teimum + , + ið + ansa + nærskyldum + og + teimum + , + ið + ansa + persóni + , + sum + ein + hevur + eitt + serligt + og + tætt + tilknýti + til + . + + + Nýggja + skipanin + røkkur + einum + parti + av + teimum + , + sum + eru + fevnd + av + tilmælinum + frá + krabba + - + meinsætlanini + frá + 2009 + , + men + skipanin + verður + avmarkað + til + tey + , + sum + eru + undir + fólka + pensjónsaldur + , + og + sum + doyggja + heima + , + og + verður + bert + veitt + , + tá + viðgerðin + er + steðgað + , + og + livitíðin + væntast + at + vera + stutt + . + + + Her + skal + viðmerkjast + , + at + fyri + tey + , + sum + eru + yvir + 67 + ár + , + er + møguleiki + fyri + at + søkja + um + samsýning + til + ansing + av + eldri + og + óhjálpnum + borgara + heima + gjøgnum + kommununa + . + + + Tilmælið + í + krabbameinsætlanini + leggur + upp + til + , + at + tað + skal + vera + sjúkradagpeningur + , + ið + verður + veittur + til + persón + , + sum + er + um + ein + krabbameinssjúkling + . + + + Almannamálaráðið + hevur + í + hesum + sambandi + gjørt + vart + við + , + at + tað + eisini + eru + aðrir + møguleikar + enn + dagpeningalógin + , + ið + kunnu + røkka + endamálinum + um + at + betra + um + fíggjarligu + umstøðurnar + hjá + teimum + , + sum + eru + um + krabbameinssjúklingar + . + + + Nýggja + skipanin + omanfyri + , + um + endurgjald + fyri + lønarmiss + í + sambandi + við + ansing + av + doyggjandi + , + er + t.d. + ásett + í + løgtingslóg + um + almannatrygd + og + tænastur + . + + + Fíggjarligu + viðurskiftini + hjá + krabbameinssjúklingunum + og + avvarðandi + verða + eisini + umrøtt + nærri + í + kapittul + 8 + . + + + Sum + ein + part + av + endurmenningini + varð + eisini + í + 2009 + mælt + til + , + at + sálarfrøðingur + við + servitan + innan + heilsusálarfrøði + verður + settur + í + heilsuverkinum + at + taka + sær + av + sjúklingum + innan + somatiska + økið + . + + + Eitt + líknandi + tilmæli + var + eisini + í + Menningarætlanini + frá + 2016 + , + har + mælt + varð + til + at + seta + eina + sálarfrøðiliga + eind + á + stovn + á + Landssjúkrahúsinum + , + sum + kundi + veita + heilsu + - + , + kreppu + - + og + neurosálarfrøði + . + + + Eindin + skuldi + vera + tvørgangandi + og + veita + tænastur + til + bæði + somatiskar + og + psykiatriskar + sjúklingar + , + umframt + til + sjúkrahúsini + í + Klaksvík + og + í + Suðuroy + eftir + tørvi + . + + + Eindin + skuldi + sambært + tilmælinum + staðsetast + innan + tað + somatiska + økið + – + t.d. + á + Medisinska + depli + . + + + Í + 2019 + vórðu + 200 + tús. + kr. + settar + av + til + at + fyrireika + hetta + tilboðið + . + + + Sálarfrøðilig + eind + er + tó + enn + ikki + sett + á + stovn + . + + + Fyrireikandi + fundir + hava + verið + ímillum + psykiatrisku + og + medisinsku + deplarnar + . + + + Sambært + Sjúkrahúsverkinum + skal + ein + munandi + hægri + játtan + setast + av + til + endamálið + enn + tær + 200.000 + kr. + , + sum + vóru + settar + av + til + byrjan + av + hesum + . + + + Arbeitt + verður + víðari + við + málinum + . + + + Sjúklingar + , + sum + eru + í + viðgerð + uttanlands + , + hava + eisini + tørv + á + sálafrøðiligari + hjálp + . + + + Her + manglar + heilsuverkið + eisini + eitt + tilboð + . + + + Hesi + viðurskifti + um + sálafrøðiliga + hjálp + verða + nærri + umrødd + í + kapitli + 8 + . + + + Sum + eitt + endurmennandi + átak + varð + tað + eisini + í + ætlanini + frá + 2009 + mælt + til + , + at + tað + varð + tryggjað + , + at + allir + fakbólkar + , + ið + arbeiða + við + krabbameinsjúklingum + , + blivu + skúlaðir + í + at + samskifta + við + fólk + í + kreppustøðu + . + + + Hetta + tilmælið + metir + sjúkrahúsleiðslan + er + sett + í + verk + á + sjúkrahúsunum + . + + + Á + seingjadeildini + B6 + / + palliativu + eindini + hava + starvsfólk + tikið + eftirútbúgving + innan + onkologi + / + palliatión + . + + + Sjúkrahús + - + leiðslan + metir + , + at + hesi + starvsfólk + kunnu + undirvísa + øðrum + fakbólkum + í + evninum + . + + + Sambært + Heilsutrygd + er + tilmælið + ikki + sett + í + verk + á + kommulæknaøkinum + . + + + Tey + meta + , + at + hetta + er + eitt + sera + áhugavert + og + viðkomandi + evni + fyri + kommunulæknar + , + og + mæla + til + at + seta + í + verk + eina + verkætlan + við + tí + endamáli + , + at + kommunulæknarnir + í + Føroyum + vinna + sær + førleikar + innan + økið + . + + + Í + eini + tílíkari + verkætlan + eigur + serligur + dentur + at + verða + lagdur + á + at + gagnnýta + føroyska + servitan + á + økinum + , + umframt + at + frálæran + og + tilfarið + annars + er + á + føroyskum + . + + + Hetta + tilmælið + verður + umrøtt + nærri + í + kapittul + 8 + í + mun + til + , + hvussu + tað + kann + verða + sett + í + verk + á + kommunulæknaøkinum + . + +

+

+ + 198 + • + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + Viðvíkjandi + endurmenning + kann + tað + at + enda + nevnast + , + at + tað + eisini + varð + mælt + til + í + ætlanini + frá + 2009 + , + at + tað + almenna + setti + av + eina + pulju + av + pengum + á + fíggjarlógini + hvørt + ár + , + sum + einstaklingar + og + felagsskapir + kundu + søkja + um + til + ymisk + átøk + , + verkætlanir + , + gransking + , + skeið + o.a. + innan + krabbameinsendurmenning + . + + + Endamálið + var + at + økja + um + tilboðini + , + stimbra + gransking + innan + økið + og + fremja + nýhugsan + . + + + Í + hesum + sambandi + kann + nevnast + , + at + peningur + hevur + ikki + verið + settur + av + á + fíggjarlógini + til + hetta + endamál + , + men + Sjúkrakassagrunnurin + varð + settur + á + stovn + í + 2014 + . + + + Granskingarráðið + hevur + umsitið + grunnin + , + har + tað + bar + til + at + søkja + um + stuðul + til + átøk + og + verkætlanir + , + sum + kundu + menna + heilsuøkið + í + Føroyum + , + men + sum + ikki + eru + ein + partur + av + rakstrinum + av + heilsuverkinum + annars + . + + + Í + dag + er + ongin + tøkur + peningur + eftir + í + grunninum + . + + + PALLIATIÓN + Síðani + 2005 + hava + palliativa + toymið + og + palliativa + eindin + virkað + í + føroyska + heilsuverkinum + í + høvuðsheitinum + fyri + krabbameinsraktar + sjúklingar + . + + + Fleiri + ferðir + hevur + verið + gjørt + vart + við + , + at + tænastan + eigur + at + verða + eftirmett + , + og + hetta + var + eisini + eitt + tilmæli + í + ætlanini + frá + 2009 + . + + + Ein + tílík + eftirmeting + varð + gjørd + í + 2019 + og + er + partur + av + álitinum + um + palliatión + , + sum + varð + handað + landstýrismanninum + í + november + sama + ár + . + + + Eisini + varð + tað + í + ætlanini + frá + 2009 + mælt + til + , + at + Heimatænastan + varð + útbygd + til + at + taka + sær + av + heimabúgvandi + sjúklingum + við + tørvi + á + palliativari + røkt + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + nevnast + , + at + tað + í + 2010 + varð + gjørd + avtala + millum + Landssjúkrahúsið + og + Heimatænastuna + , + ið + skuldi + tryggja + , + at + heimasjúkrarøktarfrøðingar + verða + útbúnir + í + samstarvi + við + palliativu + eindina + og + palliativa + toymið + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Sami + bólkur + , + sum + varð + settur + at + eftirmeta + palliativa + toymið + , + fekk + eisini + til + uppgávu + at + koma + við + tilmæli + um + , + hvussu + tilboðið + til + heimabúgvandi + sjúklingar + , + ið + hava + tørv + á + palliatión + , + kundi + veitast + sum + ein + landsfevnandi + funktión + . + + + Omanfyrinevnda + eftirmeting + , + umframt + tilmælið + um + palliativa + tilboðið + til + heimabúgvandi + sjúklingar + , + verða + viðgjørd + nærri + í + kapittul + 10 + , + har + palliativa + økið + verður + umrøtt + í + síni + heild + . + + + KRABBAMEINSGRANSKING + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + krabbameinsgranskingin + eisini + umrødd + . + + + Millum + annað + varð + yvirskipað + mælt + til + , + at + Sjúkrahúsverkið + og + Ílegusavnið + skuldu + tryggja + , + at + miðvísa + innsavningin + av + blóðroyndum + og + biopsium + frá + útvaldum + sjúkum + , + m.a. + krabbameinssjúkum + , + varð + gjørd + . + + + Sambært + Sjúkrahúsverkinum + er + tilmælið + framt. + Bæði + blóðroyndir + og + biopsiir + verða + innsavnaðar + frá + útvaldum + sjúkum + . + + + Síðani + 2009 + eru + innsavnaðar + fleiri + enn + 4500 + blóðroyndir + . + + + Eisini + varð + mælt + til + , + at + Ílegusavnið + og + Landssjúkrahúsið + saman + við + útlendskum + samstarvsfelagum + árliga + seta + í + gongd + epidemiologiskar + verkætlanir + umframt + granskingarverkætlan + innan + ílegur + . + + + Hetta + tilmælið + metir + Sjúkrahúsverkið + er + sett + í + verk + , + og + tað + kann + eisini + vísast + til + fleiri + PhD + verkætlanir + , + sum + eru + í + gongd + , + har + Landssjúkrahúsið + og + Ílegusavnið + eru + ábyrgdarar + ( + sí + tilmæli + 54 + í + fylgiskjali + 1 + ) + . + +

+

+ + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + • + 199 + Harumframt + er + ein + granskingarnevnd + sett + á + stovn + í + samsvar + við + tilmæli + í + ætlanini + frá + 2009 + . + + + Í + tilmælinum + varð + mælt + til + , + at + nevndin + , + saman + við + øðrum + samstarvsfeløgum + , + skuldu + stuðla + uppundir + granskingarverkætlanir + . + + + Nevndin + skuldi + geva + sítt + íkast + til + fyrireiking + , + ígongdsetan + og + samskipan + av + granskingarverkætlanum + innan + Sjúkrahúsverkið + . + + + Í + sambandi + við + tann + fíggjarliga + partin + , + varð + mælt + til + , + at + Sjúkrahúsverkið + árliga + setti + av + 400‐500 + tús. + kr. + til + at + fyrireika + og + seta + í + gongd + verkætlanir + innan + heilsugransking + , + íroknað + krabbamein + . + + + Pengarnir + skuldu + oyramerkjast + til + gransking + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + verða + avsettar + árliga + 300 + tús. + kr. + til + at + fyrireika + og + seta + í + gongd + tílíkar + verkætlanir + . + + + Hesa + upphædd + hevur + áðurnevnda + granskingarnevnd + ræðisrætt + á + , + eftir + reglugerð + fyri + granskingarnevndina + á + Landssjúkrahúsinum + og + fyri + innanhýsis + granskingarstuðul + . + + + Sambært + hesi + reglugerð + , + kann + granskingarnevndin + veita + stuðulsupphæddir + frá + 10 + tús. + kr. + til + 50 + tús. + kr. + til + granskingarverkætlanir + eftir + ávísum + treytum + . + + + Harumframt + varð + Sjúkrakassagrunnurin + , + sum + áður + nevnt + , + settur + á + stovn + í + 2014 + , + har + tað + bar + til + at + søkja + um + stuðul + til + átøk + og + verkætlanir + , + herundir + granskingarverkætlanir + , + sum + kundu + menna + heilsuøkið + í + Føroyum + , + men + sum + ikki + vóru + ein + partur + av + rakstrinum + av + heilsuverkinum + annars + . + + + Sum + áðurnevnt + er + ongin + tøkur + peningur + eftir + í + grunninum + . + + + Soleiðis + er + neyðugt + at + søkja + um + stuðul + úr + Granskingargrunninum + í + staðin + . + + + Eisini + kann + Team + Rynkeby + Grunnurin + hjá + Krabbameinsfelagnum + veita + stuðul + til + granskingarverkætlanir + . + + + SAMANUMTØKA + Sum + tað + framgongur + av + arbeiðssetninginum + , + er + uppgávan + hjá + bólkinum + at + eftirmeta + í + stuttum + krabbameinsætlanina + frá + 2009 + og + meta + um + , + hvørji + tilmæli + í + ætlanini + enn + eru + viðkomandi + , + men + ikki + eru + sett + í + verk + og + tilmæla + , + hvussu + hesi + eiga + at + verða + sett + í + verk + . + + + Omanfyri + er + ein + gjøgnumgongd + gjørd + av + tilmælunum + í + ætlanini + frá + 2009 + , + har + tað + samstundis + er + gjørd + ein + meting + av + , + um + tey + eru + sett + í + verk + ella + ikki + . + + + Eisini + er + tað + mett + , + um + hvørji + tilmæli + framvegis + eru + viðkomandi + , + men + ikki + sett + í + verk + . + + + Tað + er + ikki + í + hesum + partinum + mælt + til + , + hvussu + tey + kunnu + verða + sett + í + verk + , + men + í + staðin + verða + tey + tikin + upp + í + teimum + kapitlum + , + sum + tey + kunnu + bólkast + undir + , + longri + frammi + í + hesi + ætlan + . + + + Niðanfyri + verður + tikið + samanum + , + hvørji + tilmæli + enn + eru + viðkomandi + , + og + út + fyri + hvørt + tilmæli + verður + víst + til + hvønn + kapittul + , + har + tilmælini + verða + umrødd + og + viðgjørd + aftur + , + og + har + tað + samstundis + verður + mælt + til + , + hvussu + tey + kunnu + verða + sett + í + verk + . + + + Hesi + tilmæli + frá + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + verða + framvegis + mett + viðkomandi + at + fáa + sett + í + verk + : + • + At + uppraðfesta + skráseting + , + eftirlit + og + uppfylging + av + føroysku + krabbameinshagtølunum + , + og + at + krabbameinshagtølini + eina + ferð + árliga + verða + greinað + við + tí + fyri + eyga + at + meta + um + gongdina + viðvíkjandi + deyðiligheit + , + nýggjum + tilburðum + o.s.fr. + Tað + er + sera + umráðandi + , + at + krabbameinsskrásetingin + ikki + dettur + niðurfyri + , + men + verður + skipað + í + eina + fasta + legu + , + og + at + fígging + verður + sett + av + til + hetta + ( + sí + kapittul + 5 + ) + . + + + • + At + heilsumyndugleikarnir + fylgja + komandi + tilmælinum + frá + evropeiskum + serfrøðingum + og + Heilsustýrinum + um + screening + fyri + krabbamein + í + langa + og + baktarmi + ( + sí + kapittul + 7 + ) + . + + + • + At + gjørdar + verða + visitatiónsmannagongdir + , + sum + kunnu + tryggja + sjúklingunum + skjóta + útgreining + , + og + sum + kunnu + betra + um + samskiftið + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahús + ( + sí + kapittul + 9 + ) + • + At + kommunulæknar + fáa + eftirútbúgving + innan + krabbamein + . + + + Hetta + kann + t.d. + gerast + við + undirvísing + í + Føroyum + í + samstarvi + við + útlendskan + útbúgvingarstovn + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + tað + fyri + tey + einstøku + krabbameinssløgini + verða + gjørdar + niðurskrivaðar + heildartilgongdir + , + sum + +

+

+ + 200 + • + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + líkjast + donsku + sonevndu + ” + pakkaforløbunum + ” + , + men + sum + tó + taka + hædd + fyri + serligum + føroyskum + viðurskiftum + . + + + Heildartilgongdirnar + skulu + neyvt + lýsa + tey + ymisku + stigini + í + útgreinan + / + viðgerð + og + skulu + áseta + mest + loyvdu + bíðitíðir + fyri + einstøku + stigini + . + + + Allir + lutir + í + sjúklingagongdini + skulu + vera + grundaðir + á + viðurkendar + fakligar + standardir + og + vegleiðingar + . + + + Arbeiðið + eigur + at + fara + í + gongd + fyrst + í + komandi + ári + og + byrja + við + vanligastu + krabbameinssløgunum + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + tað + verður + kannað + , + hvørjar + møguleikar + og + avbjóðingar + føroyska + Sjúkrahúsverkið + hevur + viðvíkjandi + telemedisini + innan + krabbamein + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + endurskoða + virksemi + og + samanseting + av + krabbameinsstýrisbólki + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + tað + við + lóg + verður + gjørd + ein + viðgerðartrygd + fyri + krabbameinssjúklingar + , + sum + ásetir + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + útgreinan + og + viðgerð + ( + sí + kapittul + 9 + ) + . + + + • + At + likamlig + endurmenning + frá + byrjan + verður + partur + av + viðgerðarætlanini + hjá + krabbameinssjúklingum + og + eigur + at + kunna + halda + fram + , + eftir + at + sjúklingurin + er + útskrivaður + / + lektur + fyri + krabbamein + ( + sí + kapittul + 8 + ) + . + + + • + At + sálarfrøðingur + við + servitan + innan + heilsusálarfrøði + verður + settur + til + at + taka + sær + av + sjúklingum + innan + somatiska + økið + ( + sí + kapittul + 8 + ) + . + + + • + At + tað + verður + tryggjað + , + at + allir + fakbólkar + , + ið + arbeiða + við + krabbameinsjúklingum + , + verða + skúlaðir + í + at + samskifta + við + fólk + í + kreppstøðu + ( + sí + kapittul + 8 + ) + . + +

+

+ + fylgisKj + al + 1 + – + e + ftirmeting + av + Krabbameinsætlanini + frá + 2009 + • + 201 + +

+

+ + 2 + FYLGISKJAL + +

+

+ + 204 + • + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 1 + At + Landssjúkrahúsið + og + Heilsumála + - + rá + ð + ið + upp + rað + festa + skráseting + , + eftirlit + og + upp + f + ylging + av + føroysku + krabbameins + hag + t + ølunum + . + + + Og + at + krabba + +

+

+ + meins + hag + tøl + ini + eina + ferð + árliga + verða + greinað + við + tí + fyri + eyga + at + meta + um + gongdina + viðvíkjandi + deyðiligheit + , + nýggjum + tilburðum + o.s.fr. + Útreiðslurnar + eru + til + løn + hjá + ein + u + m + starvsfólki + at + ar + b + eiða + við + skráseting + av + krabba + meins + hag + - + t + ølunum + um + f + ramt + gjald + til + uttanhýsis + eks + per + tisu + , + sum + kann + greina + hag + - + t + ølini + . + + + Í + dag + verða + krabbameinshagtølini + savnaði + á + medisinska + deplinum + og + góðskutryggjaði + í + danska + Kræftens + Bekæmpelse + / + Styrelsen + for + patientdata + . + + + Síðani + verða + tølini + send + til + NORDCAN + , + har + tey + verða + gjørd + alment + atkomulig + . + + + Hendan + skrásetingin + er + stórt + sæð + einasta + almenna + skráseting + av + hesum + slag + í + heilsuverkinum + . + + + Arbeiðið + krevur + stórt + nærlagni + og + arbeiðsorku + fyri + at + halda + eina + góða + góðsku + . + + + Í + nógv + ár + hevur + eitt + starvsfólk + á + medisinska + deplinum + gjørt + hetta + arbeiðið + afturat + sínum + fulltíðararbeiði + á + deplinum + . + + + Starvsfólki + sum + hevur + tikið + sær + av + hesum + arbeiði + fer + skjótt + frá + vegna + aldur + og + tí + má + onnur + loysn + finnast + . + + + Í + ætlanini + frá + 2009 + varð + mælt + til + at + seta + 400 + tús. + kr. + av + til + eitt + starvsfólk + sum + skuldi + arbeiða + við + skráseting + av + hagtølum + umframt + gjald + til + uttanhýsis + ekspertisu + , + sum + skuldi + greina + tølini + . + + + Játtan + er + ikki + sett + av + til + hesa + uppgávu + . + + + Arbeitt + verður + í + løtuni + við + íverksetan + av + eini + talgildari + krabbameinsskráseting + . + + + Tað + er + sera + umráðandi + at + krabba + m + eins + - + s + krá + s + etingin + ikki + dettur + niðurfyri + , + men + at + arbeiðið + verður + uppraðfest + , + staðsett + og + skipað + í + eina + fasta + legu + og + at + fígging + verður + sett + av + til + hetta + . + + + HMR + og + SVF + 2 + 2 + At + Heilsumálaráðið + setur + av + neyðugu + ork + u + na + til + at + gera + upp + , + hvussu + nógvir + før + o + y + in + g + a + r + liva + við + krabbameini + ( + pre + val + ensin + ) + . + + + Talan + er + um + eina + eingangs + útreiðslu + . + + + Tilmælið + er + framt. + Í + Nordcan + er + í + dag + møguligt + at + síggja + hvussu + nógv + liva + við + krabbameini + í + Føroyum + har + tað + er + gjørt + upp + fyri + hvørjar + 100 + tús. + borgarar + soleiðis + at + tað + er + samanberligt + við + hini + Norðurlondini3 + HMR + og + SVF + 3 + At + kunngerðin + um + fráboðan + til + krabba + +

+

+ + meins + skrásetingina + verður + dagførd + . + + + Uppskot + til + ” + Bekendtgørelse + for + Færøerne + om + lægers + anmeldelse + til + det + Færøske + Can + c + erregister + af + kræftsygdomme + m.v. + ” + er + orðað + . + + + Arbeitt + verður + í + løtuni + við + at + avklára + , + um + til + ber + at + seta + donsku + kunngerðina + í + gildi + fyri + Føroyar + , + ella + um + neyðugt + er + at + tilevna + føroyska + kunngerð + á + økinum + . + + + HMR + 4 + At + solarium + verður + bannað + fyri + ung + undir + 18 + ár + . + + + ” + Løgtingslóg + um + at + selja + solariumsól + til + kos + m + etiskt + endamál + ( + Solariumlógin + ) + ” + varð + sett + í + gildi + í + 2015 + . + + + HMR + 1 + Grønt + : + Tilmælið + er + sett + í + verk + - + ella + í + høvuðsheitum + sett + í + verk + . + + + Gult + : + Tilmælið + er + partvíst + sett + í + verk + ella + er + ávegis + Reytt + : + Tilmælið + er + ikki + +

+

+ + sett + +

+

+ + í + +

+

+ + verk + +

+

+ + Grátt + : + Tilmælið + +

+

+ + er + +

+

+ + av + +

+

+ + tílíkum + +

+

+ + slag + +

+

+ + at + +

+

+ + tað + +

+

+ + er + +

+

+ + sera + +

+

+ + torført + +

+

+ + ella + +

+

+ + ógjørligt + +

+

+ + at + +

+

+ + meta + +

+

+ + um + +

+

+ + í + +

+

+ + hvønn + +

+

+ + mun + +

+

+ + tað + +

+

+ + er + +

+

+ + sett + +

+

+ + í + +

+

+ + verk + . + + + 2 + SVF + +

+

+ + er + +

+

+ + stytting + +

+

+ + fyri + +

+

+ + Sjúkrahúsverk + +

+

+ + Føroya + . + + + 3 + https://nordcan.iarc.fr/en/dataviz/prevalence?years_available=1943_2019&populations=208_ + 246 + _ + 352 + _ + 578 + _ + 752 + _ + 234&years=2007 + _ + 2019&cancers=990&survival=5&sexes=1 + Status + yvir + tilmælini + frá + krabba + meins + - + æ + tlanini + 2009 + +

+

+ + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + • + 205 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 5 + At + dagstovnar + , + skúlar + og + arbeiðspláss + geva + møguleika + til + rørslu + í + minsta + lagi + ½ + tíma + dagliga + . + + + Og + at + myndugleikarnir + hugsa + rørslu + inn + í + framtíðar + vegætlanir + . + + + --- + Tað + er + ikki + møguligt + , + at + meta + um + í + hvønn + mun + hetta + tilmælið + er + nátt + . + + + UMMR + , + Landsverk + , + KF4 + 6 + At + tað + verður + umhugsað + at + hækka + prís + i + r + n + ar + á + tubbaki + enn + meira + . + + + Atlit + mugu + tó + takast + til + , + hvussu + høgur + prís + - + u + r + i + n + kann + verða + , + áðrenn + fólk + byrja + at + smugla + tubbak + . + + + Prísirnir + eru + høgir + á + tubbaki + í + Føroyum + og + eru + hækkðir + síðani + tilmæli + varð + skrivað + í + 2009 + . + + + Tað + eru + eisini + dømir + um + vesturlendsk + lond + sum + hava + munandi + hægri + prís + enn + Føroyar + og + samstundis + vísa + kanningar + at + nógv + ungfólk + í + Føroyum + roykja + . + + + Tí + er + relevant + at + umrøða + um + prísirnir + kunnu + hækka + enn + meira + . + + + HMR + / + FMR + 7 + At + prísur + og + atkomuleiki + framhaldandi + verða + brúkt + til + at + avmarka + alkohol + +

+

+ + nýtsluna + . + + + Prísir + eru + hækkaðir + og + ongin + broyting + er + framd + viðvíkjandi + atkomuleika + . + + + Enn + verður + skipanin + við + einkarsølum + brúkt + . + + + UVMR + 8 + At + myndugleikarnir + miðvíst + stuðla + og + eggja + borgarunum + , + serliga + børnum + og + ungum + , + til + sunnar + kostvanar + . + + + Til + dømis + við + matpolitikki + á + dagstovnum + og + fruktskipan + í + skúlunum + . + + + Møguligar + útreiðslur + kunnu + fíggjast + við + at + hækka + avgjaldið + á + ósunnum + matvørum + . + + + Kostnaðurin + veldst + um + , + hvørji + átøk + myndugleikarnir + seta + í + verk + . + + + --- + Fólkaheilsuráðið + arbeiðir + støðugt + við + hesum + evninum + og + ávísar + kommunur + , + skúlar + og + dagstovnar + arbeiða + við + átøkum + , + men + tað + er + ógjørligt + , + at + meta + um + í + hvønn + mun + hetta + tilmælið + er + sett + í + verk + . + + + --- + 9 + At + Fólkaheilsuráðið + kunnar + meira + um + vandarnar + við + royking + , + alkoholi + , + sólnýtslu + , + yvirvekt + , + og + hvussu + ein + verjir + seg + fyri + HPV-smittu + . + + + Neyðugt + er + við + 1-2 + starvsfólkum + aftrat + , + um + Fólkaheilsuráðið + skal + økja + kunningina + . + + + --- + Fólkaheilsuráðið + arbeiðir + støðugt + við + hesum + evninum + – + kanska + serliga + um + vandarnar + við + royking + , + alkoholi + og + yvirvekt + . + + + Torført + er + at + meta + um + í + hvønn + mun + tilmælið + er + sett + í + verk + . + + + Fólka + heilsu + - + rá + ðið + 10 + At + koppsetingin + fyri + lívmóðurhálskrabba + fevnir + um + somu + aldursbólkar + sum + í + Danmark + . + + + Avgera + Danmark + og + hini + norðurlondini + at + víðka + skipanina + til + aðrar + aldursbólkar + , + eiga + Føroyar + at + gera + tað + sama + . + + + Broytingin + inniber + , + at + gentur + skulu + koppsetast + sum + 12 + ára + gamlar + ístaðin + fyri + sum + 14 + ára + gamlar + . + + + At + koppseta + ein + árgang + kostar + uml. + 1,0 + og + 1,3 + mió. + kr. + Hetta + tilmælið + má + sigast + at + verða + sett + í + verk + tí + í + dag + fevnir + skipanin + um + ein + størri + bólk + í + Føroyum + enn + í + Danmark + . + + + Kvinnur + í + aldrinum + 12 + til + 27 + ár + fáa + bjóða + koppseting + í + Føroyum + meðan + bólkurin + í + Danmark + er + frá + 12 + til + 17 + ár + . + + + Í + 2019 + valdi + danska + stjórnin + at + víðka + skipanina + til + eisini + at + fevna + dreingir + frá + 12 + til + 17 + ára + aldur + . + + + Hetta + varð + eisini + sett + í + verk + í + Føroyum + á + sumri + 2019 + . + + + HMR + 11 + At + stovnað + verður + ein + screeningseind + at + samskipa + og + hava + ábyrgd + av + verandi + og + komandi + screeningsætlanum + fyri + krabbamein + í + Føroyum + . + + + Eindin + kann + eisini + fevna + um + screening + fyri + aðrar + sjúkur + . + + + Mett + verður + , + at + neyðugt + er + við + uml. + 2 + starvsfólkum + til + screenings-eindina + . + + + Íløgur + í + hølir + og + annan + útbúnað + eru + truplar + at + meta + um + , + fyrr + enn + greitt + er + , + hvar + screeningseindin + skal + halda + til + . + + + Screeningseind + varð + sett + á + stovn + og + fór + til + verka + á + Lands + s + júkrahúsinum + í + 2010 + og + arbeiddi + fyrst + og + fremst + við + CTD + screen + - + i + ngum + , + sum + vóru + aktuellar + tá + . + + + Í + dag + er + arbeiðið + soleiðis + skipað + , + at + tað + er + læknaskrivarin + í + patologi + ( + Rannsóknarstovan + ) + sum + tekur + sær + av + innbjóðingum + til + screening + móti + lívmóðurhálskrabba + meðan + radiografarnir + / + læknaskrivararnir + á + Røntgendeildini + taka + sær + av + innbjóðingum + til + screening + móti + bróstkrabba + . + + + Screeningseindin + er + meira + eitt + “ + heiti + ” + , + sum + ikki + er + virkin + í + dag + og + ongin + starvsfólk + eru + sett + á + eindini + . + + + HMR + og + SVF + 4 + FK + er + stytting + fyri + Kommunufelagið + . + +

+

+ + 206 + • + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 12 + At + landsumfatandi + mammo + - + g + rafi + s + creening + verður + sett + í + verk + í + Føroyum + . + + + Screeningin + skal + í + fyrstu + atløgu + fevna + um + kvinnur + í + aldrinum + 50-69 + ár + , + men + møguliga + seinni + víðkast + til + aðrar + aldurs + ból + kar + . + + + Tað + eigur + skjótast + gjørligt + at + verða + settur + ein + arbeiðsbólkur + ( + við + m.a. + umboðum + fyri + Røntgendeildina + , + sjúkrahúsleiðslu + og + Heilsumálaráðið + ) + til + fyrireikandi + arbeiðið + . + + + Rakstrarkostnaðurin + veldst + um + , + hvussu + mammo + +

+

+ + grafi + screeningin + verður + skipað + . + + + Neyðugt + verður + við + íløgu + í + nýggjan + mammograf + . + + + Tann + íløgan + stendur + undir + tilmæli + 25 + . + + + Íløgur + í + hølir + og + annan + útbúnað + eru + truplar + at + meta + um + fyrr + enn + greitt + er + , + hvussu + og + hvar + screeningin + skal + ganga + fyri + seg + . + + + Mammografiscreening + varð + sett + í + verk + í + sjúkrahúsverkinum + í + 2017 + og + fevur + um + allar + kvinnur + í + aldrinum + 50-69 + ár + . + + + HMR + og + SVF + 13 + At + heilsumyndugleikarnir + fylgja + kom + - + a + ndi + tilmælinum + frá + evropeiskum + ser + f + røð + i + ngum + og + Heilsustýrinum + um + screen + i + ng + fyri + krabbamein + í + langa + og + bak + tarmi + . + + + Trupult + at + siga + nakað + um + kostnað + fyrr + enn + evropeiska + metingin + og + tilmælið + frá + Heilsustýrinum + eru + komin + . + + + Er + enn + ikki + sett + í + verk + í + Føroyum + HMR + 14 + At + Heilsumálaráðið + ( + ella + komandi + screeningseindin + ) + skjótast + gjørligt + endurskoðar + screeningina + fyri + lívmóðurhálskrabba + . + + + Endurskoðanin + skal + m.a. + lýsa + ábyrgdina + fyri + screeningini + , + tryggja + innkalling + , + geva + møguleikar + fyri + at + taka + út + viðkomandi + hagtøl + úr + skipanini + og + gera + uppskot + um + átøk + fyri + at + fáa + fleiri + kvinnur + at + luttaka + í + screeningini + fyri + lívmóðurhálskrabba + . + + + Tað + er + sannlíkt + , + at + neyðugt + er + at + fáa + serkøn + fólk + uttanfyri + ráðið + ( + møguliga + uttanlands + ) + til + hesa + endurskoðan + . + + + Talan + verður + um + eina + eingangsútreiðslu + . + + + Í + 2019 + varð + farið + undir + at + seta + nýggja + patologiskipan + / + innakalliskipan + í + verk + – + hetta + verður + gjørt + í + trimum + pørtum + . + + + 1. + partur + : + Innkallingarskipanin + til + screening + fyri + lívmóðurhálskrabba + varð + sett + í + verk + á + sumri + 2019 + og + tað + tekur + uml. + 3 + ár + áðrenn + allar + kvinnur + hava + fingið + innkalling + . + + + Screeningin + er + sett + upp + til + at + fylgja + tilmælinum + hjá + Sundhedsstyrelsen + , + men + enn + er + sjúkrahúsverkið + ikki + komið + so + langt + við + arbeiðinum + at + tað + er + møguligt + at + trekkja + hagtøl + út + . + + + 2. + partur + er + : + Sjúkrahús + - + og + kommunulæknar + fáa + í + løtuni + upplæring + í + at + bíleggja + prøvar + um + patologiskipanina + , + og + senda + prøvar + til + Rannsóknarstovuna + ( + patologi + ) + , + sum + verða + skrásettir + og + víðarisendir + til + Hvidovre + ( + screening + ) + og + Ríkissjúkrahúsið + ( + annað + pat + . + + + tilfar + ) + . + + + Allir + prøvar + verða + skrásettir + við + móttøku + í + DK + , + so + tilber + at + síggja + , + hvussu + langt + prøvin + er + komin + . + + + 3. + partur + er + : + Tá + dagføringin + av + Cosmic + er + liðug + , + verður + arbeitt + fyri + at + fáa + øll + patologisvar + elektroniskt + til + tann + sum + hevur + umbiðið + eitt + tílíkt + ( + innbakka + í + Cosmic + ) + . + + + HMR + og + SVF + 15 + At + stovnaður + verður + ein + tvørfakligur + krabbameinsstýrisbólkur + , + sum + m.a. + skal + ráðgeva + landsstýrismanninum + í + heilsumálum + og + Heilsumálaráðnum + í + spurningum + viðvíkjandi + krabbameini + . + + + Bólkurin + skal + eisini + fylgja + við + í + , + at + tilmælini + í + krabbameinsætlanini + verða + sett + í + verk + . + + + Natúrlig + umboð + í + bólkinum + eru + t.d. + ábyrgdarhavandi + fyri + Onkologiska + Ambulatorium + , + Landslæknin + , + Krabbameinsfelagið + og + Heilsumálaráðið + . + + + Kann + gerast + innan + fyri + verandi + fíggjarkarmar + . + + + Stýrisbólkur + varð + settur + í + 2011 + . + + + Arbeiðið + í + bólkinum + hevur + ligið + stilt + í + eina + tíð + . + + + Tørvur + er + á + at + endurskoða + samanseting + og + fáa + sett + gongd + á + virksemi + aftur + . + + + HMR + 16 + At + føroyska + heilsuverkið + fylgir + teimum + vegleiðingum + og + leiðreglum + fyri + krabbameinsviðgerð + , + ið + eru + ásettar + / + góðkendar + av + danska + Heilsustýrinum + . + + + Frávik + frá + reglunum + mugu + bert + gerast + í + samráð + við + Heilsustýrið + og + tvørfakligu + krabbameinsbólkarnar + innan + einstøku + krabbameinssløgini + . + + + Danska + heilsustýrið + er + formelt + ráðgevandi + myndugleiki + innan + heilsumál + í + Føroyum + . + + + Krabbameinsviðgerð + í + føroyska + heilsuverkinum + fylgir + í + stóran + mun + teimum + ásetingum + sum + er + galdandi + í + danska + heilsuverkinum + , + tá + talan + er + um + diagnostik + , + viðgerð + og + eftirkanning + . + + + HMR + og + SVF + +

+

+ + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + • + 207 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 17 + At + gjørdar + verða + vegleiðingar + til + kommunulæknarnar + viðvíkjandi + arvaligum + krabbameinssjúkum + . + + + Um + serlig + viðurskifti + viðvíkjandi + arvaligum + krabbameinssjúkum + gera + seg + galdandi + í + Føroyum + metir + Heilsutrygd + , + at + tað + er + neyðugt + við + føroyskum + vegleiðingum + til + kommunulæknar + um + hetta + . + + + Heilsutrygd + kunnugt + eru + ikki + gjørdar + tílíkar + vegleiðingar + . + + + Trupulleikn + er + helst + , + at + tað + manglar + vitan + um + hetta + økið + og + tí + er + torført + ella + ógjørligt + at + gera + vegleiðingar + . + + + Annars + hava + kommunulæknar + útlendskar + vegleiðingar + at + halda + seg + til + hesum + viðvíkjandi + . + + + HMR + og + Heilsu + +

+

+ + trygd + 18 + At + Heilsumálaráðið + arbeiðir + miðvíst + við + at + útbúgva + og + rekruttera + kommunulæknar + fyri + at + koma + burturúr + læknatrotinum + á + økinum + og + tryggja + sjúklingunum + skjóta + útgreining + . + + + Kostnaðurin + veldst + um + , + hvørji + átøk + verða + sett + í + verk + . + + + Sjúkrahúsverkið + metir + , + at + hetta + tilmælið + í + stóran + mun + er + gjøgnumført + . + + + Vanliga + verða + lýst + 2 + útbúgvingarstørv + og + 2 + introstørv + í + almen + medisin + um + árið + . + + + Í + løtuni + eru + 11 + læknar + í + høvuðsútbúgvingarstarvi + í + almen + medisin + sum + verða + lindir + komandi + árini + . + + + HMR + , + SVF + 19 + At + kommunulæknar + fáa + eftirútbúgving + innan + krabbamein + . + + + Hetta + kann + t.d. + gerast + við + undirvísing + í + Føroyum + í + samstarvi + við + útlendskan + útbúgvingarstovn + . + + + Tað + er + afturvendandi + undirvísing + í + eftir + +

+

+ + útbúgv + ingar-bólkinum + hjá + komm + - + un + u + l + æknum + , + og + nøkur + evni + viðvíkjandi + krabba + m + eins + s + júkum + hava + verið + viðgjørd + . + + + Heilsutrygd + metir + , + at + eftirútbúgving + innan + krabbamein + er + neyðug + – + serliga + har + dentur + verður + lagdur + á + Serføroysk + viður + s + kifti + Uppgávubýti + millum + primera + og + sekundera + geiran + Samskifti + innan + h + ýsis + í + føroyska + heilsu + verk + inum + viðvíkjandi + krabba + - + m + einsproblematikkum + . + + + HMR + , + Heilsu + +

+

+ + trygd + 20 + At + gjørdar + verða + visitatións + m + anna + - + g + ongdir + , + sum + tryggja + sjúk + l + ing + - + u + num + skjóta + útgreining + og + betra + sam + sk + iftið + millum + kommunulæknar + og + sjúkrahús + . + + + Mannagongdirnar + eiga + at + taka + útgangsstøði + í + talgildu + heilsuskipanini + , + THS + . + + + Kommunulæknarnir + og + sergreinirnar + á + sjúkrahúsunum + skulu + í + felag + gera + nýggju + mannagongdirnar + . + + + Mannagongdir + eru + ikki + gjørdar + enn + , + men + sambært + Sjúkrahúsverkinum + er + byrjað + uppá + arbeiðið + at + gera + visitatiónsmannagongdir + innan + ávís + økir + . + + + Ongin + serstøk + visitatións + m + anna + g + ongd + er + gjørd + fyri + at + tryggja + skjóta + útgreining + tá + illgruni + er + um + krabba + m + einssjúku + . + + + Ei + heldur + er + nøkur + serskipan + , + sum + tryggjar + samskiftið + millum + geirarnar + . + + + Krabbameinssjúklingar + verða + yvirskipað + ávístir + á + sama + hátt + sum + aðrir + sjúklingar + , + sum + hava + tørv + á + skjótari + útgreining + . + + + Krabbamein + verður + tó + uppfatað + sum + ein + álvarsom + og + subakutt + støða + og + javnan + verða + sjúklingar + innlagdir + akutt + fyri + at + skunda + undir + krabbameinsútgreining + . + + + Sjúklingar + verða + innkallaðir + so + skjótt + sum + tilber + , + men + ongin + skipan + er + , + sum + tryggjar + at + sjúklingar + í + seinast + lagi + tveir + dagar + eftir + tilvísing + , + fáa + boð + um + nær + kanning + verður + gjørd + ( + sí + tilmæli + 22 + ) + . + + + Tilmælið + er + tí + framvegis + við + k + omandi + og + neyðugt + . + + + Hetta + fyri + at + minka + um + vandan + fyri + , + at + sjúkubyrðan + økist + meira + enn + neyðugt + , + og + samstundis + tryggja + at + kanningartilboðini + verða + einsrættað + og + líka + fyri + øll + og + at + fokus + er + á + bíðtíðir + . + + + Um + hetta + skal + eydnast + er + neyðugt + við + resursum + . + + + Um + ressursir + verða + settar + av + til + arbeiðið + , + er + uttan + iva + møguligt + at + gera + eina + haldgóða + skipan + innan + rímiliga + tíð + . + + + SVF + 21 + At + heilsumyndugleikarnir + krevja + , + at + allir + kommunulæknar + eru + við + í + talgildu + heilsuskipanini + , + THS + . + + + THS + fevnir + í + dag + um + alla + kommunulæknaskipanina + HMR + 22 + At + sjúk + lin + gar + , + sum + fáa + tilvísing + til + kann + i + ng + orsakað + av + illgruna + um + krabba + m + ein + , + í + seinasta + lagi + 2 + dagar + eftir + tilvís + i + ngina + , + fáa + boð + um + , + nær + kanningin + skal + gerast + . + + + Tilmælið + er + partvíst + gjøgnumført + . + + + Krabbamein + verður + uppfatað + , + sum + ein + álvarsom + og + subakutt + sjúka + støða + og + verða + sjúklingarnir + tí + kallaðir + inn + skjótast + gjørligt + til + kanning + . + + + Ilt + er + tó + at + siga + um + 2 + daga + freistin + altíð + verður + yvirhildin + . + + + SVF + +

+

+ + 208 + • + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 23 + At + stovnað + verður + eitt + samstarvsforum + millum + kommunul + - + æ + knar + og + sjúkrahúsini + við + tí + endamáli + at + loysa + møguligar + samskiftistrupulleikar + , + kunna + um + nýggjar + útgreiningarhættir + og + annars + umrøða + mál + av + felags + áhuga + . + + + Samstarvið + kann + skipast + við + regluligum + fundum + millum + partarnar + og + / + ella + við + einum + sonevndum + praksissamskipara + , + har + ein + kommunulækni + nakrar + tímar + um + mánaðin + arbeiðir + við + felags + spurningum + . + + + Fundirnir + kunnu + haldast + innanfyri + verandi + karm + . + + + Verður + ein + praksissamskipari + settur + , + skal + hesin + hava + samsýning + fyri + tað + . + + + Tað + hevur + verið + eitt + skipað + samstarvsforum + ímillum + sjúkrahúslæknar + og + kommunulæknar + fyri + nøkrum + árum + síðani + . + + + Hetta + datt + tíverri + niðurfyri + , + men + sjúkrahúsverkið + hevur + tikið + stig + til + at + endurskapa + regluligar + samstarvsfundir + . + + + Viðvíkjandi + praksissamskipara + , + so + er + ein + royndarverkætlan + sett + í + verk + har + ein + kommunulækni + partvíst + er + settur + í + starv + á + Heilsutrygd + . + + + Kommunu + - + lækna + - + f + elagið + , + LSH + 24 + At + Landssjúkrahúsið + finnur + eina + loysn + , + soleiðis + at + tað + er + Røntgendeildin + sum + ger + biopsiir + í + sambandi + við + illgruna + um + bróstkrabba + . + + + Kostnaðurin + veldst + um + loysnina + , + ið + verður + vald + . + + + Avtalað + er + gjørd + innanhýsis + á + Landssjúkrahúsinum + , + sum + tryggjar + at + sjúklingar + við + tørvi + á + biopsitøku + , + ikki + verða + vístur + aftur + til + kommunulæknan + , + men + verða + innanhýsis + avgreiddir + . + + + Hetta + hevur + víst + seg + at + virka + væl + . + + + SVF + 25 + At + komandi + 3 + árini + verða + íløgur + gjørdar + í + ávikavist + nýggjan + CT-skannara + , + mammograf + og + MR + - + skannara + . + + + Sí + fylgiskjøl + 4 + , + 5 + og + 6 + . + + + Onkur + av + nýggju + skannarunum + hevur + við + sær + lægri + rakstrarkostnað + enn + í + dag + . + + + Nýggir + MR + - + og + CT + skannarar + blivu + tiknir + í + nýtslu + í + 2010 + og + nýggjur + mammografur + í + 2011 + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + er + tørvur + aftur + á + at + skifta + bæði + CT-skannaran + og + MR + - + skannaran + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + er + tað + serliga + átrokandi + at + skifta + CT + - + skannaran + sum + skjótast + . + + + Játtan + á + 10 + mió. + kr. + er + sett + av + á + fíggjarlógini + 2022 + til + ein + nýggjan + CT-skannara + . + + + HMR + 26 + At + krabbameinsskurðviðgerðir + bara + kunnu + gerast + í + Føroyum + , + um + tær + fylgja + góðkendum + vegleiðingum + og + prinsippum + hjá + Heilsustýrinum + og + / + ella + altjóða + tilmælum + . + + + Skulu + allar + skurðviðgerðir + av + føroyskum + krabbameins + sjúklingum + gerast + uttanlands + , + hevur + hetta + við + sær + ein + meirkostnað + á + kontuni + fyri + serviðgerð + uttanlands + . + + + Sí + annars + tilmæli + 27 + . + + + Krabbameinsviðgerð + í + føroyska + heilsuverkinum + fylgir + í + stóran + mun + teimum + ásetingum + sum + er + galdandi + í + danska + heilsuverkinum + , + tá + talan + er + um + diagnostik + , + viðgerð + og + eftirkanning + . + + + SVF + 27 + At + gjørdar + verða + formligar + avtalur + við + sjúkrahús + uttanlands + , + sum + geva + føroyskum + skurðlæknum + møguleika + við + jøvnum + millumbilum + at + arbeiða + á + hesum + sjúkrahúsum + við + tí + fyri + eyga + at + læra + nýggjastu + skurðhættirnar + innan + krabbamein + og + annars + halda + hetta + skurðhandverkið + viðlíka + . + + + Við + hesum + kunnu + føroysku + læknarnir + koma + upp + á + tað + talið + á + skurðviðgerðum + fyri + krabbamein + , + sum + altjóða + og + / + ella + danskar + vegleiðingar + áseta + . + + + Ein + tílík + avtala + kann + eisini + hava + við + sær + , + at + skurðlæknar + frá + útlendsku + sjúkrahúsunum + koma + til + Føroya + at + gera + krabbameinsskurðviðgerðir + . + + + Meðan + føroyskir + skurðlæknar + eru + á + útlendskum + sjúkrahúsum + , + er + neyðugt + at + fáa + aðrar + í + teirra + stað + at + útinna + aðrar + skurðviðgerðir + . + + + Er + talan + um + eitt + umbýti + av + skurðlæknum + millum + sjúkrahúsini + , + kann + avtalan + vera + útreiðsluneutral + . + + + At + fáa + útlendskar + skurðlæknar + hendanvegin + at + skurðviðgera + krabbamein + , + gevur + sparingar + á + kontuni + til + serviðgerð + uttanlands + . + + + Tískil + er + tað + sera + trupult + at + meta + um + kostnaðin + . + + + Tað + kann + hugast + at + ein + slík + avtala + er + útreiðsluneutral + . + + + --- + Í + Menningarætlanini + , + sum + varð + handað + landsstýrinum + í + 2016 + , + varð + m.a. + tilmælt + , + “ + ... + at + føroysku + sjúkrahúsini + eiga + ikki + at + gera + skurðviðgerðir + í + Føroyum + , + tá + talan + er + um + illkynjaðar + sjúkur + , + sonevndar + malignar + sjúkur + – + undantikið + viðgerðir + fyri + krabbamein + í + langanum + ( + colon + ) + , + sum + ber + til + at + gera + í + Føroyum + ” + . + + + Líknandi + tilmæli + var + eisini + í + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + . + + + Sambært + sjúkrahúsverkinum + fara + flestu + skurðviðgerðir + av + krabbmeinssjúklingum + fram + uttanlands + . + + + Tær + sum + verða + gjørdar + í + Føroyum + verða + aloftast + gjørdar + av + útlendskum + serlæknum + við + nógvum + royndum + . + + + Krabbi + í + langanum + ( + colon + ) + verður + tó + gjørt + á + Landssjúkrahúsinum + av + læknum + á + Skurðdeplinum + . + + + Krabbi + í + baktarminum + verður + ávíst + til + DK + . + + + Tilmælt + verður + at + hettar + framvegis + gjørt + soleiðis + orsakað + av + at + partur + av + sjúklingunum + , + sum + fáa + tarmakast + ( + tarmslyng + ) + mugu + viðgerast + akutt + og + tí + má + førleikin + til + eina + og + hvørka + tí + verða + til + staðar + á + Landssjúkrahúsinum + . + + + Tí + verður + mett + , + at + hetta + tilmælið + ikki + so + aktuelt + , + tá + ræður + um + skurðviðgerðir + av + krabbmeinssjúklingum + . + + + SVF + +

+

+ + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + • + 209 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 28 + At + krabbamein + verður + roknað + sum + ein + akutt + sjúka + . + + + Sjúkrahúsverkið + má + sostatt + ikki + ” + savna + sjúklingar + saman + ” + til + tað + loysir + seg + fíggjarliga + at + fáa + t.d. + ein + skurðlækna + til + Føroya + at + gera + viðgerðir + . + + + Krabbamein + verður + roknað + sum + akutt + ella + subakutt + sjúka + og + sjúklingarnir + sleppa + framat + skjótast + til + ber + . + + + Sjúkrahúsverkið + metir + tí + , + at + tilmælið + er + fylgt + . + + + SVF + 29 + At + onkologiskur + serlækni + verður + settur + í + starv + í + føroyska + sjúkra + h + ús + - + v + erkinum + , + samstundis + sum + skipanin + við + útlendskum + konsulentum + innan + onkologi + heldur + fram + . + + + Er + ikki + gjørligt + at + fáa + onkolog + í + fast + starv + , + verður + mælt + til + at + víðka + verandi + konsulentskipan + til + 3-5 + dagar + hvørja + viku + . + + + Ein + serlækni + í + onkologi + kostar + árliga + uml. + 700.000 + krónur + . + + + Haraftrat + koma + útreiðslur + til + eitt + nú + skrivara + . + + + Mett + verður + , + at + kostnaðurin + at + víðka + konsulentskipanina + í + onkologi + til + hvørja + viku + kostar + uml. + 700.000 + kr. + Kanska + eitt + vet + minni + . + + + Tá + ið + ætlanin + varð + skrivað + í + 2009 + var + ongin + onkologiskur + serlækni + settur + í + starv + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + . + + + Landssjúkrahúsið + hevði + tá + avtalu + við + Lund + har + 12 + ymiskir + onkologar + skiftust + um + at + koma + til + Føroya + 3 + dagar + aðru + hvørja + viku + . + + + Í + ætlanini + var + mælt + til + , + at + onkologiskur + serlækni + varð + settur + í + starv + , + samstundis + sum + skipanin + við + útlendskum + konsulentum + innan + onkologi + helt + áfram + . + + + Í + november + 2015 + varð + avtalað + gjørd + við + Ríkissjúkrahúsið + sum + viðførdi + at + 4 + ymiskir + onkologar + skiftast + um + at + koma + til + Føroya + 2 + dagar + hvørja + viku + . + + + Í + oktober + 2019 + varð + fyrsti + serlælkni + í + onkologi + settur + í + fast + starv + á + Landssjúkrahúsinum + , + samstundis + sum + avtalan + varð + broytt + soleiðis + , + at + onkologarnir + koma + til + Føroya + aðruhvørja + viku + . + + + Soleiðis + ber + tað + í + dag + til + at + taka + ímóti + fleiri + sjúklingum + við + tað + at + viðtalur + nú + vera + fimm + dagar + um + vikuna + í + staðin + fyri + tveir + . + + + SVF + 30 + At + sjúkrahúsverkið + tekur + heim + viðgerðina + við + Herceptin + , + sum + verður + givin + summum + kvinnum + við + bróstkrabba + . + + + Treytin + er + tó + , + at + talið + á + sjúkrarøktarfrøðingum + á + Onkologiska + Ambulatorium + verður + økt + . + + + Neyðugt + er + við + uppnormering + á + ambulatoriinum + við + 1,4 + sjúkra + - + r + øktarfrøðingastarvi + at + nøkta + verandi + virksemi + og + heimtaka + Herceptin + . + + + Haraftrat + hevur + sjálvur + heilivágurin + við + sær + eina + økta + útreiðslu + fyri + sjúkrahúsverkið + . + + + Hinvegin + sparir + heimtøkan + einar + 300-350.000 + krónur + á + kontuni + til + serviðgerð + uttanlands + . + + + Viðgerðin + við + Herceptin + er + heimtikin + . + + + SVF + 31 + At + sjúkrarøktarfrøðingar + , + sum + arbeiða + innan + onkologi + fáa + spesialútbúgving + á + økinum + og + støðugt + fáa + møguleika + fyri + at + dagføra + sína + vitan + við + m.a. + at + luttaka + á + skeiðum + og + í + altjóða + samstarvi + og + ráðstevnum + . + + + Eisini + eiga + sjúkrarøktar + - + frøðingarnir + at + fáa + umstøður + at + gera + mannagongdir + fyri + viðgerð + og + røkt + innan + onkologi + . + + + Tríg + gir + sjúkrarøktarfrøðingar + á + Onkologiska + Ambulatorium + taka + skeið + í + nakrar + vikur + fyri + at + fáa + spesialútbúgving + í + onkologi + . + + + Haraftrat + útreiðslur + til + reglulig + skeið + o.a. + Hetta + verður + gjørt + við + at + sjúkrarøktarfrøðingar + fáa + undirvísing + frá + sjúkrarøktarfrøðingi + settur + á + Ríkissjúkrahúsinum + , + sum + kemur + til + Føroya + 5 + ferðir + árliga + umframt + at + tað + verður + skipað + fyri + einum + árligum + lestrartúri + til + Danmarkar + . + + + Allir + sjúkrarøktarfrøðingar + sum + starvast + á + Onkologiska + ambulatorium + hava + ognað + sær + eftirútbúgving + innan + onkologi + . + + + Neyðugt + verður + eisini + , + at + skipa + fyri + vitanardeiling + á + Hæmatologisk + ambulatorium + – + antin + við + at + sjúkrarøktarfrøðingur + kemur + til + Føroya + ella + at + sjúkrarøktarfrøðingar + fara + á + árligan + lestrartúr + til + t.d. + Ríkissjúkrahúsið + . + + + SVF + +

+

+ + 210 + • + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 32 + At + stovnað + verður + eitt + starv + sum + sjúkl + inga + samskipari + ( + forløbs + +

+

+ + koord + - + i + nat + or + ur + ) + í + sjúkra + hús + verkinum + , + sum + skal + sam + skipa + sjúk + linga + gongdir + nar + . + + + Talan + er + um + eina + royndarskipan + , + sum + skal + eftir + m + et + a + st + eftir + eitt + ár + . + + + Sjúklingasamskipan + hevur + tað + verið + nógv + fokus + á + síðani + ætlanin + varð + handa + í + 2009 + . + + + Uttan + l + ands + t + ænastan + bleiv + skipað + soleiðis + , + at + sjúkra + r + øktar + f + røðingar + á + deildini + fingu + heiti + sjúk + lin + ga + sa + mskiparar + . + + + Teirra + uppgáva + er + m.a. + at + inn + k + alla + sjúklingar + , + samskipa + og + senda + hesar + til + við + g + erðar + uttanlands + . + + + Eisini + varð + starvið + sum + sjúk + - + l + inga + v + eg + l + eiðari + í + Keypmannahavn + við + sæti + á + Ríkissjúkrahúsinum + lagt + undir + Uttan + - + l + ands + t + ænastuna + og + starvið + varð + umskipað + soleiðis + at + viðkomandi + bæði + hevði + funk + t + ión + - + in + a + sum + sjúk + lin + ga + v + egleiðari + og + funktión + sum + sjúk + linga + samskipari + . + + + Í + 2014 + varð + Sjúklingahotel + Tórshavn + lagt + undir + Uttan + l + andstænastuna + og + arbeitt + hevur + verið + miðvíst + við + síðani + , + at + sjúkrarøktarfrøðingarnir + á + Sjúklingahotellinum + virka + sum + sjúklinga + - + s + am + sk + ipandi + samstundis + sum + teirra + uppgáva + er + at + veita + røkt + til + sjúklingar + , + sum + eru + á + Sjúklinga + h + otellinum + . + + + Tann + 1. + januar + 2018 + varð + ein + sjúklingasamskip + a + ri + settur + í + onkologisku + klinikkina + á + Ríkis + s + júkra + h + ús + i + num + – + eitt + starv + sum + føroyska + sjúkra + h + ús + v + erkið + fíggjar + . + + + Sjúklingasamskiparin + virkar + fyri + alla + Región + H + og + er + tøkur + til + føroysku + sjúkling + a + rnar + . + + + Samstundis + blivu + upp + g + áv + ur + nar + millum + hendan + sjúk + lin + ga + sa + mskiparin + og + føroyska + sjúklinga + vegleiðarin + / + - + samskiparin + , + sum + situr + á + Ríkis + s + júkrahúsinum + , + skipaðar + soleiðis + , + at + sjúklinga + s + amskiparin + fyri + Región + H + arbeiðir + við + ítøkiligum + sjúklingagongdum + , + eins + og + hann + arbeiðir + við + tí + skipanarliga + partinum + fyri + at + fáa + samlaðu + sjúk + - + lin + gagongdirnar + at + virka + betri + , + meðan + føroyski + sjúklingavegleiðarin + / + - + samskiparin + hevur + sjúk + l + ingakontakt + og + arbeiðir + við + ítøkiligum + sjúklinga + gongdum + . + + + Skipað + sjúklingasamskipan + er + so + l + eiðis + í + dag + á + sjúklingagongdum + uttan + l + ands + , + meðan + tað + næsta + stigið + verður + at + skipa + sjúk + l + inga + s + am + - + sk + ip + a + nina + betri + í + Føroyum + . + + + Lands + s + júkra + - + h + úsið + hevur + í + 2021 + sett + tveir + sonevndar + sjúk + l + inga + l + eiðbeinarar + í + starv + . + + + Sum + skilst + koma + leið + bei + narnir + ikki + at + arbeiða + við + ítøkiligum + sjúklinga + g + ongdum + har + teir + hava + samband + við + sjúk + l + ing + a + r + n + ar + , + men + koma + í + staðin + at + arbeiða + meira + yvir + s + kipa + við + sjúk + - + l + inga + g + ongdum + . + + + Soleiðis + er + talan + um + eina + aðra + funk + t + ión + enn + tann + sum + sjúk + l + inga + s + am + - + s + kip + a + rar + arbeiða + við + har + fokus + er + á + tær + ítøkiligu + sjúk + lin + ga + g + ongd + ir + nar + og + har + teir + hava + samband + við + sjúk + l + ingarnar + og + hjálpa + til + við + atliti + at + skipa + smid + li + gar + sjúklingagongdir + . + + + SVF + 33 + At + sjúkrahúsverkið + við + jøvnum + millum + b + ilum + gongur + ígjøgnum + allar + medisins + kar + krabbameinsviðgerðir + fyri + at + vita + , + hvørjar + kunnu + gerast + í + Føroyum + . + + + Eisini + skal + kannast + , + hvørji + eftirlit + kunnu + gerast + í + Føroyum + . + + + Treytin + má + vera + , + at + allar + viðgerðir + og + eftir + l + it + , + sum + verða + tikin + heim + , + í + minsta + lagi + hava + somu + góðsku + sum + uttanlands + . + + + Fíggjar + l + igur + vinningur + eigur + bert + at + met + as + t + sum + ein + síðuvinningur + og + ikki + sum + fremsta + málið + . + + + Sjálv + metingin + kann + gerast + inn + a + n + fyri + verandi + fíggjar + karmar + . + + + Heimtøkur + av + viðgerðum + og + eftirliti + kunnu + hava + við + sær + øktar + útreiðslur + fyri + sjúkra + +

+

+ + hús + verkið + , + men + spar + i + ngar + á + kontuni + fyri + ser + viðgerð + uttan + lands + . + + + Hesi + kunnu + geva + eina + netto + +

+

+ + spar + ing + fyri + sam + - + fe + lagið + . + + + Trupult + er + tó + at + áseta + eina + fíggjar + li + ga + upp + h + ædd + , + fyrr + enn + greitt + er + , + hvørjar + viðgerðir + og + eftirlit + , + talan + er + um + . + + + Sjúkrahúsverkið + metir + at + tilmælið + er + gjøgnum + fø + rt + . + + + Sum + útgangsstøði + hava + tey + fyri + eyga + at + taka + viðgerðir + heim + í + tann + mun + mett + verður + , + at + útbúgvið + starvsfólk + er + til + staðar + , + og + tey + tryggja + sær + at + kunnleiki + til + serøkið + er + tøkur + í + sjúkra + h + úsverkinum + . + + + SVF + +

+

+ + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + • + 211 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 34 + At + sjúkrahúsini + í + samráð + við + Heilsu + m + ála + r + áðið + seta + í + verk + eina + góðsku + trygg + ing + +

+

+ + ar + skipan + , + sum + hevur + við + sær + , + at + veit + i + ng + a + r + n + ar + á + sjúkrahúsunum + viðvíkjandi + krabba + - + m + eini + , + kunnu + samanberast + við + onnur + sjúkrahús + í + norðurlondum + , + t.d. + Dan + +

+

+ + mark. + Ein + slík + skipan + eigur + at + verða + sett + í + verk + í + samráð + við + stovnar + , + sum + hava + serliga + vitan + og + royndir + við + góðsku + t + rygg + - + in + garskipanum + . + + + Øll + sjúkrahúsini + eru + góðskutryggja + ( + akkreditera + ) + av + IKAS5 + í + 2016 + / + 2017 + . + + + HMR + og + SVF + 35 + At + Heilsumálaráðið + í + samráð + við + sjúkrahúsini + og + Landslæknan + ger + tær + neyðugu + fyrireikingarnar + til + eina + samstarvsavtalu + við + Heilsustýrið + um + at + føroyska + sjúkrahúsverkið + gerst + partur + av + skipanini + um + at + fráboða + óætlaðar + tilburðir + . + + + Mett + verður + , + at + eitt + starvsfólk + kann + røkja + hesa + uppgávuna + hálva + tíð + . + + + Haraftrat + verða + útreiðslur + til + skeið + o.a. + Sundhedsloven + varð + sett + í + gildi + fyri + Føroyar + í + september + 2018 + har + ótilætlaðar + hendingar + ( + ÓTH + ) + er + partur + av + lógini + . + + + Enn + manglar + at + fáa + sett + kunngerð + í + gildi + , + sum + nærri + ásetur + hvussu + skipanina + skal + virka + . + + + Talan + er + um + eitt + danskt + málsøki + har + tað + er + ásett + , + at + tað + er + Landslæknin + sum + skal + umsita + skipanina + . + + + Arbeitt + verður + við + málinum + og + Landslæknin + hevur + sett + starvsfólk + av + til + hetta + økið + . + + + Annars + hevur + Landssjúkrahúsið + gjørt + sína + egnu + skipan + , + sum + tey + nýta + í + løtuni + . + + + HMR + , + SVF + og + Landslæknin + 36 + At + tað + fyri + tey + einstøku + krabba + - + m + eins + s + løgini + verða + gjørdar + niðurskrivaðar + heild + +

+

+ + ar + tilgongdir + , + sum + líkjast + donsku + so + n + evndu + ” + pakkaforløbunum + ” + , + men + sum + tó + taka + hædd + fyri + serligum + føroyskum + viðurskiftum + . + + + Heildartilgongdirnar + skulu + neyvt + lýsa + tey + ymisku + stigini + í + útgreinan + / + við + g + erð + og + skulu + áseta + mest + loyvdu + bíði + t + íðir + fyri + einstøku + stigini + . + + + Allir + lutir + í + sjúk + lin + gagongdini + skulu + vera + grundaðir + á + viðurkendar + fakligar + standardir + og + veg + l + eiðingar + . + + + Arbeiðið + eigur + at + fara + í + gongd + fyrst + í + komandi + ári + og + byrja + við + vanligastu + krabbameinssløgunum + . + + + Allar + viðkomandi + sergreinir + og + sjúkra + h + úsleiðsla + eiga + at + luttaka + í + arbeiðinum + . + + + Heildarmannagongdirnar + kunnu + gerast + innan + fyri + ver + +

+

+ + andi + fíggjarkarmar + . + + + Íverksetanin + av + teimum + ein + +

+

+ + støku + sjúk + +

+

+ + linga + - + g + ongd + +

+

+ + unum + kann + møguliga + hava + við + sær + meirkostnað + . + + + Tilmælið + er + enn + ikki + gjøgnumført + . + + + SVF + 37 + At + tað + verður + kannað + , + hvørjar + møguleikar + og + avbjóðingar + føroyska + sjúkrahúsverkið + hevur + viðvíkjandi + telemedisini6 + innan + krabbamein + . + + + Neyðugt + er + helst + at + fáa + uttan + h + ýsis + hjálp + til + hetta + kann + i + ngar + - + og + grein + - + i + ng + ar + arbeiðið + . + + + T.d. + frá + fyritøkum + og + stovn + u + m + í + Noregi + , + sum + hava + drúgvar + royndir + innan + tele + +

+

+ + medisin + . + + + Tilmælið + er + ikki + gjøgnumført + , + men + er + framvegis + aktuelt + , + serliga + í + mun + til + at + kanna + um + størri + partur + av + kontrollum + kann + gerast + telemedisinskt + . + + + Í + avtaluni + sum + Sjúkrahúsverkið + gjørdi + við + Región + H + í + september + 2020 + vóru + partarnir + samdir + um + at + gera + meira + fyri + , + at + sjúklingagongdin + verður + so + samanhangandi + og + smidlig + sum + gjørligt + . + + + Fyri + at + røkka + hesum + samdust + partarnir + um + at + tað + frameftir + verður + størri + dentur + lagdur + á + at + brúka + telemedisin + og + aðra + teletøkni + í + viðgerðini + . + + + SVF + 38 + At + tað + við + lóg + verður + gjørd + ein + við + +

+

+ + gerðar + trygd + fyri + krabbameins + - + s + júk + lin + g + a + r + , + sum + ásetir + mest + loyvdu + bíðitíðir + til + út + g + rein + a + n + og + viðgerð + . + + + Væntast + kann + at + fleiri + sjúklingar + verða + sendir + til + viðgerð + uttanlands + við + hesi + broyting + . + + + Uppskot + til + samtyktar + hesum + viðvíkjandi + var + samtykt + í + Løgtinginum + á + vári + 2018 + . + + + Tilmæli + um + at + skipa + viðgerðartrygd + í + Føroyum + varð + handað + í + desember + 2019 + . + + + Arbeiði + við + at + seta + tilmælið + í + verk + er + í + gongd + . + + + HMR + 5 + IKAS + er + ein + stytting + fyri + : + ” + Institut + for + Kvalitet + og + Akkreditering + i + Sundhedsvæsenet + ” + . + + + IKAS + arbeiðir + út + frá + ” + Den + +

+

+ + Danske + +

+

+ + Kvalitetsmodel + , + +

+

+ + DDKM + ” + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + ásetir + +

+

+ + eina + +

+

+ + røð + +

+

+ + av + +

+

+ + stevnumiðum + +

+

+ + fyri + +

+

+ + dygd + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + viðgerðarstøðini + +

+

+ + skulu + +

+

+ + liva + +

+

+ + upp + +

+

+ + til + . + +

+

+ + Stevnumiðini + +

+

+ + verða + +

+

+ + eisini + +

+

+ + nevnd + +

+

+ + “ + akkrediteringsstandardir + ” + . + + + 6 + Telemedisin + +

+

+ + fevnur + +

+

+ + um + +

+

+ + kanning + , + +

+

+ + eftirlit + , + +

+

+ + viðgerð + +

+

+ + av + +

+

+ + sjúklingum + +

+

+ + umframt + +

+

+ + upplæring + +

+

+ + av + +

+

+ + sjúklingum + / + starvsfólki + +

+

+ + við + +

+

+ + talgildum + +

+

+ + skipanum + , + +

+

+ + sum + +

+

+ + geva + +

+

+ + beinleiðis + +

+

+ + atgongd + +

+

+ + til + +

+

+ + serkunnleika + +

+

+ + og + +

+

+ + sjúklingakunning + +

+

+ + óheft + +

+

+ + av + +

+

+ + hvar + +

+

+ + sjúklingurin + +

+

+ + og + +

+

+ + serkunnleikin + +

+

+ + er + +

+

+ + staddur + . + +

+

+ + 212 + • + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 39 + At + ábyrgdin + fyri + at + bíðitíðir + verða + hildnar + , + liggur + hjá + føroyska + sjúkrahúsverkinum + – + eisini + eftir + at + sjúklingurin + er + sendur + til + krabbameinsviðgerð + uttanlands + . + + + Tilmæli + er + ikki + gjøgnumført + tí + bíðitíðir + eru + ikki + formliga + ásettar + í + føroyska + sjúkrahúsverkinum + fyri + krabbameinssjúklingar + . + + + Hetta + er + ein + avgerð + , + sum + má + takast + á + politiskum + støði + , + hareftir + kann + sjúkrahúsverkið + finna + loysir + til + , + hvussu + tryggja + verður + , + at + ein + ásett + bíðitíð + verður + handfarin + innanfyri + ásetta + tíðarskeiðið + . + + + Allir + krabbameinssjúklingar + verða + tó + handfarnir + sum + akuttir + ella + subakuttir + sjúklingar + og + fáa + tilboð + um + viðgerð + her + , + ella + verða + sendir + uttanlands + skjótast + gjørligt + . + + + SVF + 40 + At + Visitatiónsnevndin + í + samráð + við + Heilsumálaráðið + ger + leiðreglur + um + sonevndu + ” + second + opinion + ” + - + skipanina + . + + + Leiðreglurnar + skulu + í + høvuðsheitum + fevna + um + krabbameinssjúklingar + , + sum + eru + uppgivnir + av + viðgerandi + lækna + . + + + Sjúklingarnir + skulu + kunnast + um + skipanina + og + gjøgnum + viðgerandi + lækna + fáa + møguleika + at + fáa + eina + meting + frá + serfrøðinganevndini + . + + + Metingin + kann + síðani + leggjast + fyri + Visitatiónsnevndina + til + endaliga + støðutakan + . + + + Leiðreglurnar + kunnu + gerast + innan + fyri + verandi + fíggjarkarm + . + + + --- + Sjúkrahúsverkið + metir + ikki + at + hetta + tilmælið + er + serliga + aktuelt + , + tí + flestu + krabbameinssjúklingar + verða + viðgjørdir + uttanlands + og + koma + harvið + ígjøgnum + “ + second + opinion + ” + skipanir + . + + + Harafturat + eru + flestu + krabbameinsviðgerðir + viðgjørdar + í + MDT + ( + multidisciplinære + teams + ) + SVF + og + Visitasjóns + - + n + evndin + 41 + At + Heilsumálaráðið + fyrireikar + íverksetanina + av + lógini + um + sjúklingatrygd + , + sum + varð + samtykt + í + 1999 + og + sum + kemur + í + gildi + 1. + januar + 2010 + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + tann + 10 + ára + gamla + lógin + eftirmetast + við + tí + fyri + eyga + at + gera + møguligar + dagføringar + umframt + at + fyrireika + møguligar + kunngerðir + , + sum + skulu + setast + í + gildi + saman + við + lógini + . + + + Kostnaður + v.m + . + + + verður + kannaður + í + løtuni + . + + + Tilmælið + er + sett + í + verk + . + + + Lógin + við + sjúklingatrygging + ( + Lov + om + klage + - + og + erstatningsadgang + ) + varð + sett + í + gildi + frá + 1. + januar + 2012 + . + + + HMR + 42 + At + hvør + krabbameinssjúklingur + fær + ein + kontaktpersón + , + tá + hann + verður + innlagdur + á + sjúkrahús + til + viðgerð + ( + eisini + ambulanta + viðgerð + ) + . + + + Kontaktpersónurin + skal + m.a. + ráðgeva + og + vegleiða + um + viðurskifti + rundanum + sjúku + og + viðgerð + og + annars + samstarva + við + forløbskoordinatorin + ( + sí + tilmæli + 32 + ) + fyri + at + fáa + sjúklingagongdina + so + smidliga + sum + gjørligt + . + + + Kann + gerast + innanfyri + verandi + karmar + . + + + Krabbameinssjúkligar + í + Føroyum + fáa + sum + heild + ikki + tillutað + ein + kontaktpersón + . + + + Av + tí + at + starvsfólkahópurin + á + ymsu + serøkjunum + er + so + lítil + , + er + sera + avmarkað + , + hvussu + nógv + ymisk + starvsfólk + einstaki + sjúklingurin + er + knýttur + at + . + + + Hetta + er + kanska + serliga + galdandi + , + tá + talan + er + um + serlæknakontakt + . + + + Á + onkologiska + ambulatoriinum + verður + arbeitt + við + eini + skipan + við + kontaktsjúkrarøktarfrøðingi + til + hvønn + sjúkling + . + + + Tað + er + ikki + komið + á + mál + við + hesum + enn + . + + + SVF + 43 + At + allir + krabbameinssjúklingar + fáa + eina + endurmennandi + samrøðu + , + tá + teir + hava + fingið + staðfest + sjúkuna + . + + + Samrøðan + skal + hava + til + endamáls + at + kanna + tørvin + hjá + sjúklinginum + á + endurmenning + og + kunna + hann + um + rættindi + og + møguleikar + . + + + Endurmennandi + samrøðan + skal + avtalast + við + sjúklingin + , + beinanvegin + diagnosan + er + sett + . + + + Krabbameinssjúklingar + fáa + samrøðu + við + lækna + og + sjúkrarøktarfrøðingar + í + viðgerðartíðarskeiðnum + , + men + fáa + ikki + bjóðað + eina + endurmennandi + samrøðu + . + + + SVF + +

+

+ + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + • + 213 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 44 + At + likamlig + endurmenning + frá + byrjan + verður + partur + av + viðgerðarætlanini + hjá + krabbameinssjúklingum + og + eigur + at + kunna + halda + fram + , + eftir + at + sjúklingurin + er + útskrivaður + / + lektur + fyri + krabbamein + . + + + Krevur + uppnormering + av + fysioterapeutum + komandi + árini + . + + + Skipan + við + eini + endurvenjingarætlan + er + fyri + kortum + farin + at + virka + í + Sjúkrahúsverkinum + . + + + Allir + sjúklingar + , + eisini + krabbameinssjúklingar + , + skulu + nú + fáa + eina + endurvenjingarætlan + , + tá + ið + teir + verða + útskrivaðir + av + Landssjúkrahúsinum + , + Suðuroyar + ella + Klaksvíkar + Sjúkrahúsi + . + + + Sjúkrahúsini + samstarva + um + endurvenjingina + , + hóast + ikki + øll + samskipanin + er + komin + á + mál + enn + . + + + Eisini + er + vert + at + nevna + í + sambandi + við + hetta + tilmælið + , + at + tað + hevur + týdning + at + endurmenningin + ikki + bert + er + likamlig + , + men + eisini + fevnir + um + tann + sálarliga + og + sosiala + partin + . + + + SVF + 45 + At + tíðarskeiðið + at + fáa + sjúkradagpengar + verður + longt + upp + í + eitt + ár + ella + meira + , + tá + talan + er + um + lívshóttandi + sjúku + . + + + Og + at + onnur + enn + hjúnafelagi + og + foreldur + at + børnum + undir + 18 + ár + kunnu + fáa + sjúkradagpengar + fyri + at + vera + um + krabbameinssjúkling + . + + + Ein + neyvari + greining + má + til + at + finna + fram + til + kostnaðin + . + + + Sambært + Almannamálaráðnum + er + løgtingslóg + um + dagpening + vegna + sjúku + broytt + soleiðis + , + at + langtíðarsjúk + í + ávísum + førum + kunnu + fáa + dagpening + í + longri + enn + 40 + vikur + . + + + Endamálið + við + broytingini + er + m.a. + , + at + persónar + , + ið + hava + lívshættisliga + sjúku + , + og + persónar + , + sum + hava + havt + lívshættisliga + sjúku + , + og + sum + sannlíkt + aftur + fáa + arbeiðsførleika + , + skulu + fáa + rætt + til + dagpening + vegna + sjúku + í + longri + enn + 40 + vikur + . + + + Nýggja + løgtingslógin + um + almannatrygd + og + tænastur + kom + í + gildi + 1. + januar + í + 2021 + . + + + Í + nýggju + lógini + er + ein + skipan + , + har + endurgjald + verður + veitt + fyri + lønarmiss + í + sambandi + við + ansing + av + doyggjandi + . + + + Veitingin + er + ætlað + teimum + , + ið + ansa + nærskyldum + og + teimum + , + ið + ansa + persóni + , + sum + ein + hevur + eitt + serligt + og + tætt + tilknýti + til + . + + + Nýggja + skipanin + røkkur + einum + parti + av + teimum + , + sum + eru + fevnd + av + hesum + tilmæli + frá + krabbameinsætlanini + frá + 2009 + , + men + skipanin + verður + avmarkað + til + tey + , + sum + eru + undir + fólkapensjónsaldur + , + og + sum + doyggja + heima + , + og + verður + bert + veitt + , + tá + viðgerðin + er + steðga + , + og + livitíðin + væntast + at + vera + stutt + . + + + Her + skal + viðmerkjast + , + at + fyri + tey + sum + eru + yvir + 67 + ár + er + møguleiki + fyri + at + søkja + um + samsýning + til + ansing + av + eldri + og + óhjálpnum + borgara + heima + gjøgnum + kommununa + . + + + Tilmæli + í + krabbameinsætlanini + leggur + upp + til + , + at + tað + skal + vera + sjúkradagpeningur + , + ið + verður + veittur + til + persón + , + sum + er + um + ein + krabbameinssjúkling + . + + + Almannamálaráðið + hevur + í + hesum + sambandi + gjørt + vart + við + , + at + tað + eisini + eru + aðrir + møguleikar + enn + dagpeningalógin + , + ið + kunnu + røkka + endamálinum + um + at + betra + um + fíggjarligu + umstøðurnar + hjá + teimum + , + sum + eru + um + krabbameinssjúklingar + . + + + Nýggja + skipanin + omanfyri + um + endurgjald + fyri + lønarmiss + í + sambandi + við + ansing + av + doyggjandi + er + t.d. + ásett + í + løgtingslóg + um + almannatrygd + og + tænastur + . + + + AMR + +

+

+ + 214 + • + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 46 + At + sálarfrøðingur + við + servitan + innan + heilsusálarfrøði + verður + settur + í + heilsuverkinum + at + taka + sær + av + sjúklingum + innan + somatiska + økið + . + + + Í + menningarætlanini + frá + 2016 + var + m.a. + mælt + til + at + seta + á + stovn + eina + Sálarfrøðiliga + eind + í + sjúkrahúsverkinum + , + sum + skal + veita + tænastur + til + bæði + psykiatriskar + og + somatiskar + sjúklingar + . + + + Í + 2019 + vóru + 200 + tús. + kr. + settar + av + til + at + fyrireika + hetta + tilboðið + . + + + Sálarfrøðilig + eind + er + enn + ikki + sett + á + stovn + . + + + Fyrireikandi + fundir + hava + verið + ímillum + psykiatrisku + og + medisinsku + deplarnar + , + somuleiðis + hevur + stjórn + eisini + luttikið + . + + + Greitt + er + at + tað + skal + ein + munandi + størri + játtan + til + enn + tær + 200.000 + kr. + , + sum + vóru + settar + av + til + byrjan + av + hesum + . + + + Arbeitt + verður + víðari + við + málinum + . + + + Sjúklingar + sum + eru + í + viðgerð + uttanlands + hava + eisini + tørv + á + sálafrøðiligari + hjálp + , + men + her + manglar + heilsuverkið + eisini + eitt + tilboð + . + + + HMR + og + SVF + 47 + At + heilsustarvsfólk + taka + atlit + til + tey + avvarðandi + hjá + krabbameinssjúklingum + , + m.a. + við + at + gera + vegleiðingar + fyri + samrøður + við + tey + avvarðandi + og + í + samráð + við + sjúklingin + geva + teimum + neyðugu + kunningina + . + + + Serliga + atlit + skulu + takast + til + børn + hja + sjúkum + foreldrum + . + + + Kann + gerast + innanfyri + verandi + karmar + . + + + Tilmælið + er + partvíst + gjøgnumført + . + + + Tað + verða + hildnar + samrøður + við + avvarðandi + , + eins + og + vegleiðingar + finnast + til + tey + . + + + Hetta + er + serliga + galdandi + fyri + onkologiska + ambulatoriið + . + + + Viðvíkjandi + børnum + hjá + sjúkum + foreldrum + manglar + sjúkrahúsverkið + nakað + av + undirvísingartilfari + / + vegleiðingum + . + + + Ráðgevingin + fyri + føroyingar + í + Danmark + setir + framhaldandi + fokus + á + børn + sum + avvarðandi + til + álvarsliga + sjúk + foreldur + ella + systkin + . + + + Børnini + eru + ofta + stødd + í + Føroyum + , + og + tí + ikki + sjónlig + í + Danmark + , + men + tað + er + alneyðugt + at + tað + verður + tosað + við + foreldrini + um + , + hvussu + børnini + hava + tað + og + kunna + um + hjálparmøguleikar + og + stuðla + familjunum + og + hjálpa + foreldrum + at + hjálpa + teirra + børnum + best + møguligt + . + + + SVF + 48 + At + tað + verður + tryggjað + , + at + allir + fakbólkar + , + ið + arbeiða + við + krabbameinsjúklingum + , + verða + skúlaðir + í + at + samskifta + við + fólk + í + kreppustøðu + . + + + Sjúkrahúsverkið + metir + at + tilmælið + er + gjøgnumført + . + + + Á + seingjadeildini + B6 + / + palliativu + eindini + eru + starvsfólk + í + fer + við + serútbúgving + innan + onkologi + / + palliatión + . + + + Mett + verður + , + at + hesi + kunnu + undirvísa + øðrum + fakbólkum + í + evninum + . + + + Sambært + Heilsutrygd + er + tilmælið + ikki + gjøgnumført + á + kommulæknaøkinum + . + + + Tey + meta + , + at + hetta + er + eitt + sera + áhugavert + og + viðkomandi + evni + fyri + kommunulæknar + og + mæla + til + , + at + seta + í + verk + eina + verkætlan + við + tí + endamáli + , + at + kommunulæknarnir + í + Føroyum + vinna + sær + førleikar + innan + økið + . + + + Í + eini + tílíkari + verkætlan + eigur + serligur + dentur + at + verða + lagdur + á + at + gagnnýta + føroyska + servitan + á + økinum + , + umframt + at + frálæran + og + tilfarið + annars + er + á + føroyskum + . + + + Eisini + hevur + tað + týdning + at + heilsustarvsfólk + innan + heimarøktina + verða + uppskúla + innan + krabbameinsøkið + . + + + LSH + og + Heilsutrygd + +

+

+ + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + • + 215 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 49 + At + tað + almenna + setur + av + eina + pulju + av + pengum + á + fíggjarlógini + hvørt + ár + , + sum + einstaklingar + og + felagsskapir + kunnu + søkja + til + ymisk + átøk + , + verkætlanir + , + gransking + , + skeið + o.a. + innan + krabbameins‐ + endurmenning + . + + + Endamálið + er + at + økja + um + tilboðini + , + stimbra + gransking + innan + økið + og + fremja + nýhugsan + . + + + Sjúkrakassagrunnurin + var + settur + á + stovn + í + 2014 + . + + + Granskingaráðið + hevur + umsitið + grunnin + har + tað + hevur + verið + møguligt + at + søkja + um + stuðul + til + átøk + og + verkætlanir + , + sum + kundi + menna + heilsuøkið + í + Føroyum + , + men + sum + ikki + eru + ein + partur + av + rakstrinum + av + heilsuverkinum + annars + . + + + Sum + áðurnevnt + er + ongin + tøkur + peningur + eftir + í + grunninum + . + + + Soleiðis + er + neyðugt + at + søkja + um + stuðul + úr + Granskingargrunninum + í + staðin + . + + + HMR + og + SVF + 50 + At + Heilsumálaráðið + tekur + stig + til + at + eftirmeta + skipanina + við + palliativa + toyminum + og + palliativu + eindini + við + tí + endamáli + at + bøta + um + palliativu + tænastuna + til + sjúklingarnar + . + + + Ein + tílík + eftirmeting + varð + gjørd + í + 2019 + og + er + partur + av + álitinum + um + palliatión + , + sum + varð + handað + landstýrismanninum + í + november + sama + ár + . + + + . + + + HMR + 51 + At + Heimatænastan + verður + útbygd + til + at + taka + sær + av + heimabúgvandi + sjúklingum + við + tørvi + á + palliativari + røkt + . + + + Kostnaðurin + er + til + náttarvakt + , + uppnormering + av + sjúkrarøktarfrøðingum + hjá + Heimatænastuni + og + til + frálæru + um + palliatión + . + + + Eisini + var + tað + í + ætlanini + frá + 2009 + mælt + til + , + at + Heimatænastan + verður + útbygd + til + at + taka + sær + av + heimabúgvandi + sjúklingum + við + tørvi + á + palliativari + røkt + . + + + Í + hesum + sambandi + skal + nevnast + , + at + tað + í + 2010 + varð + gjørd + avtala + millum + LS + og + Heimatænastuna + ið + skuldi + tryggja + at + heimasjúkrarøktarfrøðingar + verða + útbúnir + í + samstarvi + við + palliativu + eindina + og + palliativa + toymi + á + LS. + Sami + bólkur + , + sum + varð + settur + at + eftirmeta + palliativa + toymi + fekk + eisini + til + uppgávu + at + koma + við + tilmæli + um + hvussu + tilboðið + til + heimabúgvandi + sjúklingar + , + ið + hava + tørv + á + palliatión + , + kann + veitast + sum + ein + landsfevnandi + funktión + . + + + HMR + , + SVF + og + FK + 52 + At + sjúkrahúsverkið + og + Ílegusavnið + tryggja + , + at + miðvísa + innsavningin + av + blóðroyndum + og + biopsium + frá + útvaldum + sjúkum + , + m.a. + krabbameinssjúkum + , + verður + gjørd + . + + + Veldst + um + , + hvussu + umfatandi + innsavningin + verður + . + + + Sambært + sjúkrahúsverkinum + er + tilmælið + framt. + Bæði + blóðroyndir + og + biopsiir + verða + innsavnaðar + frá + útvaldum + sjúkum + . + + + Síðani + 2009 + er + innsavnaðar + fleiri + enn + 4500 + blóðroyndir + . + + + SVF + og + Ílegusavnið + 53 + At + Ílegusavnið + og + Landssjúkrahúsið + saman + við + útlendskum + samstarvsfelagum + árliga + seta + í + gongd + epidemiologiskar + verkætlanir + innan + eitt + ella + tvey + nýggj + evni + komandi + tvey + árini + . + + + Sambært + sjúkrahúsverkinum + er + hetta + tilmælið + framt + og + heldur + áfram + framyvir + . + + + SVF + og + Ílegusavnið + 54 + At + Ílegusavnið + og + Landssjúkrahúsið + saman + við + útlendskum + samstarvsfelagum + seta + í + gongd + ella + eru + við + í + eini + granskingarverkætlan + innan + ílegur + hvørt + ár + komandi + tvey + árini + . + + + Sambært + Landssjúkrahúsinum + og + Ílegusavninum + er + tilmæli + gjøgnumført + . + + + Ein + røð + av + PhD + verkætlanum + hava + verið + í + gongd + síðani + krabbameinsætlanin + varð + handað + í + 2009 + og + har + Landssjúkrahúsið + og + Ílegusavnið + hava + verið + ábyrgdarar + . + + + SVF + og + Ílegusavnið + 55 + At + tað + í + føroyska + heilsuverkinum + verða + sett + í + starv + 1‐2 + PhD´arar + ella + PhD‐lesandi + innan + antin + læknavísund + , + mýlalívfrøði + ella + lívlæknafrøði + í + eitt + tvey + ára + skeið + . + + + Hesi + skulu + vera + grundarlagið + fyri + at + seta + í + verk + verkætlanir + o.a. + viðvíkjandi + krabbameini + . + + + Útreiðslan + er + grundað + á + samfígging + á + 50 + % + . + + + T.v.s. + at + helvtin + av + lønini + verður + goldin + av + pørtum + uttanfyri + heilsuverkið + . + + + Hetta + tilmæli + er + ikki + framt. + Hetta + krevur + fyrst + og + fremst + starvsfólk + , + sum + eru + áhugaði + í + økinum + umframt + góðar + karmar + og + fígging + . + + + SVF + og + Ílegusavnið + +

+

+ + 216 + • + fylgisKj + al + 2 + – + st + atus + yvir + tilmælini + frá + K + rabbameinsætlanini + 2009 + Nr + Tilmæli + Viðmerkingar + frá + Krabba + - + meinsætlanini + Lit + - + k + oda1 + Status + Ábyrgd + 56 + At + heilsuverkið + í + 2009 + / + 2010 + metir + um + møguleikarnar + fyri + at + fáa + læknar + , + sjúkrarøktar + - + frøðingar + og + aðrar + fakbólkar + við + í + granskingarverkætlanir + . + + + Fáa + ráðgeva + at + halda + skeið + um + gransking + og + sjúkrarøkt + / + fyribyrging + Granskingin + er + vaksandi + og + tað + eru + fleiri + verkætlanir + í + gongd + har + bæði + læknar + og + sjúkrarøktarfrøðingar + luttaka + í + verkætlanunum + . + + + SVF + 57 + At + sjúkrahúsverkið + stovnar + eina + granskingarnevnd + , + sum + saman + við + øðrum + samstarvsfelagum + skal + stuðla + uppundir + granskingarverkætlanir + . + + + Nevndin + skal + geva + sítt + íkast + til + fyrireiking + , + ígongdsetan + og + samskipan + av + granskingarverkætlanum + innan + sjúkrahúsverkið + . + + + Kann + í + høvuðsheitum + verða + framt + av + verandi + starvsfólki + , + men + eisini + saman + við + uttanhýsis + ráðgevum + v.m + . + + + Granskingarnevnd + er + sett + á + stovn + í + samsvar + við + tilmælið + . + + + SVF + 58 + At + sjúkrahúsverkið + árliga + setir + av + 400‐500.000 + kr + til + at + fyrireika + og + seta + í + gongd + verkætlanir + innan + heilsugransking + , + íroknað + krabbamein + . + + + Pengarnir + skulu + oyramerkjast + til + gransking + . + + + Granskingarnevndin + ( + sí + tilmæli + 57 + ) + skal + luta + pengarnar + út + eftir + neyvum + leiðreglum + . + + + Við + at + hava + innanhýsis + stuðul + verður + grundarlagið + lagt + fyri + møguligum + víðari + verkætlanum + . + + + Ofta + er + avgerandi + fyri + at + fáa + annan + stuðul + , + at + verkætlanin + hevur + nakað + av + stuðuli + frammanundan + ella + hevur + gjørt + eitt + fyrireikingararbeiði + . + + + Landssjúkrahúsið + avsetur + árliga + 300 + tús. + kr. + til + at + fyrireika + og + seta + í + gongd + verkætlanir + Hesa + upphædd + hevur + ein + granskingarnevndin + ræðisrætt + á + , + eftir + reglugerð + fyri + granskingarnevndina + á + Landssjúkrahúsinum + og + fyri + innanhýsis + granskingarstuðul + . + + + Sambært + hesi + reglugerð + , + kann + granskingarnevndin + veita + stuðulsupphæddir + frá + 10 + tús. + kr. + til + 50 + tús. + kr. + til + granskingarverkætlanir + eftir + ávísum + treytum + . + + + SVF + +

+

+ + www.hmr.fo + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-13_god_rad_til_avvardandi_00102.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-13_god_rad_til_avvardandi_00102.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..bdba1a5296624b822121b7fe714c1073d71aa538 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-13_god_rad_til_avvardandi_00102.xml @@ -0,0 +1,521 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + 13 góð ráð til avvarðandi + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 269 words + 314 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-cd45baee3cbf0942 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + 13 góð ráð til avvarðandi + https://www.gigni.fo/smaboern/barnsburdartunglyndi/13-god-rad-til-avvardandi + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ 13 góð ráð til avvarðandi +

+ + 13 + góð + ráð + til + avvarðandi + um + hvussu + tú + kanst + veita + eina + hjálpandi + hond + til + eina + mammu + við + barnsburðartunglyndi + : + Stuðla + mammuni + í + at + søkja + sær + hjálp + og + far + við + henni + um + neyðugt + . + + + Minst + til + , + at + mamman + gerst + frísk + aftur + við + rættari + hjálp + og + stuðli + . + + + Avlasta + mammuna + og + bjóða + teg + fram + at + gera + nakað + ítøkiligt + , + sum + t.d. + at + vaska + klæðir + , + keypa + inn + , + gera + mat + og + ansa + barninum + . + + + Tak + støðuna + hjá + mammuni + í + álvara + , + og + sig + ikki + , + at + tað + gongur + nokk + . + + + Tak + atlit + . + + + Tunglyndi + er + ein + álvarsom + støða + , + sum + ger + , + at + persónurin + missir + førleikan + at + gera + tað + , + sum + annars + er + sjálvsagt + . + + + Lurta + , + rúma + og + tol + tað + , + sum + mamman + ber + fram + . + + + Gev + henni + møguleika + at + tosa + um + , + hvussu + hon + upplivir + sína + støðu + , + eisini + um + tað + , + sum + er + trupult + fyri + hana + . + + + Tað + er + ikki + neyðugt + at + finna + loysnir + og + koma + við + ráðum + . + + + Ver + um + barnið + . + + + Mammur + við + barnsburðartunglyndi + kunnu + hava + trupult + við + at + møta + barninum + kensluliga + . + + + Hetta + er + í + lagi + , + um + pápin + ella + annar + umsorganarpersónur + eisini + er + um + barnið + . + + + Hav + álit + á + , + at + móðurkenslan + kemur + . + + + Royn + ikki + at + geva + mammuni + skuldarkenslur + . + + + Góðtak + , + at + mamman + í + eina + tíð + ikki + so + væl + megnar + sosiala + samveru + t.d. + føðingardagar + og + gestir + . + + + Um + eldri + systkin + eru + , + er + umráðandi + , + at + tey + fáa + eina + aldurssvarandi + frágreiðing + um + støðuna + og + kunning + um + , + at + støðan + ikki + er + varandi + . + + + Ikki + geva + góð + ráð + um + støðuna + , + sum + mamman + er + í. + Kunna + teg + um + barnsburðartunglyndið + . + + + Ver + varugur + við + , + at + tú + sum + avvarðandi + eisini + kanst + hava + tørv + á + hjálp + . + + + Tak + ímóti + tí + hjálp + , + sum + tær + verður + bjóðað + . + + + Tað + er + umráðandi + ikki + at + taka + yvir + , + men + at + laga + hjálpina + eftir + tørvinum + í + samráð + við + mammuna + og + familjuna + annars + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-30_ara_starvsdagar_hja_paulu_00194.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-30_ara_starvsdagar_hja_paulu_00194.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..c41f53757da959f2113d61c4d2d26bc1b6e8e214 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-30_ara_starvsdagar_hja_paulu_00194.xml @@ -0,0 +1,381 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + 30 ára starvsdagar hjá Paulu Mohr og Marin Johannesen + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 164 words + 188 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-5839bbe06ed4c6fc + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + 30 ára starvsdagar hjá Paulu Mohr og Marin Johannesen + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/30-ara-starvsdagar-hja-paulu-mohr-og-marin-johannesen + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ 30 ára starvsdagar hjá Paulu Mohr og Marin Johannesen +

+ + 23. + februar + 2024 + 30 + ára + starvsdagar + hjá + Paulu + Mohr + og + Marin + Johannesen + Í + dag + hava + vit + hátíðarhildið + 30 + ára + starvsdagar + í + Gigni + . + + + Tað + eru + Paula + Mohr + , + leiðsluskrivari + og + Marin + Johannesen + , + skrivstovufólk + , + sum + hava + arbeitt + meira + enn + 30 + ár + í + almennari + fyrisiting + . + + + Tær + hava + verið + í + Gigni + síðani + 2005 + . + + + Áðrenn + hetta + arbeiddi + Paula + í + Tinganesi + og + Marin + arbeiddi + í + Heilsurøktini + , + sum + tá + helt + til + í + Sigmundargøtu + . + + + Gigni + hevur + verið + ígjøgnum + nógvar + broytingar + ígjøgnum + tíðirnar + . + + + Paula + og + Marin + eru + tær + , + sum + hava + verið + ígjøgnum + flest + broytingar + . + + + Tær + hava + verið + límið + í + stovninum + . + + + Tað + eru + tær + , + sum + kenna + forsøguna + , + mannagongdir + , + og + hvat + Gigni + plagar + at + gera + . + + + Hóast + baldrutar + tíðir + , + hava + tær + verið + sera + stinnar + og + trúfastar + . + + + Altíð + fyrikomandi + og + fryntligar + at + hitta + , + hjálpsamar + og + blíðar + . + + + Í + dag + arbeiðir + Paula + við + at + samskipa + virksemi + hjá + heilsufrøðingunum + . + + + Hon + avgreiðir + fyrisitingarmál + , + lønir + og + m.a. + + + Marin + hevur + alla + telefonavgreiðsluna + hjá + bæði + Heilsutrygd + og + Gigni + umframt + fleiri + aðrar + uppgávur + , + sum + tørvur + er + á. + Teimum + verður + ynskt + hjartaliga + tillukku + við + 30 + ára + starvsdøgunum + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-adrenn_aettleiding_00037.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-adrenn_aettleiding_00037.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..e3a005f4dc170c7f092ddf7c01d9ad57e354ead0 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-adrenn_aettleiding_00037.xml @@ -0,0 +1,422 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Áðrenn ættleiðing + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 203 words + 231 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-aettleiding-e817a0aa810f3de3 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Áðrenn ættleiðing + https://www.gigni.fo/aettleiding/adrenn-aettleiding + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Áðrenn ættleiðing +

+ + Tilgongdin + til + ættleiðing + kann + vera + ógvuliga + ymisk + frá + familju + til + familju + . + + + Flestu + familjur + , + sum + velja + at + ættleiða + , + hava + roynt + at + blivið + foreldur + á + vanligan + hátt + í + eina + tíð + . + + + Síðan + eru + tað + fleiri + sum + velja + fertilitetsviðgerðir + , + ið + gott + kunnu + taka + langa + tíð + . + + + Meðan + aðrar + familjur + velja + ættleiðing + uttan + at + royna + fertilitetsviðgerðir + . + + + Men + flestu + familjur + sum + ættleiða + , + hava + havt + eitt + ynski + um + at + blíva + foreldur + í + fleiri + ár + . + + + Og + hesi + ár + rúma + ofta + nógvum + brostnum + vónum + og + sorgum + , + um + barnið + sum + ikki + kom + . + + + Tá + so + talan + verður + um + ættleiðing + , + kunnu + nøkur + pør + uppliva + , + at + annar + parturin + er + klárur + at + fara + ígongd + við + hesa + tilgongd + , + eina + rúma + tíð + , + áðrenn + hin + parturin + er + klárur + . + + + Annar + parturin + kann + møguliga + hava + trupulleikar + við + at + síggja + seg + sjálvan + sum + foreldur + , + at + einum + barni + , + sum + ikki + er + biologiskt + . + + + Hesir + tankar + eru + ein + partur + av + tilgongdini + . + + + Hjá + nøkrum + skal + meira + tíð + til + at + hugsa + og + sodna + hetta + at + ættleiða + eitt + barn + , + enn + hjá + øðrum + . + + + Tá + er + gott + at + tosa + um + , + hvørjar + hugsanir + ein + hevur + , + og + møguliga + leita + sær + lesnað + og + annað + um + ættleiðing + . + + + Ert + tú + ein + av + teimum + sum + hugsar + um + ættleiðing + og + hevur + tørv + á + ráðgeving + , + ella + bara + at + tosa + við + onkran + , + er + møguligt + at + seta + seg + í + samband + við + heilsufrøðingin + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-aettleidda_barnid_i_ansing_00032.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-aettleidda_barnid_i_ansing_00032.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..b97489f00a4139d2cf1e3bebc8bff064e4aea438 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-aettleidda_barnid_i_ansing_00032.xml @@ -0,0 +1,1124 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Ættleidda barnið í ansing + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 767 words + 879 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-aettleiding-30752eef1b43b6a2 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Ættleidda barnið í ansing + https://www.gigni.fo/aettleiding/aettleidda-barnid-i-ansing + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Ættleidda barnið í ansing +

+ + Hjá + flestu + familjum + við + ættleiddum + børnum + kemur + tann + dagurin + , + tá + barnið + skal + út + at + ansast + , + annaðhvørt + á + stovni + ella + í + dagrøkt + . + + + Hetta + er + ein + stór + broyting + bæði + fyri + foreldur + og + børn + . + + + Fyri + nøkur + ættleidd + børn + kann + stovnurin + minna + tey + aftur + á + barnaheimið + , + sum + tey + búðu + á. + Nøkur + kunnu + verða + bangin + fyri + , + at + tey + nú + eru + avleveraði + aftur + , + onnur + kunnu + “ + falla + til + ” + beinanvegin + , + tí + tað + virkar + kent + . + + + Fleiri + av + teimum + ættleiddu + børnunum + eru + bangin + fyri + , + at + foreldrini + ikki + koma + aftur + . + + + Hjá + øllum + er + hetta + eitt + nýtt + stað + at + vera + – + og + ein + nýggj + byrjan + . + + + Upplivingarnar + barnið + fær + á + nýggja + ansingarstaðnum + , + kunnu + reaktivera + tað + djúpu + sorgina + , + sum + tey + ættleiddu + børnini + hava + frá + teirra + upplivingum + við + , + at + vera + forlátin + og + svikin + tíðliga + í + lívinum + . + + + Tey + kunnu + uppliva + eina + djúpa + angist + og + venda + aftur + til + mátar + , + at + yvirliva + uppá + , + sum + tey + høvdu + frá + barnaheiminum + . + + + Tí + hevur + tað + alstóran + týdning + , + at + byrjanin + í + ansingini + verður + fyrireika + væl + ! + + + Fyri + nógv + ættleidd + børn + er + tað + gott + , + at + sleppa + inn + í + eina + vøggustovu + í + ansing + , + har + ansingarstarvsfólkini + eru + stabil + . + + + So + kunnu + tey + vera + trygg + við + , + at + tey + eru + í + sama + stað + hvønn + dag + – + eisini + um + eitt + ansingarstarvsfólk + til + dømis + verður + sjúkt + . + + + Tey + ættleiddu + børnunum + hava + tørv + á + stabiliteti + , + og + summi + tola + illa + , + at + skula + í + til + dømis + gestadagrøkt + , + tá + tann + fasta + dagrøktarmamman + er + sjúk + . + + + Fyri + onnur + børn + kann + tað + hinvegin + hava + størri + týdning + , + at + tað + ikki + eru + so + nógv + børn + at + fyrihalda + seg + til + og + tí + , + kann + ein + dagrøkt + vera + tað + besta + fyri + nøkur + børn + . + + + Tó + hevur + tað + eisini + týdning + , + at + tað + er + ein + stabil + dagrøkt + , + so + tað + ikki + verða + ov + nógv + skift + hjá + barninum + . + + + Foreldrini + kenna + best + børnini + og + tí + er + tað + neyðugt + , + at + tit + sum + foreldur + siga + frá + hesum + , + áðrenn + barn + tykkara + fær + ansingarpláss + . + + + Tað + er + av + stórum + týdningi + , + at + lurtað + verður + eftir + foreldrunum + tá + metast + skal + um + , + hvat + ansingartilboð + er + best + til + hvørt + einkult + barn + . + + + Áðrenn + barnið + skal + byrja + í + ansing + er + gott + um + foreldrini + hava + ein + fund + við + starvsfólkið + og + leiðaran + , + har + barnið + skal + ansast + . + + + Tað + hevur + stóran + týdning + , + at + foreldrini + kenna + seg + trygg + við + umstøðurnar + og + , + at + starvsfólkini + eru + opin + og + ynskja + at + seta + seg + inn + í + tað + sum + er + serligt + við + ættleiddum + børnum + og + , + hvat + er + serligt + fyri + tykkara + barn + . + + + Tey + ættleiddu + børnini + hava + ofta + tørv + á + eini + longri + tilvenjing + við + / + innkoyring + í + ansingina + enn + onnur + børn + . + + + Hetta + tí + , + at + kenslan + av + at + missa + liggur + so + djúpt + í + teimum + . + + + Um + foreldrini + tí + fara + ov + skjótt + frá + teimum + , + so + kann + tað + gera + , + at + tann + djúpa + angistin + brýtur + fram + aftur + og + børnini + verða + sera + ótrygg + . + + + Børnini + hava + tørv + á + , + at + venja + seg + við + alt + tað + nýggja + , + meðan + ein + av + foreldrunum + er + nær + . + + + Ein + máti + at + gera + hetta + uppá + er + , + at + byrja + í + ansingini + kanska + ein + mánaða + ella + longur + áðrenn + arbeiðsdagurin + byrjar + aftur + . + + + Í + byrjanini + er + gott + , + at + annað + foreldrið + er + inni + á + stovuni + og + hjálpir + barninum + alla + tíðina + . + + + Samstundis + er + neyðugt + , + at + starvsfólkið + á + stovuni + bjóðar + seg + fram + og + roynir + , + at + upparbeiða + eina + góða + kontakt + til + barnið + . + + + Síðan + kunnu + foreldrini + trekkja + seg + soleiðis + , + at + tey + eru + til + staðar + men + , + at + barnið + lærir + seg + at + venda + sær + til + starvfólkini + og + geva + teimum + loyvi + til + at + hjálpa + sær + . + + + Hetta + kann + kanska + taka + einar + tvær + vikur + . + + + Tá + tit + síggja + , + at + barnið + er + vorðið + rímuliga + trygt + við + stovuna + , + kunnu + tit + avtala + við + barnið + og + starvsfólkið + , + at + tit + fara + út + úr + stovuni + og + vera + onkra + aðrar + staðni + á + stovninum + , + so + barnið + ikki + sær + tykkum + alla + tíðina + , + men + skjótt + kann + finna + tykkum + aftur + . + + + Hetta + er + gott + at + royna + nakrar + dagar + og + síggja + hvussu + barnið + hevur + tað + við + , + at + tey + ikki + síggja + tykkum + alla + tíðina + . + + + Gongur + hetta + væl + , + er + tíðin + komin + , + har + foreldrini + skulu + siga + farvæl + og + fara + . + + + Tann + fyrsta + dagin + skal + tað + kanska + ikki + vera + meira + enn + 15-20 + min. + Síðan + økja + hetta + hvønn + dag + , + til + alt + er + komið + uppá + pláss + . + + + Flestu + foreldur + uppliva + onkuntíð + , + at + børnini + ikki + vilja + sleppa + foreldrunum + , + har + barnið + grætur + og + heldur + fast + . + + + Hetta + er + sera + trupult + , + men + vanligt + fyri + øll + børn + . + + + Um + tit + hava + havt + eina + góða + innkoyring + og + barnið + trívist + millum + børnini + og + starvsfólkið + , + so + er + tað + í + lagi + at + fara + allíkavæl + . + + + Tryggja + tær + , + at + barnið + er + hjá + einum + vaksnum + , + sum + kann + troysta + og + vera + nær + ta + løtuna + . + + + Sig + so + farvæl + og + far + . + + + Ofta + steðgar + gráturin + stutt + eftir + , + at + tit + eru + farin + . + + + Hava + tit + sum + foreldur + tørv + á + at + vita + hvussu + gekk + , + so + ring + á + stovuna + og + spyr + . + + + Í + sovorðnum + løtum + skulu + vit + altíð + hugsað + um + og + eisini + hava + í + huga + , + at + børnini + eru + ættleidd + , + men + at + tey + eru + eisini + børn + sum + onnur + børn + . + + + Meira + kann + lesast + her + : + Temahefte + 1 + ( + gigni.fo + ) + Adoptivbørn + kræver + noget + særligt + ( + gigni.fo + ) + Kære + pædagoger + , + lærere + og + andre + interesserede + ( + gigni.fo + ) + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-aettleiding_00030.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-aettleiding_00030.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..23a9a9b9e7efa04558c6557789adcc4b859802be --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-aettleiding_00030.xml @@ -0,0 +1,291 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Ættleiðing + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 88 words + 108 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-aettleiding-0291e9bdf7954d71 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Ættleiðing + https://www.gigni.fo/aettleiding + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Ættleiðing +

+ + Umhugsar + tú + at + ættleiða + eitt + barn + , + er + neyðugt + at + seta + seg + í + samband + við + Familjufyrisitingina + . + + + Um + tú + / + tit + ikki + hava + ættleitt + áður + , + og + tú + / + tit + lúka + krøvini + , + sum + verða + sett + , + skulu + tú + / + tit + luttaka + á + einum + ættleiðingarfyrireikandi + skeiði + . + + + Skeiðið + er + ein + sjálvstøðugur + partur + av + kanningartilgongdini + og + góðkenningartilgongdini + . + + + Skeiðið + er + áðrenn + kanningina + um + hvørt + tú + / + tit + eru + skikkaði + sum + ættleiðararar + . + + + Ættleiðingarskeiðið + verður + í + løtuni + bert + hildið + í + Danmark + . + + + Tað + er + Ankestyrelsen + , + sum + skipar + fyri + skeiðunum + . + + + Gigni + rindar + fyri + skeiðið + . + + + Meira + kunning + á + heimasíðuni + hjá + Ankestyrelsen + : + Adoptionsforberedende + kursus + — + Ankestyrelsen + ( + ast.dk + ) + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-afturkalling_av_fleiri_vorum_00148.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-afturkalling_av_fleiri_vorum_00148.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..097780681c19dc33bea40dad7e7e026d8cbb7815 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-afturkalling_av_fleiri_vorum_00148.xml @@ -0,0 +1,307 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Afturkalling av fleiri vørum frá NAN + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 107 words + 134 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-050b616eafbecc3a + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Afturkalling av fleiri vørum frá NAN + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/afturkalling-av-fleiri-voerum-fra-nan + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Afturkalling av fleiri vørum frá NAN +

+ + 6. + januar + 2026 + Afturkalling + av + fleiri + vørum + frá + NAN + Fleiri + vørur + frá + NAN + verða + afturkallaðar + . + + + Afturkallingin + frá + 12.12.2025 + sum + umfataði + NAN + EXPERTPRO + Sensilac + eftirgjørda + móðurmjólk + er + frá + 01.05.2026 + víðka + til + at + umfata + vørurnar + niðanfyri + . + + + NAN + EXPERTPRO + Sensilac + 1 + , + 800 + g + modermælkserstatningspulver + i + dåse + , + DK + Batchnummer + : + 53030346AB + , + 51320346AD + , + 51550346AC + , + 51680346AD + , + 52670346AC + EAN + : + 8445290170408 + NAN + PRO + 1 + , + 800 + g + modermælkserstatningspulver + i + dåse + DK + Batchnummer + : + 52630346AC + , + 52630346AE + , + 51730346AA + , + 51200346AL + EAN + : + 8445290382825 + NAN + PRO + 1 + Drikkeklar + , + 200 + ml + , + single + DK + Batchnummer + : + 52940295M + EAN + : + 8445290748133 + NAN + SENSILAC + 1 + Drikkeklar + 200ml + , + single + DK + Batchnummer + : + 53030295M + EAN + : + 8445291012820 + NAN + EXPERTPRO + HA + 1 + 800g + pulver + DK + Batchnummer + : + 52810742F1 + , + 51690742F4 + EAN + : + 8445291160798 + Fá + meira + kunning + her + ! + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-allir_mammubolkar_nidurlagdir_00296.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-allir_mammubolkar_nidurlagdir_00296.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..cf2f190972afff02580a1cb68783a565214c23bf --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-allir_mammubolkar_nidurlagdir_00296.xml @@ -0,0 +1,629 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Allir mammubólkar niðurlagdir árið út + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 373 words + 422 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-e7e059aa4ab72bf8 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Allir mammubólkar niðurlagdir árið út + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/allir-mammubolkar-nidurlagdir-arid-ut + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Allir mammubólkar niðurlagdir árið út +

+ + 30. + november + 2023 + Allir + mammubólkar + niðurlagdir + árið + út + Í + løtuni + hava + vit + eina + kikhostafarsótt + við + høgum + smittutali + . + + + Vit + hava + tí + valt + at + niðurleggja + allar + mammubólkar + árið + út + . + + + Hetta + er + eftir + tilmæli + frá + Landslæknanum + . + + + Gigni + heitir + eisini + á + foreldur + , + um + ikki + at + hava + privatar + mammubólkar + og + ikki + fara + í + stórar + samkomur + ella + aðrastaðni + , + har + vandin + fyri + smittu + er + stórur + . + + + Børn + , + sum + eru + 5 + mánaðir + ella + yngri + eru + serliga + sárbær + fyri + álvarsamari + sjúku + , + um + tey + ikki + hava + fingið + tvær + koppsetingar + fyri + kikhosta + . + + + Eisini + verður + tilmælt + serliga + at + ansa + eftir + børnum + undir + 2 + ár + . + + + Sundhedsstyrelsen + hevur + 5 + góð + ráð + fyri + at + fyribyrgja + smittu + : + Ver + heima + , + um + tú + ert + sjúk + / + ur + Lufta + út + javnan + við + at + opna + fleiri + vindeygu + og + hurðar + , + so + luftin + verður + skift + út + Vaska + hendur + og + nýt + hondspritt + Ger + reint + - + serliga + yvirflatir + sum + nógv + nerta + við + Hosta + og + njósa + í + ermuna + Nærri + frágreiðing + her + . + + + Hvat + er + kikhosti + ? + + + Kikhosti + er + ein + ígerðarsjúka + í + andaleiðini + , + sum + kemur + av + eini + bakteriu + ( + Bordella + pertussis + ) + . + + + Ígerðin + kann + koma + allar + tíðir + á + árinum + , + men + við + heldur + fleiri + tilburðum + í + aðru + hálvu + . + + + Farsóttir + síggjast + serliga + við + 3-5 + ára + millumbili + . + + + Eftir + at + ein + er + vorðin + smittaður + , + eru + fyrstu + sjúkutekini + sum + við + krímsjúku + , + síðani + verða + sjúkutekini + hosti + , + tá + kann + ein + fáa + ógvuslig + og + drúgv + herindi + av + hosta + við + møguligari + spýggju + . + + + Tað + kann + verða + trupult + at + fáa + luft + undir + hostaherindunum + , + og + andadrátturin + ( + at + anda + inn + ) + í + sambandi + við + eitt + hostaherindi + kann + hava + eitt + ýlandi + ljóð + ( + kikka + eftir + ondini + ) + . + + + Tíðarskeiðið + við + hostaherindunum + kann + vara + í + fleiri + mánaðir + , + men + ein + smittar + bert + tær + 3-4 + fyrstu + vikurnar + av + sjúkuni + . + + + Hjá + teimum + flestu + børnunum + kann + hostaherindi + ávirka + andadráttin + , + so + neyðugt + kann + verða + við + innlegging + á + sjúkrahúsi + . + + + Pinkubørn + fáa + ikki + altíð + sjúkutekin + við + hosta + , + men + høvuðssjúkutekinini + kunnu + vera + , + at + tey + viðhvørt + missa + ondina + og + blíva + blá + í + húðini + . + + + Kikhosti + kann + verða + ein + álvarsom + og + lívshættislig + sjúka + hjá + teimum + heilt + smáu + børnunum + , + serliga + áðrenn + tey + sjálvi + eru + nóg + gomul + at + verða + koppsett + ímóti + kikhosta + . + + + Øll + børn + fáa + bjóðað + koppseting + í + barnakoppsetingarskránni + , + tá + tey + eru + 3 + , + 5 + og + 12 + mánaðir + og + aftur + við + 5 + ára + aldur + . + + + Kikhostakoppseting + av + barnakonum + verjir + pinkubarnið + ímóti + kikhosta + teir + fyrstu + mánaðirnar + í + lívinum + hjá + barninum + , + og + tíbetur + hava + nógvar + barnakonur + tikið + ímóti + tilboðnum + um + ókeypis + koppseting + í + 2. + ella + 3. + trimestri + . + + + Les + tíðindaskriv + frá + Landslæknanum + her + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-at_bloda_ella_ikki_bloda_00318.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-at_bloda_ella_ikki_bloda_00318.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..e1969ee580879d7132bf4d2047ef3b21289d775f --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-at_bloda_ella_ikki_bloda_00318.xml @@ -0,0 +1,285 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + At bløða ella ikki bløða + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 87 words + 102 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-ung-fyribyrging-208c5ce874d23e27 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + At bløða ella ikki bløða + https://www.gigni.fo/ung/fyribyrging/at-bloeda-ella-ikki-bloeda + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ At bløða ella ikki bløða +

+ + At + bløða + ella + ikki + bløða + Brúkar + tú + p-pillarar + , + p-ring + ella + p-plástur + , + kanst + tú + útseta + mánasjúkuna + . + + + Tú + kanst + leypa + steðgin + um + og + halda + fram + við + nýggjum + pakka + . + + + Tvær + týðandi + reglur + galda + tó + : + 1 + . + + + Tú + mást + ongantíð + hava + minni + enn + 21 + dagar + á + rað + við + p-pillarum + , + p-ringi + ella + p-plástri + . + + + 2 + . + + + Tú + mást + ongantíð + hava + meira + end + 7 + dagar + við + steðgi + . + + + Báðir + partar + kunnu + hava + við + sær + , + at + tú + ikki + ert + vard + fyri + at + gerast + við + barn + . + + + Tosa + við + læknan + , + ert + tú + í + iva + , + hvussu + tú + útsetur + ella + stillar + mánasjúkuna + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-at_deila_myndir_00355.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-at_deila_myndir_00355.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..02f7364d67b9ecc03832b75984a7c18f2e756135 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-at_deila_myndir_00355.xml @@ -0,0 +1,217 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + At deila myndir + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 45 words + 48 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-ung-sosialir-9870db1a4bed62b8 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + At deila myndir + https://www.gigni.fo/ung/sosialir-midlar/at-deila-myndir + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ At deila myndir +

+ + At + deila + myndir + Tað + er + ólógligt + og + revsivert + : + At + deila + myndir + av + øðrum + uttan + loyvi + At + deila + myndir + hjá + øðrum + uttan + loyvi + At + hótta + ella + lumpa + onnur + til + at + senda + nakinmyndir + At + deila + nakinmyndir + av + børnum + Kelda + : + Tá + tú + verður + tannáringur + - + Gigni + og + Sundhedsstyrelsen + 2022 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-avgerdin_er_tikin_00033.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-avgerdin_er_tikin_00033.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..01036b26016f41f1a8a85e853592272570d0e353 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-avgerdin_er_tikin_00033.xml @@ -0,0 +1,280 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Avgerðin er tikin + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 87 words + 103 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-aettleiding-36002ad70bcfed00 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Avgerðin er tikin + https://www.gigni.fo/aettleiding/avgerdin-er-tikin + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Avgerðin er tikin +

+ + Tá + avgerðin + um + at + ættleiða + eitt + barn + er + tikin + , + kann + tað + vera + ein + lætti + hjá + nógvum + . + + + Endiliga + sær + út + til + , + at + dreymurin + um + eitt + barn + , + heilt + sikkurt + blívur + til + veruleika + . + + + Tað + er + Familjufyrisitingin + í + Føroyum + sum + er + góðkenningarmyndugleiki + . + + + Og + vit + í + Føroyum + ættleiða + børn + , + gjøgnum + donsku + ættleiðingarstovnarnar + AC + Børnehjælp + og + DanAdopt + . + + + Bøkur + ið + kunnu + vera + góðar + at + lesa + : + Adoption + fra + a-z + , + Kirsten + Elley + , + JPBøger + Adoptivforældre + , + Birgit + Madsen + , + Forlaget + Madsen + Adopteret + , + Birgit + Madsen + , + Kroghs + Forlag + Av + heimasíðum + kunnu + nevnast + : + Ættleiðingarfelagið + í + Føroyum + Adoption + og + samfund + AC + Børnehjælp + Danadopt + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-avirkan_a_barnid_00095.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-avirkan_a_barnid_00095.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..5b324cd3605879a55831f5f00220346257ffaf58 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-avirkan_a_barnid_00095.xml @@ -0,0 +1,340 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Ávirkan á barnið + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 137 words + 155 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-51ef60052166eddf + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Ávirkan á barnið + https://www.gigni.fo/smaboern/barnsburdartunglyndi/avirkan-a-barnid + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Ávirkan á barnið +

+ + Ávirkan + á + barnið + Beint + eftir + at + eitt + barn + er + komið + til + verðina + , + byrjar + menningin + av + móður + / + foreldra + – + barn + sambandinum + . + + + Menningin + av + hesum + sambandi + er + sera + týdningarmikið + fyri + framtíðarmenningina + hjá + barninum + , + og + hevur + ein + stóran + leiklut + í + mun + til + menningina + av + persónsmenskuni + hjá + barninum + , + eins + og + rørsluligu + og + sálarligu + menningina + . + + + Sálarliga + støðan + hjá + mammuni + er + sera + týdningarmikil + í + hesum + sambandið + og + kann + ávirka + barnið + nógv + . + + + Barnið + hevur + tørv + á + at + verða + møtt + kensluliga + . + + + Júst + hetta + kann + vera + torført + fyri + eina + mammu + við + barnsburðartunglyndi + . + + + Tí + er + neyðugt + at + annar + umsorganar + persónur + eisini + er + um + barnið + , + meðan + mamman + hevur + tað + trupult + . + + + Hevur + mamman + tunglyndi + , + eigur + makin + / + hjúnafelagin + ella + familjan + at + umhugsa + at + raðfesta + familjuna + fram + um + arbeiðið + í + eina + tíð + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + um + hendan + møguleikan + . + + + Tað + hevur + týdning + at + siga + frá + , + soleiðis + at + mamman + kann + fáa + hjálp + skjótast + tilber + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_00282.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_00282.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..2f112cfb1477ca534cd426bc5705b70057cd320b --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_00282.xml @@ -0,0 +1,465 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Babbasa spælistova + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 236 words + 270 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-d4d0ea44eb5356a0 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Babbasa spælistova + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/babbasa-spaelistova-1 + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Babbasa spælistova +

+ + 26. + september + 2025 + Babbasa + spælistova + Gigni + skipar + fyri + ” + Babbasa + spælistovu + ” + leygarmorgunin + 4. + oktobur + kl. + 10.00 + – + 12.00 + . + + + Vit + ynskja + at + bjóða + øllum + pápum + við + børnum + undir + skúlaaldur + at + vera + virkin + og + hava + tað + stuttligt + saman + við + okkum + . + + + Spælistovurnar + verða + staðsettar + soleiðis + : + Vágur + : + Fimleikahøllin + í + Vágs + skúla + Sandur + : + Ítróttarhøllin + við + Meginskúlan + á + Sandi + Argir + : + Fimleikahøllin + í + Gula + skúla + á + Argjum + . + + + Argjavegur + 32 + Oyrabakki + : + Fimleikahøllin + í + Skúlanum + við + Streymin + Glyvrar + : + Fimleikahøllin + í + Glyvra + skúla + Góð + sálarheilsa + kemur + ikki + av + sær + sjálvari + . + + + Tað + er + neyðugt + at + røkja + okkara + sálarheilsu + fyri + at + trívast + og + hava + tað + gott + . + + + Gigni + hevur + í + fleiri + ár + verið + samstarvsfelagi + hjá + Heilsustýrinum + fyri + at + varpa + ljós + á + ABC + fyri + sálarligari + heilsu + . + + + Ver + virkin + í + familjuni + Barnið + mennist + í + sampæli + við + onnur + , + og + tískil + er + tað + neyðugt + , + at + foreldrini + eru + tilstaðar + , + eisini + mentalt + , + tá + tey + eru + virkin + saman + við + børnunum + . + + + Ver + saman + sum + familja + Tað + er + sera + umráðandi + , + at + familjan + verður + raðfest + fyri + at + trívast + . + + + Og + fyri + at + familjan + skal + trívast + , + er + neyðugt + at + brúka + tíð + saman + . + + + Ver + hugbundin + saman + við + familjuni + Tað + er + gott + at + gera + okkurt + saman + við + barninum + við + fullum + huga + . + + + T.d. + leggja + putlispæl + , + spæla + borðspæl + ella + gera + sjálvboðið + arbeiði + . + + + Leikluturin + hjá + pápanum + hevur + eisini + sera + stóran + týdning + fyri + eina + familju + . + + + Tað + eru + kanningar + , + sum + vísa + , + at + um + páparnir + virkið + taka + lut + í + uppalingini + av + børnunum + , + so + fáa + gentubørn + færri + sálarligar + trupulleikar + og + dreingjabørnini + færri + atferðartrupulleikar + . + + + Harafturat + er + tað + størri + sannlíkindi + fyri + , + at + parlagið + heldur + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_00291.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_00291.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..e4a262bffc37e73798e31d43574f6e3a577e62d4 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_00291.xml @@ -0,0 +1,530 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Babbasa spælistova + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 289 words + 329 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-dfe8b1c3ed20b675 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Babbasa spælistova + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/babbasa-spaelistova + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Babbasa spælistova +

+ + 20. + september + 2023 + Babbasa + spælistova + - + ein + leygarmorgun + har + pápar + og + børn + undir + skúlaaldur + sleppa + at + vera + virkin + og + hava + tað + stuttligt + saman + . + + + Leygarmorgunin + 30. + september + kl. + 10.00 + – + 12.00 + Tað + er + í + samband + við + ABC + skránna + hjá + Fólkaheilsustýrinum + , + at + Gigni + skipar + fyri + Babbasa + spælistovu + runt + um + í + landinum + . + + + Her + ynskja + vit + at + bjóða + øllum + pápum + við + børnum + undir + skúlaaldur + at + vera + virkin + og + hava + tað + stuttligt + saman + við + okkum + . + + + Spælistovurnar + verða + staðsettar + soleiðis + : + Eysturoy + : + Fimleikahøllin + í + Glyvra + Skúla + Vágar + : + Fimleikahøllin + á + Giljanesi + Streymoy + / + Sandoy + : + Høllin + á + skúlanum + á + Fløtum + Norðoyggjar + : + Fimleikahøllin + á + Skúlatrøð + Suðuroy + : + Ítróttarhøllin + í + Trongisvági + Góð + sálarheilsa + kemur + ikki + av + sær + sjálvari + . + + + Tað + er + neyðugt + at + røkja + okkara + sálarheilsu + fyri + at + trívast + og + hava + tað + gott + . + + + Gigni + hevur + í + fleiri + ár + verið + samstarvsfelagi + hjá + Fólkaheilsuráðnum + fyri + at + varpa + ljós + á + ABC + fyri + sálarligari + heilsu + . + + + Í + Gigni + hava + vit + valt + at + leggja + dent + á + sálarheilsuna + hjá + familjuni + . + + + Ver + virkin + í + familjuni + Barnið + mennist + í + sampæli + við + onnur + , + og + tískil + er + tað + neyðugt + , + at + foreldrini + eru + tilstaðar + , + eisini + mentalt + , + tá + tey + eru + virkin + saman + við + børnunum + . + + + Ver + saman + sum + familja + Tað + er + sera + umráðandi + , + at + familjan + verður + raðfest + fyri + at + trívast + . + + + Og + fyri + at + familjan + skal + trívast + , + er + neyðugt + at + brúka + tíð + saman + . + + + Ver + hugbundin + saman + við + familjuni + Tað + er + gott + at + gera + okkurt + saman + við + barninum + við + fullum + huga + . + + + T.d. + leggja + putlispæl + , + spæla + borðspæl + ella + gera + sjálvboðið + arbeiði + . + + + Leikluturin + hjá + pápanum + hevur + eisini + sera + stóran + týdning + fyri + eina + familju + . + + + Tað + eru + kanningar + , + sum + vísa + , + at + um + páparnir + virkið + taka + lut + í + uppalingini + av + børnunum + , + so + fáa + gentubørn + færri + sálarligar + trupulleikar + og + dreingjabørnini + færri + atferðartrupulleikar + . + + + Harafturat + er + tað + størri + sannlíkindi + fyri + , + at + parlagið + heldur + . + + + Les + meira + um + týdningin + av + pápaleiklutinum + her + ! + + + Heimasíðan + " + Far + for + livet + " + hevur + eisini + nógv + gott + tilfar + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_eitt_00206.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_eitt_00206.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..8bbd1384d254c96c24bb9bd515fda9372d40433b --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-babbasa_spaelistova_eitt_00206.xml @@ -0,0 +1,362 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + "Babbasa spælistova" eitt væleydnað tiltak + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 157 words + 179 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-6741d1f344c55576 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + "Babbasa spælistova" eitt væleydnað tiltak + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/babbasa-spaelistova-eitt-vaeleydnad-tiltak + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ "Babbasa spælistova" eitt væleydnað tiltak +

+ + 1. + oktober + 2023 + " + Babbasa + spælistova + " + eitt + væleydnað + tiltak + Tað + vóru + nógvir + glaðir + pápar + og + spent + børn + , + sum + luttóku + í + " + Babbasa + spælistovu + " + runt + um + í + landinum + . + + + Uppmøtingin + var + góð + , + og + í + øllum + støðum + var + áhugi + fyri + at + halda + áfram + við + hesum + tiltakinum + . + + + Aldurin + á + børnunum + var + 4 + mðr. + til + 6 + ár + , + og + onkur + abbi + var + eisini + við + . + + + Børnini + spældu + og + hugnaðu + sær + og + fóru + heim + við + reyðum + kjálkum + . + + + Tað + vóru + fleiri + , + sum + søgdu + , + at + hetta + var + júst + tað + , + sum + manglaði + , + og + at + hetta + er + eitt + sera + gott + høvi + hjá + pápum + og + børnum + at + spæla + og + hugna + sær + saman + , + samstundis + sum + man + kann + fáa + eitt + gott + prát + . + + + Gigni + fer + nú + at + heita + á + allar + kommunur + um + , + at + loyva + pápum + við + smábørnum + inn + í + fimleikarhallir + leygarmorgun + . + + + Tað + er + gott + fyri + sálarheilsuna + hjá + bæði + stórum + og + smáum + at + vera + virkin + , + vera + hugbundin + og + at + vera + saman + . + + + Samstundis + vilja + vit + í + Gigni + takka + fyri + vælvild + frá + kommununum + fyri + at + leggja + hølir + til + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnakoppsetingar_00143.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnakoppsetingar_00143.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..4566bb670b1c380252cc00d11f4c1fd9746ed13f --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnakoppsetingar_00143.xml @@ -0,0 +1,774 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnakoppsetingar + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 490 words + 569 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-fbff16ce13825c0f + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnakoppsetingar + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/barnakoppsetingar + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnakoppsetingar +

+ + Barnakoppsetingar + Mælt + verður + til + , + at + tit + lata + barnið + koppseta + . + + + Tað + eru + fá + ella + eingi + hjáárin + av + koppsetingunum + . + + + Tær + eru + ókeypis + . + + + Verður + barnið + ikki + koppsett + í + barnaaldri + , + kann + tað + seinni + fáa + álvarsamar + sjúkur + , + kemur + tað + í + smittuvanda + . + + + Ætlanin + við + barnakoppsetingini + er + sett + saman + til + tess + at + byrgja + fyri + álvarsomum + sjúkugongdum + , + sum + síðani + kunnu + fáa + møguligar + eftirsjúkur + við + í + fylgið + . + + + Di-Te-Ki-Pol-Hib+Pn-koppsetingarnar + verða + givnar + , + tá + ið + barnið + er + 3 + mánaðir + , + 5 + mánaðir + og + 12 + mánaðir + . + + + Koppsetingin + fatar + um + : + smittandi + svølgrúmssjúku + , + difteri + stívkrampa + ( + Te + , + tetanus + ) + kikhosta + barnalamning + , + polio + hæmophilus + influenzae + snið + b + ( + HIB + , + er + ein + serliga + álvarsom + bakteriuígerð + ) + pneumokokkar + ( + ein + onnur + álvarsom + bakteriuígerð + ) + . + + + MFR-koppsetingin + verður + givin + , + tá + ið + barnið + er + um + 15 + mánaðir + og + í + fýra + ára + kanningini + . + + + Hon + fatar + um + : + meslingar + fárasjúku + reydlingar + De-Te-Ki-Pol-koppsetingarnar + verða + givnar + í + fimm + ára + kanningini + og + fata + um + difteri + , + stívkrampa + , + kikhosta + og + barnalamning + fyri + at + leingja + verjuna + av + koppsetingum + , + sum + áður + eru + framdar + . + + + Koppsetingin + kann + gera + , + at + barnið + verður + illa + til + passar + og + fær + eitt + sindur + av + fepri + . + + + Koppsetingarætlanin + endar + , + tá + ið + barnið + eru + 12 + ár + , + og + tá + verður + HPV-koppsetingin + givin + . + + + HPV + er + heitið + á + einum + stórum + bólki + av + virusum + , + sum + smitta + í + kynsligum + høpi + , + og + sum + kunnu + elva + krabba + í + lívmóðurhálsi + og + kynsfinnur + . + + + Koppsetingin + virkar + best + , + verður + hon + givin + , + áðrenn + barnið + hevur + havt + kynsligt + samband + . + + + Tykkara + barn + er + væl + vart + móti + nevndu + sjúkunum + , + um + tit + síggja + til + , + at + tað + fær + sínar + koppsetingar + eftir + ætlanini + . + + + Tit + kunnu + lesa + meira + um + koppsetingarnar + og + sjúkurnar + , + sum + koppað + verður + ímóti + her + . + + + Hepatitis + B + ( + Livrabruni + ) + Hevur + mamman + fingið + staðfest + hepatitis + B + í + viðgongutíðini + , + fær + tykkara + barn + tilsamans + fýra + koppsetingar + sum + verju + móti + hepatitis + B. + Tann + fyrsta + verður + givin + , + tá + ið + barnið + er + føtt + , + og + tann + síðsta + tá + ið + barnið + er + ársgamalt + . + + + Onnur + í + húskinum + Onnur + kunnu + eisini + verða + koppað + ókeypis + , + búgva + tey + saman + við + persóni + , + ið + hevur + varandi + hepatitis + B. + Fyribyrgjandi + heilsukanningar + og + koppsetingar + Aldur + Heilsukanningar + hjá + egnum + lækna + Evni + , + sum + verða + umtalað + . + + + Barnakoppsetingar + verða + framdar + í + sambandi + við + læknakanning + , + um + hon + er + samstundis + 5 + vikur + Fyrsta + tíðin + eftir + føðingina + Støðan + í + familjuni + Bróstageving + sovistøður + , + Holl + likamlig + kanning + 3 + mánaðir + Di-Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + 5 + mánaðir + Barnsins + menning + og + førleikar + Samband + millum + barn + og + familju + Stimbran + ( + stimulatión + ) + Barnsins + kostur + Di-Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + 12 + mánaðir + Barnsins + menning + og + førleikar + Barnsins + sansir + Barnsins + samanspæl + við + familjuna + Sjálvbjargni + Barnsins + kostur + , + tenn + Trygd + Di-Te-Ki-Pol-Hib + + + Pn + 15 + mánaðir + MFR + ( + paraplyvaccina + ) + 1 + 2 + ár + Sálarlig + menning + og + sjálvbjargni + Málslig + menning + Sosial + menning + Trygd + 3 + ár + Barnsins + menning + og + førleikar + Barnsins + sálarligi + búnaskapur + 4 + ár + Barnsins + sjón + Barnsins + hoyrn + Barnsins + málmenning + Barnsins + menning + sum + heild + MFR + 2 + 5 + ár + Barnsins + hoyrn + Barnsins + menning + sum + heild + Barnsins + rørsluligu + førleikar + Barnsins + búnaskapur + at + fara + í + skúla + Di-Te-Ki-Pol + 6 + ár + ( + lækni + ella + heilsufrøðingur + í + skúlanum + ) + Barnsins + menning + , + heilsa + , + sjón + og + hoyrn + Barnsins + motorikkur + , + rørslur + Barnsins + gerandisdagur + Barnsins + sansir + 12 + ár + HPV + 15 + ár + ( + lækni + ella + heilsufrøðingur + í + skúlanum + ) + Heilsa + , + sjón + og + hoyrn + Framtíðarætlanir + upp + til + 18 + ár + , + er + gentan + ikki + MFR-koppsett + . + + + Reydlingar + Tit + kunnu + lesa + meira + um + koppsetingarnar + og + sjúkurnar + , + sum + koppað + verður + ímóti + her + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnaormur_00081.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnaormur_00081.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..22520c8edad7e238007deb5483a311ef10076c33 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnaormur_00081.xml @@ -0,0 +1,176 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnaormur + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 8 words + 8 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-skulaboern-d64734695d9552cc + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnaormur + https://www.gigni.fo/skulaboern/smittusjukur/barnaormur + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnaormur +

+ + Les + um + barnaorm + á + heimasíðuni + hjá + heilsustýrinum + her + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnasar_00087.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnasar_00087.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..462593c6f03693d2e9272fdbb888b3d2693b578d --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnasar_00087.xml @@ -0,0 +1,176 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnasár + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 8 words + 8 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-skulaboern-ef1a4bbbc115d6df + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnasár + https://www.gigni.fo/skulaboern/smittusjukur/barnasar + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnasár +

+ + Les + um + barnasár + á + heimasíðuni + hjá + heilsustýrinum + her + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_0_3_manadir_00131.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_0_3_manadir_00131.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..87bd3a6ab2e28631fd58f1d3078b81026dfa9ee7 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_0_3_manadir_00131.xml @@ -0,0 +1,1618 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnið 0-3 mánaðir + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 1146 words + 1313 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-979b75de91877a99 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnið 0-3 mánaðir + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/barnid-0-3-manadir + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnið 0-3 mánaðir +

+ + Barnið + 0-3 + mánaðir + Ongantíð + á + ævini + mennir + nakar + seg + so + skjótt + sum + barnið + frá + nýføðingi + og + eitt + ár + fram + . + + + Tit + eru + teir + heilt + ómetaligu + stuðlarnir + hjá + barninum + í + hesi + menning + . + + + Gleðið + tykkum + at + uppliva + tað + fyrsta + árið + saman + við + barninum + ! + + + Tað + fyrsta + árið + veksur + barnið + umleið + 25 + cm. + Flestu + børn + viga + um + 10 + kg + , + tá + ið + tey + fylla + eitt + ár + . + + + Menning + Tríggjar + teir + fyrstu + mánaðirnar + fer + ein + ógvuliga + stór + menning + fram + í + barnsins + tilvitsku + og + likamligu + menning + . + + + Barnið + vísir + tíðliga + sína + persónligheit + , + samstundis + sum + tað + dugir + betur + og + betur + at + siga + , + hvat + tí + tørvast + frá + tykkum + , + fyri + at + vera + nøgt + . + + + Eftir + nøkrum + vikum + kann + tað + so + við + og + við + kenna + aftur + fastar + vanar + og + geva + sær + meira + og + meira + far + um + umhvørvið + . + + + Rørslur + Barnið + kann + t.d. + liggja + á + búkinum + , + eru + tit + í + nánd + . + + + Eitt + fast + undirlag + er + tað + besta + spælistaðið + hjá + tí + , + t.d. + á + einum + teppi + á + gólvinum + ella + skiftiborðinum + . + + + Í + fyrstuni + hevur + barnið + knýttar + hendur + , + men + so + við + og + við + lata + tær + seg + upp + , + og + tað + kann + taka + fast + um + ein + fingur + , + sum + strýkur + eftir + lógvanum + . + + + Tá + ið + barnið + er + 2-3 + mánaðir + , + er + tað + vorðið + nógv + sterkari + og + dugir + so + við + og + við + betur + at + bera + høvdið + . + + + Barnið + hevur + tørv + á + at + fáa + ríkiligt + av + tøttum + sambandi + og + hjáveru + . + + + Nýta + tit + berireim + ella + sleingju + , + kunnu + tit + bera + barnið + og + samstundis + hava + leysar + hendur + til + annað + yrki + . + + + Svøvnur + Nýføðingurin + svevur + meginpartin + av + tíðini + , + upp + til + 18 + tímar + um + samdøgrið + . + + + Summi + børn + vakna + , + tá + ið + tey + eru + svong + , + onnur + skulu + kanska + vekjast + fyri + at + náa + at + súgva + átta + ferðir + um + samdøgrið + , + sum + kann + vera + neyðugt + fyri + at + varðveita + bróstagevingina + . + + + Tá + ið + barnið + er + farið + at + tyngjast + , + er + ikki + neyðugt + at + vekja + tað + um + náttina + . + + + Flestu + børn + vakna + sjálv + , + tá + ið + magin + er + tómur + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + tveir + mánaðir + , + fer + tað + at + gera + mun + á + degi + og + nátt + – + og + sova + mest + um + náttina + . + + + TILRÁÐING + Latið + barnið + liggja + so + nógv + sum + gjørligt + á + búkinum + , + tá + ið + tað + er + vakið + . + + + Tað + styrkir + nakka + - + og + ryggvøddarnar + á + barninum + Eftiransni + Eftir + stuttari + tíð + lærir + barnið + at + " + fokusera + " + og + hava + stutt + eygnasamband + – + men + fyrst + tá + ið + tað + er + 1-2 + mánaðir + , + kann + tað + fylgja + tykkum + , + tá + ið + tit + røra + tykkum + . + + + Barnið + kann + hoyra + heilt + frá + føðingini + og + aktar + upp + á + ljóð + , + men + vendir + ikki + eygunum + eftir + tí + , + fyrr + enn + nakrar + vikur + eru + farnar + . + + + Kanska + fara + tit + at + síggja + , + at + fábroytt + og + rólig + ljóð + kunnu + virka + sissandi + , + t.d. + ljóðið + frá + dustsúgvara + ella + hárturkara + . + + + Eftir + nøkrum + fáum + vikum + kann + barnið + festa + eyguni + á + okkurt + , + meðan + tað + sýgur + . + + + Tað + hevur + týdning + , + at + tit + eru + við + upp + á + royndinar + hjá + barninum + at + fáa + samband + og + hyggja + at + , + smíla + til + og + tosa + við + tað + . + + + Tað + hevur + tørv + á + tí + tætta + sambandinum + við + tykkum + fyri + at + menna + seg + normalt + kensluliga + og + sosialt + . + + + Tá + ið + tit + uppfylla + barnsins + tørv + og + geva + tí + fult + eftiransni + , + fær + tað + trygt + tilknýti + til + tykkara + . + + + Hetta + er + grundarlagið + undir + álitinum + til + onnur + og + støðið + , + har + tað + seinni + skal + roynast + væl + . + + + Barnið + fer + smátt + um + smátt + at + kenna + aftur + fastar + venjur + sum + t.d. + føði + og + bað + . + + + Tað + smílir + og + gevur + bullandi + ljóð + frá + sær + og + rørir + armarnar + , + tá + ið + tað + sær + onkra + spennandi + leiku + ella + kend + andlit + . + + + Hitt + fyrsta + brosið + Tað + er + so + ymiskt + , + nær + tað + fyrsta + vitvísa + smílið + kemur + . + + + Tað + veldst + , + um + barnið + t.d. + er + føtt + ov + tíðliga + , + ella + hvussu + tað + hevur + gingið + fyrstu + tíðina + eftir + føðingina + . + + + Flestu + børn + brosa + vitvíst + , + tá + ið + tey + eru + um + 5-6 + vikur + , + nøkur + fyrr + onnur + seinni + , + men + tit + ivast + ikki + , + tá + tað + hendir + . + + + Brosið + á + barninum + er + við + til + at + styrkja + bondini + tykkara + millum + enn + meira + , + og + er + ein + tann + fyrsta + fráboðanin + um + , + at + barnið + kennir + tykkum + aftur + og + speglar + sær + í + tykkara + andlitum + , + tá + ið + tit + smíla + móti + tí + . + + + Grátur + Tað + er + so + ymiskt + , + hvussu + nógv + ein + nýføðingur + grætur + . + + + Tit + fara + við + tíðini + at + hoyra + mun + á + , + tá + ið + barnið + grætur + , + um + tað + er + av + svongd + ella + onkrari + aðrari + orsøk + . + + + Barnið + er + eisini + viðbrekið + fyri + larmi + , + bjørtum + ljósi + og + sterkum + anga + og + kann + fara + at + gráta + , + fær + tað + kløkk + ella + skelk + av + slíkum + slag + . + + + Gráturin + er + komin + í + hæddina + eftir + tveimum + teim + fyrstu + mánaðunum + og + minkar + síðani + , + helst + tí + at + sansirnir + eru + búnaðir + , + og + at + tað + er + lættari + hjá + tykkum + at + tulka + og + troysta + barnið + . + + + Í + meðal + gráta + børn + tveir + tímar + um + samdøgrið + tríggjar + teir + fyrstu + mánaðirnar + . + + + Ofta + er + mesti + gráturin + seint + seinnapartin + og + tíðliga + um + kvøldið + . + + + Les + eisini + meira + um + grát + her + ! + + + Spæl + Samband + Tykkara + andlit + er + besta + leika + hjá + pinkubarninum + . + + + Tosið + við + tað + , + meðan + tit + skifta + blæu + . + + + Tit + kunnu + eisini + smíla + , + gapa + og + gálva + . + + + Gera + tit + okkurt + av + hesum + og + bíða + eina + løtu + , + roynir + barnið + at + ” + herma + ” + eftir + tykkum + . + + + Brosa + tit + nógv + , + so + brosar + tað + eisini + nógv + . + + + Roynið + at + fjasast + , + spæla + og + tosa + við + barnið + frá + bæði + vinstru + og + høgru + síðu + , + so + at + høvdið + á + tí + ikki + fær + skeivt + skap + . + + + Les + meira + um + , + hvussu + tú + kanst + fyribyrgja + , + at + barnið + fær + skeivt + ella + flatt + høvd + undir + " + Pinkubarnarøkt + " + . + + + Um + at + blaka + sær + og + " + súkklutúrar + " + Tit + kunnu + taka + í + hendurnar + á + barninum + og + leggja + armarnar + á + tí + inn + at + kroppinum + og + út + aftur + ( + blaka + sær + varisliga + ) + , + eisini + upp + og + niður + . + + + Tit + kunnu + eisini + " + súkkla + " + við + tí + og + taka + um + føtur + og + leggir + og + gera + varisligar + súkklurørslur + við + beinunum + . + + + Hetta + kann + samstundis + hjálpa + til + , + at + barnið + slepppur + av + við + luft + í + maganum + . + + + Hjálpið + barninum + at + merkja + allan + kroppin + við + hesum + rørslum + . + + + Nevn + kropslutirnar + so + hvørt + , + tú + nertur + við + teir + . + + + Sangur + og + tónleikur + Barninum + dámar + rútmu + og + at + hoyra + málið + í + tykkum + , + tí + tað + skapar + afturkenning + , + tá + ið + tit + syngja + somu + sangir + umaftur + . + + + So + við + og + við + kunnu + tit + seta + rørslur + til + sangirnar + . + + + Doyvdur + , + klassiskur + tónleikur + virkar + møguliga + sissandi + á + bæði + barn + og + foreldur + . + + + Rygg + - + og + nakkavenjingar + Tá + ið + barnið + vaknar + , + kunnu + tit + leggja + tað + á + eitt + spæliteppi + á + gólvinum + . + + + Legg + tað + á + búkin + við + leikum + ella + spegli + framman + fyri + andlitinum + . + + + Legg + teg + eisini + á + gólvið + og + smápráta + og + smíl + til + tað + . + + + So + fer + barnið + at + venja + rygg + - + og + nakkavøddarnar + , + tá + ið + tað + lyftir + høvdinum + upp + frá + undirlagnum + fyri + at + síggja + leikuni + , + seg + sjálvt + ella + andlit + títt + . + + + Smátt + um + smátt + fara + armvøddarnir + eisini + at + styrkna + , + og + tað + er + neyðugt + , + tá + ið + tað + skal + læra + at + grulva + . + + + Heingikoyggja + Legg + barnið + mitt + á + eitt + lak + , + tú + hevur + breitt + á + gólvið + . + + + Lat + eitt + tilkomið + taka + um + bæði + hornini + í + øðrum + endanum + á + lakinum + , + og + tú + tekur + á + sama + hátt + í + hin + endan + . + + + " + Ger + " + eina + heingikoyggju + , + sum + tit + varliga + vagga + aftur + og + fram + ella + lyfta + upp + og + niður + . + + + Hesin + leikurin + fremur + evnini + at + sansa + rúm + og + veg + og + gevur + barninum + eitt + lítið + " + sog + " + í + magan + . + + + Leiku + Sansateppi + , + ið + barnið + kann + nýta + , + tá + ið + tað + liggur + á + búkinum + á + gólvinum + . + + + Har + kunnu + vera + ymisk + sløg + av + toyi + , + knappar + og + frynsur + , + sum + kennast + ymiskir + , + tá + ið + barnið + nertur + við + tey + . + + + Bleytar + toybøkur + , + sum + kunnu + leggjast + saman + og + rúmast + í + barnavogninum + . + + + So + kann + barnið + liggja + og + hyggja + at + myndunum + . + + + Ranglur + og + toybamsur + , + sum + barnið + kann + grípa + um + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_4_5_manadir_00141.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_4_5_manadir_00141.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..d6dd53113898ca973a8ecacd7dd65f84853e2933 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_4_5_manadir_00141.xml @@ -0,0 +1,1688 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnið 4-5 mánaðir + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 1215 words + 1387 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-e8d3ca6cdba08ae1 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnið 4-5 mánaðir + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/barnid-4-5-manadir + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnið 4-5 mánaðir +

+ + Barnið + 4-5 + mánaðir + Tá + ið + barnið + liggur + á + búkinum + , + kann + tað + við + tíðini + skúgva + seg + upp + á + armarnar + , + rulla + sær + á + og + seinni + grulva + . + + + TILRÁÐING + Síggið + til + , + at + barnið + kann + røra + seg + frítt + so + nógv + , + sum + til + ber + . + + + Barnsins + rørsluliga + menning + verður + betri + , + tá + ið + tað + fær + møguleika + at + røra + seg + frítt + . + + + Royn + at + sleppa + undan + at + hava + barnið + sitandi + í + skrástóli + ella + bilstóli + longur + enn + hægst + neyðugt + . + + + Menning + Tykkara + barn + er + virknari + , + lærir + spakuliga + at + venda + sær + , + spælir + við + føturnar + og + smílist + eisini + til + onnur + enn + bara + foreldrini + . + + + Tað + hevur + eitt + meira + ymisligt + og + galdrandi + mál + , + og + tit + kunnu + beinleiðis + samtala + , + sjálvt + um + annað + tykkara + enn + ikki + nýtir + verulig + orð + . + + + Barnið + fangar + tónan + í + tí + , + tit + siga + og + fer + at + kenna + aftur + tey + vanligastu + orðini + , + sum + fylgjast + við + gerðum + , + ið + eru + lættar + at + kenna + aftur + . + + + Sjónin + er + vorðin + betri + , + og + barnið + kann + so + líðandi + kenna + fleiri + fólk + á + málinum + og + útsjóndini + , + t.d. + abbar + og + ommur + , + koma + tey + ofta + at + vitja + . + + + Rørslur + Tit + kunnu + gera + tað + hugnaligt + og + fjálgt + hjá + barninum + at + liggja + á + búkinum + og + leggja + tykkum + saman + við + tí + ella + taka + leiku + fram + , + sum + barnið + kann + hyggja + at + . + + + Lat + tað + eisini + sleppa + at + hyggja + at + sær + sjálvum + í + spegli + . + + + Barnið + kann + taka + seg + upp + á + armarnar + , + hyggja + seg + um + og + taka + eftir + leikum + , + sum + liggja + framman + fyri + tað + . + + + Barnið + kann + halda + høvdinum + trygt + . + + + Og + tá + ið + tit + taka + tað + upp + frá + liggjandi + til + sitandi + støðu + , + fylgir + høvdið + lættliga + við + . + + + Barnið + tekur + eftir + lutum + fyrst + við + einari + hond + og + so + við + og + við + við + báðum + hondum + . + + + Tað + kann + føra + báðar + armar + fram + um + kroppin + og + hyggja + at + leikum + , + sum + eru + í + hvør + sínari + hond + . + + + Barnið + venur + seg + at + rulla + frá + ryggi + á + búk + ella + umvent + . + + + Hvønn + veg + , + tað + fyrst + lærir + at + venda + sær + , + er + so + ymiskt + . + + + Tá + ið + tit + koyra + eitt + lítið + sindur + undir + tað + , + lærir + tað + skjótari + rørslurnar + . + + + Barnið + fer + kanska + eisini + at + pjátra + og + bulla + heilt + øðrvísi + enn + áður + . + + + Barnið + uppdagar + føturnar + , + spælir + við + teir + og + roynir + at + fáa + teir + upp + til + munnin + . + + + Tá + ið + barnið + er + 5-6 + mánaðir + , + kann + tað + fara + at + venja + seg + við + at + drekka + av + koppi + og + eta + við + skeið + , + er + tað + búgvið + til + tess. + Svøvnur + Tit + kunnu + nú + fara + at + læra + barnið + at + sovna + og + ikki + hava + sogið + ella + fingið + fløsku + . + + + Fyrstu + 3-4 + mánaðirnar + er + barnið + ofta + sovnað + í + sambandi + við + máltíðirnar + . + + + Nú + kunnu + tit + byrja + at + skilja + føði + og + máltíðir + sundur + , + so + at + tað + við + tíðini + kann + leggjast + í + egna + song + og + sovna + . + + + Hugsið + um + á + hvønn + hátt + , + tit + ætla + at + leggja + barnið + . + + + Hátturin + skal + ikki + vera + meira + víðfevnandi + , + enn + at + tit + megna + at + fylgja + honum + hvørt + kvøld + í + minsta + lagi + eini + tvey + ár + - + tað + er + frálíkt + , + um + hann + varar + bara + einar + 10-15 + minuttir + . + + + Tá + ið + barnið + er + 4-5 + mánaðir + , + kunnu + tit + fremja + balliritualið + , + tá + ið + tað + er + songartíð + : + í + náttklæði + , + leggja + barnið + í + song + , + hjúkla + eitt + sindur + uppi + yvir + tí + og + syngja + ein + sang + . + + + Setið + tykkum + við + songina + og + sigið + , + at + tit + verða + sitandi + , + til + tað + sovnar + . + + + Verður + barnið + kett + av + tí + , + kunnu + tit + leggja + hondina + sissandi + á + búkin + á + tí + , + rura + tí + ella + taka + tað + upp + og + ganga + eitt + sindur + runt + við + tí + , + til + tað + verður + róligt + og + kann + leggjast + aftur + . + + + Far + ikki + inn + í + stovuna + , + men + verð + verandi + í + kamarinum + , + so + at + barnið + ikki + ivast + í + , + hvat + fer + at + henda + . + + + Tey + fyrstu + kvøldini + fer + barnið + kanska + at + mótmæla + , + ikki + at + sita + í + fanginum + ella + súgva + seg + í + svøvn + , + men + ver + rólig + og + vís + tí + , + at + tú + veitst + væl + , + hvat + tørvur + er + á + - + júst + at + sova + . + + + Góðtak + , + at + barnið + sovnar + ikki + beinanvegin + – + tað + ger + eingin + . + + + Halda + tit + , + at + tað + er + ov + tíðliga + , + bíðið + so + , + til + tit + eru + betur + fyrireikað + , + men + brúkið + sama + hátt + . + + + Har + kunnu + koma + tíðir + - + eisini + seinni + – + tá + ið + tað + er + trupult + at + fáa + barnið + at + sovna + , + men + minst + til + at + vera + rólig + og + vera + í + kamarinum + saman + við + barninum + , + so + skal + tað + ivaleyst + sovna + . + + + Tenninar + koma + Barnatenninar + vóru + longu + grundaðar + í + 7. + viku + í + viðgongutíðin + , + men + koma + fyrst + fram + í + umleið + 6. + mánaði + . + + + Ársgomul + hava + flestu + børn + fingið + umleið + 8 + av + teim + í + alt + 20 + barnatonnunum + . + + + TIT + KUNNU + FARA + VÆL + VIÐ + TONNUNUM + , + LONGU + ÁÐRENN + TÆR + KOMA + UNDAN + Geva + tit + nøkrum + einføldum + reinførisreglum + ans + , + kunnu + tit + vera + við + til + at + byrgja + fyri + holum + í + tonnunum + á + barninum + , + longu + áðrenn + tær + koma + undan + : + Nýt + ikki + somu + skeið + sum + barnið + Nýt + vatn + at + reinsa + suttuna + við + , + stikk + ikki + sjálv + ( + ur + ) + suttuna + í + tín + munn + . + + + Stikk + ikki + suttuna + hjá + barninum + í + tín + munn + ella + aðrar + lutir + , + sum + skulu + inn + í + munnin + á + barninum + . + + + Geva + tit + ikki + hesum + einføldu + reinførisreglum + gætur + , + kunnu + tit + sum + foreldur + vera + orsøk + til + , + at + munnbakteriur + verða + fluttar + , + sum + kunnu + skaða + tær + komandi + tenninar + á + barninum + . + + + Sí + meira + um + tenn + og + tannbusting + her + . + + + At + spæla + saman + við + barninum + Pinkubarnasvimjing + og + – + rútmikkur + Barnið + lá + í + vatni + alla + viðgongutíðina + og + kann + skjótt + venjast + við + vatn + . + + + Vatnið + stimbrar + sansirnar + og + hjálpir + til + at + styrkja + ta + motorisku + menningina + í + tættari + nærveru + við + tykkum + . + + + Rútmikkur + styrkir + musiska + sansin + og + gevur + tryggleika + gjøgnum + allar + tær + endurtiknu + rørslurnar + , + sangin + og + musikkin + . + + + Spæla + at + venda + sær + á + Hjálp + barninum + at + rulla + runt + við + tað + , + at + tú + sjálv + hjálpir + tí + til + at + venda + sær + á + og + síðani + bara + stuðlar + við + at + stumpa + eitt + sindur + undir + rumpuna + ella + herðarnar + á + tí + . + + + Danda + eina + løtu + Legg + teg + á + ryggin + á + eina + madrassu + . + + + Lyft + beinini + og + boyggj + knøini + , + so + at + leggirnir + eru + vatnrættir + , + javnfjarir + við + undirlagið + . + + + Legg + barnið + á + leggirnar + og + halt + væl + í + yvirarmarnar + á + tí + . + + + Danda + varisliga + upp + og + niður + . + + + Venjingin + styrkir + javnvágina + . + + + Eydnuhjól + Legg + nøkur + leiku + í + kring + um + barnið + . + + + Fá + tað + at + rætta + seg + út + eftir + leikunum + . + + + Tú + kanst + kanska + hjálpa + tí + og + halda + um + føturnar + , + tá + ið + tað + roynir + at + toyggja + seg + . + + + Sterkir + búkvøddar + – + og + so + upp + at + standa + Tá + ið + barnið + heldur + høvdinum + væl + , + kunnu + tit + styrkja + búkvøddarnar + við + tað + , + at + tit + toga + tað + upp + at + sita + . + + + Fyrst + við + góðum + taki + í + báðar + hendur + og + undirarmar + , + síðani + bara + við + at + halda + í + hendurnar + á + barninum + . + + + Næsta + stigið + er + at + koma + upp + at + standa + við + at + leingja + um + venjingina + ella + rørslurnar + . + + + Spæla + við + føturnar + Síðst + í + skeiðinum + fær + barnið + " + eyga + á + " + føturnar + , + so + bara + føtur + og + tær + eru + eitt + hitt + . + + + Lat + barnið + kanna + sínar + føtur + og + pota + teir + í + munnin + – + tað + er + gott + undirhald + og + kveikir + kropsuppfatanina + hjá + tí + . + + + Sangleikir + Syng + barnasangir + saman + við + keipum + . + + + Syng + teir + , + tit + minnast + frá + barnaárum + , + ella + trív + í + Barnasangbók + Føroya + . + + + Góðir + sangleikir + eru + t.d + : + Rógva + út + á + Krabbaskel + , + Rura + , + rura + barnið + , + Bjørnin + svevur + o.a. + Liggja + á + knæ + Tit + skulu + nýta + ein + blástan + baðibólt + , + 14-15 + cm + í + tvørmáti + . + + + Leggið + barnið + á + búkin + tvørtur + um + bóltin + . + + + Styðjið + barnið + við + at + halda + um + leggirnar + á + tí + . + + + Leggið + okkurt + leika + fyri + tað + , + so + at + tað + roynir + at + ota + seg + fram + til + lutin + . + + + Leiku + Speg + l + kann + gerast + besti + vinurin + : + barnið + í + speglinum + brosar + , + pápi + ella + mamma + brosa + eisini + . + + + So + lat + meg + smílast + móti + teimum + - + hetta + er + eitt + frálíkt + spæl + , + ið + styrkir + rørslumenningina + og + tað + sosiala + samspælið + . + + + Virknisstativ + við + ymiskum + litríkum + leikum + – + gjarna + onkrum + , + ið + ljóðar + , + tá + ið + barnið + slær + á + lutin + , + og + sum + tað + so + við + og + við + kann + rætta + seg + eftir + og + sleppa + at + kanna + við + munninum + . + + + Spælidósir + Myndir + við + einføldum + myndevnum + , + sum + tit + kunnu + tosa + um + og + seta + ljóð + til + . + + + Málið + í + barninum + skal + styrkjast + heilt + frá + pinkubarni + , + tess + fleiri + orð + , + og + ljóð + , + tess + betri + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_6_8_manadir_00139.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_6_8_manadir_00139.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..0e10754185998894a451fe7c8e0c205d508a795b --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_6_8_manadir_00139.xml @@ -0,0 +1,1083 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnið 6-8 mánaðir + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 695 words + 812 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-da2c7185b6c56c80 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnið 6-8 mánaðir + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/barnid-6-8-manadir + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnið 6-8 mánaðir +

+ + Barnið + 6-8 + mánaðir + Tann + motoriska + menningin + tekur + nú + dik + á + seg + . + + + Áðrenn + tit + vita + av + , + kann + barnið + sita + uppi + og + er + í + ferð + við + at + læra + seg + at + grulva + . + + + Menning + Tað + roynist + spennandi + fyri + barnið + , + at + lutir + og + fólk + kunnu + hvørva + - + og + síggjast + so + aftur + síðani + . + + + Í + fyrstuni + er + tað + kanska + eitt + leika + , + sum + fer + undir + eitt + handklæði + , + og + so + í + næstun + løtu + at + koma + fram + aftur + – + til + stóra + frøi + . + + + Skjótt + er + tað + so + andlitið + á + pápa + ella + mammu + , + ið + hvørvur + í + lógvunum + , + meðan + tit + siga + " + bøh + " + . + + + Spælið + lærir + barnið + at + skilja + , + at + tit + framvegis + eru + har + , + sjálvt + um + tit + ikki + síggjast + beinanvegin + . + + + Hetta + er + ein + góð + roynsla + at + hava + við + sær + komandi + mánaðirnar + , + tá + ið + tað + kann + gerast + bangið + fyri + at + missa + tykkum + , + bara + tit + fara + útum + eina + løtu + . + + + Nógv + børn + fara + eisini + at + sita + í + skellilátri + og + pjátra + ymisliga + í + hesum + aldri + . + + + Í + hesum + skiftinum + fer + barnið + at + fáa + greyt + og + morl + , + eru + tit + ikki + longu + smátt + um + smátt + farin + undir + tað + . + + + Sí + meira + um + mat + til + barnið + her + . + + + Rørslur + . + + + Tá + ið + barnið + venur + seg + við + ymsar + nýggjar + rørslur + við + t.d. + at + toyggja + seg + , + rykkja + í + og + koyra + undir + lutir + , + lærir + tað + at + kenna + kroppin + . + + + Seks + mánaða + gamalt + barn + er + serliga + upptikið + av + at + rulla + , + og + so + við + og + við + fer + tað + sjálvt + at + kunna + sita + og + ota + seg + frameftir + . + + + Barnið + vendir + sær + av + rygginum + á + búkin + og + øvugt + . + + + Tað + kann + gerast + tvørligt + at + skifta + blæu + , + tí + barninum + dámar + hesar + nýggju + møguleikarnar + , + har + tað + sjálvt + skal + ráða + fyri + øllum + . + + + Barnið + heldur + høvdinum + trygt + . + + + Og + tá + ið + tit + taka + tað + úr + liggjandi + í + sitandi + støðu + , + lyftir + tað + eisini + høvdinum + . + + + Barnið + skiftir + lutir + úr + einari + hond + í + aðra + og + potar + teir + í + munni + . + + + Tað + kann + fara + at + drekka + av + koppi + , + eta + við + fingrunum + og + venja + seg + við + skeiðini + . + + + Barnið + hevur + uppdagað + føturnar + og + førir + teir + til + munnin + . + + + Barnið + venur + seg + at + sita + sjálvt + . + + + Í + fyrstuni + situr + tað + heilt + stutt + , + og + so + møðist + tað + og + missir + javnvágina + . + + + Set + barnið + fyrst + í + ein + høgan + stól + , + tá + ið + tað + sjálvt + kann + sita + trygt + við + ronkum + ryggi + so + leingi + , + sum + máltíðin + varar + . + + + Annars + kann + ryggurin + ovtyngjast + . + + + Ryggvøddarnir + verða + vandir + , + tá + ið + barnið + liggur + á + búkinum + . + + + Tá + ið + barnið + liggur + á + búkinum + , + byrjar + tað + kanska + at + krúpa + fram + eftir + leikum + . + + + Tað + er + byrjanin + til + grulvingina + . + + + Flestu + børn + byrja + við + at + krúpa + og + grulva + aftureftir + . + + + TILRÁÐING + Síggið + til + , + at + barnið + rørir + seg + á + ymsan + hátt + , + sum + dagurin + líður + . + + + Brúkið + bara + bilstólin + , + tá + ið + tit + koyra + í + bili + . + + + Svøvnur + Tit + eru + kanska + longu + farin + at + nýta + eitt + balliritual + , + so + at + tit + kunnu + leggja + barnið + og + ikki + geva + tí + bróst + ella + fløsku + fyri + at + fáa + tað + at + sovna + . + + + Annars + kunnu + tit + lesa + meira + um + balliritualið + her + . + + + Fer + barnið + at + smágráta + , + tá + ið + tit + hava + lagt + tað + og + sagt + góða + nátt + : + Uggið + tað + so + eitt + sindur + fyrst + . + + + Vísið + barninum + , + at + tit + eru + har + og + ansa + eftir + tí + , + men + nú + er + tíð + at + sova + . + + + Tosið + varliga + við + tað + smágrátandi + barnið + . + + + Síðani + kunnu + tit + tosa + sissandi + og + halda + um + tað + ( + meðan + tað + liggur + í + vøgguni + ) + . + + + Hjálpir + tað + ikki + , + kunnu + tit + taka + tað + upp + og + bipa + tí + , + men + verið + inni + í + kamarinum + , + so + barnið + ikki + verður + í + ørviti + og + heldur + , + at + nú + fara + vit + uttar + í + stovuna + at + spæla + . + + + Spøl + Tit + kunnu + fara + at + spæla + eitt + sindur + lívligari + rørsluspøl + við + barnið + , + ið + nú + hevur + fulla + stýring + á + høvdinum + . + + + Her + er + eitt + úrval + av + stuttligum + spølum + , + sum + styrkja + javnvágina + , + vøddarnar + og + samskipanarevnini + . + + + Hoppispøl + Sit + niðri + , + meðan + barnið + stendur + á + tínum + lørum + . + + + Halt + um + bringuna + ella + armarnar + á + tí + , + alt + eftir + hvussu + trygt + , + tað + stendur + . + + + Lat + barnið + " + hoppa + " + upp + og + niður + , + lyft + tað + við + hvørt + upp + í + loft + , + so + verður + tað + enn + stuttligari + . + + + Høvdið + niðureftir + Legg + barnið + á + ryggin + . + + + Tak + væl + um + lørini + ella + leggirnar + á + barninum + . + + + Lyft + varliga + , + so + at + tað + hongur + við + høvdinum + niðureftir + . + + + Legg + barnið + niður + aftur + eftir + fáum + sekundum + . + + + Blunda + , + blunda-hygg + , + hygg + Fjal + andlitið + í + lógvunum + , + meðan + tú + við + djúpari + ella + ljósari + rødd + sigur + " + blunda + , + blunda + " + . + + + Tak + hendurnar + burtur + , + so + andlitið + sæst + og + sig + " + hygg + , + hygg + " + við + ljósari + rødd + . + + + Leiku + Rangla + og + ringliegg + at + halda + í + hondini + . + + + B + óltar + í + ymsari + stødd + og + úr + ymiskum + tilfari + . + + + Sápubløðrur + ( + sum + tit + blása + ) + . + + + Býnýti + , + t.d. + plastskálir + og + sleivir + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_9_12_manadir_00115.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_9_12_manadir_00115.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..f9400898ce9867f3bbcf1540c04711bb6759acaf --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_9_12_manadir_00115.xml @@ -0,0 +1,1496 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnið 9-12 mánaðir + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 1025 words + 1199 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-00f8e8128557a9e6 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnið 9-12 mánaðir + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/barnid-9-12-manadir + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnið 9-12 mánaðir +

+ + Barnið + 9-12 + mánaðir + Barnið + kann + koma + upp + á + øll + fýra + og + fer + kanska + at + grulva + . + + + Tað + lærir + at + blaða + í + bók + og + leggja + ting + í + skál + . + + + Tað + venur + seg + at + drekka + úr + koppi + og + eta + við + skeið + . + + + Tað + pjátrar + í + tveimum + stavilsum + da-da + , + ma-ma + , + ba-ba + og + gjarna + í + samtalu + við + tykkum + . + + + Menning + Kanska + fer + tykkara + barn + knappliga + at + ræðast + fólk + , + sum + tað + ikki + sær + dagliga + . + + + Tað + kunnu + vera + abbar + og + ommur + ella + vinir + , + sum + tað + áður + hevur + kent + seg + trygt + við + . + + + Tað + er + ein + heilt + natúrligur + liður + í + sálarligu + menningini + og + hvørvur + skjótt + . + + + Tað + hevur + týdning + at + virða + barnsins + ótrygd + og + hjálpa + tí + , + við + tað + at + tit + eru + ansin + og + takkla + ótrygdina + varisliga + og + róliga + . + + + Noyðið + ikki + barnið + at + vera + hjá + onkrum + , + tað + ikki + kennir + . + + + Lat + tað + eygleiða + fólkið + , + meðan + tað + situr + trygt + í + fanginum + á + pápa + ella + mammu + , + so + gongur + tað + vanliga + bæði + lagaliga + og + friðarliga + . + + + Í + sama + skeiði + kunnu + tit + uppliva + , + at + barnið + grætur + hjartanemandi + , + bara + tit + fara + úr + eygsjón + . + + + Barnið + skilur + ikki + , + at + enn + eru + tit + inni + , + og + at + tit + koma + aftur + . + + + Tað + kann + hjálpa + at + tosa + við + barnið + ímeðan + , + so + at + tað + hoyrir + , + at + tit + framvegis + eru + har + , + sjálv + um + tit + ikki + síggjast + . + + + Í + hesum + skeiðinum + er + burt-hygg + , + hygg-spælið + serliga + løtubært + . + + + Rørslur + Barnið + lærir + gjøgnum + kroppin + . + + + Gev + tí + barninum + nakrar + tryggar + , + kropsligar + karmar + , + har + tað + hevur + møguleika + at + menna + sínar + rørsur + . + + + Rørslurnar + í + munninum + ( + munnmotorikkurin + ) + mennist + , + so + barnið + fær + betur + tugt + . + + + Barnið + kemur + upp + á + øll + fýra + og + fer + kanska + at + grulva + . + + + Summi + kunnu + kanska + grulva + longu + , + tá + ið + tey + eru + níggju + mánaðir + , + onnur + seinni + . + + + Nøkur + leypa + grulvistigið + um + og + fara + heldur + upp + at + standa + , + meðan + tey + styðja + seg + at + onkrum + . + + + So + grulva + tey + kanska + seinni + . + + + Barnið + byrjar + at + reisa + seg + og + styðjar + seg + at + onkrum + . + + + Grulvar + tað + , + mennast + fimi + og + ferð + – + eisini + upp + trappur + ( + undir + umsjón + ! + ) + . + + + Barnið + fer + kanska + at + ganga + runt + um + stovuborðið + og + styðjar + seg + at + tí + . + + + Venur + seg + at + standa + leyst + . + + + Barnið + venur + seg + við + at + nýta + hondina + sum + pinsett + , + har + tummil + og + fremstifingur + grípa + um + smáar + lutir + . + + + Tað + er + ein + fragd + fyri + barnið + at + sleppa + tingum + aftur + og + aftur + , + tá + ið + tit + taka + tey + upp + . + + + Spælið + er + stuttligt + og + styrkir + eisini + sosiala + samspælið + . + + + Tá + ið + barnið + fyllir + eitt + ár + , + kann + tað + kanska + ganga + við + stuðli + , + men + tey + flestu + gera + tað + fyrst + seinni + . + + + TILRÁÐING + Síggið + til + , + at + barnið + er + í + røringi + , + sum + dagurin + líður + . + + + Latið + ikki + barnið + sita + í + høgum + stóli + millum + máltíðirnar + . + + + Styðið + barnið + at + koma + upp + á + øll + fýra + , + hjálpið + tí + at + grulva + , + sita + og + standa + . + + + Eftiransni + Barnið + kann + sita + eina + løtu + einsamalt + og + spæla + , + tá + ið + tað + verður + upptikið + av + møguleikunum + í + leikuni + . + + + Vísið + barninum + , + at + tit + hava + álit + á + , + at + tað + kann + klára + seg + væl + uttan + støðugt + eftirlit + . + + + Barnið + hevur + tó + eisini + tørv + á + , + at + spælt + verður + við + tað + , + sungið + fyri + tí + og + tosað + við + tað + . + + + Tað + hevur + tikið + dik + á + seg + at + læra + verðina + at + kenna + – + og + tit + eru + lærumeistararnir + . + + + Barnið + skilur + nú + eini + 10-20 + orð + , + sjálvt + um + tað + ikki + sigur + nakað + enn + . + + + Tað + passiva + orðatilfarið + kemur + , + áðrenn + tað + nýtir + orðini + aktivt + . + + + Fyri + hvønn + mánað + , + sum + fer + , + skilur + tað + alt + fleiri + orð + . + + + Um + ársgamalt + skilur + barnið + 50 + orð + og + kann + kanska + siga + fleiri + . + + + Búgvið + til + vøggustovu + ? + + + Flestu + børn + skulu + í + vøggustovu + ella + dagrøkt + júst + um + ta + tíðina + , + tá + ið + mong + teirra + eru + menningarliga + eitt + sindur + bangin + fyri + fremmandum + , + sí + her + . + + + Men + tað + eru + korini + hjá + mongum + , + og + tit + kunnu + gera + nógv + fyri + , + at + byrjanin + hjá + barninum + í + dagtilboðnum + verður + so + góð + sum + gjørligt + : + Veljið + ein + dagstovn + ella + - + røkt + , + tit + hava + álit + á. + Farið + fyrst + á + vitjan + , + so + at + tit + fáa + fatan + av + , + um + staðið + hóskar + til + tykkara.Tosið + jaliga + um + dagtilboðið + , + so + tykkara + álit + kann + ávirka + barnið + . + + + Brúkið + síðsta + mánaðin + í + barnsburðar-farloyvinum + til + eitt + langt + , + liðiligt + byrjanarskeið + , + eru + tit + so + heppin + at + fáa + pláss + í + góðari + tíð + . + + + Nøkur + børn + skulu + brúka + 14 + dagar + , + onnur + eru + longur + um + at + venja + seg + við + ella + til + dagtilboðið + . + + + Gerið + tíðina + heimanífrá + stutta + hjá + barninum + , + t.d. + frá + kl + 9 + til + 15 + , + ber + tað + tykkum + til + . + + + Við + hvørt + liggur + tað + fyri + , + um + tit + fleksa + tykkara + millum + , + so + annað + tykkara + kemur + við + barninum + – + og + møtir + seint + til + arbeiðis + – + meðan + hin + parturin + gevst + tíðliga + og + fer + eftir + tí + . + + + Fáið + gjarna + tey + gomlu + uppí + at + fara + við + og + eftir + barninum + . + + + Verið + saman + við + barninum + , + tá + ið + tit + eru + saman + . + + + Bjóðið + barninum + nærveru + eisini + likamligt + samband + - + so + at + tað + kann + merkja + og + føla + tykkum + . + + + Haldið + fast + við + tykkara + vælkendu + siðvenjur + , + eisini + um + vikuskiftið + . + + + Ein + róligur + gerandisdagur + við + føstum + matar + - + og + songartíðum + gevur + barninum + tryggleika + . + + + Um + tað + mundið + , + tá + ið + barnið + byrjar + í + dagtilboði + , + kann + tað + hjálpa + at + " + skerja + " + annað + , + sum + kann + fylla + gerandisdagin + og + órógva + . + + + Spøl + Upp + at + standa + , + fegið + og + fregið + . + + + Tykkara + barn + lærir + so + við + og + við + at + stýra + og + samskipa + rørslunum + og + gera + tær + neyvari + við + at + venja + seg + – + aftur + og + aftur + . + + + Samstundis + mennast + mál + og + tankar + , + og + tað + lærir + , + hvussu + ein + er + saman + við + øðrum + fólkum + , + bæði + børnum + og + vaksnum + . + + + Tá + ið + tit + spæla + við + barnið + , + styrkja + tit + sostatt + bæði + tess + rørslur + og + rørslustýringina + , + tað + sosiala + samspælið + og + hugsanarligu + menningina + . + + + Endurtøku + - + og + sangspøl + Endurtøkuspøl + sum + at + vinka + , + klappa + kaku + og + burt-hygg + , + hygg + . + + + Eintøk + sangspøl + , + har + keipur + skulu + vera + við + t.d. + Rura + , + rura + barnið + , + Eg + átti + mær + ein + grønan + bil + , + Dansa + , + dansa + Deia + og + Lítli + Pætur + Eiturkoppur + . + + + " + Beistast + " + Spøl + , + har + barnið + verður + sveiggjað + , + rullað + og + hjálpt + til + at + hoppa + og + bólta + rút + . + + + Sveiggja + og + mala + runt + Gev + barninum + eitt + ” + sveigg + ” + , + tá + ið + tað + ber + høvdið + heilt + trygt + : + Halt + um + bringuna + á + tí + . + + + Sveiggja + barnið + bara + einaferð + runt + um + teg + ella + niður + millum + beinini + á + tær + og + upp + í + loft + . + + + Ansa + eftir + , + um + barnið + heldur + tað + vera + stuttligt + . + + + Annars + steðga + beinanvegin + . + + + Halt + ikki + í + armarnar + á + tí + , + tí + tað + kann + skaða + akslar + og + herðar + Upplestur + Nýtið + eisini + bøkur + at + læra + barnið + um + heimin + , + og + brúkið + eisini + myndir + av + næstingum + at + styrkja + ættarbondini + við + , + og + lærið + barnið + tey + mongu + hugtøkini + : + omma + og + abbi + , + pápabeiggi + og + mammusystir + , + systkinabarn + o.s.fr. + Leiku + Potikassi + Putlispæl + við + knappum + Kubbar + at + laða + Neglibretti + Gongu + - + el. + dukkuvognur + við + onkrum + tungum + í + Ringar + á + pinnum + ella + pyramidu + Um + nógv + av + hesum + leikum + kunnu + tit + bæði + tosa + um + støddir + , + litir + og + skap + , + og + barnið + kann + merkja + , + hvussu + tað + ymiska + tilfarið + kennist + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_er_millum_eitt_og_tvey_00122.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_er_millum_eitt_og_tvey_00122.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..c19c9407bd5dcf5720b0cce703d56a23a64e1918 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnid_er_millum_eitt_og_tvey_00122.xml @@ -0,0 +1,5434 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnið er millum eitt og tvey ár + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 4080 words + 4723 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-2c934c59dcbb1bb8 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnið er millum eitt og tvey ár + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/barnid-er-millum-eitt-og-tvey-ar + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnið er millum eitt og tvey ár +

+ + Barnið + er + millum + eitt + og + tvey + ár + Reingerðarevni + og + evnindi + eru + eitur + fyri + tykkara + lítla + barn + . + + + Nú + ið + barnið + kann + koma + sær + runt + og + fara + í + skáp + og + skuffur + , + er + tíð + at + barnasikra + . + + + Tykkara + barn + gerst + betur + ført + fyri + at + flyta + seg + og + kann + fara + víðan + um + . + + + Men + enn + skilur + tað + ikki + vandan + at + rætta + seg + eftir + heita + kaffikoppinum + , + mamman + situr + við + , + ella + klóra + seg + upp + í + vindeygakarmin + . + + + Tí + mugu + tit + hava + " + eyga + á + hvørjum + fingri + " + . + + + Menning + Tað + ársgamla + barnið + kann + reisa + seg + upp + , + standa + og + ganga + við + stuðli + – + og + skjótt + fer + tað + sjálvt + at + ganga + . + + + Stúrið + ikki + , + um + barnið + hevur + longri + tíð + um + at + læra + seg + at + ganga + . + + + Summi + børn + duga + so + væl + at + grulva + , + at + tey + ikki + enn + hava + tørv + á + at + læra + at + ganga + . + + + Onnur + eru + varnari + ella + bangin + av + miseydnaðum + royndum + , + sum + endaðu + við + føllum + og + sløgum + . + + + Tá + ið + barnið + verður + lagt + á + búkin + , + kann + tað + ganga + sum + bjørn + á + øllum + fýra + . + + + Nøkur + børn + aka + seg + fram + á + stumpinum + . + + + Er + lýtt + í + veðrinum + , + kunnu + tit + lata + barnið + sleppa + út + at + ganga + eitt + sindur + . + + + Skjótt + fer + tað + so + smátt + at + skilja + hvønn + veg + , + tað + skal + fara + . + + + Latið + barnið + fara + eftir + lutum + fyri + tykkum + . + + + Barnið + kann + eisini + sparka + til + ein + bólt + , + og + so + við + og + við + lærir + tað + at + grulva + í + trappum + , + fyrst + niður + og + ofta + eftir + hæli + , + seinni + uppeftir + og + at + enda + ganga + upp + frameftir + . + + + Barnið + verður + alt + meira + stillhent + at + eta + við + skeið + , + dugir + at + byggja + við + kubbum + og + gera + smáar + krutlitekningar + . + + + Tá + ið + aldurin + er + um + 18 + mánaðir + , + velja + tey + flestu + børn + ta + hondina + , + teimum + dámar + betur + at + nýta + í + framtíðini + , + men + hjá + nøkrum + børnum + gerst + hetta + fyrst + týðiligt + um + skúlaaldur + . + + + Barnið + klappar + kaku + , + vinkar + og + gevur + leiku + , + sum + tað + gjarna + vil + hava + aftur + . + + + Barnið + er + forvitið + , + kannandi + og + upptikið + av + spæli + og + rørslu.Tað + tveitir + leikuni + og + spælir + gjarna + blunda-hygg-hygg + . + + + Barnið + vísir + kenslur + fyri + kenningum + og + ræðist + fremmand + . + + + Mál + Barnið + kennir + so + við + og + við + nøvn + og + lutir + úr + gerandisdegnum + . + + + Tað + kann + siga + nøkur + fá + orð + og + gera + okkurt + eftir + áheitan + . + + + Svara + barninum + , + tá + ið + tað + spyr + : + " + Hvat + er + tað + ? + " + + + Tá + ið + orðini + verða + tikin + uppaftur + og + uppaftur + , + lærir + barnið + málið + . + + + Bøkur + , + náttúran + og + gerandisstøður + eru + góð + at + tosa + um + . + + + Lýs + við + orðum + , + hvat + tú + ert + í + holt + við + . + + + Brúka + nøvnini + á + tingunum + , + og + hvar + tey + eru + , + t.d. + inni + , + úti + , + uppi + og + niðri + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + 15 + mánaðir + , + kann + tað + skilja + um + 100 + orð + , + sjálvt + um + tað + kann + bara + siga + eini + 10-20 + orð + . + + + Tá + ið + barnið + er + um + 2 + ár + , + kann + tað + vísa + á + sínar + likamslutir + og + siga + smáar + setningar + við + 2-3 + orðum + . + + + Brúkar + barnið + tátu + , + kann + tað + gera + sítt + til + at + tarna + málmenningini + og + ávirka + tannstøðuna + . + + + Lat + barnið + bara + fáa + tátu + , + tá + ið + tað + skal + sova + , + og + um + tað + skal + uggast + . + + + Lat + tað + ikki + hava + tátu + í + munninum + , + meðan + tað + spælir + , + tá + ið + tit + eru + túr + við + barnavogni + ella + slagvogni + , + ella + tá + ið + tit + t.d. + lesa + bøkur + . + + + Sjálvbjargni + Barnið + mennir + alla + tíðina + sína + persónmensku + og + gerst + alt + meira + tilvitað + um + seg + sjálvt + sum + ein + sjálvstøðugan + persón + . + + + Tað + verður + alt + týðiligari + , + tá + ið + barnið + er + millum + 1½ + og + 2 + ár + . + + + Barnið + kann + nú + sjálvt + koma + víða + um + . + + + Tað + er + í + ferð + við + at + uppdaga + umhvørvið + og + er + ógvuliga + forvitið + og + spurið + . + + + Verðin + skal + kannast + , + og + vitast + , + hvussu + langt + tað + sleppur + . + + + Barnið + mennir + soleiðis + sínar + sosialu + førleikar + og + evnini + at + laga + seg + eftir + umstøðunum + . + + + Barnið + fer + nú + at + kunna + minnast + tær + dagligu + vanarnar + dag + um + dag + og + kann + krevja + at + fáa + sín + vilja + í + øllum + dagligum + viðurskiftum + . + + + Tað + kann + t.d. + vilja + fara + í + onnur + klæði + enn + tey + , + tit + hava + ætlað + , + og + tað + vil + hava + annað + at + eta + enn + tað + , + sum + er + sett + fyri + tað + . + + + Eru + ynskini + rímilig + og + kunnu + eftirlíkast + uttan + alt + ov + nógv + roks + , + er + tað + klókt + at + geva + barninum + høvi + at + velja + og + taka + avgerðir + . + + + Aðrar + ferðir + kann + tað + vera + best + at + halda + fast + við + sítt + og + í + staðin + fáa + barnið + at + hugsa + um + okkurt + annað + . + + + Tosið + við + starvsfólkini + í + dagstovninum + o.o. + , + nú + atburðurin + hjá + barninum + er + trupul + at + hava + við + at + gera + . + + + Samband + við + vaksin + og + nærvera + hava + avgerandi + týdning + fyri + menningina + hjá + barninum + og + kunnu + ikki + býtast + um + við + sjálvt + tey + bestu + leikuni + . + + + Barnið + veksur + seinni + Í + øðrum + liviári + veksur + barnið + umleið + 10 + cm + og + tyngist + um + 3 + kg + . + + + Tað + veksur + sostatt + als + ikki + so + skjótt + sum + tað + fyrsta + árið + . + + + Men + tað + eru + stór + frávik + – + nøkur + børn + vaksa + skjótari + , + onnur + seinni + , + men + eingi + tekin + eru + um + tvørrandi + trivnað + . + + + Spyrjið + heilsufrøðingin + ella + læknan + , + ivast + tit + í + , + um + barnið + veksur + , + sum + tað + eigur + . + + + Læknin + bjóðar + heilsukanning + og + koppseting + , + tá + ið + barnið + er + 12 + mánaðir + . + + + Tá + ið + tað + er + 15 + mánaðir + , + kann + tað + fáa + MFR-vaksinatión + fyrstu + ferð + . + + + Tannbusting + Barnið + hevur + longu + fingið + nakrar + barnatenn + , + og + fleiri + eru + á + veg + . + + + Á + tekningini + sæst + , + nær + tær + ymisku + tenninar + vanliga + plaga + at + koma + . + + + Har + kann + tó + vera + stórur + munur + á + børnunum + . + + + Lættast + er + at + busta + tenninar + á + barninum + , + tá + ið + tað + situr + í + fanginum + . + + + Brúka + eina + lítla + , + bleyta + tannbust + við + eitt + sindur + av + fluortannkremi + , + svarandi + til + lítlafingursnaglin + á + barninum + . + + + Ansa + eftir + at + fáa + nýggja + tannbust + , + tá + ið + bustin + ývnast + . + + + Tað + hevur + stóran + týdning + , + at + barnið + fær + góðar + vanar + viðvíkjandi + tannbustingini + . + + + Tað + kann + saktans + hjálpa + til + at + busta + tenninar + , + eftir + at + vaksin + hava + bustað + tær + , + men + fyrsta + ið + barnið + er + 11-12 + ár + , + kann + tað + sjálvt + standa + fyri + bustingini + . + + + Halda + foreldrini + uppat + við + dagligu + tannbustingini + , + kunnu + tenninar + skjótt + koma + í + vanrøkt + . + + + Tannlæknin + Øll + børn + í + Føroyum + hava + tilboð + um + ókeypis + tannrøkt + frá + føðing + , + øll + barnaárini + og + til + átjanára + aldur + . + + + Tannlæknin + fylgir + barninum + javnan + og + kann + vegleiða + tykkum + , + hvussu + slepst + undan + holum + í + tonnunum + . + + + Tit + hava + møguleika + at + venda + tykkum + til + ta + kommunalu + barnatannrøktina + , + áðrenn + barnið + verður + biðið + um + at + koma + fyrstu + ferð + , + skuldi + tað + havt + fingið + onkran + skaða + , + ella + hava + tit + kanska + okkurt + at + spyrja + um + . + + + Les + meira + á + heimasíðununi + hjá + tínari + kommunu + . + + + Fyrstu + ferð + hjá + tannlækna + Tannlæknin + hevur + gott + tak + . + + + Tit + kunnu + brúka + somu + støðu + , + tá + ið + tit + busta + tenninar + á + barninum + . + + + Ella + barnið + situr + í + fanginum + . + + + Sum + øll + onnur + fara + tit + at + fáa + tilboð + at + koma + til + tannlækna + , + áðrenn + barnið + hevur + fylt + 3 + ár + . + + + Gerið + einki + hávasták + burtur + úr + vitjanini + - + og + lovið + ongantíð + samsýning + fyri + t.d. + góðan + atburð + . + + + Tykkara + hugburður + til + vitjanina + ávirkar + barnið + . + + + Latið + ikki + egnar + kenslur + ella + møguliga + tannlækna + ræðslu + ávirka + barnið + . + + + Takið + tannlæknavitjanina + sum + eina + útferð + , + so + fer + barnið + at + uppliva + túrin + bæði + róliga + og + natúrliga + . + + + Á + fyrstu + vitjanini + fer + tannlæknin + aloftast + bara + at + hyggja + at + tonnunum + , + geva + barninum + ein + koyritúr + í + stólinum + og + vísa + , + hvussu + vatn + - + og + luftblásarin + virka + . + + + Er + tann + fyrsta + vitjanin + hjá + tannlæknanum + væleydnað + , + so + verða + hinar + so + mikið + lættari + . + + + Tannskaðar + Dettur + barnið + og + skaðar + tenn + ella + tannhold + , + eiga + tit + at + seta + tykkum + í + samband + við + tannlæknan + . + + + Í + ótíð + kunnu + tit + ringja + til + tannlæknavaktina + . + + + Tannlæknavaktin + - + Heilsutrygd + Matur + Hugsið + um + at + geva + barninum + mat + , + sum + tí + dámar + væl + , + og + sum + er + eitt + sindur + fjølbroyttur + . + + + Ikki + morla + ella + vevja + alt + saman + . + + + Tað + er + betri + at + lata + barnið + síggja + ymiskar + matvørur + og + læra + tær + at + kenna + . + + + Matur + , + sum + hóskar + til + børn + Barnið + millum + 1 + og + 2 + ár + etur + sum + hini + í + húskinum + og + skal + bara + hava + millum + 3,5 + og + 5 + dl + av + mjólk + um + samdøgrið + , + tí + annars + tekur + mjólkin + matarlystin + frá + øðrum + mati + . + + + Tit + mugu + virða + , + at + tað + er + okkurt + slag + av + mati + , + sum + barninum + ikki + dámar + . + + + Tað + merkir + ikki + , + at + barnið + er + kræsið + . + + + Við + tíðini + fer + smakkur + og + áhugi + at + broytast + , + halda + tit + fram + við + at + lata + tað + fáa + mat + av + ymsum + slagi + . + + + Matarlystur + Í + hesum + aldri + hevur + barnið + stóran + orkutørv + , + men + matarlysturin + kann + vera + rættiliga + óstøðugur + eitt + skifti + ella + frá + máltíð + til + aðra + . + + + Tað + er + heilt + natúrligt + , + og + er + barnið + í + røringi + , + trívist + , + og + hvørki + er + ov + lubbut + ella + rak + , + er + eingin + orsøk + at + stúra + . + + + Tykist + barnið + har + afturímóti + troytt + og + illa + til + passar + , + kann + orsøkin + til + vánaligan + matarlyst + koma + av + sjúku + . + + + Tosið + við + læknan + ella + heilsufrøðingin + , + eru + tit + farin + at + stúra + fyri + barnsins + heilsu + og + trivnaði + . + + + Nøkur + børn + hava + ómetaligan + matarlyst + til + eina + av + høvuðsmáltíðunum + , + meðan + tey + eta + lítið + aðrar + tíðir + á + degnum + . + + + Síggið + altíð + til + , + at + máltíðirnar + eru + góðar + og + føðsluríkar + , + so + hevur + hitt + ikki + so + stóran + týdning + . + + + Roynið + at + sleppa + undan + millummáltíðum + við + fruktkvarki + og + øðrum + søtmetiskendum + mati + – + tað + tekur + matarlystin + frá + tí + rætta + matinum + . + + + Tá + ið + barnið + ikki + vil + eta + ella + etur + ” + ov + lítið + ” + Nøkur + børn + vilja + ikki + eta + tað + , + ið + sett + verður + fyri + tey + . + + + Ella + vilja + tey + bara + eta + millum + máltíðirnar + ella + á + ein + serligan + hátt + . + + + Har + kunnu + vera + mangar + orsøkir + til + tað + Í + aldrinum + 1½ + - + 2 + ár + er + barnið + upptikið + av + at + vísa + vaksandi + sjálvstøðu + og + vilja + . + + + Barnið + vil + gjarna + sjálvt + , + men + tað + kann + tó + enn + ikki + sjálvt + - + og + hetta + kann + ørkymla + tað + og + verða + byrjanin + til + stríð + , + eisini + um + matin + . + + + Tit + kunnu + vera + vís + í + , + at + barnið + man + fara + at + eta + , + tá + ið + tað + er + svangt + . + + + Set + fyri + tað + tann + góða + matin + , + sum + hini + í + húskinum + fáa + , + snúgvið + eftirtektina + burtur + frá + matinum + , + tosið + í + staðin + fyri + um + dagsins + hendingar + og + latið + vera + at + bera + upp + á + mál + etingarhátt + ella + vanar + hjá + barninum + . + + + Roynið + at + geva + barninum + ans + á + øðrum + økjum + hetta + tíðarskeiðið + . + + + Barnið + hevur + tørv + á + tykkara + stuðli + at + menna + sítt + sjálvbjargni + . + + + So + líðandi + verður + aftur + friður + við + borðið + . + + + Nøkur + ráð + til + góðar + máltíðir + Brúkið + máltíðirnar + til + hugnaligar + samverur + : + Hjálpið + barninum + at + vaska + sær + um + hendurnar + , + áðrenn + tit + fáa + tykkum + . + + + Latið + barnið + sjálvt + eta + við + fingrunum + og + við + skeið + ella + gafli + . + + + Setið + matin + á + borðið + í + smáum + verðum + á + ein + lokkandi + hátt + . + + + Latið + barnið + sita + í + sínum + egna + stóli + , + og + gevið + tí + tíð + og + pláss + at + venja + seg + . + + + Sleppið + tykkum + undan + klandri + undir + máltíðunum + , + og + roynið + ikki + at + rósa + ov + nógv + , + deila + ella + rætta + upp + á + barnið + . + + + Lurtið + eftir + barninum + , + tá + ið + tað + sigur + , + at + tað + er + mett + – + tað + er + bara + barnið + , + sum + veit + tað + . + + + Fiti + í + matinum + Barnið + hevur + støðugan + tørv + á + føðsluríkum + mati + . + + + Fáa + tit + sjálv + reiðiliga + soltnan + mat + , + latið + so + eitt + sindur + av + sós + ella + feitum + dressingi + í + verðin + hjá + barninum + . + + + Soltin + matur + og + nógvar + tægrar + kunnu + fylla + magan + , + áðrenn + barnið + hevur + fingið + nóg + nógva + orku + , + og + tað + kann + tálma + vøkstri + og + trivnaði + . + + + Gevið + barninum + millummjólk + , + og + roynið + helst + ikki + at + nýta + teir + mongu + mjólkarúrdráttirnar + sum + lættimjólk + og + soltimjólk + , + til + barnið + er + 2 + ár + . + + + Morgunmatur + Barnið + hevur + sovið + í + nógvar + tímar + síðani + nátturðan + , + so + tað + er + skilagott + at + geva + sær + stundir + , + at + barnið + kann + njóta + morgunmatin + í + frið + og + náðum + . + + + Ein + góð + byrjan + hevur + týdning + fyri + allan + dagin + . + + + Morgunmaturin + má + gjarna + vera + treystur + – + tað + er + ikki + nóg + mikið + við + t.d. + jogurt + við + frukt + í. + Nógv + børn + vilja + gjarna + hava + sama + morgunmat + hvønn + dag + . + + + Veljið + tí + ein + góðan + og + einfaldan + morgunmat + heilt + frá + byrjanini + . + + + Uppskot + til + morgunmat + : + Greytur + , + møguliga + við + frukt + , + millummjólk + í + koppi + . + + + Breyðsuppa + við + mjólk + , + vatn + í + koppi + . + + + A + 38 + við + músli + , + vatn + í + koppi + . + + + Breyð + við + tægrum + , + ostur + ella + kjøtviðskeri + , + millummjólk + í + koppi + . + + + Havragrýn + við + millummjólk + , + frísk + frukt + . + + + Høvuðsmáltíðir + Skiftið + millum + ymisk + sløg + av + mati + : + kjøti + , + fiski + , + grønmeti + , + suppu + og + samankókaðum + rættum + . + + + Greytur + fer + ivaleyst + eisini + at + falla + barninum + væl + av + og + á. + Minnist + til + at + geva + lítlum + og + klantrasligum + børnum + fleiri + máltíðir + . + + + Havið + breyð + aftur + við + matinum + , + eru + har + ikki + eisini + epli + , + rís + , + pasta + ella + grýn + . + + + Tað + er + skilagott + at + skifta + millum + fullkornsbreyð + og + ljósari + breyðsløg + – + men + viðhvørt + við + ongum + sjónligum + kjarnum + , + so + at + tyggingin + ikki + gerst + ov + møðsom + , + og + barnið + fær + ov + fáar + kaloriur + / + joule + . + + + Tað + hevur + einki + at + siga + , + um + maturin + er + heitur + ella + kaldur + . + + + Tað + er + betri + at + taka + ta + løttu + loysnina + enn + at + stressa + seg + út + fyri + at + náa + meira + , + enn + tit + kunnu + komast + útyvir + . + + + Fær + barnið + heitan + mat + í + dagrøkt + ella + vøggustovu + , + kunnu + tit + eisini + saktans + vera + nøgd + við + rugbreyð + til + nátturða + av + og + á. + Gevið + barninum + heilsubestu + føðina + Maturin + skal + hava + tað + rætta + innihaldið + av + fiti + , + salti + og + tægrum + : + Tak + ( + helst + ) + okkurt + fullkornsbreyð + , + men + við + kjarnum + , + sum + ikki + altíð + eru + sjónligar + . + + + Tak + helst + kjøt + og + viðskera + við + í + mest + lagi + 10 + g + av + fiti + fyri + 100 + g. + Fá + tær + frukt + og + grønt + sum + millummáltíð + ella + omaná + , + um + tað + ikki + er + partur + av + høvuðsmáltíðini + . + + + Ver + sparin + við + fiti + í + breyð + , + í + sós + og + salatsós + ( + dressingi + ) + frá + tí + , + at + barnið + er + ársgamalt + . + + + Far + eftir + matvørum + við + lyklaholsmerkinum + og + fullkornstekninum + . + + + Millummáltíðir + Smá + børn + kunnu + ikki + eta + so + nógv + í + senn + sum + vaksin + . + + + Tey + hava + tí + tørv + á + at + fáa + mat + og + drekka + umleið + annanhvønn + tíma + allan + dagin + . + + + Millummáltíðirnar + eiga + at + vera + rættiligar + , + smáar + máltíðir + , + so + at + barnið + kann + fáa + sín + tørv + á + føðsluevnum + nøktaðan + . + + + Tíðar + , + smáar + máltíðir + byrgja + eisini + fyri + , + at + barnið + gerst + knarrut + og + óróligt + . + + + Uppskot + til + millummáltíðir + : + Grovbolli + , + frukt + , + millummjólk + . + + + Rugbreyð + við + smøri + ella + osti + , + frukt + , + millummjólk + . + + + Frukt + , + rákostur + , + agurkukubbar + , + brotbreyð + , + millummjólk + . + + + A38 + við + frukt + , + vatn + . + + + Avlop + frá + nátturðanum + dagin + fyri + . + + + Gevið + gjarna + barninum + eina + mettandi + millummáltíð + á + veg + heim + úr + dagstovninum + t.d. + eina + samanlagda + rugbreyðsflís + ella + eina + frikadellu + frá + døgurðanum + dagin + fyri + . + + + Tað + gevur + orku + til + samveruna + seinnapartin + , + til + nátturðin + stendur + á + borðinum + . + + + Haldið + tykkum + helst + frá + keks + , + fruktsopum + , + frukt + í + klemmipakkum + og + øðrum + sukurhavnum + bitum + , + sí + eisini + her + . + + + Gevið + heldur + heilt + góðan + mat + hesa + løtuna + – + so + hevur + tað + ikki + so + nógv + upp + á + seg + , + at + barnið + hevur + lítlan + matarlyst + til + nátturðan + ella + er + ov + mótt + at + eta + nakað + serligt + . + + + Drekka + Tit + kunnu + geva + millummjólk + , + jogurt + og + líkar + úrdráttir + , + men + barnið + skal + bara + fáa + millum + 3,5 + og + 5 + dl + av + mjólk + um + samdøgrið + . + + + Drekkur + barnið + meira + mjólk + , + verður + tað + so + mett + , + at + tað + hevur + ikki + hevur + hug + til + annan + mat + . + + + Ansið + eftir + , + um + barnið + fær + mjólk + at + drekka + í + dagtilboðnum + . + + + Er + tað + ikki + so + , + skal + tað + fáa + alla + mjólkina + heima + hjá + tykkum + . + + + Gevið + barninum + vatn + at + drekka + til + nakrar + av + máltíðunum + . + + + Vatn + sløkkir + tostan + væl + . + + + Saft + og + djús + innihalda + nógv + sukur + og + eiga + tí + bara + at + verða + givin + í + avmarkaðari + nøgd + , + møguliga + tynt + við + vatni + , + t.d. + undir + sjúku + , + um + barnið + ikki + vil + drekka + vatn + ella + mjólk + . + + + Børn + hava + ikki + tørv + á + sodavatni + , + sum + hevur + ógvuliga + høgt + sukurinnihald + , + og + tað + eigur + ikki + at + verða + givið + børnum + undir + 3 + ár + . + + + Barnið + skal + eftir + støddini + hava + rættiliga + nógv + at + drekka + . + + + Nøkur + børn + boða + ikki + sjálv + frá + , + nær + tey + eru + tyst + , + so + at + foreldur + og + onnur + vaksin + kring + um + barnið + skulu + minnast + til + at + bjóða + tí + okkurt + at + drekka + av + og + á. + D-vitaminir + Minnist + til + at + halda + fram + við + D-vitaminum + . + + + Les + meira + um + D-vitaminir + her + . + + + Barn + eldri + enn + 1 + ár + fær + í + rangastrúpan + Kann + barnið + ikki + sjálvt + hosta + matin + upp + : + Halt + barninum + sum + víst + á + tekningini + . + + + Skift + ímillum + 5 + duk + á + ryggin + og + 5 + trýst + á + búkin + . + + + Roynið + at + fáa + fremmandalikamið + burtur + , + um + tit + síggja + tað + . + + + Andar + barnið + ikki + : + Ring + til + 112 + Vanar + Góðir + støðugir + vanar + geva + tryggleika + , + tí + vit + vænta + og + síggja + fyri + okkum + , + at + soleiðis + verða + komandi + dagarnir + eisini + . + + + Tað + hevur + týdning + at + vera + alskin + og + reglufastur + . + + + Reglufastur + merkir + ikki + at + halda + fast + við + eina + avgerð + , + sjálvt + um + tú + , + eftir + at + hava + hugsað + teg + betur + um + , + skilur + , + at + hatta + er + skeivt + . + + + Reglufesti + er + heldur + fastir + vanar + , + vanaverk + , + at + tú + heldur + tað + , + tú + hevur + lovað + , + at + tú + ert + greið + ( + ur + ) + og + álítandi + . + + + Tað + er + eisini + tað + , + at + tú + setur + aldurssvarandi + krøv + og + styðjar + barnið + at + vera + tað + , + tað + er + . + + + Hetta + styrkir + sjálvsvirðið + hjá + barninum + og + gevur + tí + stundir + og + ró + at + vita + , + hvat + skal + henda + , + og + mamma + og + pápi + vita + , + hvat + tey + gera + . + + + Barnið + verður + meira + ávirkað + av + tykkara + háttalagi + enn + tí + , + tit + siga + . + + + Tíð + til + barnið + Takið + barnið + við + í + dagliga + lívið + heima + . + + + Tosið + við + barnið + , + tá + ið + tit + eru + saman + . + + + Greiðið + frá + , + hvat + tit + síggja + , + tá + ið + tit + eru + úti + í + nattúruni + . + + + Latið + barnið + nerta + , + lukta + og + taka + lutir + heim + við + . + + + Við + hvørt + hevur + barnið + tørv + á + tykkara + fullu + nærveru + , + uttan + at + tit + skulu + gera + alt + møguligt + annað + samstundis + . + + + Tað + er + gott + fyri + menningina + hjá + barninum + at + vera + virðismett + , + elskað + og + sætt + , + men + tað + tolir + eisini + væl + at + bíða + eitt + sindur + , + til + tit + koma + , + eru + tit + tá + upptikin + av + onkrum + . + + + Í + hesi + tíðini + kemur + barnið + ofta + í + eina + tvístøðu + , + har + tað + sjálvt + vil + , + men + kann + ikki + . + + + Tað + er + neyðugt + , + at + tit + varisliga + styðja + barnið + og + finna + javnvágina + millum + uppílegging + , + frælsi + og + avbjóðing + . + + + Barnið + hevur + hug + at + hertaka + verðina + og + varðveitir + sítt + forvitni + , + tá + ið + tað + fær + foreldranna + ans + og + kennir + seg + trygt + . + + + Minnist + til + , + at + heilin + á + barninum + er + enn + ógvuliga + óbúgvin + . + + + Tað + verður + stýrt + av + sínum + tørvum + og + vil + gjarna + hava + teir + nøktaðar + alt + fyri + eitt + . + + + Eitt + lítið + barn + er + ongantíð + besnissað + ella + lúrið + – + tað + roynir + at + fá + skil + á + , + hvussu + heimurin + er + vorðin + og + vitar + , + um + tykkara + atburður + ( + reaktiónir + ) + nú + er + tann + sami + hvørja + ferð + – + til + tess + at + fáa + meira + vitan + um + tykkum + og + verðina + . + + + Virkin + spøl + og + rørslur + Smá + børn + røra + seg + av + sær + sjálvum + . + + + Tey + nýta + kroppin + at + kanna + umhvørvið + við + og + til + at + fáa + samband + við + onnur + . + + + Samstundis + læra + tey + at + kennna + sín + egna + kropp + . + + + Síggj + til + , + at + barnið + hevur + nóg + nógv + av + avbjóðandi + , + skiftandi + møguleikum + fyri + at + røra + seg + dagliga + , + so + at + tað + lærir + nógvar + ymiskar + rørslur + og + fær + eina + góða + rørslumenning + ( + motorikk + ) + . + + + Eitt + barn + , + ið + hevur + góða + rørslustýring + , + hevur + størri + møguleika + at + fáa + eina + jaliga + uppliving + av + sínum + kroppi + og + betri + fortreytir + fyri + at + spæla + virkið + við + onnur + børn + Hugsið + um + at + fáa + rørslur + inn + í + gerandisdagin + . + + + Tá + ið + barnið + gongur + , + kann + túrurin + í + og + úr + vøggustovuni + brúkast + til + at + venja + ymsar + rørslur + , + t.d + at + ganga + , + hoppa + , + renna + á + gongubreytini + , + hoppa + niður + av + steini + ella + trappu + , + ganga + á + rað + á + kantsteinum + o.s.fr. + Í + stórhandli + kann + tað + skúgva + ein + lítlan + innkeypsvogn + . + + + Heima + kann + barnið + vera + uppií + at + dustsúgva + , + rudda + , + hjálpa + til + í + køkinum + t.d. + við + at + vaska + matvørur + , + seta + á + borðið + og + nógv + annað + . + + + Onkuntíð + , + tá + ið + tit + hava + nógv + um + at + vera + , + kann + barnið + fáa + meira + hjálp + , + enn + neyðugt + er + . + + + Tykkara + barn + kann + nógv + meira + , + fær + tað + pláss + og + tíð + til + tess + , + og + tað + hjálpir + barninum + til + sjálvt + at + læra + nýggjar + rørslur + og + fáa + tamarhald + á + sínum + kroppi + . + + + T.d. + kann + barnið + ganga + við + síðuna + av + slagvogninum + , + renna + á + súkklubreytini + , + og + barnið + kann + sjálvt + lata + seg + úr + . + + + Ansið + eftir + trygdini + , + tá + ið + barnið + rørir + seg + ! + + + Dømi + um + virksemi + við + rørslum + : + Blás + sápubløðrur + og + royn + at + fanga + tær + . + + + Fær + út + í + náttúruna + , + har + barnið + hoppar + , + rennur + , + gongur + og + stendur + á + ymiskum + undirløgum + sum + grasi + , + eyri + , + asfalti + ella + sandi + . + + + Far + á + spæliplássið + , + har + barnið + kann + klintra + , + reiggja + og + spæla + í + sandi + . + + + Far + til + upplivingar + í + staðin + fyri + at + brúka + bilin + , + bussin + ella + slagvognin + . + + + Dansa + til + tónleik + ella + spæl + sangleikir + . + + + ” + Beistast + ” + , + har + barnið + verður + svingað + , + rullað + o.s.fr. + Fær + í + svimjihøllina + . + + + Gakk + til + fimleik + og + rútmikk + . + + + Dømi + um + virksemi + við + rørslum + Blás + sápubløðrur + og + royn + at + fanga + tær + . + + + Fær + út + í + náttúruna + , + har + barnið + hoppar + , + rennur + , + gongur + og + stendur + á + ymiskum + undirløgum + sum + grasi + , + eyri + , + asfalti + ella + sandi + . + + + Far + á + spæliplássið + , + har + barnið + kann + klintra + , + reiggja + og + spæla + í + sandi + . + + + Far + til + upplivingar + í + staðin + fyri + at + brúka + bilin + , + bussin + ella + slagvognin + . + + + Dansa + til + tónleik + ella + spæl + sangleikir + . + + + ” + Beistast + ” + , + har + barnið + verður + svingað + , + rullað + o.s.fr. + Fær + í + svimjihøllina + . + + + Gakk + til + fimleik + og + rútmikk + . + + + Spæla + við + onnur + børn + Tað + hevur + eisini + týdning + , + at + barnið + fær + møguleika + at + vera + saman + við + øðrum + børnum + . + + + Saman + við + javnaldrum + mennir + barnið + sína + uppfatan + av + sær + sjálvum + í + mun + til + onnur + . + + + Tað + sær + seg + sjálvt + sum + part + av + einum + bólki + og + lærir + at + umgangast + onnur + børn + og + venur + sínar + sosialu + førleikar + sum + t.d. + at + bíða + eftir + tørni + , + býta + út + leiku + og + vera + upp + í + spæli + saman + við + øðrum + . + + + Henda + samveran + kann + ikki + býtast + um + við + vaksin + . + + + Avmarkið + tíðina + framman + fyri + skíggjan + Skíggjatíðin + kann + ávirka + barnsins + trivnað + neiliga + . + + + Sjálvt + um + barnið + viðhvørt + kann + hava + tørv + á + at + sita + friðarligt + og + putlast + við + okkurt + handaligt + , + so + hevur + tað + stóran + týdning + fyri + barnið + at + røra + seg + so + nógv + sum + gjørligt + allan + dagin + . + + + Aðrir + møguleikar + enn + skíggin + kunnu + t.d. + vera + ymiskt + róligt + virksemi + : + Seta + á + borðið + , + vaska + grønmeti + , + hjálpa + til + at + elta + deiggj + og + rulla + bollar + o.s.fr. + Hvíla + seg + og + lurta + eftir + tónleiki + liggjandi + á + mottu + á + gólvinum + . + + + Barnið + liggur + í + ymiskum + støðum + . + + + Løtt + massasja + , + har + tit + skiftast + um + at + massera + hvør + øðrum + . + + + Upplestur + fyri + barninum + , + syngja + sangir + , + spæla + sangleikir + . + + + Onnur + friðarlig + spøl + t.d. + við + kubbum + , + mála + , + tekna + ella + leggja + putlispæl + . + + + At + kunna + velja + Gevið + barninum + bara + høvi + at + velja + millum + heilt + fáar + møguleikar + og + bara + soleiðis + , + at + valið + millum + møguleikarnar + er + veruleikakent + . + + + Eftir + tummilsregluni + kann + eitt + tvey + ára + gamalt + barn + best + fata + tveir + valmøguleikar + og + eitt + trý + ára + gamalt + barn + tríggjar + valmøguleikar + . + + + Góð + foreldur + saman + Uppalingin + gerst + lættari + og + meira + samljóðmandi + , + um + tit + sum + foreldur + kunnu + einast + og + styðja + hvørt + annað + . + + + Tað + eru + nakrar + støður + , + sum + vanliga + kunnu + verða + orsøk + til + kjak + . + + + Berið + fram + tykkara + áskoðanir + hvør + í + sínum + lagi + , + og + roynið + at + gera + eina + felags + avtalu + um + , + hvussu + tit + skulu + handafara + ymiskar + støður + í + dagligdegnum + . + + + Finnið + sjálv + upp + á + aðrar + støður + , + sum + tit + eru + ósamd + um + , + og + roynið + at + finna + ein + hátt + at + loysa + málini + uppá + , + sum + tit + bæði + kunnnu + vera + nøgd + við + . + + + Roynið + og + tosið + um + hesar + støðurnar + og + finnið + loysnir + : + Barnið + vil + gjarna + sova + saman + við + tykkum + um + náttina + . + + + Er + tað + í + lagið + ? + + + Tit + eru + boðin + til + langt + vikuskifti + við + ongum + barni + . + + + Fara + tit + við + ? + + + Barnið + etur + ógvuliga + fábroyttan + kost + , + og + vil + t.d. + bara + hava + pasta + og + einki + annað + . + + + Hvat + gera + tit + við + tað + ? + + + Barnið + er + ógvuliga + ” + mammusjúkt + ” + og + vil + ikki + verða + ballað + ella + hildið + av + pápanum + . + + + Hvussu + loysa + tit + tað + ? + + + Barnið + vil + ikki + hava + tenninar + bustaðar + . + + + Hvat + gera + tit + við + tað + ? + + + Hvussu + vilt + tú + helst + vera + sum + foreldur + ? + + + Nevn + trý + ting + , + ið + eru + umráðandi + ( + t.d. + regluføst + ( + fastur + ) + , + blíð + ( + ur + ) + og + dugir + væl + at + spæla + ) + . + + + Hvussu + vilt + tú + helst + hava + , + at + makin + skal + vera + sum + foreldur + ? + + + Brúkið + svarini + hvør + frá + øðrum + til + at + fáa + skil + á + , + hvat + er + tað + týdningarmesta + fyri + hvønn + tykkara + . + + + Tit + kunnu + eisini + skriva + niður + , + hvussu + tit + sum + mamma + og + pápi + gjarna + vilja + verða + minst + , + tá + ið + barnið + er + vorðið + tilkomið + – + tað + gevur + eisini + evni + til + umhugsanar + at + tosa + um + í + felag + . + + + Barnasikring + - + inni + Minnislisti + Barnasikring + er + bara + ein + eyka + týðandi + trygdarfyriskipan + , + men + kann + ikki + setast + í + staðin + fyri + tykkara + nærveru + . + + + Tykkara + lítla + barn + má + ikki + vera + við + ongum + uppsýni + , + sjálvt + um + tit + hava + sett + barnasikringina + til + . + + + Kannið + barnasikringina + , + tá + ið + barnið + sjálvt + kann + koma + allastaðni + . + + + Hava + allar + hurðar + fingið + hurðarmót + ella + klemmusikringar + , + so + at + tær + ikki + smella + afturá + og + klemma + fingrarnar + á + barninum + ? + + + Er + barnasikring + - + rimar + ella + áslag + – + í + øllum + vindeygum + , + so + at + barnið + kann + ikki + detta + út + ? + + + Er + innbúgvið + sett + soleiðis + , + at + tað + kann + ikki + nýtast + til + klíva + upp + í + og + náa + t.d. + vindeygum + ella + øðrum + ? + + + Eru + bókahillar + so + væl + festar + , + at + tær + ikki + koppa + ? + + + Hevur + alt + innbúgv + rundað + horn + , + ella + eru + hornaverjur + settar + á + ? + + + Hava + skuffur + við + vandamiklum + innihaldið + fingið + skuffulæsing + ? + + + Er + lás + á + øllum + skápum + við + vandamiklum + innihaldi + ? + + + Eru + øskubikør + , + sigarettpakkar + , + svávulpinnar + , + tendrarar + og + tílíkir + vandamiklir + lutir + fingnir + burtur + ? + + + Er + sett + upp + fyri + brenniovnin + ? + + + Eru + stikkkontaktir + barnasikraðar + , + ella + hava + tær + fingið + verju + ? + + + Eru + leysir + leidningar + fingnir + upp + av + gólvinum + ? + + + Eru + leidningar + til + el-tól + og + lampur + lagdir + soleiðis + , + at + barnið + ikki + fær + fatur + á + teimum + ? + + + Eru + forðingar + fyri + trappur + bæði + uppi + og + niðri + ? + + + Eru + innanduratrappur + við + lokaðum + stigum + ( + so + at + barn + ikki + kann + detta + niður + millum + stigini + og + fáa + høvdið + í + klemmu + ) + ? + + + Er + nóg + gott + ljós + á + trappuni + , + og + hevur + hon + barnahøgt + rimaverk + ? + + + Er + sett + upp + fyri + komfýrin + , + so + at + barn + ikki + sleppur + framat + har + ? + + + Er + komfýrurin + festur + so + væl + , + at + hann + ikki + koppar + ? + + + Er + barnasikring + á + ovnshurðini + ? + + + Eru + øll + vaskievni + , + evnindi + , + oljulampur + og + ymsar + oljur + óatkomandi + hjá + barni + ? + + + Eru + knívar + og + saksar + óatkomandi + hjá + barni + ? + + + Eru + heilivágur + og + vitaminpillarar + óatkomandi + hjá + barni + ? + + + Eru + hitatól + og + ovnar + óatkomandi + hjá + barni + ? + + + Liggur + skriðdygt + teppi + á + baðirúmsgólvinum + ? + + + Er + hitastillari + á + tí + heita + krananum + , + so + at + barnið + ikki + skáldar + seg + ? + + + Hevur + altanhurðin + sikring + ella + krampa + , + ið + er + so + mikið + høgt + uppi + , + at + barn + røkkur + ikki + upp + hagar + ? + + + Eru + skriðdygg + undirløg + undir + leysum + teppum + ? + + + Barnasikring + - + úti + Minnislisti + Latið + ongantíð + tykkara + lítla + barn + spæla + einsamalt + uttandura + , + sjálvt + um + útiplássið + er + læst + og + barnasikrað + . + + + Kannið + altan + , + urtagarð + og + onnur + uttanduraøki + , + sum + barnið + hevur + atgongd + til + . + + + Útiøki + Er + rimaverkið + um + altanin + minst + 1,20 + m + høgt + ? + + + Er + girðingin + gjørd + av + heilari + plátu + ella + av + loddrøttum + rimum + , + har + tað + í + mesta + lagi + eru + 12 + cm + millum + rimarnar + ? + + + Er + sett + upp + fyri + rúmið + , + har + kjallaratrappa + og + kanska + ljóskassi + eru + , + so + at + einki + barn + dettur + har + ? + + + Er + ( + urta + ) + garðurin + stongdur + , + so + at + barnið + ikki + sleppur + út + í + ferðsluna + ? + + + Er + vissa + fingin + fyri + , + at + har + er + einki + , + sum + barnið + kann + detta + niðurí + nakrastaðni + ? + + + Eru + taðingarevni + , + illgrasatýnarar + og + urtagarðsamboð + sett + soleiðis + , + at + tey + eru + ikki + atkomandi + hjá + børnum + ? + + + Reiggja + Er + plássið + undir + reiggjuni + nóg + stórt + at + detta + á + ? + + + Sæst + ikki + slit + á + boltum + og + skrúvum + í + reiggjuni + ? + + + Er + ketan + , + ið + reiggjan + hongur + í + , + klædd + við + plasti + , + so + at + barnið + ikki + kann + fáa + fingrarnar + í + klemmu + ? + + + Eru + minst + 40 + cm + millum + reiggju + og + undirlag + ? + + + Ymsir + hyljar + Er + vandaliga + hegnað + um + hylin + , + og + lás + sett + á + portrið + , + so + at + barnið + sjálvt + ikki + kann + koma + til + vatnið + ? + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnsburdartunglyndi_00100.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnsburdartunglyndi_00100.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..a8817bf2c60ac29a614d90e82b8a5c600b6560b9 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-barnsburdartunglyndi_00100.xml @@ -0,0 +1,316 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Barnsburðartunglyndi + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 115 words + 137 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-94edf7009c128408 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Barnsburðartunglyndi + https://www.gigni.fo/smaboern/barnsburdartunglyndi/barnsburdartunglyndi + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Barnsburðartunglyndi +

+ + Barnsburðartunglyndi + Allar + mammur + í + Føroyum + fáa + tilboð + um + at + verða + kannaðar + av + heilsufrøðingi + fyri + barnsburðartunglyndið + , + tá + barnið + er + umleið + 2 + mánaðar + gamalt + . + + + Tunglyndið + í + samband + við + barnsburð + , + kann + vísa + seg + á + ymiskan + hátt + . + + + Tekin + til + barnsburðartunglyndið + kann + t.d. + vera + eitt + ella + fleiri + av + hesum + eyðkennum + . + + + Kjarnueyðkenni + : + • + Ógleði + • + Niðursettur + hugur + • + Niðursett + orka + • + Møði + Fylgieyðkenni + : + • + Kensla + av + vónloysi + • + Kensla + av + máttloysi + • + Manglandi + orku + til + at + taka + sær + av + barninum + • + Manglandi + gleði + • + Skuldarkensla + Tunglyndið + kann + raka + øll + og + er + ikki + tekin + um + veikleika + av + nøkrum + slag + . + + + Tað + fæst + góð + hjálp + fyri + tunglyndið + . + + + Av + tí + at + barnsburðartunglyndið + rakar + eitt + tíðarskeið + í + lívinum + , + sum + hevur + so + stóran + týdning + fyri + alla + familjuna + , + er + týdningarmikið + , + at + fáa + hjálp + so + skjótt + sum + møguligt + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-beskyt_dig_teknifilmur_00326.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-beskyt_dig_teknifilmur_00326.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..b675ba97970554ce8b5a1ebd07d95b8742f89f7a --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-beskyt_dig_teknifilmur_00326.xml @@ -0,0 +1,177 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Beskyt dig (teknifilmur) + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 6 words + 8 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-ung-fyribyrging-abfd0afad796aa23 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Beskyt dig (teknifilmur) + https://www.gigni.fo/ung/fyribyrging/beskyt-dig-teknifilmur + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Beskyt dig (teknifilmur) +

+ + Teknifilmur + : + Ung + og + sex + - + Beskyt + dig + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-biditidin_00035.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-biditidin_00035.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..a5806c99ab40b0f0990a20bcaecb69963bce0b77 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-biditidin_00035.xml @@ -0,0 +1,899 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Bíðitíðin + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 590 words + 680 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-aettleiding-7f98018843e87ca4 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Bíðitíðin + https://www.gigni.fo/aettleiding/biditidin + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Bíðitíðin +

+ + Tann + fyrsta + bíðitíðin + familjur + sum + skulu + ættleiða + møta + er + , + bíðitíðin + eftir + at + blíva + góðkend + . + + + Í + Føroyum + er + tað + Ríkisumboðið + , + sum + góðkennir + familjurnar + , + og + er + hendan + bíðitíðin + fyri + tað + mesta + nakað + væl + styttri + enn + í + Danmark + . + + + Ringt + er + at + seta + tøl + á + , + tí + alt + er + tengt + at + , + hvussu + skjót + familjan + er + at + innheinta + skjøl + og + annað + , + sum + Ríkisumboðið + skal + nýta + . + + + Einir + 3-4 + mánaðar + er + tó + ikki + heilt + óvanligt + . + + + Tá + góðkenningin + sum + ættleiðingarforeldur + er + komin + , + skal + familjan + velja + eitt + land + , + har + tey + ynskja + at + ættleiða + frá + . + + + Her + byrjar + so + næsta + bíðitíðin + – + bíðitíðin + til + eitt + barn + verður + valt + til + familjuna + , + og + familjan + fær + boð + um + tað + . + + + Hendan + bíðitíðin + er + ymisk + frá + landi + til + land + , + og + veit + familjan + tá + hon + velur + land + , + hvussu + long + tíðin + vanliga + er + . + + + DanAdopt + og + AC + Børnehjælp + hava + eitt + yvirlit + yvir + , + hvussu + long + bíðitíðin + er + hjá + ymisku + londunum + . + + + Men + sum + alt + annað + , + so + er + hendan + bíðitíðin + vegleiðandi + , + og + tíverri + hendir + viðhvørt + eitthvørt + í + londunum + , + har + børnini + koma + frá + , + sum + kann + ávirka + hesa + bíðitíðina + , + so + hon + gerst + longri + , + enn + familjan + hevði + roknað + við + . + + + Sum + oftast + er + ikki + so + trupult + at + bíða + tað + tíðina + ein + hevur + fingið + at + vita + , + at + tað + helst + fer + at + ganga + , + men + um + tíðin + blívur + longd + , + kann + tað + verða + ógvuliga + hart + og + trupult + fyri + foreldrini + . + + + Tað + er + ikki + óvanligt + , + at + hugsa + daprar + tankar + í + hesum + tíðarskeiðinum + , + so + sum + : + Tað + verður + nokk + ongantíð + , + Tað + hendir + nokk + okkurt + sum + ger + at + vit + missa + góðkenningina + , + Landið + steingir + fyri + ættleiðing + o.s.fr. + Flestu + familjur + hava + familju + og + vinir + , + sum + fegin + vilja + fylgja + við + í + hesi + tíðini + og + gleðast + saman + við + foreldrunum + . + + + Tó + kann + tað + hjá + onkrum + vera + so + , + at + familja + og + vinir + ikki + heilt + skilja + teir + tankar + foreldrini + ganga + við + , + og + viðhvørt + gerst + ein + troyttur + av + , + at + skulu + greiða + frá + umaftur + og + umaftur + , + t.d. + tá + øll + spyrja + tað + sama + : + Hví + gongur + tað + so + seint + ? + + + Tað + er + als + ikki + óvanligt + , + at + ein + ikki + tímur + at + svara + . + + + Í + hesum + tíðarskeiðnum + kann + tað + vera + gott + , + at + hava + samband + við + onkran + , + sum + orkar + at + lurta + og + skilur + , + at + hesi + viðurskifti + ikki + eru + óvanlig + í + ættleiðingartilgongdini + . + + + Tískil + kann + tað + , + hesa + tíðina + , + vera + eitt + gott + hugskot + at + vera + við + í + einum + ættleiðingarmammu + - + / + familjubólki + , + har + øll + eru + , + ella + hava + verið + í + sama + báti + . + + + Nógv + hava + havt + gleði + av + at + vera + við + í + hesum + bólkum + . + + + Eru + tit + áhugað + í + hesum + , + eru + tit + vælkomin + at + seta + tykkum + í + samband + við + okkum + , + so + skipa + vit + fyri + , + at + tit + gerast + partur + av + einum + bólki + . + + + Tann + dagin + familjan + fær + boðini + um + , + at + barn + er + útvalt + til + tey + , + er + oftast + ein + tann + besti + dagurin + fyri + familjuna + . + + + Endiliga + kunnu + tey + siga + , + at + nú + eru + tey + foreldur + , + og + familja + og + vinir + kunnu + gleðast + saman + við + familjuni + . + + + Og + so + kemur + seinasta + bíðitíðin + – + bíðitíðin + at + sleppa + eftir + barninum + . + + + Her + er + eisini + ymiskt + frá + landi + til + land + hvussu + long + bíðitíðin + er + . + + + Familjurnar + vita + eisini + hvussu + long + tíð + plagar + at + ganga + , + í + tí + landinum + tey + hava + valt + at + fáa + barn + frá + . + + + Nógv + foreldur + halda + hetta + er + tann + ringasta + bíðitíðin + , + tí + nú + vita + tey + hvørjum + tey + bíða + eftir + . + + + Men + sum + áður + sagt + , + so + plagar + tíðin + sum + ein + roknar + við + ikki + at + vera + so + trupul + , + men + um + bíðitíðin + av + einari + ella + aðrari + orsøk + blívur + longri + , + kann + tað + vera + trupult + at + fáa + gerandisdagin + at + hanga + saman + . + + + Hava + tit + tørv + á + einum + práti + í + bíðitíðini + , + ella + ynskja + at + koma + við + í + ein + bólk + , + er + tit + eisini + hjartaliga + vælkomin + at + seta + tykkum + í + samband + við + okkum + . + + + Bøkur + sum + kunnu + vera + góðar + at + lesa + : + Adoption + fra + a-z + , + Kirsten + Elley + , + JPBøger + Adoptivforældre + , + Birgit + Madsen + , + Forlaget + Madsen + Adopteret + , + Birgit + Madsen + , + Kroghs + Forlag + Av + heimasíðum + kunnu + nevnast + www.aettleiding.fo + www.adoption.dk + www.a-c.dk + www.danadopt.dk + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-bind_tampon_og_00074.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-bind_tampon_og_00074.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..84cfa39c9a5a2eac7bf945da39844145b2df07c8 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-bind_tampon_og_00074.xml @@ -0,0 +1,551 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Bind, tampon og menstruatiónskoppar + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 290 words + 336 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-skulaboern-bf90102970d1d2ee + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Bind, tampon og menstruatiónskoppar + https://www.gigni.fo/skulaboern/kynsbuning/bind-tampon-og-menstruationskoppar + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Bind, tampon og menstruatiónskoppar +

+ + Bind + Tá + ein + genta + fær + mánasjúku + , + er + vanligt + at + hon + byrjar + at + brúka + bind + . + + + Bindið + sýgur + blóðið + sum + kemur + úr + skeiðini + . + + + Á + bakinum + er + klistur + , + sum + ger + at + bindið + festir + seg + á + trussuna + . + + + Til + ber + til + at + keypa + bind + í + ymiskum + støddum + , + tjúgdum + og + longdum + . + + + Eisini + er + bind + við + " + veingjum + " + sum + kunnu + bukkast + aftur + um + kantin + á + trussuni + , + sum + ger + at + bindið + festur + seg + betur + . + + + Um + náttina + ber + til + at + nýta + " + náttbind + " + sum + er + longri + enn + vanligt + bind + . + + + Bind + eigur + at + verða + skift + umleið + 4. + hvønn + tíma + , + fyri + at + forða + at + bløtt + verður + gjøgnum + trussurnar + og + fyri + at + fyribyrgja + keðiligan + lukt + . + + + Trussuinnlegg + Trussuinnlegg + er + tynnri + enn + bind + , + og + kann + nýtast + teir + síðstu + dagarnar + í + mánasjúkuni + tá + gentan + bløðir + minni + , + ella + um + hon + hevur + útflot + . + + + Tampon + Tampon + er + gjørt + úr + bummull + . + + + Tað + verður + ført + inn + í + skeiðina + við + hylki + sum + er + samla + av + tveimum + rørum + gjørd + úr + plastikki + ella + pappi + . + + + Nøkur + sløg + av + tampon + hava + ikki + hylki + . + + + Eisini + eru + ymiskar + støddir + og + ymisk + súgvievni + . + + + At + nýta + tampon + krevur + venjing + . + + + Gott + er + at + byrja + við + einari + lítlari + stødd + og + vaksa + um + neyðugt + . + + + Um + hvítir + plettir + eru + á + tampongini + tá + hon + kemur + út + , + er + hon + ov + stór + . + + + Ein + tampon + eigur + at + verða + skift + 4. + hvønn + tíma + , + fyri + at + forða + fyri + útflot + , + ampa + av + lukti + og + bruna + . + + + TSS + ( + toksisk + shock + syndrom + ) + kallast + eisini + tampon-sjúka + , + sum + er + ein + álvarsamur + bruni + í + kroppinum + . + + + TSS + er + sera + sjálvsamt + , + men + kann + taka + seg + upp + , + um + tamponin + situr + ov + leingi + . + + + Menstruatiónskoppur + Menstruatiónskoppur + er + eitt + lítið + hylki + úr + bleytum + gummi + , + ið + kann + setast + upp + í + skeiðina + . + + + Har + savnar + hann + blóðið + ið + kemur + við + mánasjúkuni + . + + + Týdningarmikið + er + við + góðum + reinføri + , + tá + ein + nýtir + menstruatiónskopp + . + + + Koppurin + er + umhvørvisvinarligur + og + kann + endurnýtast + . + + + Aftaná + brúk + verður + hann + skolaður + við + vatni + . + + + Hentar + slóðir + : + Menstruationskop + - + webapotek + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-bolkasamrodur_og_undirvising_00312.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-bolkasamrodur_og_undirvising_00312.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..7d8f18e9adb5514d76315f4751712003598a7c09 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-bolkasamrodur_og_undirvising_00312.xml @@ -0,0 +1,247 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Bólkasamrøður og undirvísing + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 56 words + 74 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-ung-53271b599431d114 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Bólkasamrøður og undirvísing + https://www.gigni.fo/ung/heilsufroedingurin-i-skulanum/bolkasamroedur-og-undirvising + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Bólkasamrøður og undirvísing +

+ + Bólkasamrøður + og + undirvísing + Afturat + teimum + regluligu + persónligu + samrøðunum + við + næmingarnar + , + hevur + heilsufrøðingurin + eisini + bólkasamrøður + og + í + summum + førum + floksundirvísing + . + + + í + 9. + flokki + hevur + heilsufrøðingurin + seksualundirvísing + í + flokkinum + . + + + Evni + í + bólkasamrøðum + og + í + floksundirvísingini + kunnu + til + dømis + vera + : + kropsfatan + , + kenslur + , + trivnaður + , + kynsbúning + , + kynslív + , + seksualitetur + , + kynssjúkur + , + fyribyrging + , + kynsligur + ágangur + , + persónlig + mørk + , + misnýtsla + , + royking + , + rúsdrekka + , + rúsevni + , + sjálvskaðandi + atferð + o.s.fr. + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_faa_nu_hjalp_eftir_00256.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_faa_nu_hjalp_eftir_00256.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..f2ab84f802d55bf507b50c2b1473f57014781685 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_faa_nu_hjalp_eftir_00256.xml @@ -0,0 +1,754 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Børn fáa nú hjálp eftir skilnað millum foreldur + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 472 words + 549 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-ab68018096d020fd + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Børn fáa nú hjálp eftir skilnað millum foreldur + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/boern-faa-nu-hjalp-eftir-skilnad-millum-foreldur + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Børn fáa nú hjálp eftir skilnað millum foreldur +

+ + 4. + juni + 2024 + Børn + fáa + nú + hjálp + eftir + skilnað + millum + foreldur + Børn + og + ung + hava + brúk + fyri + at + vita + , + at + tey + eru + ikki + einsamøll + , + um + tey + stríðast + í + gerandisdegnum + ella + við + kenslur + . + + + Tá + ið + foreldur + fara + hvør + til + sítt + , + kann + tað + gera + børnini + ótrygg + ella + kensluna + av + at + vera + einsamøll + . + + + Royndir + vísa + , + at + børn + og + ung + hava + stóra + gleði + av + at + luta + teirra + tankar + og + kenslur + við + javngomul + , + ið + eru + í + somu + støðu + sum + tey + sjálvi + . + + + Í + farnu + viku + hava + lærarar + og + heilsufrøðingar + í + felag + tikið + útbúgving + , + ið + skal + geva + teimum + vitan + og + førleikar + at + hava + samrøðubólkar + fyri + børnum + , + hvørs + foreldur + ikki + liva + saman + . + + + Ætlanin + er + , + at + tilboðið + skal + bjóðast + kring + alt + landið + , + so + børn + , + ið + uppliva + skilnað + millum + foreldur + , + hava + møguleika + at + tosa + saman + um + møguligar + avbjóðingar + . + + + - + Framyvir + fara + vit + at + kunna + bjóða + øllum + børnum + , + har + foreldur + eru + farin + hvør + til + sítt + , + holla + hjálp + gjøgnum + samrøðubólkar + á + skúlanum + , + sigur + Djóni + Nolsøe + Joensen + , + landstýrismaður + í + barna + og + útbúgvingarmálum + , + ið + eisini + fegnast + um + , + at + MEA + – + Húsið + fyri + familjumenning + , + hevur + tikið + stig + til + at + bjóða + hesa + útbúgvingina + í + Føroyum + . + + + - + Mítt + fokus + hevur + frá + byrjan + verið + at + fáa + tvørfakligt + arbeiði + á + breddan + , + har + barnið + er + í + miðdeplinum + . + + + Tí + er + tað + eisini + gleðiligt + , + at + lærarar + og + heilsufrøðingar + eru + saman + um + at + taka + útbúgingina + og + saman + um + at + hjálpa + úti + í + skúlunum + kring + landið + . + + + - + Mítt + ynski + er + eisini + , + at + námsfrøðingarnir + á + dagstovnaøkinum + fara + at + fáa + hesa + útbúgving + og + vitan + , + so + hjálpin + eisini + kann + koma + yngri + børnum + til + góðar + , + sigur + landsstýrismaðurin + . + + + Vígdis + Skorheim + , + stjóri + í + MEA + – + Húsið + fyri + familjumenning + , + sigur + , + at + nýggju + barnabólkaleiðararnir + kunnu + verða + við + til + at + skapa + eitt + rúm + , + har + børn + og + ung + kunnu + tosa + um + teirra + kenslur + , + tankar + og + upplivingar + , + sum + eru + knýttar + at + skilnaðinum + millum + foreldur + teirra + . + + + Hetta + kunnu + tey + gera + saman + við + øðrum + børnum + , + sum + fara + gjøgnum + somu + avbjóðingar + . + + + 26 + lærarar + og + heilsufrøðingar + hava + tikið + útbúgving + seinastu + dagarnar + . + + + - + Vit + síggja + ein + tørv + , + tí + tað + eru + fleiri + , + sum + uppliva + skilnað + millum + foreldur + , + og + tann + tíðin + kann + vera + trupul + fyri + nøkur + børn + , + sigur + Sólrun + Foldbo + , + fakligur + stjóri + á + Gigni + . + + + - + Vit + eru + sera + glað + fyri + , + at + vit + taka + hesa + útbúgving + saman + við + lærarunum + , + og + at + útbúgvingin + kann + takast + í + Føroyum + . + + + Eg + eri + sannførd + um + , + at + samrøðubólkarnir + verða + ein + hjálp + til + fleiri + børn + , + og + eisini + kunnu + vera + við + til + at + stimbra + trivnaðin + hjá + børnum + og + familjum + teirra + , + sigur + hon + . + + + Jónleif + Johannesen + , + fulltrúi + í + Undirvísingarstýrinum + , + vísir + á + , + at + lærarar + eru + saman + við + børnum + alt + árið + , + og + síggja + eisini + sera + væl + hvussu + børn + trívast + . + + + - + Av + royndum + vita + vit + eisini + , + at + um + trivnaðurin + hjá + børnunum + ikki + er + góður + , + so + kunnu + avbjóðingar + eisini + vera + við + innlæringini + . + + + Tí + hava + vit + í + Undirvísingarstýrinum + raðfest + hesa + útbúgvingina + saman + við + Gigni + , + so + vit + í + felag + kunnu + veita + hjálp + úti + á + skúlunum + kring + landið + , + sigur + Jónleif + . + + + Tað + er + MEA + – + Húsið + fyri + familjumenning + , + ið + hevur + staðið + fyri + útbúgvingini + í + Føroyum + saman + við + Center + for + familieudvikling + í + Danmark + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_hava_torv_a_teirra_00183.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_hava_torv_a_teirra_00183.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..0e278a7add742db182daae04789d363071f44801 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_hava_torv_a_teirra_00183.xml @@ -0,0 +1,298 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Børn hava tørv á teirra foreldrum - eisini á alnetinum + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 97 words + 117 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-487f3c86b601389f + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Børn hava tørv á teirra foreldrum - eisini á alnetinum + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/boern-hava-toerv-a-teirra-foreldrum-eisini-a-alnetinum + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Børn hava tørv á teirra foreldrum - eisini á alnetinum +

+ + 19. + mai + 2023 + Børn + hava + tørv + á + teirra + foreldrum + - + eisini + á + alnetinum + Veitst + tú + , + hvat + títt + barn + ger + á + alnetinum + ? + + + " + Genvej + " + er + ein + nýggj + donsk + heimasíða + , + har + tú + sum + foreldur + kanst + fáa + hjálp + at + vera + við + í + talgilda + heiminum + hjá + tínum + barni + . + + + Heimasíðan + gevur + ítøkilig + amboð + , + íblástur + , + góð + ráð + og + vitan + um + nógv + evnir + og + ymiskar + trupulleikar + , + sum + børn + og + ung + møta + á + alnetinum + . + + + Tað + kann + vera + happing + , + talgildur + ágangur + , + influensarar + , + lýsingar + , + gaming + , + sosialir + miðlar + og + talgildir + felagsskapir + . + + + Vitja + heimasíðuna + og + fá + íblástur + her + . + + + SSP + hevur + eisini + nógva + upplýsing + um + evnið + á + sínari + heimasíðu + . + + + Vitja + heimasíðuna + her + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_kunnu_eisini_hava_eini_00177.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_kunnu_eisini_hava_eini_00177.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..d0c1f4fe9d56d4d5405819e8ec8325cce7942b0a --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-born_kunnu_eisini_hava_eini_00177.xml @@ -0,0 +1,875 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Børn kunnu eisini hava eini góð jól - hóast foreldrini ikki eru saman + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 554 words + 638 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-34bd73c939cd12b9 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Børn kunnu eisini hava eini góð jól - hóast foreldrini ikki eru saman + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/boern-kunnu-eisini-hava-eini-god-jol-hoast-foreldrini-ikki-eru-saman + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Børn kunnu eisini hava eini góð jól - hóast foreldrini ikki eru saman +

+ + 22. + desember + 2023 + Børn + kunnu + eisini + hava + eini + góð + jól + - + hóast + foreldrini + ikki + eru + saman + - + men + tað + krevur + nakað + av + tykkum + sum + foreldur + . + + + Eitt + brot + á + eitt + parlag + er + altíð + torført + . + + + Men + tað + er + serliga + torført + , + um + børn + eru + ein + partur + av + parlagnum + . + + + Tí + mitt + í + kreppuni + , + pínuni + og + kanska + eisini + vreiðini + , + hava + tit + saman + ábyrgdina + fyri + at + taka + røttu + avgerðirnar + vegna + tykkara + børn + . + + + Nógv + børn + , + sum + hava + fráskild + foreldur + , + uppliva + , + at + tað + kann + vera + trupult + at + koma + ígjøgnum + jólini + . + + + Tað + gerst + meira + týðiligt + , + at + familjan + er + sindrað + , + og + nógv + børn + ynskja + , + at + øll + kunnu + vera + saman + . + + + Nakrar + familjur + halda + áfram + at + vera + saman + á + jólum + , + men + tá + nýggjar + familjur + verða + stovnaðar + , + velja + nógv + , + at + børnini + skiftivís + eru + hjá + mammuni + og + pápanum + . + + + Í + summum + familjum + kann + tað + vera + tað + rætta + at + gera + , + og + í + øðrum + familjum + er + tað + gott + at + halda + áfram + við + teimum + siðbundnu + jólunum + , + har + øll + eru + saman + . + + + Um + tit + velja + at + halda + jól + uppá + skift + saman + við + børnunum + , + er + tað + ein + hjálp + , + at + tit + viðurkenna + , + at + tað + kann + vera + ein + stórur + missur + fyri + barnið + at + skulu + vera + hitt + foreldrið + fyriuttan + . + + + Gev + tí + barninum + pláss + til + at + deila + sínar + kenslur + , + óansæð + um + tað + er + vreiði + , + sorg + ella + ein + lætti + , + sum + barnið + kennir + . + + + Skulu + børnini + halda + eini + jól + ella + fleiri + ? + + + Tað + eru + ikki + øll + børn + , + sum + halda + tað + vera + stuttligt + at + halda + jól + tvær + ferðir + . + + + Og + nógv + ynskja + , + at + bæði + foreldrini + kunnu + vera + við + jólaaftan + . + + + Onkur + børn + sleppa + sjálvi + at + velja + , + hvar + tey + vilja + vera + , + men + tað + kann + vera + alt + ov + trupult + fyri + tey + . + + + Børnini + velja + ofta + at + vera + hjá + tí + vaksna + , + sum + annars + hevið + sitið + einsamallur + á + jólum + . + + + Í + bestu + meining + kunnu + foreldrini + , + uttan + at + vilja + tað + , + leggja + stórt + trýst + á + barnið + , + sum + kann + føla + , + at + tað + skal + velja + , + hvønn + tað + elskar + mest + . + + + Og + tað + er + ógjørligt + fyri + eitt + barn + . + + + Tilmælir + viðvíkjandi + jólum + Roynið + at + skúgva + egnar + kenslur + til + viks + , + tá + tit + leggja + ætlanir + og + skulu + halda + jól + . + + + Tað + týdningarmesta + er + , + at + børnini + fáa + eini + góð + jól + . + + + Hugsið + um + , + hvussu + nógv + hátíðarhald + tykkara + barn + megnar + eftir + aldri + og + sinnalagi + . + + + Umhugsið + um + tit + kunnu + finna + uppá + aðrar + siðvenjur + á + jólum + enn + at + halda + fleiri + jólaaftan + . + + + Tosið + við + barnið + um + jólini + og + um + hvørjar + siðvenjur + hava + týdning + fyri + tey + . + + + Ikki + spyrja + , + hvar + tey + vilja + halda + jól + í + ár + . + + + Tað + kann + seta + barnið + í + eina + ógvuliga + torføra + støðu + . + + + Spyr + heldur + ” + Hvat + dámar + tær + best + við + jólunum + ” + og + ” + Hvat + er + tað + ringasta + við + tí + mátanum + , + vit + halda + jól + uppá + ? + ” + Og + so + hevur + tað + týdning + at + rúma + svarinum + hjá + barninum + . + + + Spyr + um + barnið + hevur + tørv + á + hjálp + til + at + keypa + gávur + til + hitt + foreldrið + . + + + Tað + sendir + eitt + jaligt + tekin + . + + + Tosa + við + hitt + foreldrið + um + jólagávur + , + so + tað + verður + samskipa + . + + + Ikki + gera + jólagávur + til + eina + kapping + millum + tykkum + foreldur + . + + + Royn + ikki + at + geva + gávur + , + sum + bara + kunnu + vera + hjá + tær + sjálvum + . + + + Ein + gáva + til + títt + barn + , + hoyrir + til + títt + barn + , + og + skal + tí + helst + eisini + vera + nakað + , + sum + barnið + tekur + avgerð + um + og + kann + hava + við + sær + til + hitt + foreldrið + . + + + Legg + tilmerkis + , + at + børn + eisini + hava + tørv + á + at + hvíla + seg + og + hugna + sær + við + sínum + gávum + . + + + Ansið + eftir + , + at + tað + eisini + eru + stundir + til + tess + hjá + tínum + barni + . + + + Les + meira + um + børn + hjá + fráskildum + foreldrum + á + heimasíðuni + hjá + Børns + vilkår + ! + + + Við + hesum + ynskja + vit + í + Gigni + tykkum + øllum + - + bæði + stórum + og + smáum + eini + góð + og + hugnalig + jól🎄 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-borrelia_og_tbe_00080.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-borrelia_og_tbe_00080.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..1ecd08f45973f5772b2e390bc011d65cce5553e2 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-borrelia_og_tbe_00080.xml @@ -0,0 +1,178 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Borrelia og TBE + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 10 words + 10 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-skulaboern-d09e69ecda939e96 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Borrelia og TBE + https://www.gigni.fo/skulaboern/smittusjukur/borrelia-og-tbe + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Borrelia og TBE +

+ + Les + um + borrelia + og + TBE + á + heimasíðuni + hjá + heilsustýrinum + her + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brost_00042.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brost_00042.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..3a64b02b27ff2d20019f9fdfb4aa40aa3988e151 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brost_00042.xml @@ -0,0 +1,287 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Bróst + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 93 words + 110 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-skulaboern-20076e66053c9f1a + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Bróst + https://www.gigni.fo/skulaboern/kynsbuning/brost + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Bróst +

+ + Fyrsta + tekin + um + , + at + gentur + eru + komnar + í + kynsbúning + er + , + at + tær + fáa + ein + harðan + eyman + knút + aftanfyri + bróstvørtuna + . + + + Síðan + byrjar + sjálvt + bróstið + at + vaksa + . + + + Gentur + eru + ofta + millum + 9-13 + ár + , + tá + tær + byrja + at + fáa + bróst + . + + + Tað + er + ymiskt + , + hvussu + bróstini + vaksa + , + og + tá + ið + tey + eru + liðug + at + vaksa + , + er + ikki + vist + , + at + tey + hava + sama + skap + og + somu + stødd + . + + + Dreingir + kunnu + – + eins + og + gentur + – + uppliva + , + at + teir + fáa + ein + harðan + eyman + knút + aftanfyri + bróstvørtuna + , + tá + teir + eru + í + kynsbúning + – + tað + er + púra + vanligt + og + minkar + burtur + aftur + aftaná + eina + tíð + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brostageving_00120.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brostageving_00120.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..a5800469d1832b43943a628b6570d7b6806b18fa --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brostageving_00120.xml @@ -0,0 +1,5376 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Bróstageving + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 4036 words + 4675 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-29ac94f1307fa9b4 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Bróstageving + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/brostageving + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Bróstageving +

+ + Bróstageving + Tað + kunnu + koma + trupulleikar + í + byrjanini + . + + + Og + kanska + vita + tit + ikki + reiðiliga + , + um + bróstagevingin + er + tað + rætta + fyri + tykkum + . + + + Men + bróstagevingin + fer + ætlandi + at + ganga + betur + , + tá + ið + mamma + og + barn + hava + lært + tað + . + + + Tað + er + enn + meira + sannlíkt + , + at + bróstagevingini + fer + at + eydnast + , + um + mamman + er + vís + í + , + at + hon + vil + geva + bróst + og + er + sannførd + um + , + at + hon + kann + – + og + um + pápin + stuðlar + henni + í + hesi + avgerð + . + + + Tann + besta + føðin + Móðurmjólkin + er + besta + føðin + fyri + nýføðingin + , + og + móðurmjólkin + inniheldur + júst + tað + , + sum + barnið + skal + fáa + til + tess + at + vaksa + sum + best + og + hava + so + góða + heilsu + sum + gjørligt + . + + + Tað + er + galdandi + fyri + bæði + føðsluevni + , + vitaminir + og + miniralir + , + samansetingina + av + fiti + og + tey + andevni + , + sum + skulu + verja + barnið + fyri + fleiri + sjúkur + í + pinkubarnaaldrinum + . + + + Mjólkin + sløkkir + eisini + tostan + og + er + trygd + fyri + vætutrot + . + + + Eisini + í + longdini + hevur + bróstagevingin + týdning + fyri + heilsuna + bæði + hjá + barni + og + mammu + . + + + Umframt + teir + heilsuligu + fyrimunirnar + kunnu + vera + veruligar + orsøkir + til + at + geva + bróst + : + í + longdini + krevur + bróstagevingin + minni + arbeiði + enn + fløskan + , + tí + har + skulu + bæði + fløska + og + tátur + vaskast + , + matur + blandast + og + hitast + . + + + Móðurmjólkin + er + altíð + høglig + og + tøk + , + tá + ið + barnið + er + svangt + . + + + Hon + hevur + altíð + rætta + hitan + . + + + Koma + tit + í + iva + um + bróstagevingina + Tað + hevur + týdning + at + tosa + saman + um + fyrimunir + og + vansar + við + bróstagevingini + , + fara + tit + at + ivast + í + , + hvørja + mjólk + tykkara + barn + skal + fáa + . + + + Tosið + helst + við + heilsufrøðingin + tær + fyrstu + ferðirnar + , + tit + hittast + . + + + Hon + hevur + nógvar + royndir + og + ítøkiliga + vitan + , + sum + hon + kann + lata + tykkum + njóta + gott + av + , + og + hon + er + til + reiðar + at + lurta + eftir + tí + , + tit + halda + . + + + Hvussu + ofta + skal + barnið + fáa + at + súgva + ? + + + Tað + er + bara + rúm + fyri + einum + lítlum + sindri + av + mjólk + í + maganum + á + nýføðinginum + , + sum + er + til + støddar + sum + ein + valnøt + . + + + Tí + hevur + tað + tørv + á + at + súgva + ofta + , + men + lítið + í + senn + . + + + Legg + barnið + til + bróstið + hvørja + ferð + , + tað + biður + um + tað + – + eisini + um + náttina + . + + + Tær + fyrstu + vikurnar + skal + barnið + fáa + bróst + í + minsta + lagi + 8 + ferðir + um + samdøgrið + fyri + at + metta + tað + og + stimbra + bróstagevingina + . + + + Seinni + kann + barnið + ofta + hjálpast + við + at + fáa + bróst + eitt + sindur + færri + ferðir + og + ein + dropa + at + sløkja + tostan + við + av + og + á. + Fulla + bróstageving + í + seks + mánaðir + Heilsustjórnin + mælir + til + , + at + pinkubørn + fáa + fulla + bróstageving + , + til + tey + eru + um + seks + mánaðir + . + + + Lutvís + bróstageving + verður + viðmælt + til + tólv + mánaðir + ella + longur + , + trívast + mamma + og + barn + við + tað + . + + + Børn + , + ið + ikki + verða + havd + á + brósti + , + skulu + fáa + eftirgjørda + móðurmjólk + alt + tað + fyrsta + árið + . + + + Lat + barnið + stýra + Lat + barnið + sjálvt + vísa + , + nær + tað + vil + verða + lagt + at + brósti + , + og + hvussu + leingi + tað + vil + súgva + . + + + Á + tann + hátt + fer + mjólkin + av + sær + sjálvari + at + laga + seg + eftir + tørvinum + hjá + barninum + – + bæði + í + samanseting + og + nøgd + . + + + Samansetingin + í + mjólkini + broytist + , + hvørja + ferð + meðan + barnið + sýgur + . + + + Tann + fyrsta + mjólkin + sløkkir + tostan + , + seinni + mettar + hon + meira + . + + + Legg + tí + barnið + til + sama + bróst + fleiri + ferðir + , + til + tað + vísir + bróstið + frá + sær + . + + + Á + tann + hátt + fær + barnið + ta + feitu + mjólkina + , + sum + bróstið + ger + síðst + í + súgvingin + . + + + Fyrsta + ið + barnið + vísir + tað + fyrra + bróstið + frá + sær + , + kann + tað + verða + lagt + til + hitt + bróstið + og + verða + heilt + mett + . + + + Longdin + á + einari + súgving + og + steðgirnir + ímillum + kunnu + vera + ymiskir + til + longdar + . + + + Stundum + sýgur + barnið + leingi + og + fær + sær + eisini + langar + steðgir + – + og + aðrar + ferðir + eru + millumbilini + stutt + . + + + Serliga + um + kvøldarnar + hevur + barnið + hug + at + súgva + oftari + . + + + Fylg + við + rútmuni + hjá + barninum + . + + + Ansa + eftir + , + at + tað + fær + nóg + mikið + , + og + hygg + í + blæuna + . + + + Barnið + skal + hava + minst + 6 + “ + tungar + ” + blæur + um + samdøgrið + . + + + Heilsufrøðingurin + og + læknin + fylgja + við + , + hvussu + barnið + tyngist + samsvarandi + einari + ritmynd + . + + + Tað + er + heilt + vanligt + , + at + vektin + ikki + økist + javnt + alla + tíðina + , + tí + skulu + tit + ikki + vænta + , + at + vektin + á + barninum + liggur + neyvt + á + ritmyndini + . + + + Er + tørvur + á + , + fara + læknin + og + heilsufrøðingurin + at + geva + ráð + og + hava + eyka + eftirlit + . + + + Bróst + ella + fløsku + Fyri + at + fáa + greiðu + á + spurninginum + , + um + tit + skulu + geva + bróst + ella + fløsku + , + kann + tað + vera + gott + at + tosa + um + hesar + spurningarnar + og + skriva + svarini + niður + . + + + GEVA + BRÓST + - + FYRIMUNIR + Vitið + , + um + tit + kunnu + koma + í + tankar + um + 4-5 + góðar + grundir + at + geva + bróst + . + + + GEVA + BRÓST + - + VANSAR + Hvørjir + vansar + , + halda + tit + , + kunnu + vera + , + at + barnið + heldur + fram + at + fáa + bróst + ? + + + FLØSKA + – + FYRIMUNIR + Eru + nakrar + góðar + grundir + fyri + at + geva + barninum + eftirgjørda + móðurmjólk + ? + + + FLØSKA + – + VANSAR + Standast + nakrir + vansar + av + , + at + barnið + fær + eftirgjørda + móðurmjólk + ? + + + Fáa + væl + um + Hevur + barnið + fingið + væl + um + vørtuna + og + sýgur + væl + , + kann + tað + byrgja + fyri + nógvum + trupulleikum + við + bróstagevingini + . + + + Tað + er + umráðandi + , + at + barnið + fær + væl + um + vørtuna + : + Barnið + skal + liggja + heilt + tætt + inn + at + mammuni + . + + + Muðurin + á + barninum + skal + fáa + væl + um + ta + brúnligu + húðina + rundan + um + vørtuna + . + + + Varrarnar + , + serliga + undirvørrin + , + skulu + vera + tandar + úteftir + . + + + Høkan + skal + nerta + við + bróstið + , + nøsin + skal + ikki + nerta + við + . + + + Rørslurnar + við + at + súgva + og + svølgja + skulu + vera + rútmiskar + . + + + Vita + eftir + , + um + tað + kennist + rætt + . + + + Tað + má + ikki + pína + , + tá + ið + barnið + hevur + fingið + væl + um + . + + + Varrrnar + eru + tandar + úteftir + , + og + barnið + fær + væl + um + ta + brúnu + húðina + rundan + um + vørtuna + . + + + Jú + meira + verður + sogið + , + jú + meira + mjólk + Tess + meira + barnið + sýgur + , + tess + meira + mjólk + kemur + í + bróstini + . + + + Tað + ber + ikki + til + at + goyma + mjólkina + til + næstu + bróstageving + . + + + Vil + barnið + súgva + í + heilum + , + kann + tað + tó + vera + tekin + um + , + at + tað + hevur + ikki + nóg + væl + um + vørtuna + , + og + tí + fær + ikki + nóg + nógva + mjólk + , + meðan + tað + sýgur + . + + + Ein + onnur + orsøk + kann + vera + , + at + barnið + fær + ikki + sogið + fyrra + bróstið + nóg + leingi + , + so + at + tað + bara + sløkkir + tostan + , + men + fær + ikki + ta + feitu + og + mettandi + mjólkina + síðst + í + súgvingini + . + + + Spyr + helst + heilsufrøðingin + til + ráðs + , + ert + tú + í + iva + , + hví + barnið + vil + súgva + alla + tíðina + . + + + Súgvistøður + 1 + . + + + Afturáhellandi + støðan + Legg + barnið + á + tín + búk + við + munninum + fram + móti + bróstvørtuni + . + + + Hell + teg + afturá + og + lat + frið + falla + á + teg + . + + + Nú + er + lætt + hjá + barninum + at + fáa + um + vørtuna + og + at + halda + fram + . + + + Ansa + eftir + at + kroppurin + verður + væl + styðjaður + , + so + tú + fært + hvílt + teg + ímeðan + . + + + Støðan + styðjar + uppundir + tey + viðføddu + afturbrøgdini + ( + refleksini + ) + hjá + barninum + at + leita + og + súgva + . + + + 2 + . + + + Klassiska + støðan + Tú + situr + við + barninum + í + fanginum + og + høvdið + á + tí + hvílir + á + tínum + armi + . + + + Búkurin + á + barninum + vendir + móti + tínum + , + so + at + tað + skal + ikki + snara + høvdinum + fyri + at + fáa + um + vørtuna + . + + + Halt + helst + í + hondina + á + barninum + , + meðan + tað + sýgur + – + tað + kann + fremja + súgvingina + . + + + 3 + . + + + Liggjandi + støðan + Tú + kanst + liggja + niðri + og + geva + . + + + Ansa + eftir + , + at + vørtan + er + beint + framman + fyri + munnin + á + barninum + , + so + at + tað + skal + ikki + benda + høvdið + nógv + afturá + . + + + Halt + um + barnið + við + leysu + hondini + . + + + 4.Tvíburastøðan + Bulur + og + bein + liggja + aftur + og + fram + undir + hondini + á + tær + . + + + Tú + styðjar + høvdið + á + tí + við + hondini + . + + + Hendan + støðan + kann + eisini + nýtast + , + tá + ið + tvíburar + skulu + fáa + at + súgva + samstundis + – + og + haðani + navnið + . + + + 5 + . + + + Krossstøðan + Barnið + liggur + tvørtur + um + búkin + við + høvdinum + hvílandi + á + hondini + á + tær + . + + + Byrja + umaftur + Fært + tú + ikki + bróstagevingina + at + bera + til + , + kanst + tú + byrja + heilt + av + nýggjum + . + + + Tá + ið + tú + fert + í + gongd + av + nýggjum + , + roynir + tú + at + fáa + tað + at + líkjast + teirri + fyrstu + ferðini + , + tá + ið + barnið + lá + nakið + á + tínum + nakna + yvirkroppi + . + + + Tað + kann + t.d. + hjálpa + barninum + at + fáa + væl + um + bróstið + , + so + at + tað + kann + súgva + dúgliga + og + ikki + skaða + vørtuna + . + + + Gev + tær + góða + tíð + og + náðir + . + + + Legg + teg + á + songina + ella + set + teg + væl + til + rættis + . + + + Síggj + til + , + at + tað + er + fjálgt + í + rúminum + . + + + Hav + okkurt + drekkandi + við + hondina + . + + + Far + úr + um + yvirkroppin + . + + + Legg + tað + nakna + barnið + inn + at + tínari + beru + húð + . + + + Barnið + kann + bara + vera + í + blæu + , + men + legg + helst + eina + dýnu + yvir + tað + , + so + tað + ikki + kólnar + . + + + Halt + um + barnið + , + tosa + við + tað + . + + + Lat + frið + falla + á + teg + , + og + njót + húðarsambandið + . + + + Lat + barnið + sjálvt + finna + vegin + til + bróstið + . + + + Fyrst + liggur + tað + kanska + heilt + stilt + og + snoddar + , + so + fer + tað + at + krúpa + móti + vørtuni + . + + + So + byrjar + tað + at + gera + súgviljóð + – + stingur + hondina + í + munnin + , + - + gníggjar + bróstið + við + knýttari + hond + – + hyggur + og + leitar + eftir + bróstinum + – + og + hvílir + seg + av + og + á. + Endiliga + finnur + tað + kanska + bróstið + og + fer + at + smaska + og + sleikja + vørtuni + , + tað + gapar + nógv + og + fær + væl + um + vørtuna + og + fer + at + súgva + . + + + Kanska + skal + barnið + royna + hetta + fleiri + ferðir + , + áðrenn + tað + eydnast + at + fáa + væl + um + vørtuna + og + súgva + dúgliga + . + + + Kanska + eydnast + hetta + ikki + fyrstu + ferð + . + + + Men + so + hevur + tú + roynt + , + og + hevur + tú + hug + , + kanst + tú + royna + aftur + seinni + . + + + D-vitaminir + Minnist + til + at + geva + barninum + D-vitamindropar + . + + + Barnið + skal + fáa + D-vitamindropar + hvønn + dag + , + frá + tí + tað + er + 2 + vikur + gamalt + til + tað + fyllir + 4 + ár + . + + + Børn + , + sum + fáa + 800 + ml + ella + meira + av + eftirgjørdari + móðurmjólk + um + døgnið + , + skulu + ikki + taka + D-vitaminir + . + + + Eftirgjørda + móðurmjólkin + skal + tá + innihalda + 1,3 + mikrogram + vitamin + D + per + 100 + ml. + Tá + barnið + hevur + fylt + 4 + ár + , + skal + tað + halda + áfram + at + taka + D-vitaminir + vetrarhálvuna + . + + + Hetta + er + eisini + galdandi + fyri + hini + í + familjuni + . + + + D-vitaminir + eru + neyðugar + fyri + at + byggja + knoturnar + ( + beinini + ) + upp + . + + + Tit + kunnu + keypa + D-vitamindropar + í + apotekinum + og + aðrastaðni + . + + + Tað + eru + ymiskir + D-vitaminúrdráttir + . + + + Ansa + væl + eftir + at + fáa + úrdráttir + , + sum + eru + til + pinkubørn + , + og + les + altíð + tað + , + sum + stendur + um + innihaldið + , + eisini + um + tú + skiftir + til + annað + merki + . + + + Barnið + skal + hava + 10 + mikrogram + ( + 400 + IE + ) + um + dagin + . + + + Hygg + at + innpakkingini + , + og + vita + , + hvussu + nógva + dropar + um + dagin + . + + + Les + eisini + , + hvussu + ílatið + við + dropunum + skal + goymast + . + + + Summir + D-vitminúrdráttir + skulu + goymast + í + køliskápi + . + + + Barnið + skal + fáa + D-vitamin-styrk + heilt + til + fýra + ára + aldur + - + og + allan + barndómin + , + er + tað + myrkt + í + húðini + ella + gongur + í + nógvum + klæðum + , + so + at + tað + fær + onga + sól + hvørki + á + armar + ella + bein + um + summarið + . + + + D-vitaminir + verða + framleiddar + í + húðini + , + tá + ið + vit + eru + úti + í + sólini + um + summarið + . + + + Men + pinkubørn + mugu + ikki + vera + beinleiðis + í + sólini + , + og + tey + fáa + ikki + nóg + mikið + av + sólarljósi + til + tess + at + gera + nóg + nógvar + D-vitaminir + . + + + Í + natúrligum + líki + eru + D-vitaminir + í + feitum + fiski + , + toskarognum + , + kjøti + , + avroðum + , + eggjareyðum + og + feitum + mjólkarúrdráttum + , + men + barnið + kann + ikki + eta + seg + til + ta + neyðugu + mongdina + av + D-vitaminum + . + + + Goymið + bæði + D-vitamin + - + og + jarndropar + , + so + at + barnið + ikki + kann + koma + at + teimum + . + + + Barnið + kann + verða + eitrað + , + fær + tað + stórar + nøgdir + í + seg + . + + + Bróstageving + og + fyribyrging + Bróstageving + tryggjar + ikki + heilt + fyri + at + vera + við + barn + aftur + . + + + Hjá + kvinnum + , + sum + geva + bróst + ofta + og + títt + , + kann + eggloysnin + sanniliga + koma + seinni + , + men + tað + er + eingin + vissa + í + tí + . + + + So + tað + hevur + týdning + , + at + tit + nýta + fyribyrging + , + vilja + tit + ikki + hava + eitt + barn + afturat + so + beinanvegin + . + + + Ovurviðkvæm + børn + Hevur + barnið + arvaligar + fyritreytir + fyri + at + fáa + ovurviðkvæmi + , + kann + full + bróstageving + fýra + teir + fyrstu + mánaðirnar + minka + um + vandan + at + mjólkarovurviðkvæmi + mennir + seg + . + + + Tá + ið + barnið + er + meira + enn + fýra + mánaðir + , + skal + tað + fáa + júst + somu + føði + sum + børn + , + ið + ikki + so + lætt + gerast + ovurviðkvæm + , + t.e. + móðurmjólk + ella + vanliga + eftirgjørda + móðurmjólk + , + morl + , + greyt + o.s.fr. + Hugsa + um + heilsuna + , + meðan + tú + gevur + bróst + Í + móðurmjólkini + eru + evni + frá + øllum + tí + , + sum + mamman + fær + . + + + Tí + er + vert + at + hugsa + um + , + hvat + mamman + etur + , + drekkur + og + roykir + , + meðan + hon + hevur + barn + á + brósti + Bera + teg + undan + royking + . + + + Kanst + tú + ikki + leggja + av + , + royk + so + eftir + bróstagevingina + . + + + Ger + lítið + við + tað + váta + slagið + . + + + Barnið + tolir + nógv + verri + rúsdrekka + enn + vaksin + . + + + Drekk + í + mesta + lagi + 7 + snapsir + um + vikuna + , + best + bara + eitt + glas + eftir + eina + geving + , + so + at + rúsdrekkað + verður + niðurbrotið + undan + næstu + bróstageving + . + + + Drekk + í + mesta + lagi + tríggjar + koppar + av + kaffi + um + dagin + . + + + Avmarka + eisini + annað + drekka + , + sum + inniheldur + kaffievni + . + + + Ov + nógv + kaffievni + kann + gera + , + at + barnið + fær + órógv + og + pínu + í + magan + . + + + Et + góðan + og + ymisligan + mat + , + sí + www.altomkost.dk + Kom + tær + helst + ikki + í + samband + við + kemisk + evni + frá + máling + , + smyrsli + , + hárliting + o.s.fr. + , + sí + www.mst.dk + Royn + ikki + at + taka + óneyðugan + heilivág + . + + + Tekur + tú + óneyðugan + heilivág + , + spyr + so + læknan + , + hvussu + tú + skalt + bera + teg + at + , + meðan + tú + gevur + bróst + . + + + Spurningar + og + svar + um + bróstageving + Eg + fái + ilt + í + vørtirnar + , + tá + ið + barnið + sýgur + - + hvat + skal + eg + gera + ? + + + Í + fyrstu + tveimum + vikunum + er + vanligt + , + at + vørturnar + eru + eymar + . + + + Nakrar + kunnu + uppliva + , + at + tað + pínir + , + beint + tá + ið + barnið + fær + um + vørtuna + . + + + Men + ilskan + hvørvur + sum + oftast + eftir + einum + tveimum + minuttum + , + tá + ið + mjólkin + setur + til + . + + + Pínir + tað + enn + í + vørtunum + – + og + síggjast + kanska + sár + ella + rivur + – + kann + orsøkin + vera + , + at + barnið + ikki + hevur + fingið + nóg + væl + um + vørtuna + . + + + Síggj + til + , + at + barnið + fær + væl + um + vørtuna + , + og + vita + , + um + tað + kennist + rætt + . + + + Tað + má + ikki + pína + eftir + einum + tveimum + minuttum + , + men + tað + kann + væl + vera + eitt + sindur + eymt + . + + + Hevur + barnið + ikki + væl + um + vørtuna + , + kann + tað + hjálpa + at + lata + barnið + byrja + av + nýggjum + at + súgva + , + sí + meira + kunning + undir + evninum + " + Byrja + umaftur + " + . + + + Legg + barnið + at + bróstinum + so + ofta + sum + til + ber + . + + + Tað + linkar + spenningin + í + bróstunum + , + so + at + barnið + lættari + fær + um + vørtuna + , + og + tað + verður + lagaligari + hjá + tær + at + geva + tí + . + + + Legg + barnið + fyrst + til + tað + bróstið + , + ið + er + minst + eymt + . + + + Tá + ið + mjólkin + fyrst + setur + til + , + er + tað + minni + ófjálgt + at + geva + av + tí + eyma + bróstinum + . + + + Ver + í + afturáhellandi + støðuni + , + tí + tá + togar + barnið + ikki + so + nógv + í + vørtuna + , + sí + meira + kunning + undir + " + Súgvistøður + " + . + + + Skift + eisini + til + aðrar + støður + , + tá + ið + tú + gevur + at + súgva + , + so + at + barnið + liggur + ymiskt + fyri + og + sýgur + . + + + Á + tann + hátt + tømast + bróstini + javnast + . + + + Ansa + væl + eftir + , + tá + ið + barnið + sleppir + vørtuni + : + Stikk + fingurin + í + munnvikan + á + barninum + og + lat + eitt + sindur + av + luft + koma + til + fyrst + – + tað + er + besti + mátin + fyri + vørtuna + . + + + Halt + bróstini + heit + og + turr + millum + gevingarnar + . + + + Nýt + t.d. + ullintar + lanolinhavnar + bróstaskeytar + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + , + hjálpir + omanfyristandandi + ikki + , + og + vørturnar + framvegis + eru + ógvuliga + eymar + . + + + Pínir + tað + alla + tíðina + í + vørtunum + , + tí + har + eru + sár + ella + rivur + , + kann + tað + hjálpa + at + steðga + einar + tveir + dagar + at + geva + bróst + , + meðan + húðin + lekist + . + + + Er + tað + bara + onnur + vørtan + , + kanst + tú + lata + barnið + súgva + hitt + bróstið + og + so + mjólka + fyrra + bróstið + turt + , + tí + so + fer + mjólkin + ikki + at + minka + . + + + Tú + kanst + mjólka + turt + við + hond + ella + fáa + tær + eina + bróstapumpu + . + + + Eg + havi + harðar + og + eymar + spenningar + í + bróstunum + , + – + hvat + kann + eg + gera + ? + + + Tað + eru + tvey + sløg + av + spenningum + í + bróstunum + . + + + Annað + slagið + fært + tú + av + troti + ( + tá + brósti + er + hovnað + ) + og + kemur + fyri + teir + fyrstu + dagarnir + ( + 2-4 + dagar + ) + eftir + føðingina + , + tá + mjólkaframleiðslan + broytist + og + økist + . + + + Her + er + týdningarmikið + , + at + barnið + fær + væl + um + vørtuna + og + fær + bjóðað + bæði + bróstini + ofta + . + + + Gevur + mamman + ofta + , + verður + spenningurin + í + bróstunum + sjáldan + so + ógvusligur + . + + + Ikki + er + neyðugt + at + mjólka + út + , + tí + orsøkin + er + fyrst + og + fremst + trot + og + vætustúving + í + bróstavevnaðinum + / + eitlunum + . + + + Spenningarnar + minka + so + líðandi + av + sær + sjálvum + . + + + Hitt + slagi + av + spenningum + kemst + av + samanstúgving + av + mjólk + í + bróstunum + orsaka + av + upphópan + av + mjólk + vegna + ovurframleiðslu + ella + vánaligari + tøming + . + + + Ein + onnur + orsøk + kann + vera + smalar + ella + tiptar + mjólkagangur + , + tí + bróstini + ikki + verða + so + væl + tømd + ella + tí + okkurt + forðar + fyri + frárenslinum + . + + + Hetta + kann + kennast + sum + " + knyklar + " + í + bróstunum + . + + + Sí + kunning + um + : + " + Harðir + og + eymir + " + knyklar + " + í + bróstunum + – + hvussu + fái + eg + teir + burtur + ? + " + + + Í + báðum + førum + er + týdningarmikið + , + at + barnið + hevur + væl + fatur + um + vørtuna + og + sýgur + rætt + . + + + Lat + tað + súgva + so + ofta + og + leingi + , + sum + tað + vil + . + + + Legg + hita + á + bróstini + beint + ÁÐRENN + barnið + verður + lagt + til + , + og + legg + kulda + á + bróstini + AFTANÁ + , + at + barnið + hevur + sogið + og + lat + liggja + á + í + einar + 10-20 + min. + + + Um + barnið + ikki + sýgur + , + er + neyðugt + at + mjólka + út + . + + + Ver + varug + við + ikki + at + mjólka + meira + út + enn + tørvin + hjá + barninum + . + + + Sí + meira + kunning + undir + " + Mjólka + út + . + + + Spyr + heilsufrøðingin + um + tú + ivast + . + + + Harðir + og + eymir + " + knyklar + " + í + bróstunum + – + hvussu + fái + eg + teir + burtur + ? + + + Mjólkarknyklar + kunnu + koma + av + smølum + ella + tiptum + mjólkagangum + orsaka + av + millum + annað + troti + í + mjólkagangunum + , + sum + forðar + mjólkini + í + at + renna + . + + + Harvið + hópast + mjólkin + upp + í + bróstunum + , + og + ov + lítið + setur + frá + . + + + Eyðkenni + fyri + ein + mjólkarknykil + er + trot + ( + hovin + ) + og + eymleiki + í + bróstinum + , + húðin + kann + kennast + ósløtt + við + fleiri + smáum + mjólkaknyklum + , + kanska + við + eitt + sindur + av + roða + í + húðini + og + kanska + nakað + av + hita + . + + + Ofta + er + talan + bert + um + tað + eina + bróstið + . + + + Halt + áfram + við + at + leggja + barnið + til + bróstið + , + tá + tað + vísir + tekin + til + at + vilja + súgva + , + og + lat + barnið + súgva + so + leingi + tað + hevur + tørv + á + tí + . + + + Legg + hita + á + bróstini + beint + ÁÐRENN + barnið + verður + lagt + til + , + tí + tað + kann + viðvirka + til + at + betra + mjólkafrárenslið + . + + + Bjóða + tað + ávirkaða + bróstið + fyrst + . + + + Legg + barnið + , + so + at + høkan + á + tí + vendir + móti + tí + staðnum + , + har + húðin + er + eym + og + ósløtt + . + + + Tømingin + verður + best + beint + framman + fyri + høkuni + á + barninum + . + + + Mjólka + eitt + sindur + út + við + hond + , + áðrenn + barnið + verður + lagt + til + , + um + bróstini + eru + ógvuliga + spent + , + og + barnið + hevur + trupult + við + at + fáa + nóg + væl + um + vørtuna + . + + + Vita + , + um + barnið + hevur + væl + um + vørtuna + og + sýgur + lítarliga + . + + + Skift + millum + ymsar + gevistøður + , + tá + ið + tú + gevur + barninum + at + súgva + . + + + Afturáhellandi + gevistøðan + kann + minka + um + vansan + at + fáa + bruna + ( + inflammatión + / + uttan + bakteriur + og + infektión + / + við + bakterium + ) + . + + + Legg + kulda + bak + ( + omslag + ) + á + bróstið + AFTANÁ + at + barnið + hevur + sogið + , + og + lat + tað + liggja + í + 10 + – + 20 + min. + Hetta + kann + viðvirka + til + at + minka + trotið + og + linna + møguliga + pínu + . + + + Tað + kann + hjálpa + / + linna + at + fáa + sær + heitt + bað + ella + at + strúka + bróstunum + varisliga + út + ímóti + vørtuni + , + men + ver + varug + við + IKKI + at + massera + ov + hart + . + + + Royn + at + leggja + barnið + til + eftir + tørvi + , + og + hav + ikki + sum + endamál + at + tøma + bróstið + . + + + Mjólka + út + við + hond + ella + nýt + mjólkimaskinu + um + neyðugt + , + og + ansa + eftir + ikki + at + mjólka + meira + út + enn + tørvin + hjá + barninum + fyri + at + fyribyrgja + ovurframleiðslu + . + + + Royn + at + fáa + hvíld + , + mat + og + vætu + . + + + Tað + hevur + týdning + at + pápin + / + makin + er + stuðlandi + . + + + Gev + ikki + barninum + tátu + ella + boppufløsku + - + tað + er + tørvur + á + , + at + barnið + nýtir + súgvievnini + til + bróstini + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + um + tú + ivast + . + + + Um + tú + hevur + roynt + omanfyristandandi + í + umleið + eitt + døgn + og + einki + av + hesum + hjálpir + , + ella + mamman + fær + tað + verri + , + so + kann + tað + vera + bróstabruni + . + + + Tosa + við + læknan + . + + + Mamman + skal + kanska + fáa + antibiotika + . + + + Ov + lítil + mjólk + – + hvussu + fái + eg + meira + ? + + + Vil + barnið + brádliga + súgva + oftari + ella + er + ikki + heilt + nøgt + eftir + eina + súgving + , + kann + tað + vera + tekin + um + , + at + tørvur + er + á + meira + mjólk + , + helst + tí + barnið + er + vorðið + størri + og + betri + hug + at + súgva + . + + + Tað + ber + til + at + mjólka + meira + . + + + Jú + meira + barnið + sýgur + – + og + jú + oftari + – + jú + meira + mjólk + kemur + í + bróstini + . + + + Hetta + kann + mamman + gera + : + Legg + barnið + oftari + at + bróstinum + og + helst + húð + móti + húð + . + + + Gev + barninum + eisini + um + náttina + . + + + Gev + av + báðum + bróstum + hvørja + ferð + . + + + Lat + barnið + gera + seg + heilt + liðugt + við + annað + bróstið + , + áðrenn + tú + leggur + tað + at + hinum + bróstinum + . + + + Tú + kanst + eisini + mjólka + turt + eftir + gevingina + . + + + Avmarka + nýtsluna + av + tátu + ( + ella + boppufløsku + ) + . + + + Fá + nóg + nógva + hvíld + . + + + Nýt + møguliga + ta + afturáhellandi + støðuna + , + tá + ið + barnið + fær + at + súgva + , + og + tú + samstundis + fært + hvílt + teg + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + , + hugsar + tú + um + at + geva + eftirgjørda + móðurmjólk + . + + + Ert + tú + longu + farin + undir + tað + , + gev + so + ta + mjólkina + altíð + eftir + súgvingina + . + + + Og + síggj + skjótt + til + at + minka + niður + í + einki + , + ætlar + tú + at + halda + fram + við + bróstagevingini + . + + + Ov + nógv + mjólk + – + hvussu + fái + eg + minni + ? + + + Er + meira + mjólk + , + enn + barnið + hevur + tørv + á + , + kann + mjólkin + hópast + upp + í + bróstunum + og + geva + mjólkarknyklar + og + bróstabruna + . + + + Gevur + tú + oftani + at + súgva + og + sært + til + , + at + eingir + harðir + knyklar + eru + í + bróstunum + eftir + súgving + , + fer + mjólkarmongdin + ivaleyst + at + laga + seg + eftir + tørvinum + hjá + barninum + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + , + heldur + tað + á + at + plága + teg + . + + + Hvat + skal + gerast + við + avlopsmóðurmjólkina + ? + + + Set + hana + í + frystaran + í + ílat + , + sum + er + ætlað + til + matvørur + ( + vita + , + um + har + er + eitt + Glas + og + gaffil-tekn + á + ) + . + + + Mjólkin + skal + frystast + beint + eftir + , + at + hon + er + mjólkað + , + og + kann + halda + sær + einar + seks + mánaðir + í + minus + 18 + stigum + . + + + Hvaðani + fæst + meira + hjálp + til + bróstagevingina + ? + + + Spyr + heilsufrøðingin + til + ráðs + , + fært + tú + onkursvegna + ikki + bróstagevingina + at + rigga + . + + + Hon + veit + alt + um + teir + trupulleikarnar + og + hevur + førleika + at + ráðgeva + tær + . + + + Ver + vandin + um + tey + ráð + , + tú + finnur + á + alnótini + ella + ráðini + , + tú + fært + frá + familju + og + vinkonum.Tey + kunnu + byggja + á + " + søgur + " + og + egnar + ( + ringar + ) + royndir + – + og + tey + kunnu + stundum + gera + meira + skaða + enn + gagn + , + sjálvt + um + tey + eru + givin + í + bestu + meining + . + + + Met + um + , + um + ráðini + hóska + til + tín + , + áðrenn + tú + fert + undir + at + royna + tey + . + + + Tú + kanst + harafturat + lesa + meira + um + bróstageving + í + smáritum + og + bókum + , + t.d. + Kort + og + godt + om + amning + . + + + Skal + eg + halda + uppat + at + geva + bróst + ? + + + Eg + fái + tað + ikki + at + bera + til + , + hóast + eg + havi + roynt + ALT + Tú + kanst + halda + uppat + , + gevur + bróstagevingin + tær + fleiri + trupulleikar + enn + gleði + , + sjálvt + um + tú + hevur + fylgt + tínum + hugskygni + og + ráðunum + frá + heilsufrøðinginum + . + + + Gevst + tú + , + ger + tað + so + við + góðari + samvitsku + . + + + Tað + eru + aðrir + mátar + at + nøkta + tað + , + ið + barninum + krevst + . + + + Ein + góð + mamma + heldur + uppat + at + geva + , + verða + trupulleikarnir + ov + nógvir + . + + + Kærleiki + og + umsorgan + fara + altíð + at + hava + størstan + týdning + . + + + Greið + heilsufrøðinginum + frá + gongdini + – + tað + kann + hava + týdning + at + finna + orsøkina + til + , + at + tað + gekk + ikki + eftir + vild + , + so + at + tú + ikki + ber + upp + á + hesa + ringu + uppliving + til + møguliga + eitt + komandi + barn + . + + + Ert + tú + kedd + av + at + gevast + við + bróstagevingini + , + kanst + tú + tosa + við + heilsufrøðingin + um + at + halda + á + við + lutvísari + geving + møguliga + saman + við + fløsku + . + + + Tað + er + altíð + gott + at + geva + barninum + tína + mjólk + sum + longst + , + so + lutvís + geving + er + eisini + ein + møguleiki + . + + + Tú + kanst + eisini + hugsa + um + , + um + tú + vilt + mjólka + teg + turra + eitt + skifti + og + byrja + av + nýggjum + at + geva + bróst + , + tá + ið + tú + og + barnið + eru + til + reiðar + til + tað + . + + + Mjólka + út + Tað + kunnu + vera + nógvar + orsøkir + til + , + at + tú + hevur + tørv + á + at + mjólka + út + : + Barnið + er + kanska + føtt + ov + tíðliga + ella + er + innlagt + av + øðrum + orsøkum + , + og + orkar + ikki + sjálvt + at + súgva + . + + + Tað + kann + eisini + vera + , + at + tú + hevur + spenningar + í + bróstunum + ella + sár + á + vørtunum + og + tí + skal + mjólka + út + eina + tíð + . + + + Óansæð + um + tú + skalt + mjólka + út + í + styttri + ella + longri + tíð + , + er + tað + ein + fyrimunur + , + um + tú + kanst + mjólka + út + við + hond + . + + + At + mjólka + út + við + hond + , + fer + betri + við + bróstinum + og + vørtini + , + tí + tá + verður + bróstið + bert + trýst + saman + . + + + Tá + tú + mjólkar + út + við + hond + , + snýr + tað + seg + bara + um + eina + stutta + tíð + – + lat + heilsufrøðingin + vísa + tær + tað + . + + + At + goyma + móðurmjólk + Í + frystara + við + - + 18 + stigum + kann + mjólkin + goymast + í + upp + til + seks + mánaðir + . + + + Í + køliskápi + við + 5 + stigum + heldur + hon + sær + í + trý + samdøgur + ( + set + hana + aftast + í + køliskápið + , + tí + har + er + kaldast + ) + Upphiting + Bæði + nýggj + og + fryst + móðurmjólk + kann + hitast + upp + til + likamshita + í + heitum + vatni + . + + + Rist + fløskuni + nakrar + ferðir + og + vita + , + um + hitin + er + 37 + stig + , + aðrenn + barnið + fær + mjólkina + . + + + Upphiting + í + mikrobylgjuovni + gevur + ójavna + upphiting + av + mjólkini + , + sum + kann + merkja + , + at + nøkur + av + innihaldsevnunum + kunnu + spillast + . + + + Lat + nakrar + dropar + á + handarbakið + at + vita + . + + + Hon + skal + kennast + flógv + – + hvørki + heit + ella + køld + . + + + Bróstapumpa + / + mjólkimaskina + Tú + kanst + eisini + skaffa + tær + eina + mjólkimaskinu + . + + + Mjólkimaskina + kann + vera + hondvirkandi + , + battarírikin + ella + elektronisk + , + og + tað + ber + til + at + mjólka + út + eitt + bróst + ella + bæði + bróstini + samstundis + alt + eftir + hvørja + maskinu + tú + velur + , + og + hvat + tørvurin + er + . + + + Mjólkimaskina + virkar + á + tann + hátt + , + at + hon + ger + eitt + undirtrýst + , + sum + hálar + bróstvørtuna + inn + í + traktina + . + + + Velur + tú + at + mjólka + út + við + mjólkimaskinu + , + er + tað + av + alstórum + týdningi + , + at + hon + bæði + er + lítarlig + og + hóvlig + : + Traktin + skal + hava + røttu + støddina + . + + + Ein + trakt + , + sum + er + ov + lítil + , + kann + elva + til + trupulleikar + við + eymum + vørtum + ella + geva + sár + á + vørturnar + , + bruna + í + bróstini + og + geva + ov + lítið + av + mjólk + . + + + Vakuum + skal + kunna + stýrast + . + + + Um + vakuum + er + ov + ógvusligt + , + er + størri + vandi + fyri + at + skaða + vørturnar + . + + + Óansæð + um + tú + mjólkar + út + við + hond + ella + nýtir + mjólkimaskinu + , + kann + úrslitið + betrast + við + at + stimbra + niðurleypsrefleksið + beint + áðrenn + tú + mjólkar + út + . + + + Hetta + kann + m.a. + gerast + við + at + strúka + varisliga + við + flatari + hond + eftir + bróstinum + ímóti + vørtuni + . + + + Valið + um + antin + at + mjólka + út + við + hond + ella + at + nýta + mjólkimaskinu + er + sostatt + tengt + at + støðuni + hjá + hvørji + einstakari + mammu + og + barni + . + + + Tað + er + týdningarmikið + , + at + tú + kennir + teir + ymisku + hættirnar + , + so + tú + kanst + taka + støðu + til + , + hvat + er + skilabest + fyri + teg + . + + + Les + leiðbeiningina + , + áðrenn + tú + byrjar + , + og + fylg + leiðreglunum + at + gera + teir + ymisku + lutirnar + í + maskinuni + reinar + . + + + Ver + varug + við + ikki + at + stimbra + til + ovurframleiðslu + , + tí + tað + kann + elva + til + mjólkafebur + og + bruna + í + bróstunum + . + + + Spyr + heilsufrøðingin + um + tú + ivast + . + + + Soppur + Hevur + barnið + sopp + í + munninum + , + so + sæst + hann + sum + hvít + skón + á + tunguni + , + tanngarðinum + og + innanvert + á + kinnunum + . + + + Skónin + hvørvur + ikki + millum + bróstagevingarnar + . + + + Soppurin + kann + koma + yvir + á + vørturnar + á + mammuni + , + sum + verða + reyðar + , + skínandi + og + eitt + sindur + skrubbutar + , + og + har + kemur + kanska + brennandi + , + stingandi + pína + , + sum + strálar + inn + í + bróstið + – + eisini + millum + gevingarnar + . + + + Barnið + kann + eisini + fáa + trøsku + í + rumpuna + . + + + Tað + krevur + viðgerð + við + einum + serligum + kremi + , + ið + fæst + í + apotekinum + . + + + Spyr + læknan + ella + heilsufrøðingin + til + ráðs + , + ivast + tit + í + , + um + barnið + hevur + sopp + . + + + Bæði + muðurin + á + barninum + og + vørturnar + á + mammuni + skulu + viðgerast + , + sjálvt + um + bara + annað + hevur + tekin + um + sopp + . + + + Annað + , + sum + mamman + kann + gera + : + Skift + bróstaskeytan + eftir + hvørja + bróstgeving + . + + + Vaska + undirklæði + , + seingjarklæði + og + handklæði + í + minst + 60 + stigum + . + + + Vaska + og + kóka + tátur + , + fløskur + og + súgvistykki + o.t + . + + + í + 5 + minuttir + í + vatni + , + sum + er + 100 + stig + heitt + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brostagevingsradgeving_a_tlf_00278.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brostagevingsradgeving_a_tlf_00278.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..001469f648ff2bb0a443f26ee95737e969a9ec7c --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-brostagevingsradgeving_a_tlf_00278.xml @@ -0,0 +1,469 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Bróstagevingsráðgeving á tlf. 562323 + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 243 words + 274 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-d06cee4b2ca79d9f + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Bróstagevingsráðgeving á tlf. 562323 + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/brostagevingsradgeving-a-tlf-562323 + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Bróstagevingsráðgeving á tlf. 562323 +

+ + 1. + september + 2022 + Bróstagevingsráðgeving + á + tlf. + 562323 + Gigni + fer + nú + at + víðka + um + tænastuna + til + pinkubarnaforeldur + við + telefonráðgeving + um + bróstageving + . + + + Telefonráðgevingin + er + í + fyrstu + atløgu + ætlað + til + foreldur + , + sum + hava + avbjóðingar + í + vikuskiftinum + við + bróstageving + . + + + Telefonráðgevingin + svarar + leygardag + og + sunnudag + frá + kl. + 19.00-21.00 + , + og + tað + eru + heilsufrøðingar + , + sum + svara + telefonini + . + + + Byrjað + verður + leygardagin + 3. + september + . + + + Telefon + nummarið + er + 562323 + . + + + Móðurmjólkin + er + besta + føðin + fyri + nýføðingin + , + og + móðurmjólkin + inniheldur + júst + tað + , + sum + barnið + skal + fáa + til + tess + at + vaksa + sum + best + og + hava + so + góða + heilsu + sum + gjørligt + . + + + Móðurmjólkin + verjir + eisini + barnið + fyri + fleiri + sjúkur + í + pinkubarnaaldrinum + , + sløkkir + tostan + og + er + trygd + fyri + vætutroti + . + + + Eisini + í + longdini + hevur + bróstagevingin + týdning + fyri + heilsuna + bæði + hjá + barni + og + mammu + . + + + Samstundis + vita + vit + , + at + tað + kunnu + koma + trupulleikar + við + bróstagevingini + , + serliga + í + byrjanini + . + + + Tað + kann + vera + í + mun + til + sár + á + vørtunum + , + at + barnið + ikki + vil + taka + , + ov + lítil + mjólkamongd + osfr + . + + + Tilmæli + frá + WHO + og + Sundhedsstyrelsen + er + , + at + børn + einans + fáa + bróst + til + tey + eru + umleið + 6 + mánaðir + og + lutvíst + til + tey + eru + minst + 12 + mánaðir + . + + + Í + 2019 + vístu + tølini + hjá + Gigni + , + at + 78 + % + av + føroyskum + børnunum + fingu + einans + móðurmjólk + tá + tey + vóru + 1 + mánaðargomul + , + sløk + 71 + % + tá + tey + vóru + 4 + mánaðargomul + og + sløk + 22 + % + tá + tey + vóru + 6 + mánaðargomul + . + + + Okkara + vón + er + , + at + vit + við + hesi + ráðgevingini + , + kunnu + hjálpa + nøkrum + foreldrum + til + at + halda + áfram + við + at + geva + bróst + , + hóast + avbjóðingar + , + nú + eisini + í + vikuskiftinum + . + + + Les + meira + um + bróstageving + á + okkara + heimasíðu + her + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-cpo_00089.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-cpo_00089.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..2f6fc1c955abdddb10d32430a432adf8e8ce4cd6 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-cpo_00089.xml @@ -0,0 +1,176 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + CPO + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 8 words + 8 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-skulaboern-f7b853478e031114 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + CPO + https://www.gigni.fo/skulaboern/smittusjukur/cpo + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ CPO +

+ + Les + um + CPO + á + heimasíðuni + hjá + heilsustýrinum + her + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-d_vitamin_tilmaeli_00059.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-d_vitamin_tilmaeli_00059.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..ac6efc01374287f450fafe74717a785c6727d84a --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-d_vitamin_tilmaeli_00059.xml @@ -0,0 +1,981 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + D-vitamin tilmæli + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 654 words + 752 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-skulaboern-692388aa6cd467f6 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + D-vitamin tilmæli + https://www.gigni.fo/skulaboern/likamlig-heilsa/d-vitamin-tilmaeli + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ D-vitamin tilmæli +

+ + Fáa + tit + nóg + mikið + av + D-vitamin + ? + + + Danska + heilsustýrið + mælir + til + , + at + børn + eldri + enn + 4 + ár + og + vaksin + dagliga + fáa + 5-10 + mikrogram + av + D-vitamin + ískoyti + vetrarhálvuna + , + tvs. + frá + oktobur + til + apríl + . + + + Mælt + verður + eisini + til + , + at + børn + frá + tveimum + vikum + til + 4 + ár + fáa + 10 + mikrogram + D-vitamin + dagliga + alt + árið + . + + + Á + okkara + breiddarstigið + verður + ikki + evnað + nokk + D-vitamin + í + húðini + hjá + fólki + vetrarhálvuna + . + + + Tí + verður + mælt + til + , + at + vit + dagliga + taka + D-vitamin + ískoyti + . + + + Tó + verður + tilmælt + , + at + ávísir + bólkar + av + fólki + taka + D-vitamin + alt + árið + . + + + Tey + ið + longu + taka + eina + multivitamin + , + har + D-vitamin + er + í + , + nýtast + ikki + at + taka + eyka + D-vitamin + . + + + Keldur + : + To + nye + D-vitaminanbefalinger + til + børn + og + voksne + - + Sundhedsstyrelsen + D-vitamin-mangel + - + Patienthåndbogen + på + sundhed.dk + D-vitaminmangel + kan + gå + ud + over + både + knogler + og + tænder + ( + apoteket.dk + ) + D-vitamin + tilmæli + Danska + matvørustýrið + og + heilsustýrið + hava + gjørt + hesi + tilmæli + um + D-vitamin + ískoyti + : + 5-10 + mikrogram + D-vitamin + frá + oktobur + til + apríl + 10 + mikrogram + D-vitamin + dagliga + frá + oktobur + til + apríl + verður + tilmælt + : + Børnum + yvir + 4 + ár + Vaksnum + , + ið + ikki + hoyra + til + nevndu + bólkar + niðanfyri + 10 + mikrogram + D-vitamin + alt + árið + 10 + mikrogram + D-vitamin + alt + árið + verður + tilmælt + : + Børnum + 0 + - + 4 + ár + ( + D-dropar + ) + Barnakonum + og + kvinnum + ið + geva + bróst + Børnum + og + vaksnum + við + myrkari + húð + Børnum + og + vaksnum + ið + eru + nógv + ílatin + um + summarið + Persónum + , + sum + ikki + eru + uttandura + um + dagin + , + ella + sum + ikki + eru + í + sólarljósið + 20 + mikrogram + D-vitamin + og + 800-1000 + mg + kalsium + alt + árið + 20 + mikrogram + D-vitamin + dagliga + , + saman + við + 800-1000 + mg + kalsium + alt + árið + verður + tilmælt + : + Fólkið + yvir + 70 + ár + Fólkið + ið + býr + á + ellisheimi + Fólkið + ið + , + óansæð + aldur + , + eru + í + øktum + vanda + fyri + beinbroyskni + D-vitamin + frá + sólini + Tá + ultraviolettu + strálurnar + ( + UVB + ) + frá + sólini + raka + í + summarhálvuni + , + verður + D-vitamin + gjørt + í + húðini + . + + + Hvussu + stór + nøgd + av + D-vitamin + ið + verður + gjørd + , + er + treytað + av + , + hvussu + sterkar + UVB-strálurnar + frá + sólini + eru + , + og + hvussu + leingi + tú + ert + í + sólini + . + + + Summarhálvuna + - + frá + mai + til + september + - + eru + sólstrálurnar + nóg + sterkar + til + , + at + tað + verður + gjørt + so + mikið + av + D-vitamin + , + at + vit + fáa + tað + , + sum + okkum + tørvar + . + + + Vetrarhálvuna + – + frá + oktober + til + apríl + – + eru + sólstrálurnar + í + Føroyum + ikki + nóg + sterkar + til + , + at + tað + verður + gjørt + D-vitamin + í + húðini + . + + + Tí + tærast + D-vitamin + goymslurnar + frá + summarinum + . + + + Innihaldið + av + D-vitamin + í + blóðinum + sveiggjar + náttúrliga + við + árstíðunum + og + er + lægri + um + veturin + enn + um + summarið + . + + + D-vitamin + úr + matinum + D-vitamin + er + eisini + í + mati + . + + + Tað + er + tó + ringt + at + nøkta + allan + tørvin + á + D-vitamin + gjøgnum + matin + , + sum + vit + eta + . + + + Nógv + D-vitamin + er + í + feitum + fiski + sum + í + sild + og + makreli + , + men + føroyingar + eta + mest + soltnan + fisk + . + + + Eitt + sindur + av + D-vitamin + er + eisini + í + mjólk + , + osti + og + egg + . + + + Kunnu + vit + fáa + ov + nógv + av + D-vitamin + Til + ber + at + fáa + ov + nógv + av + D-vitamin + , + men + tað + er + eingin + vandi + , + so + leingi + vit + taka + tilmæltu + nøgdirnar + . + + + D-vitamin + trot + Skilt + verður + ímillum + Lætt + D-vitamin + trot + Miðal + stórt + D-vitamin + trot + Stórt + D-vitamin + trot + Lætt + og + miðal + stórt + D-vitamin + trot + kemur + lutfalsliga + ofta + fyri + hjá + fólkið + ið + ikki + tekur + D-vitamin + ískoytið + . + + + Millum + annað + kann + tað + koma + fyri + hjá + ungum + , + ið + sita + nógv + inni + framman + fyri + teldum + og + øðrum + skíggjum + . + + + Stórt + D-vitamin + trot + er + sjáldsamt + í + okkara + parti + av + heiminum + . + + + Hjá + børnum + kann + D-vitamin + trot + hava + sjúkuna + rakitis + , + ella + ensku + sjúku + , + við + sær + . + + + Sjúkan + ger + , + at + beinagrindin + verður + lin + ( + bleyt + ) + , + tí + kálk + ikki + verður + upptikið + , + tá + einki + D-vitamin + er + til + staðar + . + + + Eyðkennini + av + D-vitamin + troti + eru + ofta + kám + , + og + kunnu + minna + um + aðrar + og + meira + vanligar + bágar + . + + + D-vitamin + trot + yvir + longri + tíð + rakar + ofta + vøddar + , + beinagrind + og + liðir + . + + + Tað + vísir + seg + við + møði + og + vøddapínu + . + + + Tað + er + eisini + vanligt + , + at + D-vitamin + trot + ger + , + at + mann + hevur + tungar + tankar + og + kennir + seg + maktarleysan + . + + + Meira + sjáldan + kann + tað + geva + pínu + í + beinagrindina + . + + + Tað + merkist + oftast + sum + pína + um + lendarnar + sum + spjaðist + til + koku + , + mjødn + , + lør + , + rygg + og + bringu + . + + + Um + barn + títt + , + hevur + fingið + staðfest + D-vitamin + trot + , + við + einari + blóðroynd + , + kann + tað + viðgerast + við + D-vitamin + sum + dropar + , + tablettir + ella + hylki + . + + + Keldur + : + To + nye + D-vitaminanbefalinger + til + børn + og + voksne + - + Sundhedsstyrelsen + D-vitamin-mangel + - + Patienthåndbogen + på + sundhed.dk + D-vitaminmangel + kan + gå + ud + over + både + knogler + og + tænder + ( + apoteket.dk + ) + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-d_vitamin_tilmaeli_00340.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-d_vitamin_tilmaeli_00340.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..e7a4e7c50b59e38e353993943a6a199fdb42ad34 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-d_vitamin_tilmaeli_00340.xml @@ -0,0 +1,982 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + D-vitamin tilmæli + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 654 words + 753 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-ung-likamlig-181e6240c789c6fc + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + D-vitamin tilmæli + https://www.gigni.fo/ung/likamlig-heilsa/d-vitamin-tilmaeli + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ D-vitamin tilmæli +

+ + Fáa + tit + nóg + mikið + av + D-vitamin + ? + + + Danska + heilsustýrið + mælir + til + , + at + børn + eldri + enn + 4 + ár + og + vaksin + dagliga + fáa + 5-10 + mikrogram + av + D-vitamin + ískoyti + vetrarhálvuna + , + tvs. + frá + oktobur + til + apríl + . + + + Mælt + verður + eisini + til + , + at + børn + frá + tveimum + vikum + til + 4 + ár + fáa + 10 + mikrogram + D-vitamin + dagliga + alt + árið + . + + + Á + okkara + breiddarstigið + verður + ikki + evnað + nokk + D-vitamin + í + húðini + hjá + fólki + vetrarhálvuna + . + + + Tí + verður + mælt + til + , + at + vit + dagliga + taka + D-vitamin + ískoyti + . + + + Tó + verður + tilmælt + , + at + ávísir + bólkar + av + fólki + taka + D-vitamin + alt + árið + . + + + Tey + ið + longu + taka + eina + multivitamin + , + har + D-vitamin + er + í + , + nýtast + ikki + at + taka + eyka + D-vitamin + . + + + Keldur + : + To + nye + D-vitaminanbefalinger + til + børn + og + voksne + - + Sundhedsstyrelsen + D-vitamin-mangel + - + Patienthåndbogen + på + sundhed.dk + D-vitaminmangel + kan + gå + ud + over + både + knogler + og + tænder + ( + apoteket.dk + ) + D-vitamin + tilmæli + Danska + matvørustýrið + og + heilsustýrið + hava + gjørt + hesi + tilmæli + um + D-vitamin + ískoyti + : + 5-10 + mikrogram + D-vitamin + frá + oktobur + til + apríl + 10 + mikrogram + D-vitamin + dagliga + frá + oktobur + til + apríl + verður + tilmælt + : + Børnum + yvir + 4 + ár + Vaksnum + , + ið + ikki + hoyra + til + nevndu + bólkar + niðanfyri + 10 + mikrogram + D-vitamin + alt + árið + 10 + mikrogram + D-vitamin + alt + árið + verður + tilmælt + : + Børnum + 0 + - + 4 + ár + ( + D-dropar + ) + Barnakonum + og + kvinnum + ið + geva + bróst + Børnum + og + vaksnum + við + myrkari + húð + Børnum + og + vaksnum + ið + eru + nógv + ílatin + um + summarið + Persónum + , + sum + ikki + eru + uttandura + um + dagin + , + ella + sum + ikki + eru + í + sólarljósið + 20 + mikrogram + D-vitamin + og + 800-1000 + mg + kalsium + alt + árið + 20 + mikrogram + D-vitamin + dagliga + , + saman + við + 800-1000 + mg + kalsium + alt + árið + verður + tilmælt + : + Fólkið + yvir + 70 + ár + Fólkið + ið + býr + á + ellisheimi + Fólkið + ið + , + óansæð + aldur + , + eru + í + øktum + vanda + fyri + beinbroyskni + D-vitamin + frá + sólini + Tá + ultraviolettu + strálurnar + ( + UVB + ) + frá + sólini + raka + í + summarhálvuni + , + verður + D-vitamin + gjørt + í + húðini + . + + + Hvussu + stór + nøgd + av + D-vitamin + ið + verður + gjørd + , + er + treytað + av + , + hvussu + sterkar + UVB-strálurnar + frá + sólini + eru + , + og + hvussu + leingi + tú + ert + í + sólini + . + + + Summarhálvuna + - + frá + mai + til + september + - + eru + sólstrálurnar + nóg + sterkar + til + , + at + tað + verður + gjørt + so + mikið + av + D-vitamin + , + at + vit + fáa + tað + , + sum + okkum + tørvar + . + + + Vetrarhálvuna + – + frá + oktober + til + apríl + – + eru + sólstrálurnar + í + Føroyum + ikki + nóg + sterkar + til + , + at + tað + verður + gjørt + D-vitamin + í + húðini + . + + + Tí + tærast + D-vitamin + goymslurnar + frá + summarinum + . + + + Innihaldið + av + D-vitamin + í + blóðinum + sveiggjar + náttúrliga + við + árstíðunum + og + er + lægri + um + veturin + enn + um + summarið + . + + + D-vitamin + úr + matinum + D-vitamin + er + eisini + í + mati + . + + + Tað + er + tó + ringt + at + nøkta + allan + tørvin + á + D-vitamin + gjøgnum + matin + , + sum + vit + eta + . + + + Nógv + D-vitamin + er + í + feitum + fiski + sum + laksi + , + sild + og + makreli + , + men + føroyingar + eta + mest + soltnan + fisk + . + + + Eitt + sindur + av + D-vitamin + er + eisini + í + mjólk + , + osti + og + egg + . + + + Kunnu + vit + fáa + ov + nógv + av + D-vitamin + Til + ber + at + fáa + ov + nógv + av + D-vitamin + , + men + tað + er + eingin + vandi + , + so + leingi + vit + taka + tilmæltu + nøgdirnar + . + + + D-vitamin + trot + Skilt + verður + ímillum + Lætt + D-vitamin + trot + Miðal + stórt + D-vitamin + trot + Stórt + D-vitamin + trot + Lætt + og + miðal + stórt + D-vitamin + trot + kemur + lutfalsliga + ofta + fyri + hjá + fólkið + ið + ikki + tekur + D-vitamin + ískoytið + . + + + Millum + annað + kann + tað + koma + fyri + hjá + ungum + , + ið + sita + nógv + inni + framman + fyri + teldum + og + øðrum + skíggjum + . + + + Stórt + D-vitamin + trot + er + sjáldsamt + í + okkara + parti + av + heiminum + . + + + Hjá + børnum + kann + D-vitamin + trot + hava + sjúkuna + rakitis + , + ella + ensku + sjúku + , + við + sær + . + + + Sjúkan + ger + , + at + beinagrindin + verður + lin + ( + bleyt + ) + , + tí + kálk + ikki + verður + upptikið + , + tá + einki + D-vitamin + er + til + staðar + . + + + Eyðkennini + av + D-vitamin + troti + eru + ofta + kám + , + og + kunnu + minna + um + aðrar + og + meira + vanligar + bágar + . + + + D-vitamin + trot + yvir + longri + tíð + rakar + ofta + vøddar + , + beinagrind + og + liðir + . + + + Tað + vísir + seg + við + møði + og + vøddapínu + . + + + Tað + er + eisini + vanligt + , + at + D-vitamin + trot + ger + , + at + mann + hevur + tungar + tankar + og + kennir + seg + maktarleysan + . + + + Meira + sjáldan + kann + tað + geva + pínu + í + beinagrindina + . + + + Tað + merkist + oftast + sum + pína + um + lendarnar + sum + spjaðist + til + koku + , + mjødn + , + lør + , + rygg + og + bringu + . + + + Um + barn + títt + , + hevur + fingið + staðfest + D-vitamin + trot + , + við + einari + blóðroynd + , + kann + tað + viðgerast + við + D-vitamin + sum + dropar + , + tablettir + ella + hylki + . + + + Keldur + : + To + nye + D-vitaminanbefalinger + til + børn + og + voksne + - + Sundhedsstyrelsen + D-vitamin-mangel + - + Patienthåndbogen + på + sundhed.dk + D-vitaminmangel + kan + gå + ud + over + både + knogler + og + tænder + ( + apoteket.dk + ) + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-datuvernd_og_gdpr_00181.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-datuvernd_og_gdpr_00181.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..554ebebc414ad1dee3cebc575e0535556bc5f2f0 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-datuvernd_og_gdpr_00181.xml @@ -0,0 +1,853 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Dátuvernd og GDPR + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 568 words + 636 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-421ceaa5c5b86578 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Dátuvernd og GDPR + https://www.gigni.fo/um-gigni/datuvernd-og-gdpr + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Dátuvernd og GDPR +

+ + Sum + dátuábyrgdari + skal + Gigni + kunna + skráseta + , + hvussu + persónsupplýsingar + verða + viðgjørdir + . + + + Endamál + við + viðger + av + persónsupplýsingum + Høvuðsendamálið + hjá + Gigni + er + at + veita + ráðgevandi + og + vegleiðandi + heilsufrøði + til + børn + og + ung + fyri + : + At + fremja + heilsu + At + fyribyrgja + sjúku + At + avdúka + møguligar + trivnaðar + - + og + menningartrupulleikar + og + viðgera + hesar + skjótast + til + ber + At + fyribyrgja + skeivari + menning + , + ið + seinni + kann + elva + til + sosialar + , + heilsu + - + ella + innlæringstrupulleikar + . + + + Sí + meira + um + okkara + endamál + her + : + https://www.gigni.fo/um-gigni/endamal/ + Viðgerðir + Upplýsingarnir + , + sum + verða + savnaðir + , + eru + í + høvuðsheitum + knýttir + at + : + Ráðgeving + og + vegleiðing + til + pinku + - + og + smábørn + ( + 0-18 + mánaðir + ) + Ráðgeving + og + vegleiðing + til + skúlabørn + ( + 0. + - + 9.flokk + ) + Fosturtøkuráðgeving + ( + navnaloynt + ) + Ættleiðingarfyrireikingarskeið + Viðgerðin + fer + fram + í + manuellum + skráum + ella + á + teldupostskipan + . + + + Teldupostskipanin + verður + rikin + av + veitara + , + sum + er + dátuviðgeri + hjá + Gigna + . + + + Dátuviðgerðin + er + í + Føroyum + . + + + Viðgerð + av + persónsupplýsingum + fer + altíð + fram + í + samráð + við + skrásetta + ella + foreldur + / + verja + . + + + Tá + børn + verða + kannaði + í + skúlanum + , + verður + hetta + altíð + gjørt + við + skrivligum + samtykki + frá + foreldur + / + verja + . + + + Tú + hevur + til + eina + og + hvørja + tíð + loyvi + at + taka + samtykki + aftur + . + + + Hetta + gert + tú + við + at + venda + tær + til + avvarðandi + heilsufrøðing + ella + við + at + skriva + til + jdo@heilsutrygd.fo + Øll + okkara + viðgerð + av + persónsupplýsingum + fer + fram + sambært + galdandi + dátuverndarlóggávu + og + er + viðgerð + heimilað + í + hesi + lóggávu + : + Løgtingslóg + nr. + 63 + frá + 17. + mai + 2005 + um + fyribyrgjandi + heilsutænastur + til + børn + og + ung + . + + + Kunngerð + nr. + 4 + frá + 9. + januar + 2019 + um + fyribyrgjandi + heilsutænastur + til + børn + og + ung + Løgtingslóg + nr. + 42 + frá + 30. + apríl + 2018 + um + ættleiðing + Kunngerð + nr. + 117 + frá + 25. + juli + 2018 + um + ættleiðing + Vit + goyma + upplýsingar + ímeðan + børnini + ganga + í + fólkaskúla + , + og + vit + hava + samband + við + tykkum + , + og + annars + til + vit + ikki + hava + tørv + á + upplýsingunum + longur + . + + + Upplýsingar + verða + tá + fluttar + á + trygga + goymslu + , + til + hesar + verða + avhendar + til + Landsskjalasavnið + , + sum + er + álagt + okkum + við + lóg + . + + + Vit + lata + ikki + upplýsingar + víðari + til + onnur + uttan + so + , + at + hetta + er + álagt + okkum + við + lóg + , + og + tá + hava + vit + skyldu + til + at + tryggja + okkum + , + at + ein + heimild + er + fyri + eini + slíkari + avhendan + . + + + Rættindi + hjá + tær + sum + skrásettur + Sum + skrásettur + hevur + tú + nøkur + rættindi + , + tá + vit + viðgera + persónsupplýsingar + um + teg + ella + títt + barn + . + + + Samtykki + Tú + hevur + sum + foreldur + / + verji + rætt + til + at + taka + samtykki + aftur + . + + + Innlit + Tú + hevur + rætt + til + innlit + í + egnar + persónsupplýsingar + , + sum + vit + viðgera + um + teg + ella + um + barn + títt + . + + + Rætta + og + strika + Í + summum + førum + , + og + eftir + umbøn + , + kanst + tú + fáa + rættað + persónsupplýsingar + , + um + tú + metir + , + at + hesar + eru + skeivar + ella + villleiðandi + . + + + Støða + verður + tikin + til + hetta + í + hvørjum + einstøkum + føri + . + + + Í + sambandi + við + møguligar + trætur + ella + ósemjur + hevur + tú + sum + skrásetti + møguleika + at + kæra + til + Dátueftirlitið + . + + + Mótmæla + viðgerð + Tú + kanst + mótmæla + viðgerð + av + persónsupplýsingum + um + teg + . + + + Støða + verður + tikin + til + hetta + í + hvørjum + einstøkum + føri + , + og + verður + mótmælið + mett + grundað + , + fært + tú + boð + um + hetta + , + og + persónsupplýsingarnar + verða + ikki + viðgjørdar + . + + + Avmarka + viðgerð + Í + serligum + føri + hevur + tú + rætt + til + at + biðja + um + at + fáa + avmarkað + viðgerð + av + persónsupplýsingum + . + + + Eru + treytirnar + um + at + avmarka + viðgerð + uppfyltar + , + kunnu + vit + bert + viðgera + tínar + persónsupplýsingar + í + serligum + førum + . + + + Samband + Tú + ert + altíð + vælkomin + at + seta + teg + í + samband + við + okkum + við + spurningum + um + viðgerð + av + tínum + persónsupplýsingum + . + + + Hetta + gert + tú + við + at + venda + tær + til + okkara + dátuverndarfólk + á + : + jdo@heilsutrygd.fo + Hevur + tú + aðrar + spurningar + kanst + tú + venda + tær + til + okkara + á + gigni@gigni.fo + Kæra + Tú + hevur + til + eina + og + hvørja + tíð + rætt + til + at + kæra + eina + viðgerð + . + + + Hetta + kanst + tú + gera + við + at + venda + tær + til + Dátueftirlitið + á + : + dat@dat.fo + ella + við + at + ringja + á + tel + : + 30 + 91 + 00 + Skrivstovan + hevur + opið + frá + kl. + 09:00 + til + 15:00 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-eg_fai_ilt_i_vortirnar_ta_00144.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-eg_fai_ilt_i_vortirnar_ta_00144.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..08bdb6365ab48866904acd75bc893b339d7813f3 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-eg_fai_ilt_i_vortirnar_ta_00144.xml @@ -0,0 +1,597 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Eg fái ilt í vørtirnar, tá ið barnið sýgur - hvat skal eg gera? + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 330 words + 388 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-feadb6da1ec33d08 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Eg fái ilt í vørtirnar, tá ið barnið sýgur - hvat skal eg gera? + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/brostageving/spurningar-og-svar-um-brostageving/eg-fai-ilt-i-voertirnar-ta-id-barnid-sygur-hvat-skal-eg-gera + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Eg fái ilt í vørtirnar, tá ið barnið sýgur - hvat skal eg gera? +

+ + Í + fyrstu + tveimum + vikunum + er + vanligt + , + at + vørturnar + eru + eymar + . + + + Nakrar + kunnu + uppliva + , + at + tað + pínir + , + beint + tá + ið + barnið + fær + um + vørtuna + . + + + Men + ilskan + hvørvur + sum + oftast + eftir + einum + tveimum + minuttum + , + tá + ið + mjólkin + setur + til + . + + + Pínir + tað + enn + í + vørtunum + – + og + síggjast + kanska + sár + ella + rivur + – + kann + orsøkin + vera + , + at + barnið + ikki + hevur + fingið + nóg + væl + um + vørtuna + . + + + Síggj + til + , + at + barnið + fær + væl + um + vørtuna + , + og + vita + , + um + tað + kennist + rætt + . + + + Tað + má + ikki + pína + eftir + einum + tveimum + minuttum + , + men + tað + kann + væl + vera + eitt + sindur + eymt + . + + + Hevur + barnið + ikki + væl + um + vørtuna + , + kann + tað + hjálpa + at + lata + barnið + byrja + av + nýggjum + at + súgva + , + sí + kunning + um + at + byrja + umaftur + undir + " + Súgving + " + . + + + Legg + barnið + at + bróstinum + so + ofta + sum + til + ber + . + + + Tað + linkar + spenningin + í + bróstunum + , + so + at + barnið + lættari + fær + um + vørtuna + , + og + tað + verður + lagaligari + hjá + tær + at + geva + tí + . + + + Legg + barnið + fyrst + til + tað + bróstið + , + ið + er + minst + eymt + . + + + Tá + ið + mjólkin + fyrst + setur + til + , + er + tað + minni + ófjálgt + at + geva + av + tí + eyma + bróstinum + . + + + Ver + í + afturáhellandi + støðuni + , + tí + tá + togar + barnið + ikki + so + nógv + í + vørtuna + , + sí + kunning + undir + " + Súgving + " + og + " + Súgvistøður + " + . + + + Skift + eisini + til + aðrar + støður + , + tá + ið + tú + gevur + at + súgva + , + so + at + barnið + liggur + ymiskt + fyri + og + sýgur + . + + + Á + tann + hátt + tømast + bróstini + javnast + . + + + Ansa + væl + eftir + , + tá + ið + barnið + sleppir + vørtuni + : + Stikk + fingurin + í + munnvikan + á + barninum + og + lat + eitt + sindur + av + luft + koma + til + fyrst + – + tað + er + besti + mátin + fyri + vørtuna + . + + + Halt + bróstini + heit + og + turr + millum + gevingarnar + . + + + Nýt + t.d. + ullintar + lanolinhavnar + bróstaskeytar + . + + + Tosa + við + heilsufrøðingin + , + hjálpir + omanfyristandandi + ikki + , + og + vørturnar + framvegis + eru + ógvuliga + eymar + . + + + Pínir + tað + alla + tíðina + í + vørtunum + , + tí + har + eru + sár + ella + rivur + , + kann + tað + hjálpa + at + steðga + einar + tveir + dagar + at + geva + bróst + , + meðan + húðin + lekist + . + + + Er + tað + bara + onnur + vørtan + , + kanst + tú + lata + barnið + súgva + hitt + bróstið + og + so + mjólka + fyrra + bróstið + turt + , + tí + so + fer + mjólkin + ikki + at + minka + . + + + Tú + kanst + mjólka + út + við + hond + ella + fáa + tær + eina + bróstapumpu + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-eg_havi_hardar_og_eymar_00138.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-eg_havi_hardar_og_eymar_00138.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..24e734788fe7d06c2be582e226834260fab4dfb6 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-eg_havi_hardar_og_eymar_00138.xml @@ -0,0 +1,480 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Eg havi harðar og eymar spenningar í bróstunum, – hvat kann eg gera? + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 236 words + 279 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-smaboern-um-d96a409cc40be508 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Eg havi harðar og eymar spenningar í bróstunum, – hvat kann eg gera? + https://www.gigni.fo/smaboern/um-smaboern-0-2-ar/brostageving/spurningar-og-svar-um-brostageving/eg-havi-hardar-og-eymar-spenningar-i-brostunum-hvat-kann-eg-gera + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Eg havi harðar og eymar spenningar í bróstunum, – hvat kann eg gera? +

+ + Tað + eru + tvey + sløg + av + spenningum + í + bróstunum + . + + + Annað + slagið + fært + tú + av + troti + ( + tá + brósti + er + hovnað + ) + , + og + kemur + fyri + teir + fyrstu + dagarnar + ( + 2-4 + dagar + ) + , + eftir + føðingina + , + tá + mjólkaframleiðslan + broytist + og + økist + . + + + Her + er + týdningarmikið + , + at + barnið + fær + væl + um + vørtuna + og + fær + bjóðað + bæði + bróstini + ofta + . + + + Gevur + mamman + ofta + , + verður + spenningurin + í + bróstunum + sjáldan + so + ógvusligur + . + + + Ikki + er + neyðugt + at + mjólka + út + , + tí + orsøkin + er + fyrst + og + fremst + trot + og + vætustúving + í + bróstavevnaðinum + / + eitlunum + . + + + Spenningarnir + minka + so + líðandi + av + sær + sjálvum + . + + + Hitt + slagi + av + spenningum + kemst + av + samanstúgving + av + mjólk + í + bróstunum + orsaka + av + upphópan + av + mjólk + vegna + ovurframleiðslu + ella + tí + bróstið + ikki + verður + tømt + ordiligt + . + + + Ein + onnur + orsøk + kann + vera + smalar + ella + tiptar + mjólkagangur + , + tí + bróstini + ikki + verða + so + væl + tømd + ella + tí + okkurt + forðar + fyri + frárenslinum + . + + + Hetta + kann + kennast + sum + " + knyklar + " + í + bróstunum + . + + + Sí + kunning + um + : + " + Harðir + og + eymir + " + knyklar + " + í + bróstunum + – + hvussu + fái + eg + teir + burtur + ? + " + + + Í + báðum + førum + er + týdningarmikið + , + at + barnið + hevur + væl + fatur + um + vørtuna + og + sýgur + rætt + . + + + Lat + tað + súgva + so + ofta + og + leingi + , + sum + tað + vil + . + + + Legg + hita + á + bróstini + beint + ÁÐRENN + barnið + verður + lagt + til + , + og + legg + kulda + á + bróstini + AFTANÁ + , + at + barnið + hevur + sogið + og + lat + liggja + á + í + einar + 10-20 + min. + + + Um + barnið + ikki + sýgur + , + er + neyðugt + at + mjólka + út + . + + + Ver + varug + við + ikki + at + mjólka + meira + út + enn + tørvin + hjá + barninum + . + + + Sí + meira + kunning + undir + " + Mjólka + út + . + " + + + Spyr + heilsufrøðingin + um + tú + ivast + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-ein_god_byrjan_00205.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-ein_god_byrjan_00205.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..036bc9422c4b9d87e7724a83766d0f4ed6b8bb6f --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-ein_god_byrjan_00205.xml @@ -0,0 +1,494 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Ein góð byrjan + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 261 words + 301 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-6687afe695daebe3 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Ein góð byrjan + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/ein-god-byrjan + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Ein góð byrjan +

+ + 21. + juli + 2025 + Ein + góð + byrjan + At + fáa + eitt + barn + er + ein + nýggj + støða + fyri + øll + foreldur + , + sum + til + tíðir + kann + kennast + meira + ella + minni + avbjóðandi + . + + + Meira + enn + helvtin + av + øllum + mammum + kunnu + aftaná + ein + barnsburð + kenna + seg + keddar + , + óglaðar + , + at + hava + innara + ófrið + , + og + til + tíðir + eisini + kenna + beinleiðis + angist + . + + + Hendan + kenslan + kann + vara + frá + nøkrum + tímum + til + nakrar + fáar + dagar + , + og + er + sostatt + rættiliga + vanlig + og + ein + normal + reaktión + hjá + einari + nýggjari + mammu + . + + + Hjá + umleið + 10 + % + av + mammunum + gerst + hetta + tó + varandi + og + kann + tá + føra + til + barnsburðartunglyndið + . + + + Barnsburðartunglyndið + kann + raka + øll + , + bæði + mammur + , + pápar + , + ættleiðingarforeldur + o.s.fr. + Barnsburðartunglyndi + Allar + mammur + í + Føroyum + fáa + tilboð + um + at + verða + kannaðar + av + heilsufrøðingi + fyri + barnsburðartunglyndið + , + tá + barnið + er + umleið + 2 + mánaðar + gamalt + . + + + Tunglyndið + í + samband + við + barnsburð + , + kann + vísa + seg + á + ymiskan + hátt + . + + + Tekin + til + barnsburðartunglyndið + kann + t.d. + vera + eitt + ella + fleiri + av + hesum + eyðkennum + . + + + Kjarnueyðkenni + : + • + Ógleði + • + Niðursettur + hugur + • + Niðursett + orka + • + Møði + Fylgieyðkenni + : + • + Kensla + av + vónloysi + • + Kensla + av + máttloysi + • + Manglandi + orku + til + at + taka + sær + av + barninum + • + Manglandi + gleði + • + Skuldarkensla + Tunglyndið + kann + raka + øll + og + er + ikki + tekin + um + veikleika + av + nøkrum + slag + . + + + Tað + fæst + góð + hjálp + fyri + tunglyndið + . + + + Av + tí + at + barnsburðartunglyndið + rakar + eitt + tíðarskeið + í + lívinum + , + sum + hevur + so + stóran + týdning + fyri + alla + familjuna + , + er + týdningarmikið + , + at + fáa + hjálp + so + skjótt + sum + møguligt + . + + + Ein + góð + byrjan + - + er + eitt + ókeypis + bólkatilboð + fyri + kvinnur + í + viðgongutíð + og + eftir + barnsburð + , + sum + byrjar + í + august + 2025 + . + + + Tú + kanst + seta + teg + i + samband + við + tín + egna + heilsufrøðing + , + og + hann + hjálpir + tær + víðari + . + + + Tak + faldaran + niður + her + : + Ein + Góð + Byrjan + Les + meira + um + barnsburðartunglyndi + her + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-ein_god_byrjan_bolkatilbod_til_00273.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-ein_god_byrjan_bolkatilbod_til_00273.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..9b7dad2158d57634ee1c4a9f927c7a74b0a35e86 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-ein_god_byrjan_bolkatilbod_til_00273.xml @@ -0,0 +1,484 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Ein góð byrjan - bólkatilboð til kvinnur í viðgongutíð og eftir barnsburð + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 250 words + 287 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-c8c772690a5c88b5 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Ein góð byrjan - bólkatilboð til kvinnur í viðgongutíð og eftir barnsburð + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/ein-god-byrjan-bolkatilbod-til-kvinnur-i-vidgongutid-og-eftir-barnsburd + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Ein góð byrjan - bólkatilboð til kvinnur í viðgongutíð og eftir barnsburð +

+ + 5. + mars + 2026 + Ein + góð + byrjan + - + bólkatilboð + til + kvinnur + í + viðgongutíð + og + eftir + barnsburð + Nú + verður + aftur + møguleiki + hjá + kvinnum + , + sum + uppliva + ótta + / + tunglyndi + í + viðgongutíð + ella + upp + til + 2 + ár + eftir + barnsburð + , + at + luttaka + í + bólkatilboði + . + + + Talan + er + um + bólkar + við + umleið + 8 + luttakarum + . + + + Hvør + bólkur + møtist + 2. + hvørja + viku + , + 8 + ferðir + í + alt + . + Tilboðið + er + ókeypis + . + + + Tíðin + , + tá + ein + gerst + foreldur + , + kann + vera + bæði + góð + og + avbjóðandi + . + + + Í + sambandi + við + barnsburð + henda + stórar + fysiskar + og + sálarligar + broytingar + yvir + stutta + tíð + . + + + Tílíkar + broytingar + kunnu + økja + um + sárbarið + hjá + foreldrum + og + ávirka + trivnaðin + . + + + Kanningar + vísa + , + at + umleið + fimta + hvør + føroyska + kvinna + vísir + tekin + um + mistrivnað + og + ótta + í + viðgongutíð + – + og + at + fjórða + hvør + upplivir + mistrivnað + eftir + barnsburð + . + + + Um + stúranir + fylla + meira + enn + vanligt + í + tí + dagliga + , + ella + tú + kennir + teg + kedda + ella + máttleysa + , + so + kann + tað + vera + tekin + um + , + at + tín + trivnaður + er + í + vanda + . + + + Hesar + kenslur + eru + hvørki + skeivar + ella + ósunnar + . + + + Sum + oftast + er + talan + um + natúrligar + reaktiónir + , + sum + eru + íkomnar + av + stórum + broytingum + ella + truplum + umstøðum + . + + + Kennir + tú + teg + aftur + og + ynskir + at + luttaka + í + bólki + - + ella + hevur + tú + spurningar + - + kanst + tú + seta + teg + í + samband + við + Rannvá + Sloan + Jørgensen + á + rs@rannvasloan.fo + . + + + Tú + kanst + eisini + venda + tær + til + tína + ljósmóður + ella + tín + heilsufrøðing + í + Gigni + , + og + tey + hjálpa + tær + víðari + . + + + „ + Ein + góð + byrjan + ” + er + tilboð + , + sum + samstarvar + við + Ljósmøðratænastuna + og + Gigni + um + at + veita + skjóta + hjálp + til + kvinnur + , + sum + uppliva + ótta + / + tunglyndi + í + viðgongutíð + og + eftir + barnsburð + . + + + Tú + kanst + taka + faldarin + niður + her + ! + + + Les + meira + um + barnsburðartunglyndi + her + ! + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-einki_opid_hus_27_mai_og_00213.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-einki_opid_hus_27_mai_og_00213.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..b836abccd09cbe3d3ad090e1a250fe4e79df8f57 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-einki_opid_hus_27_mai_og_00213.xml @@ -0,0 +1,220 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + EINKI OPIÐ HÚS 27. MAI OG 3. JUNI + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 37 words + 45 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-6f61d9084381c8bb + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + EINKI OPIÐ HÚS 27. MAI OG 3. JUNI + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/einki-opid-hus-27-mai-og-3-juni + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ EINKI OPIÐ HÚS 27. MAI OG 3. JUNI +

+ + 26. + mai + 2026 + EINKI + OPIÐ + HÚS + 27 + . + + + MAI + OG + 3 + . + + + JUNI + Einki + « + opið + hús + » + verður + í + Gigni + á + Landavegnum + 30 + , + í + morgin + 27. + mai + og + mikudagin + 3. + juni + . + + + « + Opið + hús + » + verður + aftur + mikudagin + 10. + juni + frá + 13-15 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-einsemi_00359.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-einsemi_00359.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..0e7b321233af7425e6cde09b394ca1e12df58218 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-einsemi_00359.xml @@ -0,0 +1,362 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Einsemi + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 147 words + 173 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-ung-trivnadur-07a4415b51cfa5d9 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Einsemi + https://www.gigni.fo/ung/trivnadur/einsemi + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Einsemi +

+ + Einsemi + Summi + hava + nógvar + vinir + , + og + summi + hava + fáar + . + + + Bæði + eru + í + lagi + . + + + Tað + eru + eisini + børn + , + ung + og + vaksin + , + sum + slett + ikki + hava + nakrar + vinir + . + + + Tað + kunnu + tað + vera + nógvar + grundir + til + . + + + Kanska + eru + tey + smæðin + , + ella + kanska + halda + tey + seg + ikki + vera + líka + kul + sum + onnur + . + + + Tíverri + eru + summi + , + sum + enda + í + einum + skeivum + skúlaflokki + , + har + næmingarnir + fara + illa + við + hvørjum + øðrum + . + + + Og + so + eru + summi + , + sum + hava + upplivað + ting + , + sum + eru + so + keðilig + , + at + tey + nú + ikki + tíma + at + vera + millum + fólk + longur + . + + + Hevur + tú + uppliva + okkurt + tílíkt + í + tínum + lívi + ? + + + Um + tú + kennir + teg + einsamallan + , + so + er + tað + eitt + gott + hugskot + at + tosa + við + onkran + vaksnan + ella + kanska + eina + ónavngivna + ráðgeving + . + + + Og + um + tú + veitst + um + ein + / + a + , + sum + altíð + gongur + fyri + seg + sjálva + / + n + , + so + kundi + tú + kanska + farið + og + tosað + við + viðkomandi + ? + + + Kelda + : + Tá + tú + verður + tannáringur + - + Gigni + og + Sundhedsstyrelsen + 2022 + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-endamal_00246.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-endamal_00246.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..04cba3e65135ac7bdd526ee35c2f5e151e6ef273 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-endamal_00246.xml @@ -0,0 +1,543 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Endamál + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 306 words + 348 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-9d3745beb8ce1c74 + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Endamál + https://www.gigni.fo/um-gigni/endamal + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Endamál +

+ + Visión + Gigni + - + Heilsufrøði + til + børn + & + ung + er + ein + miðsavnandi + vitanar + - + og + ráðgevingardepil + , + sum + gongur + á + odda + í + tilgongdini + at + menna + fólkaheilsu + til + børn + og + ung + . + + + Missión + Gigni + Heilsufrøði + til + børn + & + ung + skal + savna + vitan + og + vera + ein + sjálvsagdur + ráðgevi + hjá + landsmyndugleikum + , + stovnum + og + øðrum + fakfólkum + , + umframt + alment + at + kunna + um + viðurskifti + , + sum + viðvíkja + fólkaheilsu + hjá + børnum + og + ungum + . + + + Gigni + Heilsufrøði + til + børn + & + ung + skal + ganga + á + odda + í + heilsufremjandi + og + fyribyrgjandi + átøkum + í + mun + til + fólkaheilsu + hjá + børnum + og + ungum + . + + + Endamál + Endamálið + við + Gigni + - + heilsufrøði + til + børn + & + ung + er + : + At + fremja + heilsu + At + fyribyrgja + sjúku + At + trivnaðar + - + og + menningartrupulleikar + verða + avdúkaðir + og + viðgjørdir + skjótast + til + ber + . + + + At + fyribyrgja + skeivari + menning + , + ið + seinni + kann + elva + til + sosialar + , + heilsu + - + ella + innlæringartrupulleikar + Heilsufrøðingurin + tekur + støði + í + einstøku + familjuni + og + barninum + og + ráðgevur + og + vegleiðir + eftir + teirra + tørvi + , + soleiðis + at + familjan + á + bestan + hátt + kann + klára + avbjóðingina + at + vera + ein + familja + . + + + Heilsufrøðingurin + skal + vegleiða + og + stuðla + menningini + hjá + barninum + og + familjuni + , + so + familjan + gerst + betur + før + fyri + at + virka + og + taka + ábyrgd + . + + + Heilsufrøðingurin + eygleiðir + og + kannar + barnið + og + ráðgevur + og + vegleiðir + foreldrini + um + sálarligu + , + sosialu + og + likamligu + menningina + hjá + barninum + . + + + Eisini + ráðgevur + heilsufrøðingurin + um + foreldraleiklut + og + - + tilknýti + . + + + Vísir + eygleiðingin + ella + kanningin + , + at + barnið + hevur + serligan + tørv + , + kann + heilsufrøðingurin + veita + eyka + ráðgeving + til + familjuna + . + + + Eisini + ber + til + at + ávísa + til + ella + samstarva + við + pedagogiskan + , + sosialan + ella + læknaligan + serkunnleika + , + um + tað + er + neyðugt + . + + + Á + skúlunum + verða + allir + skúlanæmingar + kannaðir + regluliga + . + + + Eisini + ráðgevir + , + vegleiðir + og + undirvísir + heilsufrøðingurin + børnini + og + tey + ungu + , + í + mun + til + heilsu + , + menning + og + trivna + , + eins + og + heilsufrøðingurin + eisini + hevur + regluligar + samrøður + við + næmingarnar + . + + + Eisini + verður + ráðgeving + og + vegleiðing + givin + foreldrum + at + skúlanæmingum + , + eins + og + lærarum + og + skúlaleiðslum + . + + + Heilsufrøðingurin + hevur + eisini + ábyrgd + av + at + eygleiða + og + vegleiða + í + mun + til + almennu + umstøðurnar + á + skúlum + og + stovnum + , + ið + hava + týdning + fyri + heilsu + , + menning + og + trivna + hjá + einstaka + barninum + . + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file diff --git a/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-er_titt_barn_sjukt_00185.xml b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-er_titt_barn_sjukt_00185.xml new file mode 100644 index 0000000000000000000000000000000000000000..c6e3313998fa83c890c0c07b148bf41adcaf75c4 --- /dev/null +++ b/public_sector_information/gigni_health_visiting_service/MMG-public-sector-information-gigni-health-visiting-service-er_titt_barn_sjukt_00185.xml @@ -0,0 +1,250 @@ + + + + + + Miklamálgrunnurin - Gigni [MMG-2026] + Faroese MegaWord Corpus - Gigni – Health Visiting Service [MMG-2026] + Er títt barn sjúkt? + + TrustLLM + Samstarv um innsavnan av keldudátum + Collaboration on source-data collection + + + Uni Johannesen + Innsavnan, reinsan, tilrættalegging og marking + Collection, cleaning, corpus preparation, and annotation + + + Ingmar Berg + Tøkniligt undirstøðukervi og kt-menning. + Technical infrastructure and software development. + + + + 64 words + 73 tokens + + + + Máltøknidepilin, Fróðskaparsetur Føroya + Centre for Language Technology, University of the Faroe Islands + + MMG-gigni-https-www-gigni-fo-um-gigni-4e7abf4c808aa6ba + + Almenn skjøl - upphavsrættarlógin § 9 + Official documents - Faroese Copyright Act, section 9 + + + + + + + + Johannesen + Uni + + + + + Debess + Iben Nyholm + + + + + Berg + Ingmar + + + + + Simonsen + Annika + + + + + Scalvini + Barbara + + + 2026 + Miklamálgrunnurin: Faroese MegaWord Corpus, MMG-2026 + Fróðskaparsetur Føroya + https://miklamal.setur.fo/?mode=MMG2026 + + + + + + + Er títt barn sjúkt? + https://www.gigni.fo/um-gigni/kunning/er-titt-barn-sjukt + 2020-01-01 / 2026-12-31 + + + Gigni + + + + + + 2026-08-15 + + 2020/2026 + + + + + +

Málgrunnurin fevnir um føroyskan tekst frá hesi almennu heimasíðuni. Tilfarið er heintað í samstarvi við TrustLLM, reinsað, dedupliserað og málsliga markað.

+

This corpus contains Faroese text from this public-sector website. The material was collected in collaboration with TrustLLM and has been cleaned, deduplicated and linguistically annotated.

+
+ + + almenn kunning + Public information + + +
+ +

+ BRAGD + BRAGD + 4484de86e7db7838c76e19996c62f668b09b4e33 + Teksturin varð markaður við BRAGD (síggj Simonsen et al. (2026)). + The text was automatically annotated for part of speech and morphology with BRAGD (see Simonsen et al. (2026)). +

+

+ Bendingar + Bendingar + 4acf17061b994c7a56ccd24b183f4a4e2e0d01b0 + Leitorð vórðu funnin við Bendingar hjá Anniku Simonsen; BRAGD-málmarkið varð brúkt til at velja millum møguligar greiningar. + Lemmas were obtained using Bendingar, developed by Annika Simonsen; the BRAGD tag was used to choose between candidate analyses. +

+

+ Tekstsundurbýting hjá Sparv + Sparv segmentation + 5.4.0.dev0 + + Sparv býtti tekstin sundur í setningar við PunktSentenceTokenizer og setningarnar sundur í orð og teknseting við BetterWordTokenizer. Føroyskar styttingar og reglur fyri tøl, burturfalsmerki og bindistrikur vórðu nýttar. + In Sparv, the text was split into sentences with PunktSentenceTokenizer and the sentences into words and punctuation with BetterWordTokenizer, using Faroese abbreviations and rules for numbers, apostrophes and hyphens. +

+ + + + + +

lemma er leitorðið; lemmaRef vísir til tað valda leitorðið í Bendingar.fo.

+

lemma is the headword; lemmaRef points to the selected headword in Bendingar.fo.

+
+
+ + + + + + + + + + + + +
+
+ + +
+ Er títt barn sjúkt? +

+ + 30. + oktober + 2023 + Er + títt + barn + sjúkt + ? + + + Hetta + er + tíðin + , + tá + bæði + børn + og + vaksin + kunnu + gerast + sjúk + av + ymiskum + umfarssjúkum + . + + + Tað + kann + vera + ein + strævin + tíð + , + um + børnini + hava + nógvar + sjúkradagar + , + og + onkuntíð + kann + man + ivast + í + , + hvat + er + rætt + at + gera + í + teimum + ymisku + støðunum + . + + + Les + um + tað + sjúka + barnið + á + heimasíðuni + hjá + Gigni + her + ! + + + Les + um + ymiskar + sjúkur + og + sjúkueyðkennir + her + ! + +

+
+ +
+
\ No newline at end of file