وقتی می‌آد که یکی می‌آد طومار همه اینایی رو که این وسط بودن با خود خلیفه عباسی همه رو می‌پیچه به هم می‌ذاره کنار یه جوری یکپارچه می‌کنه اوراسیا رو


مغول‌ها یه جوری می‌دوزنش به هم که دوره رونق سوم راه‌های ابریشم رقم می‌خوره قرن ۱۳ و ۱۴ می‌شه یکی از طلایی‌ترین دوره‌های جاده ابریشم دیگه بخش زیادی از این مسیر


تحت سلطه یک امپراتوری واحده مغولی که هم چین رو گرفته هم ایران رو گرفته هم آسیای مرکزی رو گرفته رفته تا شرق اروپا بزرگترین امپراتوری پیوسته تاریخ رو درست کرده


امنیتش رو تضمین کرده همون مغولی که عامل ویرانی و کشتار و قتل عام و تجاوزه حکومت متصلی درست کرده که رونق و آبادی آورده نهایتا یک شبکه یکدست


امپراتوری واحد مغولی از دریای چین تا لهستان این یکپارچگی دوباره یک تجارت آزاده دیگه سال‌ها بعد از مرگ چنگیز شرق راه‌ها دست دودمان یوآنه


که مغول‌ها تاسیسش کرده بودن ایرانش دست ایلخانان مغولیه باز بخش از امپراتوری بزرگ مغولیه به یک معنی تبریز و سلطانیه و اینا مراکز تجاری فرهنگیشن


و این دوره‌ایه که مارکوپولو فرصت می‌کنه بیاد بره به چین مدارای فرهنگی و مذهبی و اینا هست هنر و مذهب و افکار و اینا خیلی تردد دارن حکومت یکپارچه نیست


ولی خب اینا خیلی به همدیگه نزدیکن و می‌گم نتیجه‌ش اینه که مثلا یک تاجر جهانگرد ونیزی از ونیز مال قرن سیزدهمه دیگه خودش تاجر، پدر تاجر، عمو تاجر اینا


این پامی‌شه می‌آد به آسیا می‌ره به چین و ۱۶ سال مثلا می‌گن که آره سفر می‌کنه و اینا و بعد برمی‌گرده ونیز اونجا زندانیش می‌کنن اونجا خاطرات سفر رو می‌نویسه


که حالا البته الان یه مقداریش حداقل زیر علامت سوال جدیه انگار که مثلا واقعا اون جاهایی رو که می‌گه رفته؟ یا این‌که نه مثلا یه چیزی شنیده اومده تعریف کرده و اینا ولی می‌گه که آره ما رفتیم و


به انگلیس، به آمریکا نفت نمی‌فروشیم و این آمریکا رو به وحشت انداخت شوک اول نفتی درست شد بحران نفتی ۷۳ بنزین تو آمریکا نایاب شد آمریکا اومد نفت عربستان رو تحریم کرد


گفتش که هم‌پیمانان ما حق ندارن از عربستان نفت بخرن که ضربه‌ای به عربستان نزد به‌خاطر این‌که عربستان جمعیت زیادی نداشت صنعتی نشده بود که مثلا بخواد از این چیزا آسیب خاصی ببینه


و این مبارزه رو توش ملک فیصل پیروز شد معروفه ملک فیصل به عنوان شاهی که در این دوره ۱۱ ساله‌ش عربستان رو مدرن کرد از اون حاکمان عربستان بود که پروژه‌شون مدرنیزیشنه


مدرنیزاسیونه خیلی جالبه برای من از جمله چیزای جالبی که تو این ویدیو فهمیدم اینه که بیشتر شاه‌های عربستان رو که داستان‌شون رو می‌خونی یا پروژه‌شون مدرنیزاسیون بود یا زمان شاهی‌شون یا زمان ولیعهدی‌شون


بیشترشون تو برنامه‌شون این بود تقریبا هیچ‌کدوم ضدتوسعه نبودن و خیلی‌هاشون حالا به درجات مختلف موفق هم بودن و همچنان هم ادامه داره یعنی همچنان برندینگ‌شون با همون ایده کلی انجام می‌شه


و همچنان هم جا خیلی زیاد هست فاصله خیلی زیاده یعنی جا برای توسعه پیدا کردن و مدرن شدن خیلی زیاد داره صد سال زمامدارش متحد غربه


سیاسی و اقتصادی دنبال توسعه‌ست دنبال مدرن کردنه و همچنان وقتی یکی با همین دستور کار می‌آد بالا می‌گن این یک تحول بزرگه فیصل از اونا بود که دیگه تحولش واقعا بزرگ بود


بروکراسی درست کرد شورای وزیران راه انداخت یه سیستم قضایی مستقل درست کرد یه شورای ۲۰ نفره درست کرد که فتوا رو دیگه اینا بدن یه نظمی داشته باشه سیستم اداری، راه‌سازی


و البته که همون پروژه‌های مدرنیزیشنی که براش محبوبیت آورد مخالفت‌های مهمی هم براش ایجاد کرد سر تاسیس تلویزیون فیصل اون پادشاهیه که تلویزیون ملی درست می‌کنه تو عربستان


یکی از خود خاندان سعودی علیه‌ش یه قیامی راه انداخت و اینا که سرکوب شد خود اون طرف هم در درگیری با پلیس کشته شد اینو حالا پارک کنیم داشته باشیم فیصل آموزش رو رایگان کرد


آموزش رو عمومی کرد درس خوندن زنا و دخترا رو قانونی کرد خب وهابی‌ها خیلی مخالف بودن این اهمیتی بهش نمی‌داد گفتم رادیو تلویزیون درست کرد سریال پخش کنن فیلم پخش کنن


موسیقی پخش بشه توش عکس زن نشون بدن خیلی صداشون دراومد و که می‌گن اصلا برای این‌که اینا رو آروم‌شون کنه رفت در یکی از جلسه‌ای از این اینایی که آل سعود جمع شده بودن و اینا رادیو روشن کرد یه خرده آهنگ پخش کرد اعتراض کردن


بعد اذان پخش کرد گفت ببین از این رادیو صدای اذان به گوش همه می‌رسه اینا ولی خلاصه اینا اعتراضاشون موند و همین اعتراض‌ها آخرش هم کار دستش داد ملک فیصل شد تنها پادشاه سعودی تا حالا


که با ترور تمام شده حکومتش کشتنش یه روزی خاندان جمع شدن واسه مراسمی در کاخ برادرزاده‌ش، برادرزاده ناتنیش کسی آمد جلو یه همچی یه بدن اومد که بره واسه بوس و بغل عربی


اون اسلحه رو کشید و تق و تق و زد و کشتش قاتل هم از نزدیکان همونی بود که گفتم در اعتراض به تلویزیون کشته شده بود و خلاصه اینطوری پادشاهی ملک فیصل هم تمام شد


بعد از فیصل پادشاه بعدی خالد بود از ۷۵ تا ۸۲ دوره‌ش خیلی طولانی نبود خودش هم خیلی آدم مثلا بگی خیلی درگیر مثل فیصل برنامه‌ای داشته باشه


فعال باشه اینا اصلا نبود ولی از قضا برعکس هرچی اتفاق عجیب و غریب بود تو این دوره افتاد خودش اول گفت من خیلی به سیاست کاری ندارم و علاقه‌ای ندارم و بیشتر کارای اجرایی رو هم اصلا سپرد به فهد


که ولیعهدش بود خودش هم می‌گن پاشد رفت تو صحرا چادر زد اصلا به جای این‌که تو قصر بمونه خیلی با شهر و تمدن و اینا حال نمی‌کرد از این خسته‌ها بود نمی‌خواست خودش رو درگیر داستان کنه


فهد شد ولیعهد و نخست‌وزیر و بیشتر کارها هم دست فهد بود یا فَهَد اونطوری که ما می‌گفتیم سیاست‌های خود خالد بیشتر سمت این بود که صفا باشه و دوست باشیم و


تو خود عربستان زندانی‌های سیاسی رو عفو کرد و تو منطقه هم خیلی سیس مثلا بزرگ جهان عرب و عراق و سوریه سر آب فرات اختلاف داشتن اونجا رو حل کنه مصر و سوریه درگیرن


مثلا اونجا وساطتی کنه صلحی بکنه از این داستان‌ها منتها این سیاست‌هاش بود این مثلا حالا منش خودش بود و روشش بود و اینا اوضاع خیلی پر تب‌وتاب بود برعکس


یعنی از قضای روزگار تو همین ۷ سال می‌گم هرچی اتفاق بود افتاد این دوره‌ایه که انقلاب ایران هم وسط همین دوره‌ست خود عربستان هم پرماجراست همون سال ۱۹۷۹ که سال انقلاب ایرانه


هم وهابی‌ها یه حرکتی می‌زنن هم شیعه‌ها هم یه سری از جوون‌های عربستان ضدغربی می‌شن مسلح می‌شن دیگه بعضی از این حرکت‌ها انقدری بزرگه که


اسمش قیام می‌شه یا حالا شورش می‌شه معمولا قیام وقتی می‌گن یا خیزش یا قیام وقتی می‌گن که مثلا یه خرده می‌خوان مثبت باشن شورش وقتی می‌گن که یه خرده باهاش بد فازن مثلا


ما فاز نداریم اگر می‌گیم هم کلمه‌ها رو از این منظورها معمولا پشت انتخاب کلمه‌مون نیست می‌خوایم که واقعیت رو تعریف کنیم یعنی حالا بدون فاز بودن واقعا غیرممکنه


ولی سعی‌مون رو می‌کنیم تا جایی که می‌شه وزن ارزشی ندیم ارزش‌گذاری نکنیم خیلی توی انتخاب کلمه هم این اعتراض‌ها خلاصه اون موقع بود اعتراض وهابی یکیش بود اعتراض وهابی‌ها چی بود؟


یک گروهی از اینا بودن اینا جنگاوران قبایل بودن و اینا وهابی شده بودن خیلی هم در جنگ‌های استقلال علیه عثمانی کمک کرده بودن به ملک عبدالعزیز بعد که کار تموم شده بود عبدالعزیز به اینا گفته بود داداشا خسته نباشین


شما دیگه برگردین همون قبایل و روستاها و اونجا که بودین صفا باشه اینا گفتن که نه ما شمشیر ما کلا خیلی شمشیر و اینا هستیم تازه الان گرم شدیم بریم مبارزه کنیم


سلفی هم بودن و مخالف حضور غربی‌ها در عربستان و با حضور بریتانیا مخالف بودن بریتانیایی که خیلی هم حالا دوستی داشت با همین عبدالعزیز اینا یه بیفی با خاندان سعود


این شکاف بین وهابی‌ها و حکومت تا همین امروز هم هست کم می‌شه زیاد می‌شه اینا ولی هست حالا تا آخر ویدیو می‌گم همین اصلاحات بن سلمان رو هم که نگاه می‌کنن خیلیا می‌گن که حالا باید دید وهابی‌ها


این آخوندهای افراطی اون‌ها، این تندروها اونا چه خواهند کرد؟ چقدر می‌ذارن این داستان جلو بره؟ به‌خاطر این‌که این نزاعیه که همیشه اونجا وجود داشته این شکافیه که بوده حالا حتی اگر هم نزاع نبوده


اون موقع هم خلاصه اونا گیر دادن به پادشاه و به خاندان سلطنتی که خیلی با غربی‌ها قاطی شدین و اینا کافرن و مردم هم دارن غربی می‌کنن و اینا و یه گیرشون هم زمان ملک خالد به ولیعهد بود


که خیلی علاقه به مدرن شدن جامعه داشت و غرب‌گرا حساب می‌شد و اینا سال انقلاب ایران یه حرکتی کردن اینا یکی ظهور کرد محمد قحطانی


گفتن این مهدی موعوده قیام کرده ریختن و مسجدالحرام رو گرفتن و یه تعدادی از مردم اونجا موندن حالا گروگان گرفتن اینا دیگه وارد جزئیاتش نمی‌شیم


یه مقدار تو پادکست تعریف کردیم تو اپیزود عربستان از درون یه درگیری شدیدی شد خلاصه بین نیروهای حکومت و این معترضین، ناراضی‌ها، شورشی‌ها


یک هفته درگیر بودن آخرش دیگه به هر ضرب و زوری بود اومدن اینا رو سرکوب کردن و کشتن و اینا و داستان رو جمع کردن در مکه جمع کردن منتها خبر رسید به شیعه‌ها در شرق عربستان


تو خیابون تصویرهای آیت‌الله خمینی ببرن بالا بعد از انقلاب ایران تازه انقلاب تو ایران پیروز شده بود با رهبری یک آخوند شیعه اونجا هم اینطوری شیعه‌های عربستان بیان بیرون سروصدا


همون سال حمله شوروی هم هست به افغانستان اونم همون ساله عربستان مثل آمریکا حساس بود به نفوذ کمونیست در منطقه اینا حالا مذهبی هم داستان براشون مهم بود


مذهبی هم براشون مهم بود حتی فاز ضداسرائیلی‌شون هم یه بخشیش به‌خاطر این بود که صهیونیسم رو در پیوند با کمونیسم می‌دیدن این خودش این جمله‌ای که من الان گفتم نشون‌مون می‌ده


که چقدر دنیا از اون موقع تا امروز عوض شده در این مبارزه با اشغال شوروی اینا گفتن حالا افغان‌ها باید با اشغال شوروی مبارزه کنن یه عده‌ای در عربستان گفتن باید بریم کمک‌شون کنیم


خود عربستان خیلی کمک کرد به مقاومت به مقاومت افغانستانی‌ها عربستان کمک کرد مالی، سلاح به اندازه آمریکا آمریکا می‌گن ۳ میلیارد دلار عربستان هم ۳ میلیارد دلار هزینه کرد


ولی از عربستان فقط پول و اسلحه نرفت داستان ادامه پیدا کرد انقدری که شما ته همین خط رو بگیری ۲۰ سال بیای جلو همین کمک‌های عربستان به مجاهدینی که


دارن علیه شوروی می‌جنگن همین رو ۲۰ سال بیای جلو جوونایی بودن در عربستان که گفتن اسلام در خطره کفر حمله کرده ما باید بریم به جنگ رفتن افغانستان به جنگ


از جمله این‌ها پسر جوان ۲۲ ساله آرام و اونطوری که اون موقع می‌گفتن لطیف و بی‌آزاری به نام آقای اسامه بن لادن


اینم پاشد رفت افغانستان اینطوری شد که رفت افغانستان این ایده‌ها از کجا به این جوون‌های عربستان رسیده بود؟ اینم باز از یه نظر که برگردید تقصیر خود حکومت بود


با جمال عبدالناصر سکولاری که راهنمای چپ می‌زد مشکل داشتن اینا رو راه داده بود توی عربستان اینا رو آورده بود عربستان و یه کارایی رو بهشون داده بود یه جاهایی بهشون قدرت داده بود


توی سازمان‌های آموزشی عربستان، مدرسه‌ها اسلام‌گرایی خیلی جون گرفت رشد کرد افکار آدم‌هایی مثل سید قطب، مثل حسن البنا اینا که پایه‌گذار اخوان‌المسلمین هستن


افکار اینا جذب می‌کرد یه جوونایی رو بعد این جوونا که این افکار رو می‌گرفتن یه سری‌هاشون پاشدن برن افغانستان دولت هم بدش نمی‌اومد حکومت عربستان هم بدش نمی‌اومد که اینا بالاخره یه میل به جهادی دارن برن همون‌جا تخلیه کنن با کفار بجنگن


خطر از اینجا هم دور می‌شه اما بعد که به این مسجدالحرام حمله کردن و این قیام اینجا اتفاق افتاد و اینا نگرانی یه خرده زیاد شد گفتن خب این جوونایی که می‌رن اونجا جهاد اینا تعلیم‌دیده‌های همین مدارسن همین دانشگاه‌ن


جو جو خطرناکیه مخصوصا که از اون‌ور ایران هم انقلاب شده ایران که انقلاب شد عربستان از چند جهت نگران شد هم بالاخره رقابت قبلیش با ایران بود هم در ایران یک انقلاب شیعی اتفاق افتاده


تبلیغات شیعی، تبلیغات ایرانی رهبری آیت‌الله خمینی یعنی هم از ایران نگران شد هم از این‌که یه اتفاقی مثل ایران در اینجا بخواد بیفته نگران شد دیگه رفتن اونا هم دنبال کارای تبلیغی و


چاپخونه قرآن بزنن با زبون‌های مختلف و از این صحبت‌ها و و این نگرانی عربستان از ایران از همون موقع نه تنها روی سیاست‌های عربستان


در قبال ایران اثر گذاشت بلکه روی سیاست‌ها و روابط عربستان با بقیه کشورها هم تاثیر گذاشت از جمله مثلا با عراق


حالا جلوتر می‌بینیم پادشاهی خالد ولی خلاصه تمام شد پادشاهی که خیلی نمی‌خواست درگیر بشه و خیلی درگیری زمانش زیاد بود دوره‌ش تمام شد و نوبت رسید به پادشاه پنجم، ملک فهد


فهد هم طولانی پادشاه بود از ۸۲ تا ۲۰۰۵ رسما بود ولی همه‌ش رو پادشاهی نکرد خیلیاش رو مریض احوال بود و روی ویلچر بود و


حالا روی ویلچر بود نه که از روی ویلچر نشه پادشاهی کرد ولی مریض بود و فهد مورد عجیبیه تو پادشاه‌های عربستان مورد عجیبیه به خاطر این‌که معمولا پادشاه‌ها رو می‌گی مثلا یا دنبال مدرن کردن بود یا نبود


فهد ولی دوره‌ای که ولیعهد بود خیلی مدرن و غرب‌گرا و اینا تو دوره پادشاهیش اصلا تو دوره پادشاهی بیشتر سعی کرد هوای وهابی‌ها رو داشته باشه که داستان درست نکنن


عربستان شد یکی از ثروتمندترین کشورای دنیا اونایی که عربستان رو مدرن و توسعه‌گرا و اینا می‌خواستن خیلی امید داشتن که با شاه شدن فهد داستان سرعت بگیره


ولی بعد از این‌که به قدرت رسید می‌گم دیدن چرخید بیشتر سمت محافظه‌کارها نشونه‌ها و روایت‌هایی هست که نشون می‌ده که ترسید از وهابی‌ها و از اسلام‌گراها ترسید می‌گفتش که تو این عربستان همین فردا انتخابات بشه


یکی از اینا راحت می‌بره اصلا از خونه نمی‌خواد بیاد بیرون زحمت تبلیغات بکشه سخنرانی بکنه و اینا جامعه ما یه همچین جامعه‌ایه خود فهد همون اول پادشاهیش یه سخنرانی کرد گفت من بر اساس شریعت حکومت می‌کنم


مسئولیت الهی رو دوشمه و واقعا هم دوره‌ش در حال همه‌ش اظهار مخلصی و ارادت و اینا به تندروهای مذهبی بود یه طوری که ریاض که بود قشنگ مثل یک وهابی ساده بود از ترس این‌ها


یکی از نزدیکای فهد می‌گفتش که این اون دنیا دیگه جاش تو بهشته نه چون یارش خوشگله به‌خاطر این‌که جهنماش رو دیگه این دنیا رفته همه رو از دست این وهابی‌ها منتها خب وهابی‌ها می‌دونیم


افراطی‌ها کلا می‌دونیم هیچ مقدار باجی براشون کافی نیست هرچی بری طرف‌شون اونا می‌رن اون طرف‌تر چون هویت‌شون در همین افراطی بودنه تو عربستان هم همین بود گفتیم یکی مثل بن لادن تو همین فضاها رشد کرد


تو همین اتفاق‌ها رشد کرد اینا کسایی هم شدن که حالا افغانستان هم رفتن جنگیدن بعد افغانستان داستان تمام شد اینا همین القاعده و این‌ها رو درست کردن و حالا داستان اونا رو نمی‌خوایم اینجا تعریف کنیم


در همون افغانستان شروع کرد مراکز آموزشی ساختن و جوونا رو بیارن سمت جهاد و اونجا پول خرج بکنن و و نتیجه همه این هزینه‌ها و تلاش‌ها و اینا آخرش آخر آخر آخرش شد ۱۱ سپتامبر


البته نه که یه دفعه پرید به ۱۱ سپتامبر در تمام این مدت اینا هی فشار آوردن به پادشاه عربستان و به حکومت و اینا که آمریکایی‌ها رو از عربستان بنداز بیرون و اینا و ننداختن و آخرش خودشون شروع کردن به اقدام کردن


تا جایی که از ۱۹ هواپیماربای ۱۱ سپتامبر ۱۵ تاشون مال عربستان بودن دوران فهد ولی اتفاق‌های دیگه هم داشت جنگ ایران و عراق در دوره فهد بود


جنگ خلیج فارس هم در دوره فهد بود جنگ ایران و عراق که تموم شد صدام رفت سمت کویت پول و سلاح و اینا رو گرفته بود دستش پر بود مشکل جغرافیایی هم داشت که در جنگ با ایران نتونسته بود حل کنه


دسترسی به خلیج فارس مثل همیشه که مشکل عراق بوده و هست رفت سراغ کویت حمله کرد به کویت و خب عربستان ترسید عربستان می‌دونست که هدف بعدیه صدام آدم عجیبی هم بود


حاکم و زمامدار عجیبی بود واقعا و عربستان رو نگران کرد صدام عجیب با دستی پر از سلاح‌های جدید بحث بالا گرفت در عربستان بین بزرگان قبایل و حکومت و روحانیان و اینا


که چه کار کنیم؟ ما که نمی‌تونیم و اینا بگیم آمریکا بیاد بگیم آمریکا بیاد در عربستان پایگاه بزنه این مناظره‌ی این‌که بگیم آمریکا بیاد یا نه از مناظره‌های داغ و مهمه


اینم باز داستانش رو تو پادکست اپیزود عربستان از درون پادکست تعریف کردیم من اینجا تکرارش نمی‌کنم ته‌ش اینه که اینا روحانیون اجازه دادن آمریکاییا گفتن هر وقت شما بگین ما می‌آیم


هر وقت هم که نخواستین ما می‌ریم ما دنبال پایگاه دائمی نیستیم عربستان هم نهایتا چراغ سبز رو داد آمریکا اومد و با حضور آمریکا و همکاری تعداد دیگه‌ای از کشورها نهایتا صدام رو جلوش رو گرفتن


و سرکوب شد و جنگ تمام شد و صدام برگشت به عراق و حالا دیگه ادامه داستان صدام برای عربستان ولی ماجرا اینجا تمام نشد گفتن این افراطی‌ها که کفار رو برای چی راه دادین بیان اینجا؟


از پس عراق ما خودمون برمی‌اومدیم نیازی به آمریکا نبود نیازی به آمریکاییا نبود زنای بی‌حجاب آمریکایی می‌آن اینجا رانندگی می‌کنن این خیلی رو اعصاب‌شون بود می‌گفتن اینا ذهن زنای ما رو مسموم می‌کنن


و بی‌راه هم نمی‌گفتن در طول جنگ زنای عربستانی می‌گفتن که ما می‌خوایم تو این جنگ بریم کمک کنیم و نمی‌تونیم خودمون بریم مثلا خودمون رو به جایی برسونیم کلی مرد باید علاف بشن بیان راننده ما بشن


از این راه سعی می‌کردن که بگیرن حق‌شون رو که البته جواب حکومت بهش منفی بود تظاهرات کردن با حجاب کامل رفتن در ریاض رانندگی کردن پلیس اومد گرفت‌شون تعهد کتبی دادن


به جایی نرسید به یه معنی ولی زنگ خطر جدی‌ای بود برای اینا که نشون می‌داد زیر جامعه عربستان داره اتفاق‌هایی می‌افته جنگ بزرگ دیگه زمان فهد جنگ ایران و عراق بود


حالا داستان جنگ ایران و عراق رو نمی‌خوایم اینجا تعریف بکنیم ولی اینم در زمان ولیعهدی فهد شروع شد اولش عربستان گفت بی‌طرفم و اینا ولی خب یه طرف ایرانی بود که ادعای رهبری جهان اسلام رو داشت


واقعا هم خیلی معلوم نبود که حکومت ایران چه جور بازیگری می‌خواد باشه در جهان غیرمنطقی و غیرقابل پیش‌بینی به نظر می‌رسید مثلا همه جا رو می‌گفتن می‌خوایم بگیریم بعد اون طرف جنگ هم اینطوری نبود


که بگی یه کشور معقول منطقی اون طرف جنگ هم عراق صدامه که اونم همچی وضعش بهتر نیست از نظر منطقی بودن ضمن این‌که رابطه خوبش با کمونیست‌ها هم هست که اصلا به مذاق عربستان خوش نمی‌آد


نهایتا ولی عربستان بین دو تا چیزی که ازش می‌ترسه یکیو انتخاب می‌کنه و می‌ره پشت عراق می‌ایسته بیش از ۲۰ میلیارد دلار کمک می‌کنه به عراق رابطه ایران و عربستان همین‌طوری بد بود


خصمانه‌تر هم شد بدتر هم شد در مراسم حج یه درگیری خیلی بدی شد یه مراسمی ایرانی‌ها شروع کرده بودن آیت‌الله خمینی گفته بود که مراسم حج یک مراسم جدیدی هم داره


که جدید نیست و همیشه بوده و باید باشه و اینا برین شعار بدین علیه مشرکین و کفار و اینا برائت از مشرکین که در واقع یعنی این‌که زائرایی که از ایران می‌رفتن به حج یه تعدادی‌شون نه همه‌شون


یه تعدادی‌شون جمع می‌شدن شعار می‌دادن علیه کشورهای دیگه مراسم سیاسی عبادی برائت از مشرکین و اینا رفتن و شعار دادن و خب پلیس عربستان اومد و درگیر شدن و اینا


طبق حالا آمار یه تعدادی ایرانی کشته شدن تا ۲۰۰ تا ایرانی می‌گن کشته شدن حالا دامنه ماجرا گسترده‌تر بود من یادمه تو مناظره‌های انتخابات ۸۸ یه تیکه‌هایی ازش دراومد که ماجرا از اینم حالا پیچیده‌تر و اینا هم بوده


در همین عربستان رابطه ما الان چه‌جوریست؟ رابطه آقای موسوی چه‌جور بود؟ من نمی‌خوام بگم در دوره جناب آقای موسوی از گذرنامه و فرودگاه ایشون چی بردن اونجا و دستگیر شد


و چه بساطی علیه کشور راه افتاد کاری به جزئیاتش ندارم خلاصه اون داستان هم شد یه اختلاف جدی وسط ماجرای جنگ بین ایران و عربستان انقدر آتش اختلافات بالا گرفت


رهبر ایران سال بعدش گفت اختلاف ما با عربستان خیلی بالاتر از این حرفاست انقدریه که ما اگه روزی از صدام بگذریم ما اگر مسئله قدس رو فراموش کنیم اگه از جنایت‌های آمریکا بگذریم


از مسئله حجاز نخواهیم گذشت اگر ما از مسئله قدس بگذریم اگر ما از صدام بگذریم اگر ما از همه کسانی که به ما بدی کردن بگذریم


نمی‌تونیم از مسئله حجاز بگذریم اونطوری که به نظر می‌آد مسئله خیلی گنده‌تره از اینه مسئله‌شون اینه که اصلا حکومت این خاندان سعود بر اون سرزمین رو نمی‌پذیره انگار حکومت ایران


یا حداقل نفر اول حکومت ایران و باهاش مشکل داره چون ما الان فکر می‌کنیم دیگه برای ایران مثلا مهم‌ترین مسئله آمریکاست دیگه از اون مهم‌تر مسئله‌ی قدسه یا اون موقع که دیگه با عراق داره می‌جنگه مسئله عراقه


ولی می‌گه نه ما از همه اینا بگذریم خلاصه از اون نمی‌گذریم ما از همه می‌گذریم چون باید ادامه بدیم داستان‌مون رو فهدی که گفتیم در زمان پادشاهی خالد نقش اجرایی مهمی داشت و برنامه توسعه جلو برده بود و


شورای همکاری خلیج فارس درست کرده بود و که در واقع اونم یه شورایی بود علیه تهدید ایران در عربستان هم کارای مهمی کرد داخلی هم کارای مهمی کرد یه قانون اساسی تصویب کرد و مجلس ملی کشوری درست کرد و


یه جور شورای مشورتی دیگه از اون مجلس‌هایی که اوایل که می‌خواد یه چیزی شبیه دموکراسی یه جایی بیاد که دیدیم مثلا چه قرنی اتفاق می‌افته برای هر کشوری به عنوان یه مجلس مشورتی


از اینا درست کرد و دوره پادشاهیش هم که گفتیم با بیماری پشت سر گذاشت ۹۵ سکته مغزی کرد و فلج شد و عملا از امور تا حد زیادی دور بود


کارا رو کی می‌کرد؟ ولیعهدش ملک عبدالله حالا بعدا ملک عبدالله اون موقع شاهزاده عبدالله همون‌طور که فهد زمان ولیعهدی بیشتر کارا رو کرده بود پادشاهی خودش هم یه بخشیش اینطوری شد که


کارا دست ولیعهدش بود دوباره یادآوری کنم که اینا هنوز پسرای عبدالعزیزن پسرهای ملک سعودن پسرهای بنیان‌گذار عربستان سعودی هستن تا پادشاه ششم رسیدیم


ششم، ملک عبدالله از ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۵ ایشونم از اونایی بود که در دستور کارش مدرن کردن عربستان بود خیلی آموزش براش مهم بود


دانشجو بفرستن این‌ور اون‌ور درس بخونن رابطه با آمریکا بهتر بشه با حمایت آمریکا عربستان تو اون دوره رفت پیوست به سازمان تجارت جهانی الان حالا این اصلا برای خیلیا مهم نیست اون موقع خیلی مهم بود


بحث داغ در ایران این بود که آیا ایران باید بره یا نره؟ اینا که مثل خیلی چیزای دیگه انقدر بحث شد که اصلا تموم شد اصلا از موضوعیت افتاد داستان ثروت عربستان روز‌به‌روز بیشتر شد دانشگاه تاسیس کردن


رشته‌های جدید درست کردن بعد از دوره فیصل اینطوری پروژه مدرنیزیشن مدرنیزاسیون در عربستان با مومنتوم زیاد انجام نشده بود زمان ملک عبدالله دوباره شروع شد وزیر زن بیاد توی کابینه و


عربستان چرا اقتصادش تک محصولیه؟ کارخونه باید درست کنن صنعت باید رونق بگیره از اینجور چیزا که طبعا ناراضی درست می‌کنه همون ناراضی‌های همیشگی در عربستان از جمله وهابی‌ها


که حالا البته ملکه عبدالله خیلی بهشون میدونی نمی‌داد بود تا ملک عبدالله مرد برادرش ملک سلمان جاش رو گرفت ملک سلمان پادشاه هفتم عربستان


آخرین پادشاهه که پسر ملک عبدالعزیزه ایشونم بود البته حالا ایشونم الان می‌دونیم دیگه هنوز هست در قدرت در واقع ولی کار در واقع دست محمد بن سلمانه


دست پسرشه اون مدتی هم که بود قبل از این‌که پسرش بیاد کارایی که کرد ملک سلمان بیشتر خراب کردن کارای ملکه عبدالله بود خیلی از نهادهایی رو که عبدالله ایجاد کرده بود منحلش کرد


دو تا نهاد خودش درست کرد شورای امور سیاسی و امنیتی و شورای امور اقتصادی و توسعه و آورد اینا رو توی کابینه و منتها قبل از این‌که خیلی جلوتر ببره برنامه‌هاش رو یا در واقع عقب‌تر ببره سیستم رو


رفت کنار و پسرش اومد ولیعهد شد و از اینجا عربستان وارد یک دوره تحول بزرگ شد توی خود بدنه قدرت و خانواده سعودی و بعد هم توی امورات داخلی عربستان


از همون ۲۰۱۷ بن سلمان، محمد بن سلمان عملا قدرت دستشه شاه نیست، ولیعهده ولی همون‌طور که دیدیم چیز عجیبی نیست در عربستان که ولیعهد همه کاره باشه با یه زلزله سیاسی اومد


شاهزاده‌های دیگه رو گرفتن و اموال‌شون رو مصادره کردن و بعد به یمن حمله کردن وزیر دفاع بود اون موقعی که به یمن حمله کردن ماجراهای عجیب کشتن عدنان خاشقچی و اینا همه به پای ایشونه


آیا شما دستور قتل جمال خاشقجی را صادر کرده‌اید؟ بدون شک خیر این یک جنایت فجیع بود اما من به عنوان یک رهبر در عربستان سعودی تمام مسئولیت را به عهده می‌گیرم کسی نمی‌گه مثلا ملک سلمان این کارها رو کرد


قدرت، همه کاره عربستان همه کاره عربستان محمد بن سلمانه نخست‌وزیر رئیس اون دو تا شوراست آدمیه که خودش تو دانشگاه ملک سعود ریاض حقوق خونده


تا دیگه همین کنسرت‌ها و فستیوال‌ها و حق رانندگی برای زن‌ها و از اینجور چیزا وارد جزئیاتش نمی‌خوام بشم به‌خاطر این‌که خیلی بحث داره منتها تصویر کلیش اینه که


که اینام باز همه هم‌راستاست سیگنال‌هایی که داره می‌ده سرمایه‌گذاری عظیمی اصلا در ریبرندینگ عربستان در برندینگ خودش با زاکربرگ جلسه بره و سفر به سیلیکون‌ولی و


سرمایه‌گذاری سنگین توی تکنولوژی و از این پروژه‌های فضایی و آینده‌ها پروژه‌های... Futuristic پروژه‌هایی که آینده چه شکلی می‌شه و از این چیزایی که مثل فیلم‌های علمی تخیلیه و


بعضیاش بیشتر تبلیغاتیه برندسازیه بعضیاش هم پروژه‌های اجرایی عملیه واقعا منتها همه این‌ها در جامعه‌ایه که قدم‌هاش به سمت توسعه همیشه لرزان بوده


همیشه نگرانی هست که برگرده همیشه نگرانی هست که واکنش نشون بدن بعضیا می‌گن همین که پروژه توسعه رو در یه جامعه‌ای باید با سرکوب سیاسی جلو ببری اونطوری که در عربستان جلو می‌ره


یعنی در دوامش در پایدار بودنش تردیدهای جدی هست حالا آخرش، آخر ویدیو یه خرده به این هم برمی‌گردیم یه مرور کلی کردیم پادشاهی عربستان رو


پادشاهی‌ای که صد سالش هنوز نشده تو این مدت هفت تا پادشاه داشته بنیان‌گذارش و شش تا از پسراش یه مرور کلی اینا رو کردیم قدیمی‌ها رو یه کم بیشتر، جدیدترها رو یه خرده گذراتر ما بیشتر کارمون با تاریخه اینجا دیگه


حالا می‌خوایم ببینیم که تو این نزدیک یک قرن درباره یه سری از موضوعاتی که موضوعات مهم‌تریه برای ما عربستان چه تغییراتی کرده؟ دونه‌دونه اینا رو دیدیم بیایم روند رو ببینیم حالا


مثلا هی درباره وهابی‌ها گفتیم هی گفتیم رابطه حکومت با وهابی‌ها اینطوره یا اونطوره رابطه با ایران رو می‌خوایم ببینیم مسئله فلسطین رو می‌خوایم ببینیم رابطه با آمریکا رو می‌خوایم ببینیم


یه مرور کلی هم می‌خوایم این روند این‌ها رو بکنیم ببینیم که چطوری بوده؟ رابطه با وهابی‌ها گفتیم خیلی چیزا رو در عربستان همین رابطه تعیین کرده دیگه وهابی‌ها بودن که کمک کردن آل سعود برای بار اول قدرت بگیره


اوایل کمک دست عبدالعزیز بودن ولی خب نمی‌تونستن حضور غربی‌ها رو ارتباط با غربی‌ها رو قبول کنن غربی کافره رابطه با کافر حرامه اینا زاویه پیدا کردن با عبدالعزیز و بعد با پادشاه‌های دیگه


وهابی‌ها یا کلی‌تر بگیم محافظه‌کارهای عربستان اینا شدن کنترل‌گر حکومت هی هشدار بدن که زیاد دارین غربی می‌شین زیاد دارین با کافرا می‌پلکین هی پادشاهی سعی می‌کنه که با اینا باج بده


پول بده یا یه وقتایی یه جاهایی رو بده دست اینا بعد همون جاهایی رو که می‌ده دست اینا ازش گرفتاری درمی‌آد مثلا سیستم‌های آموزشی و مثلا یه سری وزارت‌خونه آموزش و اینا رو بهشون می‌ده


بعد یه جای دیگه‌ای این باعث مشکل می‌شه یه جاهایی هم نه جلوشون وایمیستن حالا دیدیم پادشاه به پادشاه داستان فرق داره بعضیا بیشتر وایمیستن بعضیا کمتر وایمیستن به خود پادشاه ربط داره


به اوضاع جهانی و منطقه‌ای هم ربط داره خود پادشاه‌ها هم البته می‌گم بعضیاشون یه دلی به دل وهابی‌ها لابد می‌دن یه جاهایی ازشون استفاده می‌کنن مثل زمان جنگ در افغانستان


یا جهاد، مقاومت در افغانستان یه جاهایی هم سرکوب‌شون می‌کنن مثل اون موقعی که اسامه بن لادن رو تبعیدش کردن هرچی پادشاهی که اومده از این تندروهای مذهبی دورتر بوده


خب کشور رو بیشتر مدرن می‌کرده مثل فیصل مثل فهد زمان ولیعهدیش ساخت‌وساز و شهرسازی و رادیو بیار و تلویزیون بیار و رانندگی زن‌ها رو مثلا آزاد بکن و قانون اساسی و مجلس و از این حرفا


هرچی به وهابی‌ها نزدیک‌تر شده جلوی مدرن شدن رو گرفته خیلی از کارای پادشاه‌های قبلی رو متوقف کرده مثل فهد در دوره‌ای از بخشی از دوره پادشاهیش


کلا در نظامی که خیلی چیزا دست یک نفره بستگی به یک نفر داره این خب چیز عجیبی نیست که مقدار زیادی از نیروها و منابع هم ممکنه که اینطوری هرز بره


ضمن این‌که اونجایی که به اینا مثلا یه باجی می‌دن یهو ممکنه مشکل بزرگ‌تری درست کنه گفتم مثلا گرفتاری درست می‌کنه وقتی آموزش و وزارت آموزش رو می‌دن دست یه وزیری با رویکرد وهابی


این مشکل بزرگی که درست می‌کنه اینه که جامعه، نسل جدید با تربیت وهابی رشد می‌کنه و نتیجه‌ش می‌تونه این باشه که جامعه در مقابل تغییر و مدرن شدن


یک مقاومت شدیدی توش پیدا بشه اینه که خلاصه روند رابطه حکومت با وهابی‌ها اینطوری نیست که بگیم یه روند خطی‌ایه رفته به این سمت و حالا از این به بعد هم اینطوری خواهد رفت


واقعا مشخص نیست در آینده چطوری بشه موضوع دیگری که می‌شه روندش رو تو این هفت هشت دهه نگاه کرد در عربستان مسئله فلسطینه این‌که ما فکر کنیم که مثلا به جز ایران همه کشورای مسلمان


با اسرائیل اوکی بودن همیشه و اینا این خب قطعا غلطه یعنی ممکنه امروز روندها به این سمت باشه ولی داستان قطعا همیشه اینطوری نبوده همین عربستانی که ۱۰۰ ساله با آمریکا بسته اصطلاحا


یکی از بحث‌های دائمی پادشاهش با آمریکا همیشه سر اسرائیل بوده عربستان هیچ‌وقت حکومت اسرائیل رو نپذیرفته حالا به عنوان یک حکومت عمل‌گرا در این هفت دهه


از مرحله انکار اسرائیل رسیده به مرحله این‌که راه‌حل دو کشوری و دو دولتی و از این صحبت‌ها ولی به عنوان کشوری که ادعای بزرگی کشورهای عرب و مسلمان و اینا رو داره


حتی اگر هم می‌خواسته نمی‌تونسته با این وضعیت اشغال‌گری و بی‌مرزی‌ای که اسرائیل داره بپذیردش رابطه البته رابطه پیچیده‌ایه توی این مخصوصا در سال‌های اخیر اگر بخوایم توضیح بدیم


قشنگ به قول جوون‌ها Situationship ئه Complicated ئه یک رابطه پیچیده‌ای که واقعا توضیحش نمی‌شه داد عربستان از اول از همون ۱۹۴۷ قطعنامه ۱۹۴۸ رو رای منفی داده


نپذیرفته موجودیت اسرائیل رو ولی خب روند عادی‌سازی عملا شروع شده روند عادی‌سازی رابطه عربستان و اسرائیل و تا قبل از ۷ اکتبر و طوفان الاقصی


خیلی هم نزدیک به نظر می‌رسید هنوز هم البته همین‌طوره یعنی مومنتومش هست که وقتی که شرایط یه خرده‌ای آرام بشه برگرده دوباره اون موضوع روی میز همه انگیزه‌ها همونیه که قبلا بود


اگر شدیدتر نشده باشه دوباره بیشتر تحلیل‌گرا می‌گن که ادامه پیدا خواهد کرد به‌خاطر این‌که هر دو منافع استراتژیک‌شون در اینه که این عادی بشه عادی‌سازی بشه و کشورایی هم هستن که طبق منافع استراتژیک‌شون


سیاست‌هاشون رو تنظیم می‌کنن و می‌شه انتظار داشت که از همون درهای پشتی و مذاکرات مخفی و واسطه و این‌ها روابط غیر رسمی برقرار بشه با این حواس‌جمعی یعنی با در نظر گرفتن این نکته


که این یه جور دور زدن مسئله فلسطینه دیگه این حل کردن اصطلاحا مسئله فلسطینه بدون حل کردن مسئله فلسطین که در واقع هم ۷ اکتبر در واکنش به یه همچین حرکت‌هایی بود


خلاصه پیچیدگی درباره‌ش زیاده ولی برای عربستانی که از اول اصلا از قبل از خروج انگلیس با آمریکا بسته بود و همه این مدت هم رابطه‌ش رو حفظ کرده


قابل پیش‌بینیه که اگر هم آمریکا بخواد از منطقه بره اونطوری که برنامه‌ش بود و اسرائیل رو تجهیز کنه به عنوان نماینده منافع خودش در منطقه عربستان نهایتا باهاش کنار بیاد


این قابلیت پیش‌بینیه و در ادامه همون رابطه‌ایه که از نزدیک یک قرن پیش با آمریکا دوستانه بوده آمریکایی که در جنگ جهانی دوم در عربستان پایگاه زد


در جنگ خلیج فارس پایگاه زد در مقابل تهدید صدام در مقابل شوروی در جنگ سرد همراه بود با عربستان در افغانستان دوتایی آمدن کنار هم دوشادوش هم پول خرج کردن


عربستان برای این‌که جلوی کمونیست‌ها بایسته به کشورای زیادی کمک مالی کرد که به نفع آمریکا بود در پازل آمریکا بود حتی بعد از ۱۱ سپتامبر که اصل قصه تقصیر اسامه بن لادن و عربستانیا و اینا بود


باز رابطه تیره نشد همکاری کردن در اون جنگ علیه ترور اصطلاحا هم همکاری کردن و الان هم همچنان رابطه رابطه خوبیه هیچ‌وقت رابطه تیره و تاری نشده


یه بحث‌هایی مثل اسرائیل و فلسطین و این‌ها بوده ولی رابطه عربستان و آمریکا رابطه خوبی بوده رابطه پیچیده‌تر شاید رابطه ایران و عربستانه جایی که رقابت ژئوپلیتیک هست


یا گروهی در آمریکا/انگلیس، بریتانیا می‌خواستن که عربستان قدرتی هم‌تراز ایران بشه در منطقه که نشد و دوم بود همیشه بعد از انقلاب عربستان یک ترس دائمی از ایران پیدا کرد


هم از این‌که سرنوشتش مثل ایران بشه با یک انقلاب شیعی یا یک انقلاب ایدئولوژیک هم ترس از حکومت شیعی که مدعی رهبری همه مسلموناست پیدا کرد در نگاه خیلی از محافظه‌کارای عربستان


اصلا شیعه مسلمون هم نیست بلکه کافر از کافر بدتره خیلی رابطه رابطه‌ایه که پتانسیل مشکل خیلی زیاد داره و از اون نگرانی‌هایی هم بود که


عربستان رو بیشتر برد در بغل آمریکا و سمت این‌که با کشورهای عربی سنی دیگه بیشتر بچسبن به همدیگه و هرجا ردپایی از ایران پیدا بشه حساس بشه چه بین شیعه‌های شرق عربستان


چه مثلا در بحرین چه در یمن یک جایی که مثلا نتیجه این رو می‌شه دید خریدهای نظامی فوق‌العاده سنگینیه که عربستان می‌کنه از جمله به عنوان مقابله با تهدید ایران


حالا رابطه همیشه بد نبوده بعد از انقلاب یه دوره‌هایی هم بوده که روابط خوب بوده یا اگه تنشی بوده زود حل شده یه دوره‌هایی از زمان هاشمی یا زمان خاتمی زمان مخصوصا ملک عبدالله اینطوری بوده


ولی تنش همیشه در کمین این رابطه هست یه جایی هم که تنش می‌زنه بیرون مسئله حجاج و زیارت و ایناست خودش چند بار بحران‌خیز شده چه قبل از انقلاب


زائر بگیرن بکشن چی بشه چی بشه چه بعد از انقلاب مسئله حجاج بعد هم حالا دیگه اتفاقات جدید رو یادمونه دیگه سفارت عربستان رو بگیرن اونا یک روحانی شیعه‌ای رو اعدام بکنن


در یمن جنگ غیرمستقیم بشه اوجش دیگه حمله به آرامکو بشه تنش زیاد شد زیاد شد زیاد شد بعد هم حالا رفتن به سمت کاهش تنش از جمله چون که عربستان داره وارد فازی می‌شه که


شاید لازم داره که با ایران هم پرتنش نباشه رابطه‌ش حداقل حالا باید دید رابطه به کجا می‌رسه منتها رابطه‌ایه که مستعد تنش هست ما برنامه‌مون نیست که خیلی توی اتفاقات روز و این‌ها بیایم


به‌خاطر این‌که می‌خواستیم دیگه داستان عربستان رو که تا اینجا آوردیم ولش نکنیم ادامه‌ش دادیم تا اینجا مرور کوتاهی کردیم بر عربستان بعد از جنگ جهانی دوم وارد این دوره اصلاحات اصطلاحا بن سلمانی خیلی نشدیم


خودش داستانیه داستان پرتناقضیه و داستانیه که هنوز ادامه داره تاریخ نیست روزنامه‌نگاریه و باید دید که به کجا می‌رسه دیدیم توی این تقریبا ۸ دهه بعد از جنگ جهانی دوم


هفت‌تا پادشاه اومدن در عربستان تقریبا همه توسعه‌گرا ۱۰۰ درصد اوکی با US و برای ما که ذهن‌مون همیشه می‌ره دنبال مقایسه مخصوصا دیگه وقتی پای عربستان وسط باشه


حتما با ایران مقایسه می‌کنیم اینجا بهانه‌های خوبی برای نرمش‌های ذهنی هست و برای مقایسه‌های جالب هست در این ۱۰۰ سال گذشته ایران ۴ تا زمامدار داشته


که دوتاشون توسعه‌گرا بودن ولی ما وضع جامعه ایران رو داریم می‌بینیم که چقدر خودش رو تشنه توسعه نشون می‌ده این نکته هست تفاوت‌های جالب و مهم و روشنگری هست


و تعیین‌کننده‌ای هست بین ایران و عربستان حالا هر دو جامعه گروه‌های محافظه‌کار داره گروه‌های پیشرو داره نهایتا هم حرکت هر ملتی رو برآیندی از همین نیروها تعیین خواهد کرد


هم به نظرم شناخت ما رو از همسایه قدیمی و مهم‌مون زیاد می‌کنه و هم از خودمون زیاد می‌کنه و این حرف همون‌قدر که درباره تاریخ عربستانه درباره آینده عربستان هم هست


این‌که سرنوشت این اصلاحات و تغییرات در عربستان چی می‌شه چیزیه که در آینده مشخص خواهد شد این‌که آیا جامعه عربستان همراه می‌شه همراهی می‌کنه یا نه این رو در آینده باید دید همیشه وقتی صحبت توسعه یه کشوری می‌شه


یه سوالی که مطرح می‌شه اینه که آیا جامعه همراهی می‌کنه یا نه؟ و این یه چیزیه که برای ما ممکنه درکش خیلی ساده نباشه الان به‌خاطر این‌که جامعه ایران خودش رو تشنه توسعه داره نشون می‌ده


در عربستان ولی این نگرانی هست برای کسایی که دوست دارن توسعه عربستان رو ببینن این نگرانی هست که این جامعه ممکنه فنرش در بره و بیفته روی یک ریل دیگری


چندان که اتفاقی شبیه این نزدیک به نیم‌قرن پیش برای ایران افتاد درباره عربستان و بقیه کشورای منطقه قبلا ویدیو ساختیم


این ویدیوها رو ببینید بازم صحبت می‌کنیم مرسی توی بنیان‌گذارای آمریکا چند تا اسم از بقیه برجسته‌ترن یا مثلا مجسمه‌شون رو توی کوه کندن


یا عکس‌شون روی پوله یا ساختمون‌های مهم پر از یادمان‌هاشونه یه جوریه که هر کسی یه خرده داستان آمریکا رو بدونه اسم‌شون رو بلده یا بخواد بدونه به اسم‌شون برمی‌خوره


توماس جفرسون یکی از ایناست یکی از ایناست که البته یه خرده شهرتش در سال‌های اخیر مشکل‌دار شده توی این ویدیو می‌خوایم ببینیم جفرسون کی بود اثرش چی بود روی آمریکا روی دنیا؟


خودش از کجاها و از کیا تاثیر گرفته بود؟ و چرا این آدمی که یه زمانی اینجور احترام بهش می‌ذاشتن الان به جایی رسیده که بعضی جاها روی کله مجسمه‌ش می‌گن کیسه بکشین دیده نشه


داستان توماس جفرسون تاریخ آمریکا یه دلیلی که برای من جالبه اینه که آمریکا مثل یه پروژه‌ست یعنی آمریکای مدرن یک ملتیه که وجود نداشته


آمدن یه سری آدمایی با یه ایده‌هایی ساختنش ۲۵۰ سال پیش گفتن که این زندگی که ما داریم این فازش نیست بیایم بریم یه چیز تازه درست کنیم که بهتر بشه برامون


ولی شروع کردن از یه جایی فکر کردن تو سروکله همدیگه زدن و بعد با ایده‌هایی که بین‌شون ردوبدل شد و ساخته شد و اینا یه جامعه تازه‌ای درست کردن


یه طوری که کس دیگری قبلا نکرده بود یه کار جدید کردن از تجربه‌های گذشته بشری الهام گرفتن شروع کردن یه پروژه‌ای رو خیلی چیزا رو توش آزمایش کردن گذاشتن کنار


تو این مسیر کشتن تو این مسیر کشته شدن و خیلی تو سروکله خودشون و بقیه دنیا زدن تا کم‌کم این تجربه شکل گرفت و ادامه هم داره همچنان که می‌دونیم


در حال Evolve شدنه در حال دگردیسیه یا تکامله ولی ولی همین نکته که حالا من وارد واقعا اینا ارزش‌گذاری آمریکا نیست دیگه امیدوارم لازم نباشه اینا رو توضیح بدم مرور تاریخشه


همینی که با یه سری ایده از اول ساختن این ملت رو این خاصش می‌کنه و برای من جالبش می‌کنه هم تجربه رو هم اون‌هایی رو که معروفن به پدران بنیان‌گذار آمریکا


اون آدمایی که ایده‌ها و پیشنهادها و تصمیم‌های این‌ها ۲۵۰ سال پیش سوال‌های اساسی رو جواب داده درباره این‌که این کشور جدید چی هست


چی هست و چی نیست پدران بنیان‌گذار این آدمائن آدمایی مثل جرج واشنگتن مثل بنجامین فرانکلین مثل الکساندر همیلتون مثل توماس پین که درباره همه اینا تا حالا صحبت کردیم تو بی‌پلاس


مهمه چون نویسنده‌ی یکی از مهم‌ترین سندهای تاریخه بیانیه استقلال آمریکا مهمه چون پل مهم ارتباطی بین انقلاب آمریکا و انقلاب فرانسه بود چون سومین رئیس‌جمهور آمریکا شد


چون بزرگترین طرفدار سفت و سخت تفکیک دین و دولت بود توی اون آمریکای اولیه و مهمه به‌خاطر این‌که وقتی رئیس‌جمهور بود یکی از مهم‌ترین قدم‌ها رو برداشت


در راه گسترش آمریکا به سمت غرب و تبدیل شدنش از این به نهایتا این تو این مسیر یه قدم بزرگ رو جفرسون برداشت یعنی همین الان بعضیا گفتم می‌گن


از اونجا گذشتیم و رفتیم چین و قوبلای‌خان چه عزت و احترامی به ما کرد و چه پست مهمی به من داد و اینا راست و دروغش رو کار نداریم داستانش رو مهمش برای ما اینه که مال همین دوره‌ست مال همین دوره رونق و امنیت مغولیه


مارکوپولو مال دوره مغولانه و فقط هم تجارت کالا نیست این دوره هم یادتونه دیگه تو کتاب‌های حکایت‌های سعدی کلی شنیدین که سفر کرد و نمی‌دونم از کاشغر رفته به دمشق و به حلب


به بغداد و به شیراز و پس‌زمینه همه این سفرها چه سفرهای خود سعدی چه اونایی که می‌گه که مثلا یک بازرگانی دیدم از اینجا چی آورد برد اونجا اینا پس‌زمینه همه اینا من راه ابریشم رو می‌بینم دیگه


اصلا دوره ایلخانی دوره عمل‌گرایی و مدارای دینیه مخصوصا بعد از این‌که اون خلافت سنی عباسی بر می‌افته در بغداد خیلی دوره مدارای گسترده‌ای شروع می‌شه در دوره مغولان


مخصوصا در دوره ایلخانی می‌گم خیلی روی هنر و مذهب تاثیر می‌ذاره ستاره‌شناس جمع کنن و موسسه نجوم و یه آکادمی پزشکی و هیئت مغولی برن دیدار پاپ


که بیاین ارتباطات فرهنگی و تجاری بکنیم و اینا همه اینا بسترش امنیت و برقراری این راه‌های ابریشمه به عنوان یه شبکه‌ای که شرق و غرب دنیا رو به هم وصل کرده


و بعد از این دوره بعد از این آخرین دوره رونق دیگه افول راه‌های ابریشم به یک معنی شروع می‌شه از قرن ۱۵ کم‌کم تجارت دریایی رونقش بیشتر می‌شه


دیگه مرو و ری و بلخ و اینا تمام می‌شن دیگه در نمی‌آن بعد عثمانی می‌آد در آناتولی و آسیای صغیر قدرت می‌گیره و دیگه راه‌های زمینی کم‌کم بسته می‌شه اروپایی‌ها می‌افتن دنبال این که


راه جدید باز کنن به شرق برسن یه تلاش‌هایی ایران صفوی می‌کنه که با کمک اروپایی‌ها عثمانی رو دور بزنه ولی دیگه از یه جایی اروپاییا می‌بینن که این وسط به کس دیگری نیاز ندارن


و نقش این پهنه بزرگ خشکی از وسط این راه‌های مهم هی کمتر و کمتر و نهایتا حذف می‌شه تا اون موقع تلاش برای وصل شدن


از سمت شرق و چین شروع شده بود الان انگار این غرب بود که دیگه دنبال این بود که بره به شرق وصل بشه انگار جای اول و آخر داستان داشت عوض می‌شد


سوال ششم دو سه دفعه گفتم راه‌های دریایی اینم یه کم درباره‌ش صحبت بکنیم داستان راه‌های دریایی چی بود؟ راه‌های ابریشم بیشترش تو خشکی بود ولی نه همه‌ش از کجا می‌گیم اینو؟


مثلا از اینجا که توی کاوش‌های کف خلیج فارس اطراف بندر ریگ آرنج‌بند و زانوبند سربازهای اشکانی رو پیدا کردن خمره شکسته پیدا کردن


کاسه سفالی پیدا کردن و اینا یعنی در خلیج فارس تا شبه‌قاره هند اشکانیان می‌رفتن و می‌آمدن و تجارت هم می‌کردن حالا البته نظرات یه خرده متفاوته درباره این‌که


آثاری از حمل‌ونقل دریایی بین مناطق مختلف در جنوب شرق آسیا و شرق آسیا و خلیج فارس و دریای سرخ و اینا هست ما می‌دونیم که مثلا


رومی‌ها می‌خواستن برن دور بزنن ایران ساسانی رو رفتن با اتیوپی، حبشه کانال زدن که دریانوردهای اونا برن از اونور اقیانوس هند و دریای سرخ رو جایگزین جاده ابریشم بکنن


ولی نتونستن نتونستن به‌خاطر این‌که ایرانی‌ها در بنادر هندوستان نفوذ داشتن نتونستن اینا این دور رو بزنن یا می‌دونیم که بعدتر خسرو انوشیروان رفت اونجا یمن مداخله کرد


که اینا نتونن دور بزنن می‌دونیم که اینا هست ولی کلا حجم تجارت دریایی در راه‌های ابریشم اغلب متن‌ها و منابع می‌گن که کم بوده بیشتر حمل‌ونقل زمینی بود


یه دریاهایی، دریاهای کوتاهی بوده منطقه‌ای استفاده می‌کردن مخصوصا اگه مثلا جنگی می‌شده مسیر زمینی ناامن می‌شده چه راه‌های دریایی که همون‌طوری که راه‌های زمینی خطر بی‌ثباتی سیاسی و جنگ و اینا داره


اینام هم خطر دزد دریایی داره و هم خطرات آب‌وهوایی داره تجارت دریایی ولی مزیتش اینه که می‌تونه مثلا مسیر طولانی‌تری بره می‌تونه کالای حجیم و سنگین‌تری ببره


بوشهر که کوتاه‌شده‌ی بخت اردشیره شهریه که اون موقع ساخته شده یا بندر خاراکس نزدیک بصره امروز شهریه که اردشیر به اهمیتش پی برد


خودمختاری رو که میشان‌ها زمان اشکانیان داشتن ازشون گرفت یا از جمله بندر پررونق زمان ساسانی، بندر سیراف که بعدا می‌گن با زمین‌لرزه‌ای ویران شد و از بین رفت


توی اون بندر می‌گن توی خونه‌هاش مصالحی استفاده شده بود که بومی منطقه نبودن از هند و زنگبار و اینا اومده بودن و نشونه تجارت گسترده دریاییه در ایران ساسانی


نشونه دیگرش سکه‌های ساسانیه که در جنوب چین کشف شده مخصوصا در دوره‌ای که هپتالیا گفتم مسیر زمینی رو ناامن کرده بودن فرستادگان خسرو انوشیروان سه بار رفتن دربار پادشاه چین


که این مسیر دریایی رو برقرار نگه دارن یا اون لشکرکشی یمن رو یه بار به اشاره گفتیم توی ویدیوی یمن اونم عملیات موفقیت‌آمیز دریایی ارتش ساسانی بود


یا نیروی دریایی ساسانی بود اینا اشاراتیه برای این‌که تاکید کنیم که راه ابریشم برعکس اون چیزی که ممکنه توی ذهن‌مون باشه فقط یک راه زمینی نبود مسیرهای دریایی هم داشت


توی یه دوره‌هایی تجارت دریاییش خیلی جدی هم بود سوال هفتم یه خرده می‌خوایم درباره دین‌ها صحبت کنیم داستان جابه‌جایی دین‌ها در راه ابریشم رو می‌خوایم ببینیم چیه چون طبیعیه که دین‌ها تو این مسیر جابه‌جا می‌شدن


وقتی این همه آدم می‌رن آدم می‌ره کالا می‌بره جنس می‌بره، تجارت می‌کنه خب این آدما یه فکری دارن یه باوری، یه دینی، یه خبری آقا یه دین جدید اومده این می‌گه اونطور، این می‌گه اینطور فرهنگ‌ها هم می‌ره با هم


می‌رن جابه‌جا می‌شن دیگه بعد می‌رن اینجا می‌بره اونجا یه مدت اونجا زندگی می‌کنه آدما می‌بینن می‌شنون طبیعیه که ایده‌ها منتقل بشن اصلا اینطوری بهش فکر کنید ایده اینطوری منتقل نشه چطوری منتقل بشه؟


ارتباطات که نبوده اون موقع که کاغذ نبوده که کتاب نبوده که اینترنت نبوده که ایده رو یارو می‌گیره دستش با خودش می‌بره تو کله من یه چیزیه از اینجا می‌رم یه جای دیگه اینم با من می‌آد اونجا اگر یکی یه ایده‌ای داره


چند نفر خوش‌شون بیاد دورش جمع بشن این چند نفر اگر برن مسافرت اون جاهایی که رفتن اینو می‌گن اینطوری می‌شه که ایده‌ای، رفتاری، آیینی، علمی، دانشی رسمی، سنتی، دینی، مذهبی


آیین بودایی از هند می‌ره تا بامیان افغانستان بودایی می‌گن که از سه قرن پیش از میلاد گسترشش رو شروع کرده بود ولی جاده‌های تجاری بود که خیلی موثر بود در رشدش


از هند جنوب آسیا تو این مسیرای راه ابریشم بود که اومد تا آسیای مرکزی رفت از اونجا به فلات تبت و به چین یه سری معابدشون تو همین شهرای سر راه ابریشم ساخته شده


از جمله یکی از معروفاش تو مرو بود یا تو بلخ، معابد بودایی تو بلخ خاندان برمکی گفتیم درباره‌شون وزیر عباسیان بودن خیلی جاها نوشتن که این‌ها از قبل در بلخ


خاندان برمکی بزرگ بودن اینا موبدان معبد بودایی بودن که معبد بودایی هم نه که فکر کنیم مثلا یه معبدی بود حالا حالا یه مسجدی هم اونجا مثلا اونا برای خودشون داشتن، نه اون مکه‌ای بوده واقعا در زمان خودش انگار


مزار از جمله روایت‌ها اینه که مزار زرتشت یا کیش مانی اونم تو همین مسیر رفت مخصوصا خود مانی هم تبشیری و سفری و اینا بود پیروانش هم برعکس زرتشتی‌ها اهل این بودن که


از این‌ور رفت از غرب تا روم، تا شمال آفریقا، تا بالکان در آلپ فرانسه و ایتالیا یه جوری هم بود که مثلا هر جایی می‌تونست قاطی بشه با سنت‌های بومی اونجا


اینم کمکش کرد ولی این مسیر شرقی-غربی خیلی واضحه در گسترش آیین مانی خیلی واضحه نقشش و جالب هم هست من مثلا بشنوم که یکی بگه در ارتفاعات آلپ در فرانسه


یا در ایتالیا مثلا کیش مانی پیروانی داشته بعد هم می‌گی چرا؟ مثلا اینا از اونجا از کجا می‌دونستن؟ ولی وقتی داستان راه ابریشم رو بدونی می‌بینی که آره جوابش تقریبا واضحه


تا جمهوری‌های قدرتمند دریایی مثل ونیز و جنوا و پیزا و اینا اینا اصلا همین‌طوری پا گرفتن دیگه و بعد به ایتالیا که می‌رسید از ایتالیا کجا می‌رفت؟ می‌خواست بره تو دل اروپا


قهرمان اصلی گسترش دین بودایی آنشی‌گائو امیدوارم اسم رو درست تلفظ بکنم آنشی چیزیه که چینی‌ها به اشکانی‌ها می‌گن شاهزاده اشکانی‌ای که آیین بودا رو به شرق می‌بره


از کجا می‌بره؟ از همین مسیر راه ابریشم می‌بره و وقتی دین می‌ره فقط دین نمی‌ره دیگه تو این مسیر تغییر هم می‌کنه تو این مسیر اثر می‌گیره و اثر می‌گذاره توی آسیای مرکزی امپراتوری کوشان


بزرگترین‌شون کانیشکا خیلی حمایت کرد از گسترش آیین بودا ولی سعی کردن توش تغییراتی هم بدن یه چیزایی از توی منابع مختلف بهش اضافه کنن که باهاش حکومت خودشون رو توجیه کنن


مثلا چی؟ حاکمان میانجی زمین و آسمان‌اند اینو از کجا آوردن؟ این یه ایده ایرانی بود که اینا اونجا بهش اضافه کردن یعنی دین بودا توی این تحولات که تو این مسیر داشت


اصلا می‌شه یک ساعت فقط در مورد همین دین‌ها و جابه‌جایی و تغییرات‌شون توی راه ابریشم صحبت کرد میترائیسم توی همین تبادلات بین اشکانیان و رومی‌ها بوده احتمالا


که رفته از این‌ور هم به اون‌ور بعد این همه ردپا و اثرش روی اون چیزی که به عنوان مسیحیت گسترش پیدا کرده قابل مشاهده‌ست یا در مورد اسلام اصلا می‌گن اگر این راه‌های تجاری نبود


مسلمون‌ها نمی‌تونستن این همه دین‌شون رو گسترش بدن برن جاهای مختلف رو بگیرن مسلمون کنن توی دوره‌های مختلف از اول خلفای راشدین و امپراتوری اموی و عباسی و


بعدترش تا زمان سلطان‌محمود غزنوی یعنی اگه می‌خوایم ببینیم دین‌ها چطوری از این‌ور می‌رفتن اون‌ور؟ جواب اونم توی همین راه‌هاست یه خرده در این باره توی این کتاب من خیلی اشاره‌های جالبی دیدم


شاید اینم موضوعی باشه که یه دفعه باز کنیم درباره‌ش صحبت کنیم اینم حالا داستان دینه داستان هنر هم می‌شه دنبال کرد داستان زبان رو هم می‌شه دنبال کرد می‌گن که بودا که از هند به چین آمد ۳۵ هزار کلمه به زبان چینی اضافه شد


طاعون از همین مسیر رفت اروپا جمعیت بزرگی رو حذف کرد کارگرا رو کم کرد دستمزدها رو بالا برد باعث شورش دهقان‌ها شد این طاعون سیاه خیلی پدیده درازدامنیه


اثراتش خیلی درازدامنه فئودالیسم اصلا می‌گن علت این‌که درست شد در اروپای غربی همین بود و اینطوری که بهش نگاه کنی راه ابریشم طاعون رو آورد به اروپا و این طاعونی که اومد به اروپا دومینویی رو شروع کرد


که این دومینو ته‌ش راه ابریشم رو از بین برد چطوری راه ابریشم تموم شد؟ می‌شه گفت کل تاریخ جهان باستان رو می‌شه بر پایه تحول راه ابریشم روایتش کرد دیگه اومد، داریم می‌گیم انقدر مهم بود


مرکز بازرگانی از دل اوراسیا و آب‌های پیرامونیش رفت به سمت اقیانوس اطلس و دیگه راه ابریشم به مرور از یادها رفت می‌تونی بگی تغییرات توی اروپا


و از یه جایی به بعد دیگه اون پرشور رو حداقل نداره اما داستان یه راه‌هایی که دقیقا هم نمی‌دونیم چندتا بودن کجا بودن هزار سال پیش بودن اینا


چرا توی اخبار و تحلیل‌های سیاسی و ژئواکونومیک و داستان کریدورها و اینا اسمش می‌آد؟ اون اول گفتم که در سال‌های اخیر دارن احیا می‌کنن طرحش رو چین مطرح کرده


همون‌طوری که یه زمانی آلمان می‌خواست توی بازی ابرقدرت‌ها وارد بشه و راهش نمی‌دادن و اومد سراغ شرق حالا چین می‌خواد قدرت جهانی بشه قدرتش رو گسترش بده حوزه نفوذش رو بزرگ کنه


و برای این‌که راهی پیدا بکنه به این ابرقدرت شدن احیای راه ابریشم یکی از ابتکارهای اصلیشه یه ضرب‌المثل چینی قدیمی هست می‌گه ثروتمند اگر می‌خوای بشی راه بساز


و به سمت گسترش راه‌های تجارت با آسیای مرکزی و غرب آسیا یک طرحی که ۶۵ درصد جمعیت دنیا رو یه بخش بزرگی از تولید ناخالص جهانی رو


روسیه و چین و اروپا از طریق کریدورهای جدید به جای کشتی به صورت کارآمدتر و به صورت ریلی به هم وصل بشن و کالا منتقل کنن یه طوری که انقدر وابسته به تنگه مالاکا نباشن


تنگه مالاکا ۸۰ درصد نفت وارداتی چین ازش می‌گذره این خب نقطه آسیب‌پذیریه یا تنگه هرمز ۴۰ درصد نفت وارداتی چین ازش می‌گذره من یه بار تو یکی از ویدیوها یا پادکست‌ها بود یادم نیست


درباره نیکسون بود یه نقل‌قولی گفتم از توی نوارهای افشا شده نیکسون برگشت به کیسینجر گفتش که می‌دونی کل جنگ ویتنام سر چی بود؟ همه دعوای جنگ ویتنام سر تنگه مالاکا بود


من گوشم زنگ خورد این جمله رو تو نواره شنیدم یک تنگه باریکیه از مهم‌ترین آبراه‌های دنیاست ورودی چین و کره و ژاپن و همه آسیای شرقی می‌گه همه جنگ ویتنام سر این بود که


ما این رو نذاریم بیفته دست کمونیست‌ها و الان هم تنگه مالاکا مهمه برای چینی که برای ادامه رشدش نیاز داره همچنان به انرژی مهمه که مسیر انرژی امن باشه یعنی یک تنگه اینطوری که


کنترلش معلوم نیست دست کی بخواد باشه و باید برای این دنبال راه موازی باشه برای چینی که فولاد و سیمانی که تولید می‌کنه از نیاز خودش بیشتره باید برسه به کشورهای در حال توسعه مسیر، راه بسیار مهمه


و اینا فقط حرف نیکسون نیست فقط حرف ۵۰ سال پیش نیست اوباما وقتی که می‌آد می‌گه که استراتژی ما چرخش به سمت آسیاست در واقع داره همون حرف نیکسون رو تکرار می‌کنه بعد نیم‌قرن می‌گه باید بریم تنگه مالاکا رو کنترل بکنیم


و چین وقتی که می‌بینه که خب اینا دارن اینطوری می‌گن استراتژی‌شون اینه باید برای این مسئله یه راه‌حلی پیدا کنه مخصوصا که الان نیازش رو داره قدرتش رو هم داره که راه‌حل پیدا کنه


و احتمالا اجرا بکنه اینه که یک استراتژیست برجسته چینی برای این‌که راه‌حل پیدا کنه کجا رو می‌ره می‌گرده؟ می‌ره سراغ گذشته اون سرزمین کهن


آدمی که معروفه به کیسینجر چین می‌ره می‌گه اون محاصره چین ادامه داره اون داستان مالاکا ادامه داره ما همچنان تا وقتی اسیر این کریدورا هستیم گرفتاریم


چطوری خلاص کنیم خودمون رو؟ بریم ببینیم در گذشته چیکار کردیم از گذشته الهامی که می‌گیریم اینه که ما باید زمینی خودمون رو به غرب غرب جغرافیایی وصل کنیم راه‌مون رو اینطوری باید باز کنیم


درباره این ایده ایشون می‌نویسه بعد از یه مدتی همین ایده رو شی جین‌پینگ برمی‌داره اراده سیاسی می‌ذاره پشتش و می‌آد از کلان‌پروژه راه ابریشم می‌گه اول توی سخنرانی می‌گه


بعد سندش می‌آد بعد رهبرهای کشورها رو جمع می‌کنن افتتاح می‌کنن این ابتکار رو خیلی فرق داره با اون راه باستانی ولی شباهت‌های خیلی جالبی داره از جمله این‌که می‌خواد چین رو به اروپا وصل کنه


از جمله این‌که اینم زمینی و دریاییه منتها با این تفاوت که این بار خود چین و جاه‌طلبی و بلندپروازی چینیه که اراده کرده یک شبکه گسترده‌ای بسازه


از این مسیرهای ترانزیتی و لوله‌های نفت و گاز و خط آهن و نیروگاه و پالایشگاه و فرودگاه و بندر و جاده و اسکله و هرچی لازمه بسازه که این راه‌ها ساخته بشه که از ۷۱ کشور رد بشه


که پل زده بشه که وصل بشه طبعا هم توان اقتصادیش رو داره هم قدرت سیاسی زیادی که باید بیاره پشتش و حالا اینجا واقعا جای صحبت کردن درباره این پروژه نیست مخصوصا اونم تو این موخره ویدیو


منم خسته‌م، شما هم احتمالا خسته‌اید خیلی هم طولانی شده ولی اگر می‌خوایم ببینیم چین دنیای آینده رو چطوری می‌خواد و نقش خودش رو توی این دنیا چی می‌بینه


این پروژه رو باید نگاه کنیم خیلی از سیاست‌های آمریکا رو هم اگه بخوایم بفهمیم باز باید این پروژه رو بشناسیم چون حرکت‌های آمریکا مخصوصا توی این منطقه و فراتر از این منطقه واکنشی به همینه


از افغانستان تا قفقاز از خاورمیانه تا آفریقا تا جدیدا گرینلند و شمالگان و اینا واکنش به همین پروژه هستن یا حرکتی در مقابل این کلان‌پروژه هستن


چه در خشکی اوراسیا چه در آب‌های ایندو-پاسیفیک اینم باز از قول آقای رئیسی‌نژاد می‌گم فکر کنم تو این ویدیو تعریف می‌کرد که چطوریه که طرح مارشال در نیمه قرن بیستم


نظم دنیا رو روی مدار ابرقدرتی آمریکا چید در قرن ۲۱ ابتکار کمربند و جاده می‌خواد این کار رو بکنه برای چین حالا این‌که آیا موفق می‌شه یا موفق نمی‌شه


راه افتادن راه ابریشم از پیامدهای ناخواسته کلی چیزای دیگه بود همون‌طور که خودش کلی پیامد ناخواسته داشت چینی‌ها دنبال اسب بودن که راه غرب رو یاد گرفتن


که راه ابریشم رو باز کردن روزی نگر که طوطی جانم بر لبت     از بهر پسته آمد و بر شکر افتاد من هر وقت یکی می‌گه Unintended consequences پیامدهای ناخواسته من یاد این می‌افتم


دیدیم که بیشتر تجارت‌ها محلی بود و بین شهرای نزدیک شهرای مهمش رو دیدیم دیدیم دین‌های بزرگ تو همین راه منتقل شدن و توسعه پیدا کردن مسیحیت تو همین مسیر رفت به شرق


اسلام تو همین راه‌ها گسترش پیدا کرد و فراگیر شد طاعون هم خیلی از پیشرفت‌های علمی و فلسفی هم با همین تبادل‌های سیاسی و نظامی و اقتصادی و بازرگانی و


فرهنگی و دینی توی این مسیرها ممکن شدن دیدیم که این مسیر در دوران مدرن هم همچنان مهمه چه برای آلمان تازه‌وارد بلندپرواز جاه‌طلب قرن ۱۹


که دنبال وصل شدن به شرق بود چه برای چین تازه‌وارد بلندپرواز جاه‌طلب قرن ۲۱ که دنبال وصل شدن به غربه با این تفاوت البته که برخلاف آلمان


چین از قرن‌ها پیش بوده قدرت هم داشته روی این جاده هم برای خودش حق آب‌وگل می‌بینه احتمالا و با اون پشتوانه تاریخی روی اون بستر تاریخی


نذاشت که آلمان از اون محاصره بیاد بیرون توی ویدیوی جنگ آلمان و انگلیس دیدیم حالا باید دید که آیا همون داستان برای آمریکا و چین هم تکرار می‌شه یا نه


و نقش بقیه کشورا روی این داستان چیه و چی می‌شه در این باره باز هم حرف خواهیم زد دم شما گرم که دیدید عربستان جدید رو دیدین؟ عربستان مدل بن سلمان رو


جنیفر لوپز بره امینم بره لینکین پارک بره نمی‌دونم تورنمنت گیم بذارن فستیوال فیلم بذارن چیزایی که واقعا تا همین چند سال پیش تصورش هم راحت نبود همین ماه رمضون


تلویزیون‌های عربستان ۹ تا ۱۰ تا سریال دارن پخش می‌کنن یکیش سریال معاویه‌ست که حالا خیلی توجه گرفته و اینا ولی تو جامعه‌ای که من فکر می‌کردم خیلی سلفی‌تر از این حرفا باشه که مثلا در ماه عبادت خدا


انقدر مصرف‌کننده برای نمایش و درام و صنعت سرگرمی داشته باشن اونم جامعه‌ای که قرن‌ها می‌گن از شادی اصلا انگار متنفر بود اصلا نگاهش همه‌ش به گذشته بود


حالا انگار سرا توش چرخیده به سمت آینده تو کشوری که چند دهه پیش رادیو تلویزیون ملی راه انداخت شاه‌شون کشتنش خیلی به نظر می‌رسه عوض شده عربستان


در حالی که از یه نظرایی هم واقعا هیچی عوض نشده مدل حکومت همچنان همون پادشاهی مطلقه‌ست اصلا مدل حکومت که هیچی خاندانی که داره حکومت می‌کنه همون خانواده‌ان هنوز پس چطوری؟ چی شده؟


چه اتفاقی افتاده؟ این ویدیو تمرکزمون هم بیشتر می‌خوایم بذاریم روی نیمه دوم قرن بیستم یعنی از بعد جنگ جهانی دوم تا ۱۱ سپتامبر


تمرکزمون اونجاست هدف‌مون اینه که این ملتی رو که انقدر به ما نزدیکه و تاریخی انقدر گره خورده با ایران اینا رو یه کمی بهتر بشناسیم به‌خاطر این‌که به شکل عجیبی هرچی جلوتر رفتیم


دیدیم درباره این‌ها هم خیلی خیلی کم می‌دونیم اولین پادشاه عربستان ملک عبدالعزیزه یا ملک سعود اونطوری که می‌گفتن ملک عبدالعزیز موسس پادشاهی سعودیه


از ۱۹۰۲ تا ۵۳ حکومت کرد بسیار طولانی و خیلی موثر اینطوری که وقتی که مرد کل کشورای عربی عزای عمومی اعلام کردن این داستان ویدیوی ما حالا مال بعد از جنگ جهانی دومه


ولی از عبدالعزیز باید شروع بکنیم به‌خاطر این‌که می‌گم عربستان رو ایشون بنیان گذاشت منتها تغییرات مهم بعد از جنگ جهانی دوم اتفاق افتاد جنگ جهانی دوم یه کاری که کرد این بود که


دیگه بریتانیا عملا پاش از خیلی از جاهای دنیا جمع شد از هند و از آفریقا و البته از عربستان در واقع در بسیاری از جاهای مهم دنیا درست‌ترش اینه که اینطوری بگیم که


از اواخر دهه ۳۰ معلوم شده بود که در عربستان نفت هست برای همین هم آلمان و ایتالیا تشویقش می‌کردن که بیاد و به اون‌ها بپیونده هیتلر می‌گفت به پادشاه‌شون که بیا با ما


من تو رو سرور همه جهان عرب می‌کنم در دوره‌ای که یادمون باشه امپراتوری عثمانی از هم پاشیده عثمانی‌ای که هم عرب‌ها رو داره یعنی داشته هم ترک‌ها رو داشته هم کلی‌های دیگه رو داشته


حالا ترک‌ها شدن یک کشور عرباش ولی یه کشور نشدن حاشیه خلیج فارس رفته به یک معنی دست بریتانیا بقیه هم تیکه‌تیکه شدن هرجا سعی کردن یه ملت جدیدی درست کنن به گرفتاری خوردن


که گرفتاری‌ای که تا همین امروز هم به یک معنی ادامه داره دیگه در عراق و در سوریه و در جاهای دیگه در منطقه شامات و خلاصه در اون دوره مهم به این آدم مهم، عبدالعزیز پیشنهاد می‌شه


به آدمی که نیم‌قرن شاه عربستانه آدمی که سومین حرکت خاندان سعود رو برای گرفتن قدرت رهبری کرده و موفق شده دوتای اول موفق نبودن ایشون موفق شده


کشور رو تاسیس کرده و بعد، از قبل از جنگ اول تا بعد از جنگ دوم خودش رو قدرت بوده از زمان مظفرالدین‌شاه تا بعد از ۲۸ مرداد بنیان‌گذار بود


نهایتا شدن حاکم بر کل عربستان منتها گفتیم رابطه‌ش با انگلیس خوب بود این رابطه خوب دردسر هم براش داشت از همون اول براش دردسر داشت


به‌خاطر این‌که اینا تنها که نبودن که اومدن حکومت رو گرفتن اینا متحدین مهمی داشتن آل سعود از همون موقع به نام وهابی‌ها مسلمون‌های خیلی سفت، افراطی قبلا درباره‌شون صحبت کردیم


از قبل از تاسیس متحد آل سعود بودن از اولین باری که سعودی‌ها رفتن برای قدرت در قرن ۱۸ با هم بودن در دوره ناموفق دوم هم با هم بودن این هر دو دوره رو ترک‌های عثمانی تونستن سرکوب کنن


خلاصه حالا برای دور سوم که سعودی‌ها دور برداشتن برای قدرت نقش وهابی‌ها بیشتر هم شده بود سخت‌افزار سعودی بود شمشیر سعودی بود نرم‌افزار وهابی بود


ایده‌ها و مکتب و اینا از وهابی بود منتها وهابی‌ها ایده و نرم‌افزار و ایناشون همون برای مبارزه و اینا خوب بود بعدش که دیگه همه جا رو گرفتن اداره کردن مملکت یه نرم‌افزار دیگری می‌خواست که


وهابی‌ها نه تنها نداشتن بلکه در واقع باهاش مشکل داشتن مخصوصا که می‌گم آل سعود رفته بود دنبال رابطه با غرب و اینا اصلا همچین چیزی رو نمی‌تونستن بپذیرن


کار حتی به درگیری هم کشید منتها تا وقتی ملک عبدالعزیز بود باج اینا رو می‌داد و مدیریت‌شون می‌کرد و این‌ها به سختی ولی انجام می‌داد در عربستانی که می‌گم باج‌شون رو می‌داد


نه این‌که عربستان مثل الان خیلی ثروتمنده در عربستانی که درآمدش از حج بود عمدتا نفت نداشت نفت عربستان خیلی دیر کشف شد ۳۰ سال بعد از ایران کشف شد حالا ایران هم تو اون ۳۰ سال اینطوری نبود که بگیم پول پارو می‌کنه


دنبال گزینه‌های جدید بود برای دوستی و اتحاد و اینا استقبال هم می‌کرد از این‌که آمریکا رو بکشه اینجا اصلا شرکت نفت عربستان که درست شد در عربستان که شرکت نفت درست شد آرامکو بود


Arabian American Oil Company بود تو ایران Anglo-Persian Oil Company بود شرکت نفت ایران و انگلیس بود اونجا عربستان و آمریکا بود و خلاصه عربستان اینطوری شد یک صادرکننده بزرگ نفت


نفتی که بیشترش هم در شرق عربستانه همون جایی که جمعیت شیعه‌ش هم بیشتره جنگ جهانی دوم شد و عربستان هم اومد مثل ایران اعلام بی‌طرفی کرد در ظاهر هر چند در عمل به آمریکا همون موقع اجازه داد


بیاد پایگاه بزنه در ظهران و این شد یک نقطه مهم دیگری در همکاری عربستان با آمریکا از اینجاها دیگه عربستان داره برای آمریکا یک اهمیت استراتژیکی پیدا می‌کنه


شروع می‌کنه کمک مالی کردن آمریکا به عربستان سفیر تعیین می‌کنه در عربستان یک آمریکایی متولد صیدای لبنان رو یعنی آدمی که عربی بلده


فرهنگ عربی اسلامی بلده بعد از اون‌ور در دو جنگ جهانی افسر بوده جنگیده اینا یعنی آدم مهمیه اینو می‌ذارن سفیر و اینم می‌شه از معماران رابطه عربستان و آمریکا


در دیدار تاریخی ملک عبدالعزیز و روزولت FDR، روزولت داره از کنفرانس یالتا برمی‌گرده رفتن اونجا نشستن با چرچیل و استالین و اینا


دیگه رهبران پیروز جنگن رفتن قرار گذاشتن که بعد جنگ چیکار کنیم؟ آلمان رو چطوری تقسیم کنیم؟ با نازی‌ها چیکار کنیم و اینا؟ برگشتنه روزولت می‌گه که من می‌خوام شاه عربستان رو برم ببینم


همون روزولتی که وقتی در تهران آمده بود شاه جوان ایران رو چند دقیقه فقط دید به عربستان اون موقع نگاهش اینطوریه که می‌گه می‌خوام برم ببینم و می‌ره و پنج ساعت جلسه اختصاصی داره


البته توضیح دادم دیگه ایران نفتش اون موقع اصلا دست انگلیسه کلا هم سنتی جای انگلیسه عربستان برنامه براش برنامه دیگریه و آمریکا می‌خواد بره این می‌شه که خلاصه قرار می‌ذارن همدیگه رو ببینن


کجا؟ اینجا وسط کانال سوئز روی یک ناو آمریکایی روی یه کشتی آمریکایی رئیس‌جمهور قدرتمند آمریکا که داره جنگ رو می‌بره


جنگ جهانی دوم رو می‌آد با شاه کهنه‌کار عربستان دیدار می‌کنه در روز ولنتاین سال ۴۵ ۱۹۴۵ این یه دیدار تاریخیه


سنگ بنای رابطه عربستان و آمریکا رو همین دیدار می‌گذاره تا امروز دیدار برای چیه؟ یعنی عربستان دنبال چیه؟ عربستان موضوعات مهمی که روی میز داره یکی حاکمیت ملی عربستانه


یعنی استقلال عربستانه اصلا و دو هم مسئله فلسطینه که اون موقع سروصداش بلند شده آمریکا هم مسئله اسرائیل براش مهمه از همون موقع


و البته داستان نفت جلسه هم خوب پیش می‌ره یعنی هم نفت رو توافق می‌کنن هم استقلال عربستان رو توافق می‌کنن هم پشت‌بندش حکومت‌های عربی مستقل


در سوریه و لبنان رو توافق می‌کنن یعنی ملک عبدالعزیز می‌تونه اون چیزی رو که می‌خواد بگیره که سوریه، لبنان حکومت‌های عربی مستقل داشته باشن درباره نفت هم اون چیزی رو که روزولت می‌خواد بهش می‌ده


که انرژی آمریکا خلاصه توسط عربستان تامین بشه همین ملاقاته که همین توافقه که دسترسی آمریکا رو به نفت عربستان تضمین می‌کنه ولی درباره موضوع دیگه یعنی مسئله اسرائیل توافق‌شون نمی‌شه


یا مسئله فلسطین توافق‌شون نمی‌شه کلا هم حالا می‌بینیم موضع شدید ضداسرائیلی دارن شاه‌های عربستان اون دهه‌ها آمریکا می‌خواد بیاد اینجا برای اسرائیل امتیازاتی بگیره که بتونه یک کشور مستقل تشکیل بده و اینا


عربستان رد می‌کنه عبدالعزیز می‌گه که اصلا این هولوکاست رو هر کسی که همون بلای هولوکاست رو سر اینا آورده خودش باید تاوانش رو بده چرا عرب‌ها باید هزینه بدن؟ مگه آلمانی‌ها مسیحی نکردن؟


تو همون راینلند جاش هم مشخص می‌کنه می‌گه تو همون رایلند یه جایی بدن به یهودی‌ها روزولت می‌گه که بابا این همه مثلا شما عرب‌ها اینجا سرزمین دارین و یه مقدارش هم بدین به اینا می‌گه نه سفت می‌گه نه


این مسئله رو یعنی اونجا به توافق نمی‌تونن برسن نهایتا روزولت شفاهی متعهد می‌شه که آمریکا اگر درباره فلسطین خواست سیاستش رو عوض بکنه با شما با اعراب مشورت خواهد کرد


منتها خب خود روزولت می‌دونیم کمی بعد از این جلسه می‌میره بعد از ۱۲ سال ریاست‌جمهوری ۴ دوره انتخاب شدن از دنیا می‌ره عبدالعزیز البته می‌مونه ۸ سال دیگه هم می‌مونه و حکومت می‌کنه


و کارهای بزرگی می‌کنه ملک عبدالعزیز بنیان‌گذاریه که قبایل عربستان رو یکی‌یکی گرفت عربستان رو کشور کرد حاکمیتش رو و استقلالش رو تضمین کرد


براش متحدین قوی پیدا کرد هم حالا قبایل رو می‌گم جمع کرد از داخل متحد کرد هم متحدین خارجی پیدا کرد و بعد هم کشور رو در مسیر به دست آوردن ثروت عظیمی انداخت


یک پادشاه چقدر در پیشبرد سیاست‌هاش موفق هست یا نه اصلا می‌تونه موفق بشه یا نه و از این نظر ملک عبدالعزیز خیلی موفق بود آدمی که می‌گم وقتی با ۴۰ تا فامیلاش


یعنی تا همین امروز شاه عربستان هنوز پسرای خود بنیان‌گذارشن و اینا الان ما نگاه می‌کنیم باز ممکنه فکر کنیم خب البته طبیعیه کشور قویه ثروتمنده اینا


ولی اون موقع اصلا معلوم نبود که اینا بتونن نگه دارن همون تعادل مثلا در وضعیت و کنترل وهابی‌ها رو معلوم نبود بتونن نگه دارن ولی نگه داشتن حالا پادشاه به پادشاه اینا رو یکی‌یکی بررسی کنیم


بیایم جلو ببینیم کی بودن و چیکار کردن بعد از عبدالعزیز پادشاه دوم ملک سعوده ملک سعود از ۵۳ تا ۶۴ حکومت می‌کنه ولی عملا کار زیادی نمی‌کنه ایشون معروفه به این‌که خیلی ولخرج بود و


مهمونی‌های پرتجمل و پول نفت رو به باد بده و خانواده هم ازش خیلی راضی نبودن اصلا از همون اول شاه شدنش یه خرده داستان داشت بعد ملک عبدالعزیز جانشین معلوم نبود


گفتم معلوم نبود بتونه اون تعادل رو حفظ بکنه یه چالشی بود اگر انتخاب اشتباهی می‌کردن وهابی‌ها ممکن بود قدرت‌شون یهو بیش از اونی بشه که در واقع بشه کار کرد و همه چی برگرده به همون دوره بادیه‌نشینی


چنان‌که اونا خیلی بدشون هم نمی‌اومد نمی‌آد وهابی‌ها گفتن چیکار کنیم چیکار نکنیم و اینا؟ یه مجلسی تشکیل دادن بزرگان و اعضای خاندان آل سعود و اینا همه جمع شدن دو نفر کاندیدا جانشینی بودن یکی پسر بزرگه عبدالعزیز بود


یعنی سعود یکی دیگه فیصل پسر دیگرش بود فیصل درس‌خونده بود و کاریزماتیک بود و اینا همه هم می‌دونستن فیصل بهتره ولی خود عبدالعزیز وصیت کرده بود که پسر بزرگم سعود جانشین من بشه


اینا هم دیگه آخرش حرف مرحوم رو زمین نذاشتن و ملک سعود شد پادشاه دوم فیصل رو گذاشتن دست راستش حالا تا همین امروز هم می‌بینیم خیلی وقتا تو عربستان یکی پادشاهه ولی قدرت در واقع دست یکی دیگه‌ست


همون‌طوری که امروز هم هست اون موقع هم ملک سعود پادشاه شد ولی یه بخشی از قدرت رفت دست فیصل امور سیاسی دست شاه امور اجرایی دست مثلا فیصل نخست‌وزیر یازده سال ملک سعود بود


رابطه دوستانه رو با آمریکا حفظ کرد در مقابل اسرائیل سفت بود ایشون هم از کشورای عربی حمایت می‌کرد جلوی اسرائیل گفتم شاه پرخرجی بود و می‌گم مثلا پول نفت رو به باد بده و خرج خورد و خوراک و


مهمونی‌های یه سالش مثلا یه بار ۵ میلیون دلار گزارش دادن شده بود و مهمونی بگیره به مهمونا ساعت طلا بده و خلاصه یه کارایی که خیلی ناراضی پیدا کرد هم در خانواده هم در وهابی‌ها


از اون‌ور مثلا با جمال عبدالناصر رابطه‌ش خوب بود که ناصر رئیس‌جمهور مصر سکولار بود از اون‌ور با شوروی کمونیستی کافر تیک می‌زد بعد ناصر اصلا خطرناک بود واسه عربستان


ناصر می‌گفتش که نفت عربستان نفتی که عربستان سعودی داره مال همه کشورای عربه متعلق به همه اعرابه پولش نباید فقط صرف عربستان بشه باید صرف همه عرب‌ها بشه


این ملک سعود هم در جوابش می‌گفت بله بله جواب اینو نمی‌داد یه خرده می‌گن ضعیف بود در مقابلش انقدری که صدای خانواده در اومد که آقا نفت مال این و اونه چیه نفت مال خودمونه


مال عربستانه مال خودمونه مثلا در عربستان باید هزینه بشه خلاصه شاکی زیاد داشت انقدری که این ملک سعود رو دکش کردن رفته بود خارج دکتر و اینا گفتن دیگه شما همون‌جا بمون و برنگرد


عملا کار رو ازش گرفتن یه مدتی هم مصر رفته بود از همون پیش جمال عبدالناصر رادیو انقلابی داشت و اینا و آخرش هم در تبعید مرد در یونان در یک اصطلاحا حالا کودتای آرام درون خانوادگی


پادشاه سوم عربستان ملک فیصل ۱۹۶۴ کارش رو شروع کرد می‌شه اوایل دهه ۴۰ ما ۱۱ سال ایشون حکومت کرد چه حکومتی


۱۱ سال پر از تغییر و نوسازی و مدرن کردن و زیر و رو کرد عربستان رو با مدرنیزیشن و می‌گم مثلا اقدامات نوگرایانه و


جامعه عربستان رو هم عوض کرد فیصل از اوناست که خیلی دنبال حرکت‌های نو بود حالا برای اون موقع عربستان نشانه تحول این نیست که مثلا امینم بیاد اونجا بخونه که نشانه تحول اینه که برده‌داری رو لغو کنن


خسته نباشن در دهه ۶۰ میلادی یعنی دهه ۴۰ خورشیدی همون موقعی که گفتیم در ایران کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان درست شد زمان هویدا تا اون موقع عربستان برده‌داری آزاده رواله


اصلا عربستان بین دوره بین دو جنگ، جنگ اول و دوم یک مرکز تجارت برده‌ست تا بعد جنگ جهانی دوم هم برنامه رواله دیگه فشار خیلی زیاد می‌شه و اینا در ۱۹۶۲ ایشون لغوش می‌کنه


حالا لغوش هم قانونا لغوش می‌کنه یه سیستم کفالتی همین امروز هست برای نیروی کار بعضیا می‌گن این یه جورایی ادامه همون نظام برده‌داریه یه جور برده‌داری مدرنه


ولی خلاصه رسما برده‌داری رو ایشون برش می‌داره ۱۵۰۰ دلار به برده‌دارا پول می‌دن که دیگه حالا برده خرید و فروش نکنن انگار و بعد می‌ره سراغ ساخت‌وساز در عربستان و


از اون شاه‌های پرکاره خودش هم شخصا روزی ۱۲ ساعت، ۱۴ ساعت کار بکنه و دیگه چقدر بیمارستان و مدرسه و دانشگاه و اینا بسازن و تو همون دوران ملک فیصل سازمان اوپک درست بشه و


یه پرانتز باز کنم خیلی برای من اوپک پدیده جالبیه توی منطقه‌ای که همکاری‌های اینطوری بین کشورها معمولا تعریف نمی‌شه برای همین اوپک استثنا خیلی جالبیه برای من


یه جاهایی حتی ممکنه دشمنی با هم داشته باشن پذیرفتن که نفع ما در اینه که با هم همکاری کنیم حتی اگر تو این همکاری بعضی وقتا تو بیش از من سود بکنی ولی نفع‌مون در اینه که یه سیستمی درست بکنیم


یه تصمیمی بگیریم که توش ممکنه رقیب‌مون از ما بیشتر نفع کنه ولی اشکال نداره ما هم برد می‌کنیم یعنی این پدیده‌ایه که مثلا در اروپا یه خرده معمول‌تره دیگه می‌بینیم سازمان‌های همکاری و اینا در اروپا


یه خرده قدمتش بیشتره در منطقه ما کمتره که مثلا ایران با یه چیزی موافقت کنه که توش ممکنه عربستان بیش از ایران سود کنه ولی ایران هم سود می‌کنه و برعکس ولی این اتفاق در اوپک می‌افته


و اوپک سازمانیه که توش چند تا از کشورهای خاورمیانه غرب آسیا هستن ایران و عربستان و کویت و عراق در کنار ونزوئلا اینا از کشورهای بنیان‌گذار اوپک هستن


یک نمونه نادره به نظر من و نشون می‌ده که کسایی که اون موقع در این کشورها زمامدار بودن یا تصمیم‌گیر اصلی بودن یه ویژگی‌های خاصی داشتن


که همزمانی این‌ها این اتفاق رو باعث شده معلوم نیست اگر اون موقع این رو درست نمی‌کردن زمان دیگری اساسا می‌شده چیزی مثل این درست کرد یا نه زمانیه که فکر می‌کنم زمان تاسیس اوپک


البته ملک فیصل هنوز پادشاه نیست ولی خب تصمیم‌گیره شاه ایران هم هست دیگران هم هستن اوپک درست می‌شه برای مدیریت بازار نفت قیمت نفت حساب کتابی پیدا می‌کنه


کشورای صادرکننده نفت منافع‌شون تامین‌تر می‌شه درآمد بیشتر نفت دلارهای خارجی و البته با خودش افکار خارجی رو هم می‌آره توی زندگی عربستانی‌ها


سبک زندگی رو هم شروع می‌کنه توش یه تغییراتی دادن که البته به مذاق مذهبی‌های تندرو و وهابی‌ها و اینا خوش نمی‌آد برای همینم تو ویدیوی نیکسون یه بار گفتیم که شاه همیشه به آمریکایی‌ها می‌گفتش که


شما عربستان رو اینطوری نبینین فیصل هست و خوبه و اینا درسته ولی بعد فیصل همه چی ممکنه به هم بخوره اون موقعی که آمریکای مخصوصا آمریکای زمان لیندن جانسون دنبال این بود که ایران و عربستان بین‌شون تنش نباشه


اینا با همدیگه یه سدی جلوی شوروی درست کنن و اینا بین‌شون واقعا همه‌ش تنش بود شاه می‌گفت که شما نباید از عربستان حمایت اضافه بکنید به‌خاطر این‌که عربستان وضعیتش الان ثبات داره


ولی این ثبات موندنی نیست ممکنه به هم بریزه که البته دیدیم تاریخ به ما یه چیز دیگری نشون داد نشون داد اونجایی که به نظر می‌رسید ثبات داره که ایران بود در واقع جایی بود که ثبات نداشت و عربستان حکومتش نه که بدون مشکل


ولی کمابیش رو همون ریل ادامه پیدا کرد ولی این اختلافات بین ایران و عربستان بود این اختلافات بود ایران هم کنترل همه خلیج فارس رو می‌خواست عربستان کنترل همه شبه‌جزیره رو می‌خواست


و اینا با همدیگه یه جاهایی تلاقی داشت آمریکا این جزئیاتش براش مهم نبود یکی مثل کیسینجر می‌گفت من سر در نمی‌آرم بین ایران و عربستان مثلا رابطه چطوریه چرا اینطوریه و اینا


اون چیزی که برای من مهمه اینه که تو خاورمیانه شوروی نباشه می‌گم حالا اینا دیگه تو داستان ویدیوی شاه و نیکسون یه خرده تعریف کردیم اینا مال زمان فیصله خیلیاش مال زمان ملک فیصله


که در داخل عربستان هم مخالفینی گفتم به این دلیل پیدا کرد در خارج از عربستان چی؟ یک اتفاق خیلی مهم زمان ایشون جنگ یوم کیپوره


یکی از جنگ‌های سرنوشت‌ساز اسرائیل و همسایه‌های عربیش مصر و سوریه حمله کردن به اسرائیل شکست خوردن البته آمریکا ۲ میلیارد دلار خرج اسرائیل کرد اون موقع که علیه این‌ها بجنگه


ملک فیصل عصبانی شد نقطه ضعف آمریکا رو می‌دونست، نفت و رفت دنبال این‌که با تولیدکننده‌های دیگر بزرگ نفت هماهنگ کنن و نفت گرون بشه و اینطوری به آمریکا ضربه بزنن


موافقت هم کردن قیمت نفت در ۱۹۷۳ چهار برابر شد و آمدن گفتن ما کشورایی رو که از اسرائیل حمایت می‌کنن تحریم می‌کنیم ما به کانادا، به ژاپن، به هلند


از محبوبیتش کم شد از محبوبیت جفرسون و از احترامش کم شد چون برده‌دار بود خیلی سنگین و خیلی جدی از اوناییه که اسمش که می‌آد این بحث شروع می‌شه که


آدم ۲۵۰ سال پیش رو با چه معیاری باید قضاوتش کرد؟ اونی که طرفدارشه اونی که نامش رو بلند بالا می‌بره می‌گه که اینو کجای دلم بذارم که این آدم با زنی که برده‌ش بود می‌خوابید


ازش بچه داشت ولی همچنان آزاد نمی‌کرد این خانومه رو این رو چطوری باید بفهمم از آدمی که توی بیانیه استقلال نوشته که تمام انسان‌ها برابرن برابر به وجود آمدن


و اصلا این Self Evident ئه که همه برابر هستن اینا اصلا جای چیز نداره جای شک نداره مشهوده که اینطوریه واضحه که اینطوریه این حرف کجا اون عمل کجا تناقضاش البته بیشتره فقط همین نیست


آدمیه که طرفدار دولت فدرال و دولت مرکزی کوچیک و رئیس‌جمهور کم‌اختیار و این‌هاست ولی وقتی خودش رئیس‌جمهور می‌شه خیلی فراتر از حدود قانونیش می‌ره یه کارهایی می‌کنه


و نگاه کردن به کارنامه این آدم جالبه هم به‌خاطر اهمیت و پیچیدگیش هم به‌خاطر این‌که آدمیه که از همون موقع می‌دونست آدم مهمیه می‌دونست که تصویرش در تاریخ می‌مونه و خیلی تلاش کرد که تصویرش رو


اونطوری بسازه که خودش دوست داره روزای آخر زندگیش می‌گن که هی از بستر مرگ بلند می‌شد چک می‌کرد ۴ جولای شده یا نشده می‌خواست زورش رو بزنه که روز چهار جولای بمیره در سالروز بیانیه استقلال آمریکا بمیره


بریم یه خرده شخصیتش رو بیشتر بشناسیم زندگیش رو هم بهتر ببینیم ببینیم که این آدم مهم که بود و چه کرد وقتی که می‌گیم یکی بنیان‌گذاره یعنی یه چیزی ساخته که قبلش نبوده یعنی جفرسون هم مثل بقیه این‌ها


در آمریکا به دنیا نیامده تو اون زمین به دنیا آمده‌ها ولی اونجایی به دنیا آمده که اون موقع یه چیز دیگری بود تو این بنیان‌گذارای آمریکا جفرسون جزو جووناست هم‌سن آدامز و همیلتون و این‌هاست


خیلی جوون‌تر از یکی مثل فرانکلینه فرانکلین دیگه به اینا که رسیده بود اندازه ۱۱ تا زندگی رزومه داشت اون چهره‌های عصر روشنگری رو که این جفرسون اینا کتاب‌هاشون رو خونده بودن فرانکلین از نزدیک دیده بود


دست زده بود بهشون مثلا حالا جفرسون ولی جوون بود و مثل فرانکلین دانشمند بود همه‌چیزدان بود مثل واشنگتن ویرجینیایی بود از خانواده‌ای زمین‌دار و پولدار


و مثل جان آدامز وکیل شده بود خیلی رفاقت پرفراز و نشیبی هم با آدامز داشت تا آخر عمر خیلی اختلاف نظر داشتن اختلاف نظر اساسی داشتن با هم هم در کلیات هم در جزئیات


در واقع سر همه چی با هم مخالف بودن به جز دو چیز یکی‌شون این بود که از بریتانیا باید مستقل بشیم و دو این بود که این همیلتون کنسله جفت‌شون با الکساندر همیلتون مشکل داشتن در این هر دو مشترک بودن


بقیه چیزا تقریبا همه رو مخالف بودن آخرشون هم یکی‌شون شد رئیس‌جمهور دوم آمریکا یعنی دومین رئیس‌جمهور آمریکا اون یکی هم شد سومین رئیس‌جمهور آمریکا ته‌ش هم هر دو در یک روز مردن


هر دو در چهار جولای ۱۸۲۶ در پنجاهمین سالگرد امضای بیانیه استقلال مردن جفرسون پدرمادرش از انگلیس آمده بودن آمریکا اینجا باباش شروع می‌کنه کارای نقشه‌برداری مثل خانواده واشنگتن


بعد انگار اینا چون همه‌ش تو زمینائن اینا آمار دست‌شونه که کجا زمین بخرن خلاصه به یه پولی می‌رسن و حالا نه به اندازه ثروت واشنگتن اینا ولی خب پولدارن، امکانات دارن جفرسون بچه که هست بچه کنجکاویه


با همین کنجکاوی کم‌کم خودش رو آدم مفید و به‌درد بخوری کرد زبان یاد بگیره لاتین یاد بگیره، فرانسه یاد بگیره یونانی یاد بگیره ریاضی یاد بگیره تاریخ، علوم حالا بزرگتر که می‌شه گیاه‌شناسی


موسیقی پرنده‌نگاری معماری تو لیست کاراش نگاه می‌کنی کلی ابداعات و اختراعات و اینا هم داره مثلا یه پایه کتاب ۵ وجهی درست کرده یا یه وسیله‌ای برای رمزگذاری پیام درست کرده


یا مثلا ایده زده که دو تا صندلی رو چطوری بذاره رو هم یه چیزی درست بشه که شاید می‌گن اولین صندلی چرخون بوده که صدا می‌ده صندلی من ببخشید زندگی ولی فکری اختراعاتی نسبتا پرباری داره


پدرش هم وقتی که جفرسون نوجوونه از دنیا می‌ره باز دوباره مثل واشنگتن ۱۴ سالشه که می‌مونه با یک ارثیه‌ی قابل توجه ارث بزرگی بهش می‌رسه خیلی البته از پدرش تاثیر خاصی نگرفته


ارتباط خاصی نداشته باهاش با مادرش هم ارتباط خاصی خیلی نداره بیشتر از این‌که از والدین تاثیر بگیره از کتاب‌ها و از معلم‌های کالجش تاثیر گرفته یه چیزی که از همون نوجوونی مثلا توش هست


اینه که آدم دینی نیست تا آخر عمر هم می‌بینیم اینو تو سندهایی هم که نوشته می‌بینیم خیلی خدا پیغمبر نداره توی چیزایی که نوشته این یه چیز مهمیه در جفرسون


یه کسی مثل هیچنز که زندگی‌نامه خوبی نوشته برای جفرسون درباره این زیاد صحبت می‌کنه طبعا چون هیچنزه درباره‌ش زیاد صحبت می‌کنه و این نکته برجسته‌ایه که جفرسون آدم مذهبی نیست


و حالا یه کارایی داره جلوتر توی ویدیو می‌گیم که اثر این مذهبی نبودنش در کارایی که کرده در تصمیم‌هایی که گرفته چیزایی که نوشته کجاست یه مقدار هم از این نظر هم


تحت تاثیر ایده‌های اون‌ها اومدن به این رسیدن که مثلا آموزش حق طبیعیه که همه باید داشته باشن قانون باید طوری نوشته بشه که اینطوری باشه یا همه آدما حق زندگی دارن


آزادن باید بتونن خوشبخت بشن خرد و فردگرایی و پیشرفت و اینا براشون برجسته‌ست علم براشون مهمه این‌که جفرسون درس خوب می‌خونه ریاضیات، علوم


هر چی هم می‌خونه خوب یاد می‌گیره واقعا واقعا معمار می‌شه انقدری معمار می‌شه که عمارتی رو که در مونتیچلو داره می‌خواد بازسازی کنه خودش طراحی می‌کنه یه الگوهایی شنیده یا دیده از ویلاهای ونیزی


یه معماری کلاسیکی اونجا انجام می‌ده عمارت قشنگی هم هست هنوز هم می‌رن می‌بینن کلا این حال این‌که من یه ایده‌ای دارم یه چیزی رو از فکرم می‌آرم رو کاغذ این چیزی که تو کاغذ هست بعدا می‌ره ساخته می‌شه


که بازتاب ایده منه می‌شه سنگ، می‌شه دیوار، می‌شه وسیله خیلی حال می‌کنه با این و اینم به نظر می‌آد در ادامه همون ایده‌های همون دورانه که از علم استفاده عملی بکنیم


با علم با مهندسی یه چیزی درست بکنیم که راحت‌تر بشه زندگی، بهتر بشه بتونیم بشینیم مثلا بنویسیم یه فاز اینطوری هست توی این متفکران اینجا اینطوری هست یعنی جفرسون از اون متفکرهاییه که


یه نگاه کاربردی‌ای هم گرفته انگار به این علم و بعد از عصر خرد و این‌ها و یه چیزی که مهمه این وسط بهش یه ایده‌هایی می‌ده یه فکرای مهمی می‌ده وضع اقتصاد و وضع مالیاته


همین هم می‌شه اصلا با پادشاهی بریتانیا مشکل پیدا می‌کنه انقلابی می‌شه مخصوصا اینایی که پولی داشتن زمینی داشتن کشاورزی، بیزینسی اینا وقتی دولت شروع می‌کنه مالیات بستن مالیات زیاد کردن


اینا بهشون زور می‌آد خیلی شاکی می‌شن و اینا دست‌به‌دست هم می‌ده به اضافه حالا اون دیدی که درباره حقوق و آزادی و این‌ها پیدا کرده که جفرسون کم‌کم انقلابی می‌شه


البته هنوز تا حالا قبل از انقلاب هستیم ازدواج هم می‌کنه با یه خانومی ازدواج می‌کنه که این خانوم هم از یه خانواده ثروتمند و اینایی می‌آد و این خانوم با خودش یه برده‌ای رو هم می‌آره تو زندگی جفرسون


جفرسون قبلا خودش یه برده‌هایی داشت این خانم هم یه برده شخصی خودش رو می‌آره که این برده همچی بگی نگی خواهر خود خانومه هم هست این خانم برده اسمش هست سالی همینگز


که حالا ازش بیشتر خواهیم شنید برای همین هم اسمش رو می‌گم مادر این خانم خودش برده بابای همسر جفرسون بوده حالا با این خانم وقتی این خانم ازدواج کرد اینم باهاش اومد خونه جفرسون حالا اینو داشته باشیم


هنوز قبل از انقلابیم جفرسون وکیله رفته درس خونده وکیل شده آدم کم‌وبیش خجالتی‌ایه مثلا اهل سخنرانی و خطابه و اینا نیست ولی پرونده‌های وکالت و اینا گرفته


یه شهرتی در شهر پیدا کرده برای خودش و اینا و شده نماینده پارلمان ویرجینیا یکی از اولین نهادهای دموکراتیکی که توی مستعمرات درست می‌شه هنوز تو حکومت بریتانیا هستیم


این یه نماینده‌ایه ایشون یه نماینده‌ایه در مجلس، مجلس قانون‌گذاری و اونجا یه متنی می‌نویسه یک چیزی می‌نویسه نگاهی خلاصه به حقوق آمریکای بریتانیایی جفرسون ۲۶ سالشه ۲۷ سالشه


نماینده این مجلسیه توی حکومت بریتانیا یه متنی می‌نویسه که توش شاه بریتانیا رو امپراتور رو به اسم خطاب می‌کنه شاه می‌گن شاه بریتانیا رو و بهش می‌گه که منصفانه رفتار کن


که اینجا دیگه اولین جرقه‌های جنگ‌های استقلال داره یا صدای استقلال‌خواهی داره زده می‌شه گفتم این مجلسی که توشه پارلمانی که توشه در واقع زیر نظر بریتانیاست از نظر قانونی و حقوقی


ولی توی همون یه بیانیه‌ای رو ایشون می‌نویسه علیه پادشاهی بعد از این‌که بریتانیا اومده بندر بوستون رو بسته جرقه انقلاب زده شده این جزوه رو جفرسون می‌ده به نماینده‌های ایالت ویرجینیا


و استدلال می‌کنه براشون که آقا اصلا بریتانیا برای چی داره برای ما قانون می‌ذاره از اون‌ور دنیا؟ پارلمان بریتانیا چه حق حاکمیتی بر مستعمرات داره مستعمرات اصلا از اولش مستقل بودن


می‌گه مستعمرات از زمان تاسیس مستقل بودن این کاری که جرج سوم پادشاه بریتانیا به واسطه پارلمانش کرده اصلا غصب قدرته این انحراف از قانونه این پیش‌نویس رو می‌ده به مجلس


مجلس چیزی که تصویب می‌کنه خیلی معتدل‌تره لحنش خیلی ملایم‌تره ولی خلاصه این‌که جفرسون یک همچین متنی نوشته A Summary View of the Rights of British America


نگاه خلاصه‌ای به حقوق آمریکای بریتانیایی این متنه منتشر می‌شه می‌ره لندن و می‌ره نیویورک و می‌ره فیلادلفیا و دیگه جفرسون می‌شه یک نویسنده سیاسی رادیکال زبردست


توی انقلاب هم هرچی مبارزات و اعتراضات و اینا بالاتر رفت جفرسون هم کم‌کم از اون وکیل خجالتی پولدار در اومد شد نویسنده تند سیاسی طغیانگر علیه پادشاه و


شهرت قلمش هم دیگه فراگیر شد و دیگه ۳۳ سالش بود اعلامیه استقلال وقتی می‌خواستن بنویسن گفتن کی بهتر از جفرسون ایشون بره بنویسه تصمیم گرفتن که یه همچین اعلامیه‌ای رو بنویسن


که باهاش بگن که ما ۱۳ تا مستعمره‌نشین متحد هستیم و جامعه رو شروع کنن به توجیه و تشویق این‌که ما باید از بریتانیا جدا بشیم یعنی بریم تو فاز این‌که دیگه ما دنبال امتیاز گرفتن و اینا نیستیم


ما می‌خوایم بریم ما رفتیم دیگه به کی می‌خوان بگن؟ به امپراتوری قدرتمند و بزرگ بریتانیا و بیانیه رو می‌خوان بدن چون یه گوشه چشمی هم به کمک‌های خارجی دارن که بتونن یه حرکت انقلابی رو برای خارجی‌ها هم توضیح بدن


و حامی پیدا کنن در مقابل امپراتوری بریتانیا نوشتن این بیانیه مهم رو می‌دن به آقای جفرسون از جمله به‌خاطر این‌که از ویرجینیا می‌آد دل جنوبیا اینطوری به دست می‌آد و اینا و ایشون هم می‌ره در ۱۷ روز می‌نویسدش


بعدها جان آدامز حسودیش می‌شد به جفرسون می‌گفت من اگه می‌دونستم همچین شهرتی می‌آره نوشتن این بیانیه خودم می‌نوشتمش البته ما می‌دونیم این جفرسون بود که یک بخشی از اثربخشی این بیانیه رو قلم جفرسون آورده بود


بیانیه‌ای بود که توش از حق آزادی، برابری و جست‌وجوی خوشبختی صحبت می‌شد بیانیه مهمیه نه به‌خاطر این‌که اولین باره که یه کشوری یه ملتی داره مستقل می‌شه از یک امپراتوری بزرگی


و به وضوح تاثیر گرفته از ایده‌های متفکرین این دوره بسیار مهم‌تر بود اینو تو خود بیانیه هم می‌شه دید وقتی که درباره این صحبت می‌کنه که جمع شدن قدرت دست شاه خطرناکه


صدای روح‌القوانین مونتسکیو می‌آد وقتی از حق تعیین سرنوشت می‌گه صدای قرارداد اجتماعی روسو شنیده می‌شه صدای جان لاک وقتی که داره می‌گه حق زندگی طبیعیه


آزادی طبیعیه اینا یادآوری می‌کنه این ایده‌ها معلومه که این ایده‌ها از اونجاها آمده صدای ولتر در ایده‌های جفرسون می‌آد که در جدایی کلیسا از دولت که خیلی هم اینا می‌گم زمانی به هم نزدیکن


بعضیا می‌گن فقط از امپراتوری بریتانیا نبود که مستقل شد از امپراتوری بریتانیا و همزمان از کلیسا مستقل شد این حرف‌ها این ایده‌ها جمع شدنش اینطوری نمونه مشابهی نداشت


جمهوری دموکراتیک سابقه‌ای نداشت چیزی که بعدا درست شد جمهوری‌هایی مثل هلند بود جمهوری ونیز بود اینا جمهوری‌های آریستوکراتی بودن چیزی که جفرسون و بعضی دیگه از بنیان‌گذاران


که با این اصول یا شبیه اینا حکمرانی کردن و چجوری اینا دستگاه فرمانروایی‌شون رو ساخته بودن رفتن عقب تا یونان و روم هم رفتن عقب و اتفاقا یه چیزی که برا ما هم جالبش می‌کنه


کتابی درباره کوروش، شاهنشاه هخامنشی ایران مال ۴۰۰ سال قبل از میلاد ۳۷۰ سال قبل از میلاد که یک یونانی نوشته چرا نوشته؟ کیه؟ گزنفون کیه؟


گزنفون یک سرباز یونانی بود می‌خواست یه کتاب بنویسه می‌خواست توضیح بده که چی می‌شه که یک فرمانروایی محبوب می‌شه فرمانروای محبوب چطور باید باشه؟ و جوابش هم اینه که مثل کوروش باید باشه


براش سواله که چرا بعضی از فرمانرواها یه جوری می‌شن که مردم ازشون اطاعت نمی‌کنن به میل و رغبت نمی‌کنن باید تهدید کنن سرکوب کنن ضرب و زور و اینا باید تو کار بیارن


بعضیای دیگه رو ولی نه مردم با میل و رغبت ازشون اطاعت می‌کنن در جست‌وجوی این رفته که ببینه که کوروش چه کرده و چه می‌کرده و کی بوده که مثلا رابطه‌ش خوب بوده


رابطه مردمش باهاش خوب بوده و این‌ها حالا بحث هست سر این‌که تصویری که از کوروش می‌ده اصلا چقدر منطبق بر واقعیت هست یا نیست اصلا ما اینجا با اون کار نداریم منتها تصویریه که می‌ده


تصویریه که سرباز دشمن ازش ساخته و این کتاب جزو آثار مهمیه از بسیار آثار مهمیه که روی ایده‌های جفرسون اثر گذاشته انقدری که توی نامه‌هاش هم تشویق می‌کرده بقیه رو


به این‌که برن این کتاب رو بخونن این‌ها تغذیه می‌کردن فکر جفرسون رو تغذیه می‌کردن کمکش می‌کردن که بتونه این اعلامیه‌ها و بیانیه‌های تاریخی رو بنویسه بقیه دنیا چه خبر بود؟ اصلا اون موقعی که داشت با الهام از تجربه قرن‌های گذشته بشر


از عصر خرد اروپا تا جمهوری روم و یونان و ایران باستان و اینا می‌رفت شکل جدیدی از دولت رو مفهومش رو می‌ساخت بقیه دنیا چه خبر بود؟ همون ایران و یونان و روم و اروپا چه خبر بود؟


در ایران انقلاب آمریکا همزمانه با دوره کریم‌خان زند شاه خوش‌نامی که به عدالت و رعایت حال ملت و این‌ها شناخته می‌شه عموما و از معدود پادشاه‌های قدیم ایرانه


که اسمش تا همین امروز هم روی یک خیابونی در تهران هست منتها بیشتر کدخدای فارسه به قول آقای طباطبایی تا شاه ایران وضعیت ایران اینه وضعیت یونان چیه؟


یونانی که یک سری از این متفکرین و بنیان‌گذاران و اینا می‌رن ایده‌ها رو از یونان باستان می‌آرن یونان در چه حالیه؟ یونان اون موقع اصلا نیست یعنی هست جغرافیایی که هست ولی در حکومت عثمانیه


فرهنگ یونانی خیلی جایی برای بروز نداره کما این‌که روم هم که منبع الهام این‌ها بود در دوره باستان اونم در ایتالیاییه که هنوز یه قرنی مونده که


پادشاهی ناپل و جمهوری‌های ونیزی و اینجور چیزها کلا اروپا همچنان عموما سلطنتیه حتی فرانسه هم در دوران پیش از انقلابشه


منتها فضا فضای حقوق مردم و اینا خیلی نیست واقعا یک جمهوری اینطوری یعنی چیزی نیست که تجربه شده باشه و اینا خودشون هم می‌دونن


بنیان‌گذاران آمریکا می‌دونن دارن تجربه مهم و تاریخی می‌کنن جفرسون از اوناییه که از همون اول می‌دونه که این داستان می‌گیره اینا دارن یه چیز خیلی بزرگی رو شروع می‌کنن و اینا می‌دونه که ما یارو خواهیم شد


قشنگ حواسش هست این میز تحریری که پشتش نشسته بیانیه استقلال رو نوشته می‌ده به وراثش می‌گه این ارزشمند می‌شه اینو بعدا می‌تونید بفروشینش از آدمای مهمی هم هست جفرسون که داره ایده می‌ده برای این کاری که دارن می‌کنن


کاری که ما می‌خوایم تلاش کنیم بفهمیم چیه دیگه چون ما آمریکای ابرقدرت امروز رو می‌بینیم ممکنه فکر کنیم که اینا داشتن یه ابرقدرت درست می‌کردن اون‌ور دنیا در حالی که اینطوری نیست که اینا دارن یه قاره درست نمی‌کنن که


یه کشور بزرگ از این ساحل تا اون ساحل دارن درست نمی‌کنن همه چیزی که اصلا دست انگلیسه انقدره همین ساحل شرقیه که تازه اونم معلوم نیست همه‌ش بره زیر حکومت یه دولت مرکزی مقتدر


حتی پولش یکی باشه ارتش واحد داشته باشه قبل انقلاب هیچ کدوم اینا معلوم نیست که یه نفر قراره بشینه بالای همه اینا نه تنها معلوم نیست بلکه اصلا یکی مثل جفرسون با خیلی از اینا مخالفه


ولی همچنان یکی از مهم‌ترین آدم‌هاست در این‌که اون چیزی رو که تو سرشه بیاره رو کاغذ و توضیح بده و منتقل کنه به بقیه تصمیم‌گیرها که این چیزیه که ما می‌خوایم بسازیم


این کاریه که می‌خوایم بکنیم از جمله با بیانیه‌ها و اعلامیه‌هایی که می‌نویسه و این بیانیه‌ها انقدر مهمه که از تاریخ آمریکا بیای بیرون همین‌طوری می‌آی جلو کشورای دیگه هم بارها به این بیانیه برگشتن


برای این‌که حق حاکمیت بگیرن برای این‌که استقلال بگیرن چون موردش هی پیش می‌اومد قبلا پیش نمی‌اومد ولی الان دیگه داشت پیش می‌اومد شرایط تغییر کرده بود شرایط بعضی از جاهای دنیا حداقل تغییر کرده بود


دموکراسی دیگه غیرممکن نبود به یک امکان تبدیل شده بود قبلش امکانش وجود نداشت سواد مثلا انقدر چیز عمومی نبود اواخر قرن ۱۸ سواد امکانی بود که برای خیلیا فراهم شده بود


آدم‌های بیشتری در کشورها حالا می‌تونستن با حقوق‌شون آشنا بشن درباره رساله Common sense صحبت کردیم یه بار معروف به عقل سلیم توماس پین گفتیم چند نفر خوندن اون رو


فکر کن اونو چند نفر خوندن قانون انحلال هلند رو چند نفر اصلا می‌تونستن بخونن دنیا عوض شده بود ارجاع به این اعلامیه استقلال بسیار بسیار زیاد بود نفوذ و اثرگذاریش در طول تاریخ هم خیلی زیاد شد


جفرسون می‌گفت ما امپراتوری آزادی درست می‌کنیم Empire of Liberty درست می‌کنیم که بقیه بیان از آمریکا الگوبرداری کنن رو همین حرفا و ایده‌ها هم بعدا مفهوم استثنایی بودن آمریکا


American Exceptionalism سوار شد و البته این بیانیه سندی شد سند زنده الهام‌بخشی شد مستقل از نویسنده‌ش زندگی کرد و نه تنها ملت‌های دیگه


خود آمریکایی‌ها هم سر بزنگاه‌های تاریخی بهش برگشتن مثلا ۸۵ سال بعد از استقلال لینکلن در زمان جنگ داخلی رفت سراغ همین بیانیه


اصلا لینکلن بود که جفرسون رو جا انداخت به عنوان پدر بنیان‌گذار وقتی که آمریکا نیاز داشت به اتحاد شمال و جنوب از جمله با همین ایده‌های جفرسون تونست آمریکا رو از بحران جنگ داخلی بگذرونه


این‌که انسان‌ها برابر آفریده شدن این‌که آمریکا اصلا باید از اقوام مختلف درست بشه ۸۵ سال از اعلامیه استقلال می‌گذشت مسئله برده‌داری هنوز حل نشده بود


رسیده بود به جنگ داخلی و لینکلن برای این‌که بتونه آمریکا رو از جنگ داخلی بگذرونه به حرف‌های جفرسون برمی‌گشت می‌گن لینکلن با این ایده‌های جفرسون ملتی درست کرد


از آدمایی که پیشینه نژادی مشترکی با همدیگه نداشتن پیشینه فرهنگی مشترکی هم با هم نداشتن تصویری درست کرد که آمریکایی بودن به معنی کسی بودن نیست


اینطوری نیست که بگیم که این آدما آمریکایی‌ان اون آدما آمریکایی نیستن بلکه به معنی باور داشتن اعتقاد داشتن به یه چیزیه و اون چیز چیه؟ همون اعلامیه استقلالیه که جفرسون نوشت


این‌که همه انسان‌ها برابرن این یه نمونه‌ست از این‌که می‌گم بیانیه مدت‌ها بعد از مرگ نویسنده‌ش کار می‌کنه یه قرن بیایم جلوتر مارتین لوترکینگ وقتی که می‌خواست جنبش مدنی آمریکا رو رهبری کنه


اونم باز برگشت به جفرسون جنبش رو روی ایده همه‌ی ما برابریم سوار کرد توی سخنرانی تاریخی I have a dream برگشت گفت من رویایی دارم رویای من اینه که


یه روزی برسه این ملت به اون حرفی که تو بیانیه استقلال زد که گفت ما این حق رو بدیهی می‌دونیم که همه انسان‌ها برابر هستن آرزوی من، رویای من اینه که ما به اونجا برسیم جالبه دیگه برای من مبارزه با تبعیض علیه سیاهان


داره ارجاع می‌ده به متن جفرسون لینکلن داره ارجاع می‌ده به جفرسون در حالی که می‌خواد برده‌داری رو لغو کنه ارجاع می‌ده به جفرسون طرف مقابلش هم ارجاع می‌ده به جفرسون طرف مقابلش هم می‌گه بله برگردیم به جفرسون


همون‌طوری که جفرسون گفت این چیزا رو هر ایالتی باید خودش تصمیم بگیره جفرسون از Popular Sovereignty از حق حاکمیت مردمی صحبت می‌کرد حامی این بود که تمرکززدایی بشه برگردیم به همون ایده‌ها


دولت مرکزی نمی‌تونه درباره یه چیزی مثل برده‌داری قانون‌گذاری بکنه یعنی وقتی جدا می‌شن جنوب آمریکا و شمال آمریکا جدا می‌شن وارد جنگ می‌شن جفت‌شون معتقدن که جفرسون کنار اون‌هاست


همراه اون‌هاست قرن بیستم وقتی هوور و روزولت دارن رقابت می‌کنن سر انتخابات ریاست‌جمهوری وسط رکود بزرگ هر دو به جفرسون ارجاع می‌دن هوور می‌گه دولت در اقتصاد نباید دخالت کنه


این خلاف اصول جفرسونیه روزولت می‌گه می‌خوایم نیودیل بیاریم چون‌که روی اصول جفرسونیه نیودیل دنباله‌ی همون اصول جفرسونیه بر اساس اصول جفرسون نوشتیمش دنبال فرصت‌های برابر برای همه هستیم


دنبال دسترسی همه آمریکایی‌ها به حقوق برابر هستیم بعد می‌گه آره درسته که زمان جفرسون معنیش این بود که دولت دخالت نکنه الان شرایط تغییر کرده برای این‌که به اون هدف برسیم باید دولت دخالت بکنه


و می‌گه اینو سنت جفرسون هم هست اونم فهمیده بود که دولت یه جاهایی خوبه که دخالت کنه برای محافظت از فردگرایی نه برای این‌که تهدیدش کنه و تخریبش کنه و برای محافظت ازش یعنی چی اینا؟


این‌که دو تا دو طرف یه دعوا، دو طرف یک جنگ پشت خودشون رو تکیه می‌دن به جفرسون و ایده‌های جفرسون یعنی اعتبار می‌آره یعنی این آدم نه فقط به‌خاطر اعلامیه استقلال


ولی بیش از همه به‌خاطر اون بیانیه، اعلامیه اعتبار می‌تونن ازش بگیرن حرفایی که اونجا می‌زنه مهمه همین جمله All men are created equal همه انسان‌ها برابر آفریده شدن


جمله مهمیه جمله بکر و تازه‌ای هم نبوده البته‌ها ولی واقعا اونجا اومده مهمه و بعدا هی بهش ارجاع داده شده هی بهش برگشتن شبیه این جمله رو یک دوست ایتالیایی جفرسون داشت


توی نامه اون براش نوشته بود این با این دوستش نامه‌نگاری‌هایی داشت همین نامه‌نگاری هم براش دردسری شد حالا به اونم بعدا برمی‌گردیم جمله‌هه خلاصه این‌که اینطوری نیست که بگم از هیچ جا آمده بود جاهای دیگه هم رد و نشانش هست


ولی خلاصه اینجا بود که خیلی معروف شد و خب خیلی هم تاریخی شد در جریان انقلاب دو بار هم فرماندار ویرجینیا می‌شه کلی کار مهم می‌کنه یعنی تا وقتی که آمریکا مستقل بشه از جمله این‌که بیانیه استقلال می‌نویسه


قانون آزادی مذهبی رو در ویرجینیا می‌نویسه که بعدا می‌شه یک پایه‌ای برای اصل جدایی دولت از کلیسا و بعد انقلاب می‌شه انقلاب آمریکا که پیروز می‌شه


جفرسون می‌ره فرانسه کشور جدید درست شده حالا باید رابطه‌ش رو با اروپا تنظیم بکنه دو تا از مهم‌ترین آدم‌ها دو تا از مهم‌ترین چهره‌های استقلال آمریکا


می‌شن دو سفیر آمریکا در اروپا جان آدامز سفیر می‌شه در بریتانیا جفرسون می‌ره فرانسه همه مدتی که توی آمریکا بحث کنگره‌ست و قانون اساسی بنویسن و اینا


جفرسون نیست پاریسه از دور یه کامنت‌هایی روی پیش‌نویسش می‌ده که مثلا دوره‌های ریاست‌جمهوری رو محدود کنین و اینا که اینام نمی‌کنن و کلا واقعا نیست توی مذاکرات نیست نه توی مذاکرات هست


نه موقع تصویب متن هست اصلا اون طرف اقیانوسه در پاریس در تب و تاب انقلاب فرانسه و چون با نوشتن بیانیه استقلال آمریکا اسمی هم در کرده یه گروهی از انقلابیون فرانسه هم اونجا دورش جمع می‌شن


که بیا برای ما هم یه همچین چیزی بنویس و این می‌شه دومین متن بسیار مهم و ماندگاری که نوشته منشور حقوق شهروندی منشور حقوق شهروندی رو در نوشتنش همکاری می‌کنه


اعلامیه حقوق بشر و شهروندی بعدا مبنایی می‌شه برای اعلامیه حقوق فرانسه و اینم ارائه می‌شه به مجلس فرانسه بعد فرانسه انقلاب می‌شه فرانسه انقلاب می‌شه و شورش می‌شه و


خونه جفرسون می‌شه پناهگاه یه سری از انقلابی‌های لیبرال و بحث‌هایی داغ درباره قانون اساسی و اینا در حالی که اون طرف تو آمریکا چه خبره؟ تو آمریکا اون جرج واشنگتنی رو که فرمانده جنگ‌های استقلال علیه بریتانیا بود


اینو کردنش رئیس‌جمهور و ایشون هم پیغام می‌ده به جفرسون که شما دیگه بیا آمریکا بشو وزیر امور خارجه Secretary of State بشو جفرسون هم امیدوار و خوشحال


پا می‌شه از پاریس برمی‌گرده به آمریکا البته انقلاب فرانسه باهاش می‌مونه طرفدارش هم می‌مونه جفرسون حتی بعدا که انقلاب می‌افته توی چرخه خشونت و عصر وحشت و اعدام و گیوتین و اینا


جفرسون می‌گه این انقلاب ارزش همه این خون‌هایی رو که ریخته شده داره خیلی نگاه ستایش‌گر رادیکالی داره به انقلاب فرانسه کلا خیلی نگاه مثبتی به انسان داره به انسان آمریکایی مخصوصا داره


و به این سیستمی که دارن می‌سازن توی فرانسه هم یه مشابهت‌هایی می‌بینه پشت اونم خیلی اینطوری هست ولی در مورد آمریکا واقعا فکر می‌کنه آمریکا استثناست یه اصطلاح جاافتاده‌ای شد American Exceptionalism


که روی ایده‌های جفرسون هم سواره و از یه خوش‌بینی می‌آد تصورش اینه که ما اینجا یه کشور آزادی درست می‌کنیم الهام‌بخش بقیه می‌شه این از اون جاهاییه که نگاهش کاملا در مقابل یه کسی مثل جان آدامزه


آدامز می‌گفتش که دوست نزدیک جفرسون بود خیلی با هم همکار بودن و بعدا می‌گم رئیس‌جمهور دوم آمریکا هم شد آدامز می‌گفت دموکراسی دوامی نداره بعدش هم مثل همون قدری که سلطنت


ازش شر و فساد و گناه و اینا درمی‌آد از دموکراسی هم همون‌قدر می‌تونه در بیاد نامه‌نگاری‌های جالبی می‌کردن بین هم بین پاریس و لندن جفرسون و آدامز درباره پیشرفت پروژه‌های خودشون


در این دو تا پایتخت صحبت می‌کردن درباره احوالات و شرایط آمریکا صحبت می‌کردن در آمریکا یه شورشی شده بود آدامز خیلی نگران بود جفرسون می‌گفت نه شورش نگرانی نداره ما اصلا همچین جامعه‌ای می‌خوایم


این اعتراض‌ها یعنی این‌که جامعه زنده‌ست جامعه بیداره اینطوریه که استبداد شکل نمی‌گیره چون مردم خودشون رو داخل کار می‌دونن می‌بینن نمی‌ذارن قدرت هر تصمیمی که می‌خواد بگیره هر سمتی که می‌خواد کشور رو ببره


ذوق معماری جفرسون هم در پاریس پرورده شد جفرسون تو همین دوره‌ای که پاریس بود فرانسه بود سفر کرد به ایتالیا رفت جنوا و تورین و میلان و دید خوبی پیدا کرد به معماری کلاسیک


و می‌گن اولین معمار آمریکاییه که در آمریکا متولد شده بدون این‌که حالا مدرسه معماری بره یا درس معماری بره آکادمیک بخونه همین چیزایی رو که رفتید نزدیک شد به این‌که


این ساختمون‌های دولتی رو وقتی می‌خوایم درست بکنیم توی آمریکا سبکش همین کلاسیک باشه نئوکلاسیک باشه ساختمون کنگره ویرجینیا رو با همین ایده طراحی کرد بازگشت به معماری روم و یونان همون‌طوری که در ایده‌ها هم داریم برمی‌گردیم


به ارزش‌های اون موقع مثلا یه سری از ارزش‌ها و سیستم‌های اون موقع رد پای این فکر رو بعدا توی ساختمون‌هایی که توی واشنگتن هم ساختن می‌شه دید همین ذوق معماری رو بعدا توی طراحی ویلا و خونه و


عمارت خودش هم در واقع آورد که اونم یه جاییه که الان می‌رن مثل این‌که موزه‌ست و می‌رن می‌بینن و اونجا هم خیلی الهام‌هایی که گرفته بود در فرانسه اونجا چقدر پیاده کرد و پنجره‌های کف تا سقف و نورگیر و


نشیمن تو طاقچه و یه جزئیاتی که فضا رو دلنشین می‌کنه خودش می‌گفت این ساختمون ساخته که بشه بهترین خونه ایالت ویرجینیا می‌شه خیلی هم طول کشید ساختش


یا طراحیاش، پنجره‌اش، خود باغش چیزای جذابیه حالا وارد ایناش نمی‌خواستیم بشیم این‌که از اروپا با خودش این ایده‌ها رو هم آورد این تاثیر رو هم روی سلیقه‌ش گذاشت


و برگشت اومد آمریکا شد وزیر خارجه توی کابینه اولش همه چی خیلی خوب پیش رفت منتها کم‌کم معلوم شد که اختلاف هست مخصوصا بین جفرسون و یه نفر دیگه از اعضای کابینه


که خیلی هم به واشنگتن نزدیک بود اختلافات زیاد بود اصلا اون آمریکایی که این دو نفر تصور می‌کردن و می‌خواستن بسازن زمین تا آسمون با هم فرق داشت


آمریکای جفرسون و آمریکای همیلتون از همون موقع اصطلاح‌های آمریکای جفرسونی و آمریکای همیلتونی ترم‌هایی شد که در سیاست آمریکا شنیده می‌شد و امروز هم بعد ۲۵۰ سال وقتی می‌خوان تحلیل کنن


بگن مثلا سیاست ترامپ چی می‌شه من الان این ویدیو رو دارم وقتی ضبط می‌کنم که ترامپ انتخاب شده هنوز نیامده به کاخ سفید وقتی که دارن تحلیل می‌کنن این اصطلاحات جفرسونی و همیلتونی رو هم لای حرفا می‌شنویم


چیه ولی؟ اختلاف اینا اون موقع چیه؟ یکی از اینا آمریکا رو نزدیک به انگلیس می‌خواد یکی نزدیک به فرانسه می‌خواد یکی از اینا ادامه ایده‌هاش می‌شه حزب فدرالیست یکی ادامه ایده‌هاش می‌شه حزب ریپابلیکن


یا دموکرات ریپابلیکن فدرالیست‌ها در راس‌شون همیلتون اینا دولت رو بزرگ می‌خوان دولت مرکزی قوی می‌خوان یه ارتش یه بانک بزرگ حکومت کنه اداره کنه همه آمریکا رو


همه این ایالت‌های مستقل شده رو آمریکا رو صنعتی می‌خوان نه کشاورزی جفرسون دولت مرکزی رو کوچیک می‌خواد دنبال اینه که قدرت ایالت‌ها بیش از دولت مرکزی باشه


هر ایالتی بتونه برای خودش تصمیم بگیره در مقابل همیلتونی که از شمال آمده و می‌گه باید آمریکای آینده صنعتی باشه جفرسون می‌گه نه آمریکای آینده کشاورزی باشه از ویرجینیا می‌آد خودش از جنوب کشاورزی می‌آد


همیلتونی که می‌گفت یک بانک مرکزی، یک پول واحد، یک ارتش در واقع داشت می‌گفت همه‌ش بره زیر نظر یک نفر جفرسون می‌گفت زیر نظر یک نفر با یه ارتش با یه پول


اینا که می‌شه همون پادشاهی دیگه حالا همون قدرت زیاد دست یه نفر به جای این‌که اون‌ور باشه یه نفر می‌ذاره این طرف قدرت زیاد و فساد و اینا ولی خب با واشنگتن چون نمی‌شد اینا حرفای واشنگتن هم بود خیلیاش با واشنگتن نمی‌شد مخالفت کرد


اختلاف این بود حالا آمریکا توی این جنگ بین اینا چه کنه دو تا قدرت بزرگ دنیا با هم درگیر شدن آمریکا با هر دوی اینا سابقه تاریخی مهم داره با بریتانیا که خب بیخ سنگین داره مستعمره بریتانیا بوده


با جنگ ازش جدا شده و فرانسه تو اون جنگ کمکش کرده کمک مالی کرده کمک نظامی هم کرده منتها خب یه نگاه این‌ها به گذشته هست که کی کمک کرده و با کی جنگیده و اینا ولی یه نگاه دیگه هم به آینده‌ست


الان شده مدافع اون پادشاهی فرانسه در مقابل فرانسه انقلابی یه خرده پیچیده به هم تو آمریکا هم بحث اینه که ما چه کنیم وسط این مثلث دوستان و دشمنان قدیم و جدید گیر افتادیم


چه موضعی بگیریم؟ نگاه کنیم به گذشته و کی باهامون خوب بوده بر اساس اون موضع بگیریم؟ یا به آینده نگاه کنیم و با کی می‌خوایم کار کنیم؟ و می‌شه حدس زد با چیزایی که تا حالا گفتیم که جفرسون از اونایی بود که


ما باید از انقلاب فرانسه حمایت کنیم ما باید پشت فرانسوی‌ها باشیم اینا در جنگ‌های استقلال از ما حمایت کردن اگه نبودن ما نمی‌تونستیم همین بریتانیا رو شکست بدیم الان هم اینا انقلاب کردن


با اصول و طرز فکری خیلی نزدیک به اصول و طرز فکر انقلابی ما البته که ما با ایناییم من خودم بیانیه‌شون رو نوشتم اما اون طرف همیلتون و واشنگتن می‌گفتن نه گذشته‌ها گذشته


قبلا کی به ما کمک کرده و اینا رو بذار کنار نگاه به فردا باشه ما می‌خوایم با کی کار کنیم فردا اگر سیستم ما تجارته پس باید حواس‌مون باشه بریتانیا با ما بد نشه


درسته ازش جدا شدیم ولی لازم نیست دشمن باشیم قرار نیست دشمن باشیم چون اهمیت تجارت با بریتانیا برامون بالاست پس حفظ رابطه با بریتانیا مهم‌تر از فرانسه‌ست


پس آمریکا باید موضع بی‌طرف بگیره در جنگ آخرش خیلی ساده بگم جفرسون این مناظره‌ها رو می‌بازه چون آمریکا می‌ره سمت بریتانیا واشنگتن هم می‌بینه که نمی‌تونه آشتی برقرار کنه توی کابینه


اختلاف رو هم بیشتر نمی‌تونه تحمل کنه جفرسون استعفا می‌ده برمی‌گرده ویرجینیا مشغول اختراعات و زندگی شخصی و برده‌داری و واشنگتن می‌مونه رئیس‌جمهور واشنگتن رئیس‌جمهور می‌مونه


دو دوره رو تموم می‌کنه آخرش تصمیم می‌گیره بکشه کنار راه رو باز کنه که یکی دیگه بیاد قبلا هم گفتم خیلی حرکت عجیبیه چون واقعا بقیه دنیا اصلا همچین سیستمی نیست یکی می‌ره اون بالا انقدری هست که یا بمیره


یا ورش دارن یعنی چی خودش می‌ره کنار؟ واشنگتن می‌گه نه این همه قدرت رو جمع می‌کنه اونجا ولی بعد از ۸ سال می‌گه نه من برم کنار در زمان این‌ور دنیا آقامحمدشاه قاجار


واشنگتن از قدرت می‌ره کنار این می‌شه که بعد از واشنگتن آدامز و جفرسون رقابت می‌کنن با هم برای این‌که ببینن که کی می‌تونه بشه دومین رئیس‌جمهور آمریکا اولین انتخابات رقابتی آمریکا هم هست


دو دوره قبلی رو واشنگتن بی‌رقیب بود حالا ولی دو تا از چهره‌های بنیان‌گذار دارن با هم رقابت می‌کنن اولین باریه که بیش از یه نامزد کاندید شدن و هر دو تا هم شانس دارن ممکنه هر کدوم‌شون پیروز بشن


و سیاست‌های متفاوتی هم دارن برای همینه که می‌گن اینجا شروع تشکیل احزاب سیاسی و توسعه سیاسیه در آمریکا آمریکای دو حزبی امروز به یه معنی ادامه همون چیزیه که


از دور دوم ریاست‌جمهوری آمریکا بود یه طرف اون موقع آدامز بود یه طرف جفرسون بود مدل انتخابات‌شون هم اینطوریه که یه سری الکترال هستن طبق قانون اساسی از نخبگان سیاسی و زمین‌دارا و اینا


اینا قراره منافع ایالت‌های مختلف رو نمایندگی کنن همه مردم نمی‌رن رای بدن اونایی که رای می‌دن مردن مردهای سفیدن و عموما مردهای سفید زمین‌دارن


حالا یه جاهایی انگار بدون زمین‌ها هم می‌تونستن ولی دیگه سفید مرد سفید رو حتما باید می‌بوده که بتونی بری رای بدی اینا می‌رن رای می‌دن الکترال‌ها رو انتخاب می‌کنن الکترال‌ها رئیس‌جمهور رو انتخاب می‌کنن سیستم انتخابات امروز آمریکا رو هم اگه بدونید


می‌بینید یه چیزایش همچنان شبیه اینه از همین‌جا می‌آد اون موقع منتها اینطوریه که این الکترال‌ها هر کدوم می‌رن به دو نفر رای می‌دن اونی که رای از همه بیشتر بیاره می‌شه رئیس‌جمهور اونی که دوم بشه می‌شه معاون رئیس‌جمهور


جزئیاتش رو واقعا کاری نداریم در حد یه سیستمی برای زمان آقامحمدشاه قاجار به هر حال سیستم توسعه‌یافته و خوبیه اینطوری قراره رئیس‌جمهور انتخاب بشه دو تا مسئله مهم هم جلوی رئیس‌جمهور آینده‌ست


و این دو نفر راه‌حل‌های کاملا متفاوتی براش دارن یکی سیاست خارجی بین بریتانیا و فرانسه موضع ما چی باشه؟ و یکی هم که سیاست داخلی دولت فدرال چقدر باید باشه؟ آدامز در اردوی فدرالیست‌هاست


نماینده فدرالیست‌هاست دولت مرکزی بزرگ، مقتدر رابطه با انگلیس جفرسون دولت مرکزی کوچیک رابطه با فرانسه تو این انتخابات آدامز برنده می‌شه آدامس برنده می‌شه جفرسون رای دوم رو می‌آره می‌ذارنش معاون اول که دیگه نقش خاصی نیست


الانش هم نقش خاصی خیلی نیست اون موقع که دیگه هیچی کاری هم بر عهده‌ش نیست برای همین شروع می‌کنه به نوشتن کتاب یه کتابی می‌نویسه کتابچه راهنمایی برای عملکرد پارلمانی


کنار این البته جفرسون رئیس انجمن فلسفی آمریکا هم هست باز یه چیز دیگه بگم به این انتخابات ۲۰۲۴ آمریکا مربوطه تو این انتخابات که ترامپ و هریس رقابت می‌کردن چند بار من شنیدم که یه آدمایی گفتن که


این انتخابات رو ببین انتخابات دور دوم آمریکا رو نگاه کن نامزدهای اینجا رو مقایسه کن با نامزدهای دومین انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا ۲۵۰ سال پیش ما انتخاباتی داشتیم در آمریکا


بین دو سیاست‌مدار باتجربه که یکی‌شون رئیس انجمن فلسفه بود یکی دیگه رئیس آکادمی هنر و علوم آمریکا و حالا الان اینجور و چی بودیم و چی شدیم و خلاصه از این داستان‌ها


جفرسون اون انتخابات رو باخت آدامز چهار سال رئیس‌جمهور بود آدامز رو مطمئن نیستم راستش براش ویدیو بسازیم یا نه یه سریال خیلی جالبی HBO درباره‌ش داره اونو به نظرم ببینید حالا تو اون سریال بقیه شخصیت‌ها هم هستن و


می‌شه دید و من هنوز کامل ندیدمش ولی تا جایی که دیدمش خیلی دوست داشتم آدامز رئیس‌جمهور می‌شه سیستم سیاسی رو می‌گن خیلی می‌بنده آزادی‌های شهروندی رو یه خرده کم می‌کنه همین‌طوری هم اینطوری نیست که آزادی و حقوق می‌گن برای همه باشه


حقوق فقط برای مردهای سفیده اونم اونایی‌شون که زمینی دارن یا درسی خوندن ولی همون رو هم انگار آدامز یه خرده محدود می‌کنه دور بعد که می‌خواد دوباره رئیس‌جمهور بشه جفرسون با شعار آزادی می‌آد جلو


چند سال هم هست الان دارن اینا دیگه علیه هم هی مطلب منتشر می‌کنن کاریکاتور می‌کشن یه نمونه‌ش رو ببینیم بد نیست جفرسون رو نشون می‌ده زانو زده جلوی یک نیمچه ستون و قربانگاهی


نوشته قربانگاه استبداد گالی استبداد گال‌ها یعنی همون فرانسوی‌ها بعد جفرسون انگار می‌خواد قانون اساسی آمریکا رو بندازه تو آتیش آرمان‌های آمریکا رو می‌خواد فدای انقلاب فرانسه کنه


وسط کار عقاب آمریکا می‌رسه قانون اساسی رو از چنگ جفرسون درمی‌آره بعد یه چشم آسمانی از اون پشت ابرها تو آسمون اومده داره به این نگاه می‌کنه مثلا هواش رو داره اون پایین یه شمایلی از شیطان خوشحال و راضی


مثلا از این حرکات جفرسون می‌آد می‌ره دست جفرسون هم یه نامه‌ایه که یه نامه‌ای که اون موقع خیلی سروصدا کرده بود جفرسون به همون دوست ایتالیاییش نوشته بود همون که گفتم به ایتالیایی بهش گفته بود همه آدما برابر خلق شدن


یه نامه‌ای نوشته بود به اون آدم اون آدم نامه رو داده بود به روزنامه‌ها تو اون نامه نوشته بود که آره انقلاب ما رو این انگلوفیل‌های سلطنت‌طلب دارن مصادره می‌کنن و اون عشق پاک به آزادی و اینا از بین رفته و اینا و


بعد اسم نمی‌بره از کسی اما می‌گه به این ایتالیاییه می‌گه می‌گه اگه بهت بگم کیا دارن این کار رو می‌کنن مخت سوت می‌کشه می‌گه Samsons in the field and Solomons in the council


سامسون صحرا و سلیمان شورا که دیگه یعنی رهبر همه چی تمام دلیر میدان و مدبر دیپلماسی یعنی جرج واشنگتن همه اینا رو می‌گه که اسم اونو نگه


می‌گه بریتانیا سرش رو بریده مرعوب خودش کرده اینو و این انقلاب رو از مسیر خودش منحرف کرده نامه که منتشر شد یه بخش بزرگی از جامعه واکنش شدیدی نشون داد


به‌خاطر این‌که واشنگتن خیلی محبوب بود برنمی‌تابیدن که کسی اینطوری بخواد درباره‌ش صحبت بکنه تو این کاریکاتوره هم نامه همین آدم دست جفرسونه به عنوان سند خیانتش به آمریکا


خلاصه فقط یه نمونه نشون دادیم که مثلا سطح حمله‌هاشون به همدیگه رو اون موقع ببینید فدرالیست‌ها علیه جفرسون و از این طرف هم جفرسون می‌رفت از یه آدمایی حمایت می‌کرد پول می‌داد اینا سرمقاله‌های تند و تیز بنویسن علیه آدامز


خیلی تبلیغات منفی علیه هم من می‌کنن نامزدا الان می‌گن این از همون اولین انتخابات رقابتی آمریکا جفرسون می‌شه اولین کسی که شروع می‌کنه برای این‌که ببره انتخابات رو


حاضر می‌شه یه چیزایی بگه و یه کارایی بکنه که رقیبش انگار براش آماده نیست آدامز حاضر نیست اونجاها بره توی رقابت و انتخابات مهمی هم می‌شه چند تا اتفاق مهم می‌افته توش حمله‌ها شدید می‌شه و اینا رابطه دوستی آدامز و جفرسون به هم می‌خوره


دو تا از مهم‌ترین بنیان‌گذاران آمریکا خیلی اینجا شکراب می‌شه رابطه‌شون با همدیگه از جمله سر مذهب اینا کلا این پدران بنیان‌گذار از نظر اعتقادات مذهبی آدمای متفاوتی بودن


بعضیا مذهبی‌تر بودن بعضیا خداناباور بودن بعضیا رو هم دقیقا نمی‌دونیم همین جفرسون هم یه خرده بحثه درباره‌ش توی نوشته‌هاش از مثلا آزادی مذهبی و اینا صحبت کرده بود توی اون انتخابات هم تصویری که ازش ساختن


بر اساس همین ایده‌های آزادی مذهبی و اینا بود یه نسخه‌ای از انجیل خودش داد بیرون می‌گن اومده بود چیزایی رو که می‌گفت اینا خرافاته اینا رو ازش حذف کرده بود خب همین رو مخالفینش می‌گفتن این توهین کرده


به مقدسات توهین کرده عکس خدا رو پاره کرده و اینا این بیاد می‌خواد انجیل رو آتیش بزنه نمی‌ذارن بچه‌های ما کارای دینی و اینا بکنن و اینا این خیلی موضوع داغی بود تو انتخابات موضوع داغ دیگه هم همچنان رابطه با فرانسه و بریتانیا بود


فرانسه در جنگ‌های بعد از انقلاب همچنان ناپلئون داره توش چهره می‌شه مخالفین جفرسون می‌گن این چون خیلی با این انقلابیون فرانسه داداشیه این می‌آد ما رو با بریتانیا درگیر می‌کنه


یعنی جو انتخاباته خلاصه یه همچین جویه بعد هر حزبی می‌آد یه نفر رو نامزد ریاست‌جمهوری می‌کنه حالا یه نفر رو نامزد معاونت ریاست‌جمهوری می‌کنه جفرسون نامزد حزب دموکرات جمهوری‌خواهه


یه نفر به نام آرون بر هم نامزد معاون اولیشه اون طرف هم آدامزه از فدرالیست‌ها با یه آدم دیگری رای‌گیری که می‌کنن می‌بینن جفرسون رایش از آدامز بیشتره برای همین معلومه که دیگه حزب ریپابلیکن


دموکرات ریپابلیکن‌ها رئیس‌جمهور می‌شن اما جفرسون و اونی که قراره معاونش بشه رای‌شون با هم برابره یعنی معلوم نیست کی باید بشه رئیس‌جمهور می‌گن حالا کنگره باید تصمیم بگیره


مجلس نمایندگان که اونم دست فدرالیست‌هاست طرفدارای آدامزه اصلا از طرفدارای این حزب نیستن انتظار عمومی این بود که اون آرون بر خودش رو بکشه کنار چون اصلا قرار نبوده رئیس‌جمهور بشه که اینا قرار بود معاون بشه خودش رو بکشه کنار


جفرسون بشه رئیس‌جمهور ولی اون بزرگوار اصلا به روی خودش نیاورد دیده بود حمله‌ها به جفرسون خیلی شدیده گفت شاید از این فرصت بالاخره ما رئیس‌جمهور دراومدیم موند و کار رقابت داخلی اینا بالا گرفت


یه کسی که به جز آدامز همیشه با جفرسون درگیر بود اصلا تو کابینه واشنگتن بود گفتیم به‌خاطر اون جفرسون از کابینه رفته بود بیرون می‌آد پشت جفرسون الکساندر همیلتون از حزب رقیب


پشت حزب خودش رو خالی می‌کنه پشت نامزد حزب خودش رو خالی می‌کنه می‌آد می‌گه آقا من درسته با جفرسون اختلاف دارم و اینا ولی این آدم حسابیه اون بر این اصلا مرام و مسلک مشخصی نداره


و من به اون آدم نمی‌تونم اعتماد کنم می‌آم از جفرسون حمایت می‌کنم بعد حالا احتمالا در کار هم دیده که جفرسون آدمیه که اهل مصالحه‌ست ممکنه کاملا باهات مخالف باشه


ولی می‌شه باهاش مصالحه کرد تو اختلافات گذشته دیده بود که حالا شاید با همین تربیت سیاسی فرانسوی که پیدا کرده از اینایی شده جفرسون که سر میزهای شام طولانی


سر تاسیس بانک مرکزی تونسته بود با جفرسون مصالحه‌ای بکنه همه اینا نهایتا همیلتون رو برد پشت جفرسون یعنی اختلافش رو با جفرسون با مصالحه سر میز شام حل کرد


ولی با اون آرون بر اختلافش خب زیادتر شد اختلافش بالا و بالاتر گرفت اومد رو هم اومد رو هم دیگه آخرش گفتن اصلا اینطوری نمی‌شه همیلتون و آرون بر گفتن ما برای این اختلاف‌مون یه فکر اساسی بکنیم


فکر اساسی چیه؟ اسلحه بکشیم رو هم قرار گذاشتن رفتن دوئل کردن و در نتیجه در رفتاری که واقعا فهمیدنش الان برای ما سخته همیلتون، رقیب سیاسی قدیمی جفرسون


به دست معاون اول رئیس‌جمهور کشته شد که اونم عملا زندگی سیاسیش تمام شد خیلی خلاصه این انتخابات انتخابات عجیبی شد برای کشور نوپایی که تازه مستقل شده بود


و توش پر بود از بدگویی و تخریب چهره رقیب و این‌ها و نهایتش البته انتقال مسالمت‌آمیز قدرت علی‌رغم رقابت شدید و خصومت‌های شخصی و این‌ها


نقطه عطف مهمی شد در تاریخ سیاسی آمریکا و شاید جفرسون همین حمایت همیلتون رو که دید در سخنرانی تحلیفش گفت که هر اختلاف نظری اختلاف اصولی نیست


ما همه بر یک اصل برادران یک اصل مشترکیم ما همه فدرالیستیم و همه جمهوری‌خواهیم و باید با هم کار کنیم کلا می‌گفت اختلاف من با همیلتون اختلاف شخصی نیست


اختلاف دیدگاهه و واقعا هم تا آخرش تو خونه خودش جفرسون سردیس همیلتون رو هم داشت سردیس واشنگتن رو هم داشت آدامز رو هم داشت ولتر رو هم داشت


و البته مال خودش رو هم داشت یه جوری هم گذاشته بود جلوی کله همیلتون که به قول خودش همیشه در حالت تقابل با همدیگه باشن ولی اینا دیگه مال دوره ریاست‌جمهوریه که جفرسون خودش هم توش واقعا آدم دیگری شده بود


بسیار معتدل‌تر و میانه‌روتر نسبت به اون جفرسونی که مثلا وزیرخارجه واشنگتن بود چه کرد به عنوان سومین رئیس‌جمهور آمریکا توماس جفرسون؟ گفتم رئیس‌جمهور بذار یه نکته‌ای رو هم بگم