ما وظیفه داریم اخلاقا که بریم اینا رو متمدن کنیم و نظریه‌های نژادی و داروینیسم اجتماعی و اینا هم داغه مثلا داروین دو سال قبل از کنفرانس برلین مرده توی این دنیا هستیم


و واقعا اروپایی‌ها ذهنیت‌شون اینه که ما که بهتریم ما که معلومه که خیلی بهتریم امکانات‌مون هم که از نظر وسایل حمل‌ونقل و ارتباطات و دارو و درمان و اینا خیلی بهتره نظامی هم که دست‌مون خیلی پرتره


انقدری که یه گروه کوچیک اروپایی می‌تونست یه ارتش محلی رو شکست بده تیر داره تفنگ داره همه چیش خیلی بهتره اینا هم که نیروی واحدی طرف نیستیم باهاشون در آفریقا که خیلی تنوع دارن اختلافات دارن


ما اگه بتونیم با همدیگه یه سیستمی بذاریم صلح باشیم با هم ردیف باشیم واقعا اونجا رو می‌تونیم به راحتی ببریم نظم خودمون رو توش حاکم کنیم و هر کاری که بخوایم بکنیم


این کشورایی که مخصوصا از بعد از برلین نقش اساسی دارن در اداره آفریقا بریتانیا، فرانسه، آلمان، بلژیک و تا حدی پرتغال اینا کلی آمدن توافق‌نامه امضا کردن


که با هم درگیر نشن مرزاشون با همدیگه مشخص باشه و این درسته که بین این‌ها جنگ نشد ولی باعث جنگ‌ها و درگیری‌های خیلی ماندگاری در آفریقا شد به‌خاطر این‌که مرزها رو اونطوری کشیده بودن که


نمی‌دونستن چی به چیه واقعیت اینه که اروپایی‌ها برای این‌که به نظم امروز برسن خودشون قرن‌ها با هم جنگیدن صدها جنگ مرزکشی با خون تا بالاخره از دلش نظم وستفالی اومد بیرون و


این دولت‌ملت‌ها دولت‌های ملی اروپایی مدرن شکل گرفتن ولی وقتی به آفریقا و خاورمیانه رسید می‌خواستن یه‌شبه کاری رو بکنن که خودشون در قرن‌ها کرده بودن و این طبیعی اتفاق افتاده بود می‌خواستن مصنوعی یک‌شبه انجام بدن


سریع بدون درد و خونریزی، بدون جنگ ملت بسازن بدون این که این مسیر طی بشه و نشد مرزهایی که گذاشتن باعث شد درگیری شروع بشه سر منابع، سر رودخونه، سر دریاچه


سر اسم، سر هویت ملت‌هایی که هیچ‌وقت ملت نبودن با هم یهو تبدیل شدن به کشور منافع قاطی شد تنش بالا گرفت و درگیری‌هایی درست شد که تا امروز حل نشده دریاچه چاد بین چهارتا کشور تقسیم شده


یکی از منابع اصلی تنش و درگیری‌های قبیله‌ایه رود نیل اتیوپی و مصر سر استفاده‌ش درگیرن چون مرزها و توافقاتی که زمان استعمار بوده دست بالا رو داده به مصر کلا این ملت‌سازی اونجا نصفه‌نیمه شد


شکاف‌ها بیشتر شد در کنگو می‌شه دید در نیجریه می‌شه دید در نیجر می‌شه دید تو دعواهایی که تو خیلی از این کشورها هست که با چه زبونی حرف بزنیم مدرسه چی یاد بده تلویزیون به چه زبونی باشه


اینا جنگ‌های عمیقیه خاموشه از یه نظر که تو اخبار و اینا خیلی نمی‌آد چون یه دفعه‌ای اتفاق نمی‌افته ولی اینا هم کم درگیری نیست درگیری‌های کم‌عمقی نیست چه در رواندا، چه در مالی، چه در سنگال


چه در بورکینافاسو چه در الجزایر یعنی کنفرانس برلین رو نگاه کنی بعد از ۱۴۰ سال دوره سیاه و تحقیرآمیزی رو شروع کرد برای آفریقا دیگه همیشه البته یه عده‌ای هستن که می‌گن اروپایی‌هایی رفتن اونجا جاده ساختن راه‌آهن ساختن


بعضیا می‌گن نه ببین آخه کجا ساختن برای توسعه نساختن برای خودشون ساختن برای همینم به درد مردم نخورده و نمی‌خوره راه‌آهن ساختن که منابع رو ببرن معادن رو ببرن، چوب رو ببرن طلا رو ببرن، نفت رو ببرن


یه خط راه‌آهن از دل جنگل می‌ره تا بندر سر راه شهر و روستا و چیزی نیست مردمی نمی‌بره واسه توسعه داخلی نبود اینا دعواها و بحث‌هاییه که همیشه هست ما هم یه خرده گوش‌مون بهشون عادت داره


ولی سوال برای آفریقایی‌ها و کشورهای آفریقا اینه که خب چیکار می‌شه کرد حالا؟ حالا وضع فعلا اینه چه کار می‌تونیم بکنیم؟ مرزها رو می‌تونیم دوباره بریم تعریف کنیم؟ یا این‌که نه کار ساده‌ایه نه واقعا کار بدون دردیه


چون هر مرزکشی تازه‌ای دوباره یعنی یه عده ناراضی هر کشور تازه هر ملت تازه یعنی یه دشمن تازه‌ای هم دوباره اونجا درست بشه تجربه سودان جنوبی جلو چشم‌مونه دیگه تازه جدا شده ولی همچنان درگیره


این‌که این مرزها رو از اول بکشیم و اینا به نظر نمی‌رسه که ایده خیلی چیزی باشه خیلی امیدوارکننده‌ای باشه یه سری ایده‌ها هست که مثلا یه اتحادیه‌هایی درست بشه از کشورای آفریقایی


که اینا گاهی ضعیف‌تر گاهی قوی‌تر پیگیری می‌شه بحث‌های خیلی زیادی هست که اصلا آقا دوره استعمار تموم نشده که استعمار به یه شکل تازه‌ای به یه شکل دیگری الان ادامه داره الان قدرت‌های جدید جهانی و منطقه‌ای هستن


با پروژه‌های زیرساختی اقتصادی سیاسی نظامی دارن تو آفریقا استعمار می‌کنن چین بعضیا می‌گن داره استعمار می‌کنه بعضیا می‌گن نه این شبیه اون نیست این ضررش رو با اون مقایسه کن


نفعش رو با اون مقایسه کن امارات در سال‌های اخیر بازیگر خیلی فعالی شده در کشورای آفریقایی نفوذی نظامی داره در یه بنادری مخصوصا در ساحل شرقی ترکیه یک بازیگر مهمی داره می‌شه در آفریقا


چه با تجارت، چه با مدرسه‌هایی که راه می‌ندازه سر همه اینا بحثه سر همه اینا گفت‌وگوئه ایران خیلی تلاش کرده هر وقتی که البته پول داشته هر وقت پول بوده در ایران رفتن یه سری کارایی کردن حالا چقدر این کارها در یک استراتژی بزرگه


چقدر همین‌طوری هر وقت پول داشتیم بریم یه جایی یه خرده‌ای خرج کنیمه اینا موضوعای دیگریه واقعا برای این ویدیو نیست کنجکاوی مهمی هست به‌خاطر این‌که اینا رفتارهای متفاوتیه در آفریقا حالا همه اینایی که گفتیم


اینا واقعا در مقابل چین هیچی نیستن چین یه جور متفاوتی داره در آفریقا رفتار می‌کنه به حاکمیت ملی و به مرزهای سرزمینی و اینا احترام می‌ذاره قراردادها رو حداقل در ظاهر داره رعایت می‌کنه


نفوذ چین در آفریقا خیلی رسانه‌های آمریکایی علیه‌ش می‌گن ولی دقیق‌تر که ببینی کاملا متفاوته مقایسه‌ش کنی با کاری که فرانسوی‌ها در الجزایر و بورکینافاسو کردن کاملا متفاوته


این یه شیوه دیگریه کنجکاوی مهم اینه که حالا نتیجه این رفتار جدید چی می‌شه؟ با این رفتار جدید و در نظم جدید دنیا و در زمانی که آمریکا دیگه خیلی نه می‌خواد به نظر می‌رسه


نه می‌تونه که دخالت بکنه آیا کشورای آفریقایی می‌رن در مدار چین؟ یا نمی‌رن در مدار چین؟ اینا کنجکاوی‌های آینده‌ست ما برای این‌که بخوایم به اون چیزا بپردازیم


جایی که وقتی که صحنه قدرت در اروپا عوض شد در آفریقا هم قدرت‌های اروپایی نشستن و کیک رو گذاشتن وسط بین خودشون تقسیمش کردن همه آفریقا رو در یک کنفرانسی تقسیم کردن


و کنفرانسیه که استعمار رو از یک پروژه پراکنده تبدیل می‌کنه به یک نقشه دقیق و کالا بردن رو گزیده‌تر می‌کنه حالا که اینا با چراغ آمده بودن


تصمیماتی می‌گیرن که تاوانش رو تا صدسال بعد میلیون‌ها نفر دادن و می‌دن داستان تا اینجاش داستان گذشته‌ست و اینجاش جالب می‌شه که پرسپکتیومون رو یه خرده‌ای باز کنیم


بعد ببینیم که این بذری که اروپاییا ۱۴۰ سال پیش در آفریقا نصفه‌نیمه کاشتن و بعد در این دهه‌های بعد با خون مردمان آفریقایی آبیاری شده


ممکنه اینطوری بشه که نهایتا میوه‌ش برسه به چین یعنی مثل خیلی ویدیوهای دیگه این کنجکاوی ما هم آخرش می‌رسه به چین درباره آفریقا صحبت کردیم ولی رسیدیم به چین


درباره چین بیشتر صحبت می‌کنیم این ویدیوهای قبلی‌ای رو که درباره چین ساختیم ببینین بعدا هم درباره چین و و البته بقیه دنیا با هم حرف می‌زنیم شب از خیالت در فغان


روز از غمت در زاری‌ام جنگ ایران و عراق طولانی‌ترین جنگ قرن بیستم بود قرنی که توش جنگ‌های جهانی بود جنگ‌های خیلی وحشتناک این طرف و اون طرف دنیا بود


ولی این جنگ که ایران توش درگیر بود هشت سال طول کشید و بسیار بسیار کشته داد دقیق هم درست نمی‌دونیم دقیق درست نمی‌دونیم هزینه‌هاش رو این طرف و اون طرف مرز


علامتی که هم اکنون می‌شنوید اعلام خطر یا وضعیت قرمز است ولی سوال ما تو این ویدیو خود جنگ نیست کنجکاوی ما زمینه‌های جنگه و بیشتر هم زمینه‌های جنگ اصلا قبل از انقلاب


یا جواب این نیست که چون آیت‌الله خمینی مردم عراق رو دعوت کرد که مثلا علیه حکومت عراق قیام بکنن و خطرش در ملت عراق زیاد است و الا به ملت ما که او نمی‌تواند صدمه‌ای بزند من به اون‌ها سفارش می‌کنم


اگر می‌توانند قیام کنند بر ضد این آدم و این آدم را از بین ببرند و خودشون جانشین او شوند و ما هم تاییدتون می‌کنیم یا این‌که ایران انقلابی چون با غرب سرشاخ شد


اونا تحریک کردن عراق رو و عراق حمله کرد یا چون آمریکایی‌ها چون شوروی جواب‌هایی که ما دنبالش هستیم از این جنس نیست اینا هر کدوم یه بخشی از حقیقت هستن ولی ما تو این ویدیو می‌خوایم بریم زمینه‌های تاریخی اختلاف


ببینیم چی می‌تونیم بفهمیم درباره یک‌سری از زمینه‌های این جنگ قبل از این‌که اصلا به انقلاب برسه درباره مرز ایران و عراق، اختلافات مرزی، زمینه‌های تنش


از خیلی وقت پیش تا زمان جنگ کجای اروند؟ می‌گوم کجای اروند؟ اول یک نمای کلی بدیم از این مرزی که می‌گیم یکی از قدیمی‌ترین مرزهای دنیاست چون عراق که می‌دونیم کشور قدیمی نیست


ملت خیلی جوانیه از این دولت‌های ملیه که بعد از فروپاشی امپراتوری عثمانی و با قرارداد سایکس-پیکو و اینا درست شد و مثل کشورای دیگه اینطوری خیلی گرفتاری هم داشت و داره پیچیدگی‌هایی داشت عراق هم که اونایی که درستش می‌کردن


واقعا خیلی ازش شاید خبر هم نداشتن یا حالا شاید بعضیاشون بی‌خبر هم نبودن یعنی می‌دونستن که مثلا این‌که شما بری یه جایی که چهار هزار ساله آدمیزاد داره اونجا زندگی می‌کنه بری اونجا یه خط بکشی یهو


اسمش رو بذاری یه واحد سیاسی جدید بگی اینجا یه کشور جدیده دور یه جایی که واقعا هیچ‌وقت واحد سیاسی مستقل نبوده این نمی‌شه، این گرفتاری خواهد داشت یه کشوری می‌شه با کلی نفت ولی از اون طرف با دستی بسته


یعنی جغرافیا دستش رو برای صادرات این همه نفت می‌بنده این معضل می‌شه برای این کشور معضل خواهد شد همون‌طوری که شد مخصوصا اگه بدونیم که این عراقی که در واقع درستش کردن


از به هم دوختن سه‌تا ولایت پاشانشین عثمانی درست شد سه قسمت عثمانی رو گرفتن دوختن به هم کردن عراق این سه قسمت بودنش هم فقط زمان عثمانی نیست که سه قسمت بود


این سه قسمت سه قسمت باستانی‌ان در عراق یعنی این سرزمین و تاریخ باستانش رو هم که نگاه کنی کم‌وبیش هاله‌های سه تا سرزمین جدا رو توش می‌بینی عراق شمالی که موصل توشه در دوران باستان که بری می‌شه گفت


تقریبا تمدن آشور از اونجا می‌آد عراق مرکزی که بغداد توشه دوران باستان اینا رو بخوای نگاه کنی اکد و اکدی‌ها و اینا بودن اونجا فقط برای این‌که تقریب به ذهن بشه که درباره کجا و چه تمدنی صحبت می‌کنیم ما


حرفای دقیقی نیست این و عراق جنوبی رو که نگاه کنی بصره رو که نگاه کنی تمدن دوره باستانش مثلا تمدن سومر می‌شه سه تا تمدن مهم و بزرگ داریم صحبتش رو می‌کنیم و داریم می‌گیم که اینا اینجا بودن


و داستان عراق امروز رو هم بخوایم نگاه کنیم یه حدی می‌شه داستان ارتباط این سه تا دایره این سه تا بخش با هم خوند و فهمید ارتباط‌شون با هم و البته ارتباط‌شون با همسایه‌هاشون


و از جمله ایران به این عراق قبل از این‌که عراق بشه بین‌النهرین می‌گفتن حالا عقب‌تر که بریم وقتی اسمش عراق نیست اسم بین‌النهرین رو می‌گیم می‌بینیم یا اونطوری که به فارسی می‌گیم میان‌رودان رو می‌شنویم میان‌رودان یعنی میان دو رود


بین دو رود دجله و فرات و همین اسم هم که می‌گیم پتانسیل تنشش معلومه دیگه این وقتی داره می‌گه سرزمین بین دو روده دوتا رود رو داره توش می‌بینه این با ایران به Conflict می‌خوره


به یک‌سری تنش‌هایی می‌خوره چون به صورت سنتی حاکمان ایران حوزه قدرت خودشون رو از جیحون می‌بینن تا فرات یعنی این رودخونه همین رودخونه‌ای که عراق هم میان‌رودان هم همینجاست


و فرات اینجاست فرات در سرزمینیه که الان در عراقه و ما تو این ویدیو می‌خوایم این ۵۰۰ سال گذشته رو نگاه کنیم تو این ۵۰۰ سال گذشته بیشتر وقت‌ها فرات در قلمرو فرمانروایی ایران نبوده


اونی که داشته بر ایران حکم می‌رانده فرات رو توی مرزهای خودش نداشته بیشتر وقتا نداشته پس جغرافیای این ویدیو در واقع نواحی مرزی ایران و عراقه یا حالا ایران و عثمانی تاریخش رو هم نمی‌خوایم ببریم به دوره باستان خیلی


در دوره باستان مهم هست اینجا ولی وحدت ملی ایران بعد از ساسانی بعد از صفویه درست شد ما هم می‌خوایم از اول صفویه ببینیم این قصه رو تا پایان پهلوی


ما می‌خوایم اون ۴۸۰ سال رو تقریبا تیکه‌تیکه ببینیم در سه دوره سه تا دوره متفاوت از هم اول می‌خوایم ببینیم از صفوی تا اول قاجار چه اتفاقی افتاد چطوری بود داستان و بعد دوره قاجار رو می‌خوایم بینیم


رضاشاه رو هم کمابیش ادامه همون می‌بینیم و بعد دوره شاه رو می‌بینیم که یک روند جدیدی شروع شد داستان اینا اینطوری هم هست که اولش خیلی پرتنشه اون ۳۰۰ سال اول ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰


یعنی دوره صفویه تا ابتدای قاجار می‌شه صفویه و زندیه و افشاریه و همه اینا با هم تا اولش که قاجار می‌خواد بیاد دوره پرتنشیه یازده‌تا جنگ بزرگه هشت‌تا عهدنامه صلحه


به‌خاطر این‌که بری دنبال جواب این سوال که تنش بین ایران و عراق چی بود؟ این جوابش خیلی متفاوت از بقیه تنش‌ها بین همسایه‌ها نیست سر این بود که مرز کجا باشه؟ تا کجا ما باشیم؟ از کجا شما باشین؟


روی این اختلاف حالا بعدا اختلاف مذهبی هم می‌آد اختلاف ایران با حکومت شیعه با عثمانی با حکومت سنی هم می‌آد یا بعد از تشکیل جمهوری عراق مسئله قومی هم پیدا می‌شه


بین کردهای دو طرف مرز و عرب‌های دو طرف مرز و اینا ولی اصل داستان رو ما داریم اونطوری می‌بینیم که مرزیه که سرش دعوای طولانی چندقرنه بوده بعد دعواها با این چیزا تشدید شده


یا یه جاهایی تلطیف شده شدتش کم شده و البته نهایتا با یه کاتالیزوری به نام انقلاب ایران و حکومت بعثی صدام در عراق نهایتا رسیده به یک جنگ هشت ساله ولی بریم اول داستان این ۵۰۰ سال رو ببینیم


ببینیم که چه خبر بوده این طرف مرز و اون طرف مرز و اول همین‌طور که گفتم اون سیصد سال صفوی افشار زندیه رو ببینیم از ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰


تو دوره صفویه، تو ۲۰۰ ساله صفویه خیلی ایران و عثمانی سرشاخ شدن صفویه خب خیلی حکومت مهمی هم هست در تاریخ ایران بعد از چند قرن یک حکومت ایرانی آمده همه سرزمین از جیحون تا فرات رو روش مدعیه


و می‌خواد یه دولت مقتدری تشکیل بشه قدرت سیاسی و اقتصادی و اجتماعی در سراسر ایران رو جمع کنه متمرکز کنه شکاف‌های داخلی این سده‌های میانه رو پر کنه و یه جوری حکومت ساسانی رو بازسازی بکنه


دولت مرکزی بسازه مشابه زمان ساسانیان مشروعیتش هم از کجا بیاد؟ هم بره از نمادهای تاریخی پیش از اسلام استفاده کنه مدلش مدل حکومت ساسانیه حکومت مقتدر قوی مرکزی و اینا


و هم این‌که روی مذهب ملی تاکید کنه باز دوباره با الهام از ساسانی‌ها حالا دوره قبل از اسلام با دین زرتشتی که می‌تونست تمایز ایجاد بکنه الان که دیگه اینجاها مسلمون شدن اکثریت


با یک نوعی از اسلام که باز متفاوته از همسایه‌ها ما شیعه هستیم شما شیعه نیستین پس ما با شما فرق می‌کنیم هرچند اون موقع همه ایرانی‌ها شیعه نشدن قبل از صفویه هم نبودن


بعد از صفویه هم همه نشدن تا همین امروز هم همه ایرانی‌ها شیعه نشدن مخصوصا نواحی نزدیک مرز که بری یه خرده دست دولت مرکزی شیعه بهشون نمی‌رسه خیلیا سنی موندن ولی این حرکت مهم بود


این شیعه بودن برای جنگ با عثمانی یا جنگ‌های با عثمانی هم مهمات فراهم می‌کرد به‌خاطر این‌که کمک‌شون می‌کرد صفویا رو بگن که ما اصلا داریم می‌ریم قبر امامای شیعه اونجاست


می‌خوایم بریم مثلا اون شهرها رو داشته باشیم می‌خوایم در سرزمین شیعه باشه یا از اون طرف در واکنش به این شیعه شدن ایران عثمانی هم سنی‌تر شد اونا هم می‌گفتن که این جمعیتی که در عثمانی شیعه هستن


ضمن این‌که عثمانی در اندیشه کشورگشایی در جهان اسلام هم بود و بودن سلاطینی در عثمانی که می‌خواستن اصلا ایران رو ضمیمه امپراتوری خودشون بکنن از این طرف ایران صفوی هم چشم داشت دیگه


به سرزمین‌های غرب زاگرس چشم داشت که بریم همه اینا رو برگردونیم به خاک ایران می‌گفتن عراق جزئی از ایران بوده متعلق به ایران هست ذهنیت تاریخی هم می‌گفت به فرمانروای ایرانی که


از جیحون تا فرات مال شماست بخش زیادی از عراق در واقع در ذهن اینا مال ایران بود از جمله مثلا شهری که براشون خیلی مهم بود توی این ناحیه بصره بود این سه تا منطقه رو گفتیم سه تا دایره عراق رو


اصلا مهم‌ترین راه دسترسی امپراتوری عثمانی بود به اقیانوس هند مهم‌تر و پررونق‌تر و خوش‌جاتر از عدن در یمن یا جده در حجاز


اینا هم مال عثمانی بود ولی این جاش بهتر بود و برای ایران هم بصره خیلی جذاب بود و خیلی برای همین سرش بکش‌واکش داشت با عثمانی و البته با پرتغالیا چون بصره یه حال مستقلی هم داشت پرتغالی‌ها هم می‌خواستن که بصره همین‌طوری مستقل بمونه


نیفته دست ایران اهمیت تجاری داشت دیگه چون زمینی وصل می‌شد مثلا به بغداد از این‌ور به شیراز به اصفهان و چسبیده بود به خلیج‌فارس راهش به دنیا باز بود در واقع خودش بصره خرما صادر می‌کرد


عثمانی ولی از اونجا طلا و نقره می‌فرستاد به هند و اینا منتها می‌گم کنترل عثمانی روش سفت نبود تا باب‌عالی بخواد از استانبول لشکر بفرسته و اینا از این بیابونا رد بشن بیان اینجا یه فصلی گذشته بود


اتفاقا کنترلش برای دربار ایران راحت‌تر بود حاکم شیراز و متحدین عربش در خوزستان سریع می‌تونستن خودشون رو برسونن به بصره این‌که اینا دسترسی دارن اونا دسترسی دارن پرتغالی از دریا دسترسی دارن


و همین‌طوری که گفتم یه حال مشترکی داره بصره بین ایران و عثمانی ایران که می‌خواد بره بگیره بصره رو پرتغالی‌ها جلوش مثلا وایمیستن به جز این حالا البته بصره سر راه حج هم بود


اونم باز برای بیزینسش خوب بود خلاصه اهمیت زیاد داشت و حاکمان بصره هم بدشون نمی‌اومد با صفویا نزدیک‌تر بشن استفاده بکنن در واقع از پشتیبانی ایران صفوی


چیزی که می‌خوام تثبیت بکنم اینه که یه خرده حال مستقل داشت با این‌که حتی وقتی در عثمانی بود با ایران خیلی نزدیک بود و البته پرتغالی‌ها هم توش دست داشتن و همه اینا یعنی چی؟ یعنی اینم یکی از اون جاهای مشترکی بود


به عنوان مثال گفتیمش که ایران و عثمانی سرش خیلی به هم حمله کردن خیلی جنگ شد کلا اون دوران دوران پر از جنگیه معمولا هم وقتی بررسی می‌خوان بکنن


ما خودمون هم این کارا رو قبلا کردیم مثلا می‌آن جنگ‌ها رو بررسی می‌کنن که این سال این با اون جنگ فلان شاه اون موقع حمله کرد و اینا من فکر کردم تو این ویدیو یه خرده کار متفاوت بکنیم بیایم به جاش پیمان‌های صلح رو بگیم


جنگ‌ها رو کردن آخرش به یه پیمان صلحی رسیدن همه‌ش دیگه ما بیایم پیمان‌های صلح رو نگاه کنیم ببینیم کی اینا صلح کردن کی معاهده نوشتن چون اونا اونجاییه که موازنه قدرت اتفاق می‌افته زوراشون رو زدن


که توی همه‌شون خب طبعا یک توافق مهم سر مرزه دیگه در صلح آماسیه و چه معاهده استانبول و چه معاهده زهاب و همه اینا مسائل مرزیه که توش مهمه


اختلاف‌هایی که تا قبل از این‌که سروکله روسیه اون بالا پیدا بشه از قفقاز هست تا خوزستان حالا بعد که روسیه می‌آد دیگه قفقاز و نهایتا روسیه هم درگیر داستان قفقاز می‌شه


و بعد اون یه داستان سه‌جانبه‌ای می‌شه و بعدش هم که اصلا می‌شه بین ایران و روسیه ولی تا قبل از اون از قفقاز هست درگیری ایران و عثمانی تا خوزستان یعنی شما صلح آماسیه رو هم نگاه می‌کنی


از آذربایجان تا گرجستان شرقی رو می‌گن می‌شه مرز ایران گرجستان غربی و کل عراق می‌شه مرز عثمانی اونجا رو دارن صحبت می‌کنن از اون طرف بیای جلوتر معاهده استانبول زمان نادر رو ببینی


می‌بینی که قفقاز رو نادر می‌گیره و اینا هی سرزمین‌ها ردوبدل می‌شه هم حالا توی قفقاز هم بعدا پایین‌تر همین بخش‌هایی از عراق فعلی بخش‌هایی از ایران فعلی یه زمانی دست عثمانیه


بخش‌هایی از عراق دست ایران صفویه شاه‌عباس خیلی موفقه بغداد و بصره و موصل و همه اینا رو می‌گیره مسلط می‌شه بر سرتاسر بین‌النهرین یا زمان نادر هم باز پیشروی‌های ایران خیلی زیاده


ولی اینا پایدار نیست هیچ‌کدوم پایدار نیست ضمن این‌که می‌گم یه دوره‌هایی هم هست که بخشایی از ایران دست عثمانیه ایران امروز دست عثمانیه یه بار در زمان شاه‌محمد خدابنده، پدر شاه‌عباس


اصفهان رو هم می‌گیرن حالا قبل از اینه که اصفهان این اصفهان بشه ولی اصفهان رو هم می‌گیرن قزوین هم آمدن ولی کوتاه از این بکش‌واکش‌های ناپایدار می‌خوایم بگذریم برسیم به این‌که


اون چیزی که به نظر من مهم‌ترین چیزه که بدونیم مهم‌ترین معاهده‌ای هم هست که در دوره صفوی بین ایران و عثمانی بسته می‌شه به نام عهدنامه زُهاب یا زِهاب یا قصر شیرین این زمان شاه‌صفیه و سلطان مراد چهارم


که توش مرزی رو توافق می‌کنن که همین امروز هم مرز ایران و عراقه برای اینه که مهمه ۱۶۳۹ از پابرجاترین قدیمی‌ترین مرزهای دنیاست یه دهه قبل از اینه که وستفالیا رو ببندن در اروپا


اصلا حاکمیت مرزها بشه مثلا مبنای حقوق بین‌الملل این عهدنامه‌ایه که توش عثمانی بالاخره بغداد رو و بین‌النهرین رو و بصره رو اینا رو همه رو می‌گیره


و بعد می‌گه مرز دیگه اینجاست عملا از این نقطه این عهدنامه هم خودش براساس عهدنامه شاه‌طهماسبه ولی دیگه زهابه که عهدنامه معروفیه که می‌گن سفت کرد همه چیو از اونجا تا وقتی صفویه هست


باز دوباره برمی‌گردن سر همون مرزایی که سر زهاب بود همون‌طوری که زمان آیت‌الله خمینی و صدام هم باز دوباره برگشتن سر همون مرزهای عهدنامه زهاب و این نکته مهمیه


در جنوب اون هورها و نواحی باتلاقی و اینا هست دلیل زیاد داشته ولی برا ما چیزی که مهمه اینه که فارغ از این‌که دلیلش چی بوده این مرزه مرز پایدار شده مرزیه که تونسته چند قرن بمونه


نه این‌که جاودان بوده و هست نه این‌که هیچ‌وقت هیچ اختلالی پیش نیامده اتفاقا وقتی حکومت مرکزی در ایران فرومی‌پاشید پایداری این مرز هم به‌هم‌می‌ریخت صفویه که افتادن عثمانی زد زیر زهاب


تا زنجان اومد جلو لرستان رو گرفت، خوزستان رو گرفت نادر که آمد نبوغ نظامی داشت رفت دوباره تا بغداد رو رفت گرفت ولی اینا پایدار نیست پایدار مرز زهاب بود و جالب هم هست سند قرارداد زهاب نیست


یعنی کسی نمی‌دونه کجاست نه عراق که حالا طبعا نداره، ترکیه داره هیچ‌کی نداره، هیچ‌کی نمی‌دونه کجاست منتها تو کتابا هست و در ذهن هر دو ملت هم مونده عهدنامه زهاب، قصر شیرین


تثبیت مرزها بعد از بسیار بسیار جنگ‌های بین ایران و عثمانی که در واقع نه جنگ‌های قبلیش نه جنگ‌های بعدیش دیگه خیلی چیزی رو جابه‌جا نکرد حالا از این‌که بگذریم


صفویه و نادرشاه و کریم‌خان و همه اینا که رد می‌شیم می‌رسیم به اول قرن ۱۹ و ایران قاجاری قرن ۱۹ برای ایران خب قرن خوبی نیست ایران قاجاری همون اولش متوجه می‌شه که


اون کلمه گندههای ادعای بزرگیه و بعدشم درباره این صحبت می‌کنه که ما دچار اپیدمی منتال ایلنس هستیم، اپیدمی بیماری‌های روانی هستیم، بیماری‌های روان هستیم و


با ترس درست کردن توجه تو جلب چیزی بکنن اینا برام رد فلگ بوده همیشه و هست خیلی وقتا اینا اغراق شدهست عموماً روش کارآمدی هم برای جلب توجه نیست به نظر من کاراییشو


از دست داده اما می‌دونم که یه چیزایی هست که بالاخره ترسناکه و یه وقتایی یه کسایی به درستی دارن خبر از یک فاجعه‌ای میدن یک فاجعه‌ای در آینده یا در زمان حال یا حتی


دقت موشکافانهش. از فکر و تحلیل منصفانهش. از اینکه خیلی حواسش هست که حرفی که داره می‌زنه آیا حدس و گمانشه؟ آیا تئوری نظریه‌ایه که داره میده یا نتیجه


اینکه ببینیم برای این هشدار ترسناکش چه شواهدی داره، چطوری ازش دفاع می‌کنه و همچون من بسیار مشتاقم ببینم که راه حل چی داره برامون چون راه حل هم داره. در واقع


هر در هر سه این زمینه‌ها کتاب اون چیزی رو که انتظار داشتیم برآورده کرد و امیدواریم که روی ذهن و فکر و رفتار شما هم بتونه که تأثیری بگذاره. گفتم ولی


موضوعش کلیه منتها تمرکزش روی یک گروه سنیه کتاب درباره جوون‌ها نوجوون‌ها و بچه‌هاست در یک نگاه می‌تونی بگی درباره نسل زده نسل زد آمریکاییه منتها چون نیک


بنگری درباره بلایی صحبت می‌کنه که داره سر آدمای خیلی زیادی میاد هم خیلی گسترده‌تر از نسل ضد آمریکاست مبتلایان بهش هم بسیار متنوع‌تر هستن ولی بذار ما


هم داستانو از همون همونجا شروع کنیم که عنوان کتاب هست و اول بریم سراغ همون نسل. فکر کن شما یه بچه ۱۰ ساله‌ای دارید و یه روزی از مدرسه بیاد بگه که پدر مادر من رو


مریخ درست کنه. یه سری آدم انتخاب کرده. یه سری تستای جسمی و روانی و اینا از ما گرفتن و شما مثلاً در جران نیستی دیگه اصلاً در جران تستا و اینا نیستی از ما تست گرفتن و اینا و من انتخاب شدم که برم دیگه بچه‌هام همه


نگرانی هم داری مثلاً میگی آقا مریخ میرین بعد مثلاً جاذبه نیست و اینا این روی رشد بچه چه تأثیری می‌ذاره رو مغز بچه چه تأثیری می‌ذاره؟ مثلاً تو فضا میرن اینا


فکر کردن این شرکته این میلیارد که میگی اینا مثلاً به این مسئله فکر کردن نه ما نمی‌دونیم کسی خبر نداره سفره هم که داریم میریم نمی‌دونیم اصلاً برمی‌گردیم برنمی‌گردیم یک پروژه آزمایشیه ولی همه دارن میرن دیگه منم می‌خوام برم شما اگه


در جلوی چه همچین سناریوی خیالی قرار بگیری چی میگی اجازه میدی که بره بچه یا اجازه نمیدی به احتمال زیاد اجازه نمیدی دیگه جانتان هایت میگه که ما کاری که با


بچه‌ها کردیم جلوی یک سری از این سوشال مدیاها و اینا اینه که یه همچین اجازه‌ای رو انگار بهشون دادیم. چند تا روند و تحول شدید اومدن یه کاری کردن در سال‌های اخیر


که مفهوم و شکل اون چیزی که بهش میگیم چایلدهود دوران کودکی و نوجوانی کلاً عوض شده. انقدری عوض شده که انگار بچه‌ها الان دارن مریخ زندگی می‌کنن و کسی هم از ما


رفته بالا موشکی رفته بالا نه فقط توی یه گروه سنی نه فقط یه جا نه فقط یه سال چرا تقریباً همه جا یه شکلی این روندو داریم می‌بینیم و آیا ما اصلاً به عنوان جامعه


به عنوان خانواده به عنوان آدمایی که داریم این رو می‌بینیم می‌تونیم کاری براش بکنیم یا نمی‌تونیم بکنیم؟ سؤال اینه داستان خود جانتان هایتم با این قصه از اینجا شروع میشه که میگه من دیدم که افسردگی در نوجوان‌های آمریکایی رکورد


داره می‌زنه. نمودارا رو که نگاه می‌کنم می‌بینم که صاف بوده تقریباً با یک شیب مثلاً کمی یا حالا داشته می‌شده ولی از یه جایی یهو شروع می‌کنه با یه شیب خیلی تندی


صاف رفتن بالا. نمودارا رو میگه اول برای آمریکا دیدم بعد حالا مثلاً برای آمریکا که میشه همیشه یه سری توضیحات میاد که اوباما این کارو کرد این‌طوری شد نمی‌دونم ترامپ اومد این‌طوری شد توی مدرسه‌ها تیراندازی زیاد می‌کنن این‌طوری شد مشکلات


انگار بی‌مقدمه ظاهراً وضع سلامت روان در نسل ضد دختر و پسر عوض شده برای دخترا بدتر یا حالا یه جور متفاوتی جلوتر تفاوتش تفاوتشو میگم تحقیقات میگه اینو نشون


هستیم با باید یک فکری کرد و به بعداً میگه که این الگو توی بزرگسالانم هست تأثیرش توی نوجوونا بیشتره به دلایل مختلف و مشهود‌تره ولی در بزرگسالا هم هست در


جامعه‌ای که گوشی‌های هوشمند همیشه وصله به اینترنت دیگه روش مسلط شدن ابزار نیستن سوار هستن به جامعه پس مسئله کتاب اینه اول مسئله رو تعریف می‌کنه بعد نظریهش رو


میده که این گرفتاری رو چی فکر می‌کنه باعثش شده و بعدم یه سری حالا راه حل نظریه‌ش چیه؟ ایدهش چیه؟ ادعاش چیه؟ اینه که تغییراتی در جامعه و تغییراتی در


ازشون در دسترس هست و مطالعه این‌طوری شده. این آمارا همه جا نیست. اگر باشه شفاف نیست. شفاف باشه دولتش یه طوریه که آمارو می‌ذاره تو صندوق قفل می‌کنه. کسی نبینه کسی هم دربارش صحبت بکنه می‌ندازه زندان یا اصلاً کل قضیه رو می‌زنه زیر


شدیده و انقدر عمیقه که اسمشو گذاشته د گت ریوایرگ چادهود تغییر ساختار بزرگ در دوران کودکی زیر و رو شدن کودکی چیه وضعیتی که ازش نگران ولی یعنی واقعاً چیه


که نگرانش می‌کنه گفتم آمار افسردگی فقط افسردگی نیست توی آمریکا افکارسنجی‌های گسترده‌ای هست از دهه ۷۰ وضعیت سلامت روان نوجوون‌ها رو میان بررسی می‌کنن از دهه


یه چیزی عوض شده انگار نه اینکه تا قبلش هیچکسی مشکل نداشته همه خوب بودن نه ولی نمودارت تقریباً فلته تقریباً صافه مخصوصاً در مقایسه با جهشی که بعدش می‌کنه


خیلی صاف به نظر می‌رسه بعدش ولی موشکی میره بالا چی میره بالا نرخ افسردگی میره بالا. نرخ بچه‌هایی که مبتلا به اختلال اضطراب هستن میره بالا. نرخ کسایی که به


خاطر آسیب به خودشون بستری میشن میره بالا و فقطم توی آمریکا نیست. در چند تا کشور توسعه‌یافته دیگه عین همین الگو تکران شده و اینه که خیلی نگران کننده است. آدم فکر


ولی بین دخترای پریتین ۹ تا ۱۲ سال چه چرا این داستان چیه؟ واقعاً محدوده‌های سنی که نگاه می‌کنه پریتینه. یعنی قبل از تینیجری تینیجررو میگیم از ۱۳ تا ۱۹ اونایی که


آخرش تین داره ۱ تاین اینا تین ایجرن در ایج در ایج در سن تین بودن هستن نوجوونم که میگیم ادولسنت بین ۱۰ ساله تا ۲۰ ساله و اینا با همدیگه همپوشانی هم داره به


باشه این بازه‌ها و وقتی وقتی هم که میگیم رشد کرد نرخ این اختلال‌ها توشون درباره مثلاً رشد ۱۰ ۱۵ ۲۰ ۳۰ صحبت داریم نمی‌کنیم از ۲۰۴ تا ۲۰۲۰ نرخ میجر دپرشن


افسردگی عمده در دخترهای جوون ۱۲ تا ۱۷ سال ۱۴۵ رشد کرده در پسرهای جوون اون سن ۱۶۱ رشد کرده تعداد مطلقش تو دخترا بیشتره ولی


تغییراتشون نزدیک همه ۱۵۰ ۵ درباره ۱۵ رشد داریم صحبت می‌کنیم د و نیم برابر شده بین ۲۰۱ تا ۲۰۲۰ نرخ آسیب به خود در دخترای نوجوون سه برابر شده باز دوباره اینجا نرخ


اینترنلایزینگ دیساردرز داریم صحبت می‌کنیم افسردگی اضطراب چیزی که هرچی فشار و احساس منفی و ناراحتی و اینا احساس بکنه عوارضش میره تو به سمت درون می‌ریزه بروز


پیدا می‌کنه غم ناامیدی اضطراب ترس نشخاره فکری از جمع جدا شدن اینا رو همه رو تو می‌ریزه بیرون نمی‌ریزه مثلاً خشم و پرخاش و اینا نیست درباره این داریم صحبت


اومد که باعث شد انقدر وضع بچه‌ها متفاوت بشه با همسنای مثلاً ی سال ۲ سال پیششون نویسنده میره تو دنیای تکنولوژی تکنولوژی هم که موضوع ماست موبایل ولی نه هر


ساده است یه دکمه لایک دیگه یه تامزپ یک تأیید من دوست داشتم پسندیدم لایک و ریتوییت اینا چیزایی بود که وقتی آمد دنیا رو عوض کرد انگار از نظر آقای هایت اینجا


می‌دونیم آمارش چیه دیگه. تکنولوژی‌های جدید و موبایلا جدید و این ابزارای جدید یه رشد خیلی شدید و زیادی داشته استفاده ازش. هم گسترده‌تر شده هم عمیق‌تر شده و


این یک بخشی از اون زیر و رو کردن دنیای کودکیه. این یکی از چیزاییه که چایلدهود رو به قول جانتان هایت ریوایر کرده. از اول تعریف کرده. چرا از اول تعریف کرده؟


اینه که آدمی‌زاد نیاز به کسب تجربه داره. یعنی رشد اجتماعی باید اتفاق بیفته. اینجاست که اتفاق‌های دوران کودکی مهم میشه. نیازهای بچه در دوران کودکی فقط آب


مغز ما سال‌های طولانی باید تو محیط کار بکنه، تجربه کسب کنه تا شکل بگیره و این کار کردن یک سری نیازهایی داره. یک سری پیش‌نیازهایی داره، یک سری نیازهایی داره.


نیازهاشم در طی صدها سال و هزاران سال و اینا کم‌کم به تدریج شکل گرفته و ما یه سریاشو توی زندگی امروزمون می‌بینیم یا می‌دیدیم از جمله نیاز به بازی رو. بازی


بی‌خودی نیست که بچه بازی می‌کنه. بازی یک نیازه. اولین نیاز دوران کودکیه. همه پستان‌داران هم این نیاز رو دارن. نیاز موش و میمون فقط دوست ندارن بازی کنن. اگه


بازی می‌کنن فقط به خاطر علاقه‌شون نیست. نیاز دارن بازی کنن. نکنن از نظر اجتماعی و عاطفی و شناختی و اینا آسیب می‌بینن. ناقص میشن. مهارت‌های کلیدی در بازی هست.


این مهارت‌های کلیدی آدم در بازی یاد می‌گیره که تا آخر عمر براش ضروریه و مؤثرترین شکل یاد گرفتنشون توی بازیه. مخصوصاً بازی خوب، بازی درست، بازی آزاد،


بازی خودگیخته اونجاست که بچه تمام ذهن و روحش در لحظهست، غرق تجربه اون لحظهست و همه چیو جذب می‌کنه. هرچیو تجربه می‌کنه جذب می‌کنه. از مهارت فیزیکی از در و


دیوار بالا رفتن و تا کلکل با یکیو مذاکره کردن و همکاری کردن و همدلی کردن و کدورتی به وجود میاد رفع کنیم و درگیری رو چطوری صلحش کنیم و فعالیتها رو چطوری با هم


بکنم چیکار کنم که دیگران رو من حساب بکنن در هر مرحله‌ای از بازی یک بخشی از اینا یا چند تایی از اینا میاد درگیر میشه و به چالش کشیده میشه این توانایی بچه و بچه


قدم به قدم میره جلو اون چیزی که امروز هست خیلی خیلی برعکسه اینه انقدری برعکسه که حتی وقتی بچه‌ها می‌خوان با هم بازی کنن سیستم یه طوریه که نمی‌تونن با هم


از کودکی مبتنی بر بازی تبدیل شده به کودکی مبتنی بر تلفن. پلی بیست چایلدهود رو دادیم فون بیست چایلدهود گرفتیم و اینطوری خیلی چیزا رو حذف کردیم چیزهای


مهمی رو در دوران بسیار خاص و بحرانی از زندگی حذف کردیم فقط مسئله‌ای نیست که اینستاگرام مسئله اینه که دختر نوجوون ساعت‌ها در اینستاگرام این خیلی بدتر از


فقط خود پدیده اینستاگرامه چون سن مهمه ما می‌دونیم ما یه طوری ساخته شدیم که بعضی چیزا رو در یک مقاطع خاصی خیلی خوب یاد می‌گیریم و بعدش یادگیری برامون سخت میشه.


در نقطه خیلی حساسی یه چیز مهمی از زندگیا حذف شده حذف شده یه طوری که روابط دوران کودکی و نوجوانی هیچ‌کدوم از اون مشخصاتی رو که باید داشته باشه نداره. سوشال مدیا


نیست انگار اینکه شما چند تا لایک گرفته باشی و چند نفر همرسان کرده باشن اصطلاحاً کار شما رو ریتویت کرده باشن ریپوست کرده باشن هرچی اسمش هست این ارزش پستتو معلوم


می‌کنه چند تا لایک گرفت چند بار شیر شد موفقیت پستو با اینا می‌سنجن و موفقیت پست چرا مهمه؟ چون فیس‌بوک خیلی زود شروع کرد گفتش که خب من بیام اون پست موفق‌ترا رو،


دارن صحبت می‌کنن وقتی از خطراتش میگن یا دوربین جلوی موبایل که از ۲۰۱ وارد شد اینا شبکه اجتماعی رو تبدیل به رسانه اجتماع کرد به سوشال مدیا کرد دیگه حالا


هر کسی می‌تونست محتوا تولید کنه محتواشو ارائه کنه و بعدم ببینه چقدر پستش موفقه اینی که گذاشته چند تا لایک چند تا ریتویت چقدر آدما دیدن خیلی سادهست روایت ساده و


همینا همین خطرای ایناست که ندیدیم و ندیدن و باعث آسیب‌های جدی به سلامت روان نوجوون‌ها شد بر اساس تحقیقات بسیار گسترده و مختلفی میگه جانتان هاید که ۴ار


راه هست که ازشون سوشال مدیا آسیب می‌زنه به بچه‌ها. چهار راه عمده که آسیب جدی وارد می‌کنه سوشال مدیا به بچه‌ها. از کمبود اجتماعی میگه از کمبود خواب میگه از


حواسپرتی یا چند پارگی توجه میگه و از مسئله اعتیاد. بریم ۴ار تا آسیبی رو ببینیم که سوشیال مدیا به بچه‌ها و به نوجوون‌ها می‌زنه. چار تا آسیب بزرگ رو


آسیب اول کمبودهای اجتماعیه گفتیم که بچه‌ها نیاز دارن که زمان زیادی رو با هم با هم معاشرت و بازی کنن چه اتفاقی افتاده همه آمارا نشون میده که معاشرت حضوری و


ماهیتاً فرق کرده اینکه یک بچه‌ها تعداد محدود دودی دوست نزدیک داشته باشن که زیاد با هم بازی کنن تبدیل شده به تعداد زیادی رابطه و اینتراکشن گذرا و کم اثر یعنی اون


چیزی رو که نیاز داشتن ندارن رابطه فیزیکی با حضور جسم همزمان همراه با بازی همراه با هزینه بالا برای وارد شدن یا خارج شدن از گروه اونو ندارن رابطه آنلاینیو به جاش


بودن در ارتباط با دیگران، حس تنهایی اینا اینطوری موشکی رشد کرده. نموداراش دیگه وقتی که دوستیا این‌طوری، رابطهشون با همدیگه این‌طوریه دیگه اون خروجی برای من


عجیب به نظر نمی‌رسه. این آسیب مشهودیه. آسیب دیگه آسیب کمبود خوابه. خواب اهمیتشو در سلامت جسم و روان می‌دونیم. نمی‌دونیمم قبلاً تو همین بی پلاس کتاب چرا می‌خوابیم


اینا هست. یک شغل تمام وقتم روش دارن و خب طبیعیه که کمخوابی مزمن تبدیل بشه به یک مسئله فراگیر. بچه‌ها همین طوری که احتیاج به خواب بیشتر دارن. سیستم مدرسه‌شونم


فرگمنتیشن آف اتنشنه. اتنشن فرگمنتیشن چند پارگی توجه حواسپرتی بهش بگیم خیلی ساده. یک حساب کتاب سرانگشتی می‌کنه نویسنده میگه که روزی ۲۰۰ تا نوتیفیکیشن فقط از


نمی‌تونم توجهش رو چند دقیقه مثلاً نگه دارم و کتابم احتمالاً نمی‌تونه. کس دیگری هم که بخوای چیزی ازش یاد بگیری نمی‌تونه و در نتیجه در یاد گرفتن بستهست. اگه شما


امروز واقعیتش اینه که سرنوشت خوبی داره برای خودش ترسیم نمی‌کنه خیلی بی‌تعارف بزرگسالش یه جور نوجوونش یه جور بازگذاشتن نوتیفیکیشن یعنی اینکه حواسپرتی رو تبدیل


کنیم به یک موقعیت دائمی یعنی من همیشه آمادم هر کی هرچی تو دنیا می‌خواد می‌تونه به من چیز کنه دیگه بیاره بذاره جلو من من کاری ندارم که من نشستم شما مطلبی چیزی


آدما می‌گیره این نیست که حواس آدما پرت میشه تفاوت داره توانایی تمرکز کردن از بچه‌ها داره گرفته میشه کلاً حدس می‌زنن که این آثار دائمی روی مغز داشته باشه.


آدم بتونه روش دقیق بشه. با این وضع حواسپرتی مداوم عجیب نخواهد بود که توانایی‌های اجرایی و تحلیلی مغز هم به تدریج افت کنه. این خیلی تهدید جدیه. حرف


اینه که با این وضع نوتیفیکیشن‌ها با این وضع از بین رفتن تمرکز و توجه توانشناختی درست رشد نمی‌کنه. مخصوصاً که نوتیفیکیشن ذاتاً اعتیادآورم هست. نوتیفیکیشن میگه


خوب نیست برات ولی نمی‌تونی هم نکنی. و اینکه یه چیزی داری که می‌خوای بری مصرفش کنی و می‌دونی برات بده ولی نمی‌تونی جلو خودتو بگیری. این همون توضیحیه که درباره مواد مخدر می‌شنیدیم. همیشه می‌خوندیم می‌شنیدیم می‌دیدیم دیگه و اینجاست که


داریم درباره چهارمین آسیب بزرگش حرف می‌زنیم. سه تا رو گفتیم حواسپرتی و اختلال خواب و کمبود اجتماعی و اینا رو گفتیم. چهارمی اعتیاده. اعتیاد رو با چه نشونه‌هایی می‌شناسیم؟ اعتیادو می‌دونیم رابطه داره با سیستم دوپامینی مغز و اینا.


اعتیاده این پلتفرما این سرویسا همون سیستم‌های عصبی رو هک می‌کنن که زیربنای اعتیاده برای همینم در یک تعدادی از نوجوون‌ها رفتارهای اعتیادی می‌بینیم و


اعتیادآور بشه نه دیگه می‌دونیم ما که این شرکت‌های بزرگ سوشال مدیا سیستماشونو آگاهانه اینطوری طراحی کردن تصادفاً از غذا اشتباهی این خصلیت‌های های اعتیادآور


توشون درست نشده. عمداً اینطوری طراحی شدن که واکنش‌های احساسی و عاطفی رو برانگیخته کنن. آدم رو تحریک کنن که بیاد پست کنه. تحریک کنن که بیاد چک کنه ببینه لایکش چند


اعتیادآور بودن سوشیال مدیا که بخوان برطرفش بکنن. فیچرشه اصلاً اینطوری درستش کردن طراحی شدن که بتونن بارها و بارها در طول روز بپرن وسط روند کار و زندگی و


پسرا یه شکلی حتی چند دهه قبلم بود چیزایی که معمولاًهم در آستانه بلوغ یک کاری این‌طوری می‌کردن که بگن که خب این شاخص بزرگ شدنشه. مثلاً ۱۳ سالگی بچه‌ها


کم‌کم عادت‌ها و سنت‌های خانوادگی درست بشه. مثلاً میگه مثلاً مثلاً در سال‌های تولد زوج مثلاً ۲ سالش که میشه ۲ سال که حالا نه ۱۰ سالش میشه ۱۲ش ۱۴ ۱۶ فلان در


بچه رو با کلاس فوق برنامه و اینا پر کنیم اساساً با این داستانا مخالفه ولی میگه که قدم قدم تا تولد ۱۸ سالگیت که دیگه سن قانونی ورود به بزرگسالیه رسمی بزرگسال


شدنه باید با تعریف‌های مشخص با یک آیین خانوادگی در جشن تولد بچه و ذهنش آماده بشن برای اینکه استقلال پیدا بکنه و این دنیای بیرون رو بتونه کمکم کشف بکنه یا


عکس و ایناشم تو کتاب گذاشته. مثلاً لاستیک کهنه ماشین اونجا باشه. یه سری جعبه چوبی باشه. یه سری پله اونجا باشه که خرت و پرت اونجا باشه. چیزاییه که هیچکی نمی‌دونه چطوری باید با اینا بازی کنه. بچه‌ها مجبور میشن با هم یه بازیی درست


و این بازی ساختن توش ریسک داره توش ماجراجویی داره ودین باید درک کنن که این ریسک لازمه این ماجراجوییا رو نباید از زندگی بچه‌ها حذفش کرد اینا قدمای


پیشنهاداییه که می‌کنه برای برگردوندن کودکی اون چیزهای از دست رفته کودکی که مال دنیای واقعی بوده اما درباره دنیای آنلاین چی میگه میگه باید یه کارایی هم بکنیم که در مقابل این مذرات سوشال مدیا ازشون محافظ محافظت کنیم. یک سری کارهایی


هست که میگه خانواده‌ها می‌تونن انجام بدن. یه سری کارایی هم هست که مدرسه‌ها می‌تونن انجام بدن. یه سری کاراییهم در سطح قانون‌گذاری باید دنبال بشه. قانون‌گذاری میگه یه مسئله کلیدی که باید انجام بشه اینه که یک سنی باید وجود داشته


اینستاگرام درست بکنه در کنار این میگه خانواده‌ها و مدرسه‌ها هم می‌تونن یه کارایی بکنن مدرسه‌ها حالا من اینو میگم هر کسی هم داره اینو یه جایی می‌شنوه خیلی جاها ممکنه مدرسه‌ها یه کارایی رو همین الان دارن می‌کنن یه جاهایی هم مدرسه‌ها


اگه چیز اضطراری پیش آمد ولی به غیر از اون بچه‌ها دارن با هم بازی می‌کنن کسی هم نباید توی بازیشون دخالتی بکنه اگه دعواشونم شد خیلی قرار نیست کسی دخالت بکنه خلاصه یه سری پیشنهاد برای مدرسه‌ها داره و یه سری پیشنهادم برای خانواده‌ها


داره از جمله میگه که زمان بازی بدون نظارت به بچه بدی بدین خیلی بیشتر از اون چیزی که الان هست همون بازیهایی که خودتون بچه بودین می‌کردین بذارین که بچه‌ها آزاد


بازی کنن و از اون طرفم ورودشون رو به دنیای موبایل تا جایی که میشه به تأخیر بندازید تا قبل از دبیرستان موبایل فقط به عنوان ابزار ارتباطی بهشون بدید موبایل


بدون اینترنت برای تلفن کردن و پیامک و اس ام اس و از اینور کارا تا قبل از دبیرستان میگه واقعاً وارد مرحله بعدی موبایل نشه و خب اینو می‌دونیم چقدر کار سختیه به خاطر


موضوع با هم صحبت بکنن که فرهنگ عمومی شکل بگیره با هم بتونن کاری رو بکنن که یک خانواده از پسش برنمیاد از آفریقا خیلی کم می‌دونیم تو این ویدیو می‌خوایم بریم سراغ داستان آفریقا


مخصوصا داستان آفریقا در قرن بیستم که در واقع از یه اتفاق مهم شروع می‌شه در قرن ۱۹ در ۱۹۸۰ و خرده‌ای یه کنفرانسی به نام کنفرانس برلین کنجکاویش هم اینطوری شروع شد که یه کاریکاتوری دیدیم


بعد دیدیم این خیلی جالبه نشون می‌ده مثلا کشورای اروپایی نشستن دور هم دارن قاره آفریقا رو بین خودشون تقسیم می‌کنن کیک رو گذاشتن وسط دارن می‌برن هرکی یه تیکه برمی‌داره چیه این داستان؟


چرا کنفرانس برلین شده از همون موقع اسم رمزی که خیلیا در جواب سوال‌های مهم استفاده‌ش می‌کنن یعنی وقتی می‌پرسی چرا آفریقا اینطوریه؟ چرا همه‌ش جنگه؟


چرا درست نمی‌شه؟ یکی از نقطه‌هایی که بعضیا بهش برمی‌گردن این کنفرانس برلینه در ۱۸۸۴ به بهانه این‌که ببینیم کنفرانس برلین چیه می‌خوایم بریم یه‌کم درباره آفریقا صحبت کنیم


و مخصوصا رابطه اروپایی‌ها با آفریقا آفریقای قرن ۱۹ یه قاره‌ایه که از نظر اقلیمی خیلی متنوعه کلا آفریقا قاره خب خیلی بزرگیه و قاره خاصیه به‌خاطر این‌که شمالی جنوبیه


مثل آمریکا در واقع برعکس اروپا-آسیا، اوراسیا این یه دفعه‌ای تو یه کتابی خوندیم به نام اسلحه، میکروب، فولاد اونجا آقای جرد دایموند صحبت می‌کرد که


این‌که یه قاره‌ای افقی باشه یا عمودی باشه اصطلاحا این روی develop شدنش تاثیر می‌ذاره می‌گن مثلا اروپا رو نگاه کنین اروپا آسیا رو نگاه کنین که به هم وصلن یه خشکی پیوسته‌ست دیگه


شما یه عرض جغرافیایی رو اگه بگیری از این سرش در شرق چین بیای بیای تا پرتغال می‌دونی که می‌تونی انتظار اقلیم‌های شبیه هم داشته باشی نه این‌که عین هم باشه ولی پیش‌بینی‌پذیرتره


بذر یه گیاهی رو، یه تکنولوژی رو، یه مریضی رو از این طرف بیارن این طرف و بعد خب مثلا اگه مریضی می‌آرن اگه ویروسی می‌آد باکتری می‌آد یه ایمنی‌سازی در مقابلش انجام می‌شه


و چون این چیزا رو می‌تونن بیارن کشاورزی سریع‌تر رشد می‌کنه بهتر رشد می‌کنه حیوان‌ها سریع‌تر اهلی می‌شن جاهای مختلف سازگارتر می‌شن با هم نسبت به آفریقایی که مثلا شما توش چندصد کیلومتر جابه‌جا بشی


ممکنه از جنگل استوایی بیفتی تو بیابون بعد بیفتی توی کوه بعد گیاه‌هایی که این پایین رشد می‌کنن اون بالا درنمی‌آن و خیلی داستان دیگه داره که باعث می‌شه کلا مهاجرت توش دشوار باشه و وقتی مهاجرت سخته یعنی انتقال فرهنگ سخته


انتقال فناوری سخته خیلی کنده و برای همین تفاوت بنیانی داره توسعه فرهنگ بشری در قاره‌های عمودی با مثلا اوراسیای افقی


این یه ویژگی خیلی مهم آفریقاست ویژگی دیگر آفریقا رودخونه‌های بزرگیه که اینا دیگه رگ حیاتی قاره بودن رود نیل و نیجر و کنگو و اینایی که هم کشتیرانی‌ان هم راه ارتباطی مناسب به دل قاره می‌دن


تا جایی که این‌ها می‌رن امکان کشاورزی می‌دن یه جاهایی یه جاهایی برای همین پرجمعیت می‌شه در شرق در جنوب در جلگه‌های نیل و جوامع انسانی هم اینجایی که کشاورزی می‌شه درست کرد و این‌ها


اینجا اینا گسترش پیدا می‌کنن اینا حالا یه سری ویژگی‌های خیلی کلی جغرافیاییش بود از نظر اجتماعی هم یه چیزی که ما معمولا نگاه می‌کنیم ببینیم جامعه چطوری توسعه پیدا کرده اومده جلو مالکیت زمینه


معمولا بسیاری جاهای اروپا زمین می‌رسه به فرزند ارشدش بقیه می‌رن یه چیز دیگه می‌شن می‌رن مثلا شوالیه می‌شن یا می‌رن جذب کلیسا می‌شن


یا می‌رن یه چیز دیگه می‌شن نتیجه این اینه که زمین تیکه‌تیکه نمی‌شه انباشته می‌شه این حالا ثروت انباشته می‌شه و طبقات اجتماعی تثبیت می‌شن و یه الگوییه که یه تاثیر مهمی روی سرنوشت قاره اروپا داره


آفریقا اینطوری نیست آفریقا اینطوریه که زمین تقسیم می‌شه زمین می‌شکنه بعد از این‌که صاحب زمین می‌مرد تقسیم می‌شد مالکیت به آدمای زیادتری برای همین انباشته نمی‌شد طبعا بهره‌وری هم خیلی نمی‌تونه بره بالا


در نتیجه این ساختارهای مثلا قدرت متمرکز و اینا توش کمترن یه چیز دیگه مهم درباره آفریقا هم اینه که تنوع قومی خیلی زیاده توش ۸۰۰ تا گروه قومی قبیله‌ای در سرتاسر قاره زندگی می‌کنن


بدون این‌که حکومت‌های متمرکز بزرگ وجود داشته باشه بدون این‌که زیرساخت‌های ارتباطی مثل مثلا جاده، سیستم پستی اینا به هم وصل‌شون بکنه


چون در آسیا هم تنوع قومی و اینا هست ولی امپراتوری‌های بزرگی می‌آن در چین، در هند، در ایران امپراتوری مغولی از این‌ور تا این‌ور، امپراتوری روم اینا واحدهای سیاسی بزرگی درست می‌کنن


یا مثلا یه چیزایی مثل جاده ابریشم هست اینا شرق و غرب رو به هم وصل می‌کنن ارتباطات اینطوری باعث می‌شه که خب انتقال راحت‌تر بشه انتقال فرهنگ، انتقال فناوری، انتقال بیماری


گسترده شدن جامعه‌ها اینا بهتر انجام می‌شه به همون دلیل جغرافیایی که گفتیم در آفریقا نه این تنوع زبانی و قومی و اینا هست ولی پراکنده‌ست واحدهای سیاسی هم کوچیکن


واحدهای بزرگ خیلی درست نمی‌شن حالا ما می‌خوایم درباره اواخر قرن ۱۹ صحبت بکنیم اواخر قرن ۱۹ اینطوری نیست که آفریقا بی‌صاحب باشه نمی‌دونم مثلا هیچ نظمی نداشته باشه اروپاییا باید برن اونجا نظم بیارن


اینطوری نیست یه واحدهای سیاسی هست ولی کوچیک کوچیک و خیلی متوسط در جاهای مختلف هم مثلا سمت غنا هست هم در جنوب هست هم این طرف سمت سودان و دارفور و اینا هست


هم در شرق سمت اتیوپی و امپراتوری اتیوپی قرن‌هاست که هست تا اواخر قرن نوزدهم هم هستن بعضیاشون ساختارهای متمرکز هم دارن ولی در حد کوچیک و محلی


اقتصادشون هم همه کشاورزیه یعنی مثل خیلی جاهای دیگر دنیا قبل از صنعتی شدن آفریقا هم پایه اصلی اقتصادیش کشاورزیه یه تجارت بین‌المللی هم هست اونجا از قبل از استعمار


برده‌داری یکی از تجارت‌های اصلیه هم بازار داخلی برده دارن هم بازار خارجی برده دارن عاج فیله مواد خام یعنی صادر می‌شه عاج فیله که از شرق و مرکز قاره صادر می‌شه


تصویر آفریقا رو ولی اواخر قرن نوزدهم یعنی سال‌های ۱۸۰۰ ۱۸۷۰,۱۸۸۰,۱۸۹۰ اگر نگاه بکنین نیمه دوم حکومت ناصرالدین شاه اون موقع


تصویر آفریقا رو که ببینی یه همچین وضعیتیه دولت قدرت‌های محلی این طرف اون طرف هستن اما این تصویر این وضعیت از نظر چه ساختار جامعه و صنعت و اقتصاد و اینا


خیلی فرق پیدا کرده با اروپا اصلا علت مشکل اینه به‌خاطر این‌که آفریقا خب اینطوری هست و خیلی وقتا هم اینطوری بوده اروپا ولی چند وقته که اوضاعش خیلی متفاوت شده چطوری متفاوت شده؟


اروپای اواخر قرن ۱۹ اروپای بین دو جنگ بزرگه جنگ جهانی اول هنوز نیومده دو سه دهه مونده تا جنگ جهانی اول ولی جنگ قبلی، جنگ فرانسه و پروس اتفاق افتاده


جنگ فرانسه و پروس یه جنگیه که پروس اونجا دیگه نشون می‌ده که خیلی قدرتمند شده و در واقع یه قدم بزرگیه که بعدا بشه آلمان بشه متحد و بشه امپراتوری آلمان زیر پرچم پروس


یکی از چند باریه حالا هم جنگ آلمان و پروس هم بعدا جنگ جهانی اول هم بعدا جنگ جهانی دوم که آلمان و فرانسه با هم دارن سرشاخ می‌شن و هر بار این داستان یه شکل تازه‌ای داره ولی اروپا بین دو تا از این جنگ‌هاست


جنگ آلمان و پروس بیسمارک و جنگ جهانی اول بقیه دنیا چه خبره؟ بقیه دنیا اگه از آسیا بخوای نگاه کنی شرق آسیا خبری نیست یعنی چین و ژاپن که الان مثلا برای ما کشورای قدرتمندی‌ان


ژاپن هم اون موقع قدرت منطقه‌ای شده با اصلاحات میجی و پیشرفت سریع و اینا ولی هنوز اون قدرت نظامی و صنعتی قرن بیستمیش رو پیدا نکرده


یعنی فرق داره دیگه قدرت منطقه‌ای داریم قدرت بزرگ داریم ابرقدرت داریم سعی می‌کنیم اینا رو دقیق استفاده کنیم ژاپن اون موقع قدرت منطقه‌ای شده آمریکا چیه وضعش؟ آمریکا هم بین دو جنگه


آمریکا هم بین جنگ داخلیه و جنگ با اسپانیا آمریکا هم در حال جهش صنعتیه در حال وارد شدن به مرحله امپریالیسمه تو اروپای بین این دو تا جنگ اوضاع قدرت‌ها چطوریه؟


اون موقع یک شبکه پیچیده‌ای از اتحادها و رقابت‌ها بین قدرت‌های اصلی قاره اروپا هست قدرت‌های اصلی کی‌ان؟ بریتانیائه فرانسه‌ست آلمانه که تازه درست شده


امپراتوری اتریش-مجارستانه در مرحله بعد و امپراتوری عثمانی عثمانی البته رو به ضعیف شدنه دیگه آخراشه عثمانی ۳۰-۴۰ سال بعدش هم جمع می‌شه ولی حالا اون موقع هنوز هست


یه نظم قدیمی اروپای قبل از ناپلئون داشت با مترنیخ این الان نظمش رو داره می‌ده به نظم بیسمارکی یعنی بیسمارک داره چیکار می‌کنه؟ یک اتحادهای چند لایه‌ای داره درست می‌شه با ابتکار بیسمارک


یک بازی دقیقی از اتحادهای چند لایه درست می‌شه که چیکار کنیم؟ که یه کاری کنیم که جنگ نشه جلوی جنگ رو بگیریم آرامش باشه، یک ثباتی باشه منتها در واقع این اتحادهای فلان و فلان همه چیز رو خیلی شکننده‌تر می‌کنه


اون بلوک‌بندی قدرتی که در چند دهه بعد از جنگ‌های ناپلئون درست شده بود به هم ریخته بلوک‌بندی تازه داریم بلوک‌بندی تازه اینطوریه که مثلا آلمان و اتریش-مجارستان و ایتالیا


اون موقع یک اتحاد سه‌گانه‌ای با هم دارن این طرف فرانسه و روسیه و بعد بریتانیا یه اتحاد سه‌گانه‌ای جلوی اینا دارن چیز عجیبش اینه که فرانسه و روسیه با همن


علت با هم بودنشون اینه که هر دو از آلمان می‌ترسن آلمان خیلی قدرتمنده اینا از دو طرف فکر می‌کنن ما اگه از دو طرف با هم باشیم می‌تونیم از پس آلمان بربیایم در واقع این شانس ما برای این‌که از پس آلمان بربیایم


اینه که با همدیگه متحد باشیم آلمان این وسط با عثمانی خودش رو نزدیک می‌کنه روسیه از این‌ور با صربستان خودش رو نزدیک می‌کنه اینم حالا داستاناییه که بعدا می‌دونیم دینامیک اینا می‌رسونه اروپا رو به جنگ جهانی اول


از اواخر قرن ۱۹ عملا در همه حوزه‌ها اینا دارن با هم رقابت می‌کنن در صنعت، در تکنولوژی، در نیروی دریایی و البته در استعمار بریتانیایی که قدرت بزرگیه


ولی بیسمارک می‌خواد بکنتش قدرت بزرگ و برای این‌که این مرحله رو رد بشه قدرت بزرگ بشه باید پروجکت کنه قدرتش رو باید پاور پروجکشن داشته باشه قدرتش رو اعمال کنه دورتر از مرزهای خودش


اینطوری قدرت بزرگ می‌شه و چطوری باید بکنه این کار رو؟ آلمانی که بعد از متحد شدن با سرعت رشد کرده کارخونه و زیرساخت و نیروی دریایی و همه چیش رو پیشرفت داده و تهدید می‌بیننش بریتانیا تهدید می‌بینتش، فرانسه تهدید می‌بینتش


دنبال یه جایی می‌گرده که بتونه قدرت خودش رو اعمال کنه دورتر از مرزهای خودش برای همین توجه‌ش جلب می‌شه به آفریقا اینطوری که نگاه کنیم استعمار هم همین‌طوری که ما معمولا


به عنوان ابزار اقتصادی و اینا می‌بینیمش یه جور مسابقه قدرت هم برای اینا هست اون طرف‌تر از مرزهای خودشون وقتی شما مستعمره داشته باشی یعنی به مواد خام دسترسی داری


یعنی به سرباز دسترسی داری سرباز مجانی دسترسی داری یعنی اگر که صنعتی داشته باشی به بازار مصرف دسترسی داری یعنی اونجا می‌تونی بری پایگاه نظامی بزنی و یعنی اعتبار بین‌المللی بیشتر می‌تونی بگیری


کشورای اروپایی وارد مسابقه‌ای می‌شن که هر چی بیشتر بتونن از خاک قاره آفریقا رو تصاحب کنن ترجیحا بدون این‌که با هم درگیر بشن


داستان کنفرانس برلین دقیقا برای همینه ۱۸۸۴ می‌گن یک نقشه‌ای رسمی بکشیم که قاره رو بین هم تقسیم کنیم


که دیگه سر آفریقا با هم نجنگیم آفریقا بدونیم کی جاش کجاست مزاحم همدیگه نشیم با توافق باشه این تصمیم چقدر می‌شناسن اصلا اروپاییا آفریقا رو اون موقع؟ واقعیتش اینه که کم می‌شناسن


نه این‌که اروپاییا فقط کم می‌شناسن کلا هیچ‌کس اون موقع تصویر کاملی از سرتاسر آفریقا نداره مخصوصا آفریقای اصطلاحا سیاه رو نمی‌شناسن حتی اونایی که اونجا زندگی می‌کنن هم نهایتا هر کی دوروبر خودش رو می‌دونه چه خبره


ارتباط‌شون هم با هم که گفتم خیلی محدوده نقشه درستی هم از خیلی از جاها ندارن تا صحرای بزرگ آفریقا رو می‌دونن کم‌وبیش ولی بعدش یه بخشای زیادی از Sub-Sahara زیر صحرا


اصطلاحا هنوز کشف نشده به قول اروپاییا نقشه‌هایی که می‌کشیدن نواحی ساحلی و اینا رو داشت ولی وسط قاره خالی بود یه فضای سفیدی بود نه این‌که مثلا کم‌کاری کرده باشن خالی بود


به‌خاطر این‌که اگر هم یکی دل می‌زد به دریا و می‌رفت مثلا به دل قاره و اینا معمولا برنمی‌گشت یه تب زردی، یه مالاریایی یه بیماری عجیبی اونجا کارش رو می‌ساخت


تا وقتی که یه دارویی برای مالاریا پیدا شد که همون دارویی که از درخت گنه‌گنه می‌گیرن همونی که توی تونیک هست همونیه که جین و تونیک بعدا درست کردن در واقع برای این بود که این تونیک رو آدما بخورن


که بتونن در مقابل اون محافظت کنن از خودشون ولی تا وقتی که دارویی برای مالاریا پیدا بشه وسط قاره قبرستان سفیدها بود واقعا بعد ولی دارو که پیدا شد


راه که باز شد اروپاییا دیدن که نه اینجا خیلی منابع هست اینجا طلا هست، اینجا مس هست آهن هست، الماس هست، کائوچو هست یک دنیایی هست از منابع زیرزمینی و تحت‌السطحی می‌گن چی می‌گن


زمینی و زیرزمینی خلاصه اونم برای اروپای در حال صنعتی شدن گرسنه مواد خام اینطوری شد که نگاه‌شون به آفریقا عوض شد آفریقا دیگه فقط یک قاره ناشناخته نیست آفریقا یک مخزن ثروتیه


که باید قبل از این‌که بقیه بهش برسن ما بهش برسیم یه قاره بزرگیه پر از منابع که البته مردمش وحشی‌ان که مردمش تمدن ندارن که نمی‌تونن کشور درست کنن کشور اداره کنن


مال کسی هم نیست صاحب نداره پس ما می‌تونیم بریم واسه خودمون برش داریم بکنیمش مال خودمون فقط باید مواظب باشیم یه طوری نریم که بخوایم با هم بجنگیم توافق کنیم که هر کی کدوم تیکه رو برداره


خودمون اروپاییا بشینیم دور هم کیک رو ببریم و مشغول کار خوردنش بشیم دیگه از آفریقا هم کسی رو بگیم بیاد؟ نه بابا چه کاریه از آفریقا برای چی بیاد؟ خودمون تکلیف کار رو تعیین می‌کنیم


اروپاییا البته این دفعه اولی نیست که دارن می‌رن آفریقا آفریقاییا چهارصدساله تقریبا پاشون به آفریقا باز شده از همون زمان عصر اکتشاف وقتی که راه زمینی به شرق بسته شد


و کشتی‌ها پیشرفته‌تر شدن پرتغالی‌ها، اسپانیایی‌ها اینا شروع کردن راه افتادن رفتن پایین رسیدن به غرب آفریقا و کم‌کم از اونجا راه‌شون رو به جاهای دیگه باز کردن سال ۱۵۰۰ واسکو دو گاما راه افتاد از اونجا اومد پایین


رفت سمت دماغه امید نیک و از اونجا رفت هند یعنی تونست از زیر آفریقا رو دور بزنه معلومه چقدر سفر مهمیه دیگه دیگه اینجا معلوم می‌شه که راه چین فقط از خشکی نیست


فقط از مسیر عثمانی نیست می‌شه از راه دریا می‌شه با دور زدن راه ابریشم رفت به شرق به شرقی که هم بازار گرفتن مواد اولیه‌ست


هم کارخونه دنیاست این خیلی اتفاق مهمیه برای ما هم اتفاق مهمیه دیگه برای تاریخ ایران هم این خیلی نقطه مهمیه چون ایران به صورت سنتی سر این راه زمینی بود سر راه ابریشم بود راه‌های ابریشم بود


اگه اینجا اتفاق بدی بیفته برای ما هم بد می‌شه و الان این راهه بسته شده یه راهی باز شده بین شرق و غرب که دیگه از ایران لزوما نمی‌گذره و ایران اینطوری داره نقش خودش رو در دنیا از دست می‌ده


یک قرن، بیشتر از یک قرن فرمانروایان ایران در تلاش و تقلا‌ئن بعد از این‌که می‌فهمن چی شده که در این دنیای جدید یه نقشی برای ایران تعریف کنن و پیدا بکنن


کاردرست‌ترین‌هاشون تازه که متوجه این نیاز شدن مثل مثلا شاه‌عباس خیلی تلاش کردن که این نقش رو احیا کنن و اینا ولی نتونستن بعد هم تمام قرن ۱۷ و ۱۸ و ۱۹ اوضاع اینه


ایران دیگه عملا نقش مهمی در دنیا نداره حذف می‌شه از نقشه دنیا تا قرن بیستم می‌شه و زمان شاه و وارد شدن ایران به بازی نفت یعنی تا زمانی که در واقع شاه یه نقش جدیدی


برای ایران در دنیا می‌بینه و می‌سازه از اون موقع تا این موقع از زمان آغاز عصر اکتشاف و اینا تا زمان شاه عملا سوال برای ایران اینه که


ما تو دنیا چیکار می‌تونیم بکنیم وقتی که اون نقش رو از دست دادیم؟ این از اون چیزاییه که من تو این کار کردن تو بی‌پلاس فهمیدم دیگه آدم فکر می‌کنه که این پرتغالیا رفتن دماغه امید نیک رو دور زدن


چه ربطی مثلا می‌تونه به تاریخ ایران داشته باشه؟ بعد که اینطوری می‌خونی می‌بینی اتفاقا اصلا تمام تاریخ ایران مدرن همینه مسئله‌ش از اینجا شروع می‌شه که اینا تونستن برن اون پایین رو دور بزنن


خلاصه اون موقع این اروپاییا پاشدن رفتن و پاشون به یه سری از سواحل آفریقا رسید منتها فقط ساحل نتونستن برن تو هم مسئله بیماری بود هم مسئله ناسازگاری بود


اروپاییا که می‌رفتن آفریقا خیلی زود مریض می‌شدن می‌مردن بعد هم یه بخش بزرگی از مخصوصا شمال آفریقا مصر و الجزایر و اینا دست یه قدرت اروپایی-آسیایی غیرغربی در واقع بود


به نام امپراتوری عثمانی و حوزه نفوذ اینا بود اینه که اروپاییا واقعا نمی‌تونستن مستقیم برن اینه که بیشتر رفتن دنبال تجارت تجارت طلا و برده و مثلا حالا برده فرستادن از اونجا به آمریکا


که نیروی مجانی برده خیلی کمکش می‌کرد این plantation ها تنباکو بکارن، پنبه بکارن اینا و اینا از آفریقا نیرو می‌بردن برده می‌بردن و همه اون چیزی رو هم که اونجا می‌ساختن صادر می‌شد و


خیلی سودآور بود و کارگر قوی و مقاوم مجانی واسه کاری که کار بدنی سخت داره در مقیاس بزرگ فوق‌العاده بود فوق‌العاده بود مخصوصا تو اون اقلیم از جای دیگه کارگر هم نمی‌شد برد


دووم نمی‌آوردن در مناطق گرمسیری آفریقاییا عادت داشتن به اون آب‌وهوا قدرت بدنی بالا داشتن شروع کردن برده بردن از آفریقا به دنیای جدید اول پرتغالی‌ها


بعد اسپانیا بعد از ۱۶۰۰ دیگه انگلیس و فرانسه و هلند و اینا هم آمدن اینا ولی قرن‌های قبله اواخر قرن ۱۹ گفتم دیگه مسئله فقط تجارت نیست


یعنی اروپایی‌هایی که از قرن ۱۶ پاشون فقط به ساحل رسیده حالا رفتن تو منابع رو پیدا کردن و بعد هر کی زودتر می‌رسه داره هر چی زورش می‌رسه رو می‌بره


اون موقع لازم می‌شه که این سیستم رو یه تکونی بهش بدن چرا؟ چون در اروپا صحنه عوض می‌شه در اروپا قدرت‌های تازه می‌آن و اینا هم نیازهایی دارن


اینا هم جاه‌طلبی‌هایی دارن و اینا می‌گن که این تقسیم قدرتی که شده بر اساس موازنه قبلی نیروها اینو ما ازش راضی نیستیم اون موقعی که شما هر کدوم یه تیکه از این قاره رو برداشتین ما نبودیم ما قوی نبودیم


الان هستیم توپیم، قوی‌ایم و بالاخره اگر زور برسی بخواد باشه خب زور ما هم کمتر از شما نیست الان که صحنه بازی در اروپا عوض شده آفریقا رو هم باید دست‌ها رو بریزین از اول دست بدیم


که ما هم بتونیم اندازه جیب‌مون سر این میز صحبت کنیم همه باید بشینیم سر میز همه باید اندازه جیب‌شون حرف بزنن اولین کسی که این حرف رو می‌زنه طبعا آلمانه پادشاهی تازه تاسیس آلمان تازه درست شده


قدرت نظامیه، قدرت صنعتیه قدرت اقتصادیه به زودی و از اون تیپ‌هاییه که اگه جا ندی خودش جا باز می‌کنه اینه که آلمان خیلی دنبال اینه که آفریقا رو بشینیم تعیین تکلیف کنیم


یا یه پله پایین‌تر از آلمانی‌ها چند پله پایین‌تر از آلمان بلژیکه بلژیک هم یه کشور کوچیکیه ولی پادشاه خیلی بلندپروازی داره خیلی جاه‌طلبی داره لئوپولد دوم و این برای خودش دنبال جا می‌گرده


دنبال یه مستعمره‌ای می‌گرده واسه خودش و حالا جالب اینه که برای خود بلژیک هم نه در واقع واسه خود خودش پادشاهش واسه خودش یه چیزی می‌خواد پروژه کنگو رو راه می‌ندازه


که اصلا خودش یه داستان خیلی عجیب پر از جنایت و خونیه ولی برای شخص خودش ورمی‌داره تا مدت‌ها این اصلا مال دولت بلژیک هم نیست ولی این دوتا آدم‌های مهم


لئوپولد به این ملکه ویکتوریا حسودیش می‌شد ملکه ویکتوریا دخترعموش هم بود و ملکه بریتانیا بود و کلی هم مستعره داشت و این می‌گفت آقا این چرا این همه مستعمره داره ما هیچی نداریم؟


باوری هم بود در قرن ۱۹ که شما قدرت بزرگی اگر می‌خوای باشی باید مستعمره داشته باشی می‌گفت لئوپولد تاریخ به ما می‌گه پایه ثروت و شکوفایی دولت‌ها مستعمره‌ها هستن


ما هم باید مستعمره داشته باشیم راه افتاد رفت کشورای دیگه که مستعمره داشتن بهشون اول می‌گفتن که شما یه تیکه از مستعمرات‌تون رو بدین به ما اینا هم می‌گفتن نه ما نمی‌دیم بعد گفت عه اوکی پس من خودم اقدام مقتضی می‌کنم


یه سری کاشف فرستاد به مرکز آفریقا همین کاری که بقیه کرده بودن منتها این فرستاد یه جایی که کسی درست حسابی چیزی ازش نمی‌دونست اینا رو فرستاد اونجا و اینا رفتن رسیدن به کنگو


و کنگو رو شروع کردن گرفتن یه فاز انسان‌دوستی و ضدبرده داری و اینا هم گرفته بود و می‌گفت هم ما اینجا رو می‌خوایم و می‌خوایم مثلا بهشون برسیم و از این صحبت‌ها آدم مهم دیگه بیسمارک بود


بیسمارک نابغه‌ای بود که وسط اروپا یه جایی که قرن‌ها قدرت متمرکز نداشت آمده بود امپراتوری آلمان رو درست کرده بود و حالا ۱۴ سال بعد از این‌که امپراتوری آلمان درست شده و


یه خرده از کار سیاست داخلی و اینا هم فارغ شده و فشار افکار عمومی آلمان هم زیاده مدتیه که دنبال استعماره خیلی از نخبگان آلمان و جامعه دنبال اینن که


ما هم مستعمره می‌خوایم بیسمارک هم اومد وسط بازی که خب نه دیگه ما هم مستعمره می‌خوایم اصلا یه جلسه بذاریم دور هم بشینیم ببینیم به ما چی باید برسه به ما چی می‌رسه بعد جلسه رو هم اینجا بذاریم


ما میزبانشیم همین میزبانی این جلسه کنفرانس برلین بودن کنفرانس هم یه اعتبار بیشتری به آلمان می‌داد که بالاخره بدون دعوا و جنگ و یقه‌گیری مستقیم و اینا بتونه یه سهم خوبی برای خودشون بگیره


دستور رسمی جلسه ولی این نبود که بشینیم کیک رو تقسیم کنیم گفتن که ما باید جلسه بذاریم که رود کنگو رو برای تجارت باز کنیم


دستور جلسه ضمنی ولی این بود که آفریقا رو چطوری بین خودمون تقسیم کنیم؟ الانی که دیگه مرکز قاره رو هم نقشه‌برداری کردن تا حد خوبی می‌دونن چه خبره دارن می‌رن همین‌طوری یه سری اروپاییا


می‌رن اونجا امتیاز استخراج معادن رو می‌گیرن از کی می‌گیرن؟ می‌رن مثلا جلوی قبیله‌ای که اونجا هست یه قبیله بومی به زبونی که اونا نمی‌فهمن می‌گن این قرارداد رو امضا کن زورشون بیشتره، اسلحه دارن


واقعا هر چی بخوان می‌تونن از اونا بگیرن و اونم عملا انتخاب دیگری نداره شروع می‌کنن اینطوری امتیاز این چیزا رو از اینا گرفتن و بعد هم شروع می‌کنن دیگه رسما بار زدن و بردن دیگه حالا می‌خوان به این یه رسمیتی بدن


۱۴ تا کشور نماینده‌هاشون جمع می‌شن در برلین ۱۲ تا کشور اروپایی به اضافه یه دونه امپراتوری عثمانی و یه دونه هم آمریکا اینا قدرت‌های خارج از اروپائن


کی؟ ۱۸۸۴ یعنی اگر شما متولد دهه ۶۰ باشی می‌شه تقریبا ۱۰۰ سال قبل از تولد ماها بیسمارک سخنرانی افتتاحیه کرد براشون و گفت اینجا جمع شدیم سه تا کار بکنیم


که به نظر می‌رسه کار اصلی اونی بود که آخرش گفت می‌خوایم تجارت و کشتیرانی در رود کنگو آزاد بشه در رود نیجر آزاد بشه بعد هم می‌خوایم این کار رو کنیم که هر کشوری که بعدا بخواد در آفریقا سرزمینی رو بگیره


یه سری اصول و قوانین رو باید رعایت کنه گفتن به‌به چه عالی نماینده ایتالیا پاشد گفت پس شما خودت رئیس باش بقیه کنفرانس هم گفتن بله بله چنین باد و بیسمارک شد رئیس کنفرانس


کنفرانس چهار ماه برنامه‌ست یعنی چهار ماه برنامه و بحث و تبادل نظر و ایناست تا ته‌ش می‌شه شش‌تا مصوبه که یکیش اونیه که واسه من مهم‌تره الان اینجا جالب‌تره


هر کی اول می‌رسید یه جایی پرچم می‌زد می‌شد مال اون پادشاه اروپا یکی رو پیدا می‌کردن بهش یه حکمی می‌دادن می‌گفتن شما برو هر جا رسیدی از طرف ما پرچم رو بکوب


این دیگه می‌آد تو سرزمین‌های ما و بعد اونی هم که پیداش کرده بود هم امتیاز می‌گرفت اونم دیگه مثلا بارش رو می‌بست دیگه همین‌طوری خیلی جاها شدن مستعمره بریتانیا و فرانسه و پرتغال و هلند و اینا


گفتن ولی از اینجا به بعد دیگه این‌که اول برسی زودتر برسی کافی نیست چون اون بازی دیگه تموم شد اشغال باید موثر باشه یعنی هر کشوری که می‌خواد یه سرزمینی رو بگیره واقعا باید اونجا رو کنترل کنه


تداوم مرز رو هم ببینیم وقتی که می‌گیم تداوم یک ویژگی ایرانه اینجا داریم می‌بینیم تداوم تنش در یک مرز قدیمیه از کی تازه می‌گم ما فقط دوران مدرنش رو گفتیم خیلی از تنش‌ها خیلی از بحران‌ها در ایران رو


می‌شه براش یک پیشینه ژرف و کهن تاریخی پیدا کرد و این هم توش ریسک هست هم توش تهدید هست و هم توش فرصت هست هم می‌شه نگاه کرد که چطور تنش‌ها مدیریت شده


چه دوره‌هایی مدیریت شده هم می‌شه نگاه کرد که چی شده که تنش‌ها زیاد شده یا ایجاد شده درس داره چه باید کرد و چه نباید کرد همه‌ش درس داره برای ما داستان اون دو سال بعد از انقلاب حالا بمونه برای وقت دیگری اگر رفتیم سراغش


این منتظر فرصت بودن صدام خیلی طول نکشید البته بعد از انقلاب یه بار ابراهیم یزدی صدام رو می‌بینه ابراهیم یزدی وزیر خارجه ایرانه اون موقع بعد از ملاقات نماینده عراق در سازمان ملل می‌گه من خیلی خوشحال بودم


به صدام گفتم که خب به زودی مشکلات دو کشور حل می‌شه و اینا صلح می‌کنیم صدام گفت صلح چیه؟ بچه شدی؟ این فرصتیه که قرنی یه بار شاید پیش بیاد ایران الان ترکیده ارتشش تیکه‌پاره‌ست


بین خودشون درگیریه الان وقتشه که ما حق خودمون رو بگیریم تو به عنوان نماینده عراق باید خودت رو آماده کنی من می‌خوام به اینا یه ضربه‌ای بزنم که همه صداش رو بشنون که این دیگه شد همون حمله به ایران و شروع جنگ و


گفتم حالا داستان اون دو سال بین انقلاب و جنگ داستان دیگریه پیشنهاد می‌کنم توی چند تا از منابعی که می‌ذاریم دنبالش بکنین ما هم امیدوارم یه روزی بتونیم واقعا داستانش رو بگیم


چون این همه درباره اروند صحبت کردیم فقط اروند رو بگیم که چی شد معاهده الجزایر رو در واقع قبول کردن بعد از جنگ عراقی‌ها صدام پذیرفت ولی بازگشت رسمی عراق به قرارداد موند تا بعد از سرنگونی رژیم بعث و


درست شدن جمهوری عراق و اینا آخرین چیزی که ما پیدا کردیم این بود که حتی بعد از ۲۰۰۳ هم که دولت شیعه در عراق درست شد و نزدیک هم بود به ایران و اینا باز تمایل نداشت که قرارداد الجزایر رو رسما قبول کنه


تا موند زمان روحانی در زمان دولت حسن روحانی با فشار دولت ایران و اینا نهایتا اونجا توافق کردن عراق پایبندیش رو به قرارداد الجزایر اعلام کرد و


امضا کرد و مناقشه از نظر حقوقی تمام شد موضوع اختلاف مرزی ایران و عراق رو بررسی کردیم تو این ویدیو موضوعی که من فکر می‌کردم خیلی ساده باشه ولی انقدر دریچه به موضوعات تازه باز کرد


انقدر چیزهای جالب و نو توش درآمد که واقعا خیلی متنوع‌تر شد ولی به نظرم خیلی جالب‌تر هم شد یه نمونه هم بگم از تبعات ناخواسته بقیه‌ش رو بسپارم به ذهن شما بعد از توافق الجزایر


خب رابطه ایران پهلوی با عراق بعثی در ظاهر خوب شد دیگه با کردهای عراق بد شد تبعات این رو توی ائتلاف‌ها و چینش‌های نیروها در زمان انقلاب می‌شه دید


چه تو این گروه‌های کردی که بعدا متحد جمهوری اسلامی شدن یا در مقابل جمهوری اسلامی شدن چه اصلا تو خود رابطه ایران و عراق رابطه ایران و عراق بعد از الجزایر دیگه انقدر خوب شد یه مدتی از نظر سیاسی


ساواک به استخبارات عراق گرا داد که آره یه سری افسرا می‌خوان با پشتیبانی شوروی کودتا کنن اینا هم رفتن گرفتن‌شون دارشون زدن بعد واسه این‌که تشکر کنن صدام هم گفت پس ما هم این دشمن شما رو


که اینجا در عراقه و اینا ما نمی‌ذاریم اینجا بمونه آیت‌الله خمینی رو از عراق بیرون کرد و این بیرون کردن که مثلا کمک قرار بود باشه نه تنها به شاه کمک نکرد که اتفاقا آتیش انقلاب رو تندتر هم کرد


تبعات ناخواسته توافقی که به نظر می‌رسید خیلی خوبه به نظر می‌رسید نقطه اوج موفقیت شاهه و بود واقعا در کوتاه‌مدت ولی تبعاتش در میان‌مدت نه برای شاه خوب شد


به اون دوره‌ای که اروپایی‌ها راه افتادن برن دنیا رو بشناسن می‌گن عصر اکتشاف Age of Exploration یا Age of Discovery یه دوره دو قرنیه حدودا


و در ظاهر در واقع رقابتی گسترده‌ست بین چندتا کشور اروپای غربی برای تجارت، برای کنترل تجارت جهانی دوره‌ایه که خیلی مهمه


به‌خاطر این‌که دنیا رو وارد دوره استعمار کرد نظم دنیا رو برای چند قرن بعدش عوض کرد نظم جدیدی درست کرد می‌خوایم تو این ویدیو بریم این دوره رو مرور کنیم


بریم ببینیم داستان عصر اکتشاف رو در هفت پرده مهم‌ترین اتفاق این عصر اکتشاف اینه که غربی‌ها راه جدیدی پیدا می‌کنن به شرق تجارت دنیا، تجارت بین شرق و غرب


قبلش ۱۵ قرن عمدتا از طریق راه‌های ابریشم بود افتان و خیزان، یه وقتایی بهتر یه وقتایی بدتر قبلا تعریف کردیم تجارت تو این مسیر بود جاده‌ای بود که مهمش چی بود؟


از شرق شروع شده بود از سمت چین شروع شده بود آمده بود به غرب این دوره دوره عصر اکتشاف برعکسه در پایان سده‌های میانه این غربه که راه می‌افته


راه تازه‌ای پیدا کنه به سمت شرق اروپای رنسانسی دوره جنگ‌های صلیبی آشناتر شده با شرق می‌خواد خودشون رو برسونه به شرق منتها این بار نه از دل خشکی


به‌خاطر این‌که راه خشکی بسته شده راه ابریشم دیگه درست کار نمی‌کنه برای همین اینا دنبال راه جدیدن می‌خوان برن از دریا برن چرا راه زمینی بسته شده؟


چرا راه ابریشم دیگه جواب نمی‌ده کار نمی‌کنه؟ چون بیزانس سقوط کرده یعنی دیگه حلقه آخر از بین رفتن اون این بود که بیزانس که اون وسط بود فروریخت و عثمانی اومد قسطنطنیه رو هم گرفت


و دیگه اون وسط بسته شد این شد که اروپاییا رفتن دنبال راه جدیدی این تلاش غربی‌ها اروپای غربی برای ساختن راه جدید به شرق اینو بهش می‌گیم عصر اکتشاف


تلاشیه که پشتش کنجکاوی هست طمع هست قدرت‌طلبی هست ترس هست و یه رازی هم توش هست یعنی یه سوال خیلی مهم توش هست


که چرا غربی‌ها بودن که این راه رو باز کردن؟ چرا مثلا چینی‌ها نشدن اونایی که راه بیفتن بیان به کشف دنیا و باز کردن راه‌های دریایی به اروپا یا آفریقا


اونم چین قدرتمند امپراتوری مینگ که هم قوی بود هم پول داشت هم تو دریا حرفای زیادی برای گفتن داشت همه امپراتوری‌های مختلف چین اینطوری نبودن


ولی امپراتوری مینگ در دریا حرف داشت برای گفتن ولی چین نکرد این کار رو چینی که زودتر امکانش رو داشت خیلی زود قبل از این‌که اروپاییا شروع کنن به ماجراجویی


و اصلا رفتن تو سیاست انزوا چرا این اتفاق افتاد؟ درباره این آقای ژنگ هه این دریاسالار چینی که ممکنه نسب ایرانی یعنی نسب ایرانی داره حالا توضیح می‌دم آخر ویدیو


نسب ایرانی داره و خیلی هم جالبه اصلا بعضیا می‌گن سندباد سندباد بحری منبع الهام داستانش همین بوده درباره ایشون هم آخر ویدیو صحبت می‌کنیم خیلی جالبه ولی سوال مهمیه که چرا برخلاف دوره باستان


این بار راه از غرب شروع شد و نه از شرق؟ حالا ایران صفوی و هند گورکانی و اینا اصلا نیروی دریایی نداشتن عثمانی هم اونقدری اون موقع اولش دسترسی به دریا نداشت هسته اصلی امپراتوریش مردمان دریا نبودن


ولی چینی‌ها که بودن چینی‌ها که می‌تونستن چرا نشدن؟ این رو هم سعی می‌کنیم درباره‌ش فکر کنیم تا آخر ویدیو ولی قدم به قدم به قدم اول بریم سراغ پرده اول اونجایی که داستان شروع شد


داستان عصر اکتشاف شروع شد ساحل غربی اروپا، پرتغال شروع قصه اینجاست ساحل غربی پرتغال رو نقشه امروز دنیا که ما نگاه می‌کنیم اینجا می‌شه


یه جایی می‌شه اون وسط و غرب اروپا و چون نقشه دنیا رو الان نگاه می‌کنیم همچی جای خیلی مهمی هم به نظر نمی‌رسه پرتغال دیگه ولی یادمون باشه ۵۰۰ سال پیش نقش دنیا این شکلی نبود


یعنی زمین حالا همین شکلی بود ولی اینا که نمی‌دونستن این شکلیه که اینا دنیا رو اینطوری نمی‌دیدن دنیا رو اینطوری می‌دیدن نقشه‌ای که داشت یکی از نقشه‌هایی که داشتن چون یه خرده‌ای نقشه‌هاشون هم متفاوت بود


یکی از نقشه‌هایی که داشتن این شکلی بود حالا اگه با دیدن این گیج شدین باید بچرخونیمش اینو بچرخونیمش بعد بذاریمش کنار این نمای نقشه زمین یه خرده راحت‌تر می‌شه فهمید که چی به چیه


اینطوری می‌دیدن دنیا رو پرتغالی‌ها وایمیستادن لب دریا رو به اقیانوس اطلس رو به لبه ته دنیا نگاه به این موج‌ها می‌کردن می‌گفتن که ما اگه


نمی‌شه ها، نمی‌شه از اینجا بریم برسیم اون‌ور دنیا ولی اگه بشه چی می‌شه اگه ما بزنیم به آب بریم بریم بریم بریم از این طرف بی‌مزاحم برسیم اون‌ور زمین نه این وسط این مسلمون‌ها رو ببینیم


نه عثمانی ببینیم، نه ایران ببینیم نه هند ببینیم، هیچی نبینیم نه آسیای میانه ببینیم صاف بریم خودمون رو برسونیم به چین بریم برسیم به هند، برسیم به شرق بریم از اونجا فلفل بیاریم دارچین بیاریم


میخک بیاریم یه افسانه‌هایی بود که آره اون‌ور آب‌ها یه پادشاه مسیحی هست نشسته رو گنج طلا و نقره بریم یه چیزی بکنیم دو راه بریم بیایم بارمون رو بستیم فکرای اینطوری حالا انگیزه‌های دینی و اینا هم داشتن


بریم دین خدا رو پخش کنیم بریم امپراتوری بزرگ کنیم همه اینا هم بود ولی اصل داستان تو همه اینایی که من گفتم کشف نیست این نیست که بریم اکتشاف کنیم اکتشاف علمی کنیم، دنیا رو کشف کنیم


اینه که بریم مسلط بشیم بریم مسلط بشیم تسخیر کنیم که این خیلی هم هماهنگه با بنیان‌های تفکر مدرن که توش انسان مرکزه انسان باید مسلط بشه


باید غلبه کنه تسخیر کنه رام کنه طبیعت رو بستر فکریش اینه حالا بقیه بسترای تکنولوژی و فنی و ایناش هم می‌گیم بستر نظامی سیاسیش هم می‌گیم


یک دیوار بزرگی که می‌غره و می‌آد جلو و می‌کوبه می‌ره یعنی ۱۰ متر، ۲۰ متر، ۲۵ متر قد یه ساختمون ۶-۵ طبقه موجه پنج شش طبقه


اون وقت فکر کن یه همچین موجی رو ۵۰۰ سال پیش هم می‌دیدن دیگه می‌دیدن ولی یه آدمایی در پرتغال اینو می‌دیدن می‌گفتن که نه حله این موج هست ولی این موج می‌خوابه و اینا و


می‌ریم اون وسطا مثلا بهتره کی؟ ۱۴۱۵ ۱۴۱۵ صد سال مونده که شاه‌اسماعیل صفوی بیاد ایران تیموریانه ماشین چاپ هنوز نیست در اروپا رنسانس نشده هنوز اونطوری


اون موقع پرتغالی‌ها با یه همچین قایق‌هایی کشتی‌هایی زدن به دل چنین دریای ناشناخته‌ای و چیزی رو شروع کردن که ما الان بهش می‌گیم عصر اکتشاف


در چشم ما الان که از ته بهش نگاه می‌کنیم این شروع عصر اکتشافه ولی این به‌خاطر اینه که ما این دید پس‌نگر تاریخی رو داریم اون موقع که نمی‌گفتن بریم عصر اکتشاف رو شروع کنیم که


و گفتن اگه راه خشکی ناامنه بریم از دریا راهی پیدا کنیم بریم مسلمون‌های عثمانی رو که شرق مدیترانه رو گرفتن دور بزنیم و بریم به شرق اولش اینو نگفتن ولی حالا کم‌کم به اینجا رسیدن


ولی چرا پرتغالی‌ها بودن که شروع کردن؟ یه ور داستان خب طبعا جغرافیاشونه پرتغال این موقعیت ناب رو داشت که هم یه جورایی مدیترانه‌ای بود و هم آتلانتیکی بود


که اسمش رو تاریخ به نام هنری دریانورد ثبت می‌کنه Henry the Navigator که چیزی که من شنیده بودم درباره‌ش این بود که آره خیلی ویژنری بود و خیلی دوراندیش و آینده‌نگر بود و


ولی پشتیبان و اسپانسر بود و امکانات می‌داد و از این چیزا اینا رو شنیده بودم چیزی که نمی‌دونستم این بود که چقدر داستان واسه اینا مذهبی دینی بوده اون موقع اصلا اینو همین هنری ماموریت الهی می‌دیده


که ما باید بریم مسیحیت رو گسترش بدیم بریم این تجارت با شرق رو از دست مسلمونا دربیاریم بریم بزنیم این کفار و غیرمسیحی‌ها رو اینا رو همه رو تیر تپر کنیم حکم گرفته بود از پاپ


که آره شما هرجا رو گرفتین مال خودتون غیرمسیحی هر چی گرفتین برده شما باشه هنری دریانورد البته مال همون اول داستانه قدم‌های اول و اون گرفتن اون پایین سئوتا


سیوتا فکر کنم می‌گن سیوتا جاهایی مثل جبل‌الطارق و اینجاها رو از عرب‌ها گرفتن و بعد که گرفتن پرتغالی‌ها چشم‌شون بازتر شد به تجارت یعنی رفتن اونجا دیدن چه کاروان‌های تجاری


در شمال آفریقا می‌ره می‌آد چه ثروتی، چه رونقی اصلا خبر از این نداشتن تا اون موقع تو اروپا یه جاهایی بود که تجارت دریایی مثلا خیلی رواج داشت و خوب بود


همون موقع دولت‌شهرای ایتالیایی هستن جنوا و ونیز و اینا دارن در مدیترانه تجارت می‌کنن استانبول شاید دیده باشین این برج گالاتا رو برج گالاتای استانبول رو جنواییا ساختن


در محله خودشون در استانبول قسطنطنیه اون موقع نشون به اون نشون که چقدر اینا تجارت می‌کردن می‌رفتن می‌اومدن انقدری که اونجا محله داشتن همون موقع در شمال اروپا در دریای بالتیک


کشتی‌های لیگ هانسا، هانسیاتیک لیگ داشتن می‌رفتن از نووگورود در روسیه امروز تا شمال آلمان روشتوک و هامبورگ و برمن و از این طرف تا برگن و


برو تا لندن اینا می‌رفتن می‌اومدن داستان اینا رو قبلا گفتیم اینا تجارت دریایی می‌کردن ولی اینا همه توی قاره بودن کسی خیلی اون طرفی نگاه نمی‌کرد به سمت غرب نمی‌زد به دریا برای تجارت


تا پرتغالی‌ها شروع کردن شروع کردن، یکی دو تا پیروزی اولیه هم به دست آوردن چشم‌شون به تجارت باز شد دیدن اگر ما روی این کارای دریایی سرمایه‌گذاری کنیم شاید بتونیم به یه جایی برسیم


مخصوصا یه کاری که کردن روی تکنولوژی سرمایه‌گذاری کردن از نظر فنی برای یه همچین سفرایی سه‌تا چیز اصلی لازم بود یکی نقشه که نقشه دنیا اینطوری نبود که یه نقشه باشه همه داشته باشن


یه خرده نقشه‌های مختلف بود و اینا حالا درباره‌ش می‌گم یکی جهت‌یابی شما باید بتونی جهت‌یابی خوب بکنی توی دریا و یکی هم این‌که کشتی اصلا خود کشتی‌سازی رو باید فناوریش رو داشته باشی


کشتی خوب بسازی بتونی کشتی بهتر بسازی یه مدرسه‌ای همین آقای هنری دریانورد راه انداخت در لیسبون در ساگرس ساگرس اون موقع اونجا یه سری مهندس و دریانورد و نقشه‌کش و دانشمند و


رفتن نقشه‌های بطلمیوس رو پیدا کردن رنسانس می‌دونیم تولد دوباره خیلی چیزا بود تولد دوباره علم جغرافیا هم بود از دوره یونان باستان جغرافیای بطلمیوس رو پیدا کردن


مال قرن یک بعد از میلاد در اسکندریه مصره اینو تازه اون موقع ترجمه کردن لاتین شروع کردن خوندن کم‌کم اصلا نگاه‌شون به نقشه و به دنیا عوض شد


به‌خاطر این‌که اون موقع چند قرن بود اینا نقشه دنیا رو بر اساس کتاب مقدس می‌کشیدن اورشلیم رو می‌ذاشتن اون وسط نقشه‌هاشون هم اینطوری بود شرق بالا بود چون اونجایی که خورشید تولید می‌کنه می‌ذاشتن بالای نقشه


اورشلیم هم وسط بعدش هم یه تصوری از دنیا داشتن بر اساس اون چیزایی که توی کتاب مقدس می‌خوندن بعد دیدن جغرافیای بطلمیوس یه جور دیگه‌ست طول و عرض جغرافیایی داره سیستم داره


بعد شمال و جنوبش هم اینطوریه راحت‌تر فهمیده می‌شه نقشه‌هاشون خیلی هنوز ناقص بود هنوز از این طرف دنیا خبر نداشتن خیلی چیزا رو نمی‌دونستن که اصلا هست ولی آها یه چیزی بگم


ولی اینطوری نبود که ندونن زمین گرده می‌دونستن زمین گرده زمین رو همیشه می‌دونستن تقریبا گرده خیلی وقته می‌دونن گرده همیشه هم یه آدمایی بودن که فکر می‌کردن تخته ولی درست نیست که فکر کنیم مثلا تا زمان گالیله فکر می‌کردن فلان اینطوری نیست


زمین رو می‌دونستن گرده گلوبه، فکر می‌کردن که گلوبه دیگه ولی نقشه‌شون نقشه دقیقی نبود ولی خب یه مسیر تازه‌ای رو شروع کردن تو همون مدرسه‌ای که در لیسبون بود شروع کردن این چیزا رو خوندن


این نقشه‌ها رو خوندن کتابا رو خوندن اسطرلاب رو از عرب‌های شمال آفریقا و اسپانیا یاد گرفتن چون اینا اسطرلاب داشتن شروع کردن با اسطرلاب کار کردن


و بعد اینو یه کاریش کردن که بشه بردش دریا سازگارش کردن برای این‌که بذاری تو قایق دستت بگیری ببری دریا اونجا بتونی موقعیت ستاره‌ها رو بخونی راه رو پیدا کنی


اسطرلاب رو بعضیا می‌گن معرب شده ستاره‌یاب بوده اصلا شاید جام جم همین اسطرلاب بوده جام جهان‌بین همین اسطرلاب بوده شاید خلاصه شروع کردن با این فناوری‌ها


و بعد یه قایق‌هایی طراحی کردن یه قایق‌هایی ساختن که بتونی مخالف جهت باد هم باهاش بری و بعد راه افتادن زدن به آب بعد هی می‌رفتن سفر یه سری از این محققا و نقشه‌کش‌ها و اینا رو می‌بردن


اطلاعات و تجربه‌های جدید می‌گرفتن برمی‌گشتن مدرسه هم مدارک‌شون رو به‌روز می‌کردن هم ابزاراشون رو بهتر می‌کردن هم نقشه‌هاشون رو دقیق‌تر می‌کردن دوباره می‌رفتن بیرون هی این سفرها رو رفتن رفتن


کم‌کم حرکت پرتغالی‌ها شروع شد در ساحل غربی آفریقا به سمت پایین از اینجا اومدن سئوتا بعد از اینجا شروع کردن در ساحل غربی آفریقا رو گرفتن


و رفتن پایین هر سفری که می‌رفتن یه خرده می‌رفتن جلوتر یه نمه می‌رفتن پایین‌تر و اینطوری در غرب آفریقا جای پا درست می‌کردن برای پرتغال اون‌ور آب‌ها


پرچم پرتغال رو داشتن می‌کوبیدن گسترش داشتن می‌دادن حوزه نفوذ امپراتور پرتغال، شاه پرتغال رو فراتر از مرزهای خودش و این کار رو با اجازه پاپ می‌کردن


نه فقط اجازه پاپ اصلا از پاپ یه فرمانی گرفتن گفتش از فلان جا به بعد دیگه هیچ مسیحی دیگری حق نداره بره تجارت کنه فقط پرتغالی‌های گلم فقط اینا برن


یعنی ساحل آفریقا رو انحصاری اختصاصی داد به پرتغالی‌ها تمام اکتشافاتش رو و این خب بقیه دولت‌های مسیحی اروپا رو در واقع گفتش که شما دیگه اینجا نرین


من می‌دونستم که این چیزی که امروز اسمش شیک شده عصر اکتشاف و فکر می‌کنیم مکتشفین کنجکاو می‌رفتن و اینا مثلا انگیزه‌ش خب کشورگشایی بوده منابع بوده اینا ولی واقعا این بخش ایدئولوژیکش رو خیلی کم می‌دونستم


تا این‌که دیگه نزدیک ۱۵۰۰ واسکو دو گاما جنوب آفریقا رو دور زد از دماغه امیدنیک رفت خودش رو رسوند به هند این خیلی نقطه مهمیه به‌خاطر این‌که اینجا معلوم شد که


و بعد از این‌که این کاشفان اولی اومدن و راه رو باز کردن حالا پرتغالی‌های دیگه آمدن روی اکتشافات واسکو دو گاما سوار شدن قدرت ژئواکونومیک پرتغال رو درست کردن


و اینطوری پرتغال شروع می‌کنه خیلی دورتر از مرزهای خودش کار کردن یه نکته خیلی جالب اینجا هست فکر کنین بهش چرا این ایده اصلا به ذهن پرتغالی‌ها می‌آد که این کار رو بکنن؟


چی داره پرتغال؟ برای چی می‌شه؟ یه توضیحاتی دادم ولی قدم اولش چی بود؟ نکته اولش چی بود؟ جغرافیا بود این جغرافیاست که این پالس رو به فرمانروا می‌ده


تو این سال‌های اخیر خیلی علاقه من و توجه‌م به جغرافیا بیشتر شد چون فهمیدم جغرافیا فقط کوه و دره و تپه و رودخونه و اینا نیست این کوه و تپه و دره و رودخونه


اینا ایمجینیشن ایجاد می‌کنه تصور ایجاد می‌کنه یکی که با این‌ها آشناست می‌ره می‌گه خب پس اینا امکانات منه و اینا نقاط آسیب‌پذیر منه و البته که اینا امکانات منه


از اینجا معلوم می‌شه که چرا جغرافیا چیز خیلی خیلی جالبیه برعکس اون چیزی که توی مدرسه بود و اصلا جغرافی برای من چیز جالبی نبود اصلا نبود و الان خیلی برعکس خیلی زیاد برام چیز جالبی شده


موفقیتت رو در درازمدت تضمین نمی‌کنه بله پرتغالی‌ها تا خیلی جاها اومدن همین الان ردپای پرتغالی‌ها تو کل این مسیر هست از جزیره کیت‌وردن تا سنگال


تا سواحل غربی آفریقا تا دماغه امیدنیک، آفریقای جنوبی تا خلیج فارس، جزیره کیش تا هند تا اندونزی همه جا هست ولی از همه این فتوحات و شکوه پرتغال


چند قرن بعد چیزی نمی‌مونه برای خود پرتغال چیزی نمی‌مونه یعنی اولی بودن همیشه تضمین در درازمدت برنده بودن نیست بریم سراغ بازیگرای دیگه ببینیم که شاید


بقیه‌شون کی‌ان؟ اونایی که در درازمدت برنده‌تر شدن اونا کیا بودن؟ پرده دوم بریم سراغ اسپانیا وقتی که پرتغالی‌ها زدن به دریا اسپانیا هنوز متحد نیست


اواخر قرن پونزدهمه کمی قبل از برآمدن صفویه دوتا اصلا پادشاهی مختلف داره ملکه کاستیا و پادشاه آراگون اینا با هم ازدواج می‌کنن این باعث می‌شه که دو تا امپراتوری با هم متحد بشن


دو تا پادشاهی با هم متحد بشن بشه یه چیزی که بهش می‌گیم اسپانیا اسپانیایی که حالا تازه مسلمونا رو داره بیرون می‌کنه یا بیرون کرده از آندلس کنترل همه اینجا رو داره می‌گیره دست خودش


راهش هم به شرق بسته‌ست با کوه‌های پیرنه به فرانسه مرز خیلی سفتی داره قبلا صحبتش رو کردیم از بقیه اروپا تقریبا جداست جایی که راه داره بتونه بره تجارت بکنه


اینه که اسپانیایی‌ها به رهبری یک آدم معروفی به نام کریستف کلمب راه می‌افتن به سمت غرب ولی به سمت غرب دیگه واقعا مستقیم صاف به سمت غرب


با هدف رسیدن به هند کریستف کلمب چیه داستانش؟ کریستف کلمب اصلا اسپانیایی نیست به زبان امروز ایتالیاییه از جنواست یه مقدار مطالعات نقشه و جغرافیایی و اینا کرده یه ایده تازه داره


می‌گه آقا من اگه مستقیم بگیریم بریم به سمت غرب می‌رسیم به هند ایده‌ش رو برمی‌داره می‌ره پیش پرتغالیا می‌گه آقا این زمین گرده و اینا ما به جای این‌که بخوایم از کنار آفریقا بریم پایین دور بزنیم تا برسیم به هند ما همین رو بگیریم صاف بریم می‌رسیم


پرتغالی‌ها خب تا اون موقع دیگه تجربه‌ای دارن و چند دهه‌ست که خودشون دارن کار می‌کنن و علم دارن و اینا این ایده رو خریدارش نیستن می‌گن آقا راه هند از همین پایین آفریقاست ما هم همین رو می‌گیریم می‌ریم خیلی تو کت‌شون نمی‌ره یکی مثلا با ایده جدید بیاد


رفت سراغ اون پادشاهی تازه متحدشده اسپانیا گفتش آره آقا پرتغالی‌ها دارن از این‌ور می‌رسن به هند شما هم که اون پایین نمی‌تونین برین اجازه انحصاری دارن شما این طرح من رو نگاه کن


مستقیم اگه از اینجا بری می‌رسی به هند اینا هم گفتن که خب چرا که نه در یه وضعیتی بودن که داشتن مسلمونا رو بیرون می‌کردن همه رو مسیحی می‌کردن به زور مسلمون و یهودی و اینا رو در شبه‌جزیره همه رو مسیحی می‌کردن


شعارشون God, Gold, Glory بود یعنی طلا لازم داشتن خدا و افتخار و طلا بعد جنگاشون هم داشت با این مسلمونا تموم می‌شد جنگاوران بیکار می‌شدن دنبال ماجراجویی تازه بودن


و این شد ماجراجویی تازه‌شون همون سالی که غرناطه، گرانادای اسپانیا سقوط کرد آخرین پادشاهی مسلمونا از اسپانیا جمع شد


ولی اونجایی که رسیدن طلای خاصی خیلی پیدا نکردن ولی خب یه سری بومی‌ها رو دیدن و گفتن عه اینجا که هنده پس اینا هم هندی‌ان دیگه اینا Indians ان که ما البته الان می‌دونیم اینجایی که ایشون رسیده بود


اصلا هند نبود باهاما بود اونایی هم که اصرار اصرار داشت که اینا ایندین هستن هندی هستن اینا هندی نبودن اینا بومی‌های اونجا بودن منتها خب ما بعد از ۵۰۰ سال همچنان اصرار داریم بعضی وقت‌ها به اونا بگیم Indian


کریستف کلمب یه جای کارش درست بود یه جای کارش غلط بود ایده‌ش درست بود که مستقیم اگر بری می‌رسی به شرق آسیا ولی راه رو خیلی دست پایین گرفته بود


خیلی برآوردش خیلی خطای زیادی داشت برای همین خب به هند که نرسیده بود رسیده بود به آمریکا ولی خودش نفهمید اینو خودش مرد چند سال بعد در حالی که همچنان فکر می‌کرد


اینجایی که رسیده هنده ده سالی طول کشید تا اینا کم‌کم فهمیدن که نه اصلا اینجایی که ما هستیم آسیا نیست به یه قاره جدید رسیدیم بین اروپا و آسیا که ما اصلا نمی‌دونستیم وجود داره


الانم که رسیدیم نه می‌دونیم چقدر بزرگه نه می‌دونیم چه شکلیه ولی خب اینطوری پای اسپانیایی‌ها باز می‌شه به این دنیای جدید که البته خب خیلی زود می‌فهمن جدید نیست چیز تازه‌ای کشف نشده


پایتخت آزتک‌ها اون موقع از لندن اون موقع جمعیتش بیشتره بازار داره، کشاورزی داره صنعتگر داره، ماهیگیری داره آخوند داره، سرباز داره یه سلسله‌مراتب اجتماعی داره نظم داره، مالیات داره


یعنی اینطوری نیست که بگی رفتن یه سری چادرنشین رسیدن اینطوری نبود ولی اون چیزی که اینا می‌خواستن رو نداشتن اون اوایل اینا نه به طلا و نقره رسیدن نه اون ادویه‌هایی که دنبالش بودن رو پیدا کردن


ولی خب به اینا رسیدن و با اینا درگیر شدن درگیر شدن و همه این امپراتوری آزتک‌ها که می‌گیم همه این چیزها رو داشتن ظرف دو سال دو سال چنان مغلوب اسپانیایی‌ها شدن


که عملا جز اسم چیز زیادی ازشون در مکزیک امروز باقی نمونده بعد هم اسپانیایی‌ها همین مسیر رو ادامه می‌دن می‌رن جلو، می‌رن به آمریکای جنوبی


می‌رن اونجا ساحل غربی رو می‌گیرن پایین در جست‌وجوی طلا می‌رن جلوتر چند سال بعد سرنوشت آزتک‌ها برای اینکاها تکرار می‌شه اونا هم باز شهر داشت در ارتفاعات بالای سه‌هزار متر


در پروی امروز شهرای مهندسی‌ساز داشتن یه تمدنی داشتن که چرخ نداشت حیوان بارکش نداشت ولی اصلا یه جور دیگری پیش رفته بود و کار می‌کرد و اینا ولی اینا هم کم‌وبیش سریع عملا از بین رفتن


اونا رو هم مردان جاه‌طلب تعلیم‌دیده نظامی از اسپانیا آمدن و چنان کردن با اینا که ما امروز اصلا یادمون می‌ره که این اسپانیایی‌ها بومی اونجا نبودن اون مردمان اونجا اسپانیایی نبودن اولش واقعا


آدمای بومی دیگری بودن بعدا اسپانیایی‌ها آمدن و یه سوال همیشگی برای همه کنجکاوایی که این دوره تاریخ رو می‌خونن اینه که چطوری شد؟ چرا اینطور شد؟


چطوری انقدر اینا موفق بودن در مسلط شدن به بومی‌ها؟ واقعا خیلی سریع گرفتن همه اینا رو ازشون گرفتن و خیلی هم بحث هست یه ایده جا افتاده اینه که سه‌تا دلیل اصلی داشت این داستان


یعنی یه مریضی‌هایی با خودشون بردن اونجا که اون مردمان بومی که بهش عادت نداشتن این میکروب‌ها کارشون رو ساخت کار خودشون رو و دام‌هاشون رو ساخت


و این شد که تمدن‌ها و دولت‌شهرایی که اونجا بودن واقعا ظرف مدت کوتاهی بعد از رسیدن اسپانیایی‌ها از بین رفتن چیزی از اینا در آمریکا خیلی نموند من خیلی دارم داستان رو مختصر می‌گم دیگه


داستان اکتشافات دریایی اینجا داستان رقابت بین اسپانیا و پرتغاله یعنی دوتا همسایه، دوتا کشوری که بغل همن از این شبه‌جزیره ایبری


از منتهی‌الیه غرب اروپا آمدن تازوندن حالا در دریا خودشون رو رسوندن به جاهای مختلف دنیا و هر کدوم دارن یه جایی می‌رن جلو و البته خب یه جاهایی هم می‌خورن به هم


و اختلاف پیدا می‌کنن اختلاف رو چطوری حل کنن؟ یه کسی هست که اینا هر دو قبولش دارن یک مرجع مشروع قدرتمندی در اروپای اون موقع هست که می‌گه داداشا دعوا نکنین


واسه همه هست پاپ می‌آد وسط یه خط می‌کشه یه خط فرضی وسط اقیانوس اطلس می‌کشه می‌گه این خط این‌ور خط هر چی پیدا شد مال پرتغال


اون‌ور خط هر چی پیدا شد مال اسپانیا اون موقعی که این خط رو کشیدن هنوز کسی از برزیل خبر نداره برزیل بعدا پیدا می‌شه و چون ساحل برزیل یه تیکه گوشه‌ش می‌زنه این‌ور بیرون


و اینجا اون جاییه که پرتغالیا بهش رسیدن و زده این‌ور خط برزیل شد مال پرتغال البته یه استثنا هم بعدا اون‌ور دنیا هست که فیلیپین شد مال اسپانیا حالا کاری به اون نداریم ولی اینطوری بود داستان برزیل اینطوری بود


چون اون موقعی که خط رو کشیدن هنوز پیدا نشده بود بعد که رسیدن دیدن این می‌افته این‌ور خط نتیجه این‌که امروز برزیلی‌ها پرتغالی حرف می‌زنن در حالی که بقیه آمریکای جنوبی همه اسپانیایی حرف می‌زنن


اینا اسپانیایی شدن، اینا پرتغالی شدن چون اینا هر جایی می‌رفتن پرچم می‌کوبیدن دیگه هر جا می‌رفتن یه پرچم خودشون رو می‌کوبیدن صلیب می‌بردن بالا همه این بومی‌ها رو به زور به راه راست مسیحی هدایت می‌کردن


یه اسم می‌ذاشتن برای اینجا و اینجا می‌شد مال خودشون اسم آمریکا رو هم مثلا همین‌طوری گذاشتن دیگه و چون یه خط مرزی روی کاغذ بود و چون زمین هنوز برای اروپایی‌ها کاملا شناخته شده نبود


نمی‌دونستن از اینجا بری جلوتر بعدش چیه هر کشف تازه‌ای می‌تونست تعادل قدرت این‌ها رو به هم بزنه برای همین هر سفر دریایی یه جور عملیات استراتژیک هم بود


کجای دنیا هست که هنوز مال ما نشده؟ اینجا بریم چقدر طلا هست؟ چقدر نقره هست؟ این رقابت سر این‌که اول باشیم زودتر برسیم زودتر پرچم بزنیم انحصار تجارت رو بگیریم


انحصار تجارت برده رو بگیریم انحصار تجارت ادویه رو بگیریم اینا رو وارد یه داستان تازه‌ای کرد مخصوصا برده برده‌داری حالا در دوره باستان هم برده‌داری بود ولی این دیگه یه برده‌داری متفاوت بود


خیلی متفاوت از دوران باستان برده‌داری الان نژادی شده بود در دوران باستان برده‌داری نژادی نبود تو جنگ مثلا یه کسی شکست می‌خورد بعد مثلا اینو می‌بردن برده می‌شد یا اصلا بدهی بالا می‌آورد


مثلا خودش رو به جای بدهی برش می‌داشتن برده می‌شد بعد هم ممکن بود از بردگی دربیاد شهروند بشه بعد هم ممکن بود دوباره برده بشه هم دائمی نبود هم نژادی نبود عموما اینا ولی اینطوری نبود داستان‌شون


اینا وقتی می‌رفتن اکتشاف سرزمین‌های جدید پیدا می‌کردن اونجا آدم می‌خواستن که کار کنه مثلا رفته بودن توی همین آمریکای مرکزی و بعدا آمریکای جنوبی خب طلا و نقره که نبود پیدا نکردن اول


شروع کردن به کشاورزی مثلا می‌خواستن تنباکو بکارن می‌خواستن نیشکر بکارن می‌خواستن یه چیزایی که نیروی کار زیاد می‌خواد و نیروی کاری هم نیست


مردم مردن خیلی کم شدن از کجا آدم بیاریم؟ از جاهای دیگه‌ای که می‌ریم می‌گیریم و آدم توش زیاده مثل کجا؟ مثل آفریقا که مردمش هم به این شرایط آب‌وهوایی احتمالا عادت دارن


از آفریقا به آمریکا و آمریکای جنوبی دیگه در شرایطی که آزادی‌شون هم غیرممکن بود تقریبا نسل‌های بعدی‌شون هم دیگه برده بودن و برده موندن تا مدت‌ها


برده‌داری مدرن سیستماتیک اینطوری شروع شد یک بخشی از یه مثلث تجارت اروپا آفریقا آمریکا تجارت برده بود و اینطوری اسپانیایی‌ها آمریکا رو مستعمره کردن


امپراتوری بزرگی درست کردن که تا جنگ‌های استقلال خیلیاش دست‌شون موند و دیگه بعد به طلا هم رسیدن چندقرنی سود تجارت و طلا و نقره مستعمرات


امپراتوری هابسبورگ‌ها رو در اسپانیا تامین می‌کرد و چاق می‌کرد البته پرتغالی‌ها هم با برزیل همین کار رو کردن پرتغالی‌ها هم حالا بعضیا می‌گن مسیرشون اشتباهی رسید به برزیل


می‌خواستن مثلا برن جنوب می‌خواستن از یه دریای خیلی پرخطری دور بشه کاپیتانه مثلا رفت این‌وری بعد یهو رسید به برزیل بعضیا می‌گن نه عمدی بود ولی به هر حال رسید اونجا بعد دیدن که خب این یه جای جدیدیه و این‌ور خطه و اینا


بعد مثل مکزیک نیست که توش امپراتوری‌های ثروتمند و تمدن و اینا وجود داشته باشه یه سری قبایل پراکنده اینجا هستن چیز خیلی قابل تجارتی هم نداره یا حتی ستلمنتی درست نمی‌کنن


و قرن‌های بعد هم برزیل می‌شه از منابع اصلی تامین طلا یکی از بزرگترین مقصدهای برده‌های آفریقایی صنعت شکر و بعدا صنعت قهوه اصلا همین‌طوری در برزیل درست می‌شه


هنوز هم بعد ۵۰۰ سال یادگاری اون دوره در جامعه برزیل در فرهنگ برزیل در دموگرافی برزیل در دینامیک نژادی برزیلی‌ها در همه چی‌شون هست


توی برزیل حالا بیشتریا کاتولیکن مثل پرتغال ولی از این دین‌وآیین‌های بومی آفریقا هنوز اونجا هست موزیک و غذاشون رو نگاه می‌کنی یه ترکیبی از ردپاهای آفریقا


تا اینجا دیدیم اسپانیا وقتی قدرت داخلیش تثبیت شد وقتی مسلمون‌ها رو شکست داد و بیرون کرد اون موقع تونست شروع کنه پروجکت کردن قدرت خودش


فرای مرزهای خودش یعنی عصر اکتشافی که با فتح قسطنطنیه به دست مسلمون‌ها شروع شده بود انگیزه‌ش برای پرتغالیا درست شده بود این طرف هم شاید دومین اتفاق مهمش


شکست خوردن مسلمون‌ها بود در آندلس که جرقه مرحله دوم رو زد شروع اکتشافات آمریکا بیشتر آمریکای مرکزی و جنوبی و بعد هم بخشی از شمالی به اسپانیا رسید


از جمله معادن طلا و نیروی کار مجانی که به زور طلا رو براشون استخراج کنن و پرتغال هم حالا داره اون طرف بخشایی از ساحل آفریقا و هند و آسیای جنوب شرقی و


البته سر این گلوگاه‌های مهم رو می‌بره برای خودش از جمله از همون سئوتا، جبل‌الطارق تا دماغه امیدنیک تا تنگه هرمز تا مالاکا


همه اینا رو پرتغال داره می‌گیره ولی مدل‌شون با هم فرق می‌کنه مدل اسپانیا مستعمره‌داریه پرتغال بیشتر جاها مشغول تجارته و پست‌های تجاری گذاشتن و مبادله کردن با این جاهایی که بهشون می‌رسن


و خیلی از جاهایی که بهشون می‌رسن سیستم‌های تجاری پیشرفته دارن بازارای پررونق دارن مثلا توی هند توی آسیا فقط نکته‌شون اینه که پرتغالیا تازه بهش رسیدن پرتغالی‌ها تازه رسیدن شروع می‌کنن با همون سیستم موجود تجارت کردن


اسپانیاییا نه می‌رسن به سرزمین‌های جدید به جای تجارت حالا یا امکانش نیست یا زمینه‌های دیگه‌ست شروع می‌کنن به استعمار کردن و استخراج ثروت از این‌ها


این داستان پرتغال و اسپانیا و شباهت‌ها و تفاوت‌ها پرده دوم رو ببندیم بریم سراغ پرده سوم حالا از شبه‌جزیره ایبری بیایم بیرون بقیه بازیگرا وارد می‌شن


پرده سوم انگلیسه انگلیسی که از همین‌جا شروع می‌کنه و بعدا می‌شه امپراتوری بریتانیا و حاکم بر تقریبا همه آب‌های دنیا در قرن ۱۹


این پرتغالی‌ها و اسپانیایی‌ها اینا خوب جاهایی رو گرفتن و از اونجا کم‌کم اول انگلیس بعد فرانسه وارد این داستان جهان‌گشایی‌های دریایی می‌شن


هدف همچنان همونیه که پرتغالی‌ها و اسپانیایی‌ها دنبالش رفته بودن راهی پیدا کنیم به آسیا هنوز اون موقع مثلا اواخر سال‌های ۱۵۰۰ هدف این نیست که بریم آمریکا اونجا یه حرکتی بکنیم هدف همچنان اینه که بریم برسیم به چین


و بریم برسیم به هند به این امپراتوری‌های بزرگ و آباد برسیم هندی که می‌گیم هند گورکانیه هم ثروتمنده هم از نظر فرهنگی و هنری و اینا خیلی بالاست


همین که اون موقع هند و چین کارخونه دنیا هم هستن حالا تولید به مفهوم مدرنش وجود نداره ولی همون ابریشم و پارچه و چینی‌جات و ادویه و فلزات زینتی و اینایی که هست


بیشترش داره در هند و چین تولید می‌شه اینه که انگلیسی‌ها هم شروع می‌کنن چطوری شروع می‌کنن؟ با دزدی شروع می‌کنن اولش با دزدی دریایی می‌رن همین اسپانیایی‌ها رو خفت‌شون می‌کنن وسط دریا


بعد خیلی جالبه به اونایی که می‌رفتن کار رو اینطوری شروع کرده بودن به همونا لقب سر می‌دن همونا می‌شن آدمای خیلی باشخصیت ویکی‌پدیاشون رو نگاه می‌کنی می‌گی عه عجب چه آقای باشخصیتی


Sir Francis Drake کاشف بزرگ، دریاسالار تاریخ‌ساز که از ملکه الیزابت لقب سر دریافت کرد عضو برجسته پارلمان شد همین آدم رو از اسپانیاییا بپرسی که ایشون کی بود؟


می‌گن عه الدراکو رو می‌گی؟ این راهزن بود اصلا کارش این بود که بیاد کشتی‌های پر از طلا و نقره اسپانیایی‌ها رو وسط دریا خفت کنه اینا رو خالی کنه ببره واسه همین کارا بهش مدال افتخار دادن انگلیسی‌ها


مثل همه جای تاریخ می‌بینیم قهرمان یکی، جانی دیگریه یا راهزن دیگریه انگلیسیا اینطوری شروع می‌کنن اول با غارت کشتی‌های اسپانیایی بعد کم‌کم با این هدف که


خب خودمون بریم اونجا مستقر شیم سر همون راهی که می‌خواستن برن آسیا از چه مسیری ولی؟ پرتغالی‌ها گفتیم از پایین آفریقا رفته بودن سمت آسیا کریستف کلمب از این‌ور رفته بود


صاف رفته بود انگلیسی‌ها و دنبال‌شون هم فرانسوی‌ها اینا تصمیم می‌گیرن برن از شمال راهی پیدا کنن از گذرگاه شمال غربی راهی پیدا کنن برن از اینجا از شمال آمریکا


برن برسن به آسیا فکر می‌کردن شاید در شمال بین یخ‌ها یه راهی باشه که بتونه اروپا رو برسونه به چین و همون‌طوری که پرتغالی‌ها تو اون مسیرشون به هند


به آفریقا رسیدن همون‌طوری که اسپانیایی‌ها تو مسیرشون به هند به مکزیک و بعدا آمریکای جنوبی رسیدن انگلیسی‌ها هم درسته که به هدف نرسیدن گذرگاه شمال غربی رو باز نکردن


تصمیم گرفتن همین‌جا بمونن از ۱۵۸۴ هی تلاش کردن که بتونن در آمریکای شمالی مستقر بشن مستعمره درست کنن


هی یه کشتی می‌فرستادن آدم پیاده می‌کرد می‌گفتن برین اینجا بومی‌ها رو کارشون رو بسازین یه چیزی واسه خودتون درست کنین تا ما بریم بیایم کشتی می‌رفت سال بعد برمی‌گشت ببینه مثلا از این آدمایی که پیاده کرده


اینا چیکار تونستن بکنن می‌دید از این صد نفر هیچ‌کی زنده نمونده همه‌شون از پا دراومدن دوباره یه آدمای تازه‌ای رو پیاده می‌کرد دوباره می‌رفت سال بعد می‌اومد سه بار چهار بار نگرفت نگرفت


و این شد شروع استعمار آمریکای شمالی به دست انگلیس چون داستان این رو قبلا تو داستان استقلال آمریکا یه مقدار تعریف کردیم


و بعدا هم در داستان امپراتوری بریتانیا تعریف خواهیم کرد همین‌جا پارکش می‌کنیم خیلی تو این نمی‌ریم می‌ریم سراغ پرده چهارم و داستان فرانسوی‌ها که بتونیم مرورمون رو یه خرده‌ای کامل‌تر داشته باشیم


فرانسوی‌ها هم یه خرده قصه‌شون شبیه انگلیسه ولی باز با یه تفاوت‌هایی فرانسه چطوری وارد می‌شه؟ فرانسه دیر وارد می‌شه فرانسه تا مدت‌ها درگیر خودشه


حالا هم مثل انگلیس اون جنگ‌های صدساله رو داره و عواقبش رو هم در جنگ‌های داخلی خودش داستان فرانسه رو یه بار تعریف کردیم جنگ‌های مذهبی بین کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها


واقعا مشغول کرده بود کشور رو خیلی دیر وارد این رقابت دریایی شد ولی وقتی ثباتی پیدا کردن اونا هم شروع کردن کشتی ساختن


شروع کردن نقشه کشیدن و راه افتادن مسیری که فرانسوی‌ها انتخاب کردن شبیه انگلیس بود اونا هم دنبال همون رویای قدیمی راه شمال بودن گذرگاه شمال غربی


راه آبی از شمال آمریکا یا دقیق‌تر از کانادا فکر می‌کردن از بین یخ‌ها بتونیم بریم از اروپا به چین برسیم انگلیسی‌ها از شرق آمریکا رفتن


فرانسوی‌ها از شرق کانادا رفتن اسم این بخش از دنیای جدید رو هم گذاشتن فرانسه نو فکر می‌کردن از دل این رودخونه‌ها و دریاچه‌ها و جنگل‌ها و اینا می‌رن می‌رسن به یه اقیانوس دیگه


نمی‌دونم حکومت ضعیف بود و اینا به نظرم اشتباهه این اصلا اشتباه بدیه این عقب‌افتادگی اون موقع صداش درآمده وگرنه خودش رو ریشه‌هاش رو حتما باید در قبلش جست‌وجو کرد حالا ما واقعا موضوع این ویدیومون


یعنی تو این قرنی که می‌گیم برای ایران قرن خوبی نیست و اینا اونجا اتفاقا گرفتاری کمه و این جالبه به‌خاطر این‌که قرن بعدش دوباره تنش می‌ره کم‌کم بالا یعنی اون قرن ۱۹ یه مقدار استثنایی آرومه


خودش هم این البته خود این دوره آرامش هم یک اپیزود استثنایی داره بین دو جنگ ایران و روس عباس‌میرزا و برادر بزرگترش اینا می‌زنن به مرز و می‌رن هم از شمال پیشروی می‌کنن هم از این طرف تا بغداد رو می‌رن می‌گیرن


عملا امتیازی هم به‌خاطر پیروزی‌های میدانیش به دست نمی‌آره برمی‌گرده دوباره مرز همون جایی که بود طبق عهدنامه چی؟ زهاب، قصر شیرین یعنی تو این دوران مدرن که داریم از ۱۵۰۰ شروع می‌کنیم


یه ۳۰۰ سال پر از درگیری داریم یه ۱۸۰ سال داریم که توش تنش هست ولی تقریبا هیچ‌وقت منجر به زد و خورد گسترده نمی‌شه عهدنامه‌ها و صلح‌نامه‌های اصلی کار می‌کنه


که جواب می‌ده و خب جا داره که بپرسیم چرا؟ ما معمولا عادت داریم دنبال دلیل جنگ می‌گردیم خیلی وقتا مخصوصا در دنیای قدیم و مخصوصا در مرزهای پرتنش به نظرم می‌شه سوال رو برگردوند و اینطوری دید که


خب اگر اینجا همه‌ش دعواست لابد پیش‌فرضش اینه که باید همه‌ش بزن بزن باشه دیگه چطوری تونستن یه دوره‌ای بزن بزن نکنن؟ مخصوصا اگه نگاه کنیم خیلی از این جنگ‌ها عملا به جز ضرر و خرابی و تلفات چیزی نداشته


احتمالا از بی‌هنری‌شون بوده که کار به جنگ کشیده دیگه همین که کار به جنگ کشیده یعنی شکست خوردن هر دو شکست خوردن مخصوصا که می‌گم بعد از جنگ همه چی برمی‌گرده به همون‌جایی که قبلش بود خب جز هزینه چی دادن اینجا؟


این‌که به جای یک سال هشت سال جنگیدن یعنی مدام تصمیمای اشتباه گرفتن دیگه این‌که به جای این‌که نجنگن جنگیدن یعنی خطا رفتن اینطوری که ببینی من وقتی اینطوری می‌بینم


حواسم بیشتر جمع اون دوره‌هایی می‌شه که تونستن نجنگن اون اون‌وقت ارزشش برام بالاتر می‌شه دنبال دلیل‌های اون می‌رم می‌گردم چون دلیل برای جنگ حتما همیشه هست مخصوصا سر یه همچین مرزی


چی شده که تونستن یه دوره‌ای نجنگن؟ مثل تقریبا همه دوره قاجار تقریبا البته چرا جنگ نشده؟ شاید یه دلیلش اینه که دولت‌های اروپایی، بازی بزرگ


روسیه تزاری و بریتانیا اینا بودن که نذاشتن جنگ بشه چون انقدری اینا کنترل دارن توی اون قرن ۱۹ روی این منطقه که در واقع می‌تونن اداره کنن داستان رو


تصمیم بگیرن کی و کجا جنگ بشه یا نشه اینا براساس اولویت‌های خودشون می‌تونن تنظیم بکنن که یک معادله صلحی بسته بشه چه عهدی نقض بشه، چی نشه


چون هر دو دولت ایران و عثمانی در واقع یه بخش بزرگی از این قرن ۱۹ رو ضعیفن یا ضعیفن یا دردسرهای بزرگتر و مهم‌تری دارن داخلی یا در مواجهه با قدرت‌های بزرگتر و جدیدتر بریتانیا و روسیه


ایران تو همین قرنه که قفقاز رو از دست می‌ده هرات رو از دست می‌ده عثمانی تو همین قرنه که در شمال آفریقا در بالکان خیلی شدید درگیره یعنی ابتکار عمل بیش از این‌که در تهران و تبریز و استانبول و اینا باشه


شاید اصلا در لندن و سن‌پترزبورگ و تا حدودی پاریسه یا شاید هم اگه یه جور دیگه بخوای نگاه کنی مثلا شاید بعد از چند قرن پرتنش دو طرف دیدن که این درگیری که پرتداومه


ارزش استراتژیکی براشون نداره منابع‌شون رو فقط هدر می‌ده اینه که به این بلوغ رسیدن که بیشتر اختلاف‌ها رو دیپلماتیک حل کنن نه این‌که دیگه شیعیان عراق هیچ‌وقت از دست سنی‌ها مثلا شاکی نباشن


یا زوار شیعه رو هیچ‌وقت اذیت نکنن یا از حجاج ایرانی مالیات سنگین نگیرین دوره‌های پرتنش بیشتر بوده و اینا ولی رابطه انقدری پایدار بوده که به‌خاطر این چیزا خراب نشه


تو کل این قرن طولانی قاجار یه درگیری نظامی داریم و دو تا پیمان مهم ارزروم اول و ارزروم دوم مرز کجا می‌شه؟ مرز عملا می‌مونه دوباره سر همون مرزهای عهدنامه زهاب


و هر بار همونجا تثبیت می‌شه حالا دقیق‌ترش می‌کنن مثلا می‌آن وضع اتباع ایرانی رو در عثمانی مشخص می‌کنن مثلا یه دوره‌ای قرار می‌شه که ایرانی‌ها در عثمانی دادگاه کنسولی داشته باشن


مثل اروپایی‌ها ایرانی‌های ساکن عثمانی هم باهاشون طبق قوانین ایران برخورد بشه این یعنی روابط دیپلماتیک خوب بوده که یه همچین چیزی تونستن بگیرن و درگیری‌های محدودی هم که دارن


با وساطت بریتانیا و روسیه و اینا رفع می‌شه تو قرارداد ارزروم دوم البته یه نکته مهمی هست اونجا مرزهای زمینی رو دقیق‌ترش می‌کنن ولی یه چیزی رو دقیق تعیین تکلیف نمی‌کنن


و همون هم می‌شه یک زخم بازی که نهایتا دویست‌وخرده‌ای سال بعد بشه زمینه تنش بین ایران پهلوی و جمهوری عراق چرا گفتم دویست‌وخرده‌ای؟ صدوخرده‌ای صدوخرده‌ای سال بعد


اونم مسئله اروندروده که حالا جلوتر درباره‌ش صحبت می‌کنیم قرن ۱۹ اینطوریه اوایل قرن بیستم یه مقدار البته اوضاع عوض می‌شه جنگ جهانی اول عثمانی حمله می‌کنه به ایران یه بخش‌هایی از ایران رو اشغال می‌کنه


منتها توی اون جنگ تعریف کردیم دیگه داستان یه خرده در غرب ایران می‌شه صحنه جنگ بین عثمانی متحد آلمان و روسیه متحد انگلیس ایران در جنگ بی‌طرفی اعلام کرده عثمانی گفته تا نیروهای روسیه تو خاک ایرانن


این بی‌طرفی معنی نداره حمله کرده اومدن جلو همدان رو گرفتن قزوین رو گرفتن منتها اون رو ما بیشتر از این‌که در کانتکست روابط ایران و عراق ببینیم باید تو فضای جنگ جهانی اول ببینیم


و تا حدی ذیل رابطه ایران و آلمان ببینیم که داستانش رو مفصل قبلا تعریف کردیم برای همین اونو خیلی اینجا بهش نمی‌پردازیم و بعد می‌رسیم به ایران پهلوی به دوران پهلوی


رابطه ایران و عراق در دوره نیم‌قرنه‌ی پهلوی باز خودش سه‌تا فاز اصلی داره سه تا فاز اصلی که با سیستم حکومت این کشورها کم‌کم عوض شدن


فاز اولش یه فازیه که هر دو پادشاهی‌ان تنش هست ولی درگیری نیست دوره رضاشاهه و اوایل دوره محمدرضاشاه فاز دوم ایران هنوز پادشاهیه ولی عراق جمهوری شده


جمهوری می‌شه و کودتا پشت کودتا و تنش همین‌طوری می‌ره بالا و اینا و فاز سوم فازیه که عراق دیگه بعثی می‌شه و وقتی عراق می‌افته دست حزب بعث شیب افزایش تنش زیاد می‌شه


و به نظر می‌رسه که دیگه ایران و عراق دارن می‌رن به سمت رویارویی این سه تا دوره رو یه خرده دقیق‌تر ببینیم چون یه چیزایی‌شون متفاوته ولی از یه نظرایی هم تداوم دارن یعنی یه روندهایی رو می‌شه قشنگ توش دید


دوره اول که گفتیم هر دو پادشاهی‌ان که رابطه‌شون هم با غرب خوبه انگلستان در هر دو انقدری نفوذ داره که بتونه قانع‌شون کنه که معاهده سعدآبادی رو مثلا امضا کنن که در واقع هیچ‌کدوم ته دل‌شون ازش راضی نیستن


ولی تلاش‌شون اینه که رابطه‌شون با هم خوب باشه و واقعا هم درگیر نیستن سیاست خارجی رضاشاه هم اون موقع همسایگی خوب و حسن هم‌جواری و ایناست اشتراکات‌شون هم با هم زیاده


هر دو اصطلاحا غرب‌گرا هستن هر دو ضدکمونیستی‌ان هر دو دنبال تثبیت قدرت مرکزی‌ان و کنترل قبایل و کسایی که از مرزها رد می‌شن و این‌ها و هر دو مخالف تشکیل کشور مستقل کردی در عراق هستن


چون اون می‌تونه به کشورای دیگه هم سرایت بکنه و البته اختلاف هم دارن اختلاف مخصوصا سر همون موضوعای قدیمی اختلافات ارضی و مرزی و بعد هم یه چیزایی مثل مثلا حقوق ایرانی‌های مقیم عراق


یا این‌که در عراق با اکثریت شیعه حکومت سنیه و یه خرده این اکثریت شیعه بودن رضاشاه رو وسوسه هم می‌کنه که روش یه مانوری بده ولی در نهایت تصمیم می‌گیره که


تو این درگیری که شیعیان با حکومت عراق دارن دخالت نکنه و سکوت بکنه حتی وقتی بعضی از این روسای کردی می‌خوان بپیوندن به ایران رضاشاه استقبال نمی‌کنه


البته با این‌که داخل دعوای شیعه‌های عراق با حکومت نمی‌شه ولی درباره عراقی‌های ایران‌الاصل ایرانی‌الاصل یا معاودین یه خرده رفتار متفاوته


اینا تعدادشون کم هم نیست در ۱۹۲۱ تخمین این بود که ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار نفر ایرانی در عراق زندگی می‌کنن بعد از سقوط صفویان تعداد زیادی مهاجرت کرد بودن به بین‌النهرین


اینا تا ۱۹۲۰ حقوق ممتاز داشتن مثل اروپایی‌ها حق انحصار کنسولی در امور مدنی و حق این چیزها داشتن ۱۹۲۰ ولی بریتانیا یه معاهده‌ای با عراق امضا کرد و این حقوق از ایرانی‌ها گرفته شد


ایران رفت شکایت کرد به سازمان ملل گفت ما اینو می‌خوایم بریتانیا گفت باید بشینین سر مسائل با عراق مذاکره کنی ما این حقوق رو از قبل داشتیم دوباره می‌خوایم یه اختلاف مهمی بود این اون موقع منتها از این مهم‌تر اختلاف ارضی بود


اختلاف ارضی که الان سر شط‌العرب یا سر اروندرود بالا گرفته بود این اصلا داستان اختلاف ایران و عراق در قرن بیستم تا حد زیادی داستان اروندروده


داستان اختلاف سر ارونده سر اینه که مرز کجا باید باشه اروند رودیه در عراق شروع می‌شه دجله و فرات می‌ریزن توش یکی می‌شن بعد می‌آد کارون هم بهش می‌پیونده


و خلاصه می‌شه اروندرود یا شط‌العرب کلش ۱۹۰ کیلومتره نصفش افتاده روی مرز ایران و عراق یا در واقع اینطوری باید بگیم که مرز ایران و عراق روش تعیین شده کجای رودخونه تعیین شده؟


چون رودخونه بالاخره یه نقطه باید باشه مرز دیگه کجاشه؟ اصلا تمام اختلاف و دعوا سر همینه که مرز کجای اینه؟ قانونی هست برای این که می‌گه که اگر رودخونه مرز دو کشور باشه


خط‌القعر رودخونه یا ژرفگاه رودخونه می‌شه مرز دو کشور تالوِگ مرز دو کشور وقتی رو رودخونه‌ست عمیق‌ترین جای رودخونه می‌شه خط مرزی این ادعاییه که ایران همیشه پاش وایساده و بهش استناد می‌کنه


عراق از اون طرف می‌گه نه ما اینو قبول نداریم به‌خاطر این‌که این رودخونه اصلا مرز نیست که مرز ما با شما اون‌ور رودخونه‌ست ساحل شرقی رودخونه‌ست این رودخونه همه‌ش در واقع در عراقه


تنها رودخانه قابل کشتی‌رانی بسیار اهمیت داره برای عراق هم مخصوصا چون که کلا ۸۲ کیلومتر بیشتر ساحل نداره دسترسی نداره به خلیج فارس


خیلی مهمه که یه رودخونه‌ای می‌تونه از دل عراق کالا بیاره تا خلیج فارس و بعد هم به آب‌های آزاد و به بقیه دنیا مشخصه که برای عراق هم اهمیتش حیاتیه


این اختلاف کلیدی ایران و عراقه حالا به جز این ایران سر چیزای دیگه هم می‌خواد مذاکره بکنه می‌گه قرارداد ۱۹۱۴-۱۹۱۳ رو ما تحت فشار بستیم زیرزمین‌های نفت‌خیز اطراف قصر شیرین


اونا باید تعیین تکلیف بشه ما تحت فشار اینا رو دادیم به عثمانی حاکمیت ایران روی آبادان و خرمشهر رو یه خرده‌ای عراق بعضی وقتا مدعی می‌شه اون شیخ خزعل اونجا تشکیلات درست کرده حکومت می‌کنه انگلیس هم هی می‌دمه توش و


مثلا بدون اجازه ایران می‌آد حمایت می‌کنه از اونا و اینا اختلاف هست زمینه‌های دیگر اختلاف هم وجود داره همین داستان خزعل این خزعل رو بعدا خیلی برای ملی‌گراهای سنی عراق عزیزش کرد


اینا می‌گفتن که اینا که به خوزستان می‌گفتن عربستان خزعل یه قدرت محلی‌ای بود رضاخان قبل از این‌که شاه بشه رفت و جمعش کرد در واقع به اعتبار جمع کردن خزعل و امثال خزعل اعتباری گرفت


که خیلیا هم آمدن پشتش و بعد هم که شاه شد برای این‌که امتیازات ارضی بگیره به رسمیت شناختن عراق رو یه مقدار عقب انداخت ولی انگلیس گفتش که نه شما به رسمیت اینو باید بشناسین


اگر به رسمیت بشناسین ما بعدا از خواسته‌هایی که شما در مقابل عراق دارین حمایت می‌کنیم که ایران به رسمیت شناخت ولی باز در مذاکرات انگلیس رفت پشت عراق مذاکرات دهه ۳۰ ادامه پیدا کرد


عراق می‌گفت حاکمیت ایران رو بر اروند نمی‌پذیریم بر نصف اروند هم نمی‌پذیریم این باید همه‌ش در عراق باشه ایران هم می‌گفت نه این مرزه باید مشترک باشه ما اگه روی اروند کنترل نداشته باشیم


این بندرهای استراتژیک آبادان و خرمشهر و اینا همه در تیررس توپ‌های عراق قرار می‌گیرن رودخونه برای ما هم برای امنیت‌مون مهمه هم برای صادرات نفت‌مون مهمه اختلاف مشخص سر چیه دیگه


نهایتا انگلیس فشار می‌آره که توافق کنه با فشار انگلستان ۱۳۱۶ در پیمانی به نام سعدآباد در تهران توافق می‌کنن توافقی که خیلی خوشایند ایران نیست


البته توافق دوطرفه هم نیست چهارتا کشورن ایران رضاشاهی و عراق ملک‌غازی اول و افغانستان محمد ظاهرشاه و ترکیه آتاتورک یه توافق خیلی مهمی می‌کنن


که در امور داخلی همدیگه مثلا یارو نداشته باشیم با مرزهای مشترک کاری نداشته باشیم و دیگه در واقع این توافقه خیلی اختلافای قدیمی‌ای رو دارن حل می‌کنن اینجا برای این‌که یک اتحادی جلوی کمونیست درست بکنن


مثل هر معاهده‌ای ایران در مقابل صلح و ثباتی که توش به دست می‌آره اینجا با همسایه‌ها امتیازاتی هم می‌ده بقیه هم امتیازاتی می‌دن اینجا ایران یه بخش‌هایی از کوه‌های استراتژیک‌تر آرارات رو


در برابر ترکیه از دست می‌ده به جاش دشت بزرگتر قطور رو می‌گیره یا در مقابل افغانستان ایران ادعا و چشم‌داشت نسبت به هرات رو دیگه برای همیشه می‌گذاره کنار


و هیرمند قرار می‌شه که مشترک باشه بین‌شون یا در مقابل عراق هم عملا ایران اداره کامل اروند رو می‌ده به عراق اجبارا و خب طبعا راضی هم نیست از این توافق


منتها توانی نداره که بیش از اون موقع بگیره این مال زمان رضاشاهه توافق سعدآباد زیر فشار انگلستان توافقی که ایران ازش راضی نیست این‌که عراق راضیه یا نه رو من نمی‌دونم چون یه جاهایی می‌خونم که عراق هم ازش راضی نیست


ولی حالا به هر حال اونجا توافق می‌کنن بعد البته جنگ جهانی دوم می‌شه انگلیسی که خیلی مشوق پیمان سعدآباد بود که یک سدی جلوی کمونیست درست کنه و اینا اصلا با شوروری کمونیستی متحد می‌شه خودش


و بعد که دیگه دوتایی می‌آن ایران رو می‌گیرن اصلا خیلی چیزای اون سعدآباد هوا می‌شه چون اون قانونش این بود که اگر کسی به یکی از اینا حمله کرد به هم کمک کنن اینا به همدیگه حمله نکنن و اینا اینا اصلا همه هوا می‌شه مثل جنگ جهانی اول در جنگ دوم هم


این مسئله بین دو کشور عملا از موضوعیت می‌ره کنار می‌ره زیر سایه جنگ بزرگتر جهانی بعد هم که دیگه رضاشاه رو می‌برن و شاه می‌آد و ده سالی هم طول می‌کشه


تا کم‌کم تبدیل بشه به اون شاهی که ما عموما می‌شناسیم و دوره جدید روابط ایران و عراق اونجا شروع بشه دوره جدید چطوریه؟ یه بار برگردیم مشکل عراق رو یادمون بیاد چی بود


تو این مرز جدیدی که برای عراق کشیدن گفتن این کشور عراقه عراق راهش به دریا خیلی کمه دسترسیش به دریا برای کشوری که کلی نفت داره صادر می‌کنه دو جور می‌شه نفت رو صادر کرد


یا باید خط لوله بکشه از سوریه و ترکیه و اینا نفت رو بفرسته اروپا یا حالا جاهای دیگه که خیلی گرونه یا خیلی دردسر داره براش یا این‌که از طریق خلیج فارس و برای این‌که برسونه به خلیج فارس


کلا ۸۲ کیلومتر ساحل داره عراق و این زمینه تنشه دیگه زمینه تنش بود منتها این تنش روابط رو خراب نکرد روابط در واقع از وقتی که شاه آمد البته قبل از این‌که شاه بیاد


ولی تا زمان مصدق روابط حسنه بود در دوره نخست‌وزیری مصدق و ملی شدن نفت و درگیری با انگلیس خب روابط بد شد مصدق عراق رو متهم می‌کرد که از انگلیس حمایت می‌کنه


تلاش می‌کنه دولت مصدق رو تضعیف کنه بعد البته دولت مصدق افتاد روابط شاه با عراق مستحکم‌تر شد حسنه شد شاه هم کم‌کم شروع کرد شطرنج قدرتش رو در خاورمیانه


با طرح و برنامه بازی کردن رفت ایران توی این پیمان بغداد یه پیمانی که متحدین غرب در منطقه با هم جمع بشن علیه شوروی کمونیست و متحد پان‌عربش در مصر جمال‌عبدالناصر


در واقع یه تهدید مشترکی بود که ایران و عراق رو به هم نزدیک‌تر کرد منتها این داستان دوام نداشت این روابط دوستانه به هم خورد به‌خاطر این‌که عراق به هم خورد ملک فیصل دوم آمد ایران


قرار شد سر موضوعاتی با یه میانجی سوئدی برن جلو اختلافات رو حل کنن و اینا ولی در عراق کودتا شد به تقلید از مصر کودتا کردن و این ملک فیصل و نخست‌وزیر غرب‌گراش رو یه جور ناجوری کشتن و


عراق رفت اصلا خودش تو فاز ناسیونالیسم عربی با راهنماهای سنگین به سمت شوروی زدن یعنی اون پیمان بغداد هم که علیه شوروی و علیه ناسیونالیسم عربی بود طبعا هوا شد دیگه


که داره یک حکومت پادشاه غرب‌گرایی در کشور شیعه مسلمان این طرف مرز اداره می‌کنه طبعا نگران می‌شه از اون طرف این داستان خیلی شبیه داستان مصر هم هست اونم باز خاطرات بدی رو براش زنده می‌کنه


خاطرات شخصی بدی رو هم زنده می‌کنه ولی شباهت‌هاش هم نگران‌کننده‌ست به جز اینا ایده‌هایی که شاه این‌ها رو ریسک‌های بزرگی می‌بینه برای ایران یهو اینجا پشت مرز سبز می‌شن


یعنی تو این دنیایی که حالا بریتانیایی هم دیگه نیست استعمار بریتانیا موازنه می‌کرده اینجا قدرت‌ها رو اینا این داره کم می‌شه نیروی متوازن‌کننده ایران و عراق داره می‌ره بیرون


رفته یا داره می‌ره بیرون فضا داره خیلی تنش‌آلود می‌شه این نقطه عطفیه تیر ۳۷، ۱۹۵۸ نقطه عطفیه در روابط ایران پهلوی و عراق رابطه عوض می‌شه


شاه نگرانه که عراق در کنار مصر و سوریه و اینا اصلا برن راه شوروی رو باز کنن در خاورمیانه هم خطر سرخ رو شاه نزدیک می‌بینه هم از این طرف خطر عربی و پان‌عربی بودن اینا و


از همه نظر ریسکه براش توی این وضعیتی که شاه خیلی نگرانه رژیم جمهوری عراق یک اشتباه بزرگی می‌کنه و اجازه می‌ده که مصطفی بارزانی


و البته وزیر سابق دفاع در جمهوری شوروی ساخته مهاباد در ایران اینو دولت عراق عفوش کرد چون می‌خواست الان قدرت زمین‌دارا رو در کردستان کم کنن و اینا


متحد می‌خواستن بارزانی رو آوردن کردستان بارزانی هم قول داد که با دولت متحد بمونه شاه گفت هیچی دیگه این اصلا کمونیسم و پان‌عربیسم کم بود جدایی‌طلبی کردی هم بهش اضافه شد


این دیگه سه تا خطر بزرگ بیخ گوش منه بارزانی اونجا کم‌کم میدون گرفت و یه طوری دستش پر شد که دولت ازش ترسید دولت عراق رفت سمت این‌که نه من به اینا امتیازی ندم


رابطه بارزانی که با دولت عراق به هم خورد یک امیدی برای ایران پیدا شد که شاید بتونه اونجا متحدی پیدا کنه متحدی که البته باهاش هم‌پیمان شدن راحت نیست


به‌خاطر اون گذشته داستان‌دارش سر جمهوری مهاباد و فرار کردنش و این‌ها ولی اتفاقات روز نشون می‌داد که نیاز انقدری هست که بشه یه بخشایی از اون داستان رو ازش چشم‌پوشی کرد