Software - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Software#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Kompyuter _**software**_, o kahit software lamang ay pangkat ng mga utos na nababasa ng makinang nangangasiwa sa _processor_ ng kompyuter para gumawa ng mga tiyak na operasyon. Magkaiba ang software ng kompyuter sa pisikal na bahagi nito, ang _hardware_. Kailangan ng software at hardware ang isa't-isa at hindi mo talaga sila magagamit kung wala ang isa. Gamit ang musikal na analohiya, ang hardware ay parang instrumentong pangmusika at ang software ay parang sheet music.

Kasama sa kompyuter software ang mga programa, mga _library_ at ang kanilang mga kaugnay na dokumentasyon. Ang salitang software ay ginagamit din minsan sa mas mababaw na kahulugan, na ang ibig sabihin ay application software lamang.

Sa pinakamababang lebel, ang executable code ay binubuo ng utos ng machine language na tiyak sa isang indibidwal na processor - kadalasan ang central processing unit. Ang machine language ay binubuo ng grupo ng mga 0 at 1 na pinapahiwatig ang utos ng processor kung saan binabago nito ang estado ng kompyuter mula sa nakaraan nitong estado. Halimbawa, maaaring baguhin ng isang utos ang halaga na nakatago sa isang partikular na lugar sa loob ng kompyuter - isang epekto na hindi direktang nakikita ng gumagamit. Pwede rin ang isang utos ang maging dahilan para may lumabas na isang bagay sa display ng kompyuter - isang pagbabagong makikita ng gumagamit. Isinasagawa ng processor ang mga utos sa ayos na ibinigay sa kanila, maliban na lamang kung inutusan itong "tumalon" sa ibang utos, o natigil.

Unang ginamit ang katagang ito sa ganitong kaisipan ni [John W. Tukey](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=John_W._Tukey&action=edit&redlink=1 "John W. Tukey (hindi pa naisusulat)") noong [1958](https://tl.wikipedia.org/wiki/1958 "1958").[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Software#cite_note-1).

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/LibreOffice_Writer_6.4.png/500px-LibreOffice_Writer_6.4.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:LibreOffice_Writer_6.4.png) Larawan ng [LibreOffice](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=LibreOffice&action=edit&redlink=1 "LibreOffice (hindi pa naisusulat)") Writer

Ilan sa kabilang rito ay:

- Ang _[application software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Application_software "Application software")_, tulad ng mga _[word processor](https://tl.wikipedia.org/wiki/Word_processor "Word processor")_, na naggagawad ng mga gawaing kapakipakinabang sa mga gumagamit nito.
- Ang _[firmware](https://tl.wikipedia.org/wiki/Firmware "Firmware")_ na isang uri ng _software_ na itinatalaga sa mga kasangkapang tumatanggap ng panuto sa pamamaraang elektrikal. Naiiba ito sa ibang _software_ dahil hindi ito nabubura o nagbabago kahit na walang dumadaloy na kuryente sa kasangkapang kinapagpapalooban nito.
- Ang _[middleware](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Middleware&action=edit&redlink=1 "Middleware (hindi pa naisusulat)")_ na siyang namamahala at nagpapakilos ng mga [kalat-kalat na sistemang pang-kompyuter](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Distributed_computing&action=edit&redlink=1 "Distributed computing (hindi pa naisusulat)").
- Ang mga _[website](https://tl.wikipedia.org/wiki/Website "Website")_ na nagbibigay kaalaman at kakayahan sa mga taga-gamit sa pamamagitan ng [internet](https://tl.wikipedia.org/wiki/Internet "Internet") o [intranet](https://tl.wikipedia.org/wiki/Intranet "Intranet").

Ginagamit din minsan ang katagang " _software_" sa malawakang pagtukoy sa anumang bagay na ginagamit ng _[hardware](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hardware "Hardware")_ ngunit hindi nananatili rito gaya ng mga [pilm](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilm "Pilm"), tape at mga record.[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Software#cite_note-2)

## Tingnan din

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Software&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Tingnan din") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Software&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Tingnan din")\]

- [Malayang software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Malayang_software "Malayang software")
- [Hardware](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hardware "Hardware")

## Mga sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Software&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Mga sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Software&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Mga sanggunian")\]

1. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Software#cite_ref-1 "Umakyat")John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software', New York Times, Obituaries, Hulyo 28, 2000
2. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Software#cite_ref-2 "Umakyat")software..(n.d.). _Dictionary.com Unabridged (v 1.1)_. Retrieved [2007-04-13](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=2007-04-13&action=edit&redlink=1 "2007-04-13 (hindi pa naisusulat)"), from Dictionary.com website: [http://dictionary.reference.com/browse/software](http://dictionary.reference.com/browse/software)

## Mga kawing panlabas

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Software&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Mga kawing panlabas") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Software&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Mga kawing panlabas")\]

- \[ _[dead link](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Link_rot&action=edit&redlink=1 "Wikipedia:Link rot (hindi pa naisusulat)")_\] [Mga Kategoriya ng Malaya at di-Malayang Software](http://tl.linux.org.ph/babasahin/kategory.html) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20050912110612/http://tl.linux.org.ph/babasahin/kategory.html) 2005-09-12 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine").

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Software&oldid=2165613](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Software&oldid=2165613)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Software "Kategorya:Software")

Nakatagong kategorya:

- [Webarchive template wayback links](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Webarchive_template_wayback_links "Kategorya:Webarchive template wayback links")

Hanapin

Hanapin

Software

143 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Software#)


Malayang software - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Malayang_software#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang **malayang software** ( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"): _free software_) ay ang kalayaan ng isang manggagamit ng software na paganahin o patakbuhin, kopyahin, ipamahagi, pag-aralan, palitan, at pag-igihin ang _[software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Software "Software")_. Sa mas tiyak na diwa, tumutukoy ito sa apat na uri ng kalayaan, para sa mga tagagamit ng sopwer:

- Ang kalayaang paganahin ( _run_) ang program, para sa anumang kadahilanan (kalayaan 0).
- Ang kalayaang pag-aralan ( _study_) kung ano ang nagagawa ng program, at iayon ito sa iyong mga pangangailangan (kalayaan 1). Kailangan dito ang pagkakaroon ng akseso sa pinanggalingang code o source code.
- Ang kalayaang muling maipamahagi ( _redistribute_) ang mga kopya para makatulong kayo sa inyong mga kapitbahay (kalayaan 2).
- Ang kalayaang pag-igihin ( _improve_) pa ang programa, at ibigay sa publiko ang mga pag-papaiging inyong isinagawa, upang ang buong komunidad ay makinabang (kalayaan 3). Kailangan dito ang pagkakaroon ng akses sa pinanggalingang kodigo o _source code_.

## Mga kilalang halimbawa

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_software&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Mga kilalang halimbawa") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_software&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Mga kilalang halimbawa")\]

- [GNU](https://tl.wikipedia.org/wiki/GNU "GNU"), [GNU Emacs](https://tl.wikipedia.org/wiki/GNU_Emacs "GNU Emacs"), [GNU C Library](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU_C_Library&action=edit&redlink=1 "GNU C Library (hindi pa naisusulat)")
- [Operating system](https://tl.wikipedia.org/wiki/Operating_system "Operating system"): [GNU/Linux](https://tl.wikipedia.org/wiki/GNU/Linux "GNU/Linux"), [FreeBSD](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=FreeBSD&action=edit&redlink=1 "FreeBSD (hindi pa naisusulat)"), [NetBSD](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=NetBSD&action=edit&redlink=1 "NetBSD (hindi pa naisusulat)"), [OpenBSD](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=OpenBSD&action=edit&redlink=1 "OpenBSD (hindi pa naisusulat)")
- [Kernel](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kernel "Kernel"): [Linux](https://tl.wikipedia.org/wiki/Linux "Linux"), [HURD](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=HURD&action=edit&redlink=1 "HURD (hindi pa naisusulat)")
- [Web browser](https://tl.wikipedia.org/wiki/Web_browser "Web browser"): [Mozilla Firefox](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mozilla_Firefox "Mozilla Firefox")
- [Apache OpenOffice](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Apache_OpenOffice&action=edit&redlink=1 "Apache OpenOffice (hindi pa naisusulat)"), [LibreOffice](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=LibreOffice&action=edit&redlink=1 "LibreOffice (hindi pa naisusulat)")
- [Database](https://tl.wikipedia.org/wiki/Database "Database"): [MySQL](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=MySQL&action=edit&redlink=1 "MySQL (hindi pa naisusulat)"), [PostgreSQL](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=PostgreSQL&action=edit&redlink=1 "PostgreSQL (hindi pa naisusulat)")
- [Apache](https://tl.wikipedia.org/wiki/Apache "Apache")
- [GNOME](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNOME&action=edit&redlink=1 "GNOME (hindi pa naisusulat)"), [KDE](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=KDE&action=edit&redlink=1 "KDE (hindi pa naisusulat)")
- [Wikang pangkompyuter](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_pangkompyuter "Wikang pangkompyuter") compilers/interpreters: [GNU Compiler Collection](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU_Compiler_Collection&action=edit&redlink=1 "GNU Compiler Collection (hindi pa naisusulat)"), [PHP](https://tl.wikipedia.org/wiki/PHP "PHP"), [Perl](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Perl&action=edit&redlink=1 "Perl (hindi pa naisusulat)"), [Python](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Python&action=edit&redlink=1 "Python (hindi pa naisusulat)")
- [MediaWiki](https://tl.wikipedia.org/wiki/MediaWiki "MediaWiki") (ang software ng [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia"))

## Tingnan din

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_software&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Tingnan din") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_software&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Tingnan din")\]

- [Free Software Foundation](https://tl.wikipedia.org/wiki/Free_Software_Foundation "Free Software Foundation")
- [Free Software Foundation Europe](https://tl.wikipedia.org/wiki/Free_Software_Foundation_Europe "Free Software Foundation Europe")
- [GNU General Public License](https://tl.wikipedia.org/wiki/GNU_General_Public_License "GNU General Public License")
- [Richard Stallman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Richard_Stallman "Richard Stallman")
- [Eben Moglen](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eben_Moglen "Eben Moglen")

## Mga kawing panlabas

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_software&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Mga kawing panlabas") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_software&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Mga kawing panlabas")\]

- [Ang kahulugan ng malayang software](http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.tl.html)

[![Kompyuter](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Computer.svg/40px-Computer.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Computer.svg "Kompyuter")[![Teknolohiya](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Crystal_128_displayphone.png/40px-Crystal_128_displayphone.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Crystal_128_displayphone.png "Teknolohiya")_Ang lathalaing ito na tungkol sa **Kompyuter** at **Teknolohiya** ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_software&action=edit) nito._

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang\_software&oldid=2044786](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_software&oldid=2044786)"

[Mga kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Agham pangkompyuter](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Agham_pangkompyuter "Kategorya:Agham pangkompyuter")
- [Etika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Etika "Kategorya:Etika")
- [Malayang software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Malayang_software "Kategorya:Malayang software")
- [Free Software Foundation](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Free_Software_Foundation "Kategorya:Free Software Foundation")
- [Software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Software "Kategorya:Software")
- [Internet](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Internet "Kategorya:Internet")

Nakatagong kategorya:

- [Mga artikulong may tekstong nasa wikang Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulong_may_tekstong_nasa_wikang_Ingles "Kategorya:Mga artikulong may tekstong nasa wikang Ingles")
- [Pages using Lang-xx templates](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Pages_using_Lang-xx_templates "Kategorya:Pages using Lang-xx templates")
- [Stub (Kompyuter)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Kompyuter) "Kategorya:Stub (Kompyuter)")
- [Stub (Teknolohiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Teknolohiya) "Kategorya:Stub (Teknolohiya)")
- [Mga lathalaing dapat palawigin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_lathalaing_dapat_palawigin "Kategorya:Mga lathalaing dapat palawigin")

Hanapin

Hanapin

Malayang software

94 (na) wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Malayang_software#)


Copyleft - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Copyleft&action=edit&redlink=1#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Walang teksto ang pahinang ito sa kasalukuyan, maaari kang [maghanap para sa pamagat ng pahinang ito](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Maghanap/Copyleft "Natatangi:Maghanap/Copyleft") sa ibang mga pahina o [baguhin ang pahina na ito](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Copyleft&action=edit).

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/wiki/Copyleft](https://tl.wikipedia.org/wiki/Copyleft)"

Hanapin

Hanapin

Copyleft

[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Copyleft&action=edit&redlink=1#)


Design Science License - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Design_Science_License&action=edit&redlink=1#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Walang teksto ang pahinang ito sa kasalukuyan, maaari kang [maghanap para sa pamagat ng pahinang ito](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Maghanap/Design_Science_License "Natatangi:Maghanap/Design Science License") sa ibang mga pahina o [baguhin ang pahina na ito](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Design_Science_License&action=edit).

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/wiki/Design\_Science\_License](https://tl.wikipedia.org/wiki/Design_Science_License)"

Hanapin

Hanapin

Design Science License

[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Design_Science_License&action=edit&redlink=1#)


GNU Free Documentation License - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang **GNU Free Documentation License** o " **GFDL**" ( [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Tagalog "Wikang Tagalog"): _Lisensiyang GNU para sa Malayang Dokyumentasyon_) ay isang lisensiya ng [proyektong GNU](https://tl.wikipedia.org/wiki/GNU "GNU") para sa [malayang dokyumentasyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_dokyumentasyon&action=edit&redlink=1 "Malayang dokyumentasyon (hindi pa naisusulat)").

Sinulat ito nina [Richard Stallman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Richard_Stallman "Richard Stallman") at [Eben Moglen](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eben_Moglen "Eben Moglen").

## Silipin din

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU_Free_Documentation_License&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Silipin din") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU_Free_Documentation_License&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Silipin din")\]

- [Malayang software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Malayang_software "Malayang software")
- [Malayang nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Malayang_nilalaman "Malayang nilalaman")

## Panlabas na kawing

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU_Free_Documentation_License&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Panlabas na kawing") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU_Free_Documentation_License&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Panlabas na kawing")\]

- [http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html](http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)
- [Isang hindi opisyal na salin ng GNU Free Documentation License sa Tagalog](http://tl.linux.org.ph/babasahin/gfdl2.html) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20050912053004/http://tl.linux.org.ph/babasahin/gfdl2.html) 2005-09-12 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine").

[![Agham](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Science-symbol-2.png/40px-Science-symbol-2.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Science-symbol-2.png "Agham")_Ang lathalaing ito na tungkol sa **Agham** ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU_Free_Documentation_License&action=edit) nito._

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU\_Free\_Documentation\_License&oldid=1946513](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=GNU_Free_Documentation_License&oldid=1946513)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Free Software Foundation](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Free_Software_Foundation "Kategorya:Free Software Foundation")

Nakatagong kategorya:

- [Webarchive template wayback links](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Webarchive_template_wayback_links "Kategorya:Webarchive template wayback links")
- [Stub (Agham)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Agham) "Kategorya:Stub (Agham)")
- [Mga lathalaing dapat palawigin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_lathalaing_dapat_palawigin "Kategorya:Mga lathalaing dapat palawigin")

Hanapin

Hanapin

GNU Free Documentation License

103 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License#)


Mapanlikhang mga Karaniwan - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mapanlikhang_mga_Karaniwan&action=edit&redlink=1#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Walang teksto ang pahinang ito sa kasalukuyan, maaari kang [maghanap para sa pamagat ng pahinang ito](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Maghanap/Mapanlikhang_mga_Karaniwan "Natatangi:Maghanap/Mapanlikhang mga Karaniwan") sa ibang mga pahina o [baguhin ang pahina na ito](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mapanlikhang_mga_Karaniwan&action=edit).

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/wiki/Mapanlikhang\_mga\_Karaniwan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mapanlikhang_mga_Karaniwan)"

Hanapin

Hanapin

Mapanlikhang mga Karaniwan

[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mapanlikhang_mga_Karaniwan&action=edit&redlink=1#)


Hinangong likha - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/2015-02-09_philosophy_04-open-source_by-David-Revoy.jpg/500px-2015-02-09_philosophy_04-open-source_by-David-Revoy.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:2015-02-09_philosophy_04-open-source_by-David-Revoy.jpg) Maaaring pinagmumulan ng maraming mga uri ng mga hinangong likha ang isang gawa. Makikita sa larawang ito na ang aklat ng komiks ay pinagmumulan ng mga paninda, isang larong video, isang magasin, at isang pelikula.

Ang isang **hinangong likha** (Ingles: _derivative work_), sa ilalim ng batas sa [karapatang-sipi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karapatang-sipi "Karapatang-sipi"), ay isang likhang may mga pangunahing elemento ng naunang gawa na paglikha na kinabibilangan ng mga pangunahing elemento ng isang nauna at dating nilikha na orihinal na gawa (na siyang **pinagbatayang likha** o _underlying work_). Nagiging pangalawa at hiwalay na gawa ang hinangong likha na nakapag-iisa sa naunang gawa. Dapat na malaki ang pagbabago o transpormasyon, modipikasyon, o adaptasyon (o pag-aangkop) ng hinangong likha at taglay nito ang pagkatao ng manlilikha nito upang maging orihinal at maging karapat-dapat sa pananggalang ng karapatang-sipi. Ilan sa mga karaniwang uri ng mga hinangong likha ang mga [pagsasalin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagsasalin "Pagsasalin"), [pampelikulang pag-aangkop](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pampelikulang_pag-aangkop&action=edit&redlink=1 "Pampelikulang pag-aangkop (hindi pa naisusulat)"), at [pangmusikang kaayusan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangmusikang_kaayusan&action=edit&redlink=1 "Pangmusikang kaayusan (hindi pa naisusulat)").

Karamihan sa mga batas ng mga bansa ay naglalayong isanggalang ang parehong mga orihinal at hinangong likha.[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_note-1) Binibigyan nila ang mga manlilikha ng karapatang hadlangan o kontrolin ang kanilang integridad at pangkomersiyong pakinabang. Nakikinabang naman ang mga hinangong likha at mga manlilikha nito sa ganap na pananggalang hatid ng karapatang-sipi nang hindi napipinsala ang mga karapatan ng manlilikha ng orihinal na gawa.

## Kahulugan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Kahulugan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Kahulugan")\]

### Berne

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Berne") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Berne")\]

Bagama't hindi tuwirang gumagamit ng salitang "hinangong likha", nakasaad sa [Kumbensiyong Berne](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kumbensiyong_Berne&action=edit&redlink=1 "Kumbensiyong Berne (hindi pa naisusulat)") (isang pandaigdigang kasunduan sa karapatang-sipi) na "Ang mga pagsasalin, pag-aangkop, kaayusang pangmusika at iba pang mga pagbabago ng isang gawang pampanitikan o pansining ay dapat protektahan bilang orihinal na mga gawa nang walang prehuwisyo sa karapatang-sipi sa orihinal na gawa".

### Pilipinas

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Pilipinas") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Pilipinas")\]

Sang-ayon sa [Tanggapan sa Ari-ariang Intelektuwal ng Pilipinas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tanggapan_sa_Ari-ariang_Intelektuwal_ng_Pilipinas "Tanggapan sa Ari-ariang Intelektuwal ng Pilipinas") (IPOPHL), binibigyang-kahulugan ang hinangong likha bilang:

> "isang gawa na ibinatay sa o hinango mula sa isa o higit pang gawang may umiiral nang karapatang-sipi. Kabílang sa mga itinuturing na mga hinangong likha ang mga sumusunod: salin, pagsasadula, pag-aangkop, pagpapaikli, pagsasaayos, at iba pang pagbabago ng mga gawang pampanitikan o pansining. Kabilang din sa itinuturing na hinangong likha ang mga tinipon o pinagsama-samang mga gawang pampanitikan at pansining at mga kalipunan ng mga datos at iba pang bagay."[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_note-2)

### Canada

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Canada") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Canada")\]

Bagama't hindi tuwirang binibigyang-kahulugan sa [batas sa karapatang-sipi ng Canada](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Batas_sa_karapatang-sipi_ng_Canada&action=edit&redlink=1 "Batas sa karapatang-sipi ng Canada (hindi pa naisusulat)") ang "hinangong likha", nagbibigay naman ito ng mga sumusunod na halimbawa ng kung ano ang tumutukoy sa isang "hinangong likha" sa [seksiyon 3](https://web.archive.org/web/20110605050051/http://laws.justice.gc.ca/en/showdoc/cs/C-42/bo-ga%3Al_I-gb%3As_3//en) ng _[Copyright Act](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Copyright_Act_(Canada)&action=edit&redlink=1 "Copyright Act (Canada) (hindi pa naisusulat)")_. Ang mga halimbawang pangkalahatang sinang-ayunan ng ilang sektor.[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_note-3)[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_note-4)

> "karapatang-sipi"... kabilang ang tanging karapatan
>
> ( _a_ ) na gumawa, magparami, magsagawa o maglathala ng anumang pagsasalin ng gawa,
>
> ( _b_ ) na gawing isang nobela o ibang gawa na hindi padula, sa kaso ng mga likhang dula,
>
> ( _c_ ) na gawing isang pagsasadula sa pamamagitan ng pagtatanghal sa publiko man o hindi, sa kaso ng isang nobela o mga ibang gawa na hindi dula, o ng isang likhang sining,
>
> ( _d_ ) na gumawa ng anumang rekording ng tunog, pelikula, o ibang paraan sa pamamagitan ng mekanikal na pagpaparami o pagtatanghal, sa kaso ng isang gawang pampanitikan, pandula o pangmusika,
>
> ( _e_ ) na paramihin, iangkop, at itanghal sa publiko bilang pelikula, sa kaso ng anumang likhang pampanitikan, dula, musika o sining

Nilinaw ng Kataas-taasang Hukuman ng Canada sa pasiyang _Théberge v Galerie d'Art du Petit Champlain Inc_ ( [\[2002\] 2 S.C.R. 336](https://scc-csc.lexum.com/en/2002/2002scc34/2002scc34.html), 2002 SCC 34) na sumakop lamang ang pambatas na pagkilala ng mga hinangong likha sa mga pangyayaring mayroong paggawa _at_ pagpaparami. Walang paglabag sa _Copyright Act_ kung walang paghalaw, pagpaparami, o paggawa ng bago at orihinal na gawa na isinasama ang gawa ng isang manlilikha.

### Estados Unidos

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Estados Unidos") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Estados Unidos")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Derivative_of_medical_imaging.jpg/330px-Derivative_of_medical_imaging.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Derivative_of_medical_imaging.jpg) Sa ilalim ng batas sa Amerika, isinasanggalang ng karapatang-sipi ang ipinapakitang hinangong likha ng isang [radiograph sa dibdib](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Radiograph_sa_dibdib&action=edit&redlink=1 "Radiograph sa dibdib (hindi pa naisusulat)") (na nasa [pampublikong dominyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pampublikong_dominyo "Pampublikong dominyo")) dahil sa karagdagang mga grapiko. Gayunpaman, nananatili sa pampublikong dominyo ang _radiograph_ na bahagi ng hinangong likha.

Ibinibigay ng Batas sa Karapatang-sipi ng Estados Unidos ang isang malawak na kahulugan ng "hinangong likha", sa ilalim ng [17 U.S.C.](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamagat_Blg._17_ng_Kodigo_ng_Estados_Unidos&action=edit&redlink=1 "Pamagat Blg. 17 ng Kodigo ng Estados Unidos (hindi pa naisusulat)") [§ 101](https://www.law.cornell.edu/uscode/text/17/101):

> Ang "hinangong likha" ay isang gawang ibinatay sa isa o higit pang mga nauna nang gawa, tulad ng isang pagsasalin, pangmusikang kaayusan, pagsasadula, pagsasakathang-isip, bersiyong pampelikula, rekording ng tunog, pagpaparami ng sining, pagpapaikli, pagpapasiksik, o iba pang anyo ng paghuhulma, pagbabago o pag-aangkop ng isang gawa. Ang isang gawang binubuo ng mga editoryal na rebisyon, anotasyon, elaborasyon, o iba pang mga pagbabago na kumakatawan sa isang orihinal na gawa ng manlilikha sa kabuoan ay isang "hinangong likha".

Sang-ayon sa [17 U.S.C.](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamagat_Blg._17_ng_Kodigo_ng_Estados_Unidos&action=edit&redlink=1 "Pamagat Blg. 17 ng Kodigo ng Estados Unidos (hindi pa naisusulat)") [§ 103](https://www.law.cornell.edu/uscode/text/17/103):

> (b) Sumasaklaw lamang ang karapatang-sipi ng isang kalipunan o hinangong likha sa materyal na iniambag ng manlilikha ng naturang gawa, bukod pa sa dati nang nilikhang materyal na ginamit sa gawa at hindi nangangahulugan ng natatanging karapatan sa dati nang nilikhang materyal. Ang karapatang-sipi sa naturang gawa ay hiwalay sa anumang proteksiyon ng karapatang-sipi sa dati nang nilikhang materyal, at hindi rin nakaaapekto o nakalalawak sa saklaw, haba, tagal, pagmamay-ari, o pamamalagi ng, anumang proteksiyon ng karapatang-sipi sa dati nang nilikhang materyal.

Sang-ayon naman sa [17 U.S.C.](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamagat_Blg._17_ng_Kodigo_ng_Estados_Unidos&action=edit&redlink=1 "Pamagat Blg. 17 ng Kodigo ng Estados Unidos (hindi pa naisusulat)") [§ 106](https://www.law.cornell.edu/uscode/text/17/106):

> Alinsunod sa mga seksiyon 107 hanggang 122, ang may-ari ng karapatang-sipi sa ilalim ng pamagat na ito ang may mga natatanging karapatan na gawin at pahintulutan ang alinman sa mga sumusunod:
>
> (1) na paramihin ang mga kopya ng mga gawang may karapatang-sipi... ;
>
> (2) na maghanda ng mga hinangong likha batay sa gawang may karapatang-sipi;
>
> (3) na ipamahagi sa publiko ang mga kopya... ng gawang may karapatang-sipi sa pamamagitan ng pagbebenta o ibang paglilipat ng pagmamay-ari, o sa pamamagitan ng pag-upa, pagpapaupa, o pagpapahiram....

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/United_States_Derivative_Works.png/250px-United_States_Derivative_Works.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:United_States_Derivative_Works.png) Mga halimbawa ng mga hinangong likha, ayon sa grapiko ng Tanggapan sa Karapatang-sipi ng Estados Unidos noong 1959

Ayon sa [_US Copyright Office Circular 14: Derivative Works_](https://www.copyright.gov/circs/circ14.pdf):

> Isang karaniwang halimbawa ng isang hinangong likha na natanggap ng [Tanggapan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tanggapan_sa_Karapatang-sipi_ng_Estados_Unidos "Tanggapan sa Karapatang-sipi ng Estados Unidos") para sa pagpaparehistro ay pangunahing isang bagong gawa ngunit mayroong materyal na nauna nang inilathala. Sa ilalim ng batas sa karapatang-sipi, nagiging hinangong likha ang bagong gawa na ito dahil sa dati nang nilikhang materyal. Upang maging karapat-dapat sa karapatang-sipi, dapat na naiiba nang husto sa orihinal na gawa ang hinangong likha upang maituring na "bagong gawa" o dapat na naglalaman ito ng maraming bagong materyal. Ang maliliit na mga pagbabago o pagdaragdag ng maliit na substansiya sa isang dati nang nilikhang gawa ay hindi magiging kuwalipikado na maging isang bagong bersiyon ang hinangong likha sa usapin ng karapatang-sipi. Dapat na orihinal mismo ang bagong materyal. Bilang halimbawa, hindi karapat-dapat sa karapatang-sipi ang mga pamagat, maikling parirala, at padron.

### Pransiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Pransiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Pransiya")\]

Mas pinipili ng batas ng Pransiya ang katawagang " _œuvre composite_" (" _composite work_") bagama't minsan ginagamit din ang katawagang " _œuvre dérivée_". Tinukoy ito sa artikulo L 113-2, talata 2 ng Kodigo ng Ari-ariang Intelektuwal bilang "mga bagong gawa \[na isinasama\] sa dati nang nilikhang gawa nang walang pagtutulungan ng manlilikha nito".[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_note-5) Binigyang-kahulugan ng Hukuman ng Kasasyon (ang kanilang kataas-taasang hukuman) ang batas na ito; ayon sa kanila, kailangan ng dalawang magkakaibang input sa magkaibang mga punto sa oras upang mapabilang sa _œuvre composite_.[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_note-Bellefonds-6)

## Mga sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=7 "Baguhin seksiyon: Mga sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=7 "Edit section's source code: Mga sanggunian")\]

1. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_ref-1 "Umakyat")Sa Estados Unidos, isinasanggalang ng US, 17 U.S.C. § 106(2) ang mga hinangong likha. Para sa Reyno Unido o UK, pakitingnan ang _[Fact Sheet P-22: Derivative works](https://www.copyrightservice.co.uk/copyright/p22_derivative_works.en.htm)_ ng UK Copyright Service\] [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20170421053706/http://www.copyrightservice.co.uk/copyright/p22_derivative_works.en.htm) April 21, 2017, sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). (Huling isinapanahon: Disyembre 10, 2012). Isinasanggalang ng batas sa Pransiya ang mga hinangong likha bilang mga "œuvres composites" o "une œuvre dérivée." Tingnan ang Artikulo L. 112–13 ng _Code de la Propriété Intellectuelle_, Artikulo L.112–13). Isinasanggalang naman ng Batas sa Karapatang-sipi ng Alemanya (UrhG, seksiyon 3, 23, at 69c Blg. 2) ang mga pagsasalin ( _Übersetzungen_) at ibang mga pag-aangkop ( _andere Bearbeitungen_), gayundin ang ibang mga uri ng elaborasyon tulad ng pagsasadula, pagsasaorkestra, at mga bagong bersiyon ng mga gawa. Sa Espanya, isinasanggalang ng Artikulo 11 TRLPI ang mga hinangong likha tulad ng mga pagsasalin, pag-aangkop, pagrerebisa, kaayusang pangmusika at anumang pagbabago o transpormasyon ng isang gawang pampanitikan, sining, o pang-agham. Nagbibigay naman ng pananggalang ang Artikulo 4 ng Batas sa Karapatang-sipi ng Italya ang mga malikhaing elaborasyon ng mga gawa, tulad ng mga pagsasalin sa ibang wika, pagbabago sa ibang anyo mula sa anyong panitikan o sining, mga pag-iiba o pagdaragdag na bumubuo sa malakihang bagong gawa ( _remake_) ng orihinal na gawa, mga pag-aangkop, "mga pagbabawas" (bilang maikling mga bersiyon ng mga protektadong gawa), mga kompendiyo, at mga ibang uri na hindi bumubuo sa mga orihinal na gawa. Nakasaad naman sa Artikulo 10-2 ng Batas sa Karapatang-sipi ng Olanda na maaaring isanggalang ng karapatang-sipi bilang mga orihinal na gawa ang mga pagpaparami ng binagong uri ng isang gawang pampanitikan, pang-agham, o sining, tulad ng mga pagsasalin, pangmusikang kaayusan, pag-aangkop, at ibang mga elaborasyon nang walang prehuwisyo sa pinagmulang gawa. Nakasaad sa Artikulo 2, § 3 ng Kumbensiyong Berne: "Ang mga pagsasalin, pag-aangkop, kaayusang pangmusika at iba pang mga pagbabago ng isang gawang pampanitikan o pansining ay dapat protektahan bilang orihinal na mga gawa nang walang prehuwisyo sa karapatang-sipi sa orihinal na gawa." Isinama ang tadhanang ito sa Kasunduang TRIPS. Para sa paghahambing ng iba't ibang mga rehimen sa karapatang-sipi ng mga bansa hinggil sa pagsasanggalang ng mga hinangong likha, tingnan ang _The Derivative Right, or Why Copyright Law Protects Foxes Better than Hedgehogs_ ni Daniel Gervais, [15 VANDERBILT](http://www.jetlaw.org/wp-content/uploads/2013/05/Gervais.pdf) J. OF ENT. AND TECH. LAW 785 2013; [Institute](http://www.ivir.nl/publicaties/download/1507) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20161227193629/http://www.ivir.nl/publicaties/download/1507) December 27, 2016, sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). for Information Law, Univ. of Amsterdam, _The digitisation of cultural heritage: originality, derivative works, and (non) original photographs_.
2. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_ref-2 "Umakyat")["Glossary of Terms - Copyright"](https://www.ipophil.gov.ph/glosaryo-ng-yamang-isip/glossary-of-terms-copyright/). _Intellectual Property Office of the Philippines_. Nakuha noong Hunyo 14, 2025.
3. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_ref-3 "Umakyat")["Supreme Court of Canada - Decisions - Théberge v. Galerie d'Art du Petit Champlain inc"](https://web.archive.org/web/20080430131913/http://scc.lexum.umontreal.ca/en/2002/2002scc34/2002scc34.html). Inarkibo mula sa [orihinal](http://scc.lexum.umontreal.ca/en/2002/2002scc34/2002scc34.html) noong Abril 30, 2008. Nakuha noong Mayo 24, 2008. examples of what might be called derivative works \[are\] listed in s. 3(1)( _a_) to ( _e_) of our Act
4. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_ref-4 "Umakyat")["Creative Commons Attribution 2.5 Canada Legal Code"](https://creativecommons.org/licenses/by/2.5/ca/legalcode.en). Nakuha noong Mayo 24, 2008. Derivative works include: ...
5. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_ref-5 "Umakyat")["Code de la propriété intellectuelle - Article L113-2 \| Legifrance"](https://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do?idArticle=LEGIARTI000006278882&cidTexte=LEGITEXT000006069414&dateTexte=20131026&oldAction=rechCodeArticle). _www.legifrance.gouv.fr_ (sa wikang Pranses). Nakuha noong Hunyo 14, 2025.
6. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#cite_ref-Bellefonds_6-0 "Umakyat")Bellefonds (2002:147,148)

## Bibliograpiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=8 "Baguhin seksiyon: Bibliograpiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=8 "Edit section's source code: Bibliograpiya")\]

- Bellefonds, Xavier Linant de, _Droits d'auteur et Droits Voisins_, Dalloz, Paris, 2002

## Mga panlabas na link

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&veaction=edit&section=9 "Baguhin seksiyon: Mga panlabas na link") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&action=edit&section=9 "Edit section's source code: Mga panlabas na link")\]

- [US Copyright Act (Naka-host ng Copyright Office)](https://www.copyright.gov/title17/)
- [US Copyright 'Derivative Works' (Naka-host ng Copyright Office)](https://web.archive.org/web/20051228180915/http://www.copyright.gov/circs/circ14.html)
- ["Copyright sa Derivative Works and Compilations" (Naka-host ng US Copyright Office)](https://www.copyright.gov/circs/circ14.pdf)
- [Mga Madalas Itanong (at Mga Sagot) tungkol sa Derivative Works](http://chillingeffects.org/derivative/faq.cgi) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20140709161638/http://www.chillingeffects.org/derivative/faq.cgi) 2014-07-09 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). Archived , Chillingeffects.org
- Artikulo na " [Geek Law: Derivative Works](https://archive.today/20130127213249/http://linuxjournal.com/article.php?sid=6366) " ni Lawrence Rosen, Linuxjournal.com
- Artikulo " [DERIVATIVE WORK RIGHTS](https://web.archive.org/web/20040815124629/http://www.artslaw.org/DERIV.HTM) " ni David M. Spatt, Artslaw.org
- Artikulo " [LHOOQ--Internet-Related Derivative Works](http://docs.law.gwu.edu/facweb/claw/Lhooq0.htm) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20180819013902/http://docs.law.gwu.edu/facweb/claw/lhooq0.htm) 2018-08-19 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). Archived " ni Richard H. Stern
- Artikulo na " [Derivative Works](https://web.archive.org/web/20041019144646/http://funnystrange.com/copyright/derivative.htm) " ni Sarah Ovenall, Funnystrange.com

| [Authority control databases](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Authority_control "en:Help:Authority control"): National [![Baguhin ito sa Wikidata](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q836950#identifiers "Baguhin ito sa Wikidata") | - [United States](https://id.loc.gov/authorities/sh2018001437)<br>- [Israel](https://www.nli.org.il/en/authorities/987012196359905171) |

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong\_likha&oldid=2173528](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hinangong_likha&oldid=2173528)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Batas sa karapatang-sipi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Batas_sa_karapatang-sipi "Kategorya:Batas sa karapatang-sipi")
- [Mga teknik na pansining](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_teknik_na_pansining "Kategorya:Mga teknik na pansining")

Nakatagong kategorya:

- [Webarchive template wayback links](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Webarchive_template_wayback_links "Kategorya:Webarchive template wayback links")
- [Sangguniang CS1 sa wikang Pranses (fr)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sangguniang_CS1_sa_wikang_Pranses_(fr) "Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Pranses (fr)")
- [Mga artikulong may tekstong nasa wikang Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulong_may_tekstong_nasa_wikang_Ingles "Kategorya:Mga artikulong may tekstong nasa wikang Ingles")

Hanapin

Hanapin

Hinangong likha

31 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha#)


Malayang nilalaman - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_nilalaman&veaction=edit&section=1#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang mga gawa ng **malayang-nilalaman** ay iyong mga liban sa [software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Software "Software") na libre ang lisensiya sa kaparehong kaisipan na ang libre din ang lisensiya ng [malayang software](https://tl.wikipedia.org/wiki/Malayang_software "Malayang software"). Sa ibang salita, binibigyan na pahintulot ang mga tagapagtanggap, o kalayaan, na gamitin ang nilalaman para sa kung anong layunin, kopyahin ito, baguhin ito, at upang ipamahagi muli ang mga binagong bersyon.

Katulad ng mga lisensiya ng malayang software, maaari na maging [copyleft](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Copyleft&action=edit&redlink=1 "Copyleft (hindi pa naisusulat)") ang mga lisensiya ng malayang-nilalaman, kung saan pinapahintulot ang pamamahagi ng mga binagong gawa sa ilalim ng orihinal na Libreng lisensiya, o di-copyleft. Walang kasalukuyang lisensiya ang isang gawa na sakop ng publiko ( _public domain_) (halimbawa, maaari na nasa sakop ng publiko ang isang gawa dahil natapos na ang copyright nito), ngunit kabilang sa maraming mga kahulugan ang ilang gawa na sakop ng publiko bilang malayang nilalaman.

Kabilang sa halimbawa ng mga lisensiyang copyleft para sa malayang nilalaman ang [Design Science License](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Design_Science_License&action=edit&redlink=1 "Design Science License (hindi pa naisusulat)") (DSL) at [GNU Free Documentation License](https://tl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License "GNU Free Documentation License") GFDL. Ginagamit ng [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") ang lisensiya ng GFDL para mga teksto nito.

Kabilang ang ilang ipinalimbag ng [Mapanlikhang mga Karaniwan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mapanlikhang_mga_Karaniwan&action=edit&redlink=1 "Mapanlikhang mga Karaniwan (hindi pa naisusulat)") ( _Creative Commons_) sa mga iba pang halimbawa ng mga lisensiya ng malayang-nilalaman, kapag di limitado ang pangkalakalan _(commercial)_ na paggamit at mga [hinangong likha](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinangong_likha "Hinangong likha"). Tandaan, kahit ganoon, na binibigyan kahulugan ng Mapanlikhang mga Karaniwan ang isang kumpol ng mga lisensiya, at di "malayang-nilalaman", katulad ng kahulugan dito, ang lahat ng mga lisensiyang iyon.

## Tignan din

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_nilalaman&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Tignan din") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_nilalaman&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Tignan din")\]

- [Mga karaniwan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_karaniwan&action=edit&redlink=1 "Mga karaniwan (hindi pa naisusulat)") ( _Commons_)
- [Bukas na nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bukas_na_nilalaman&action=edit&redlink=1 "Bukas na nilalaman (hindi pa naisusulat)") ( _Open content_)
- [Sakop ng publiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakop_ng_publiko "Sakop ng publiko") ( _Public domain_)
- [Utilidad pampubliko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Utilidad_pampubliko&action=edit&redlink=1 "Utilidad pampubliko (hindi pa naisusulat)") ( _Public utility_)

[![Usbong](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Wiki_letter_w.svg/40px-Wiki_letter_w.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Wiki_letter_w.svg "Usbong")_Ang lathalaing ito ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_nilalaman&action=edit) nito._

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang\_nilalaman&oldid=1866765](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_nilalaman&oldid=1866765)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Kultura](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Kultura "Kategorya:Kultura")

Nakatagong kategorya:

- [Stub](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub "Kategorya:Stub")
- [Mga lathalaing dapat palawigin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_lathalaing_dapat_palawigin "Kategorya:Mga lathalaing dapat palawigin")

Hanapin

Hanapin

Malayang nilalaman

73 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_nilalaman&veaction=edit&section=1#)


Ensiklopedya - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ensiklopedya#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang isang **santaláalaman**, **ensiklopedya**, **ensiklopidya**, **ensayklopidya**, o **ensayklopidiya** (wikang Espanyol: _enciclopedia,_ wikang Ingles: _encyclopedia_) ay isang koleksiyon ng mga [kaalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman "Kaalaman") ng tao.

Ang terminong ito ay nagmula sa salitang [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Griyego "Wikang Griyego") na εγκύκλιος παιδεία, _enkyklios paideia_ ("sa loob ng sirkulo ng pagturo"). Mula sa salitang εγκύκλιος, na may ibig sabihing _hugis sirkito_ na binubuo ng mga salitang κύκλος o _sirkito_ at παιδεία, o _pagtuturo_.

Ang mga ensiklopedya ay maaaring naglalaman ng malawak na kaalaman sa iba't ibang larangan (Ang _[Encyclopædia Britannica](https://tl.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica "Encyclopædia Britannica")_ ay isang kilalang halimbawa), or maaring naglalaman lamang patungkol sa isang partikular na larangan (tulad ng mga ensiklopedya ng [medisina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina") o [pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya "Pilosopiya")). Mayroon din mga ensiklopedya na naglalaman ng paksa tungkol sa isang partikular na kultura o pangbansang panannaw, tulad ng _[Great Soviet Encyclopedia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Soviet_Encyclopedia&action=edit&redlink=1 "Great Soviet Encyclopedia (hindi pa naisusulat)")_.

Ang mga tao ay bumuo ng maraming ensiklopedya sa kasaysayan nito, ngunit ang terminong _ensiklopedya_ ay ginamit lamang noong [ika-16 daantaon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ika-16_daantaon "Ika-16 daantaon").

## Mga naunang ensiklopedya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Mga naunang ensiklopedya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Mga naunang ensiklopedya")\]

Maraming naunang manunulat (tulad ni [Aristotle](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristotle "Aristotle")) ang sumubok na isulat ang buong kaalman ng tao. Ngunit si [John Harris](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Harris&action=edit&redlink=1 "John Harris (hindi pa naisusulat)") ay ang madalas na kinikilala sa pagbu noong 1704 ng format na ginagamit ng mga ensiklopedya ngayon sa pamamagitan ng kanyang _[Lexicon technicum](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lexicon_technicum&action=edit&redlink=1 "Lexicon technicum (hindi pa naisusulat)")_. Ang doktor na si Sir [Thomas Browne](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_Browne&action=edit&redlink=1 "Thomas Browne (hindi pa naisusulat)") ay gumamit ng salitang _ensiklopedya_ upang tawagin ang pinagsamsang refuted _Vulgar Errors_ na tinatawag din bilang [Pseudodoxia Epidemica](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pseudodoxia_Epidemica&action=edit&redlink=1 "Pseudodoxia Epidemica (hindi pa naisusulat)") noong 1646 (ika-6 na edisiyon 1676). Ang kinikilalang _[Encyclopædia Britannica](https://tl.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica "Encyclopædia Britannica")_ ay mayroong mapakumbabang pinagmulaanan: mula 1768 hangang 1771 tatlong tomo ang naipalimbag. Maari na ang pinakakinikilalang sa mga naunang ensiklopedya ay ang French _[Encyclopédie](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Encyclop%C3%A9die&action=edit&redlink=1 "L'Encyclopédie (hindi pa naisusulat)")_ ni [Jean Baptiste le Rond d'Alembert](https://tl.wikipedia.org/wiki/Jean_le_Rond_d%27Alembert "Jean le Rond d'Alembert") at ni [Denis Diderot](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Denis_Diderot&action=edit&redlink=1 "Denis Diderot (hindi pa naisusulat)") na nabuo noong 1772 (28 tomo, 71,818 na artikulo, 2,885 na larawan o ilustrasyon).

Ang hirarkiyal na kaayusan at ang paglaki ng mga santaláalaman ay bagay na bagay sa disk-based o on-line na pormang pangkompyuter, at ang karamihan ng mga nakasulat na santaláalaman ay lumipat na sa ganitong paraan ng paglimbag sa katapusan ng [Ika-20 siglo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ika-20_siglo "Ika-20 siglo"). Disk-based (kadalasang sa pormang [CD-ROM](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=CD-ROM&action=edit&redlink=1 "CD-ROM (hindi pa naisusulat)")) ay murang murang magagawa at napakadaling dalahin kung saan saan. At maari din magsama ng mga impormasyong hindi magagawa sa nakasulat sa papel na porma tulad ng mga animation, audio, at video. [Hyperlinking](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hyperlink&action=edit&redlink=1 "Hyperlink (hindi pa naisusulat)") mula sa mga iba't ibang bagay ay malaki din ang naitutulong, dahil makakatipid sa oras sa pagbuklat ng mararaming tomo ng kasulatan. Ang on-line na ensiklopedya ay nagbibigay naman ng impormasyong dynamic - ang mga makabagong impormasyon ay maaring agad-agad na maidadagdag sa dokumento na hindi kaya ng pormang statiko tulad ng galing sa CD-ROM o libro.

Ang mga impormasyon sa nakalimbag na santaláalaman a nangangailangan ng isang hirarkiyal na kaayusan, at kadalasan ang ginagamit na paraan ay ang pagaayos ng mga impormasyon base sa alphabeto ng mga titulo. Sa pamamagitan ng dynamic na porma, ang ganitong klaseng kaayusan ay hindi na kinakailangan. Ngunit, karamihan ng mga elektronik na santaláalaman ay nagbibigay pa rin ng kaayusan sa mga artikulo nito tulad ng pagaayos ayon sa paksa o ang pangkaraniwang ayos base sa alphabeto.

Ang artikulong ito ay parte ng [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia"), na isang santaláalaman.

## Patungkol sa pagbaybay

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Patungkol sa pagbaybay") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Patungkol sa pagbaybay")\]

Hindi mali ang mga baybay na _encyclopedia_, _encyclopaedia_, o _encyclopædia_. Gayon man sa kasaysayan, kumakatawan sa isang napakalumang pagkakamali ang dalawang nahuli. Ayon sa _[Oxford English Dictionary](https://tl.wikipedia.org/wiki/Oxford_English_Dictionary "Oxford English Dictionary")_, isang "psuedo-Greek" ang baybay na may _ae_ o _æ_ at "isang anyo na lubusang mali (sinasabing maling pagbasa) na nangyayari sa [MSS](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=MSS&action=edit&redlink=1 "MSS (hindi pa naisusulat)"). ni [Quintilian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Quintilian&action=edit&redlink=1 "Quintilian (hindi pa naisusulat)"), [Pliny](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pliny_ang_Matanda&action=edit&redlink=1 "Pliny ang Matanda (hindi pa naisusulat)"), at [Galen](https://tl.wikipedia.org/wiki/Galen "Galen")". Sinusulat ng _Oxford English Dictionary_ na di matagpuan ang _æ_ sa orihinal na [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Griyego "Griyego") _enkyklios paideia_ para sa "edukasyong encyclical", isinisalarawan bilang "ang sirkulo ng sining at agham na inaayunan ng mga Griyego bilang kailangan sa isang liberal na edukasyon".

Pinapahayag ng _Oxford English Dictionary_ na ang baybay na may _æ_ ay "pinangalagaan na maging lipas na sa pamamagitan ng katotohanan na may pamagat na Latin bilang _Encyclopædia Britannica_ ang karamihan ng mga tinatawag na mga gawa. Kinabibilangan ng gayong ensiklopedya ang pinagbigkis na anyo na _æ_ sa kanyang opisyal na pangalan.

Di bababa sa kalahati ang pagkabanggit sa _Oxford English Dictionary_ sa mga tinatawag na "maling" baybay. Di naghahayag ng pagpili ang _Oxford English Dictionary_ o ang _[Webster's Third New International Dictionary](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Webster%27s_Third_New_International_Dictionary&action=edit&redlink=1 "Webster's Third New International Dictionary (hindi pa naisusulat)")_, bagaman nilalagay ng Britanikong _Oxford English Dictionary_ ang anyong _æ_ sa una, at nilalagay naman Amerikanong Webster sa ikalawa.

Tingnan ang [listahan ng mga ensiklopedya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Listahan_ng_mga_ensiklopedya&action=edit&redlink=1 "Listahan ng mga ensiklopedya (hindi pa naisusulat)") para sa mga link sa isang partikular na santaláalaman.

## Tingnan din

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Tingnan din") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Tingnan din")\]

- [Kasaysayan ng agham at teknolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan_ng_agham_at_teknolohiya "Kasaysayan ng agham at teknolohiya")
- [Ensiklopedista](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedista&action=edit&redlink=1 "Ensiklopedista (hindi pa naisusulat)")
- [Aklatan at agham pang-impormasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aklatan_at_agham_pang-impormasyon "Aklatan at agham pang-impormasyon")
- [Panitikan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panitikan "Panitikan")
- [Leksikograpiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Leksikograpiya "Leksikograpiya")
- [Diksiyonaryo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Diksiyonaryo "Diksiyonaryo")
- [Paggawa ng mga reperensiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Paggawa_ng_mga_reperensiya&action=edit&redlink=1 "Paggawa ng mga reperensiya (hindi pa naisusulat)")
- [Pauly-Wissowa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pauly-Wissowa&action=edit&redlink=1 "Pauly-Wissowa (hindi pa naisusulat)")

## Mga tanyag na ensiklopedista bago mag-1700

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Mga tanyag na ensiklopedista bago mag-1700") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Mga tanyag na ensiklopedista bago mag-1700")\]

- [Suidas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Suidas&action=edit&redlink=1 "Suidas (hindi pa naisusulat)")
- [Vincent ng Beauvais](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Vincent_ng_Beauvais&action=edit&redlink=1 "Vincent ng Beauvais (hindi pa naisusulat)") ( [Vicente ng Beauvais](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Vicente_ng_Beauvais&action=edit&redlink=1 "Vicente ng Beauvais (hindi pa naisusulat)"))
- [Bartholomeus de Glanvilla](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bartholomeus_de_Glanvilla&action=edit&redlink=1 "Bartholomeus de Glanvilla (hindi pa naisusulat)") ( [Bartolome ng Ingglaterra](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bartolome_ng_Ingglaterra&action=edit&redlink=1 "Bartolome ng Ingglaterra (hindi pa naisusulat)"))
- [John Henry Alsted](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Henry_Alsted&action=edit&redlink=1 "John Henry Alsted (hindi pa naisusulat)")
- [Louis Moréri](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Louis_Mor%C3%A9ri&action=edit&redlink=1 "Louis Moréri (hindi pa naisusulat)")
- [John Jacob Hoffman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Jacob_Hoffman&action=edit&redlink=1 "John Jacob Hoffman (hindi pa naisusulat)")
- [Pierre Bayle](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pierre_Bayle&action=edit&redlink=1 "Pierre Bayle (hindi pa naisusulat)"), para sa mga edisyong nasa Internet, pumunta sa [www.lett.unipmn.it](http://www.lett.unipmn.it/~mori/bayle/antho.html) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20030423235039/http://www.lett.unipmn.it/~mori/bayle/antho.html) 2003-04-23 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine").
- [Vincenzo Coronelli](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Vincenzo_Coronelli&action=edit&redlink=1 "Vincenzo Coronelli (hindi pa naisusulat)")
- [Theodor Zwinger](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Theodor_Zwinger&action=edit&redlink=1 "Theodor Zwinger (hindi pa naisusulat)") (1533-1588)
- Sir [Thomas Browne](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_Browne&action=edit&redlink=1 "Thomas Browne (hindi pa naisusulat)") (1605-82), tingnan ang [penelope.uchicago.edu](http://penelope.uchicago.edu/index.shtml)
- [Pliny the Elder](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pliny_the_Elder&action=edit&redlink=1 "Pliny the Elder (hindi pa naisusulat)")
- San [Isidoro ng Seville](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Isidoro_ng_Seville&action=edit&redlink=1 "Isidoro ng Seville (hindi pa naisusulat)") (San Isidro ng Sevilla)
- [Hrabanus Maurus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hrabanus_Maurus&action=edit&redlink=1 "Hrabanus Maurus (hindi pa naisusulat)")
- [Ensiklopedyang Yongle](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedyang_Yongle&action=edit&redlink=1 "Ensiklopedyang Yongle (hindi pa naisusulat)")

## Mga kawing panlabas

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Mga kawing panlabas") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Mga kawing panlabas")\]

- [Isang malaking listahan ng mga link sa mga diksiyonaryo at ensiklopedya (huling binago Nob. 1999)](http://stommel.tamu.edu/~baum/hyperref.html) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20051228054012/http://stommel.tamu.edu/~baum/hyperref.html) 2005-12-28 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine").
- [Online free encyclopedia](http://astore.amazon.com/online-encyclopedia-20) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20070116235805/http://astore.amazon.com/online-encyclopedia-20) 2007-01-16 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine").
- [Encyclopedia meta-search ng CNET](http://www.search.com/search?channel=19&cat=63) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20050206110525/http://www.search.com/search?channel=19&cat=63) 2005-02-06 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). (kabilang ang Wikipedia)
- [Encyclopedia Meta Search](http://www.seeatown.com/search/) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20030803201253/http://www.seeatown.com/search/) 2003-08-03 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). (hinahanap ang malapit sa 20 nasa Internet na ensiklopedya sa isang hanapan, kabilang ang Wikipedia)

| Itago
[Authority control databases](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Authority_control "en:Help:Authority control")[![Baguhin ito sa Wikidata](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q5292#identifiers "Baguhin ito sa Wikidata") |
| --- |
| International | - [FAST](http://id.worldcat.org/fast/909533/) |
| National | - [Germany](https://d-nb.info/gnd/4014986-9)
- [United States](https://id.loc.gov/authorities/sh99001614)
  - [2](https://id.loc.gov/authorities/sh85042997)
- [France](https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12043290b)
  - [2](https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11931349w)
- [BnF data](https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12043290b)
  - [2](https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11931349w)
- [Japan](https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00563841)
- [Czech Republic](https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ph117188&CON_LNG=ENG)
- [Spain](http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX4344163)
- [Latvia](https://kopkatalogs.lv/F?func=direct&local_base=lnc10&doc_number=000133575&P_CON_LNG=ENG)
- [Israel](https://www.nli.org.il/en/authorities/987007543344005171)
  - [2](https://www.nli.org.il/en/authorities/987007394400005171) |
| Other | - [Historical Dictionary of Switzerland](https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/028704)
- [Encyclopedia of Modern Ukraine](http://esu.com.ua/search_articles.php?id=17918)
- [İslâm Ansiklopedisi](https://islamansiklopedisi.org.tr/ansiklopedi) |

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&oldid=1991817](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensiklopedya&oldid=1991817)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Ensiklopedya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Ensiklopedya "Kategorya:Ensiklopedya")
- [Aklat](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Aklat "Kategorya:Aklat")

Nakatagong kategorya:

- [Webarchive template wayback links](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Webarchive_template_wayback_links "Kategorya:Webarchive template wayback links")

Hanapin

Hanapin

Ensiklopedya

219 (na) wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ensiklopedya#)


Kaalaman - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang **kaalaman** ay ang pagkilala, kamalayan, at pag-unawa sa isang bagay, tulad ng [katotohanan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katotohanan "Katotohanan") ( [kaalamang paglalarawan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaalamang_paglalarawan&action=edit&redlink=1 "Kaalamang paglalarawan (hindi pa naisusulat)")), [kasanayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasanayan "Kasanayan") ( [kaalamang prosidyural](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaalamang_prosidyural&action=edit&redlink=1 "Kaalamang prosidyural (hindi pa naisusulat)")), o bagay ( [kaalamang pagkilala](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaalamang_pagkilala&action=edit&redlink=1 "Kaalamang pagkilala (hindi pa naisusulat)")). Madalas, nakukuha ang kaalaman sa iba't ibang paraan at pinanggalingan. Kabilang sa mga ito ang [persepsyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Persepsyon&action=edit&redlink=1 "Persepsyon (hindi pa naisusulat)"), [dahilan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dahilan "Dahilan"), [alaala](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alaala "Alaala"), [testimonya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Testimonya&action=edit&redlink=1 "Testimonya (hindi pa naisusulat)"), [maagham na pag-aaral](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Maagham_na_pag-aaral&action=edit&redlink=1 "Maagham na pag-aaral (hindi pa naisusulat)"), [edukasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Edukasyon "Edukasyon"), at [pagsasanay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagsasanay "Pagsasanay"). [Epistemolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Epistemolohiya "Epistemolohiya") naman ang tawag sa pilosopikal na pag-aaral sa kaalaman.

Maaaring tinutukoy ng kaalaman ang teoretikal o praktikal na pagkaunawa sa isang bagay.[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#cite_note-1) Maaari itong panloob (tulad ng praktikal na kasanayan) o panlabas (tulad ng teoretikal na pagkaunawa); pormal o hindi; sistematiko o partikular. Katwiran ng pilosopong si [Plato](https://tl.wikipedia.org/wiki/Plato "Plato") sa _Theaetetus_, may pagkakaiba ang kaalaman at tunay na paniniwala, na nagbigay-daan upang bigyan-kahulugan ang kaalaman bilang isang " [makatuwirang tunay na paniniwala](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Makatuwirang_tunay_na_paniniwala&action=edit&redlink=1 "Makatuwirang tunay na paniniwala (hindi pa naisusulat)")."[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#cite_note-SEP_Analysis-2)[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#cite_note-Boghossian_on_Justification-3) Ang [problema ni Gettier](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Problema_ni_Gettier&action=edit&redlink=1 "Problema ni Gettier (hindi pa naisusulat)"), unang lumabas noong 1963, ang nagpalabas sa mga problema sa kahulugan na ito, at patuloy na itong pinagtatalunan sa larangan ng epistemolohiya simula noon.[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#cite_note-SEP_Analysis-2)

## Sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaalaman&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaalaman&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Sanggunian")\]

1. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#cite_ref-1 "Umakyat")["knowledge: definition of knowledge in Oxford dictionary (American English) (US)"](https://web.archive.org/web/20100714023323/http://www.oxforddictionaries.com/view/entry/m_en_us1261368) \[kaalaman: kahulugan ng kaalaman sa diksyunaryong Oxford (Amerikanong Ingles) (US)\]. _oxforddictionaries.com_ (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa [orihinal](http://oxforddictionaries.com/view/entry/m_en_us1261368#m_en_us1261368) noong Hulyo 14, 2010.
2. ↑ [Umakyat patungo: 2.0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#cite_ref-SEP_Analysis_2-0)[2.1](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#cite_ref-SEP_Analysis_2-1)["The Analysis of Knowledge"](https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-analysis/) \[Pagsusuri sa Kaalaman\]. _Stanford Encyclopedia of Philosophy_ (sa wikang Ingles). Nakuha noong Oktubre 4, 2021.
3. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#cite_ref-Boghossian_on_Justification_3-0 "Umakyat")Paul Boghossian (2007). "7". [_Fear of Knowledge: Against relativism and constructivism_](https://global.oup.com/academic/product/fear-of-knowledge-9780199230419?cc=us&lang=en&) \[ _Takot sa Kaalaman: Laban sa relatibismo at konstraktibismo_\] (sa wikang Ingles). Oxford, Gran Britanya: Clarendon Press. pp. 95–101. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [978-0199230419](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/978-0199230419 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/978-0199230419").

[![Edukasyon](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Nuvola_apps_edu_miscellaneous.svg/40px-Nuvola_apps_edu_miscellaneous.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nuvola_apps_edu_miscellaneous.svg "Edukasyon")_Ang lathalaing ito na tungkol sa **Edukasyon** ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaalaman&action=edit) nito._

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaalaman&oldid=2115373](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaalaman&oldid=2115373)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Kaalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Kaalaman "Kategorya:Kaalaman")
- [Edukasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Edukasyon "Kategorya:Edukasyon")

Mga nakatagong kategorya:

- [Sangguniang CS1 sa wikang Ingles (en)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sangguniang_CS1_sa_wikang_Ingles_(en) "Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Ingles (en)")
- [Mga pangunahing paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_pangunahing_paksa "Kategorya:Mga pangunahing paksa")
- [Stub (Edukasyon)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Edukasyon) "Kategorya:Stub (Edukasyon)")
- [Mga lathalaing dapat palawigin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_lathalaing_dapat_palawigin "Kategorya:Mga lathalaing dapat palawigin")

Hanapin

Hanapin

Kaalaman

150 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman#)