# calque_map.tsv — Chinese-calque terminology normalization # PASS 1 of 3. ORDER: calque_map -> era_map -> imla_loan_map # Right-hand sides do NOT need to be in correct 2009/2011 imla — passes 2 and 3 # normalize them. (زۇڭتۇڭ -> پىرېزىدېنت is already correct, so nothing to fix.) # # calque_normalize.py matches a STEM at a word boundary and re-attaches the # original suffix, and sorts rules longest-first automatically. So list STEMS # only. Inflected forms are needed ONLY where suffix concatenation gives the # wrong result — those are marked EXPLICIT below. # # 107 rules. Sources: hand-seeded (incl. the web) + calque_pinyin_miner over # prc-laws-bilingual and prc-primary-documents (51); 34 added on 2026-10-18 # and 22 on 2026-10-23 from the dictionaries, each with its evidence row in a comment above it # ([4] imla 2009 = / [1] izahliq 2011 ← / [2] izahliq 1990s ← cross-references, # or the definition of a [خەن] entry), reviewed against the scans. # ---- ethnonyms / language names ---- خەنزۇچە خىتايچە خەنزۇ خىتاي پۇتۇڭخۇا خىتاي تىلى # ---- place names ---- جۇڭگو خىتاي جۇڭگولۇق خىتاي شياڭگاڭ خوڭكوڭ شىزاڭ تىبەت شىزاڭدىمۇ تىبەتتىمۇ تىيانشان تەڭرىتاغ كوئېنلۇن قۇرۇم # ---- state organs ---- # 国务院 — corpus spelling is گوۋۇيۈەن (with ۈ); گوۋۇيەن also occurs گوۋۇيۈەن دۆلەت ئىشلىرى مەجلىسى گوۋۇيەن دۆلەت ئىشلىرى مەجلىسى ئامېرىكا گوۋۇيۈەن ئامېرىكا دۆلەت ئىشلىرى مەھكىمىسى گۇڭچەنداڭ كوممۇنىستىك پارتىيە گۇڭئەن جامائەت خەۋپسىزلىكى گوڭئەن جامائەت خەۋپسىزلىكى گۇڭئەنجۈ جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى زۇڭبۇ باش شتاب بەنزە تەشكىل پەيچۇسو ئامانلىق ساقلاش پونكىتى # ---- civil / party titles ---- زۇڭتۇڭ پىرېزىدېنت زۇڭلى باش مىنىستىر شۇجى باش كاتىپ # ---- military ranks ---- # longest-first sorting is automatic, so جۈنشىجاڭ resolves before جۈنشى جۈنشىجاڭ باش سېرژانت جۈنشىنجاڭ باش سېرژانت جۈنشجاڭ باش سېرژانت شاڭجياڭ ئالىي گېنېرال # 2026-10-23: لېيتېنانت corrected to لېيتېنات, as printed in [2] D90-4-10128 and [1] D01-11860 شاڭۋېي كاپىتان جۇڭۋېي لېيتېنات شاۋۋېي كىچىك لېيتېنات شاڭشى يۇقىرى سېرژانت جۇڭشى ئوتتۇرا سېرژانت جۈنشى سېرژانت تۇەنجاڭ پولك كوماندىرى جىياڭجۈن گېنېرال جياڭجۈن گېنېرال # ---- other terminology ---- جۇڭيى تېبابىتى خىتاي تېبابىتى فاڭجېن يۆنىلىش داشۆ ئالىي مەكتەپ # 公社 — 2011 imla dictionary p.910 gives كوممۇنا as the genuine term گۇڭشې كوممۇنا گۇڭشېدە كوممۇنادا # `raise`: مۇساپە is an ordinary ە-final noun, so the final vowel raises to ى # before a suffix (مۇساپىسى، مۇساپىدە). Not the ـىيە class, which must NOT raise. لۇشيەن مۇساپە raise ياڭيۈ بەرەڭگى لازا قىزىلمۇچ بەندىڭ ئورۇندۇق # ---- EXPLICIT inflected forms ---- # needed because plain suffix concatenation would be ungrammatical # فاڭجېن+ىغا would give يۆنىلىشىغا; after ى the dative is گە فاڭجېنىغا يۆنىلىشىگە # ---- ADDED v14 (2026-08-05) ---- # چەتئەل -> چەت ئەل : orthographic SPLIT, one token -> two. # calque_map is the only map that supports a multiword RHS, which is why this # lives here rather than in the imla layer despite not being a calque. # Suffix-capturing: چەتئەلدىكى -> چەت ئەلدىكى, چەتئەلگە -> چەت ئەلگە. # No collision: چەتئەل has no competing parse. چەتئەل چەت ئەل # ئورۇن -> ئورگان : CONTEXTUAL — only for state/administrative apparatus. # A bare ئورۇن -> ئورگان rule would corrupt خىزمەت ئورنى, ئولتۇرۇش ئورنى, etc. # Keyed on the collocation instead. Add further collocations as they are # confirmed in real documents; do NOT generalize to the bare word. ئىستىخبارات ئورۇنلىرى ئىستىخبارات ئورگانلىرى قانۇن ئىجرا قىلىش ئورۇنلىرى قانۇن ئىجرا قىلىش ئورگانلىرى # NotebookLM-confirmed variant: ئورۇن = physical workplace; state apparatus takes ئورگان قانۇن ئىجرا قىلغۇچى ئورۇنلار قانۇن ئىجرا قىلىش ئورگانلىرى دۆلەت بىخەتەرلىك ئورۇنلىرى دۆلەت بىخەتەرلىك ئورگانلىرى # ==== 2026-10-18: from the dictionaries (34 rules) ==== # ---- military ranks, units and organs ---- # [2] D90-3-07010; [1] D01-19904 سىلىڭبۇ قوماندانلىق شىتابى # [4] D_18950 سىلىڭجاڭگۇەن باش قوماندان # [4] D_18951 سىلىڭگۇەن قوماندان ئوفىتسېر # [4] D_18953; [2] D90-3-07012 سىلىڭيۇەن قوماندان # [4] D_14579; [1] D01-15399 دايۇەنشۇەي ئالىي قوماندان # [4] D_27472 يۈەنشۇەيلىك مارشاللىق # [1] D01-12266; [4] D_11893 جياڭگۇەن ھەربىي ئەمەلدار # [1] D01-11860 (target corrected 2026-10-23 to the printed گېنېرال لېيتېنات) جۇڭجياڭ گېنېرال لېيتېنات # [4] D_06452 شاڭشياۋ پولكوۋنىك # [4] D_06317 جۇڭشياۋ پودپولكوۋنىك # [2] D90-3-05082; passes 2-3 give ئىستارشىي, as [1] D02-15598 داشياۋ ستارشىي پولكوۋنىك # [2] D90-3-08315; [4] D_19881 شىتۇەن دىۋىزىيە # [4] D_11903 جىيەندۈي دېڭىز فىلوتى # [1] D01-12007 جۈنۋېي ھەربىي ئىشلار كومىتېتى # ---- food, plants and household ---- # [4] D_03775 بەسەيلىك يېسسىۋېلەكلىك # [4] D_03774; [1] D01-03900 بەسەي يېسسىۋېلەك # [4] D_13425 (target corrected 2026-10-23: يېشىللۈك was an OCR misspelling) چىڭسەي يېشىلكۆك # [4] D_11613; [2] D90-2-05957 جۈسەي كۈدە # [4] D_06988; [1] D01-07199 چەيزە پىدىگەن # [2] D90-2-07096; [1] D01-12967 چەيدو بەكە # [4] D_28409 موگۇ قوزىقارنى # [1] D02-17347 خاسىڭ يەر ياڭىقى # [4] D_31441 ئوسۇڭ غولكۆك # [1] D02-17017 (definition); target spelled as [4] D_03719 ياڭيۇ بەرەڭگى # [1] D01-11408 (definition) جاڭدۇ باقلا # [2] D90-2-06292 (definition) جياڭيۇ سويا سۈيى # [2] D90-3-05839 (definition) سۇلياۋ پىلاستىكا # [2] D90-5-03000 مېيخۇا چىللىگۈل # reviewer; primary-school textbook fruit list, seen in a Douyin video, Oct 2026 شاڭجاۋ بانان # reviewer; primary-school textbook fruit list, seen in a Douyin video, Oct 2026 ساۋمېي بۆلجۈرگەن # ---- society, history and places ---- # [2] D90-2-03080; [1] D01-09782 تۇخاۋ-لېيشېن پومېشچىك ۋە زومىگەر # [2] D90-5-01452 مەنچىڭ چىڭ سۇلالىسى # reviewer; [4] D_15130 lists دۇنخۇاڭ, no dictionary has دۇھان دۇنخۇاڭ دۇھان # reviewer; variant of شياڭگاڭ above شىياڭگاڭ خوڭكوڭ # ==== 2026-10-23: from the dictionaries (22 rules) ==== # ---- military ranks and units ---- # [4] D_11894 جياڭلىڭ ھەربىي قوماندان # [4] D_11682 جىتۇەنجۈن ئارمىيە گۇرۇپپىسى # [4] D_11634; target [4] D_24416 جۈنتۈەن كورپۇس # [1] D01-12004, the spelling printed there; target [4] D_24416 جۈنتۇەن كورپۇس # [4] D_11635; target [4] D_24416 جۈنجاڭ كورپۇس كوماندىرى # [4] D_11686 جىداۋيۈەن يېتەكچى # ---- Korea: the state is شىمالىي كورېيە; Korea in general (peninsula, language, script, people, war, plants) is كورېيە ---- # [4] D_12363; [1] D01-12777; the PRC country tables of 2006 and 2011 use it for North Korea چاۋشيەن شىمالىي كورېيە # reviewer چاۋشيەن يېرىم ئارىلى كورېيە يېرىم ئارىلى # [2] D90-2-06878 چاۋشيەن تىلى كورېيە تىلى # [4] D_12364 چاۋشيەنچە كورېيەچە # raised stem of چاۋشيەنچە before a suffix (چاۋشيەنچىدە) چاۋشيەنچى كورېيەچى # [4] D_12363 (sub-entry) چاۋشيەن يېزىقى كورېيە يېزىقى # reviewer چاۋشيەن مىللىتى كورېيە مىللىتى # reviewer چاۋشيەن ئۇرۇشى كورېيە ئۇرۇشى # [4] D_12365; [1] D01-12779 چاۋشيەنشۇناس كورېيەشۇناس # [4] D_12363 (sub-entry) چاۋشيەن سۆگىتى كورېيە سۆگىتى # [2] D90-2-06879 چاۋشيەن مالىنىسى كورېيە مالىنىسى # [2] D90-2-06880; [1] D01-12778 (朝鲜族); target: reviewer چاۋشيەنزۇ كورېيەلىك # ---- food and plants ---- # [4] D_07416; target spelled as [4] D_03719 تاتلىقياڭيۇ تاتلىق بەرەڭگى # [1] D01-16007; target [4] D_06577 (sub-entry) دۇفۇ پۇرچاق ئۇيۇتمىسى # ---- other ---- # 办公厅, as against 办公室 = ئىشخانا ([4] D_34884); reviewer. raise: باش ئىشخانىسى, باش ئىشخانىدا بەنگۇڭتىڭ باش ئىشخانا raise # [4] D_07210; target [1] D02-05242 پىڭفاڭ كىۋادرات