ولی یه جاهای دیگه‌ای به‌خاطر منابع نرفته امپراتوری اصلا امپراتوری رفته اونجا به‌خاطر جاش اهمیت استراتژیک داره مثلا سنگاپور منابعی نداشت یا کانال سوئز اونجایی که رفته بود توی مصر


به‌خاطر منابعش نبود اینا جاهایی بودن که نقطه مهمی بودن بزنگاه مهمی بودن گلوگاه مهمی بودن و یه بخش قابل توجه از مستعمرات ناخواسته جزئی از امپراتوری بریتانیا شدن


به این نگاه که بریم سرزمین جدیدی به امپراتوری اضافه کنیم نبود نگاه این بود که خب یه سری منابع اون بیرون هست ما بلدیم می‌دونیم چطوری از اینا استفاده کنیم اینایی که اونجا بومی هستن بلد نیستن


نمی‌خوان، نمی‌تونن استفاده کنن تکنولوژیش رو ندارن دربیارن نفته رو نمی‌دونن چیکارش بکنن ما بریم اونو ورداریم بیاریم برای خودمون یک نگاه هویتی هم داشتن به همون انقلاب صنعتی اونم کمک می‌کرد


حالا این منابع ممکنه طلای آفریقای جنوبی باشه ممکنه نفت ایران باشه و البته که پشت این ایدئولوژی هم می‌اومد در خدمت گسترش سیاست‌های امپراتوری مسئولیت ما سفیدها اینه The White Man's Burden


اینه که ما بریم ارزش‌های بریتانیایی رو به عنوان الگوی پیشرفت بدیم به این مستعمره‌ها تحمیل کنیم به این‌ها ما با انقلاب صنعتی توسعه پیدا کردیم الان برتری فرهنگی رو ما داریم


پشت این حرفا سلسله‌مراتبی دیدن نژادی هست ما بریم بهشون یاد بدیم چطوری لباس بپوشن چطوری غذا بخورن چطوری خودشون رو بشورن چرا؟ چون ما بلدیم چون اونا بلد نیستن


اصلا این‌که رنگ پوست‌شون فرق می‌کنه هم به‌خاطر همینه این یه تبلیغ خیلی عجیبیه ببینین اینو این ایده‌ها هست توی امپراتوری هست کم هم نیست واقعا که رنگ این سیاه‌ها مثلا از کثیفی‌شون می‌آد


اگه مثل ما تمیز باشن برن حموم چرک و لک‌هاشون رو پاک کنن اینا هم سفید می‌شن ما اومدیم که این چیزا رو بهشون یاد بدیم اینا توجیهات اخلاقیه محرک اصلی هم البته سود اقتصادیه


انقلاب صنعتی در بریتانیا اتفاق افتاده برای این‌که تداوم پیدا بکنه و رشد باید به مواد خام، باید به نیروی کار ارزان و باید به بازار مصرفی که توش تعرفه واردات نداشته باشه


دسترسی داشته باشه یعنی چی؟ یعنی اون چیزی که پیشرفت صنعتی و اقتصادی انگلیس رو تداوم بهش داد چرخش رو چرخوند و قوی‌ترش کرد امپراتوری استعماری بود


برای همینم هست که خاطره امپراتوری در کشورهای مختلف عموما منفیه یعنی اگه مخصوصا از مستعمره‌ها درباره میراث امپراتوری سوال کنیم عمدتا به وجه بسیار تاریکش اشاره می‌کنن


که درست هم هست از قحطی‌ها تا قتل‌عام‌ها تا کشتار بومی‌ها تا سرکوب، تا جنگ تا استثمار همه اینا درسته امپراتوری بریتانیا میراثش ترکیب پیچیده و پایداریه


از زخم‌های ماندگار و قدم‌های اولیه برای شکل‌گیری نهادهایی که امروز بعضیاشون دارن کار دنیا رو می‌چرخونن برای اصول تجارت آزاد و حقوق بین‌الملل و این‌ها


اون شبکه تجاری، اون شیوه‌های نوین بانکی و مالی این‌که مرکز تجارت جهانی در لندن پایه‌گذاری شد تصادفی نبود این‌که سیستم اعتبارات اسنادی و


بازارهای مالی مدرن اونجا درست شدن اتفاقی نیست به‌خاطر همینه به‌خاطر همون داستان امپراتوریه شرکت‌های چندملیتی همین‌طوری اونجا درست شدن تا حالا خطوط کشتیرانی و سیستم‌های پستی و


خیلی داستان‌های دیگه درست شدن که به امپراتوری سرویس بدن ولی بعضیاشون برای دنیای امروز میراثی شدن که چرخ دنیا رو می‌چرخونن بعد الان که بهش نگاه می‌کنن خب الان تجربه‌ها هم بیشتر گفته می‌شه


تاریخ هم بازتر شده دسترسی هم به اطلاعات بیشتره ابعاد آسیب‌ها در جاهای مختلف دنیا بیشتر و بیشتر داره می‌آد رو اینه که خیلی برای من جالب بود توی پادکست شنیدم


می‌گفتش که توی کتاب‌های تاریخ مدرسه تو انگلیس الان خیلی خیلی خیلی کم درباره امپراتوری صحبت می‌کنن و احتمالا می‌شه فهمید چرا دیگه داستان امپراتوری هم بمونه باز برای یه جای دیگه


آخرش این امپراتوری بریتانیا هم مثل هر قدرت دیگری هر امپراتوری روزگار بزرگ دیگری اینم زمان افولش رسید قرن بیستم البته نسبتا پرقدرت شروع کردن ولی نتونست مقتدر ادامه بده


قرن بیستم رو انگلستان به عنوان مرکز فرماندهی امپراتوری بریتانیا شروع کرد و البته از همون اول با درگیری جنگ در آفریقای جنوبی، جنگ بوئر جنگی که ویتنام امپراتوری بریتانیا شد


اردوگاه کار اجباریش تصویر اخلاقی امپراتوری رو مخدوش‌تر کرد ضعف‌های نظامی بریتانیا معلوم شد باعث انزوای دیپلماتیک بریتانیا شد اختلافات سیاسی رو توش زیاد کرد


بعد پایه‌های دولت رفاه در بریتانیا شکل گرفت که مختصری ازش قبلا گفتیم و البته بریتانیا درس‌های مهمی از این جنگ گرفت هم سیستم حکمرانی رو یه خرده عوض کرد هم سیستم نظامی و شیوه‌های جنگ و این‌ها رو


طوری که وقتی ۱۹۱۴ جنگ جهانی اول شروع شد قدرت بزرگی شده بود دوباره قدرت بزرگ و قوی اول قرن بیستم هم همچنان بزرگ بود کلا از نیمه قرن ۱۹ کنترل هند رو گرفته بود امپراتوری


از کمپانی هند شرقی دست خود دولت بود بعد از اون شورش در هند امپراتوری یک دوره تازه‌ای از استعمار رو اونجا شروع کرده بود در شرق آسیا جنگ‌های تریاک رو داستانش رو تعریف کردیم


که چطوری رفت چین رو بدبخت کرد در نتیجه‌ش در شرق آسیا بندرهای تجاری مهمی مثل هنگ‌کنگ و این‌ها دست‌شون دست انگلیس رسید داستان اینا رو ریز ریز جدا گفتیم من اینا رو می‌گم که یادآوری اون‌ها هم باشه


و البته مثل همیشه‌ای که انقدر وسیع همه جای دنیا بودن ریسک‌هایی با خودش می‌آره شما وقتی گوشه گوشه دنیا بری قدرت‌نمایی کنی یعنی گوشه گوشه دنیا یه کسایی برای تو دشمن می‌شن


برای انگلیس هم همین‌طوری شد صداهایی از کشورای دیگه بلند شده بود که سهم می‌خواستن از چیزایی که بریتانیایی‌ها برای خودشون برداشته بودن مثل ژاپن ژاپن در شرق آسیا می‌گفت ما دیر رسیدیم


اگر چین ضعیفه یه قوی‌ای می‌تونه بیاد ازش بکنه ما باید بکنیم که این کناریم قرن‌ها با چین یا اونا قوی‌تر از مائن یا ما قوی‌تریم ما با همدیگه داریم کشتی می‌گیریم بریتانیا از اون‌ور دنیا چی می‌گه این حرف رو ژاپن در شرق دور می‌زد


شبیه‌ش رو آلمان می‌زد در دل اروپا آلمان متحدشده‌ای که پرشتاب در صنعت داشت می‌رفت جلو همین حرف رو می‌زد که ما محاصره‌ایم اینجا و انگلیس راه نفس کشیدن ما رو بسته کتابی اول قرن بیستم توی انگلیس پرفروش‌ترین کتاب شد


اسمش بود ساخت آلمان Made in Germany نویسنده‌ش می‌گفتش که آلمان‌ها دیگه رقیب تجاری انگلیس نیستن فقط آلمان‌ها دنبال اینن که نقطه بذارن بر یکه‌تازی امپراتوری بریتانیا


تمومش کنن داستان رو و اینا باعث شد که اول قرن بیستم بریتانیا منزوی شد و یک دهه تلاش کرد برای این‌که متحد پیدا بکنه و موفق هم بود یعنی بر اثر همین تلاش‌ها


انگلیس جنگ جهانی اول رو با متحدانی قوی توش وارد شد که به آلمان می‌خواد بجنگه دستش پر باشه هم اون موقع با ژاپن رابطه‌ش رو خوب کرد هم با روسیه تزاری که رقیب سنتی و قدیمیش بود


قبل از جنگ جهانی اول، جنگ جهانی اول، بین دو جنگ و بعد جنگ دوم و جنگ سرد و ادامه داستان رو دیگه می‌آیم تو تاریخ قرن بیستم می‌گیم تو این ویدیو ولی یه مروری کردیم روی تاریخ انگلستان


در این ۲۰۰۰ سال گذشته خلاصه‌ش رو در هفت‌ونیم پرده دیدیم دیدیم از آخرین باری که یک نیروی مهاجمی آمده جزیره رو فتح کرده هزار سال می‌گذره ولی تا اون موقع سه بار حداقل می‌شه گفت


بریتانیا به دست نیروهای مهاجم فتح شده و هر کدوم از این دفعه‌ها یک یادگاری مهمی حداقل روی انگلیس گذاشته رومی‌ها، آنگلوساکسون‌های ژرمن و نورمن‌ها


گفتیم ۴۰ سال قبل از میلاد رومی‌ها اومدن انگلیس از اون موقع انگلیس شد یک بخشی از اروپا چهار قرنی دست روم بود وقتی که روم افتاد بریتانیا هم مثل بقیه اروپا افتاد دست قبایل ژرمن


ولی با فرهنگ و زبان فرانسوی آمدن و مدتی هم اونا بودن تا حکومت اونا هم برافتاد انگلیس رفت توی دوره پادشاهی‌های متمرکز در قرن‌های بعدش هم جنگ‌های سرزمینی بزرگ داشت


مخصوصا با فرانسه و اسپانیا هم درگیری‌های مذهبی بسیار بین پروتستان‌ها و کاتولیک‌ها ولی توش اتفاقات خیلی مهمی هم افتاد که ریز ریز باهاش قدرت جامعه زیاد شد


در برابر دولت قوی جامعه قوی درست شد که تونست دست‌وپای اون هیولای دولت رو در زنجیر کنه و ببنده اونطوری که توی کتاب دالان باریک آزادی می‌گفت


حقوقی برای جامعه به رسمیت شناخته شد یا برای بعضی از آدمای جامعه بعد انقلابی اتفاق افتاد توش سلطنت مشروطه شد اصطلاحا پارلمان قدرتش بیشتر و بیشتر شد


و اوج پیشرفت انگلستان وقتی شروع شد که انقلاب صنعتی شد و بعد امپراتوری بریتانیا تونست برای از این سر دنیا تا اون سر دنیا برنامه بریزه


و اجرا کنه و این بود تا دهه‌های اول قرن بیستم که دیگه جنگ‌های جهانی و جنبش‌های استقلال‌طلبانه و هزینه‌های اقتصادی سنگین اداره این دستگاه عظیم


زمینه افول امپراتوری رو فراهم کرد بعد از جنگ جهانی دوم هم دیگه کم‌کم دنیا عادت کرد که انگلستان دیگه اون قدرت روزگاری بزرگ نیست


و جایگاهش رفت دیگه در رده یک قدرت سطح دو جهانی اینو به عنوان یه مقدمه‌ای به تاریخ انگلیس داشته باشیم شما حالا پیشنهاد کنید که دوست دارین اول کجای این تاریخ رو


۲۱ ام ماه نوامبر ۱۹۸۲ داریوش همایون وزیر بود در سال‌های آخر پهلوی ولی این به نظرم از کم‌اهمیت‌ترین چیزهاییه که


و اینجور اغتشاشات و آشوب‌ها تا حدودی و در قسمتی نتیجه این جریان گسترش آزادی‌های سیاسیه آدمی بود که چند دهه کار سیاسی کرد از کار چریکی تروریستی


حدود ۲۰ سالگیم سخت فعال بودم در جریانات سیاسی دانش‌آموزی و دانشجویی که نتیجه‌ش به کشته شدن یکی از دوستان‌مون


و زخمی شدن خود من و زندانی شدن چند نفر دیگر از دوستان انجامید و اون کار متوقف شد تا کار روزنامه‌نگاری و حزبی تا وزارت و نهایتا هم کار سیاسی به عنوان اپوزیسیون در تبعید


نویسنده بود، فکر می‌کرد می‌خوند، می‌نوشت آدم باسوادی بود هم صاحب دیدگاه بود هم بیان منسجم و پاکیزه‌ای داشت برای ارائه نظرش ازش چند کتاب و چندین گفت‌وگو هست


۷ تا نکته ۸ تا نکته‌ی برجسته این گفت‌وگوی طولانی رو می‌خوام اینجا یه مروری بکنم برداشت‌های خودمونه من و آرش بهشتی رو همیشه می‌دونید دیگه همکارای ما اسم‌شون توی توضیحات هست


می‌خوایم ببینیم که هم این چه‌جور مصاحبه‌ایه هم این‌که این آقا چه‌جور آدمیه و بعد هم این آدم بعد از ۷۰ سال کار سیاسی و اینا دیدش چی بوده نسبت به ایران؟ تحلیلش چی بوده؟


نیروهای داخلی چپ‌ها، ملی‌گراها، مذهبی‌ها شاه، مصدق و چیزای دیگه هر چه اتفاق می‌افتاد به زیان ما بود چه شاه موفق می‌شد چه ارتش می‌تونست شورش‌ها رو در هم بشکنه


چه انقلابیون موفق می‌شدن ما مصرف کردنی بودیم و از بین رفتنی بودیم نه به‌خاطر این‌که همه چیزایی که می‌گه فکر می‌کنیم درسته به‌خاطر این‌که می‌گم این تجربه‌ها رو داشته و آدمیه که دید هم داشته


خیلی از دیدگاهش چیزاییه که باهاش موافقیم خیلیاش ممکنه موافق نباشیم خیلیاش ممکنه به گذر زمان نشون داده باشه که اشتباهه می‌خوام اصلا دید خود این آدم رو بریم همون‌طوری که توی این مصاحبه مصاحبه پرنکته ارائه کرده


می‌خوایم هفت هشت تا نکته از اونجا رو بیاریم بیرون مصاحبه‌ای هم هست که فقط اطلاعات نمی‌ده پرسپکتیو هم می‌ده مصاحبه‌های تاریخ شفاهی از جهت‌های مختلف می‌تونن اهمیت داشته باشن بعضی وقتا مصاحبه‌هه جالبه


به‌خاطر این‌که مصاحبه‌شونده یه جایگاه خاصی داشته یا دسترسی‌های ویژه‌ای داشته یعنی مصاحبه‌شونده می‌آد یه خبری می‌ده مثلا از یه جلسه‌ای که آدمای معدودی توش بودن


از شکل گرفته شدن یا ساخته شدن تصمیمی که خیلیای دیگه ازش اطلاع ندارن و خب این اطلاعاته یکه‌ست و مثلا وقتی که مصاحبه نهاوندی رو هوشنگ نهاوندی رو گوش می‌کنی


که یکی از چند نفریه که مثلا در جلسه‌ای بوده که شاه تصمیم گرفته که هویدا رو بازداشت بکنن اطلاعاتی که این آدم داره از اون جلسه اینجا می‌ده نقل‌قول‌هایی که داره اینجا می‌کنه این خیلی جالبه


به‌خاطر این‌که این اون وقت شما رو می‌بره نزدیک به یک صحنه‌های مهمی می‌تونین مقایسه کنین با حرف‌های دیگرانی که تو جلسه بودن به یک نتایجی برسیم مجموعا اینا تیکه‌تیکه پازل ذهنی ما رو


از شرایط اون موقع ایران تکمیل بکنه یا مثلا یکی بیاد بگه توی جلسه رامسر جلسه بازنگری برنامه پنجم توسعه اینطور شد و اونطور شد و شاه اینطور برخورد کرد با کارشناسا و فضای جلسه این بود و ایده این بود و اینا


وقتی که ظرفیت یک سکوت کوتاه رو نداریم از سکوت دردمون می‌آد از حوصله سر رفتن می‌ترسیم و نمی‌خوایم اونطوری بشه که یه وقت بهمون بد بگذره پس ازش درمی‌ریم


نشونه نگران‌کننده‌ایه این و فقط هم نشونه نیست من می‌تونم سوال هم بپرسم آقا باریکلا در رفتی از اون حوصله سر رفتنه در رفتی نذاشتی حالت بد بشه الان چطوری؟ خوبی؟ اذیت نشدی الان دیگه خوبی؟


نیستی که! خرابی که پس! پس چرا وضع اینه؟ اگر که این همه دلایل خوشحالی و ابزار خوشحالی هست و می‌ریم توی خوشحالی پس چرا اینه وضع؟ چرا همه پایینن؟ چرا مصرف انواع ضدافسردگی‌ها در سرتاسر جهان


مدام داره می‌ره بالا؟ همه داریم از درد فرار می‌کنیم یکی قرص می‌خوره یکی ولو می‌شه جلوی تلویزیون یکی غرق می‌شه تو اینترنت هر کاری تقریبا حاضریم بکنیم که حواس‌مون رو از خودمون پرت کنیم اما همه اینا دردمون رو بدتر کرده


چرا؟ چرا در این زمانه‌ای که دنیای انسانی از همیشه ثروتمندتر و مرفه‌تره و آزادی بیشتری داره و تکنولوژیش از همه جلوتره و پیشرفت‌های پزشکی هست و کلی چیزای دیگه


باز ما بیشتر از قبل داریم از درد فرار می‌کنیم؟ و جواب نویسنده براش خیلی جواب عجیبیه راستش می‌گه که ما اصلا داریم رنج می‌کشیم


به‌خاطر این‌که نمی‌خوایم رنج بکشیم دلیل رنج کشیدن ما اینه که داریم از رنج فرار می‌کنیم چرا؟ چطوری؟ برای این‌که اینو بفهمیم باید یه خرده درباره رابطه درد و لذت صحبت کنیم


بریم یه خرده سراغ دوپامین دوپامین حالا ما وارد جزئیات علمیش نمی‌شیم نه به‌خاطر این‌که شما نمی‌فهمین به‌خاطر این‌که من نمی‌فهمم ولی انقدری که می‌فهمم اینه که دوپامین یه چیزیه که به لذت ربط داره


و به انتظار لذت ربط داره یعنی ما وقتی هدف لذت‌بخشی رو دنبال می‌کنیم در مغز ما دوپامین ترشح می‌شه در بدن ما دوپامین ترشح می‌شه یا وقتی ما انتظار پاداش داریم برای یه کاری


دوپامین ترشح می‌شه و این دوپامین اون وقت روی بخش‌های مختلف و بخش‌های مهمی از مغز ما اثر می‌گذاره برای همینم هست برای این‌که بخوان ببینن یه چیزی اعتیادآوره یا یه کاری اعتیادآوره یا نه


می‌آن نگاه می‌کنن به کاری که با دوپامین می‌کنه هرچی این کار یا این ماده دوپامین بیشتری آزاد کنه یا سریع‌تر دوپامین آزاد کنه یعنی اعتیادآور‌تره


دوپامین یه چیزی نیست که توی تریاک باشه ماده اعتیادآور خودش دوپامین نداره باعث ترشح دوپامین می‌شه مثلا می‌گن اگر موشی که تو قفسه یه تیکه شکلات بهش بدی دوپامینش ۵۵ درصد زیاد می‌شه


سکس ۱۰۰ زیادش می‌کنه نیکوتین ۱۵۰ درصد کوکائین ۲۲۵ درصد مواد مخدر سنگین‌تر دوپامینی که ترشح می‌کنن بعضی وقتا دیگه خیلی عجیب‌غریبه


یک پک از متامفتامین، شیشه در یک لحظه معادل ۱۰ ارگاسم دوپامین آزاد می‌کنه یا باعث ترشح انقدر دوپامینی می‌شه که برابر با یه همچین لذتیه و نکته مهم اینه که


هر چیزی هر کاری که باعث بشه دوپامین زیاد بشه اعتیادآوره اصلا حرف اینه داستان اینه گرفتاری اینه چرا؟ گفتم دانشمندا می‌گن که اون جای مغز


اون بخش مغز که درد رو پردازش می‌کنه همون جاییه که لذت رو پردازش می‌کنه یا با هم خیلی هم‌پوشانی دارن مکانیزم کارشون هم دقیقا برعکس همه یا می‌شه گفت مثلا یه جور الاکلنگه


یه طرفش لذته یه طرفش درده اگر شما یک لذتی تجربه کنی یک بخشی از مغزت دوپامین آزاد بشه طرف لذت سنگین بشه بره پایین یعنی تعادل به سمت لذت به هم بخوره


خیلی کیف بکنی اون وقت این مغز می‌خواد چیکار کنه؟ می‌خواد اینو بالانسش کنه می‌خواد الاکلنگه متعادل بمونه می‌خواد ترازو برگرده سر نقطه تعادل نمی‌تونه طولانی یه طرف بمونه


وقتی که به سمت لذت سنگین شد مکانیزم‌های خودتنظیمیش راه می‌افتن که برش گردونن به نقطه تعادل خودشون راه می‌افتن آگاهانه نیستن، خودبه‌خود کار می‌کنن


و چطوری برمی‌گردونن به نقطه تعادل؟ با اون چیزی که عکس لذته فقط مال مغز نیست خیلی از فرایندها در بدن هستن که این مکانیزم‌های خود تنظیمی رو دارن سیستم از تعادل که دور بشه


یه مکانیزم‌هایی داره که دوباره متعادلش کنن حالا این کجا خطرناک می‌شه؟ اونجایی که اگه یه محرک لذت‌بخشی رو هی تکرار بکنی دفعه‌های بعد هی لذتش کمتر می‌شه


چرا کمتر می‌شه؟ چون که دفعه اولی که شما ترازو رو هل دادی به سمت پایین بعد این از اون طرف درد اومده اینو برده دوباره به نقطه تعادل و این نقطه تعادل هم طولانی نگه داشته این لذت رو شما بردی طولانی‌تر کردی


اون دوباره طولانی‌تر در مقابلش درد رو آورده توی اعتیاد به مواد مخدر هم اینو می‌بینیم دیگه اینایی که مواد مصرف می‌کنن مقدار مصرف‌شون مدام بیشتر می‌شه


بیشتر می‌شه بیشتر کیف می‌کنن؟ نه بیشتر کیف نمی‌کنن اینا بیشتر مصرف می‌کنن بلکه بتونن همون تجربه اولیه رو دوباره تکرار کنن که نمی‌تونن چرا نمی‌تونن؟


به‌خاطر این‌که مکانیسم‌های درد اومده جلو و جلوش رو گرفته این دیگه اونجاییه که آدم وقتی که از اون چیزی که بهش معتاده دور می‌شه ناخوشه ناخوشی‌ای که می‌تونه با اضطراب خودش رو نشون بده


انگار داره می‌گه که اگر تا حالا می‌زدی که کیف بده می‌رسه به یه جایی که باید بزنی که دردت نیاد یعنی مدام دنبال کردن لذت به هدف لذت رسیده به یه جایی که


این چیزیه که از آدمایی که درگیر اعتیاد هستن زیاد می‌شنوی دیگه که بعد از یه مدتی مصرف کردن دیگه خبری از اون سرخوشی و نشئگی اولیه نیست مواد رو مصرف می‌کنن فقط برای این‌که عادی بشن


به حالت عادی برسن چون اگه نکنن هزار جور ناخوشی جسمی و ذهنی و این‌ها می‌آد سراغ‌شون و این الاکلنگ فقط هم الاکلنگ اعتیاد نیست این الاکلنگ برای همه لذت‌ها هست این ترازو برای لذت ویدیوگیم هم هست


یعنی تو همین کارای ظاهرا بی‌ضرری که روزمره می‌کنیم هم می‌شه ازش از اعتیاد به اینترنت صحبت کرد واقعا صحبت اغراق نیست بازی زبانی نیست واقعیته


چون شبیه اعتیاده بهش نمی‌گن اعتیاد چون اعتیاده بهش می‌گن اعتیاد فرقش فقط اینه که احتمال این‌که آدم معتاد اینجا کارش به بی‌خانمان شدن بکشه کمتره منتها کیفیت زندگی رو پایین می‌آره


و خیلی از مشکلات و اختلال‌های مختلف روانی هم ریشه‌ش اینجا هست در نتیجه نویسنده می‌گه این‌که آمار اضطراب و افسردگی انقدر بیشتر شده دست‌کم یک بخشیش به این خاطره که


انگار اغلب ما انواع اعتیادهای خفیف رو داریم پس چیزی که فهمیدیم از این مدل اینه که هر لذتی هزینه‌ای داره و هر چی لذت شدیدتر و طولانی‌تر باشه


درد و ناخوشی و اون هنگ‌اور بعدش هم بدتر می‌شه بامداد خمارش هم بیشتر می‌شه انقدری که دیگه می‌گه شب شراب نیرزد به بامداد خمار به راحت نفسی، رنج پایدار مجوی


این می‌گه رنج پایدار می‌آره برات و این یه پدیده جدیدیه یه خرده اگه زوم‌اوت بکنیم می‌فهمیم چرا یه پدیده جدیدیه در مقیاس تاریخی ما روی زمین واقعا داستان تازه‌ست


به‌خاطر این‌که ما عادت نداریم ما کاکتوس‌هایی بودیم که حالا اومدیم وسط جنگل بارانی داریم زندگی می‌کنیم انسان شکارچی‌گردآورنده‌ای که تمام روز باید می‌گشت می‌گشت می‌گشت یه چیزی پیدا کنه


بلکه بتونه بشینه به نیش بکشه الان همون انسان با همون مغز با همون بدن می‌ره توی سوپرمارکت سس خردل از این طرف تا اون طرف چیدن نمی‌دونه کدوم رو انتخاب کنه


معلومه این سیستمش برای این ساخته نشده معلومه که نمی‌تونه به راحتی خودش رو توی این دنیا پیدا کنه و مدیریت بکنه برآیند این وضعیت می‌شه این‌که از یه طرف برای این‌که لذت ببری پاداش بیشتری لازم داری


و از اون طرف هم کوچک‌ترین ناراحتی می‌تونه درد زیادی برات درست بکنه یعنی بیس‌لاین‌مون عوض شده این حالت پایه‌مون عوض شده هم در سطح فردی عوض شده هم در سطح اجتماعی عوض شده


ما لازم داریم که اون الاکلنگ لذت و درد رو برگردونیم به یه نقطه‌ای که بتونیم از چیزای معمولی در زندگی هم لذت ببریم دیگه مدام درگیر ناخوشی نباشیم زندگی به خودی خود سخت هست


دستی دستی سخت‌ترش نکنیم بیس‌لاین‌مون رو باید درست کنیم دوباره نکنی چون ترازوی درد و لذت اونجا نشسته همچی یه مقدار بهت خوش بگذره یه ریزی فشار می‌ده سمت درد که یه وقت تعادلت به هم نخورده باشه


بعد دردت که اومد شما چی می‌خوای که این درده رو بالانسش کنی؟ لذت بیشتر ولی می‌خوای چون درد داشتی دیگه بعد لذت بیشتر با درد بیشتر بالانس می‌شه هی می‌ره بالا می‌ره بالا دیگه به یه جایی می‌رسی که اون چیزای کوچیک کوچیک لذتی بهت نمی‌ده


اونو باید آندو کنیم باید برش گردونیم چطوری برش گردونیم؟ نویسنده می‌گه من خیلی با آدمایی کار کردم که با اعتیاد درگیر بودن و در طول این سال‌ها به یه چارچوب عملی رسیدم


رسیدم به یه قدم‌هایی که معمولا آدم درگیر اعتیاد می‌گن اینا رو می‌تونه برداره اینا کارایی هست که می‌تونه بکنه به تدریج گام‌به‌گام خودش رو آزاد بکنه ولی قدم‌های کلیش مثلا می‌گه


مرحله اولش اینه که باید موضوع رو بشناسیم این خودش چند تا قدمه یه یادآوری دیگه هم بکنم اینا دستورالعملی نیست که ما داریم تجویز می‌کنیم به آدمی که درگیر اعتیاده آدمی که درگیر اعتیاده


به احتمال زیاد این کارها رو باید با حضور مشاور انجام بده اصلا ما وارد اون داستان داریم نمی‌شیم ما داریم درباره خرده گرفتاری‌های خودمون صحبت می‌کنیم اینا و یه قدم این همین‌طوری که گفتم شناختن موضوعه


یعنی چی؟ یعنی مثلا می‌گه فکر کن شما یه رفتاری داری که می‌خوای ازش خلاص شی مثلا قبل از خواب می‌ری اینستاگرام هی چیلینگ چیلینگ می‌کنی اینستاگرام نگاه می‌کنی خب یک کاری که می‌تونی بکنی اینه که فکر کنی واقعا


من چرا این کار رو می‌کنم؟ این چه کارکردی برای من داره؟ خیلی وقتا این رفتارا ناخودآگاهه و همین فکر کردن و دقت و تامل و اینا یه سرنخی ممکنه به آدم بده چون ممکنه آدم به دلایل مختلف


بره سراغ یک رفتار مضر یا مخربی که لذت داره مثلا از اضطراب خلاص شدن یه دلیلشه سازگار شدن با دیگران یه دلیلشه کم کردن کسالت، حوصله‌م سر رفته بود خوابم نمی‌برد


خشم دارم کسی به من توجه نمی‌کنه لیست واقعا ته نداره منتها فکر کردن بهش قطعا کمک می‌کنه چون‌که راه باز می‌شه که بتونی بری سراغ اصل موضوع به جای این‌که مسکن بخوری بری بفهمی که درد از کجاست


شاید واقعا تونستی درمانش کنی یا یه قدم دیگه یه قدم خیلی مهم دیگه اینه که فکر کنی که حالا من این عادته رو که دارم این رفتاره رو که دارم چه مشکلاتی برای من درست کرده؟ اینم باز یه جاییه که معمولا ذهن ما ناخودآگاه


از فکر کردن بهش فرار می‌کنه اونی که پرخوری عصبی داره اصلا نمی‌خواد فکر کنه به اضافه وزن زیادش شاید واقعا توان ذهنی و روانی اینو نداشته باشه که فکر کنه به اضافه وزنش اما فکر کردن به این مشکلات و عواقب


می‌تونه باز هم هل بده ما رو به سمت این‌که بیشتر کنترلش بکنیم یا یه چیز دیگه در کنار اون شناختن موضوع و فکر کردن به مشکلاتی که این رفتار برامون ایجاد می‌کنه


یه کار دیگه خودداریه واضح هم هست بالاخره به نظر هم نمی‌آد کاری باشه که جواب بده به آدم معتاد بگی آقا راهش راه این‌که اعتیادت رو ترک کنی اینه که دیگه معتاد نباشی دیگه نکشی مسئله‌ت حل می‌شه


می‌گه خب اگه می‌تونستم که نمی‌کردم که یعنی چی خودداری کن؟ چه حرفیه؟ نویسنده می‌گه از این گریزی نیست بالاخره باید به منطقش نگاه کنی و اگر هم می‌خوای خودداری کنی از انجام این کار


باید یه جایی متوقفش کنی دیگه و فکر هم نکنی که اینجا هیچ امیدی نیست به خاطر این‌که اگه به اون الاکلنگه فکر کنی به اون ترازوئه فکر کنی اینجا کمکت خواهد کرد یعنی شما اگر اون عادت رو


اون ماده‌ای رو که می‌خوای ترک کنی بذاری کنار اون چیزی که سیستم دوپامینیت رو درگیر کرده بذاری کنار یه مدتی طول می‌کشه ولی بالاخره مغزت و اون الاکلنگت دوباره به سمت تعادل برمی‌گردن


و تو می‌تونی یه کارایی بکنی که در این مسیر بهت کمک کنه یه کاری که می‌تونی بکنی یه چیزیه که مایندفولنسه مایندفولنس یعنی این‌که بتونی مشاهده کنی بتونی فکرهای خودت رو بدون این‌که قضاوت کنی درباره‌ش نگاه کنی


فقط نگاه کنی که این فکرت چی بود که اومد این فکرت چیه که توی سرته این مشاهده کردن احساس که کار سختیه تمرین می‌خواد ولی کار ریواردینگیه کاریه که جایزه‌ش رو بهت می‌ده


خیلی کاربرد داره خیلی کاربرد داره اون لحظه‌ای که شما فکر می‌کنی که برم یه دونه بستنی دیگه بخورم یا نخورم اون لحظه‌ای که فکر می‌کنی حالا که اینستاگرام رو بستم برم تیک‌تاک رو باز کنم یا نکنم


اگه اون لحظه بذاری رفتار خودت رو زیر ذره‌بین عادتت رو، احساست رو مشاهده بکنی در همون لحظه و تلاش کنی شاید بتونی یه سرنخی پیدا کنی که اون زیرمیرا چه خبره


و کار سختیه این به‌خاطر این‌که ما در موارد مختلف به شکل‌های متنوع اینا داریم از دوپامین استفاده می‌کنیم که از یه چیزی دربریم و به محض این‌که این کار رو نکنیم همه اون چیزایی که داشتیم ازش فرار می‌کردیم


اتفاقا نویسنده می‌گه ما باید به خودمون اجازه بدیم که اینا رو تحمل کنیم وقتی بتونیم تحمل‌شون بکنیم این تجربه معنی خیلی عمیق‌تری پیدا می‌کنه درد رو از بین نمی‌بره


درد هست، ناخوشی هست منتها شکلش در نگاه ما انگار عوض می‌شه نگاه‌مون به این درد به کل زندگی یه مقدار غنی‌تر می‌شه بدون این‌که اون درد و اون اضطراب اساسا از بین رفته باشه


و اینجوری نگاه کردن راه رو یه مقدار باز می‌کنه خودمون رو بهتر بشناسیم مسئله‌ای که جلومونه رو بهتر بشناسیم و اون وقت دنبال راه‌حل‌هایی که غلطه و بعضا ممکنه آسیب هم بزنه نریم


وگرنه ممکنه انرژی و وقت زیادی رو صرف راه‌حلی بکنیم که واقعا راه‌حل مسئله ما نیست کسی که پرخوری عصبی داره مسئله‌ش ورزش نکردن نیست که اگه ورزش کنه جلوی پرخوریش گرفته بشه یا چاق نشه


ورزش کردن به سلامتیش کمک می‌کنه اما این آدم باید بره روی اون پرخوریش تمرکز کنه با احساس‌هایی که پشت اون پرخوری هست مواجه بشه اونا رو سعی کنه بشناسه


وگرنه آره ورزش خوبه ولی دوای اون گرفتاری نیست راه‌حل‌های عملی چیه؟ یه بخش زیادیش محدودیت‌هاییه که باید برای خودمون وضع کنیم از قدیم هم گفتن دیگه


خودت رو کنترل کن خودت رو بپا و جوابش هم اینه که من اگر کنترل می‌تونستم بکنم که خب وضعم این نبود ولی نه ما واقعا قدم‌های کوچیک و بزرگی هست که باید ورداریم محدودیت‌های شخصی هست که باید بگذاریم


مسیری که سخته برا آدمی که به مواد مخدر معتاده خیلی سخته برای کسی که به فست‌فود معتاده به اون سختی نیست ولی بازم مسیر راحت و بی‌دردسری نیست محدود کن یعنی چی؟


یعنی این‌که مانع درست کن یه کاری کن به راحتی نتونی اون کاره بکنی دم‌دستت نباشه مثلا اگه یه کسی مسئله‌ش الکله خب یکی از اولین کارایی که می‌تونه بکنه اینه که تو خونه‌ش الکل نباشه


این به نظر ساده می‌آد ولی واقعیتش اینه که قدم بسیار بزرگیه برای خیلی از کسایی که با یک همچین مسئله‌ای دست به گریبان هستن منتها محدودیت خیلی ظرایف داره


یکیش اینه که وقتی که ما یک عادتی یک رفتاری رو می‌خوایم عوض کنیم هیچ‌وقت موضوع محدود به اون رفتار و اون کار و اون عادت و این‌ها نیست کارها و رفتارها و عادت‌ها و روتین‌های ما


تنیده شدن در بافت زندگی روزمره‌مون مخصوصا درباره الکل این رو زیاد می‌گن کسی که مثلا اعتیاد به الکل داره می‌خواد الکل رو ترک کنه یه مشکلش اینه که الکل خوردن رو متوقف کنه


این یه داستانه یه داستان دیگه‌ش اینه که این آدم احتمالا زندگی اجتماعیش تفریح‌هاش، سرگرمی‌هاش، معاشرت‌هاش اینا گره خورده به الکل اونا رو چیکار باید بکنه؟ آدمی که هر روز بعد از کار می‌رفته بار می‌شسته


هر آخر هفته با دوستاش بار بوده اغلب رفت‌وآمداش ارتباطی به مصرف الکل داشته اونا رو چیکار می‌تونه بکنه؟ آدمی که شوم‌گردی می‌کنه بی‌هدف در اینترنت می‌گرده و ازش ناراضیه


و می‌دونه براش آسیب داره می‌خواد عوضش کنه گیرم که اومد و توجه کرد به اضطراب و نگرانی به ترس‌هاش و به همه احساس‌های پنهان دیگه هم توجه کرد و تلاش کرد همه اینا رو فهمید و اینا


ته‌ش این آدم می‌مونه و همچنان چند ساعت وقت در روز که صرف موبایل‌بازی می‌شد و الان خالی شده چیکارش کنه؟ اون وقته خالی بود که موبایل اومده بود پرش کرده بود الان اینو از توش ببری بیرون چه کار کنه؟


چه کاری هست که درگیرش بکنه و مفید باشه و جلوش رو بگیره که برنگرده به اون چاهی که توش بود به اون عادت قبلی اینجاست که محدودیت لازمه محدودیت رو باید اومد و وضع کرد و گذاشت


باید طراحی کرد، تعریف کرد محدودیت فیزیکی هست این‌که مثلا شما اگه موقع غذا درگیر موبایلی یه قانونی بذاری برای خودت که موبایل اونجایی که غذا می‌خوری نباشه موبایل اونجایی که می‌خوابی نباشه


محدودیت زمانی داشته باشه من فقط ساعت ۱۲ تا ۱ روزه که می‌رم مثلا تیک‌تاک می‌رم اینستاگرام سوشال مدیا می‌کنم یا یه چیز خیلی جالب دیگه که می‌گه خیلیا امتحان کردن بندازی عقب اون موجه که یهو می‌آد می‌زنه بهت


که دستت می‌خواد بره به سمت اون چیزی که نباید بره اون لحظه جلو خودت رو بگیری بگی که الان نه یه ربع دیگه می‌آم سراغت و بعد مثلا حالا ببینی که یه ربع دیگه اوضاعت چطوریه اینو پایش کنی، مانیتور کنی


یا باز دوباره اینجا راه‌های جایگزین اونجا هم پیشنهادهای خوبی داره می‌گه مثلا به جای این‌که همه‌ش دنبال لذت بدویی سعی کن تمرکز کنی رو کارایی که باید بکنی رو مسئولیت‌هایی که داری روی کار معنی‌داری که باید انجام بدی


کم‌کم می‌تونی از خوشحالی این دستاوردها هم واقعا کیف کنی اینا راه‌حل‌هاییه که احتمالا بعضیاش آشناست بعضیاش رو امتحان کردیم بعضیاش رو توش موفق بودیم بعضیا رو شکست خوردیم این کتاب خوبیش اینه که از اینجور راه‌حل‌ها داره


هم کتاب، هم مصاحبه‌های خانم نویسنده می‌گه ما تقریبا همه‌مون به دوپامین معتادیم واقعا حرف مغز کتاب به یک معنی اینه که ما فکر نکن که این کتاب رو دارم می‌خونم


که بتونم به دوستام کمک کنم نه بابا خودت گرفتاری و واقعا هدف نویسنده اینه که بگه که اولا این اعتیاد خیلی باعث درد و رنج اضافه‌ای شده بعدش هم خیلی کیفیت زندگی‌مون رو تحت‌تاثیر قرار داده


و بعدش هم که یه سری پیشنهادهایی من دارم که بیا گوش بده و شاید بهت کمک کرد چون که به خیلیا اینا کمک کرده و من با خیلی آدمای معتاد کار کردم و اونا این چیزها بعضیاشون در درجات مختلف بهشون کمک کرده


همه ما مستعد این هستیم که بریم دنبال اون لذت‌های فوری اون پاداش‌های آنی یه چیزی رو امروز می‌خری فردا در خونته یه چیزی می‌خوای بدونی یک ثانیه بعد جواب جلوی چشمته یا تو گوشته


و این خب اثر می‌ذاره رو ساختارهای مغزی ما اثر می‌ذاره اگر بری دنبال پاداش فوری اون بخشی از مغزت فعال می‌شه که به لذت مربوطه اما اگر پاداش رو به تاخیر بندازی


بخشایی که فعال‌تر می‌شن بخش‌هایی‌ان که به تصمیم‌گیری به تفکر ربط دارن برای همینه که انقدر مهمه به تاخیر انداختن پاداش عادت نکردن به پاداش‌های آنی


حواس‌مون نباشه تو این دنیایی که کلی دسترسی هست به همه چیزایی که درجا بهمون پاداش می‌ده لذت و جایزه می‌ده این بخش لذت‌جومون هی تقویت می‌شه تقویت می‌شه


اون بخشی که لازم داره فکر کنه برنامه‌ریزی کنه، تصمیم‌گیری بکنه هی ضعیف‌تر می‌شه و می‌شه تصور کرد که این در بلندمدت چه می‌تونه بکنه با زندگی ما


که مثلا آدم بالغی هستیم که گرفتار این می‌شیم با زندگی بچه‌هایی که از سن خیلی پایین گرفتار این سیکل می‌شن یکی دیگه از پیشنهادهای عملی نویسنده رو هم بگم بعد برم توی جمع‌بندی


می‌گفت این سیستم پاداش مغز رو بهش استراحت بده سی روز سی روزی که دو هفته اولش گفت واقعا ممکنه واقعا ممکنه نصفت کنه ولی بعدش راحت‌تر می‌شه


راحت‌تر می‌شه که بتونی میلت رو کنترل کنی و بتونی از کارها و چیزهای سالم‌تر هم لذت ببری این البته واسه اوناییه که انقدری وضع‌شون بد نیست دیگه چون بعضیا هم هستن که اگر دست‌شون برسه مصرف می‌کنن


و اونا دیگه طبعا یه سطح دیگری از مراقبت و مداخله رو لازم دارن یه نکته دیگه ولی در مورد ورزش چون گفتم که این الاکلنگه هست و باید همه‌ش متعادل بشه و بالانس بشه و اینا گفتیم وقتی وزنه لذت رو یه خرده سنگین کنیم


سمت درد هم عملا سنگین و سنگین‌تر می‌شه خب سوالی که پیش می‌آد اینه که برعکسش چی؟ اگر سمت درد رو بیشتر کنیم آیا لذت خودبه‌خود بیشتر می‌شه؟ و جواب اینه که آره اتفاقی که بعد از ورزش کردن می‌افته همینه


اون حس سرخوشی و سبکی که بعد از ورزش تجربه می‌کنی بدنت خسته‌ست عضلاتت احتمالا درد می‌کنه ولی داری لذت می‌بری این همینه و بعد از این استفاده می‌کنه


رفتن زیر آب سرد یا توی آب سرد اختیاری رفتن اختیاری توی... مواجه شدن اختیاری با سرما به‌خاطر این‌که ما معمولا از سرما فراری‌ایم کی از سرما اینطوری خوشش می‌آد؟ ولی این‌که آدم عمدا بره خودش رو بندازه توی سختی سرما


به شکل عجیبی این باعث سرخوشی و نشاط می‌شه کتاب که اصلا داستان یکی رو تعریف می‌کنه می‌گه یکی بود یک اعتیادی پیدا کرده بود به یک دارویی از این داروهای مشتقات تریاک بعد برای این‌که اینو ترک کنه


یکی از کارایی که کرده بود دوش آب سرد بود نه این‌که مثلا با دوش آب سرد اعتیادش رو ترک کرده بودا ولی یه رفتار عامدانه‌ای رو آورده بود وارد کاراش کرده بود که الاکلنگ توی مغزش رو


به طرف اونجایی که می‌خواد بتونه برگردونه این فستینگ هم هست حالا همین روزه‌داری معمولی پیاده‌روی، ورزش اینا هم چیزایی هست که یک فشاری یک محدودیت خودخواسته‌ای رو


یه کسی می‌آره توی زندگیش و بعد از این کمک می‌گیره برای این‌که رابطه‌ش رو با دوپامین به حالت عادی نزدیک‌تر کنه یعنی کاری که داره اینجا می‌کنه چیه؟ اینه که به جای این‌که از سختی‌های کوچیک فرار کنه


به استقبال‌شون بره ازشون استفاده کنه برای برگردوندن بیس‌لاین دوپامین به اون جایی که باید باشه این پریدن توی آب سرد و اینام باز یه چیزیه که من تجربه شخصی خودم هم می‌گه


من این کار رو می‌کردم بدون این‌که بدونم که توضیحش چیه یعنی دوستم هم یه دفعه گفتش که این کاری که می‌کنی حالا برا کجات خوبه؟ برای چیت خوبه؟ گفتم والا نمی‌دونم نمی‌دونم واقعا خیلی هم برام مهم نیست برای من مهمه که مثلا این کاره ضرری نداشته باشه


خطری نداشته باشه و اونطوری انجامش بدم که مثلا سیفه و خطری نداره و اینا ولی دیگه بیشتر از اینش رو نمی‌دونم اون قدری هم مهم نیست چون می‌فهمم برام خوبه من متوجه این سرخوشی خیلی زیادی که از این می‌گیرم هستم


و اینو می‌دونم که جای دیگه‌ای نمی‌تونم اینطوری بگیرم خیلی بی‌ضرر داره به من یک سرخوشی خیلی زیاد یه High خیلی شدید و زیادی می‌ده ولی بعدا با خوندن همین حرفای ایشون درباره دوپامین و شنیدنش


مکانیزم عملکرد اون رو هم فهمیدم که این کلد‌پلانج و زیر دوش آب سرد رفتن مخصوصا اگر منظم باشه مخصوصا طولانی نه که مثلا بری زیر دوش بیای بیرون مثلا یه خرده طولانی باشه و اینا که سرماش واقعا بره تو


یعنی ما خودمون رو ول کنیم به فنا می‌ریم یعنی باید مواظب خودمون باشیم باید نذاریم که یه بلاهایی سرمون بیاد از جمله بلایی که با دنبال کردن لذت‌های


ساده‌ی دم‌دستی گذرا به سرمون می‌آد و در میان‌مدت و بلندمدت کیفیت زندگی‌مون رو می‌تونه خیلی بیاره پایین می‌تونه یه کاری کنه از خواسته‌های بزرگ‌مون رد بشیم بی‌خیال‌شون بشیم


واقعا با خواسته‌های عمیق خودمون هیچ مطابقتی نداره اینطوری که فکر می‌کنی این کتاب به نظرم خیلی مفیدتر هم می‌شه این مفهوم ترازوی درد و لذت خیلی برای من مفهوم مهم و جالبی شد


و به نظرم در دنیایی که این همه چیزای لذت‌بخش دم‌دست ما هست خیلی باید حواس‌مون به این تعادل باشه بی‌امان دنبال دوپامین دویدن می‌بره ترازوی ما رو ناخواسته به سمت یه بیس‌لاینی


که واقعا دیگه اونجا همه‌ش چیزی که گیرمون می‌آد ناآرامیه و بی‌قراریه و ناراحتیه و دیگه توش هیچ اثری از این لذتی که روزگاری می‌گرفتیم نیست می‌ریم دنبال خوشحالی


ولی اون چیزی که گیرمون می‌آد خوشحال‌مون که نمی‌کنه هیچ ممکنه پایین‌تر هم بفرستتمون به جاش نویسنده می‌گه که ما باید تلاش کنیم که سیستم پاداش‌مون انعطاف‌پذیرتر و متعادل‌تر باشه


و یک طیف کامل‌تری از تجربه‌های انسانی رو باهاش مواجه بشیم که توش هم دردهای اجتناب‌ناپذیر هست و هم لذت‌های دست‌کم گرفته شده


بریم به سال ۱۳۱۳ وقتی که ۷۰ چهره تاثیرگذار فرهنگی ایرانی و خارجی جمع شدن در تهران برای هزارمین سال تولد یکی از


معروف‌ترین و مهم‌ترین چهره‌های تاریخ و فرهنگ ایران ۱۳۱۳ یعنی ۱۹۳۴ ۹۰ سال پیش و داستان این عکسه رو داریم می‌گیم ۷۰ نفر تو این عکسه ما شمردیم


۶۹ مرد، یک زن و عکس خیلی سنگین‌وزنیه وزنش بالاست آدمای مهم و اندیشمندی توش هستن که جمع شدن تهران برای یک کنفرانس سه‌روزه


کنگره‌ای در بزرگداشت هزارمین سال تولد فردوسی خیلی اتفاق بزرگیه اگر بدونیم ایران ۱۳۱۳ چه‌جور کشوریه چه‌جور جاییه


۱۳۱۳ یعنی فرودگاه مهرآباد هنوز ساخته نشده من این مسافرا نمی‌دونم بیشترشون چطوری آمدن اصلا به تهران احتمالا با کشتی و جاده و اینا هفته‌ها در راه بودن


۱۳۱۳ وقتیه که درک ایرانی‌های اون روز از اصلا تاریخ گذشته ایران و تاریخ باستانی ایران خیلی محدوده تازه داره روایت ایران شکل می‌گیره


اینطوری که ما امروز می‌شناسیمش و می‌خونیمش و اینا ۱۳۱۳ هنوز راه‌آهن سراسری نیست نقشه تهران هنوز به این شبیه‌تره تا به این خیابون‌ها این شکلیه


اینا عکس و فیلم‌های این موقع رو می‌بینی توی خیابون بری احتمالا بیشترین وسیله نقلیه‌ای که می‌بینی درشکه‌ست آب لوله‌کشی در تهرانش هم نیست آب از قنات و آب‌انبار و اینا می‌آد


فاضلاب هنوز همون جوی کنار خیابونه خونه‌ها بیشترشون حمام ندارن خیابون‌ها تاریکن شبا تو یک همچین ایرانی این ۷۰ نفر جمع شدن برای کنگره‌ای ادبی


و هنوز بعد از نزدیک یک قرن کنگرهه یکی از رویدادهای بزرگ فرهنگی ایران حساب می‌شه درباره اینا می‌خوایم صحبت کنیم این آدما اینا کی‌ان؟ اینجا کی جمع‌شون کرده؟ واسه چی اومدن؟ داستان چیه واقعا؟


داستانی هم هست که توش هم افتخار داره هم خوشحالی داره، هم ناراحتی داره هم حسرت داره هم درس‌های خیلی جالبی داره حالا من آخرش درس‌هایی که خودم گرفتم نکته‌هایی که جالب بود برام رو هم می‌گم


و لای همه اینا ما رو آشنا می‌کنه با یک بخش مهمی از تاریخ ایران و آدم‌هاش در واقع با دو بخش مهم هم با ایران بعد از مشروطه و دوره رضاشاه هم یه مقدار شاید با ایران فرهنگی‌ای که


فردوسی از هزار سال پیش یکی از قله‌های بلندش بوده و هست و احتمالا یکی از رساترین صداها در روایت تداومش و این جایگاه فردوسی رو که می‌گم


این رو معلومه که نخبه‌های ایران بعد از مشروطه هم بسیار خوب می‌دونستن یا شاید حالا بتونی اینطوری بهش نگاه کنی بگی که اصلا اونا بودن که داشتن این جایگاه رو تعریف می‌کردن برای فردوسی


و برای همین هم بزرگداشت فردوسی رو تبدیل کردن به یک چنین جشنی یا برعکس شاید بشه گفت برای این‌که نام ایران رو بلند کنن رفتن سراغ بلند کردن نام فردوسی


کی؟ در دنیای بین جنگ جهانی اول و دوم وقتی که جنبش مشروطه هنوز خیلی جوونه سی سالش نشده هنوز جنگ جهانی دوم شروع نشده و چهره ایران داره کم‌کم خیلی عوض می‌شه


جنبش مشروطه یک حرکت یا یک انقلاب سیاسی بسیار مهم بود در ایران اواخر قرن ۱۹ که هر چند ظاهرا واقعا نه خاندان پادشاهی رو عوض کرد نه حتی خود شاه رو عوض کرد و اینا


ولی نشون داد که یک چیزهای مهمی در بخشی از جامعه ایران عوض شده جامعه دیگه با اون نظم سیاسی سابق راحت نیست خوشحال نیست، نمی‌خواد اون رو بپذیره حالا ما درباره مشروطه ویدیو ساختیم


دیگرانی هم دارن ویدیو ساختن پادکست ساختن می‌سازن هرچی هم بگیم کمه باید بیشتر از این حرف‌ها بدونیم درباره‌ش ولی اینایی که در مشروطه بودن اینایی که در جنبش مشروطه فعال بودن اینا دنبال خیلی چیزا بودن


در خواسته‌هاشون از عدالت و خواسته‌های پایه‌ای مثل حاکمیت قانون و خواسته‌های کلی‌تر مثل این‌که مثلا قدرت شاه رو محدود کنیم و


به مالیه سروسامونی بدیم و اینا بود تا یه چیزای مشخص‌تری مثل ارتش مثل راه‌آهن سراسری در واقع انقدر کاره نشده بود و انقدر مسئله و مشکل زیاد بود


مشروطه‌خواهان خواسته‌های خیلی زیادی داشتن وقتی هم که بخوایم ببینیم کارنامه مشروطه رو بررسی کنیم باید نگاه کنیم که دنبال چی بودن و حواس‌مون باشه همه چیزایی که دنبالش بودن سیاسی نبود به اون معنی


بعد اتفاقی هم که افتاد در اون سال‌ها و دهه‌های بعد از مشروطه همون اول خب خواسته‌های سیاسی مشروطه شاید در سال‌های اول بعد از مشروطه حداقل به نظر می‌رسید که تا حدی برآورده شده مجلسی درست شد و


نماینده‌هایی می‌اومدن و می‌رفتن می‌شستن بحث می‌کردن درباره امور مهم نظر می‌دادن و اینا ولی اینم بود که حداقل تو یه موضوعاتی چیزی از این بحث‌ها درنمی‌اومد


یعنی اونی که مثلا امیدوار بود حالا که مشروطه شده یک پروژه راه‌آهن پیدا کردن ایران راه‌آهن درست شدن در ایران به یک سامانی برسه این بحث‌های بی‌نتیجه مجالس مشروطه براش ناامیدکننده بود


چون که می‌دید که از این نظرات متناقض و اینا ته‌ش یک ایده مشترکی، یک مصالحه عملی درنمی‌آد اصلا انقدر بحث‌ها روی ایده‌ها و اینا بود


خیلی معلوم هم نمی‌شد که بعضی از این نماینده‌ها واقعا نظرات‌شون چیه اصلا عملی هست یا کلا شعار می‌دن درک درستی هم از موقعیت شاید خیلی وجود نداشت تجربه‌ش هم نبود


مشکل نبودن قدرت مرکزی هم بهش اضافه شد ضعیف شد دولت ضعیف‌تر از اونی که بود شد و کار به یه جایی رسید که خیلی از طرفدارای بزرگ مشروطه راضی شدن به این‌که


آقا این آمال سیاسی مشروطه رو اصلا ما حاضریم ازش بگذریم یکی بیاد بتونه کار کنه یکی بیاد بتونه بالاخره مملکت یه صاحبی داشته باشه از این مجلس که راه‌آهن درنیومد ارتش و دانشگاه و اینا درنیومد


شاید در حکومت رضاخانی که هیچ نسبتی با آمال سیاسی مشروطه نداره بشه به این‌ها نزدیک‌تر شد که همین هم شد داستان رضاشاه رو تعریف کردیم توی ویدیوهای دیگه


خلاصه‌ش این‌که از زمان سردار سپه‌ای تا رضاشاهی و مخصوصا در نیمه اول رضاشاه خیلی از خواسته‌های مشروطه برآورده شد یا کارش شروع شد


در حکومت رضاشاهی که خیلی شباهتی به حکومت مطلوب مشروطه هم نداشت یعنی آمال سیاسیش در واقع کنار گذاشته شده بود خیلی از چیزا برآورده شد از جمله یک چیزی که برای نخبه‌های ایران اون موقع خیلی مهم بود


تقویت روحیه ملی ایرانیان روحیه ملی ملت ایران اینا کلمه‌های کلیدی این ویدیو هم هستن کلمه‌های کلیدی این خواسته‌ها و این پروژه‌ها هم بودن


در جریان مشروطه این خواست برجسته‌تر و قوی‌تر هم شد و بعد رسید به جایی که شاید موثرترین و اثرگذارترین حرکت بود کتاب بود، کتاب مشیرالدوله پیرنیا


که دیگه رفته بود سراغ این‌که حالا با تکیه بر یافته‌های باستان‌شناسی با خوندن نوشته‌های مورخین غربی و اینا داستان حکومت‌های باستانی ایران رو بگیم


شاهنشاهی‌های باستانی ایران رو بگیم نظم اداریش این بود رابطه‌شون با یونان این بود با روم این بود قرن‌ها بین شامات و آناتولی از این طرف و هند و چین از اون طرف ایران بود


چیکار می‌کرد؟ آیین زرتشتی چی بود؟ کیش مانی چی بود؟ زبان فارسی نقشش چی بود؟ اینا رو دیگه اون کتاب خیلی واضح‌تر و برجسته‌تر آورد رو


این حرفا رو برای چی می‌زنم؟ برای این‌که نشون بدم که این نیاز حس می‌شد که این روحیه ملی باید ساخته بشه باید تقویت بشه و بعد در نتیجه شروع کردن یه سری برنامه‌هایی رو


برای این هدف طراحی کردن کی شروع کرد برنامه‌هایی برای این هدف طراحی کردن؟ نخبگان فرهنگی و آدم‌های مهمی در حکومت که اینا هم‌پوشانی‌شون هم اون موقع خیلی زیاده


یعنی نخبگان فرهنگی آدم‌های مهمی در حکومت شدن اون موقع اینم اتفاق با دوامی نیست اتفاقی نیست که ما بگیم حداقل در دوره معاصر زیاد می‌بینیم که اینطوری بوده


قبلش هم خیلی نبود بعدش هم خیلی نبود اون موقع ولی اینطوری شد آدم‌های مهمی که خیلیاشون همین دوره مشروطه پرورش پیدا کرده بودن خیلیاشون، اکثرشون اگر نه همه‌شون


اول یه درس آخوندی خونده بودن مدرسه رفته بودن خارج رفته بودن بعضیاشون و اینا همه اومدن این پروژه رو تونستن پیش ببرن و راس قدرت هم همراه‌شون بود


نه این‌که فقط حمایت‌شون بکنه بلکه خودش اومد پشت قصه سرمایه‌گذاری کرد روی این قصه روی قصه چی؟ روی قصه روایت ایران هویت ملی ایران


رشد این داستان چرا؟ چرا این کار رو کرد؟ برگردیم یه کم نگاه کنیم ایران ۱۳۱۳ رو بفهمیم که چرا این نیاز رو هم نخبگان فرهنگی و هم سیاسی و هم حکومت و شاه و


همه فهمیدن و همه مشغول برآورده کردنش شدن این از جمله بعضی وقتا برای اینم هست که ببینیم که اتفاق‌ها بدون ارتباط با هم نمی‌افتن اون موقع هم فقط در ایران نبود که یه همچین فکرایی باب بود


از یک قرن پیشش از اوایل قرن ۱۹ و انقلاب فرانسه و مخصوصا بعدتر، بعد از ۱۸۴۸ سال انقلاب‌ها ویدیوی کاملش رو اینجا ساختیم یه بار


از اون موقع‌ها ملی‌گرایی یکی از ایده‌هایی بود که داشت گشتاور می‌گرفت و داشت صدای بلندی می‌شد مخصوصا در اروپا حالا نتیجه‌ش تا بعد از جنگ جهانی اول طول کشید


که مثلا دقیقا روی نقشه‌ها دیده بشه امپراتوری عثمانی و امپراتوری اتریش-مجارستان خرد بشن بشکنن روی نقشه اروپا جاشون رو یک دوجین کشور کوچیک و متوسط و اینا بگیره


این کشورها نبودن دیگه این کشورها اول قرن ۱۹ نبودن بعد بعد از جنگ جهانی اول پیدا شدن نقشه انقدر عوض شد تیکه تیکه شدن کشورایی درست شدن که مثلا ویژگی مشترک‌شون اینه که زبان‌شون یکیه


یا مذهب‌شون یا نژادشون یا هر چیزی که تونسته بودن بکننش عامل وحدت‌بخش ملی‌شون یه چیزی رو کشف کنن یا بسازن یا هرچی باهاش یک ملتی بشن


یک دولت ملی بشن کسایی که تا اون موقع همه زیر پرچم مثلا امپراتوری اتریش-مجارستان بودن یا عثمانی بودن اینطوری برن Nation State بشن دیدیم قبلا با همین ایده‌هاست که


پادشاهی ایتالیا درست می‌شه اواخر قرن ۱۹ از مردمان ایتالیایی و ایتالیایی‌زبان تا قبل از اون کشور ایتالیا نداریم اون موقع درست می‌شه گفتن خب اینجا دیگه همه ایتالیایی صحبت می‌کنن


اونایی هم که زبون دیگه صحبت می‌کنن دیگه نباید صحبت کنن توی ویدیو سیسیلی و ناپل و اینا دیدیم یا گفتن ترکیه می‌شه اینجا ترکیه می‌شه کشور ترک‌ها انگار نه انگار که کلی ارمنی و کرد و


دیگران هم هستن توی اون سرزمین که نهایتا باید تکلیف‌شون مشخص بشه دیگه و اون شد یه مسئله‌ایه که تا امروز هم هست همون‌طوری که مجارستان همون‌طوری که صربستان همون‌طوری که امپراتوری آلمان


همون‌طوری که اصلا یه عده‌ای از یهودی‌ها به این فکر افتادن که حالا که همه دارن یه کشوری می‌شن ما که زمین نداریم چرا نریم یه کشوری درست کنیم؟ بریم دنبال ایده درست کردن یک کشوری


برای به قول خودشون ملت بی‌زمین یهودی که اونم یه پروژه‌ایه که ادامه داره این پروژه‌ها کلا بعضی جاها تا همین امروز هم ادامه داره دیگه آمریکا هم که حمله کرد اول قرن ۲۱ به افغانستان و عراق و اینا


می‌گفت می‌خوایم ملت بسازیم Nation-building ئه پروژه ما امروز عراق و سوریه رو که تحلیل می‌کنن تو همین ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ می‌گن چون ملت اینا درست تعریف نشده


یه سری مشکلات‌شون درد اون قصه‌ست داستان داستان نویی بود اون موقع برای خیلی از این کشورها ولی برای ایران داستان نویی نبود این مسئله رو ایران نداشت ایران ملت تازه نبود


ملت کهنی بود که از اول هم با گوناگونی زبان و مذهب و این‌ها دوام آورده بود ساخته شده بود اصلا و دوام آورده بود بعضیا می‌گن ایران Nation State نیست Nation Civilization ئه


ملت‌تمدنه مثلا به جای دولت ملی یا دولت‌ملت مثل چین شاید یعنی اون گرفتاری رو ایران نداشت ولی به این معنی نیست که بی‌نیاز بود


از این‌که به این هویت ملیش رسیدگی بکنه هم نیاز داشت که تعریفش بکنه هم نیاز داشت که تقویتش بکنه و این دغدغه‌ی ساختن و تقویت هویت ملی


بریم روایت تاریخی خودمون رو دربیاریم که اصلا داستان تاریخ ما چیه؟ چطوری تعریفش کنیم؟ ما برای این‌که ببینیم چه ملتی هستیم باید بریم تاریخ‌مون رو بشناسیم


یا ترجمه تصحیح‌شده و تکمیل‌شده‌ش تاریخ بلعمی تاریخ رسولان و پادشاهان ایران و این‌ها کتاب‌های دیگه هم البته بود بیرونی کتابی نوشته بود اسم پادشاه‌های ایران باستان رو آورده بود


و برای تاریخ قبل از اسلام در این همه قرن‌های گذشته می‌رفتن سراغ خدای‌نامه‌ها و دیگه از همه برجسته‌تر و معروف‌تر شاهنامه فردوسی


کتابی که مال هزار سال پیشش بود در واقع یک شعره یک شعر طولانی مثلا ۵۰ هزار بیتیه که داستان داره می‌گه داستان می‌گه با یه زبونی که خیلی هم سرراست نیست


مثلا خوندنش به راحتی خوندن سعدی نیست که مثلا ۳۰۰ سال بعد از اون نوشته شده یه خرده‌ای سخت‌تره ولی همچنان قابل فهم برای بعضی‌ها محتواش ولی جذابه یه جاهاییش


چون داستانه، مخصوصا داستان جنگ و اینا داره جذابه شاهنامه‌خونی می‌کردن نقالی می‌کردن و اینا و یه مقدار تاریخه یه مقداری افسانه و این‌هاست منتها نگاه تا مدت‌ها بهش اینه که


ولی این رو به عنوان تاریخ خیلیا می‌دیدن ما الان یه تفکیکی داریم که اونم البته می‌گم واضح نیست هم‌پوشانی هم داره ولی اون موقع دیگه این رو هم نداشتن به نظر می‌رسیده


ولی حالا در ایران اول قرن بیستم و بین نخبگان و روشنفکران عصر مشروطه آدم‌هایی داریم که می‌خوان تاریخ ایران رو روایت کنن


یا در واقع در نگاه کلی‌تر آدمایی داریم که فکر می‌کنن سطح آگاهی ملی باید بره بالا دولت هم باید اینو ببره بالا از جمله آدمایی که اینطوری فکر می‌کنن حالا در ادامه ویدیو هم بیشتر ازش صحبت می‌کنیم فروغیه


فروغی ادیب، سیاست‌مدار، روشنفکر برجسته ایرانی از جمله ایده‌ش ایشون اینه که ما ذوق عامه رو باید احیا کنیم پرورشش بدیم یعنی نگاه اینه که اگه وضع مملکت اینه


یه بخشیش هم اینه که عامه مملکت، عامه مردم سطح‌شون زیادی پایینه برای همین از جمله کارایی که باید بشه اینه که اون سطح باید بیاد بالا فروغی نوشته داره، سخنرانی داره اینا داره درباره این‌که موزه چیست؟


فرهنگستان چیست؟ یعنی خیلی معلومه که داره با زبان ساده یه چیزای خیلی مهم و اساسی رو توضیح می‌د‌ه و لازم هم هست که توضیح بده احتمالا و گفتم این در هماهنگی با خیلی جاهای دیگه دنیا هم هست


و در هماهنگی با اتفاقاتی فرهنگی که داره در خود ایران می‌افته به دست نخبگانی هر دوتا این هماهنگی‌ها رو ببینیم به‌خاطر این‌که گفتم دیگه در خلا داره اتفاق نمی‌افته این


بدون این‌که واقعا تغییری در اعتقادات‌شون به وجود بیاد می‌رن به سمت مذهب و ادبیات مذهبی که بتونن بیشتر به جامعه نزدیک بشن توی ۱۵ سال از ۴۲ تا انقلاب روشنفکری ایرانی مذهبی شد


نه از نظر اعتقادی از نظر سیاسی مذهبی شد دید اینطوری انگار می‌شه کار کرد راحت‌تر می‌شه برانگیخته کنه برای مبارزه کلا گفتمان روشنفکری خیلی مذهبی شد روشنفکرا هم رفتن مثل روحانیون


از اسطوره‌های مذهبی قهرمانان مبارزه درست کنن و درست کردن و اینطوری نفوذ کلام‌شون رو روی توده‌ها با این بیشتر کردن إنَّ الحیاة و عقیدةٌ و جهاد


سخنم را با گفته‌ای از مولا حسین شهید بزرگ خلق‌های خاورمیانه آغاز می‌کنم من که یک مارکسیست لنینیست هستم


برای نخستین بار عدالت اجتماعی را در مکتب اسلام جستم و آنگاه به سوسیالیسم رسیدم همایون معتقده که این وضعیت وضعیتی بود که


روشنفکرا داشتن از توده مردم دنباله‌روی می‌کردن و یکی از دلایلی بود که باعث شد که همراه بشن با دیدگاه‌ها و عقایدی که دیگه رفتن تا آخرش هم باهاش رفتن با این‌که خودشون نسبتی باهاش نداشتن


ولی به جز این اینا می‌تونه توضیح ماجرا باشه یه سوال دیگه هم می‌مونه و اونم اینه که چرا اغلب روشنفکرا یا اینطوری گفتمان روشنفکری ایران


یه بخشی انقدر بزرگیش ضدشاه شد؟ مذهبی‌ها و چپ‌ها و ملی‌ها رو مخالفت‌شون رو می‌شه درک کرد مذهبی‌ها به هر حال مدرنیزاسیون داشت نهادهای سنتی و مذهبی رو ضعیف می‌کرد


همه چی علیه اینا نبود همه چی علیه همه مذهبی‌ها نبود اینطوری شاید باید بگیم به‌خاطر این‌که شاه خودش ضدمذهبی نبود نوسازی‌هاش ضدمذهبی نبود حالا داستان گرایش خودش و


به این معنی که خیلی اجازه فعالیت بیشتری پیدا کردن آزادی عمل بیشتری و حمایت بیشتری توی کانتکس جنگ سرد و برای مبارزه با کمونیسم و اینا ولی میلانی تعریف می‌کنه دیگه


که چقدر مسجد بیشتر ساخته شد چقدر حوزه علمیه چقدر تکیه، چقدر حسینیه آخوندا اجازه پیدا کردن مدرسه ویژه برای خودشون درست کنن اگر سیاست‌های زمان رضاشاه می‌خواست ادامه پیدا بکنه


این روند نبود اما علی‌رغم این همه این‌ها روحانیت هر چی که جلوتر آمد یه بخش‌های رادیکال‌ترش قدرتمندتر شدن و سازمان‌یافته‌تر شدن اینا فرهنگ جامعه رو هم نگاه می‌کردن مشکل داشتن


یک عناصری از فرهنگ غربی داشت می‌اومد جلو یه هویت‌هایی هم از پیش از اسلام داشت هی بیشتر مطرح می‌شد مراودات با خارجی‌ها مراودات فرهنگی تجاری هی زیاد و زیادتر می‌شد چیز عجیبی نیست که شما اگر مذهبی هستی


خیلی جاها با این فرایندهایی که نظام سیاسی داره توی جامعه اجرا می‌کنه مخالف باشی برای همین می‌گم قابل درکه مخالفت مذهبی‌ها با حکومت قابل درکه تا حدی از اون طرف چپ‌ها هم


بالاخره شاه از چپ‌ها تنفر داره از حزب توده مخصوصا به عنوان مهم‌ترین حزب چپ در ایران خیلی هم واضحه خیلی هم آشکاره ما می‌گیم بعضی وقتا شاه یه حرکت‌هایی به سمت شوروی کرد ولی اونا بیشتر یه مانورهای سیاسیه


به صورت کلی شاه خودش رو در اردوگاه غرب سرمایه‌داری تعریف کرده و کلا هم مناسبات سرمایه‌داریه که روزبه‌روز داره بیشتر می‌شه در ایران قدرتمندتر می‌شه در ایران برای همین مخالفت اینا هم خب اصلا جای تعجبی نداره


برای جبهه ملی شاه کسیه که رهبر ملی منتخب مشروطه رو با کودتایی که خارجی‌ها ترتیب دادن برکنار کرده و برای همین کلا مشروعیتش زیر سواله یعنی اینا قشنگ دیگه خط‌کشی‌شون معلومه


و اینا می‌شه فهمید که چرا مخالف هستن و نهایتا هم نیروهای پشت انقلاب رو می‌شه توی اینا شناسایی کرد و مخالفت‌شون رو توضیح داد ولی روشنفکرها رو فهمیدن دلیل موضع‌گیری‌شون


یه چیزی مثل نوسازی و مدرنیزاسیون و اینا باید بیشتر جذب‌شون کنه تا یک رهبر مذهبی مثلا ولی چرا اغلب‌شون از شاه فاصله گرفتن؟ و حتی اگر حقوق‌بگیر دولت هم بودن


هیچ‌وقت واقعا جذب نظام سیاسی نشدن؟ و این سوال مهمیه برای من سوال مهمیه و دوست داشتم جواب داریوش همایون رو بهش بدونم به عنوان آدمی که هم صاحب‌فکره هم در دل جریان بوده


همایون می‌گه که مسئله احساس دیده نشدن بود احساس به بازی گرفته نشدن بود می‌گه شاه روشنفکرها رو هم توی بازی نمی‌آورد حاضر بود بهشون پول بده، بهشون امکانات بده


ولی نظرشون رو حاضر نبود بشنوه و توی تصمیمات بیاره و واقعیتش اینه که روشنفکرا اون دیده شدن و موثر بودن براشون مهم‌تر از نان و سیرکه


در روم باستان می‌گفتن امپراتور نان و سیرک مردم رو تامین بکنه خیال راحته دیگه بسه، کسی دیگه ازش چیز دیگری نخواهد خواست همایون می‌گه رفتار حکومت شاه هم همین بود و بعد شاکی بودن که ما به اینا شغل می‌دیم


تو تلویزیون، تو کانون، تو دفتر مخصوص شهبانو امکانات می‌دیم پس چرا اینا شاکی‌ان؟ خب اینا شاکی‌ان به‌خاطر این‌که اصلا ماهیت‌شون ماهیتی داره که نه نان براشون اولویت داره نه سیرک براشون اولویت داره


اولویت برای این‌ها دیده شدنه و این دقیقا همون چیزیه که شما نمی‌تونید بهشون بدید همون‌طور که به هیچ‌کس دیگری هم نمی‌دی کس دیگری رو نمی‌بینه این احساس دیده نشدن شریک نبودن در تصمیم‌گیریه


واسه همین علی‌رغم این‌که خیلی از خواسته‌های روشنفکرا رو عملا داره برآورده می‌کنه و حتی خیلی‌هاشون شخصا هم دارن از نهادهایی که حکومت درست کرده حقوق می‌گیرن


یا حداقل احساس به بازی گرفته نشدن و دیده نشدن می‌بینه نکته ششم، مشکلات ساختاری حکومت پهلوی حکومت شاه چیزی که برای من خیلی جالب بود این بود که ببینم حالا آدمی که تا آخر عمرش


خودش رو مشروطه‌خواه می‌دونه مشروطه‌خواه می‌دونه یعنی با نهاد سلطنت مشکل اساسی نداره حالا این پس مشکل کجا می‌بینه؟ چون خب اون نظام که کار نکرده، افتاده


ایشون هم که ایراد ساختاری داره بهش وارد نمی‌کنه می‌گه همون مشروطه سلطنتی باید باشه یه توضیحی باید داشته باشه برای این‌که پس چرا همچی شد دیگه توضیح همایون اینه که نه ایراد از اون سیستم نیست ایراد از اجرای سیستمه


سیستم خوب بود ولی سوء‌مدیریت شد یعنی بخش بزرگی از انتقادش به عنوان تعیین‌کننده‌ترین آدم در یک ساختاری که توش فساد و سوء‌مدیریت و این‌ها می‌کنه برمی‌گرده به خود شاه اینطوری که فهمیدم


مثال‌هایی هم که می‌زنه خیلی گویائن از فساد گسترده و از سانسور نابه‌جا و مخصوصا از اینا خیلی برجسته می‌گه چون چیزاییه که از نزدیک باهاشون برخورد داشته مثلا دیده بوده که آدمایی که به هر دلیل


یه وقتی تونسته بودن خودشون رو به شاه نزدیک کنن بعد یک آزادی عمل نامحدودی پیدا کرده بودن یک مصونیت آهنینی پیدا می‌کردن مثال‌هایی از فساد می‌زنه این‌که از یه بانکی وام گرفته بود


چون اینا چیزییه که باز خودش دوباره مستقیم برخورد داشته باهاش با جزئیات مشخص‌تر می‌شه که چقدر شاه شخصا روزنامه‌ها رو می‌خونده و اگر از مطلبی خوشش نمی‌اومده دستور می‌داده که


مستقیم برخورد بشه با اون شخص یا با اون روزنامه برخورد بشه می‌گه یه بار در یکی از سالگردهای روزنامه آیندگان جهانگیر بهروز یه مقاله‌ای می‌نویسه که آیندگان روزنامه لیبرالیه


و متعهده به رعایت اصول لیبرالیسم خیلی هم شنیدیم احتمالا که سیاست‌های فرهنگی و اقتصادی دوره شاه لیبرال بود و اینا و خب ممکنه تصور کنیم این اصلا چیزی نیست که نظام سیاسی بخواد مشکل داشته باشه


این حرفی نیست که بگی به یکی بربخوره ولی شاه مطلب رو می‌خونه عصبانی می‌شه می‌گه که این آدم رو از روزنامه اخراج کنین یا می‌گه که وقتی که رابرت کندی، برادر کندی برادر جان اف کندی ترور شد همایون می‌گه من یه مقاله‌ای نوشتم


و این کندی‌ها رو مقایسه کردم با دو برادر نمی‌دونم گراکی در روم باستان تعریف می‌کنه از کندی‌ها شاه می‌دونیم حالا از کندی‌ها خوشش نمی‌اومد ترجیح می‌داد همون موقع هم مثلا نیکسون رئیس‌جمهور شه جای کندی


شاه این مقاله رو می‌خونه قبل از این‌که چاپ بشه دستور می‌ده که این چاپ نشه این اصلا نه دیگه ربطی به سیاست داخلی داره نه به سیاست شاه داره یه چیزیه درباره آمریکا صرفا به‌خاطر این‌که شاه از کندی خوشش نمی‌آد


این سطح از دخالت مستقیم در یک کاری انقدر جزئی خب معلومه که مال یک دولت مدرن پیشرفته نیست و از همه جالب‌تر مواردیه که یه مقاله‌ای چاپ می‌شه همین‌طوری به یه دلیلی نظام سیاسی یا شخص شاه خوش‌شون نمی‌آد


نویسنده رو مجبور می‌کنن جبران کنه چیزی رو که نوشته یعنی چی؟ یعنی یه مطلبی بنویسه درست برعکس مطلب قبلیش و در تایید دیدگاهی که نظام سیاسی یا شخصیت شاه دوست دارن


من خودم قبلا ماجرای این ترانه‌های طلایه‌دار و رسول رستاخیز و اینا رو از داریوش شنیده بودم ولی این رویکردیه که ظاهرا خیلی عمومیت داره حکم یه جور توبه‌نامه داره


حالا شما بعد از این‌که مرخص‌تون می‌کنن و یک آقایی به نام پرویز از طرف ساواک مدام پیش شماست فقط با این شرط برای این‌که شرط گذاشتن که ترانه‌ای برای تولد شاه بخونین


و برای این‌که مطمئن بشن این ترانه خونده می‌شه این پرویزنامی با شما هست خلاصه شبانه‌روز با شماست که مطمئن بشه این اتفاق می‌افته و بالاخره هم شما یک ترانه طلایه‌دار


باید اسم شخص اول باید توی این ترانه بیاد حالا امروز دیگه انقدر این رویه تکرار شده و تکرار شده ما نتیجه‌ش رو هم می‌دونیم می‌دونیم که این چقدر باعث ایجاد بی‌اعتمادی می‌شه


باعث شده بود که اگر یکی هم نظرش واقعا عوض می‌شد کسی قبول نمی‌کرد می‌گفتن نه این تحت فشار بوده برای همین کسی دلایل تغییر نظر رو جدی نمی‌گرفت می‌گفت پرویز نیک‌خواه واقعا نظرش عوض شده بود


به این نتیجه رسیده بود که با همه نقص‌هایی که رژیم داره از مخالفینش بهتره ولی هیچ‌کدوم از ما هم‌رزمان سابقش این حرفش رو جدی نمی‌گرفتیم به‌خاطر این‌که دیده بودیم که چقدر آدما اینطوری می‌شن دیگه


هیچ‌وقت باور نمی‌کردیم که واقعی باشه و بعد البته به جز این مواردی که سوء‌مدیریت و اینا هستن چیزای خیلی کلی‌تر هم از لابه‌لای حرف‌های همایون می‌شه کشید بیرون چیزایی مربوط به ساختار خود حکومت واقعا


شاه با یک پارادوکسی مواجه بود می‌گه هم می‌خواست نشون بده که مشارکت در نظام سیاسی هست هم عملا نمی‌تونست به نتایج این مشارکت تن بده چون شما وقتی مشارکت می‌خوای معنیش اینه که باید قدرت تصمیم‌گیری هم بدی


به کسانی که توی قدرت مشارکت می‌کنن دیگه و الا مشارکت که منظور پست نیست که واگذاری یه بخشی از قدرته ولی شاه این رو نمی‌خواد و حتی بهش خیلی حساسیت هم داره همایون می‌گه یک بار یه مقاله‌ای من نوشته بودم


درباره این‌که مردم چطور می‌تونن در فرایند تصمیم‌گیری کمک کنن شاید یه چیزی شبیه اینه که مثلا امروز می‌گیم تصمیم مشارکت در تصمیم‌سازی و اینا این مقاله رو، مقاله خب معقولی هم هست اینو همایون می‌نویسه


می‌گه اصلا اینو نوشتم به‌خاطر این‌که می‌دیدم یه مشکلی هست سریع تصمیم می‌گیرن ولی اجراش خیلی سخت می‌شه به‌خاطر این‌که موقع ساختن تصمیمه فکر نکردن نتونستن همه جوانب امر رو ببینن واقعا


برعکس چیزی که باید باشه دیگه تصمیم سریع گرفته می‌شه ولی اجراش خیلی به مشکل می‌خوره طول می‌کشه می‌گه من مقاله رو نوشتم بعد انقدر این موضوع برای شاه حساس بود که متوجه اصل مطلب نمی‌شد


مسئله این نیست، مسئله ساختن گزینه‌های متنوع‌تره مقاله رو قبل از چاپ می‌بینه و دستور می‌ده مقاله رو برگردونن اصلاح کنن همایون می‌گه که من سعی کردم بیشتر توضیح بدم مثلا اگه سوءتفاهمی به وجود آمده برطرف بشه


باز می‌خونه باز می‌گه عوض می‌شه دوبار مقاله عوض می‌شه می‌گه آخرش دیگه چیزی از حرفی که می‌خواستم بزنم نموند هیچی نمونده بود توش این موضوع رو حالا در رابطه احزاب با شاه


در ایران کار احزاب این بود در عمل که انتخابات رو برگزار کنن چون دیگه برنامه دادن و مثلا رقابت سر برنامه ببینیم کدوم برنامه نظر مردم بیشتر می‌آد و اینا این اصلا معلوم شده بود که بی‌معنیه


معنی نداره دیگه انقدری که شاه هم برای این‌که این بحران مشارکت رو از بین ببره این بساط بی‌معنی هم جمع بشه تصمیم می‌گیره که یک حزب درست کنن می‌گه همه اینا رو جمع کنین یک حزب رستاخیز درست کنین


و در یک اقدام عجیب و کم‌نظیر دستور می‌ده همه اتباع ایران هم باید عضو این حزب بشن تمام تخم‌مرغ‌هاش رو برای تغییر ساختار سیاسی اداره مملکت و جلب مشارکت همه رو می‌ذاره در سبد حزب رستاخیز


منتها مشکل مشارکت که این نیست که حزب‌ها کوچیکن تعداد اعضاشون کمه مسئله اینه که توی تصمیمات تاثیری ندارن برای اینه که خیلی از آدمایی که ایده‌ای دارن نمی‌تونن تزیینی بیان کنار قدرت بشینن اونجا که


سرمایه فکری‌شون رو ورمی‌دارن می‌آن بیرون از حکومت و حتی در برابر حکومت در برابر حکومتی وارد کار سیاسی می‌شن که نذاشته ایده‌های متفاوت‌شون مطرح بشه


یه عکس دیدیم از دانشجوهای اعزامی ۱۳۰۷ زمان رضاشاه که از رادمنش تا سنجابی و بازرگان و فریور و کلی آدم دیگه توش بودن تو اون عکس دانشجویان اعزامی دیدیم


چقدر از اون آدما اولش وارد کار سیاسی نشدن اینا برگشتن رفتن سر همون کارایی که درسش رو خونده بودن و دانشگاه و اداره و اینا رفتن دیدن تو سیستم مشکلاتی هست که نمی‌شه حلش کرد


برای حل کردن اون بود که رفتن وارد سیاست شدن و بعد وقتی راه مشارکت سیاسی براشون بسته شد اینا در مخالفت سیاسی تندتر و تندتر و تندتر شدن


آیا این حرف به این معنیه که ایده‌های این آدما حتما بهتر از ایده‌هایی بود که داشت اجرا می‌شد؟ از خاطرات همایون اومدم بیرون دارم یه تیکه از خودمون می‌گم آیا این حرف به این معنیه که ایده‌هایی که اینا داشتن


بهتر از ایده‌هایی بود که اونا داشتن؟ نه واقعا معنیش این نیست حرف این نیست که اینا نوابغی بودن که راه‌حل‌های طلایی داشتن کسی به حرف‌شون گوش نکرد مشکل اینه که یک کشور در حال توسعه پرمسئله


اگه نظر مردم رو می‌گرفتن آیا همه تصمیما رو درست می‌گرفتن؟ نه اینا حذف نمی‌شدن آیا ایده‌هاشون کم‌اشکال بود؟ نه، ممکن بود همین قدر یا بیشتر تصمیمای غلط گرفته بشه ولی اون وقت همه تو بازی بودن


و تصمیماشون بعضیا درست بود، بعضیا غلط بود وقتی یه عده زیادی رو در واقع توی بازی تصمیم‌گیری راه ندی اصلا صاحبان یکسری از ایده‌ها در برابر هر مشکل کوچیک و بزرگی


می‌تونن ادعا کنن که ما راه‌حل طلایی رو داشتیم اگر حرف ما عملی شده بود وضع اینطوری نمی‌شد اگر نفوذ روحانیون باشد نمی‌گذارن یک دست‌نشانده آمریکایی این غلط‌ها رو بکند


اگر نفوذ روحانیون باشد نمی‌گذارد که دخترهای معصوم مردم زیر دست جوان‌ها در مدارس باشد اگر نفوذ روحانیون باشد


توی دهن این دولت می‌زنند توی دهن این مجلس می‌زنند وکلا را از مجلس بیرون می‌کنند بهترین طرح و بهترین ایده تو ذهن ما بود یه وزارت خونه اینجا رو اگه به ما داده بودن


یه نهاد فرهنگی، یه نهاد اقتصادی اگر دست ما بود ما این رو درستش می‌کردیم دیگه اون موقع کسی نمی‌تونه ادعا کنه که من راه‌حل طلایی تو جیبمه اگه به حرف من گوش کنی همه چی درست می‌شه


از گرونی تا آب، برق از دنیای شما تا آخرت شما همه چی رو درست می‌کنیم ما اگه قدرت داشتیم مملکت رو می‌رسوندیم به قله‌های پیشرفت ما علاوه بر این‌که زندگی مادی شما را می‌خواهیم مرفه بشود


زندگی معنوی شما را هم می‌خواهیم مرفه باشد دلخوش نباشید که مسکن فقط می‌سازیم آب و برق را مجانی می‌کنیم برای طبقه مستمند


اتوبوس را مجانی می‌کنیم برای طبقه مستمند دلخوش به این مقدار نباشید معنویات شما را روحیات شما را عظمت می‌دیم


یعنی تو این مسابقه دیگه یه سری ایده‌ی اجرا شده و یه سری ذهنیتی که هیچ‌وقت اجرا نشدن و نمی‌تونن بشن رقابت نمی‌کنن با همدیگه نهایتا دود این به چشم خود نظام سیاسی می‌ره


چون نمی‌تونه مشارکت جلب کنه بدون این‌که به اون مشارکت اختیاری بده عملیات غیرممکن رو طبیعتا نمی‌تونه انجام بده و دولت در نظر افکار عمومی تبدیل می‌شه به دستگاه اجرایی تصمیمات شاه


خود شاه هم وقتی همه چیز داره خوب پیش می‌ره بدش نمی‌آد بیشتر به این تصویر دامن بزنه نقش خودش رو حتی از اون چیزی هم که هست بزرگتر نشون بده به قول هویدا دیگه مملکت تبدیل می‌شه به یک شخص اول


بقیه همه مردم، هیچ شخص دوم هم نداریم نخست‌وزیر ۱۳ ساله مملکت شأنی که برای خودش قائله در برابر شخص اول در واقع هیچه هیچ شأنی برای خودش قائل نیست و همین تصویر می‌شه مهم‌ترین نقطه ضعف نظام سیاسی


و به نظر خیلیا یکی از مهم‌ترین دلایل سقوطش در نهایت نکته هفتم، داستان سقوط نظام‌های سیاسی با وجود مشکلاتی که دارن خیلی وقتا باقی می‌مونن ممکنه حتی ماندگاری‌شون باعث بشه کشور خیلی ضعیف بشه


یا دچار بحران بشه ولی می‌تونن بمونن همین‌طوری ها نظام سیاسی‌ای که فرو می‌پاشه به جز اون اشتباهات و ضعف‌های ساختاری و اینا معمولا یه سری اشتباهات مقطعی


ولی خیلی مهم و سرنوشت‌سازی هم می‌کنه که باعث می‌شه سقوط کنه یا سقوطش ممکن بشه یا سقوطش تسریع بشه حداقل یه خرده درباره اینا هم ببینیم از حرفای همایون می‌تونیم چیزی دربیاریم یا نه


که در مقطع کوتاه و حساس در واقع مقطع انقلاب، سال‌های انقلاب اون موقع اشتباه‌های بزرگ چی بود؟ چون اینجا هم من برام یه کنجکاوی‌های مهمی هست مثلا مثلا این‌که


توی دموکراسی مثلا در نروژ شما یه طرحی رو بخوای جلو ببری انواع و اقسام موانع قانونی و نهادهایی هستن که یه طوری باید قانع بشن یا بری باهاشون بجنگی


در واقع هل‌شون بدی بزنی‌شون کنار تا بتونی برنامه‌ت رو ببری جلو این هم کار رو ممکن کند بکنه هم توی این چانه‌زنی یه تغییراتی ممکنه بکنه که اصلا تهش اونی نباشه که شما شما که مثلا در قدرت هم بودی و می‌خواستی جلو ببری می‌خواستی


ولی اینطوریه، دولت اینطوریه و دموکراسی کنده ولی در جایی که دولت در واقع دستگاه اجرایی فرامین پادشاهه این اتفاق نمی‌افته نظرات شاه خیلی سریع می‌تونه پیش بره و اجرا بشه


این طبعا همه‌ش منفی نیست چیز مثبت هم داره سرعتش و چابکیش مثبته ولی مشکلات بزرگی هم داره یکیش اینه که خب هر مشکلی هم که به وجود بیاد حتی اگر مشکل واقعا از دستگاه اجرایی باشه


همه از چشم همون کسی خواهند دید که همه قدرت دستشه دیگه کس دیگه‌ای وجود نداره وقتی کس دیگه‌ای وجود نداره کس دیگه‌ای وجود نداره و همین اتفاق هم افتاد وقتی که اوضاع اقتصادی به هم ریخت همین اتفاق افتاد


حالا چون جامعه ایران در سال‌های اخیر یک وضعیت اقتصادی فاجعه‌ای رو داره تجربه می‌کنه ممکنه که آمار اقتصادی اون موقع واقعا نتونن بد شدن وضع رو درست به ما نشون بدن


ولی آدمیزاد ذهنش با مقایسه کار می‌کنه دیگه ما تغییر شرایط رو کلا می‌فهمیم و چیزی که جامعه اون موقع داره حس می‌کنه از تغییر شرایط اینه که تورمی که در کل دهه ۴۰


بین صفر تا ۴ درصد داشت نوسان می‌کرد ظرف چند سال دو رقمی شده سال ۵۶ از ۱۱ درصد می‌پره به ۲۷ درصد رشد اقتصادی که باز بیشتر دهه ۴۰ دو رقمی بوده


ناگهان واقعا طوری می‌افته که ۱۳۵۴ برای اولین بار منفی می‌شه ۵۶ منفی ۳ درصد می‌شه قطعی‌های گسترده برق سال ۵۶ روزنامه اطلاعات تیتر می‌زنه که


شاهنشاه از وضع برق به شدت ناراضی هستن چون شاه که نمی‌تونه مسئول وضع بد دیده بشه که سریع می‌رن تو فاز این‌که شاهنشاه که گفته بودن طوری کنین که اونطوری نشه مسئولین کوتاهی کردن شاهنشاه گفتن تولید برق باید زیاد بشه


مسئولین تولید برق رو کوتاهی کردن زیاد نشد پس اونا مقصرن و شاه هم سعی می‌کنه مثلا چند تا کارگزار و اینا رو عوض کنن به جامعه این پالس رو بدن که تغییری داره اتفاق می‌افته بعد اوضاع بدتر که می‌شه


ورمی‌دارن یکی از آدم‌های بلندپایه نظام رو تا سطح وزیر حتی نخست‌وزیر اسبق رو بازداشت می‌کنن و همه کسایی رو که باعث وضع موجود شدن محاکمه می‌کنیم و اینا


ولی این حرف رو جامعه نمی‌پذیره که مثلا اینا باعث مشکلات حکومت باشن دیگه شخص شاه رو مسئول وضعیت می‌دونن که همون هشداریه که قوام‌السلطنه سال ۲۷ داده بود که آقا شما وقتی شروع کنی حکومت کردن


دیگه اون موقعی که نارضایتی پیش بیاد همه چی پای خودته‌ها و اینم شد عالیخانی یکی از معماران جهش اقتصادی دهه ۴۰ ایران که بعدا کنار گذاشته می‌شه می‌گه آسمون وقتی صاف بود شاه می‌گفت همه چی مال ماست


همه چی رو به خودش مربوط می‌کرد اما همچی اولین لکه ابر که می‌اومد بیرون شاه می‌گفت من کاره‌ای نیستم من طبق قانون اساسی مقام غیرمسئولم شما باید برین کاراتون رو بکنین منتها خب جامعه این حرف رو نمی‌پذیره


در نهایت هم اون دستگیری‌ها و تغییرات واقعا هیچ اثری ندارن به جز این‌که مخالفین مطمئن‌تر می‌شن که نظام ضعیف شده و ضربه‌پذیره و هر امتیازی هم در این شرایط بده مطمئن‌ترشون می‌کنن که این در حال افتادنه


ما نزدیکیم، به نظر می‌رسه خیلی نزدیکیم و بنابراین تلاش‌شون رو بیشتر هم می‌کنن و موضوع دیگه هم اینه که وقتی تمام نظام فرماندهی با یک نفره هر ضعفی در اون سلسله‌مراتب فرماندهی به وجود بیاد


با ویژگی‌های شخصیتیش خیلی هم‌خوان نبود یه کتاب معروفی مخصوصا در این باره هست ایشون می‌گه اونجا که شاه در مواقع بحران اتفاقا خیلی وابسته می‌شد به چند نفر خاص


که چطوری حتی زبان بدن شاه وقتی در ملاقات خصوصی بود و بعد که می‌خواست کارگزاران رو به حضور بپذیره یهو عوض می‌شه شاه بعد از دهه ۴۰ به جامعه و اطرافیانش


خیلی‌ها می‌گن بیماری شاه و داروهایی که در این سال‌ها و مخصوصا ماه‌های آخر منتهی به انقلاب مصرف می‌کرد یکی از دلایل مهم ضعف تصمیم‌گیریش بود ولی دلایلش واقعا این بود یا هر چیز دیگری که بود


یهو وقتی که اونجا ضعیف شد کل ساختار سیاسی احساس کرد این فرمانده‌ای که تا دیروز همه جزئیات رو تحت کنترل داشت الان دیگه تصمیم داره نمی‌گیره الان به نظر می‌رسه واداده


و کسی هم دیگه نیست که بخواد جای اون قدرت منحصربه‌فرد رو پر بکنه همایون می‌گه این ضعف رو در بدترین شکلش در یکی از مراسم تشریفاتی ماه‌های آخر من دیدم


همه برای سلام رسمی ایستاده بودن شاه داشت جلوی ما رد می‌شد و می‌گه من برای اولین بار دیدم شاه داره به چشم آدم‌ها نگاه می‌کنه کاری که هیچ‌وقت شاه عادت نداشت انجام بده و بعد می‌گه وقتی که رسید جلوی اونی که


قرار بود یه متن آماده‌شده‌ای رو بخونه وایمیسته شاه می‌گه می‌ره جلوی اون شروع می‌کنه کراواتش رو درست کردن کراوات اون آقاهه رو درست کردن یه کار خیلی معمولی که می‌گه برای مایی که اونجا بودیم باورکردنی نبود


بعضی از اقدامات دیگر و ماه‌های آخر هم همین رو منتقل می‌کنن اون سخنرانی صدای انقلاب شما رو شنیدم هم همایون می‌گه همین تصویر ضعف و آسیب‌پذیری رو می‌داد ناامنی، اغتشاش، شورش و کشتار


در بسیاری از نقاط میهن‌مان به جایی رسیده است که استقلال مملکت را در خطر انداخته است اما من به نام پادشاه شما که سوگند خورده‌ام که تمامیت ارضی مملکت


که خطاهای گذشته و بی‌قانونی و ظلم و فساد دیگر تکرار نشده بلکه خطاها از هر جهت جبران نیز گردد من نیز پیام انقلاب شما ملت ایران را شنیدم


من حافظ سلطنت مشروطه‌ای که موهبتی‌ست الهی که از طرف ملت به پادشاه تفویض شده است هستم بعد هم حالا دیگه سه نخست‌وزیرهای آموزگار و شریف امامی و ازهاری و


اینا هم که توی همون کابینه آموزگار وزیر هم هست همایون اینا هم واقعا هم تصمیمات عجیبیه هم خیلی ناهماهنگه با وضعیت جامعه که حالا شاید بعدا ناهماهنگیش مشخص‌تر هم شد


می‌گه تو دولت آموزگار که خیابون‌ها اونطوری ناآرامه ما نشستیم دولت داریم یک ساعت درباره این‌که اندازه بطری آب جو چقدر باشه صحبت می‌کنیم دو دقیقه گزارش ناآرامی خیابون رو گفتن رد شدن یا می‌گه مثلا تو جامعه‌ای که انقدر با فساد مشکل داره


شاه شریف امامی رو نخست‌وزیر می‌کنه که تابلوی فساد و فراماسونری و ایناست در چشم مردم چرا گذاشتنش؟ چون گفتن یه خرده مثلا آخوندی صحبت می‌کنه و تیر و تبار آخوندی داره اونطوری مثلا بتونه دل مذهبی‌ها رو به دست بیاره


اونم بیاد مثلا عرق‌فروشی‌ها رو ببنده از اینجور کارا از امروز بنده شریف‌امامی بیست روز پیش دیگر نیستم بنده نه به خودم نه به بستگانم نه به دوستانم


دیگر فکر نخواهم کرد فقط به مصالح مملکت من پوست و گوشت و استخوانم از این کشور است بعد هم می‌گه حالا باز شریف‌امامی و آموزگار رو


با یه تفکری آورده بودن سر کار تفکر گیرم غلط ولی می‌گه ازهاری رو آوردن که اصلا معلوم نبود این سیاستش چی هست نه سرکوب می‌تونست بکنه نه می‌تونست مصالحه بکنه با مخالفین کاری که می‌تونست بکنه این بود که


با اونایی که الان زورش بهشون می‌رسید یک دست قوی به اونا نشون بده می‌رن یه سری مقامات رژیم رو که واقعا بدون حمایت شاه هیچ قدرت مستقلی نداشتن اینا رو می‌گیرن زندانی می‌کنن که از نخست‌وزیر تا وزیر کابینه توش هست


از جمله خود داریوش همایون که خب می‌گه مشخصه این سیاست بلاتکلیفی هواداران حکومت رو ناامید می‌کنه سردرگم می‌کنه و مخالفین رو دلگرم می‌کنه نظامی که وابسته شده به عملکرد یک مرکز فرماندهی


همه کارگزارانش عادت کردن مجری دستورات یک فرمانده باشن وقتی که اون فرمانده به هر دلیلی نمی‌تونه در لحظه حساس تصمیم درست رو بگیره اینا هم نمی‌تونن کمکی بکنن


شاه که از ایران می‌ره ارتش هم خیلی زود فرو می‌پاشه و برخلاف انتظار همایون هیچ‌کدوم از فرمانده‌ها هم توانایی کودتا ندارن که بازی رو برگردونن نظام سیاسی خلاصه می‌شه در پادشاه و وقتی پادشاه سقوط می‌کنه


دیگه نظامی نیست که اصلا بخوان براش کاری بکنن تاکیدش اینه همایون که اون چیزایی که برای گروهی از ایرانیا خیلی اهمیت پیدا کرده مثل آمد هایزر یا کنفرانس گوادلوپ و اینا که اینا باعث افتادن شاه شد


و دنبال مقصر گشتن برای مثلا تف و لعن و اینا در حالی که سوال مهم‌تر شاید باید این باشه که چطوری باید می‌موند شاه؟ وقتی که در طبقات اجتماعی نتونسته گروهی رو حامی نگه داره


کنار خودش نگه داره دستگاه اداری هم نه ارتش رو هم همه‌ش نگرانه که نکنه کودتا بکنه عملا بیشتر از این‌که بخوای دنبال دلیل برای انقلاب بگردی باید فکر کنی اساسا چطوری می‌شد انتظار داشت از این سیستم


این سیستم ادامه هم پیدا بکنه وقتی که نارضایتی درست می‌شه رو چه حسابی؟ با چه پشوانه‌ای؟ اون وقت دیگه شاید اصلا دنبال سوال چرا انقلاب شد نگردی به این فکر کنی که خب چطوری می‌تونست نشه


نکته خیلی زیاد داره واقعا مصاحبه خیلی جالبیه یه دیده کلی داره می‌ده می‌گه که انقلاب مشروطه زمانی در ایران اتفاق افتاد که جامعه ایران عقب افتاده بود و دنبال نوسازی بود و هنوز هم تجربه‌ای از مدرنیزاسیون نداشت


فکر می‌کرد مدرن شدن مشکلاتش رو حل می‌کنه دوای مشکلشه بعد اون مدرنیزاسیون که آمد یه چیزایی رو نتونست حل بکنه یک چیزهایی مشکل درست کرد


انقلاب ۵۷ رو یه کسی مثل همایون جوابی می‌بینه به ناکامی‌های اون مدرنیزاسیون به اون شیوه‌ای که اجرا شد اون شیوه در یه جاهایی موفق بود یه دستاوردهایی هم داشت مخصوصا در دهه ۴۰


ولی به محض ناکامی با یک رقیبی مواجه شد که هرچند کارنامه عملی نداشت ولی ادعا می‌کرد جواب همه مشکلای کوچیک و بزرگی که کشور باهاش مواجه شده رو داره


ایده‌ای که بعدا شناخته‌تر شد به اسلام سیاسی ما کاری نداریم ادعا درسته یا نادرسته ولی مسئله اینه که در این نگاه انقلاب یک واکنشیه به اون تجربه نوسازی و شکست‌هایی که


مثل هر تجربه دیگه در مسیر اون تجربه اتفاق افتاد خیلی می‌گن که مشکل این بود که اون نوسازی در حوزه سیاست کشور خیلی عقب‌تر از اقتصاد بود خیلی عقب‌تر از فرهنگ بود


مدل سیاسی کشور بیشتر شبیه بود به دوره قبل از تجربه نوسازی قبل از مشروطه تا بخواد متناسب باشه با کشوری که توی خیلی از زمینه‌ها تغییر کرده یا این‌که می‌گن سرعت نوسازی


اصلا متناسب با ظرفیت‌های واقعی ایران اون زمان نبود شروع کردن واردات برای واردات شما زیرساخت لازم دارین بندر لازم دارید، انبار لازم دارید راه لازم دارید


هر روز هزارها دلار باید می‌دادن به این کشتی‌ها به عنوان انبار ازش استفاده می‌کردن اون کالاها روی کشتی منتظر بود تا وسیله پیدا بشه در بندر جا نبود برای این‌ها


۲۰۰۰ بارکش، ماشین باری، کامیون باری وایت سفارش داده بودن کامیون‌ها ۲۰۰۰ تا آمد راننده نداشت فکر راننده نکرده بودن


این کامیون‌ها موند تو بیابون و موتورهاش زنگ زد از بین رفت همایون می‌گه تلاش شاه این بود که اول مسائل اقتصادی و اجتماعی رو حل کنه بعد بره سراغ توسعه سیاسی اون مسائل هیچ‌وقت کامل حل نشد


توسعه سیاسی هم هیچ‌وقت اتفاق نیوفتاد ولی شاید اصلا اینطوری نمی‌شه موضوع‌ها رو جدا کرد از هم اصلا یکی از علت‌هایی که اون مشکلات حل نشد شاید همین عقب‌موندگی ساختار سیاسی کهنه‌ایه که واقعا


اصلا سوای این‌که کارگزارانش کی بودن چقدر صادق بودن یا نبودن یا دزد بودن یا فاسد بودن یا چقدر با توسعه آشنا بودن یا نبودن اصلا اینا نمی‌تونستن در اون ساختار


توسعه رو در بقیه حوزه‌ها پیش ببرن یعنی شاید مسئله اینطوری هم بشه بهش نگاه کرد سیستم حکومت کردن شاه مخصوصا بعد از ۲۸ مرداد دیگه هیچ شباهتی به پادشاهی مشروطه نداشت


قوام‌السلطنه یه نامه مهمی نوشته به شاه در ۱۳۲۷ یه خرده جلوتر هم گفتم وقتیه که شاه داره اختیارات سیاسی خودش رو زیاد می‌کنه یه نامه خیلی جالبیه می‌گه این کار خیلی کار خطرناکیه


می‌گه این کار خلاف مشروطه‌ست شما قراره که حکومت نکنین مسئولیت نداشته باشید اگر همه اختیار با شما باشه همه مسئولیت هم می‌شه با شما اون وقت درسته که الان خیال می‌کنین اینطوری قدرت رو زیاد کردم


عالی شد ولی نتایج بلندمدت این باعث نارضایتی‌هایی می‌شه و اون موقع دیگه با حبس و زجر و سرنیزه نمی‌شه که ماجرا رو جمعش کرد نامه رو می‌خونی انگار داره ۳۰ سال قبل از انقلاب


انقلاب رو هشدارش رو می‌ده خیلی جالبه اینا نکته‌هاییه که خلاصه من تو این گفت‌وگو برا ما خیلی جالب بود چیزی که به ذهن خود من می‌رسه اینه که خب این تجربه قرار نبود راحت باشه


نمی‌شه انتظار داشت که توی اون منطقه در اون زمان توی یک جایی که حالا در یک موقعیت مشابه موقعیت فرهنگی جغرافیایی مشابه ما کس دیگه‌ای تا ته این پروژه رو نرفته قاعدتا کسی که شروع می‌کنه


راهی هست؟ راهی برای اصلاح و تغییر مسیر گذاشته یا نه همه راه‌ها رو بسته؟ کشورایی که این مسیر رو موفق رفتن اینطوری نیست که بی‌خطا رفته باشن هرجا رو داریم می‌بینیم تو ویدیوهای مختلف کشورای متفاوت داریم می‌بینیم دیگه


همه چرخش‌هایی دارن تو سیاست‌های ریز و درشت‌شون از آمریکا تا نروژ از انگلیس تا ژاپنی که اینطوری چرخید بعد از جنگ چین همزمان با انقلاب ایران اونطوری زمان دنگ شیائوپینگ تعریف کردیم


خودش رو انداخت توی یک مسیر متفاوتی همه تجربه کردن همه اشتباهایی کردن و همه جا برای تغییر گذاشتن و تغییر دادن و راه‌های جدید امتحان کردن سیستمی که همایون اینجا ولی برای ما تعریف می‌کنه


از توش برای ما گزارش می‌ده سیستمیه که به نظر می‌رسه راهی برای اصلاح نذاشته راه رو بسته و خطرش هم خب طبعا اینه که وقتی جامعه به مشکلات برخورد می‌کنه


می‌گه تو که نمی‌تونی و نمی‌ذاری مسیر اصلاح بشه پس شاید اصلا کل این مسیر غلطه شاید اونایی که می‌گن اصلا ما تو مسیر اشتباه داریم می‌ریم حرف‌شون بهتر باشه


کتاب رو نویسنده با این‌که آدم دانشگاهی‌ایه و آکادمیکه و جایگاه علمی معتبر داره و این‌ها کتاب رو با خاطرات شخصی با صداقت شخصی واقعا کامل کرده تیکه‌تیکه


توش داستان‌های شخصی خودش رو هم می‌گه از جمله یه داستانی که می‌گه واسه همین اول کتاب خوبه می‌گه که من دوروبر ۴۰ سالم بود شروع کردم رمان‌های عشقی خوندن رمّان نه گفتن به من بگو رمان


رمان‌های عشقی خوندن و شوق داشتم به‌خاطر این‌که یادم بود که اولین باری که خونده بودم چه حالی داده بود همه‌ش می‌خوندم که دوباره اون حاله رو بده ولی هرچی می‌گذشت کمتر راضی می‌شدم


و این حکایت رو وقتی تعریف می‌کنه این برای من آشناست به‌خاطر این‌که به شکل‌های مختلف و تکراری و تکرارشونده تجربه‌های شبیه به این منم داشتم شما هم احتمالا خیلیاتون داشتین


موضوع لذته، موضوع رنجه موضوع فرار کردنه موضوع رودررو شدن با زندگیه و اصل داستان، اصل سوال اینه که چرا چیزی که قبلا خیلی کیف می‌داد دیگه اونقدر کیف نمی‌ده؟


همین چند قرن پیش ملت در دنیایی زندگی می‌کردن که کم بود یعنی قانونش این بود که همه چی کمه محدودیت، Scarcity سکه رایج اون دنیا بود چیزی که همه داشتن این بود که همه نداشتن


غذا کم بود، لباس کم بود سرگرمی کم بود چیزایی که خوش بگذره باهاش کم بود بازی کم بود اطلاعات کم بود، خبر کم بود سوژه برای فضولی کم بود سوژه برای خیال‌پردازی کم بود


فانتزی کم بود الان که اینطوری نیست که الان ما در دنیای فراوانی زندگی می‌کنیم انواع غذا هست انواع اخبار و هی می‌تونی سرت رو با خرید کردن گرم کنی بازی کنی، تکست بدی اینستاگرام کنی، یوتیوب کنی، توییتر، پورن


انواع بی‌شماری از محرک‌های لذت‌بخش با قدرت اثرگذاری خیلی خیلی زیاد صبح تا شب، شب تا صبح ما رو پر کردن همه اسباب خوش گذشتن فراهمه


ولی خوش نمی‌گذره یعنی وضعیت رضایت‌بخش نیست نه چون که اینستاگرام بده، شره اصلا یک نارضایتی، یک ناخوشی پنهانی انگار وجود داره هرکی به نوعی


هرکس یه جور گرفتاره هر کسی اعتیاد خودش رو داره و این اعتیادها درسته که زندگی‌مون رو مثل یه معتادی که مثلا تو تلویزیون قبلا شاید دیده باشیم و اینا اونطوری زندگی‌مون رو نترکونده ولی واقعیتش اینه که رو کیفیت زندگی‌مون اثر گذاشته


این کتاب اگر تا حالا معلوم نشده درباره همینه درباره این اعتیاد‌هاست درباره این خرده اعتیادهاست و البته درباره این‌که اینا چی‌ان؟ چطوری کنترل زندگی رو از دست ما گرفتن بیرون؟


و ما چه کارایی می‌تونیم بکنیم که کنترل زندگی‌مون رو پس بگیریم؟ اسم کتاب ولی چی بود؟ ملت دوپامین به‌خاطر این‌که هر جا حرف از لذت و لذت‌بخش بودن و ایناست


پای دوپامین وسطه یعنی اگر می‌خوان ببینن یه چیزی چقدر لذت‌بخشه نگاه می‌کنن که چقدر سیستم دوپامینی ما باهاش درگیر می‌شه حالا خرید آنلاین باشه اون رمان‌هایی باشه که خانوم نویسنده می‌خوند


یا هر کار لذت‌بخش دیگری باشه اینو با این می‌سنجن و حالا بعدا می‌بینیم اعتیادآور بودنش رو هم باز دوباره با همین دوپامینی که باعث ایجادش می‌شه ارزیابی می‌کنن پس موضوع کتاب این خرده اعتیادهاست


و واقعا انقدری ریز ریز، انقدری قدم قدم مسیر حرکت ما رو تو زندگی عوض می‌کنن بعضی وقتا که ما گاهی متوجه نمی‌شیم اگر که نگاه نکنیم آمار استفاده موبایل‌مون رو


یا بعضی وقتا هم از ترس اصلا نگاه نمی‌کنیم شاید متوجه نشیم که مهم‌ترین کاری که من در یک هفته گذشته کردم بیشترین وقتی که من در یک ماه گذشته صرف کردم


بیشترین زمانی که من در یک سال گذشته صرف کردم رفته پای شوم‌گردی رفته پای همین‌طوری اسکرول کردن در اینستاگرام و توییتر و تیک‌تاک و امثال اینا


این رو باید بفهمیم اینو اگه نفهمیم از کجا اومده کاری براش نمی‌تونیم بکنیم و برای این‌که این رو بفهمیم باید موضوع لذت رو بفهمیم و مخصوصا رابطه لذت رو با درد بفهمیم


به‌خاطر این‌که یک حرف مهم کتاب اینه که لذت و درد دو روی یک سکه هستن یعنی ما مغزمون یه سیستمی داره که باهاش هم لذت رو پردازش می‌کنه هم درد رو پردازش می‌کنه


سیستم یکیه اینو که بفهمیم و مخصوصا اگه جلوتر بفهمیم که این یک الاکلنگه یک ترازوی دو کفه‌ایه که یکیش بیاد پایین، اون یکی می‌ره بالا اون یکی می‌آد پایین، این یکی می‌ره بالا اون وقت شاید شانس‌مون بیشتر بشه


برای این‌که یه کارایی بتونیم بکنیم یه حرکت‌هایی بکنیم که این بالا پایین شدنه خیلی هم دیگه بی‌حساب‌کتاب نباشه که ما رو بکشد هرجا که خاطرخواه اوست لذت و درد اینا یک تعادلی دارن با هم


باید یک تعادلی داشته باشن با همدیگه که شما نمی‌فهمیش مگر این‌که بری اون جاهایی که این تعادله خیلی به‌هم‌ریخته اونجاها رو نگاه کنی می‌گه اونایی که درگیر اعتیادن اینا اونایی‌ان که این تعادل توشون خیلی به‌هم‌ریخته


معتاد یعنی چی؟ تعریف کلی اعتیاد اینه مصرف مداوم و اجباری یا بدون کنترل، Compulsive یک ماده‌ای یا تکرار یک رفتاری که برای خود آدم یا برای دیگران آسیب‌زا باشه


خب اینطوری که تعریف بکنیم که ما یک ماده‌ای رو مصرف بکنیم یا یه رفتاری رو داشته باشی بدون کنترل که آسیب‌زاست برای خودت یا برای دیگران و اینا می‌بینی که خیلی از ما اعتیادهای کوچیک و بزرگی


در خودمون می‌تونیم پیدا بکنیم ما الان داریم در یه دنیایی زندگی می‌کنیم پر از لذت‌های فوری، بسته‌بندی شده، آماده در نتیجه ما می‌شیم مثل معتادی که برای این‌که به مواد برسه تا سر کوچه هم لازم نداره بره


هر لحظه‌ای مواد بخواد می‌تونه موبایلش رو باز کنه و خودش رو غرق کنه در لذت مثلا خریدن چیزایی که بهشون نیازی نداره یا چرخ زدن در انواع سوشال‌مدیا


یا غرق کردن خودش در انواع پست و زندگی‌های دیگران و یا این‌که آدم همین‌طوری قشنگ خودش رو بذاره در جریان در مسیر جریان انواع پست‌ها و چیزایی که حالا یکی درست کرده و


با یه الگوریتمی اومده جلوی ما و اینا درست مثل اون کسی که یه قرص مخدری رو می‌خوره یا یه ماده‌ای رو می‌زنه می‌ره یا این سیگارهای شیک بی‌بویی که آدما می‌کشن نیکوتین رو خیلی سریع هر لحظه هر چقدر


اینا وارد بدن می‌کنه با طعمای مختلف دیگه اون ناراحتی‌های بو و فلان و اینا رو هم نداره واقعیتش اینه که ما در دنیایی هستیم که کلی چیزای حالا شیمیایی و دیجیتال و اینا عرضه می‌شه


که اصلا قبلا وجود نداشته اگر بوده انقدر شدید نبوده اگر بوده انقدر دسترسی و استفاده‌ش راحت نبوده و اینا خیلی سخته زندگی کردن اینجا خیلی سخته اینجا بقرصی می‌قرصی به قول یارو


وا بدی وا می‌دی همه چیز مهیاست که ما خودمون رو رها کنیم و همین کار رو هم می‌کنیم و خب خطرناکه دیگه می‌گه نویسنده که من یه بار رفتم یه موسسه‌ای سخنرانی کنم درباره مشکلات مصرف مواد و الکل و این صحبت‌ها


بعد یه برشورایی گذاشته بودن که آدما بردارن دیدم همه این بروشورها یه جوری دارن درباره شادی و شادکامی و هپینس و اینا صحبت می‌کنن عادت شادکامی خواب برای شادکامی شادی در دسترس است


۵۰ کاری که شما را شاد می‌کند روش‌ها و استراتژی‌ها و کارهایی که برای شادی می‌کنید را بهینه کنید می‌گه من فکر کردم که آره ببین دنبال کردن شادی و شادکامی شخصی و اینا


شده هدف مدرن ما واقعا یعنی پیام اینه که دنبال شادی باید باشی از صبح تا شب پیام اینه فرمول شادی رو پیدا کنی و دنبال شادی باشی و خوشبختی باشی اما چرا وقتی که پیام فراگیر اینه


حالا امکانات هم که زیاده آمار نشون می‌ده که اون چیزی که داره زیاد می‌شه شادی نیست اون چیزی که داره زیاد می‌شه مشکلاته اون چیزی که داره زیاد می‌شه نارضایتیه در حالی که والدین نگرانن که


هر حرکتی یک آسیب و جراحت روانی بشه در بزرگسالی یقه بچه رو بخواد بگیره هر تجربه چالشی بخواد باعث اختلال و مشکلی در آینده بشه از اون‌ور می‌بینی که همه این تلاش‌ها


که مثلا بچه در معرض چالش و استرس و مشکلی نباشه نتیجه عکس داده و این ذهن آدم رو می‌بره به اینجا که نکنه که این تلاش مدام برای این‌که بچه رو و خودمون رو از هر سختی دور کنیم


باعث شده باشه که اصلا از سختی هراس داشته باشیم بترسیم بیشتر اتفاقی که می‌گه توی پزشکی هم یه جورایی افتاده می‌گه پزشکی امروز دنبال دنیای بدون درده


می‌گه تا اول قرن بیستم دکترا فکر می‌کردن که یه حدی از درد لازمه برای این‌که بیمار بتونه بره به سمت بهبودی یه مقدار دردی باید بکشه البته واقعا شاهدی وجود نداره که درد باعث بهبود سریع‌تر مثلا بافت‌های آسیب‌دیده بشه


اما شواهدی داریم که نشون بده مسکن‌های مشتق از تریاک اپیوئیدها، اینا روند بهبود رو کند می‌کنن ولی به نظر می‌رسه که ما همچنان دنبال آروم کردن درد


از درده بیشتر می‌خوایم فرار کنیم تا حتی خود مریضی خیلی عجیبه‌ها می‌گه از دکترا امروز انتظار می‌ره که درد رو محو کنن اگر درد رو نتونن از بین ببرن انگار شکست خوردن


نقش‌شون رو نتونستن اجرا کنن ما هر نوع دردی رو انگار خطرناک می‌دونیم از دردای خیلی شدید بگذریم دردای متوسط و معمولی رو هم انگار که نمی‌تونیم تحمل کنیم و نه فقط در جسم‌مون


از دردهای روانی هم از کوچک‌ترین دردهای روانی فورا می‌خوان خلاص بشن آدما اینقدری که حتی نمی‌ذارن حوصله‌شون سر بره این‌که آدم می‌ترسه که وای بیکار نشستم حوصله‌م سر نره


برم خودم رو سرگرم کنم برم حواسم رو پرت کنم این از اینجاست از درد سر رفتن حوصله هم می‌ترسیم اینا رو هر کسی فکر کنه می‌تونه احتمالا نشونه‌هایی پیدا کنه اگر توی یک جمع چهار نفره


چهار نفر نشستن دارن صحبت می‌کنن یه کسی نمی‌تونه جلوی خودش رو بگیره و به محض این‌که مثلا ۲۰ ثانیه واقعا ۲۰ ثانیه‌ام نه، ۱۰ ثانیه سکوت حاکم می‌شه موبایلش رو درمی‌آره شروع می‌کنه به شوم‌گردی


وقتی از دقیقه‌های محدودی که یک پدرمادری می‌تونن کنار بچه‌شون باشن می‌زنه می‌ره تو موبایل اینا نشونه اینه که وضع واقعا و عمیقا خرابه


این‌که شخصیت تاریخی فرهنگی‌شون رو ملت‌ها بخوان بازسازی کنن با مراجعه به تاریخ با بریم گذشته‌مون رو ببینیم در ایتالیایی که برای اولین بار بعد از روم باستان


حالا یه شاهی نشسته بالاش که باید در کنار پاپ قدرت خودش رو با پاپ تنظیم بکنه برمی‌گردن به شاعر بزرگ سده‌های میانه که هم ایتالیایی بود هم کاتولیک بود


هم از معنویت نوشته بود هم از سیاست نوشته بود می‌رن ششصدمین سالگرد دانته رو برگزار می‌کنن در آلمان، در جمهوری وایمار با همچین هدف‌هایی، هدف‌های مشابهی


می‌رن بزرگداشت صدمین سال‌مرگ گوته رو می‌گیرن در شوروی استالینی پوشکین رو خیلی می‌برن بالا شاعر خلق و این‌ها یعنی چی؟ یعنی ماجرای ایزوله نیست که بگیم که یهو در ایران گفتن بریم


مثلا فردوسی رو از هزار سال پیش بیاریم گنده کنیم لنز رو که بازتر می‌کنیم معلوم‌تر می‌شه خیلی از ملت‌ها روایت تاریخی‌شون رو همین‌طوری دارن تثبیت می‌کنن هویت ملی رو همین‌طوری دارن می‌سازن


یا در سرزمین‌هایی که هزینه‌داده‌های دوره استعمار هستن باز دوباره می‌بینیم این برجسته‌تره هم توی نبرد ایدئولوژیک بین لیبرال دموکراسی و کمونیسم و فاشیسم و اینا


این روایت‌ها هم قراره کمک‌شون کنه یعنی اتفاقی نیست که در ایتالیای موسولینی شکوه روم باستان خیلی برجسته می‌شه در آلمان هیتلری می‌رن خیلی سراغ داستان‌های نژادی و آریایی و


یا حتی در ترکیه آتاتورک می‌رن تاریخ قبل از عثمانی رو خیلی برجسته می‌کنن که از توش ملی‌گرایی سکولار بتونن تقویت بکنن اینا که حالا کشورای اینطوری‌ان حتی آمریکایی که اون موقع ۱۵۰ سالش هم نشده


هم برای دوره رکود و هم بعدترش در دوره جنگ جهانی دوم چون اینطوری می‌تونن خودشون رو وصل بکنن بگن ما ادامه یه داستانی هستیم نازی‌ها می‌گفتن این رایش سومه


یا وقتی می‌گیم ترکیه آتاتورک می‌بردن داستان رو به قبل از عثمانی قبل از عثمانی برای ترکیه خیلی خیلی یعنی باید برن عقب می‌گفتن در فلان نبردی که سلجوق‌ها بیزانس رو شکست دادن


ترکیه اونجا متولد شد و همه این روایت‌ها همه این همسان‌سازی‌ها همه این مشروعیت درست کردن‌ها همه‌ش توش یه آمیزه‌ای از درست و غلط تاریخی هست


مثل داستان پیدایش همه ملت‌ها اینا روایت‌هاییه که بعدا ساخته می‌شن چه اینایی که گفتیم، چه بسیاری‌شون که نگفتیم اینا نسبت‌های مختلفی با واقعیت دارن بعضیا بیشتر نزدیکن به واقعیت


منتها همه این حرفا برای اینه که بگم که توی اون دوره زیادن ملت‌هایی که دارن روایت تاریخی خودشون رو شکل می‌دن ایران تنها نیست در ایران هم این کار انجام می‌شه


و یک پایه‌ش البته ادبیات فارسیه و تاکید روی فارسیه خیلی می‌شنویم و می‌خونیم از نخبگان اون دوره که واقعا بالا بردن جایگاه فارسی رو


هم‌ارز و هم‌زمان و دوشادوش کم‌رنگ کردن و کم‌بها کردن بقیه زبان‌هایی که در ایران صحبت می‌شده می‌دیدن تجویز هم می‌کنن این کار رو یعنی بعضیاشون رو می‌بینی


خیلی تاکید می‌کنن روی اصطلاحا پیوریفای کردن پاکسازی کردن زبان فارسی از واژه‌های بیگانه کلمه عربی توش نباشه ترکی نباشه، مغولی نباشه هیچی نباشه


کی می‌تونه این کار رو بکنه؟ دولت مرکزی قدرتمندی که ابزار سرکوب داره ابزار سیستم آموزشی داره رسانه داره بعدا می‌تونه با قدرت یک همچین پروژه‌ای رو پیش ببره


من اینا رو بدون قضاوت دارم می‌گم یعنی سعی می‌کنم که اصلا وارد خوب و بدش نشم ولی یه جوری تعریف کنم که ببینیم همه این پروژه با هم چطوری پیش رفت مهمه به نظرم که بهش فکر کنیم


اگر کشور سیستم آموزشی یکپارچه نداشت و دولت مرکزی قدرتمند نداشت در ممالک محروسه ایران نمی‌شد این پروژه‌ها رو پیش برد تو ممالک محروسه ایران


احتمالا یکی داره این طرف گیلکی خودش رو می‌زنه یکی هم اون طرف بلوچی می‌زنه یکی هم یه چیز دیگه‌ای فقط هم اینطور نیست که دولت باشه فقط زور دولت پشتش باشه نه نخبگان جامعه هم هستن، توشن


دنبال همینن از بهار و کسروی تا بعدتر هدایت و مینوی و کلی آدم بین این‌ها سر این رشته رو می‌شه گرفت و اسمای بسیار مهمی رو ردیف کرد


که اینا همراه و همدل بودن با این پروژه‌ها به درجات مختلفی و هماهنگ و همگام با این برجسته کردن فارسی نگاه نو بود به تاریخ ایران باستان


شکل دادن یک روایتی نو از تاریخ ایران که بله ریشه ما در اون ملت باستانیه این پادشاهی مشروعیتش به پشتوانه همون مشروعیتیه که


ساسانیان داشتن و هخامنشیان داشتن و همزمان یافته‌های باستان‌شناسی هم داره به کمک این روایت می‌آد همزمان داستان گذشته زرتشتی هم داره برجسته‌تر می‌شه


خارجی‌های خیلی اثرگذاری هم تو این پروژه‌ها هستن یک دانشمند باستان‌شناس آلمانی بود به نام امیل هرتسفلد ایشون خیلی اسمش برجسته‌ست در شناخت تاریخ ایران و


تاریخ منطقه خاورمیانه در دوره باستان و اینا هم حفاری پاسارگاد رو کرده هم پارسه یا پرسپولیس رو هم بعدا تیسفون رو ایشون انجام داده و این تنها خارجی موثر نیست آندره گدار فرانسوی هم هست


یک نسل قبل از اینا ادوارد براون انگلیسی هست که براون یه خیابونی هم در تهران الان به نامشه می‌دونیم دیگه اون البته اثرش بیشتر روی ادبیات فارسیه ولی اثر اون هم بسیار زیاده


اول قرن بیستم یک تاریخ چندین قرنه رو جمع‌وجور کرد صورت‌بندی کرد و بعدا توی فضایی که کارهای براون و مستشرقین دیگه از اون طرف و حالا این‌ور ادبا و دانشمندان ایران و هند و


این‌ها انجام دادن توی این فضا زمینه‌ای درست شد که اصلا ما یه نگاه تازه‌ای به تاریخ و ادب فارسی پیدا بکنیم که حالا ما دیوان حافظ داریم دیوان سعدی داریم


شاهنامه فردوسی داریم اینا ازش نسخه‌های تصحیح‌شده‌ی اینا هست این آدما رو اسماشون رو دنبال کنیم می‌رسن یه جاهایی به همدیگه مثلا یه سری روشنفکرای ایرانی‌ان عموما در تبعید


اینا خیلی فاز روحیه‌ی ملی‌گرایی فرهنگی و اینا می‌گیرن بیشترشون فعال مشروطه هم بودن قبلا بعد حالا جنگ اول و شکست آلمان و این‌ها رو هم دیدن خیلی بیش از قبل متوجه موضوع فرهنگ شدن


اینا خیلی به شاهنامه تعلق دارن تعلق خاطر دارن انقدری که مجله‌ای که اونجا دارن درمی‌آرن اسمش کاوه‌ست کاوه قهرمان قیام علیه ضحاکه دیگه شخصیت برجسته شاهنامه‌ست


اینا در طول جنگ دارن می‌نویسن در دوره‌ای که ایران در اشغاله روحیه‌های شدیدا ضداستعماری دارن ضد روسی، ضد انگلیسی دارن بعد از جنگ هم که دیگه حالا دنیا عوض شده و


آلمان شکست خورده و این‌ها می‌نویسن، منتها دیگه اینجا تمرکزشون رو می‌ذارن روی فرهنگ تاریخ ایران باستان ریشه‌های هویت ایرانی یادآوری دوران شکوه و بزرگی ایران پیش از اسلام


و این‌که آره کوروش و داریوش هخامنشی این ملت بزرگ رو شکل دادن و ما الان وقتشه که کاری شبیه اون کار بکنیم یعنی الهام بگیریم از هخامنشیان از تاریخ پیش از میلاد


برای این‌که یک استحکامی یک قوامی به سیستم امروز بدیم هخامنشیانی که البته دفعه اول نیست که دارن سوژه الهام و منبع مشروعیت می‌شن


از همون زمان اشکانیان و ساسانیان تا بعدها سده‌های میانه داستان سلجوقیان رو دیدیم تا بعدها آغاز عصر مدرن قصه صفویه رو شنیدیم قاجاریه رو دیدیم


رضاشاه داره کاری رو می‌کنه که مثلا کوروش کرد و داریوش کرد که این ملت بزرگ رو شکل دادن الان هم وقت همون کاره الان هم کاری که داره می‌شه همونه


و بعدا هم به پیش‌برد و ساختن این پروژه کمک زیادی می‌کنه و دوروبر رضاشاه هم اون سال‌ها آدم‌های روشنفکر و آدم‌هایی که این ایده‌ها رو بتونن


اینه که خیلی از روشنفکرا و نخبگان سنگین‌وزن مملکت همراه دولتن در این پروژه‌ها واقعا هم یه حرکت‌هایی مثل مثلا ساختن روایت تاریخی و اینا


این اونجایی که موفقه از همراهی ارگانیک با روشنفکرها می‌آد و از رابطه خوبی که بین دولت و نخبه‌ها وجود داشته باشه می‌دونیم کمه کم می‌شه که همچین


ما کم داریم وقتایی که یه همچین رابطه‌ای وجود داره تو اون دوره هم که هست پایدار نیست یعنی همین آدمایی که حالا دونه‌دونه اسماشون رو می‌گیم همراه هستن تو این دوره با رضاشاه، با حکومت رضاشاه


خیلی زود دیگه نیستن سال‌های بعدش نگاه می‌کنی یا زنده نیستن یا اگر زنده باشن زندانی‌ان زندانی نباشن طرد شدن طرد نشده باشن دیگه آزادی حرف زدن یا جرات حرف زدن دیگه ندارن


حرف هم بزنن حرف‌شون شنیده نمی‌شه منتها اولش اینطوری نیست تو نیمه اول حکومت رضاشاه که خیلی از پروژه‌های مهم اون موقع شروع می‌شه توسعه پیدا می‌کنه


ایده‌هاش پرورش داده می‌شه در واقع این پروژه‌ها محصول یک توافقیه در سطح حاکمیت و نخبگان چه برای ساخت راه‌آهن چه برای تاسیس دانشگاه تهران


چه برای رادیو والا راه‌آهن چیزی نبود که رضاشاه اختراع کرده باشه که مثلا هیچ‌کی ندونه که مملکت راه‌آهن می‌خواد توی مذاکرات مجلس‌های بعد از مشروطه بارها صحبتش هست


نمی‌تونه، کسی انجام نمی‌ده تا نمی‌تونه بده تا رضاشاه بیاد اجرایی نمی‌شه تا اون موقع راه‌آهن حالا معروفه‌ست از این چیزایی که معروفن بگذریم انجمن آثار ملی اینم یه چیزیه که اون موقع درست می‌شه


وقتی می‌گیم موزه ایران باستان، انجمن آثار ملی یعنی یک آگاهی داره به وجود می‌آد که بریم از این آثار ملی که وجود داره اینجا نگهداری کنیم هم آثار ملی ملموس رو نگهداری کنیم


هم آثار ملی غیرملموس اینایی که مثلا به بچه‌ها مشق بدیم برن از مادربزرگاشون قصه‌هاشون رو جمع کنن بیاد که ما داشته باشیم که بگیم فرهنگ قصه‌های عامیانه مثلا گوشه کنار ایران اینه


اینم یه برنامه‌ای می‌خواد یکی باید به این چیزا فکر کنه دیگه این‌که به این چیزا فکر کنن چون به این چیزا هم قبلش فکر نمی‌کردن برنامه‌ای وجود نداشت براش نهادی براش نبود این‌که این نهاده وجود داره اینم محصول اون توافقه


بعد در جهت همون تعریف هویت بر اساس زبان فارسی می‌رن سراغ فردوسی و شاهنامه می‌شه نقطه کانونی این ماجرا می‌رن یه تحقیقاتی می‌کنن می‌گن که عه


دوروبر هزارمین سال تولد فردوسی هستیم پس چقدر مناسبت داره که کنگره هزاره فردوسی رو برگزار کنیم جشن هزاره فردوسی برگزار کنیم


مهمان‌های برجسته ایرانی و خارجی دعوت کنیم درباره فردوسی و شاهنامه حرف بزنن قبلش کار تبلیغاتی کنیم بعدش سروصدا کنیم اینطوری اسم فردوسی رو برجسته کنیم


در کنارش اسم ایران رو هم ببریم بالا کاری که حالا با دید الان‌مون برای فردوسی خوبه برای زبان فارسی خوبه برای این برندی که می‌خواد بازسازی و تقویت بشه


به نام ملت ایران هم خیلی خوب و لازمه اسم ایران هم می‌دونیم اسم ایران نه این‌که اسم جدیدی باشه من چند بار گفتم بعد اومدن تذکر دادن که نه این اسم جدید نیست نمی‌گیم اسم جدیده اسم جدیدی نیست


ولی ایران رو در رسانه‌های خارجی یا توی خیلی از مکاتبات و اینا می‌بینیم به نام پرشیا می‌شناسن یه تصمیمی گرفته می‌شه که نه ما این رو یکدست سازی کنیم بگیم مخابره کنیم این پیغام رو که


چون حالا پرشیا رو یه خرده‌ای هم با ضعف و این‌ها چیز شده هم‌آهنگ شده توی ذهن‌های خواننده‌های مثلا روزنامه‌های خارجی و اینا در اروپا یه همچین درکی ازش وجود داره


می‌گن نه، ما بگیم ایران و بگیم از این به بعد همه بگن ایران این اسم رو یکپارچه بگیم همه همین رو استفاده کنن اسم این کشور اینه کار رو شروع می‌کنن از ۱۳۰۵ می‌خوایم خب کنگره هزاره فردوسی بگیریم


اول بریم براش یک آرامگاه درخوری بسازیم پس قدم اول اصلا بریم پیدا کنیم ببینیم قبرش کجاست یکی از بزرگان زرتشتی رو می‌فرستن بره ببینه قبر فردوسی کجاست اینم البته یه کاریه که انگار زمان ناصرالدین‌شاه


یه جایی رو پیدا کردن نشون گذاشتن بعد نشونه خراب شده آخرش رفتن و خلاصه گشتن و اینا و گفتن که نه اینجاست قبر فردوسی توی یه باغیه که مال خودش بوده اینا مال حالا زمانیه که رضاشاه هنوز رضاخانه


رضاخان سردار سپه‌هه منتها داره یک اعتبار و شهرتی برای خودش جمع می‌کنه بهار، محمدتقی بهار می‌نویسه که شما که خیلی داری اعتبار جمع می‌کنی و این‌ها


خیلی درسته که بیای پشت سر این کار هم قرار بگیری اصلا هزینه این مرمت قبر فردوسی رو شما از جیب هم شده باید بدی خودت که این افتخارش نذاری نصیب کس دیگری بشه


کار ولی شروع می‌شه حالا رضاشاه از جیبش پولش رو نمی‌ده ولی کار شروع می‌شه اینا می‌گم مال هنوز چندین سال مونده که رضاشاه بخواد رضاشاه بشه کار شروع می‌شه آرامگاه رو چطوری بسازیم؟ سه تا نقشه می‌آد پیشنهاد می‌دن


نهایتا نقشه همین آقای آندره گدار انتخاب می‌شه گدار معماریه که کارای معروف دیگه‌ای هم ازش ساخته شده از جمله دانشگاه تهران از جمله کتابخونه ملی از جمله موزه ایران باستان


آرامگاه حافظ معمار بود، باستان‌شناس بود متخصص در تاریخ فرانسه و تاریخ خاورمیانه البته و تاریخ ایران هم بود یه مقدار هم حرف پشت سرش هست که یه چیزایی رو از ایران برده فروخته به لوور و اینا


پشت سر خیلی از این باستان‌شناسایی که اون موقع تو ایران کار می‌کردن تنها خانمی هم که تو این عکس هست خانم یدا گدار، همسر ایشونه که اونم ایران بود مدت‌ها ایران بود


منتها واقعا نمی‌دونیم طرحه چقدر طرح گدار بود طرحی که نهایتا اجرا شد چقدر طرح دیگران بود به‌خاطر این‌که خیلی اسم هست هر منبعی حالا نه که هر منبعی ولی منابع مختلف انقدر متفاوت می‌گن


یه جا می‌گن وسط کار تیمورتاش که من اصلا نمی‌فهمم چه ربطی به تیمورتاش داره اومد گفتش که مثل قبر کوروش اینو هرمی کنیم بعد یه خرده کار کردن فروغی اومد گفت هرمی چیه مگه اهرام مصره؟


اینو مثلا یه جور دیگه کنیم لرزاده گفت که طرح نهایی رو بدین من طرح نهایی رو من دادم مثلا چون من می‌خواستم اجرا کنم طاهرزاده می‌گه نه من طرح دادم ولی یه جوری دادم که لرزاده بتونه اجرا کنه آخر هم می‌سازن انگار


بعد از افتتاح نشست می‌کنه بعد هی تعمیر می‌کنن هی دوباره نشست می‌کنه فایده نداره می‌مونه می‌مونه تا سال‌ها بعد می‌دن آقای هوشنگ سیحون بازسازی می‌کنه همه اینا رو من واقعا همه جاهای مختلف ما اینطوری خوندیم


و نمی‌دونم چیش درسته شما هم احتمالا یکیش رو شنیدید اگر چیزی درباره‌ش بدونید احتمالا یکی از این روایت‌ها رو شاید محکم‌تر از بقیه شنیده باشید ولی هیچ‌کدوم اینا رو من از جای غیرمعتبر یا مثلا از یه آدمی که بگی نمی‌دونیم کیه نگفتیم


منتها یه چیز به این روشنی هم به نظر می‌رسه که درباره‌ش قطعیت وجود نداره یه چیزی که باید انقدر روشن باشه مال حالا قرن‌ها پیش هم نیست خلاصه این قسمت اول کاره ولی آرامگاه فردوسی رو بسازیم


قسمت اصلی کار خود کنگره‌ست یک کنگره‌ای برگزار بکنیم یک برنامه ۵ روزه از ۱۲ تا ۱۶ مهر کجا؟ در تالار دارالفنون


توی مدرسه دارالفنون یکی از معدود سالن‌های شاید تنها سالنیه که اون موقع می‌شه یک همچین برنامه‌ای توی تهران توش برگزار کرد سخنران بیاد مدعوین داخلی و خارجی بیان


درباره موضوعاتی که به فردوسی و زبان فارسی و شاهنامه و این‌ها ربط داره صحبت بکنن بعضی از مهمون‌ها شخصیت‌های سیاسی‌ان بعضیا شرق‌شناسان و خاورشناسانی‌ان


که حالا یه مقاله‌ای درباره این موضوع دادن برنامه شروع می‌شه و فروغی صحبت می‌کنه در مراسم افتتاحیه خب فروغی اون موقع نخست‌وزیره، صدراعظمه فروغی صحبت می‌کنه که بله من از طرف شاه به شما خوش‌آمد می‌گم و


دیگه الان دیگه رضاشاه شاه شده دیگه الان توی حکومت پهلوی هستیم که داره برگزار می‌شه می‌گه آره من به شما خوش‌آمد می‌گم و اینا و زحمت کشیدین تشریف آوردین و اینا و واقعا هم زحمت کشیدن سفر اون موقع رو فکر کن مثلا هواپیما نیست که از این‌ور برن اون‌ور


حکمت به عنوان وزیر معارف معارف منظور دینی و اینا نیست دیگه معارف یعنی همین آموزش و آموزش عالی و آموزش‌وپرورش همه اینا احتمالا با همدیگه می‌شده وزارت معارف اون موقع دو تا سخنرانی هم داره آقای حکمت


یکی روز افتتاحیه داره که به فرانسه صحبت می‌کنه یکی روز اختتامیه داره که به انگلیسی صحبت می‌کنه صحبتش هم یه خرده بیشتر سیاسی و ایناست که آره دل‌های ملت‌ها رو به هم می‌خوایم نزدیک کنیم و


از این تعارفات دیپلماتیک اینطوری یه سری اینا سخنرانی‌های خلاصه تشریفاتی‌ان نسبتا که فروغی و حکمت و این‌ها می‌کنن بعد یه هیئت‌رئیسه‌ای انتخاب می‌کنن یه آقای باز دوباره سیاسی هم می‌ذارن رئیس اونجا


بقیه هم علما و فضلا و دانشمندا و این حرفا و یه خرده برنامه اینه که سفرا بیان هدیه بدن و از طرف دانشگاه برلین یه مدرکی به ایرانیا بدن و از طرف موسولینی یه نسخه‌ای از ترجمه ایتالیایی شعرای فردوسی بدن رضاشاه و


یکی از دانشگاه میشیگان اومده از اون طرف انگار می‌گه که حالا مطمئن نیستم یه جایی نوشته بود که ایشون می‌گه که دانشگاه میشیگان به این مناسبت دو نفر ایرانی رو بورسیه می‌کنه


ولی این‌که بورسیه باشن یا نه رو خلاصه ما نفهمیدیم چون دانشگاه هم نتونست تایید بکنه ولی توی روزنامه محلی اونجا دیدیم که این آقایی که اینجا آمده بود آقای آقااوغلو که از دانشگاه میشیگان آمده بود


تو این کنگره شرکت کرده بود یه گزارش ریزی داده که آره من اومدم اینجا و گزارشه هم خیلی غلط غلوط املایی و اینا داره و احتمالا دقیق هم نیست ولی می‌گه آره ایشون آمد اینجا و کنگره شرق‌شناسان در تهران


یک سفر سه‌ماهه‌ای داشت و کجا رفت و کجا رفت اینجا هم آمد و قرار شد تو این کنگره‌ای که ایشون رفته بود که زیر نظر دانشگاه ما یک دانشنامه‌ای از هنرهای اسلامی درست بشه


و همین آقا هم مثلا بشه رئیس این داستان که اینم مثلا دستاورد این دانشگاه میشیگانه از این قصه آقاهه البته با خودش شاهنامه هم انگار آورده نسخه شاهنامه چاپ دانشگاه خودشون رو آورده


رضاشاه رو می‌بینه یه نسخه شاهنامه‌ای رو به رضاشاه می‌ده انگار دوتا هم انگار می‌ده به کتابخانه‌های ایران که برای من دوتا سوال پیش می‌آد یکی این‌که اصلا چطور دانشگاه میشیگان شاهنامه چاپ کرده بوده اون موقع؟


و دو این‌که اون نسخه‌هایی که داد الان کجا هستن؟ خلاصه اینا این برنامه‌ها رو دارن و تبریک و هدایا و سخنرانی‌ها و یه خلاصه‌مانندی از بعضی از سخنرانی‌ها هست توی این لینک


پیشنهاد می‌کنم ببینید اگه براتون جالبه مثلا برای من یه چیز جالبش یه سخنرانیه که از حفاری‌های جدید اون موقع گزارش می‌ده در آسیای صغیر


به فارسی درباره فردوسی سخنرانی می‌کنه یا یکی می‌آد درباره یه حفاری‌ها یافته‌های اون موقع تازه‌ای درباره سغدی‌ها می‌گه یا بهار صحبت می‌کنه و چیز خیلی جالبی که می‌گه اینه که


بهار همین که اصلا توی کنگره هست خودش جالبه چون بهار گفتم از مشوقین ایده بزرگداشت فردوسی بود رضاشاه رو تشویق کرده بود و چه کرده بود و چه کرده بود ولی دیگه وقتی کنگره داشت برگزار می‌شد


بهار جزو مغضوبین رضاشاه بود خیلی دیگه تو سیاست نبود بعد از پادشاهی رضاشاه بیشتر تو همین کارهای ادبی و آموزشی و این‌هاست مدتی هم زندانیه بعد هم در تبعیده


بعد کنگره که می‌خواد برگزار شه فروغی به رضاشاه می‌گه آقا هر شاعر و ادیبی بیاد اینجا حتما می‌آد سراغ بهار رو می‌گیره نمی‌شه که این کنگره رو ما بذاریم بهار نباشه در مدعوین خلاصه رضاشاه رو راضی می‌کنه که


برای شرکت در کنگره از تبعید اجازه بدن که بهار بیاد به تهران به جز بهار، عباس اقبال آشتیانی صحبت می‌کنه درباره نفوذ فردوسی در هندوستان سعید نفیسی صحبت می‌کنه


درباره وزن شعری شاهنامه می‌گه از وزن‌های قدیمی ایرانیه سکه‌هایی یکی ارائه می‌ده پنج روز خلاصه برنامه و سخنرانی و ایناست بعد همه راه می‌افتن با ماشین به سمت توس


برای افتتاح آرامگاه فردوسی که ۸ سال ساختنش طول کشیده جمعه ۲۰ مهر ۱۳۱۳ با سخنرانی رضاشاه رسما افتتاح می‌شه آرامگاه فردوسی


هشت سال از شروع پادشاهی رضاشاه می‌گذره هفت سال هم مونده تا برکناری و تبعیدش یعنی دقیقا وسط دوره پادشاهی رضاشاه هستیم


که می‌ره آرامگاه فردوسی رو افتتاح می‌کنه خود کنگره و برنامه بزرگداشت و اینا خب برنامه تخصصی بود منتها یادمون باشه کل پروژه قرار بود گسترده‌تر باشه و مردم بیان وسط و اینا توی این پروژه ساختن آرامگاه پول کم آمد


پول کم آمد و شش سال هم گذشت و بودجه تمام شد و کار تمام نشد چه کنیم چه نکنیم؟ گفتن که بریم بلیط بخت‌آزمایی بفروشیم لاتار فردوسی که هم پولش جور بشه


سخنرانی مفصلی درباره فردوسی و جایگاه فردوسی و اینا مردم رو تشویق می‌کنه مثلا بیان بلیط لاتاری بخرن یا مهمونی می‌گیرن مثلا گاردن‌پارتی فردوسی می‌گیرن کنسرت و احتمالا می‌گن ابوالحسن‌خان صبا اونجا زده و


رضاقلی ظلی اونجا اجرا داشته و اینا یه پولی اونجا جمع کنن یا یه جا نوشته بود که خانم قمر می‌گه من رفتم تو خاطرات خودشه فکر کنم می‌گه می‌گه من رفتم خراسان اونجا سرلشکر امان‌الله جهانبانی منو دید


گفت شما تا اینجا آمدی خوبه که به افتخار فردوسی یه کنسرتی بدی چون بالاخره فردوسی هم سر همه ما حق داره و اینا و اونجا هم ما بریم یه پولی جمع بکنیم برای این داستان


مثلا بلیط‌های بخت‌آزمایی بفروشیم و می‌ره قمر کنسرت می‌ده اولین بار هم هست احتمالا که اهالی مشهد می‌بینن که یک چندتا زن مسلمان ایرانی بدون حجاب می‌رن رو صحنه می‌خونن اینم یه داستانی می‌شه


پولی جمع می‌شه اینجا هم و مهم‌تر از پول احتمالا یه شور و شوقی درست می‌شه برای این برنامه و این کنگره توی کنگره گفتیم خب آدمای مختلفی بودن


من نمی‌خوام توی اسامی برم به‌خاطر این‌که هم زیادن هم آدمای مهمی‌ان حیفه که بخوایم مثلا خیلی دیگه سرسری بگیم‌شون بعد از کنگره هم می‌شه دنبال کرد که نتیجه‌ش چی بود


به‌خاطر این‌که همین‌طوری که تو قبلش یه شور و شوق اینطوری ایجاد کرد بعدش هم نقش داشت در این‌که توجه به شاهنامه و به فردوسی و ادبیات بیشتر بشه خیلی بعدش آثار پژوهشی و اینا درباره فردوسی


تو سال‌های بعدش منتشر شد یعنی خیلی به نسبت قبلش و به نسبت سال‌های بعدترش توی خود کنگره گفتن که آره جامعه آکادمیک خدمت بزرگی که می‌تونه به فارسی‌زبانان بکنه اینه که


یه نسخه قابل‌اعتمادی از شاهنامه منتشر بکنه که بعدا شد زیر نظر مینوی و اقبال و حییم و نفیسی و اینا این کار انجام شد قزوینی مقدمه‌ای نوشت بر شاهنامه ابومنصوری


از نقش برجسته‌های هخامنشی و ساسانی و اینا و چند تا کتاب و مجموعه مقاله در پاریس و در تهران و در برلین و در نیویورک و خود مقاله‌های ارائه شده رو یه کتابی کردن


۳۳ تا مقاله‌ای که تو کنگره ارائه شده بود به اضافه چند تا مقاله دیگه‌ای که قبلا نوشته بودن یا تقی‌زاده و قزوینی نوشته بودن یا نولدکه آلمانی نوشته بود اینا البته دیگه انتشاراتش افتاد به وقتی که رضاشاه رفته بود


ولی اینا هم منتشر شد، درآمد به جز این میراث معنوی چیزای دیگه‌ای هم از این کنگره برای ایران موند تو همون سفری که رضاشاه رفت مشهد


بیمارستان شاه‌رضای مشهد رو افتتاح کرد بیمارستان شاه‌رضا بیمارستانیه که احتمالا خیلیامون تصویری ازش دیدیم توی فیلم دایره مینای مهرجویی اون بیمارستانی که انتقال خون و اینا هست و


پشت سر رضاشاهه نایب‌التولیه آستان قدسه که حالا داستان ایشون رو هم می‌گیم فامیل فروغیه یه سال بعد از این عکس اعدام می‌شه و اعدامش باعث می‌شه که یکی از دلایلی می‌شه که


رابطه رضاشاه با فروغی هم به هم می‌خوره مشهد که می‌ره برای افتتاح می‌گن که مثلا رضاشاه می‌ره مشهد برای افتتاح می‌گن که گفتن همه کاروانسراها و گاراژها و مغازه‌ها و اینا اونایی که پنجره رو به خیابون دارن رو باید مثلا نونوار کنن


رنگ روغن بزنن آبپاشی کنن، معابر رو تمیز کنن شیشه شکسته‌ها رو تعمیر کنن رضاشاه که مشهده مثلا تو خیابون قاطر و اینا رد نشه به دلیلش آدم فکر کنه جالبه واقعا


ولی فکر کن مثلا شهر یه وضعیتی داره که مقاماتش نمی‌خوان رضاشاه که شاه مملکته تا چند سال پیش خودش رفته همین جاها رو دیده دیگه ولی نباید ببینه نمی‌خوان که ببینه تو خود تهران خیابون فردوسی رو اسمش رو اون موقع می‌ذارن


می‌خوره به جنگ جهانی و می‌مونه نصبش تا بعدتر ۱۳۲۴ مجسمه‌هه الان هم انگار در دانشکده ادبیات دانشگاه تهرانه ولی همین مثلا باز دوباره فکر کنین


این‌که در ایران اون موقع که واقعا عکسش و اینا اینه ایران اینه، تصویرش اینه اون موقع وسط شهر مجسمه شاعری رو نصب بکنن من نمی‌دونم چقدر سابقه داشته


ولی واقعا به نظر می‌آد حرکت مهمی بوده برای درست کردن روحیه ملی یا به قول خودشون اون پرورش ذوق عامه دیگه نوشین، عبدالحسین نوشین نمایشنامه می‌نویسه بر اساس داستان‌های شاهنامه


بیژن و منیژه و رستم و تهمینه و زال و رودابه و به کمک فروغی به کمک مینوی با بازی لورتا، همسر خودش اینا هم توی همون می‌تونیم اینا رو هم توی موج اتفاقات بعد از کنگره


ببینیم اینا رو دیگه نوشین رو قبلا هم یه بار درباره‌ش تو این ویدیو صحبت کردیم آقای نصرت کریمی هم حرفای جالبی درباره‌ش می‌زد می‌گفتش که نوشین به‌خاطر مسائل سیاسی یه طوری شده که حتی حرفه‌ای‌ها هم خیلی نمی‌شناسنش


و قدرش دونسته نشده آدم بسیار مطلع آدم دقیق، آدم تحصیل‌کرده آدمی که پایه‌گذار هنر نمایش مدرن در ایران بود و من اون موقع فهمیدم که این


چرا سر کلاس هنرستان اینجور با عشق و علاقه و پشتکار ما رو داره تربیت می‌کنه می‌دونست که می‌خواست از وجود ما استفاده کنه


دکلاماسیون رو ما با شعرای شاهنامه بهمون یاد می‌داد نوشین از جمله فن بیان رو با درست خوندن شاهنامه یاد می‌گرفتیم ما و ما می‌دونیم یه جای دیگه که مثلا


نوشین با یه سری رفقای توده‌ایش به مشکل می‌خوره چون اونا می‌گن تو چرا تو تئاتر فردوسی کار می‌کنی؟ فردوسی ملاک بود و در خدمت سلطان بود و از اینجور حرف‌ها با آرمان‌های خلقی جور درنمی‌آد


که نوشین محل خاصی بهش نمی‌ذاره یا باز دوباره می‌دونیم سال‌های تلخ پایان عمرش رو نوشین در اون تبعید غم‌بار در مسکو مشغول از جمله تصحیح شاهنامه بود و


جمع کردن یک واژه‌نامه‌ای برای شاهنامه و اینا هم اگر من درست فهمیده باشم اینا جزو همه آثار بعدی این کنگره و این فضاییه که اون موقع درباره فردوسی درست شد


اسم نوشین رو گفتیم بذار درباره اسم چند نفر از آدمای معروف‌تر حاضر در کنگره رو هم بگیم خیلی اسمای معروف و مهم و اینا توشون زیادن ولی چند تاشون رو بگیم که رد نشده باشیم دیگه همین‌طوری خالی خالی


دهخدا و پورداوود و مینوی و اینا تا حکمت و فروغی و اینایی که به صفت سیاسی اونجا بودن ولی جایگاهی که دارن در تاریخ فرهنگی ایران


از مقام سیاسی‌شون پایین‌تر نیست فروغی به لحاظ سیاسی می‌دونیم کسیه که هم در آمدن رضاشاه باهاشه هم در رفتنش و هم در جانشین کردن محمدرضاشاه به جای رضاشاه


مرد ادیبیه مرد درس‌خونده‌ای از جمله روشنفکرای ایرانه که در اون موقع خیلی به کار فرهنگی گسترده و آرام و اینا اعتقاد داره یه شکلی از روشنفکری رو دنبال می‌کنه


که خیلی در ایران قرن بیستم نه نمونه داره نه خیلی اقبالی داره واقعا روشنفکریه که واقعا بیشتر از این‌که دنبال تغییر سیستم باشه که کلیدواژه محبوبه دنبال ترمیم و اصلاح و اینا بوده


یعنی نه سنت روشنفکری چپ باهاش سازگاری داره همدلی داره نه خود دستگاه قدرت در درازمدت می‌تونه باهاش راه بیاد فروغی هم باهاش راه نیومد فروغی اول کار رضاشاه باهاش بود


اول کار محمدرضاشاه هم بود یعنی اصلا کسی بود که می‌گن قوای اشغالگر رو راضی کرد که پادشاهی پهلوی حفظ بشه نطق سوگند شاه جدید رو هم نوشت ولی این نباید باعث شه فکر کنیم که همه این سال‌ها در کنار قدرت بود


یا حتی همه این سال‌ها در امان بود فروغی هم مثل تقریبا همه دیگر رجال به اختلاف خورد با رضاشاه و مغضوب شد فروغی که اولین نخست‌وزیر رضاشاه بود سفیر شده بود در ترکیه


معمار شاید رابطه رضاشاه و ترکیه و آتاتورک و اینا بود دو سال نخست‌وزیر رضاشاه هست تو دو سال پرحادثه ۱۳۱۳-۱۳۱۲ نخست‌وزیر رضاشاه هست ولی اون دو سال چه دوسالیه


دو سالیه که تیمورتاش و سردار اسعد و اون اسدی نایب‌التولیه آستان قدس و اینا توی همون دوساله که حساب کارشون رسیدگی می‌شه دشتی و زین‌العابدین رهنما که اینا نماینده‌های مجلس بودن


هوادارهای رضاشاه بودن توی اون دوساله که مصونیت پارلمانی‌شون گرفته می‌شه و زندان می‌افتن و اون کسی که رئیس دفتر رضاشاه بود سفرنامه‌هاش رو نوشته بود، سخنرانی‌هاش رو نوشته بود اون عزل می‌شه و زندانی می‌شه و


اون کسی که رئیس مجلس بود اون کسی که وکیل بود و نمی‌دونم خیلیا خیلیا اون موقع غضب می‌کنه رضاشاه بهشون و می‌رن کنار به شکلی و نهایتا این داستان‌ها دامن خود فروغی رو هم می‌گیره


سر واقعه مسجد گوهرشاد فروغی هم از صحنه حذف می‌شه می‌ره خانه‌نشین می‌شه می‌ره خونه‌نشین می‌شه و البته کار می‌کنه کار فرهنگی و تحقیق و تالیف و ترجمه و


سخنرانی و تدریس و خیلی هم دوره پرباری می‌شه براش فردوسی‌ای که توی همه این کارایی که گفتیم از انجمن فلان و فرهنگستان و موزه و اینا تو همه اینا هست تو کنگره فردوسی نقش کلیدی داره


توی هزاره ابن‌سینا و آرامگاه ابن‌سینا و سعدی و نادر و خیام و تعمیر آرامگاه عطار و این‌ها تو همه این‌ها نقش کلیدی داره ولی بعدش خانه‌نشین می‌شه


و بعدش دیگه تو خونه‌ست تا ۷ سال تا ۷ سال بعدا که دیگه ایران اشغال می‌شه در جنگ جهانی دوم فروغی دوباره از خونه می‌آد بیرون احتمالا هم یعنی داستانش رو احتمالا شنیدید دیگه