Tanong - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tanong#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

(Idinirekta mula sa [Katanungan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Katanungan&redirect=no "Katanungan"))

|     |     |     |
| --- | --- | --- |
| “ | Mayroong ganitong apat na paraan upang sagutin ang mga katanungan. Aling apat? Mayroong mga tanong na dapat sagutin ayon sa kaurian \[tuwirang oo, hindi, ito, iyon\]. Mayroon mga tanong na nararapat sagutin na may isang kasagutang mapanuri (naaangkop) \[binibigyan ng kahulugan o muling binibigyan ng kahulugan ang mga kataga). Mayroon mga tanong na dapat sagutin ng isang katapat na katanungan. Mayroong mga tanong na dapat isantabi. Ito ang apat na mga kaparaanan ng pagsagot sa mga tanong | ” |\
| — [Gautama Buddha](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gautama_Buddha "Gautama Buddha"), [\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tanong#cite_note-1) |\
\
Ang **tanong** o **katanungan** ay maaaring isang pagpapahayag na pangwika na ginagamit upang humiling ng [kabatiran](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabatiran "Kabatiran"), o kaya ang kahilingan mismo na ginawa ng ganyang pagpapahayag. Ang impormasyong ito ay maaaring ibigay na mayroong isang [sagot](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sagot&action=edit&redlink=1 "Sagot (hindi pa naisusulat)") o kasagutan ( [katugunan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Katugunan&action=edit&redlink=1 "Katugunan (hindi pa naisusulat)")).\
\
Karaniwang inihahain, inihaharap, o itinatanong ang mga tanong na ginagamitan ng mga [pangungusap](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pangungusap "Pangungusap") na patanong. Subalit maaari rin silang buuin sa pamamagitan ng mga pangungusap na [imperatibo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalagayang_imperatibo&action=edit&redlink=1 "Kalagayang imperatibo (hindi pa naisusulat)") (pautos), na karaniwang nagpapahayag ng kautusan: "Sabihin mo sa akin kung ilan ang dalawa na dinagdagan pa ng dalawa"; sa kasalungatan, ilang mga pagpapahayag na katulad ng "Maaari mo bang iabot sa akin ang patis?", ay mayroong anyong pambalarila ng mga katanungan ngunit talagang gumaganap bilang mga kahilingan para sa pagkilos, hindi para sa mga kasagutan, na nakakagawa sa kanila upang maging [alopunksiyonal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Allofunctional&action=edit&redlink=1 "Allofunctional (hindi pa naisusulat)") na may kahulugang 'nagsisilbi ng isang naiibang layunin na naiiba sa orihinal na layunin'. (Ang ganitong parirala, sa pangteoriya, ay maaari ring tanawin hindi lamang bilang isang kahilingan subalit bilang isang pagpansin o obserbasyon ng kagustuhan ng ibang tao na talimahin o tuparin ang ibinigay na kahilingan.)\
\
## Kasamu't sarian ng mga tanong\
\
\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tanong&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Kasamu't sarian ng mga tanong") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tanong&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Kasamu't sarian ng mga tanong")\]\
\
Ang mga tanong ay mayroong ilang bilang ng mga kagamitan. Ang 'paghahain ng isang tanong' ay maaaring gumabay sa nagtatanong sa kahabaan ng abenida ng [pananaliksik](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pananaliksik "Pananaliksik") ( _tingnan_ ang [metodong Sokratiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Metodong_Sokratiko&action=edit&redlink=1 "Metodong Sokratiko (hindi pa naisusulat)")). Ang isang pangretorikal o [panayusay na tanong](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rhetorical_question&action=edit&redlink=1 "Rhetorical question (hindi pa naisusulat)") ay itinatanong upang makagawa ng isang paksa o punto, at hindi umaasa mabigyan ng kasagutan (kadalasang ang sagot ay ipinahihiwatig o lantad). Ang mga tanong na presuposisyunal o [katanungang nagpapalagay](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Katanungang_nagpapalagay&action=edit&redlink=1 "Katanungang nagpapalagay (hindi pa naisusulat)"), katulad ng "Tumigil ka na ba sa pananakit ng asawa mo?" ay maaaring ginagamit bilang isang biro o ipahiya ang mga tagapanood o mga tagapakinig, dahil sa ang anumang katugunan na maaaring ibigay ng isang tao ay makapagpapahiwatig ng mas marami pang impormasyon kaysa sa ninanais niyang sabihing may katotohanan. Ang mga tanong ay maaari ring maging mga pamagat ng mga akdang pangsining at pampanitikan; halimbawa na ang maikling kuwento ni [Leo Tolstoy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Leo_Tolstoy "Leo Tolstoy") na _[How Much Land Does a Man Need?](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=How_Much_Land_Does_a_Man_Need%3F&action=edit&redlink=1 "How Much Land Does a Man Need? (hindi pa naisusulat)")_ ("Gaano Kalaking Lupain Ba ang Kailangan ng Isang Tao") o kaya ang [pelikulang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pelikula "Pelikula") _[How About Bob?](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=How_About_Bob%3F&action=edit&redlink=1 "How About Bob? (hindi pa naisusulat)")_ (na may diwang "E, Paano Kaya si Bob?" o "Paano Naman Kaya si Bob?" o "Paano Na si Bob?"), o isang [monograpong](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Monograpo&action=edit&redlink=1 "Monograpo (hindi pa naisusulat)") pangdalubhasa na katulad ng _[Who Asked the First Question?](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Who_Asked_the_First_Question%3F&action=edit&redlink=1 "Who Asked the First Question? (hindi pa naisusulat)")_ ("Sino Ba ang Nagtanong ng Unang Katanungan?"). Nagtala si McKenzie ng 17 mga uri ng mga katanungan sa kanyang [_"Questioning Toolkit"_](http://questioning.org/Q7/toolkit.html) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20160319114640/http://questioning.org/Q7/toolkit.html) 2016-03-19 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). ("Kasangkapan sa Pagtatanong") at nagmungkahi na ang mga nag-iisip ay nararapat na mamigay at pagsama-samahin ang mga tipong ito sa kanyang artikulong [_"Punchy Question Combinations"_](http://questioning.org/oct07/punchy.html) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20160303235132/http://questioning.org/oct07/punchy.html) 2016-03-03 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). (sa diwang "Nakapupukaw na Pinagsama-samang mga Tanong"). Halimbawa ng kanyang mga uri ng pagtatanong ang "tanong na walang pakundangan" o "katanungang walang paggalang" ( _irreverent question_) at ang "katanungan hindi masasagot" ( _unanswerable question_). ang mga tanong ay maaari ring maging hindi nakapagpapasaya o hindi nakapagpapaligaya, batay sa hindi tama o ilohikal na pangunahing saligan o batayan (katulad ng "Bakit mayroong lunting mga pakpak ang mga pusa?").\
\
## Mga sanggunian\
\
\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tanong&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Mga sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tanong&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Mga sanggunian")\]\
\
1. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tanong#cite_ref-1 "Umakyat")[Pañha Sutta: Questions](http://www.accesstoinsight.org/canon/sutta/anguttara/an04-042.html), isinalinwika ni Thanissaro Bhikkhu mula sa Pali.\
\
[![Balarila](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Edit-find-replace.svg/40px-Edit-find-replace.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Edit-find-replace.svg "Balarila")[![Wika](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Globe_of_letters.svg/40px-Globe_of_letters.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Globe_of_letters.svg "Wika")_Ang lathalaing ito na tungkol sa **Balarila** at **Wika** ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tanong&action=edit) nito._\
\
Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tanong&oldid=2174398](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tanong&oldid=2174398)"\
\
[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):\
\
- [Stub (Balarila)](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Stub_(Balarila)&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Stub (Balarila) (hindi pa naisusulat)")\
- [Pangungusap](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Pangungusap "Kategorya:Pangungusap")\
\
Nakatagong kategorya:\
\
- [Webarchive template wayback links](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Webarchive_template_wayback_links "Kategorya:Webarchive template wayback links")\
- [Stub (Wika)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Wika) "Kategorya:Stub (Wika)")\
- [Mga lathalaing dapat palawigin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_lathalaing_dapat_palawigin "Kategorya:Mga lathalaing dapat palawigin")\
\
Hanapin\
\
Hanapin\
\
Tanong\
\
57 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tanong#)


Tao - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

(Idinirekta mula sa [Sangkatauhan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sangkatauhan&redirect=no "Sangkatauhan"))

Nakaturo ang "Mga tao" dito. Para sa konsepto, tingnan ang [taumbayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taumbayan "Taumbayan"). Para sa pangkat-etniko sa Taiwan, tingnan ang [Mga Tao (pangkat-etniko)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Tao_(pangkat-etniko) "Mga Tao (pangkat-etniko)").

Para sa relihiyon, tingnan ang [Taoismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taoismo "Taoismo").

Para sa ibang mga gamit, tingnan ang [Tao (paglilinaw)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao_(paglilinaw) "Tao (paglilinaw)").

| Tao
Temporal na saklaw: 0.3–0 [Ma](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megaannum&action=edit&redlink=1 "Megaannum (hindi pa naisusulat)")
[PreЄ](https://tl.wikipedia.org/wiki/Precambrian "Precambrian")
[Є](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cambrian "Cambrian")
[O](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ordovician "Ordovician")
[S](https://tl.wikipedia.org/wiki/Silurian "Silurian")
[D](https://tl.wikipedia.org/wiki/Devonian "Devonian")
[C](https://tl.wikipedia.org/wiki/Carboniferous "Carboniferous")
[P](https://tl.wikipedia.org/wiki/Permian "Permian")
[T](https://tl.wikipedia.org/wiki/Triassic "Triassic")
[J](https://tl.wikipedia.org/wiki/Jurassic "Jurassic")
[K](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cretaceous "Cretaceous")
[Pg](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paleogene "Paleogene")
[N](https://tl.wikipedia.org/wiki/Neogene "Neogene")
↓
[Chibano](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Chibano&action=edit&redlink=1 "Chibano (hindi pa naisusulat)") – [ngayon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Holoseno "Holoseno") |
| --- |
| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Akha_cropped_hires.JPG/250px-Akha_cropped_hires.JPG)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Akha_cropped_hires.JPG) |
| Taong lalaki (kaliwa) at babae (kanan) |
| [Klasipikasyong pang-agham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taksonomiya "Taksonomiya")[![edit](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/Red_Pencil_Icon.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Padron:Taxonomy/Homo "edit") |
| Dominyo: | [Eukaryota](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eukaryota "Eukaryota") |
| Kaharian: | [Animalia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Animalia "Animalia") |
| Kalapian: | [Chordata](https://tl.wikipedia.org/wiki/Chordata "Chordata") |
| Hati: | [Mammalia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mammalia "Mammalia") |
| Orden: | [Primates](https://tl.wikipedia.org/wiki/Primates "Primates") |
| Suborden: | [Haplorhini](https://tl.wikipedia.org/wiki/Haplorhini "Haplorhini") |
| Infraorden: | [Simiiformes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Simiiformes "Simiiformes") |
| Pamilya: | [Hominidae](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hominidae "Hominidae") |
| Subpamilya: | [Homininae](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homininae "Homininae") |
| Tribo: | [Hominini](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hominini "Hominini") |
| Sari: | [_Homo_](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo "Homo") |
| Espesye: | _**H. sapiens**_ |
| Pangalang binomial |
| **_Homo sapiens_**
[Linnaeus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Linnaeus "Linnaeus"), [1758](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Systema_Naturae&action=edit&redlink=1 "Systema Naturae (hindi pa naisusulat)") |
| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/World_Population_Density_Map_2020.png/250px-World_Population_Density_Map_2020.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:World_Population_Density_Map_2020.png) |
| Densidad ng _Homo sapiens_ noong 2020 |

**Táo** ( _**Homo sapiens**_) o **modérnong táo** ang pinakakaraniwan at pinakalaganap na [espesye](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espesye "Espesye") ng [primado](https://tl.wikipedia.org/wiki/Primata "Primata"), at ang huling nabubuhay na espesye ng [henus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Henus "Henus") na _[Homo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo "Homo")_. Bahagi ng [pamilyang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pamilya_(biyolohiya) "Pamilya (biyolohiya)") [Hominidae](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hominidae "Hominidae"), natatangi ang mga tao sa kanilang kawalan ng buhok kumpara sa kapamilya nila, paglalakad gamit ng [dalawang paa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bipedalismo&action=edit&redlink=1 "Bipedalismo (hindi pa naisusulat)"), at mataas na antas ng [katalinuhan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katalinuhan "Katalinuhan"). May mga malalaking [utak](https://tl.wikipedia.org/wiki/Utak "Utak") ang mga tao, na nagbigay sa kanila ng kakayahang [kognitibo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kognisyon "Kognisyon") na naging dahilan upang makatira sila sa iba't-ibang klase ng kapaligiran at makagawa ng mga [kagamitan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kagamitan "Kagamitan"), [lipunan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lipunan "Lipunan"), at [sibilisasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sibilisasyon "Sibilisasyon").

Isang [nakikihalubilong hayop](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sosyalidad&action=edit&redlink=1 "Sosyalidad (hindi pa naisusulat)") ang mga tao, kung saan ang bawat isang tao ay miyembro ng isang grupo na nagdidikta ng kani-kanilang relasyon sa iba, tulad halimbawa ng [pamilya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pamilya "Pamilya"), [kaibigan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaibigan "Kaibigan"), [korporasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Korporasyon "Korporasyon"), at [politikal na estado](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estado "Estado"). Dahil rito, nakapagtatag ang mga tao ng napakaraming klase ng [kaugalian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaugalian "Kaugalian"), [wika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wika "Wika"), at [tradisyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tradisyon "Tradisyon"), mga pangunahing sangkap ng isang lipunan ng tao. May matinding ring [kuryosidad](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kuryosidad&action=edit&redlink=1 "Kuryosidad (hindi pa naisusulat)") ang mga tao; ang pagnanasang maunawaan at maimpluwensyahan ang mga [penomena](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Penomena&action=edit&redlink=1 "Penomena (hindi pa naisusulat)") ang nag-udyok sa mga tao upang maidebelop ang [agham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham "Agham"), [teknolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Teknolohiya "Teknolohiya"), [pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya "Pilosopiya"), [mitolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mitolohiya "Mitolohiya"), [relihiyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Relihiyon "Relihiyon"), at iba pang mga [larangan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Larangan "Larangan") ng [kaalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman "Kaalaman"). Bukod dito, pinag-aaralan din nila ang kani-kanilang sarili sa pamamagitan ng [antropolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Antropolohiya "Antropolohiya"), [agham panlipunan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham_panlipunan "Agham panlipunan"), [kasaysayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan "Kasaysayan"), [sikolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sikolohiya "Sikolohiya"), at [medisina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina"). Sa kasalukuyan, tinatayang [nasa walong bilyon ang kabuuang populasyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Populasyon_ng_tao&action=edit&redlink=1 "Populasyon ng tao (hindi pa naisusulat)") ng mga tao sa [Daigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Daigdig "Daigdig").

Sa malaking bahagi ng kanilang kasaysayan, [nomadiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nomadiko "Nomadiko") ang pamumuhay ng mga tao, umaasa sa mga pagkain sa kapaligiran o manghuli ng ibang mga hayop para kainin. Nagsimula lamang maging [moderno](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Modernong_pag-uugali&action=edit&redlink=1 "Modernong pag-uugali (hindi pa naisusulat)") ang mga tao noong bandang 160,000 hanggang 60,000 taong ang nakalilipas. Naganap ang [Rebolusyong Neolitiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rebolusyong_Neolitiko&action=edit&redlink=1 "Rebolusyong Neolitiko (hindi pa naisusulat)") sa iba't-ibang lugar nang halos sabay, una sa rehiyon ng [Kanlurang Asya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanlurang_Asya "Kanlurang Asya") 13,000 taon ang nakaraan. Sa mga lugar na ito, nagsimulang [manatili](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tirahan_ng_mga_tao&action=edit&redlink=1 "Tirahan ng mga tao (hindi pa naisusulat)") ang mga tao [upang magsaka](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agrikultura "Agrikultura") imbes na mangalugad, na siyang nagbigay-daan upang maitatag ang mga pinakaunang [sibilisasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sibilisasyon "Sibilisasyon") na minarkahan ng [paglobo ng populasyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Paglobo_ng_populasyon&action=edit&redlink=1 "Paglobo ng populasyon (hindi pa naisusulat)") at pagbilis ng [pagbabago sa teknolohiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagbabago_sa_teknolohiya&action=edit&redlink=1 "Pagbabago sa teknolohiya (hindi pa naisusulat)"). Simula noon, samu't saring mga sibilisasyon ang umangat at bumagsak, at nagsimula ring magbago ang pamumuhay ng mga tao.

[Omniboro](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Omniboro&action=edit&redlink=1 "Omniboro (hindi pa naisusulat)") ang mga tao; ibig sabihin, kumakain sila ng halaman at karne. Simula noong panahong ng mga _[Homo erectus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo_erectus "Homo erectus")_, ginagamit rin nila ang [apoy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Apoy "Apoy") upang [lutuin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagluluto "Pagluluto") ang mga pagkain nila, na nagpataas kalaunan sa kanilang nutrisyon at pagdami ng mga maaaring kainin. Maituturing na [diurnal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Diurnal&action=edit&redlink=1 "Diurnal (hindi pa naisusulat)") ang mga tao, [natutulog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagtulog "Pagtulog") nang tinatayang pito hanggang siyam na oras kada araw. May malaking epekto ang mga tao sa kalikasan. Mga [superdepredador](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Superdepredador&action=edit&redlink=1 "Superdepredador (hindi pa naisusulat)") (_superpredator_) sila, at kaunti at bihira lamang silang tugisin ng ibang mga hayop. Ang kanilang mabilis na pagdami, [industriyalisasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Industriyalisasyon "Industriyalisasyon"), [polusyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Polusyon "Polusyon"), at pagkonsumo ang dahilan ng [kasalukuyang malawakang pagkaubos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malawakang_pagkaubos_sa_Holoseno&action=edit&redlink=1 "Malawakang pagkaubos sa Holoseno (hindi pa naisusulat)") ng ibang mga nilalang. Sa nakalipas na siglo, narating ng mga tao ang mga pinakamasasamang kapaligiran para sa buhay, tulad ng [Antartika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Antartika "Antartika"), [labas ng Daigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalawakan "Kalawakan") at ang kailaliman ng mga [karagatan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karagatan "Karagatan"), bagamat limitado lamang ang pananatili nila sa mga ito. Nakarating ang mga tao sa [Buwan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Buwan_(astronomiya) "Buwan (astronomiya)") at nakapagpadala ng kanilang mga gawa sa iba't-ibang bahagi ng [Sistemang Solar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sistemang_Solar "Sistemang Solar").

Bagamat ginagamit din ang salitang "tao" upang tukuyin ang lahat ng mga miyembro ng henus na _Homo_, madalas itong ginagamit sa _Homo sapiens_, ang natitirang espesye nito. Ginagamit ang salitang "modernong tao" upang ihiwalay ang mga ito sa mga sinaunang tao. Unang lumitaw ang mga [anatomikal na modernong tao](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatomikal_na_modernong_tao&action=edit&redlink=1 "Anatomikal na modernong tao (hindi pa naisusulat)") sa [Aprika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aprika "Aprika") 300,000 taon ang nakaraan, mula sa _[Homo heidelbergensis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo_heidelbergensis "Homo heidelbergensis")_ o kaparehong espesye. [Mula Aprika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kamakailang_pinagmulang_Aprikano "Kamakailang pinagmulang Aprikano"), unti-unti nilang nilahian at pinalitan ang ibang mga espesye ng tao sa mga lugar, tulad halimbawa ng mga [Neandertal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Neandertal "Neandertal"), na pinaniniwalaang naubos dahil sa kompetisyon, alitan, at paglalahi ng mga _Homo sapiens_ sa kanilang populasyon. Naimpluwensyahan ng kapaligiran at mga [hene](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hene "Hene") ang [biolohikal na pagkakaiba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiyang_pantao "Biyolohiyang pantao") ng mga tao na makikita tulad halimbawa ng kulay ng balat, tangkad, at [pisyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pisyolohiya "Pisyolohiya"), gayundin ang mga namamanang sakit at katangian. Bagamat ganito, isa ang mga tao sa may pinakamakaunting pagkakaiba sa henetika sa mga primado, kung saan nasa 99% na magkapareho ang alinmang dalawang tao.

May [dalawang biolohikal na kasarian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dimorpismong_pangkasarian&action=edit&redlink=1 "Dimorpismong pangkasarian (hindi pa naisusulat)") ang mga tao; sa pangkalahatan, mas malakas ang mga lalaking tao habang mas maraming taba naman ang mga babaeng tao. Nagsisimulang lumitaw ang mga [sekondaryong katangiang pangkasarian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sekondaryong_katangiang_pangkasarian&action=edit&redlink=1 "Sekondaryong katangiang pangkasarian (hindi pa naisusulat)") pagsapit ng [kabaguntauhan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabaguntauhan "Kabaguntauhan"). Kayang manganak ng mga babaeng tao, simula sa pagsisimula ng kabaguntauhan hanggang sa [maglayog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Layog "Layog") bandang 50 taong gulang. Delikado ang [panganganak](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panganganak "Panganganak"), kung saan maraming komplikasyon ang maaaring kaharapin ng nanganganak na maaari ding humantong sa [kamatayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kamatayan "Kamatayan"), bagamat nakadepende ito sa [serbisyong medikal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Serbisyong_medikal&action=edit&redlink=1 "Serbisyong medikal (hindi pa naisusulat)"). Madalas na magkaparehong tatay at nanay ang nagpapalaki sa [sanggol](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sanggol "Sanggol"), na [walang muwang pagkapanganak](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Prekosyalidad_at_altrisiyalidad&action=edit&redlink=1 "Prekosyalidad at altrisiyalidad (hindi pa naisusulat)") sa kanila.

## Pagpapangalan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Pagpapangalan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Pagpapangalan")\]

Mga pangunahing artikulo: [Mga pangalan sa espesye ng tao](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_pangalan_sa_espesye_ng_tao&action=edit&redlink=1 "Mga pangalan sa espesye ng tao (hindi pa naisusulat)") at [Taksonomiyang pantao](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Taksonomiyang_pantao&action=edit&redlink=1 "Taksonomiyang pantao (hindi pa naisusulat)")

Nagmula ang salitang "tao" sa [lumang Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lumang_Tagalog "Lumang Tagalog") na salitang "tawo", na ginagamit pa rin sa ibang mga wika sa Pilipinas partikular na sa [Kabisayaan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabisayaan "Kabisayaan"). Pare-parehong nagmula ito sa [Proto-Pilipinong](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Protowikang_Pilipino&action=edit&redlink=1 "Protowikang Pilipino (hindi pa naisusulat)") salita na \* _tau_, na nagmula naman sa [Proto-Austronesyong](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Protowikang_Austronesyo&action=edit&redlink=1 "Protowikang Austronesyo (hindi pa naisusulat)") salitang na \* _Cau_.[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-1) Isa sa mga deribatibo nito, " [pagkatao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagkatao "Pagkatao")", ay ginagamit upang tukuyin ang [kondisyon ng pagiging tao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kondisyon_ng_tao "Kondisyon ng tao").[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-2) Bagamat malinaw ang pagkakaibang ito sa wikang Tagalog, itinuturing ang dalawang ito bilang magkasingkahulugan sa ibang mga wika. Halimbawa, sa [wikang Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"), itinuturing na magkapareho ang mga salitang _human_ at _person_ sa karaniwang diskurso. Gayunpaman, sa [pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya "Pilosopiya"), ginagamit ang _person_ sa kahulugan na "pagkatao".[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-3)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Carl_von_Linn%C3%A9%2C_1707-1778%2C_botanist%2C_professor_%28Alexander_Roslin%29_-_Nationalmuseum_-_15723.tif/lossy-page1-190px-Carl_von_Linn%C3%A9%2C_1707-1778%2C_botanist%2C_professor_%28Alexander_Roslin%29_-_Nationalmuseum_-_15723.tif.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Carl_von_Linn%C3%A9,_1707-1778,_botanist,_professor_(Alexander_Roslin)_-_Nationalmuseum_-_15723.tif) Si [Carl Linnaeus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Carl_Linnaeus "Carl Linnaeus") ang nagbigay ng pangalang _Homo sapiens_ sa _[Systema Naturae](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Systema_Naturae&action=edit&redlink=1 "Systema Naturae (hindi pa naisusulat)")_.

Samantala, nagmula naman ang [pangalang binomial](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pangalang_binomial "Pangalang binomial") ng tao, _Homo sapiens_, mula sa _[Systema Naturae](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Systema_Naturae&action=edit&redlink=1 "Systema Naturae (hindi pa naisusulat)")_ ni [Carl Linnaeus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Carl_Linnaeus "Carl Linnaeus") noong 1735 na ang ibig sabihin ay "tao na may karunungan".[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-4) Ang henus nito, _[Homo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo "Homo")_, ay isang [aral na hiram](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Aral_na_hiram&action=edit&redlink=1 "Aral na hiram (hindi pa naisusulat)") mula sa [wikang Latin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Latin "Wikang Latin") na _homō_, na tumutukoy sa tao mapaanuman ang kasarian.[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-5) Maaaring gamitin ang salitang "tao" upang tukuyin ang lahat ng mga miyembro ng naturang henus; sa ganitong pananaw, ginagamit ang salitang "modernong tao" upang ihiwalay ito sa ibang mga miyembro ng henus. Sa kasalukuyan, may mga pagtatalo sa akademiya kung dapat bang ituring ang ilang patay na klase ng tao, tulad ng mga [Neandertal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Neandertal "Neandertal"), bilang isang hiwalay na espesye o bilang isang sub-espesye sa ilalim ng _Homo sapiens_.[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-Barras-20162-6)

## Ebolusyon

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Ebolusyon") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Ebolusyon")\]

Pangunahing artikulo: [Ebolusyon ng tao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon_ng_tao "Ebolusyon ng tao")

|     |     |
| --- | --- |
| [Hominoidea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hominoidea "Hominoidea") | |     |     |
| --- | --- |
|  | [Hylobatidae](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hylobatidae "Hylobatidae") |
|  |
| [Hominidae](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hominidae "Hominidae") | |     |     |
| --- | --- |
| [Ponginae](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ponginae "Ponginae") | |     |     |
| --- | --- |
| [Pongo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Orangutan "Orangutan") | |     |     |
| --- | --- |
|  | _[Pongo abelii](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pongo_abelii&action=edit&redlink=1 "Pongo abelii (hindi pa naisusulat)")_ |
|  |
|  | |     |     |
| --- | --- |
|  | _[Pongo tapanuliensis](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pongo_tapanuliensis&action=edit&redlink=1 "Pongo tapanuliensis (hindi pa naisusulat)")_ |
|  |
|  | _[Pongo pygmaeus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pongo_pygmaeus "Pongo pygmaeus")_ |
|  | |
|  | |
|  | |
|  |
| [Homininae](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homininae "Homininae") | |     |     |
| --- | --- |
| [Gorillini](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gorillini&action=edit&redlink=1 "Gorillini (hindi pa naisusulat)") | |     |     |
| --- | --- |
| [Gorilla](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gorilya "Gorilya") | |     |     |
| --- | --- |
|  | _[Gorilla gorilla](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gorilla_gorilla&action=edit&redlink=1 "Gorilla gorilla (hindi pa naisusulat)")_ |
|  |
|  | _[Gorilla beringei](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gorilla_beringei&action=edit&redlink=1 "Gorilla beringei (hindi pa naisusulat)")_ |
|  | |
|  | |
|  |
| [Hominini](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hominini "Hominini") | |     |     |
| --- | --- |
| [Panina](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panina&action=edit&redlink=1 "Panina (hindi pa naisusulat)") | |     |     |
| --- | --- |
| [Pan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pan_(hayop) "Pan (hayop)") | |     |     |
| --- | --- |
|  | _[Pan troglodytes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pan_troglodytes "Pan troglodytes")_ |
|  |
|  | _[Pan paniscus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pan_paniscus "Pan paniscus")_ |
|  | |
|  | |
|  |
|  | |     |     |
| --- | --- |
| [Hominina](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hominina&action=edit&redlink=1 "Hominina (hindi pa naisusulat)") | _**Homo sapiens**_ |
|  | |
|  | |
|  | |
|  | |
|  | |
|  |

Mga [bakulaw](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bakulaw "Bakulaw") ang mga tao; bahagi sila ng superpamilyang [Homonoidea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bakulaw "Bakulaw").[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-7) Unang humiwalay ang mga ninuno ng modernong tao mula sa mga [gibon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gibon "Gibon") (pamilyang Hylobatidae), tapos [orangutan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Orangutan "Orangutan") (henus _Pongo_), tapos [gorilya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gorilya "Gorilya") (henus _Gorilla_), at panghuli, sa mga [chimpanzee](https://tl.wikipedia.org/wiki/Chimpanzee "Chimpanzee") at [bonobo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bonobo "Bonobo") (henus _[Pan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pan_(hayop) "Pan (hayop)")_).[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-8)[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-9) Ang panghuling hiwalayang ito ay naganap noong bandang 8–4 milyong taon ang nakaraan, sa huling bahagi ng kapanahunang [Mioseno](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mioseno "Mioseno"). Sa hiwalayang ito, nabuo ang [kromosoma 2](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kromosoma_2 "Kromosoma 2") mula sa pagsasama ng dalawang kromosoma, na naging dahilan kung bakit may 23 pares lamang ang mga modernong tao kumpara sa 24 sa ibang mga bakulaw.[\[10\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-10) Matapos nito, dumami ang mga [hominin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hominin "Hominin") sa maraming espesye at di bababa sa dalawang henus. Gayunpaman, tanging mga tao, bahagi ng henus na _[Homo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo "Homo")_, lamang ang natira sa kasalukuyan.[\[11\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-11)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Lucy_Skeleton.jpg/250px-Lucy_Skeleton.jpg)](https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lucy_Skeleton.jpg) Isang rekonstruksiyon sa katawan ni [Lucy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lucy_(Australopithecus) "Lucy (Australopithecus)"), isang [_Australopithecus afarensis_](https://tl.wikipedia.org/wiki/Australopithecus_afarensis "Australopithecus afarensis").

Nagmula ang _Homo_ mula sa mga _[Australopithecus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Australopithecus "Australopithecus")_.[\[12\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-12)[\[13\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-13) Bagamat kaunti lamang ang mga [posil](https://tl.wikipedia.org/wiki/Posil "Posil") sa hiwalayang ito, makikita sa mga kalansay ng mga pinakamatatandang posil ng _Homo_ ang mga pagkakapareho sa mga _Australopithecus_.[\[14\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-14)[\[15\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-Villmoare201522-15) Tinatayang naganap ang hiwalayan ng dalawang henus 4.3–2.6 na milyong taon ang nakaraan batay sa [orasang molekular](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Orasang_molekular&action=edit&redlink=1 "Orasang molekular (hindi pa naisusulat)"), bagamat may mga ilang iskolar na nagtataya sa hiwalayan noong 1.87 milyong taon ang nakaraan kung tatanggalin ang ilan sa mga naunang posil na pinaniniwalaang namali ng lagay sa _Homo_.[\[16\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-16)[\[17\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-:0-17)

Ang pinakamatandang tala ng _Homo_ ay ang [LD-350-1](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=LD-350-1&action=edit&redlink=1 "LD-350-1 (hindi pa naisusulat)") mula sa [Etiopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Etiopiya "Etiopiya") na tinatayang nasa 2.8 milyong taon ang tanda. Samantala, ang pinakamatatandang mga espesye na napangalanan ay ang _[Homo habilis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo_habilis "Homo habilis")_ at _[Homo rudolfensis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo_rudolfensis "Homo rudolfensis")_ na tinatayang nabuhay noong bandang 2.3 milyong taon ang nakaraan.[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-Villmoare20152-18) Unang lumitaw naman sa mga tala ang _[Homo erectus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo_erectus "Homo erectus")_ bandang 2 milyong taon ang nakaraan, ang unang _Homo_ na nakalabas sa kontinente ng [Aprika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aprika "Aprika") at kumalat sa [Eurasya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eurasya "Eurasya") at ang una na may katawang kahawig ng sa modernong tao.[\[19\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-19) Lumitaw naman ang mga _Homo sapiens_ noing 300,000 taon ang nakaraan mula sa _[Homo heidelbergensis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo_heidelbergensis "Homo heidelbergensis")_ o _[Homo rhodesiensis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo_rhodesiensis "Homo rhodesiensis")_, mga espesye ng _Homo erectus_ na nanatili sa Aprika.[\[20\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-20) Kagaya ng _Homo erectus_, lumabas ang mga _Homo sapiens_ sa Aprika kalaunan, at unti-unting pinalitan ang populasyon ng mga sinaunang tao sa lugar.[\[21\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-21) Nagsimula maging moderno ang pag-uugali ng mga _Homo sapiens_ bandang 160,000–70,000 taon ang nakaraan o mas maaga.[\[22\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-22) Umusbong ang katangian ito sa gitna ng nagaganap na [likas na pagbabago ng klima](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagbabago_ng_klima "Pagbabago ng klima") noong kalagitnaan hanggang sa dulo ng kapanahunang [Pleistoseno](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pleistoseno "Pleistoseno").[\[23\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-23)

Naganap ang [migrasyon palabas ng Aprika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kamakailang_pinagmulang_Aprikano "Kamakailang pinagmulang Aprikano") sa dalawang bahagi: una noong 130,000–100,000 taon ang nakaraan pahilaga sa Eurasya, at pangalawa noong 70,000–50,000 taon ang nakaraan patimog papunta sa katimugang baybayin ng [Asya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Asya "Asya").[\[24\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-24)[\[25\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-25) Narating ng mga _Homo sapiens_ ang mga kontinente ng [Australia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Australia "Australia") 65,000 taon ang nakaraan at ang [Kaamerikahan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaamerikahan "Kaamerikahan") noong 15,000 taon ang nakaraan, gayundin sa [Madagascar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Madagascar "Madagascar") noong bandang 300 [KP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karaniwang_Panahon_(kalendaryong_Gregoryano) "Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)") at sa mga pinakamalalayong kapuluan sa [Karagatang Pasipiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karagatang_Pasipiko "Karagatang Pasipiko") tulad ng [Nueva Selanda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nueva_Selanda "Nueva Selanda") noon lamang taong 1280.[\[26\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-26)[\[27\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-27)

Hindi simple ang ebolusyon ng tao dahil sa [pagtatalik nila sa ibang mga espesye ng tao](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagtatalik_ng_mga_sinauna_at_modernong_tao&action=edit&redlink=1 "Pagtatalik ng mga sinauna at modernong tao (hindi pa naisusulat)"). Ayon sa mga pananaliksik na isinagawa sa henoma ng tao, karaniwan ang pagtatalik sa pagitan ng mga malalayong kamag-anak ng mga modernong tao. Tinatayang aabot nang 6% ng [DNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/DNA "DNA") ng mga tao sa labas ng [sub-Sahara](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sahara "Sahara") sa kasalukuyan ang nagmula sa mga hene ng mga Neandertal at ibang mga espesye tulad ng mga [Denisovan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Denisovan "Denisovan").[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-28)[\[29\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-pmid21179161-29)

Pinakamakikita sa mga pagbabagong naganap sa ebolusyon ng tao ay ang kawalan nito ng buhok sa katawan kumpara sa ibang mga bakulaw, gayundin ang [paglalakad sa dalawang paa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bipedalismo&action=edit&redlink=1 "Bipedalismo (hindi pa naisusulat)"), mas malalaking [utak](https://tl.wikipedia.org/wiki/Utak "Utak"), at ang [pagkakapareho halos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Neotenya&action=edit&redlink=1 "Neotenya (hindi pa naisusulat)") ng katangian ng magkaibang kasarian kumpara sa ibang mga bakulaw. Kasalukuyan may debate ukol sa kung ano ang relasyon ng mga pagbabagong ito sa isa't isa.[\[30\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-30)

## Kasaysayan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Kasaysayan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Kasaysayan")\]

Pangunahing artikulo: [Kasaysayan ng mundo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan_ng_mundo "Kasaysayan ng mundo")

### Prehistorya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Prehistorya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Prehistorya")\]

Pangunahing artikulo: [Prehistorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Prehistorya "Prehistorya")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Early_migrations_mercator.svg/250px-Early_migrations_mercator.svg.png)](https://en.wikipedia.org/wiki/File:Early_migrations_mercator.svg) Pagkalat ng mga tao sa bawat kontinente mula sa [Lambak ng Great Rift](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lambak_ng_Great_Rift "Lambak ng Great Rift") sa silangang [Aprika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aprika "Aprika"), kabilang ang pinaniniwalaang rutang dinaanan sa timog (kahel at dilaw).

Hanggang noon lamang 12,000 taon ang nakaraan, nangangalap at nangangaso ang mga tao.[\[31\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-31) Nagsimula ang [Rebolusyong Neolitiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rebolusyong_Neolitiko&action=edit&redlink=1 "Rebolusyong Neolitiko (hindi pa naisusulat)") sa iba't-ibang panig ng mundo nang maimbento ang [agrikultura](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agrikultura "Agrikultura"). Sa [Kanlurang Asya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanlurang_Asya "Kanlurang Asya") natagpuan ang mga pinakamatatandang ebidensiya ng agrikultura, habang may mga ebidensiya rin ng hiwalay na pagkaimbento nito sa ibang panig ng mundo, partikular na sa [Tsina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsina "Tsina") at [Mesoamerika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mesoamerika "Mesoamerika").[\[32\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-32)[\[33\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-33)[\[34\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-34) Agrikultura ang nakikitang dahilan ng mga iskolar sa pananatili kalaunan ng mga tao sa iisang lugar, na nagbigay-daan kalaunan din sa pagsuporta sa mga malalaking populasyon at pag-usbong ng mga pinakaunang [sibilisasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sibilisasyon "Sibilisasyon").[\[35\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-35)

### Sinaunang panahon

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Sinaunang panahon") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Sinaunang panahon")\]

Pangunahing artikulo: [Sinaunang kasaysayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_kasaysayan "Sinaunang kasaysayan")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/All_Gizah_Pyramids.jpg/250px-All_Gizah_Pyramids.jpg)](https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_Gizah_Pyramids.jpg) Ang [Dakilang Piramide ng Giza](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dakilang_Piramide_ng_Giza "Dakilang Piramide ng Giza") sa [Ehipto](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ehipto "Ehipto").

Naganap ang isang [rebolusyong urban](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rebolusyong_urban&action=edit&redlink=1 "Rebolusyong urban (hindi pa naisusulat)") noong ika-4 na milenyo [BKP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karaniwang_Panahon_(kalendaryong_Gregoryano) "Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)") kasabay ng pagtatag sa mga [lungsod-estado](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lungsod-estado&action=edit&redlink=1 "Lungsod-estado (hindi pa naisusulat)") sa [Sumer](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sumer "Sumer") sa [Mesopotamia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mesopotamia "Mesopotamia").[\[36\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-36) Sa mga lungsod na ito natagpuan ang mga [kuneiporme](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kuneiporme "Kuneiporme") na tinatayang ginamit simula noong 3000 BKP.[\[37\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-37) Bukod sa Mesopotamia, umusbong din ang mga sibilisasyon ng [sinaunang Ehipto](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Ehipto "Sinaunang Ehipto") at sa [Lambak ng Indus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnan_ng_Lambak_ng_Indo "Kabihasnan ng Lambak ng Indo").[\[38\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-38) Nakipagkalakalan din kalaunan ang mga ito sa isa't-isa at naimbento ang [gulong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gulong "Gulong"), [araro](https://tl.wikipedia.org/wiki/Araro "Araro"), at [layag](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Layag_(bangka)&action=edit&redlink=1 "Layag (bangka) (hindi pa naisusulat)").[\[39\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-39) Samantala, sa Kaamerikahan, umusbong ang [sibilisasyong Caral-Supe](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sibilisasyong_Caral-Supe&action=edit&redlink=1 "Sibilisasyong Caral-Supe (hindi pa naisusulat)") sa ngayo'y [Peru](https://tl.wikipedia.org/wiki/Peru "Peru") noong 3000 BKP, ang pinakamatandang sibilisasyon sa kontinente.[\[40\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-40) Nadebelop rin sa panahong ito ang [astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astronomiya "Astronomiya") at [matematika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Matematika "Matematika"), na ginamit ng mga taga-Ehipto upang magawa ang [Dakilang Piramide ng Giza](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dakilang_Piramide_ng_Giza "Dakilang Piramide ng Giza"), na nakatayo pa rin hanggang ngayon.[\[41\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-41) May ebidensiya ng isang napakatinding [tagtuyot](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagtuyot "Tagtuyot") na [naganap 4,200 taon ang nakaraan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangyayari_noong_4.2_libong_taon&action=edit&redlink=1 "Pangyayari noong 4.2 libong taon (hindi pa naisusulat)") na tumagal nang isang siglo at nagpabagsak sa maraming mga sibilisasyon sa mundo,[\[42\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-42) bagamat pinalitan din sila ng ibang mga sibilisasyon tulad ng [Babilonya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Babilonya "Babilonya") sa Mesopotamia at [Shang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dinastiyang_Shang "Dinastiyang Shang") sa Tsina.[\[43\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-43)[\[44\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-44) Gayunpaman, [bumagsak ang marami sa mga ito](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagbagsak_noong_huling_bahagi_ng_Panahong_Bronse&action=edit&redlink=1 "Pagbagsak noong huling bahagi ng Panahong Bronse (hindi pa naisusulat)") noong huling bahagi ng [Panahong Bronse](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahong_Bronse "Panahong Bronse") bandang 1200 BKP dahil sa mga kadahilanang hindi pa lubos na maipaliwanag ng mga siyentipiko.[\[45\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-45) Ang pangyayaring ito ang nagpasimula sa [Panahon ng Bakal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_Bakal "Panahon ng Bakal") sa maraming panig ng mundo na nagpalit sa paggamit sa [bronse](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bronse "Bronse") bilang pangunahing sangkap sa mga kagamitan.[\[46\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-46)

Simula noong ika-5 siglo BKP, [nagsimulang itala](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan "Kasaysayan") ng mga tao ang mga pangyayari sa paligid nila.[\[47\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-47) Sa panahong ito din nagsimulang yumabong ang ilan sa mga pinakamaimpluwensiyang sibilisasyon ng sinaunang panahon, ang [sinaunang Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya "Sinaunang Gresya") at [Roma](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Roma "Sinaunang Roma") sa Europa.[\[48\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-48)[\[49\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-49) Samantala, umusbong din ang mga malalaking sibilisasyon sa ibang kontinente, tulad halimbawa ng mga [Maya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sibilisasyong_Maya "Sibilisasyong Maya") na gumawa ng mga komplikadong [kalendaryo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalendaryo "Kalendaryo"),[\[50\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-50) at [Aksum](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaharian_ng_Aksum&action=edit&redlink=1 "Kaharian ng Aksum (hindi pa naisusulat)"), na naging daanan ng mga kalakal mula sa Europa papuntang India at pabalik.[\[51\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-51) Naging batayan naman ng mga sumunod na imperyo sa rehiyon ang [Imperyong Achaemenid](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Achaemenid "Imperyong Achaemenid") sa Kanlurang Asya dahil sa kanilang sentralisadong pamamahala,[\[52\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-52) at narating naman ng [Imperyong Gupta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Gupta "Imperyong Gupta") sa India at [Han](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dinastiyang_Han "Dinastiyang Han") sa Tsina ang kinokonsiderang ginintuang panahon sa kani-kanilang lugar.[\[53\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-53)[\[54\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-54)

### Gitnang Kapanahunan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Gitnang Kapanahunan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Gitnang Kapanahunan")\]

Pangunahing artikulo: [Gitnang Kapanahunan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gitnang_Kapanahunan "Gitnang Kapanahunan")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Combat_deuxi%C3%A8me_croisade.jpg/250px-Combat_deuxi%C3%A8me_croisade.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Combat_deuxi%C3%A8me_croisade.jpg) Isang depiksiyon sa isang labanan sa kasagsagan ng [Ikalawang Krusada](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ikalawang_Krusada "Ikalawang Krusada").

Markado ang [Gitnang Kapanahunan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gitnang_Kapanahunan "Gitnang Kapanahunan") sa Europa bilang ang panahon mula sa [pagbagsak](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagbagsak_ng_Kanlurang_Imperyong_Romano&action=edit&redlink=1 "Pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano (hindi pa naisusulat)") ng [Kanlurang Imperyong Romano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanlurang_Imperyong_Romano "Kanlurang Imperyong Romano") noong 476 [KP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karaniwang_Panahon_(kalendaryong_Gregoryano) "Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)") hanggang sa [pagbagsak](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagbagsak_ng_Constantinopla&action=edit&redlink=1 "Pagbagsak ng Constantinopla (hindi pa naisusulat)") ng [Silangang Imperyong Romano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Silangang_Imperyong_Romano "Silangang Imperyong Romano") noong 1453.[\[55\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-55) Sa panahong ito, kontrolado ng [Simbahang Katolika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Simbahang_Katolika "Simbahang Katolika") ang halos lahat ng aspeto ng pamumuhay at edukasyon sa naturang kontinente. Samantala, lumaganap naman ang [Islam](https://tl.wikipedia.org/wiki/Islam "Islam") sa [Gitnang Silangan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gitnang_Silangan "Gitnang Silangan") na humantong kalaunan sa [isang ginintuang panahon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ginintuang_Panahon_ng_Islam&action=edit&redlink=1 "Ginintuang Panahon ng Islam (hindi pa naisusulat)") sa rehiyon.[\[56\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-Renima-2016-56) Ang magkaibang paniniwalang ito ang naging dahilan upang magtunggali ang dalawang relihiyon sa isang [serye ng mga digmaan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Krusada "Mga Krusada") upang makontrol ang [Banal na Lupain](https://tl.wikipedia.org/wiki/Banal_na_Lupain "Banal na Lupain"), na itinuturing na sagrado ng parehong relihiyon.[\[57\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-57)

Sa kabilang panig ng mundo naman, umusbong ang mga [kulturang Mississippi](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kulturang_Mississippi&action=edit&redlink=1 "Kulturang Mississippi (hindi pa naisusulat)") sa Hilagang Amerika.[\[58\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-58) Sinakop ng [Imperyong Mongol](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Mongol "Imperyong Mongol") ang napakalaking bahagi ng Asya noong 1200s.[\[59\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-59) Sa Aprika, narating ng [Imperyong Mali](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Mali "Imperyong Mali") ang kanilang tugatog,[\[60\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-60) habang naging isang prominenteng estado sa [Karagatang Pasipiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karagatang_Pasipiko "Karagatang Pasipiko") ang [Imperyong Tonga](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Imperyong_Tonga&action=edit&redlink=1 "Imperyong Tonga (hindi pa naisusulat)").[\[61\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-61) Naging makapangyarihan naman ang mga [Aztec](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aztec "Aztec") sa Mesoamerika at mga [Inca](https://tl.wikipedia.org/wiki/Inca "Inca") sa [Andes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andes "Andes").[\[62\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-62)

### Modernong panahon

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&veaction=edit&section=7 "Baguhin seksiyon: Modernong panahon") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao&action=edit&section=7 "Edit section's source code: Modernong panahon")\]

Pangunahing artikulo: [Makabagong kasaysayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Makabagong_kasaysayan "Makabagong kasaysayan")

Hinahati ng mga iskolar ang modernong panahon sa dalawang bahagi: maaga at huli. Itinuturing na nagsimula ang maagang modernong panahon sa [pagbagsak](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagbagsak_ng_Constantinopla&action=edit&redlink=1 "Pagbagsak ng Constantinopla (hindi pa naisusulat)") ng [Silangang Imperyong Romano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Silangang_Imperyong_Romano "Silangang Imperyong Romano") at ang pagsisimula ng [Imperyong Ottoman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Ottoman "Imperyong Ottoman").[\[63\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-63) Samantala, nagsimula naman ang [panahong Edo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahong_Edo "Panahong Edo") sa [Hapon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hapon "Hapon"),[\[64\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-64) ang [dinastiyang Qing](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dinastiyang_Qing "Dinastiyang Qing") sa [Tsina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsina "Tsina"),[\[65\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-65) at ang [Imperyong Mughal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Mughal "Imperyong Mughal") sa [India](https://tl.wikipedia.org/wiki/India "India").[\[66\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-66) Naganap naman sa Europa ang [Renasimiyento](https://tl.wikipedia.org/wiki/Renasimiyento "Renasimiyento") at ang [Panahon ng Pagtuklas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_Pagtuklas "Panahon ng Pagtuklas").[\[67\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-67)[\[68\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-68) Nagsimulang maglakbay ang mga Europeo sa iba't-ibang panig ng mundo, simula sa [kolonisasyon ng Kaamerikahan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolonisasyon_ng_Kaamerikahan&action=edit&redlink=1 "Kolonisasyon ng Kaamerikahan (hindi pa naisusulat)") at ang [Palitang Kolumbiyano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Palitang_Kolumbiyano "Palitang Kolumbiyano").[\[69\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-69)[\[70\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-70) Ang paglawak ng mga nasasakupang teritoryo ng mga Europeo ang naging simula ng [palitan ng mga alipin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Palitan_ng_alipin_sa_Atlantiko&action=edit&redlink=1 "Palitan ng alipin sa Atlantiko (hindi pa naisusulat)") sa magkabilang panig ng [Karagatang Atlantiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karagatang_Atlantiko "Karagatang Atlantiko") at ang [henosidyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Henosidyo "Henosidyo") sa mga [katutubong Amerikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katutubong_Amerikano "Katutubong Amerikano") sa kontinente.[\[71\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-71)[\[72\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-72) Sa panahon ding ito nagsimula ang [Rebolusyong Makaagham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rebolusyong_Makaagham "Rebolusyong Makaagham"), na nagpaabante sa mga larangan ng agham kabilang na ang [matematika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Matematika "Matematika"), [mekanika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mekanika "Mekanika"), [astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astronomiya "Astronomiya"), at [pisyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pisyolohiya "Pisyolohiya").[\[73\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-73)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Bataille_de_Verdun_1916.jpg/250px-Bataille_de_Verdun_1916.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Bataille_de_Verdun_1916.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Nagasakibomb.jpg/250px-Nagasakibomb.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nagasakibomb.jpg)

Ang [Una](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Digmaang_Pandaigdig "Unang Digmaang Pandaigdig") at [Ikalawang Digmaang Pandaigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ikalawang_Digmaang_Pandaigdig "Ikalawang Digmaang Pandaigdig") noong ika-20 siglo.

Samantala, nagsimula naman ang huling modernong panahon noong 1800 sa pagsisimula ng [Rebolusyong Industriyal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rebolusyong_Industriyal "Rebolusyong Industriyal") sa Europa. Bilang resulta ng [Panahon ng Kaliwanagan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_Kaliwanagan "Panahon ng Kaliwanagan"), naganap ang maraming rebolusyon sa iba't-ibang panig ng Europa at Kaamerikahan, kagaya ng sa [Pransiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rebolusyong_Pranses "Rebolusyong Pranses") at [Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rebolusyong_Amerikano&action=edit&redlink=1 "Rebolusyong Amerikano (hindi pa naisusulat)").[\[74\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-74) Naganap naman sa Europa noong unang bahagi ng siglo ang mga [digmaang Napoleoniko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Napoleoniko "Digmaang Napoleoniko").[\[75\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-75) Nawala sa kontrol ng [Espanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Kastila "Imperyong Kastila") ang halos lahat ng kanilang teritoryo sa Kaamerikahan sa [isang serye ng mga magkakaugnay na rebolusyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_digmaan_ng_kalayaan_sa_Kaamerikahang_Espanyol&action=edit&redlink=1 "Mga digmaan ng kalayaan sa Kaamerikahang Espanyol (hindi pa naisusulat)") sa kontinente.[\[76\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-76) Samantala, nag-agawan naman ng teritoryo ang mga Europeo sa [kontinente ng Aprika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pag-aagawan_para_sa_Aprika "Pag-aagawan para sa Aprika") gayundin sa [Oseaniya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Oseaniya "Oseaniya").[\[77\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-77)[\[78\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-78) Bago matapos ang siglo, narating ng [Imperyong Britaniko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Britaniko "Imperyong Britaniko") ang kanilang tugatog sa nasasakupang teritoryo, ang pinakamalaki sa kasaysayan.[\[79\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-79)

Sa sumunod na siglo, nasira ang [balanse ng kapangyarihan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Balanse_ng_kapangyarihan&action=edit&redlink=1 "Balanse ng kapangyarihan (hindi pa naisusulat)") sa Europa na nagresulta sa [Unang Digmaang Pandaigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Digmaang_Pandaigdig "Unang Digmaang Pandaigdig") noong 1914, ang pinakamadugong digmaan noong panahong yon. Dahil sa tindi ng digmaan, sinubukang ayusin ng [Kasunduan sa Versailles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasunduan_sa_Versailles "Kasunduan sa Versailles") ang kapangyarihan sa mundo at itinatag ang [Liga ng mga Bansa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Liga_ng_mga_Bansa&action=edit&redlink=1 "Liga ng mga Bansa (hindi pa naisusulat)").[\[80\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao#cite_note-80) Gayunpaman, hindi nito napigilan a


Great Soviet Encyclopedia - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Soviet_Encyclopedia&amp;action=edit&amp;redlink=1#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Walang teksto ang pahinang ito sa kasalukuyan, maaari kang [maghanap para sa pamagat ng pahinang ito](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Maghanap/Great_Soviet_Encyclopedia "Natatangi:Maghanap/Great Soviet Encyclopedia") sa ibang mga pahina o [baguhin ang pahina na ito](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Soviet_Encyclopedia&action=edit).

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/wiki/Great\_Soviet\_Encyclopedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Great_Soviet_Encyclopedia)"

Hanapin

Hanapin

Great Soviet Encyclopedia

[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Soviet_Encyclopedia&amp;action=edit&amp;redlink=1#)


Mga nahanap para sa "Great Soviet Encyclopedia" - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?search=Great+Soviet+Encyclopedia&title=Natatangi:Maghanap&ns0=1#bodyContent)

Hanapin

Resulta **1** ng **26**

- [Pahina ng nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&profile=default&search=Great%20Soviet%20Encyclopedia&fulltext=1 "Maghanap sa (Pangunahin)")
- [Multimedia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&profile=images&search=Great%20Soviet%20Encyclopedia&fulltext=1 "Maghanap ng file")
- [Lahat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&profile=all&search=Great%20Soviet%20Encyclopedia&fulltext=1 "Maghanap sa lahat ng nilalaman (pati usapan)")
- [Karagdagan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&profile=advanced&search=Great%20Soviet%20Encyclopedia&fulltext=1 "Maghanap sa mga pasadyang ngalan-espasyo")

Advanced search:

Search in page text

Ang salitang ito:Help

Exactly this textHelp

Hindi ang salitang ito:Help

Isa sa mga salitang iyon:Help

Kayarian

Naglalaman ang pamagat pampahina ng:Help

Mga subpahina ng pahinang ito:Help

Pahina sa kategoriyang ito:Help

Tanging mga pahina lang na may ganitong padron/suleras:Help

Files and images

Uri ng file:Help

Select file typeImageDrawingAudioVideoOfficetiffpnggifjpgwebpxcfsvgdjvumidflacwavmp3webmmpgpdfogg

Select file type

Lapad ng talaksan sa piksel:Help

equal togreater thanlower than

greater than

equal to

greater than

lower than

px

Taas ng talaksan sa piksel:Help

equal togreater thanlower than

greater than

equal to

greater than

lower than

px

Sorting order

Sorting orderHelp

RelevanceEdit date – current on topCreation date – current on top

Relevance

Relevance

Edit date – current on top

Creation date – current on top

Search in:

- (Pangunahin)

DefaultDiscussionGeneral HelpAll

(Pangunahin)

Gawin ang pahinang " [Great Soviet Encyclopedia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Soviet_Encyclopedia&action=edit&redlink=1 "Great Soviet Encyclopedia (hindi pa naisusulat)")" sa wiki na ito! Tingnan din ang pahinang nakita sa paghahanap mo.

Tingnan (nakaraang 20) ( [susunod na 20](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=20&offset=20&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Susunod na 20 resulta")) (20 \| [50](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=50&offset=0&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Ipakita ang 50 resulta kada pahina") \| [100](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=100&offset=0&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Ipakita ang 100 resulta kada pahina") \| [250](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=250&offset=0&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Ipakita ang 250 resulta kada pahina") \| [500](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=500&offset=0&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Ipakita ang 500 resulta kada pahina")).

- image layout frameless

[Ensiklopedya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ensiklopedya "Ensiklopedya")(ikarga [Encyclopedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Encyclopedia "Encyclopedia"))

isang partikular na kultura o pangbansang panannaw, tulad ng GreatSovietEncyclopedia. Ang mga tao ay bumuo ng maraming ensiklopedya sa kasaysayan nito...

7 KB (salita) - 23:40, 26 Disyembre 2022

- [![Thumbnail for Alexander Oparin](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Oparin.jpg/250px-Oparin.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexander_Oparin "Alexander Oparin")

[Alexander Oparin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexander_Oparin "Alexander Oparin")

ginawaran ng limang mga Orden ni Lenin. Britannica Encyclopedia \- Aleksandr Oparin GreatSovietEncyclopedia, 3rd edition, entry on "Опарин", available online...

4 KB (salita) - 04:29, 10 Pebrero 2024

- [![Thumbnail for Ural (rehiyon)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Map_of_Russia_-_Urals_Federal_District.svg/250px-Map_of_Russia_-_Urals_Federal_District.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ural_(rehiyon) "Ural (rehiyon)")

[Ural (rehiyon)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ural_(rehiyon) "Ural (rehiyon)")

wikang Ruso). GreatSovietEncyclopedia. Nakuha noong Hunyo 18, 2020. "Ural (heograpiko)" (sa wikang Ruso). GreatSovietEncyclopedia. Nakuha noong Hunyo...

7 KB (salita) - 19:02, 2 Oktubre 2024

- [![Thumbnail for Orotukan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Orotukan.jpg/250px-Orotukan.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Orotukan "Orotukan")

[Orotukan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Orotukan "Orotukan")

sa pamamagitan ni/ng Demoscope Weekly. {{cite web}}: Invalid \|ref=harv (tulong) GreatSovietEncyclopedia. Entry on Orotukan\[patay na link\] (sa Ruso)...

4 KB (salita) - 00:33, 10 Pebrero 2024

- [![Thumbnail for Siberya](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Siberia_%28orthographic_projection%29.svg/120px-Siberia_%28orthographic_projection%29.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Siberya "Siberya")

[Siberya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Siberya "Siberya")

Siberia". Agosto 2017. Сибирь — Большая советская энциклопедия (The GreatSovietEncyclopedia, sa Ruso) "Arctic Oscillation and Polar Vortex Analysis and Forecasts"...

7 KB (salita) - 12:59, 2 Abril 2024

- [![Thumbnail for Unyong Sobyetiko](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_the_Soviet_Union.svg/250px-Flag_of_the_Soviet_Union.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unyong_Sobyetiko "Unyong Sobyetiko")

[Unyong Sobyetiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unyong_Sobyetiko "Unyong Sobyetiko")(ikarga [Adjar Autonomous Soviet Socialist Nagsasariling Sosyalistikong Republikang Soviet ng Adjar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Adjar_Autonomous_Soviet_Socialist_Nagsasariling_Sosyalistikong_Republikang_Soviet_ng_Adjar "Adjar Autonomous Soviet Socialist Nagsasariling Sosyalistikong Republikang Soviet ng Adjar"))

(2005). The Great War for Civilisation: the Conquest of the Middle East. London: Alfred Knopf. pp. 40–41. ISBN 1-84115-007-X. "The Soviet Invasion of...

152 KB (salita) - 04:23, 30 Agosto 2025

- image layout frameless

[Mga Kanlurang Eslabo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Kanlurang_Eslabo "Mga Kanlurang Eslabo")

Gavritukhin, Vladimir Petrukhin (2015). Yury Osipov (pat.). Slavs. Great Russian Encyclopedia (in 35 vol.) Vol. 30. pp. 388–389. Inarkibo mula sa orihinal noong...

4 KB (salita) - 08:44, 14 Disyembre 2023

- image layout frameless

[Kim Won-gyun](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kim_Won-gyun "Kim Won-gyun")

ISBN 1-135-94690-6. Nakuha noong 5 Hulyo 2015. "Korea". The GreatSovietEncyclopedia (sa wikang Ingles) (ika-3rd (na) labas). The Gale Group. 1970–1979...

11 KB (salita) - 04:31, 10 Pebrero 2024

- [![Thumbnail for Andrey Kolmogorov](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Andrej_Nikolajewitsch_Kolmogorov.jpg/230px-Andrej_Nikolajewitsch_Kolmogorov.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andrey_Kolmogorov "Andrey Kolmogorov")

[Andrey Kolmogorov](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andrey_Kolmogorov "Andrey Kolmogorov")

Dmitri Mendeleev. Siya ay sumulat ng ilang mga artikulo para sa GreatSovietEncyclopedia. Sa huli ng kanyang buhay, kanyang labis na itinuon ang kanyang...

11 KB (salita) - 04:27, 10 Pebrero 2024

- [![Thumbnail for Partido Komunista Bulgaro](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Flag_of_Bulgarian_Communist_Party_-_%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D0%9A%D0%9F%29.svg/250px-Flag_of_Bulgarian_Communist_Party_-_%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D0%9A%D0%9F%29.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Partido_Komunista_Bulgaro "Partido Komunista Bulgaro")

[Partido Komunista Bulgaro](https://tl.wikipedia.org/wiki/Partido_Komunista_Bulgaro "Partido Komunista Bulgaro")

Bulgarian Communist Party – isang artikulong isinalin mula sa The GreatSovietEncyclopedia (1979). Kinuha mula sa Libreng diksyunaryo ni Farlex. "Naka-archive...

13 KB (salita) - 01:44, 19 Hunyo 2025

- [![Thumbnail for Tautiška giesmė](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Lithuanian_national_anthem_sheet_music%2C_1896.png/250px-Lithuanian_national_anthem_sheet_music%2C_1896.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tauti%C5%A1ka_giesm%C4%97 "Tautiška giesmė")

[Tautiška giesmė](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tauti%C5%A1ka_giesm%C4%97 "Tautiška giesmė")

bagong Konstitusyon ay naratipikahan pagkatapos ng independence from the Soviet Union ay nakamit. Ang katayuan ng "Tautiška giesmė" bilang pambansang awit...

7 KB (salita) - 09:10, 16 Oktubre 2025

- [![Thumbnail for Dagat Andaman](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/LocationAndamanSea.png/250px-LocationAndamanSea.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Andaman "Dagat Andaman")

[Dagat Andaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Andaman "Dagat Andaman")

may 6.4 porsyento lamang sa perpektong kondisyon. Andaman Sea, GreatSovietEncyclopedia (in Russian) Andaman Sea, Encyclopædia Britannica on-line Maling...

16 KB (salita) - 23:07, 19 Abril 2025

- [![Thumbnail for Shche ne vmerla Ukrainy i slava, i volia](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Anthem_Ukraine_1863.jpg/250px-Anthem_Ukraine_1863.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Shche_ne_vmerla_Ukrainy_i_slava,_i_volia "Shche ne vmerla Ukrainy i slava, i volia")

[Shche ne vmerla Ukrainy i slava, i volia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Shche_ne_vmerla_Ukrainy_i_slava,_i_volia "Shche ne vmerla Ukrainy i slava, i volia")

para sa isang pambansang himno matapos ang Ukraine's secession mula sa Soviet Union, na may isa sa mga songs ay "Za Ukrainu" (lit. 'Para sa Ukraine')...

32 KB (salita) - 17:57, 22 Abril 2024

- [![Thumbnail for Kretasiko](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/LateCretaceousMap.jpg/250px-LateCretaceousMap.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kretasiko "Kretasiko")

[Kretasiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kretasiko "Kretasiko")

Stratigraphy. "ICS - Chart/Time Scale". www.stratigraphy.org. GreatSovietEncyclopedia (sa wikang Ruso) (ika-3rd (na) labas). Moscow: Sovetskaya Enciklopediya...

30 KB (salita) - 19:20, 8 Disyembre 2025

- [![Thumbnail for Valentin Glushko](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Rus_Stamp_GST-Glushko.jpg/250px-Rus_Stamp_GST-Glushko.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Valentin_Glushko "Valentin Glushko")

[Valentin Glushko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Valentin_Glushko "Valentin Glushko")

Большая российская энциклопедия (sa wikang Ruso), Moscow: The Great Russian Encyclopedia, Wikidata Q1768199 "Rockets and people" Naka-arkibo 2017-07-10...

17 KB (salita) - 19:06, 12 Hunyo 2025

- [![Thumbnail for Papa Juan Pablo II](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Pope_John_Paul_II_smile.jpg/120px-Pope_John_Paul_II_smile.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Papa_Juan_Pablo_II "Papa Juan Pablo II")

[Papa Juan Pablo II](https://tl.wikipedia.org/wiki/Papa_Juan_Pablo_II "Papa Juan Pablo II")

struck what turned out to be a mortal blow to its Communist regime, to the Soviet Empire, \[and\] ultimately to Communism.") Ayon kay John Lewis Gaddis, isa...

122 KB (salita) - 18:31, 6 Disyembre 2025

- [![Thumbnail for Rusya](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/250px-Flag_of_Russia.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rusya "Rusya")

[Rusya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rusya "Rusya")

Wayback Machine. from A Country Study: Soviet Union (Former). Library of Congress Country Studies project. "Great Escapes from the Gulag". TIME. 5 Hunyo...

99 KB (salita) - 13:21, 10 Agosto 2025

- image layout frameless

[Lingguwistikong pagtatakda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lingguwistikong_pagtatakda "Lingguwistikong pagtatakda")

Language Council. Nakuha noong 2019-02-22. "Speech Culture". The GreatSovietEncyclopedia (ika-3 (na) labas). 1970–1979. (Heinz 2003) Annabelle Mooney;...

19 KB (salita) - 21:51, 21 Disyembre 2025

- [![Thumbnail for Wuhan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Wuhan_Yangtze_River_Bridge_in_2020.jpg/120px-Wuhan_Yangtze_River_Bridge_in_2020.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wuhan "Wuhan")

[Wuhan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wuhan "Wuhan")

American Geographical Society, Jan. 1959. Accessed 8 October 2011. GreatSovietEncyclopedia, 2d ed. (Moscow), 1958. Op cit. in Shabad, supra. 中国人口统计年鉴1982...

127 KB (salita) - 09:49, 22 Oktubre 2025

- image layout frameless

[1990](https://tl.wikipedia.org/wiki/1990 "1990")

ILGA (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 4 Hulyo 2014. "Soviet leader Mikhail Gorbachev arrives in Washington for a summit". HISTORY (sa...

23 KB (salita) - 13:26, 11 Oktubre 2025

Tingnan (nakaraang 20) ( [susunod na 20](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=20&offset=20&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Susunod na 20 resulta")) (20 \| [50](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=50&offset=0&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Ipakita ang 50 resulta kada pahina") \| [100](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=100&offset=0&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Ipakita ang 100 resulta kada pahina") \| [250](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=250&offset=0&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Ipakita ang 250 resulta kada pahina") \| [500](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Maghanap&limit=500&offset=0&profile=default&search=Great+Soviet+Encyclopedia "Ipakita ang 500 resulta kada pahina")).

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Maghanap](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Maghanap)"

Hanapin

Hanapin

Resulta ng paghahanap

[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?search=Great+Soviet+Encyclopedia&title=Natatangi:Maghanap&ns0=1#)

(Pangunahin)

Usapan

Tagagamit

Usapang tagagamit

Wikipedia

Usapang Wikipedia

Talaksan

Usapang talaksan

MediaWiki

Usapang MediaWiki

Padron

Usapang padron

Tulong

Usapang tulong

Kategorya

Usapang kategorya

Portada

Usapang Portada

Module

Module talk

###### Ang salitang ito:

DescriptionSearches for these words in the title or text.Be aware of the following

- Multiple words can be entered here.
- Punctuation marks and other non-alphanumeric characters (with exception of the colon and comma) will be ignored.
- There may be results that do not contain one or more of your search terms.
- Word stemming is applied. Example: If _car_ is entered, the search will also consider _cars_. The word stemming is language-specific.

Help page[Full text search](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Full_text_search)Syntax-equivalent in the normal search`sesame street car`

###### Exactly this text

DescriptionSearches for a specific sequence of characters. Punctuation marks are ignored.Be aware of the following(only valid when using quotation marks, see example below)

- Separate the search phrases by comma or space e.g. `"good morning"`, `"hello friend!"`.
- Punctuation marks and other non-alphanumeric characters (with exception of the colon and comma) will be ignored.
- Search is not case-sensitive.
- Word stemming is not applied.

Help page[Words, phrases, and modifiers](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Words.2C_phrases.2C_and_modifiers)Syntax-equivalent in the normal searchWords in quotation marks, for example `"Begin at the beginning"`.

###### Hindi ang salitang ito:

DescriptionExcludes pages containing these words from the search.Be aware of the following

- Word stemming is applied. Example: If _car_ is entered, the search will also consider _cars_. The word stemming is language-specific.

Help page[Words, phrases, and modifiers](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Words.2C_phrases.2C_and_modifiers)Syntax-equivalent in the normal searchWords with `-` before them, for example `-elephant`.

###### Isa sa mga salitang iyon:

DescriptionAt least one of the search terms has to be included in the page.Help page[Words, phrases, and modifiers](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Words.2C_phrases.2C_and_modifiers)Syntax-equivalent in the normal searchWords with `OR` in between them like `Laptop OR Notebook`.

###### Naglalaman ang pamagat pampahina ng:

DescriptionSearches for pages with titles that contain this wordBe aware of the following

- The search includes redirects.
- Word stemming is applied. Example: If _car_ is entered, the search will also consider _cars_. The word stemming is language-specific.

Help page[Intitle and incategory](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Intitle_and_incategory)Syntax-equivalent in the normal searchWords with `intitle:` before them like `intitle:queen`.

###### Mga subpahina ng pahinang ito:

DescriptionSearches for pages that are subpages of this page.Be aware of the following

- You can only search for subpages of one page at a time.
- Don’t forget to enable the namespaces you want to limit your search to in the namespace filter.
- Do not include the namespace in front of the page name like this: ~~`Wikipedia:Redirect`~~.

Help page[Subpageof](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#subpageof)Syntax-equivalent in the normal search`subpageof:` followed by a page name like `subpageof:Redirect`. Use double quotes if the parent page contains spaces: `subpageof:"Requests for comment"`.

###### Pahina sa kategoriyang ito:

DescriptionSearches for pages that are in these categories and subcategories.Be aware of the following

- Only the first 5 subcategory levels will be included in your search.
- The number of categories is limited to 256.
- You can look for pages in multiple categories.

Help page[Deepcategory](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Deepcategory)Syntax-equivalent in the normal search`deepcategory:` followed by a category name like `deepcategory:Help`. Use double quotes if the name contains spaces: `deepcategory:"Hidden categories"`.

###### Tanging mga pahina lang na may ganitong padron/suleras:

DescriptionSearches for pages that contain exactly these templates.Be aware of the following

- You can find transcluded templates (templates consisting of other templates).
- The autosuggest function can only find templates which start the same way as your search e.g. a search for `"com..."` will suggest _"commons"_ but not _"nowcommons"_.

Help page[Hastemplate](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Hastemplate)Syntax-equivalent in the normal searchWords in quotation marks with `hastemplate:` before them like `hastemplate:"missing information"`.

Select file type

General file types

Image

Drawing

Audio

Video

Office

Image formats

tiff

png

gif

jpg

webp

xcf

svg

djvu

Audio formats

mid

flac

wav

mp3

Video formats

webm

mpg

Document formats

pdf

Other formats

ogg

###### Uri ng file:

DescriptionSearches only for files of the selected type.Be aware of the following

- You can only search for one file type.
- You can only select the given file types from the drop-down menu.

Help pages[Filetype](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#filetype) and [filemime](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#filemime)Syntax-equivalent in the normal searchWords with `filetype:` before them like `filetype:ogg`.

###### Lapad ng talaksan sa piksel:

DescriptionThese fields allow you to specify the width of the file.Be aware of the following

- This is only applicable to file types that have width and height, like videos and images.

Help page[Filemeasures](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#File_measures)Syntax-equivalent in the normal searchNumbers with `filew` before them like `filew:>800`.

###### Taas ng talaksan sa piksel:

DescriptionThese fields allow you to specify the height of the file.Be aware of the following

- This is only applicable to file types that have width and height, like videos and images.

Help page[Filemeasures](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#File_measures)Syntax-equivalent in the normal searchNumbers with `fileh` before them like `fileh:>600`.

###### Sorting order

DescriptionChange the sorting order of results. The standard is that most relevant pages are placed on top of the results.Help page[Explicit sort orders](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Explicit_sort_orders)Syntax-equivalent in the normal searchThis feature has no keyword that you can type in the search input field since the function is specified via a parameter in the URL.


[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Soviet_Encyclopedia&action=edit#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Walang teksto ang pahinang ito sa kasalukuyan, maaari kang [maghanap para sa pamagat ng pahinang ito](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Maghanap/Great_Soviet_Encyclopedia "Natatangi:Maghanap/Great Soviet Encyclopedia") sa ibang mga pahina o [baguhin ang pahina na ito](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Soviet_Encyclopedia&action=edit).

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/wiki/Great\_Soviet\_Encyclopedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Great_Soviet_Encyclopedia)"

Hanapin

Hanapin

Great Soviet Encyclopedia

[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Soviet_Encyclopedia&action=edit#)