Pilosopiya - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Nakaturo papunta rito ang "batnayan". Huwag itong ikalito sa [bantayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bantayan "Bantayan").

Nakaturo papunta rito ang "batnayanon". Huwag itong ikalito sa [wikang Bantayanon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Bantayanon "Wikang Bantayanon").

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/%22The_School_of_Athens%22_by_Raffaello_Sanzio_da_Urbino.jpg/250px-%22The_School_of_Athens%22_by_Raffaello_Sanzio_da_Urbino.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:%22The_School_of_Athens%22_by_Raffaello_Sanzio_da_Urbino.jpg) _[Scuola di Atene](https://tl.wikipedia.org/wiki/Scuola_di_Atene "Scuola di Atene")_ ('Paaralan ng Atenas') ni [Raphael](https://tl.wikipedia.org/wiki/Raphael "Raphael"), na sumisimbolo sa pilosopiya at nagtatampok ng mga pilosopo mula sa [sinaunang Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya "Sinaunang Gresya").

**Pilosopíya**[\[a\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-2) ang sistematikong pag-aaral sa mga pangkalahatan at mahahalagang [katanungan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katanungan "Katanungan") ng [sangkatauhan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sangkatauhan "Sangkatauhan"), lalo na ang mga may kaugnayan sa [pag-iral](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pag-iral "Pag-iral"), [dahilan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dahilan "Dahilan"), [kaalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman "Kaalaman"), [etika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Etika "Etika"), [kaisipan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaisipan "Kaisipan"), at [wika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wika "Wika"). Para magawa ito, gumagamit ang mga **pilósopó**[\[b\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-5) ng [mga paraan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Metodolohiyang_pampilosopiya&action=edit&redlink=1 "Metodolohiyang pampilosopiya (hindi pa naisusulat)") tulad ng [pagtatanong](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sokratikong_pagtatanong&action=edit&redlink=1 "Sokratikong pagtatanong (hindi pa naisusulat)"), [kritikal na diskurso](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamamaraang_Sokratiko&action=edit&redlink=1 "Pamamaraang Sokratiko (hindi pa naisusulat)"), mga [argumentong makatuwiran](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dialektika&action=edit&redlink=1 "Dialektika (hindi pa naisusulat)"), at sistematikong pagpepresenta.

Nagmula ang salitang "pilosopiya" mula sa [wikang Kastila](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila "Wikang Kastila"), na nagmula naman sa [wikang Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Griyego "Wikang Griyego") na nangangahulugang "mapagmahal ng [karunungan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karunungan "Karunungan")." Sa [malaking bahagi ng kasaysayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan_ng_pilosopiya "Kasaysayan ng pilosopiya"), saklaw ng pilosopiya ang mga [larangan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Larangan "Larangan") na itinuturing na ngayon bilang bahagi ng [mga agham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham "Agham"). Tinatawag na [pilosopiyang likas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiyang_likas&action=edit&redlink=1 "Pilosopiyang likas (hindi pa naisusulat)"), lumaganap ang uri ng pilosopiyang ito mula sa [sinaunang Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya "Sinaunang Gresya") at nagsilbing katumbas ng agham bago ang [Panahon ng Kaliwanagan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_Kaliwanagan "Panahon ng Kaliwanagan").

Sa modernong panahon, [metapisika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Metapisika "Metapisika"), [epistemolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Epistemolohiya "Epistemolohiya"), [etika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Etika "Etika"), at [lohika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lohika "Lohika") ang mga pangunahing larangan ng pilosopiya. Layon ng metapisika na sagutin ang mga mahahalagang katanungan at ang tunay na kalikasan ng [realidad](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Realidad&action=edit&redlink=1 "Realidad (hindi pa naisusulat)") at pag-iral. Kaalaman at [paniniwala](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paniniwala "Paniniwala") naman ang pinag-aaralan sa epistemolohiya, samantalang nakapokus naman ang etika sa pag-aaral sa [moralidad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Moralidad "Moralidad"). Gumagamit naman ng mga tuntunin ang lohika upang mapatunayan ang [katotohanan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katotohanan "Katotohanan") sa likod ng mga pangyayari. Bukod sa mga ito, may mga pag-aaral din ukol sa pilosopiya ng ibang larangan, tulad halimbawa ng sa [agham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya_ng_agham "Pilosopiya ng agham") at [politika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiyang_pampolitika "Pilosopiyang pampolitika").

## Etimolohiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Etimolohiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Etimolohiya")\]

Direktang [hiniram](https://tl.wikipedia.org/wiki/Salitang_hiram "Salitang hiram") ang salitang "pilosopiya" mula sa [salitang Kastila](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila "Wikang Kastila") na _filosofía_. Tulad ng mga wika sa ilalim ng [mga wikang Romanse](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_wikang_Romanse "Mga wikang Romanse") kagaya ng sa [wikang Pranses](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Pranses "Wikang Pranses"), nagmula ang salitang ito mula sa [wikang Latin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Latin "Wikang Latin") na _philosophia_, na direktang hiniram naman mula sa [sinaunang wikang Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_wikang_Griyego "Sinaunang wikang Griyego") na _philosophia_ ( [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Griyego "Wikang Griyego"): φιλοσοφία), isang [pagsasama](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pinagsamang_salita "Pinagsamang salita") ng mga salitang _philos_ ( [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Griyego "Wikang Griyego"): φίλος, "pagmamahal") at _sophia_ ( [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Griyego "Wikang Griyego"): σοφία, "karunungan").[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-6)[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-7) Ayon sa tradisyon, sinasabing si [Pitagoras](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pitagoras "Pitagoras") ang nag-imbento sa salita, bagamat walang direktang ebidensiya ang nagpapatunay dito.[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEBottin1993151-8)[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEJaroszy%C5%84ski201812-9)

Bago ang [Panahon ng Kaliwanagan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_Kaliwanagan "Panahon ng Kaliwanagan"), saklaw ng pilosopiya ang mga larangan na itinuturing na ngayon bilang mga agham. Kasama sa orihinal na saklaw nito ang mga bagay na nangangailangan ng pagsusuring makatuwiran o di kaya'y pag-uusisa, kaya naman madalas inihahanay ang mga agham sa ilalim nito.[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEHarper2022-10)[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEShivendra200615-16-11)[\[10\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTETuomela19851-12) Halimbawa, sakop ng [pilosopiyang likas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiyang_likas&action=edit&redlink=1 "Pilosopiyang likas (hindi pa naisusulat)") ang [biolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biolohiya "Biolohiya"), [pisika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pisika "Pisika"), at maging [matematika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Matematika "Matematika").[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEHarper2022-10)[\[11\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrant2007318-13) Ito ang katumbas halos ng [agham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham "Agham") bago ang pag-usad ng [Rebolusyong Makaagham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rebolusyong_Makaagham "Rebolusyong Makaagham") simula noong ika-16 na siglo. Gayunpaman, mabagal ang pagbabago ng kahulugan ng salita sa panahong ito; halimbawa na lang ang pamagat ng aklat ni [Isaac Newton](https://tl.wikipedia.org/wiki/Isaac_Newton "Isaac Newton") noong 1687 na _[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica](https://tl.wikipedia.org/wiki/Philosophi%C3%A6_Naturalis_Principia_Mathematica "Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica")_, na direktang nagbabanggit sa pilosopiyang likas ( _philosophiæ naturalis_) bilang saklaw ng naturang aklat, pero sa modernong panahon, itinuturing na itong isang aklat ng [pisika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pisika "Pisika").[\[12\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTELindberg20073-14) Ang modernong kahulugan ng salita ay nagsimulang lumaganap noong ika-19 na siglo, kasabay ng [Rebolusyong Industriyal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rebolusyong_Industriyal "Rebolusyong Industriyal").

Sa [wikang Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Tagalog "Wikang Tagalog"), ginagamit ang salitang "pilosopo" bilang isang [pandiwa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pandiwa "Pandiwa"). Maaari itong magamit sa masamang konteksto. Halimbawa, ang salitang "pilosopo" at ang kaugnay nitong "pamimilosopo" ay maaaring manguhulugang "nagmamagaling" o "nangangatuwiran".[\[13\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-15)[\[14\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-16) Laganap ang negatibong konotasyon na ito sa Pilipinas, kaya naman ginagamit ng ilang nasa larangan ang salitang "pilosoper", isang pagsasa-Tagalog ng salitang Ingles na " _philosopher_", upang humiwalay sa konotasyong ito.[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-deleon-pilosoper-3) Ayon kay Emmanuel de Leon ng [Pamantasan ng Santo Tomas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pamantasan_ng_Santo_Tomas "Pamantasan ng Santo Tomas") sa dyornal na _[Hasaan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hasaan_(dyornal)&action=edit&redlink=1 "Hasaan (dyornal) (hindi pa naisusulat)")_ noong 2016:

> Sinimulan kong gamitin ang salitang “pilosoper” sa halip na “pilosopo” upang maiwasan ang pangalawang dahilan ng pagkalugmok ng pilosopiya sa ating bansa na binanggit ni Quito, i.e., “ang masamang konotasyon ng pilosopiya sa Pilipinas”. Hindi natin matatanggihan ang negatibong konotasyon ng katawagang “pilosopo” sa ating bansa. Hindi ko orihinal ang paggamit ng katagang “pilosoper”. Nauna itong ginamit ni Ramon Guillermo sa kanyang pagsasalin ng akda ni Walter Benjamin na pinamagatan niyang _Hinggil sa Konsepto ng Kasaysayan_. Hindi niya ipinaliwanag kung bakit niya pinili ang salitang “pilosoper” sa halip na “pilosopo”. Subalit, nakukutuban akong mulat si Guillermo sa masamang konotasyon ng katagang “pilosopo”. Masasabing maganda ang pagkakabinyag ni Guillermo sa katagang “pilosoper”. Kaya, nais ko itong kumpilan sa artikulong ito.[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-deleon-pilosoper-3)

Samantala, isang [neolohismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Neolohismo "Neolohismo") ang _batnayan_. Una itong lumabas sa panitikan sa _[Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Maugnaying_Talasalitaang_Pang-agham_Ingles-Pilipino&action=edit&redlink=1 "Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino (hindi pa naisusulat)")_ (1969). Isa itong [pagsasama](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pinagsamang_salita "Pinagsamang salita") ng mga salitang _batayan_ ("basehan") at _hanayan_ ("talahanayan").[\[15\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-17)

## Kahulugan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Kahulugan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Kahulugan")\]

Pangunahing artikulo: [Kahulugan ng pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kahulugan_ng_pilosopiya&action=edit&redlink=1 "Kahulugan ng pilosopiya (hindi pa naisusulat)")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Mus%C3%A9e_Rodin_1.jpg/250px-Mus%C3%A9e_Rodin_1.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Mus%C3%A9e_Rodin_1.jpg) _[Le Penseur](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Le_Penseur&action=edit&redlink=1 "Le Penseur (hindi pa naisusulat)")_ ('Ang Nag-iisip') ni [Auguste Rodin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Auguste_Rodin "Auguste Rodin").

Hindi nagkakasundo ang mga pilosopo at iskolar patungkol sa kahulugan ng pilosopiya.[\[16\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEHonderich2005-18)[\[17\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTESandk%C3%BChler2010a-19) Bukod dito, hindi rin malinaw ang pagturing sa larangan bilang isang ganap na sangay ng agham, at iba-iba rin ang binibigay na kahulugan ng mga pilosopong nanggaling mula sa magkakatunggaling [kilusang pampilosopiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kilusang_pampilosopiya&action=edit&redlink=1 "Kilusang pampilosopiya (hindi pa naisusulat)").[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEOvergaardGilbertBurwood201317-44-20) Gayunpaman, tipikal na pumapaloob ang mga ito sa dalawang pangunahing punto: kung bahagi ba ito ng agham mismo o hiwalay na larangan ito mula dito, at ano ang silbi ng pilosopiya.

May ilang pilosopo ang naniniwalang isang pag-aaral ang pilosopiya na pumapatungkol sa pagsagot sa mga katanungan ng sangkatauhan na hindi agad masasagot ng agham, tulad halimbawa ng silbi ng [pag-iral](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pag-iral "Pag-iral").[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEOvergaardGilbertBurwood201317-44-20) May iilan din na naghahanay sa pilosopiya bilang isang agham na umaasa sa empirikal na ebidensiya imbes ng [obserbasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Obserbasyon "Obserbasyon").[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEOvergaardGilbertBurwood201317-44-20) Samantala, naniniwala naman ang iba na hiwalay ang pilosopiya sa agham, dahil nakatuon ito sa pag-unawa at pagpapakahulugan sa mga bagay-bagay. Ayon sa isang pananaw, layunin ng pilosopiya na linawin ang kalabuan at kalituhan na hatid ng istraktura ng mga wika.[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEOvergaardGilbertBurwood201317-44-20)[\[17\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTESandk%C3%BChler2010a-19) Ayon naman sa pilosopo ng [penomenolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Penomenolohiya "Penomenolohiya"), agham ng [esensiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Esensiya "Esensiya") ang pilosopiya.[\[19\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTETieszen2005100-21)

May ilang kahulugan din na nagpopokus sa espiritwal na bahagi ng pilosopiya. Ayon sa pilosopiya ng mga [sinaunang Romano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Romano "Sinaunang Romano") at [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Griyego "Sinaunang Griyego"), isang espiritwal na pagsasanay ang pilosopiya upang madebelop ng tao ang kanyang kapabilidad sa pangangatuwiran. Ito ang pananaw na ginamit ng mga pilosopong tulad nina [Pierre Hadot](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pierre_Hadot&action=edit&redlink=1 "Pierre Hadot (hindi pa naisusulat)") at [Michel Foucault](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Michel_Foucault&action=edit&redlink=1 "Michel Foucault (hindi pa naisusulat)"), na nagbigay ng matinding pagtuon sa [kapakanan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapakanan "Kapakanan") ng tao sa isang maaliwalas na buhay.[\[20\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEBanicki20147-31-22)[\[21\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEHadot1997-23)[\[22\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrimmCohoe2021236-251-24) Gamit ang pananaw na ito, kinatuwiran ng ibang mga pilosopo at iskolar na layunin ng pilosopiya na idebelop ang [pananaw ng isang indibidwal sa mundo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pananaw_sa_mundo&action=edit&redlink=1 "Pananaw sa mundo (hindi pa naisusulat)").[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEOvergaardGilbertBurwood201317-44-20)

## Kasaysayan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Kasaysayan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Kasaysayan")\]

Pangunahing artikulo: [Kasaysayan ng pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan_ng_pilosopiya "Kasaysayan ng pilosopiya")

Nagsimula ang kasaysayan ng pilosopiya noon pang bago maimbento ang [pagsusulat](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagsusulat "Pagsusulat"). Dalawang pangunahing uri ng pilosopiya ang umusbong: [Kanluranin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanluraning_pilosopiya "Kanluraning pilosopiya") na nagsimula sa [Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gresya "Gresya") at ang samu't-saring pilosopiyang umusbong sa Asya tulad ng sa [Tsina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiyang_Tsino "Pilosopiyang Tsino") at [India](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiyang_Indiyano&action=edit&redlink=1 "Pilosopiyang Indiyano (hindi pa naisusulat)"), na kolektibong tinatawag sa ilalim ng [Silanganing pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Silanganing_pilosopiya "Silanganing pilosopiya"). Kalaunan, kasabay ng pag-usbong ng mga [relihiyong Abrahamaiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Relihiyong_Abrahamaiko&action=edit&redlink=1 "Relihiyong Abrahamaiko (hindi pa naisusulat)") sa [Gitnang Silangan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gitnang_Silangan "Gitnang Silangan"), umusbong din ang mga pilosopiyang panrehiliyon tulad ng sa [Kristiyanismo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiyang_Kristiyano&action=edit&redlink=1 "Pilosopiyang Kristiyano (hindi pa naisusulat)") at [Islam](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya_ng_Islam "Pilosopiya ng Islam"). Bukod sa mga ito, nagkaroon din ng mga sari-sarling pilosopiya ang iba't ibang bahagi ng mundo, tulad ng sa [Hapon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiyang_Hapon&action=edit&redlink=1 "Pilosopiyang Hapon (hindi pa naisusulat)") at [Aprika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiyang_Aprikano&action=edit&redlink=1 "Pilosopiyang Aprikano (hindi pa naisusulat)").

### Kanluranin

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Kanluranin") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Kanluranin")\]

Pangunahing artikulo: [Kanluraning pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanluraning_pilosopiya "Kanluraning pilosopiya")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/%CE%A3%CF%89%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%82%2C_%CE%91%CE%BA%CE%B1%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%AF%CE%B1_%CE%91%CE%B8%CE%B7%CE%BD%CF%8E%CE%BD_6616.jpg/120px-%CE%A3%CF%89%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%82%2C_%CE%91%CE%BA%CE%B1%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%AF%CE%B1_%CE%91%CE%B8%CE%B7%CE%BD%CF%8E%CE%BD_6616.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:%CE%A3%CF%89%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%82,_%CE%91%CE%BA%CE%B1%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%AF%CE%B1_%CE%91%CE%B8%CE%B7%CE%BD%CF%8E%CE%BD_6616.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/St-thomas-aquinas.jpg/120px-St-thomas-aquinas.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:St-thomas-aquinas.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Frans_Hals_-_Portret_van_Ren%C3%A9_Descartes.jpg/120px-Frans_Hals_-_Portret_van_Ren%C3%A9_Descartes.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Frans_Hals_-_Portret_van_Ren%C3%A9_Descartes.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Immanuel_Kant_-_Gemaelde_1.jpg/120px-Immanuel_Kant_-_Gemaelde_1.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Immanuel_Kant_-_Gemaelde_1.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Nietzsche187a.jpg/120px-Nietzsche187a.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nietzsche187a.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Simone_de_Beauvoir_%26_Jean-Paul_Sartre_in_Beijing_1955.jpg/120px-Simone_de_Beauvoir_%26_Jean-Paul_Sartre_in_Beijing_1955.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Simone_de_Beauvoir_%26_Jean-Paul_Sartre_in_Beijing_1955.jpg)

Ilan sa mga mahahalagang pilosopo ng Kanluraning Mundo: [Sokrates](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sokrates "Sokrates"), [Tomas ng Aquino](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tomas_ng_Aquino "Tomas ng Aquino"), [Rene Descartes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rene_Descartes "Rene Descartes"), [Immanuel Kant](https://tl.wikipedia.org/wiki/Immanuel_Kant "Immanuel Kant"), [Friedrich Nietzsche](https://tl.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Nietzsche "Friedrich Nietzsche"), at [Jean-Paul Sartre](https://tl.wikipedia.org/wiki/Jean-Paul_Sartre "Jean-Paul Sartre") kasama si [Simone de Beauvoir](https://tl.wikipedia.org/wiki/Simone_de_Beauvoir "Simone de Beauvoir").

Sa [sinaunang Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya "Sinaunang Gresya") nagsimula ang pilosopiya ng [Kanluraning Mundo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanluraning_Mundo "Kanluraning Mundo"), sa pamamagitan ng mga pilosopong kilala ngayon sa kolektibong tawag na " [mga Presokratiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_Presokratiko&action=edit&redlink=1 "Mga Presokratiko (hindi pa naisusulat)")". Saklaw ng pilosopiya nila ang paghahanap sa mga sagot patungkol sa mga pangyayari sa _[cosmos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cosmos&action=edit&redlink=1 "Cosmos (hindi pa naisusulat)")_.[\[23\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEBlackson2011-25)[\[24\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGraham2023-26)[\[25\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEDuignan20109%E2%80%9311-27) Ang pananaw na ito ay pinalawak pa ni [Sokrates](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sokrates "Sokrates"), [Platon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Platon "Platon"), at [Aristoteles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristoteles "Aristoteles"), tatlo sa mga itinuturing na mga pinakamahahalagang pilosopo ng sinaunang panahon sa Europa. Dinebelop nila ang mga pundasyon ng [etika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Etika "Etika") at [epistemolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Epistemolohiya "Epistemolohiya"), at nagsimulang mag-imbestiga sa tunay na [kalikasan ng realidad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Metapisika "Metapisika") at ng [kaisipan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaisipan "Kaisipan").[\[24\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGraham2023-26) Nabuo kalaunan ang ilan sa mga unang [kilusang pampilosopiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kilusang_pampilosopiya&action=edit&redlink=1 "Kilusang pampilosopiya (hindi pa naisusulat)"), tulad ng [epikureismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Epikureismo "Epikureismo"), [stoisismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Stoisismo "Stoisismo"), [skeptisismo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Skeptisismo&action=edit&redlink=1 "Skeptisismo (hindi pa naisusulat)"), at ang [neoplatonismo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Neoplatonismo&action=edit&redlink=1 "Neoplatonismo (hindi pa naisusulat)").[\[24\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGraham2023-26)[\[23\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEBlackson2011-25)

Kasabay ng paglaganap ng [Kristiyanismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kristiyanismo "Kristiyanismo") sa Europa ang paglaganap din ng pilosopiyang panrehiliyon na nakabase sa naturang rehiliyon. Ginamit ng mga pilosopong tulad ni [Tomas ng Aquino](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tomas_ng_Aquino "Tomas ng Aquino") ang pilosopiya ng sinaunang panahon upang lalo pang palawakin at bigyang-diwa ang [teolohiyang Kristiyano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Teolohiyang_Kristiyano "Teolohiyang Kristiyano").[\[26\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-28) Muling sumikat sa mga iskolar ang pilosopiya ng sinaunang panahon sa Europa noong [Renasimiyento](https://tl.wikipedia.org/wiki/Renasimiyento "Renasimiyento"), lalo na ang [pilosopiya ni Platon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Platonismo "Platonismo"), na nagbigay-daan sa pag-usbong ng ideya ng [humanismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Humanismo "Humanismo").[\[27\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEAdamson2022155%E2%80%93157-29)[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30)[\[29\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEChambreMaurerStrollMcLellan2023-31) Kasabay ng pagbilis ng pag-unsad ng mga agham simula noong 1700s, nagsimulang imbestigahan ng mga pilosopo ang paraan paano nabubuo ang [kaalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman "Kaalaman"). Binigyang ng matinding pokus ng mga pilosopo sa panahong ito ang gampanin ng rason ( [rasyonalismo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rasyonalismo&action=edit&redlink=1 "Rasyonalismo (hindi pa naisusulat)")) at [nararanasang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karanasan "Karanasan") [pakiramdam](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pakiramdam "Pakiramdam") ( [empirisismo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Empirisismo&action=edit&redlink=1 "Empirisismo (hindi pa naisusulat)")). Ginamit ang mga ideyang ito sa paghamon sa mga tradisyonal na otoridad.[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Sa panahong ito, dinebelop din ng mga pilosopo ang mga sistema ng pilosopiya na inklusibo, tulad halimbawa ng [idealismong Aleman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Idealismong_Aleman&action=edit&redlink=1 "Idealismong Aleman (hindi pa naisusulat)").[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Pagsapit ng ika-20 siglo, umusbong sa naturang larangan ang paggamit sa [pormal na lohika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lohika "Lohika") at nagpokus sa [gampanin ng wika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagkiling_sa_wika&action=edit&redlink=1 "Pagkiling sa wika (hindi pa naisusulat)") sa pilosopiya gayundin sa mga kilusang pampilosopiya tulad ng [penomenolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Penomenolohiya "Penomenolohiya") at [pragmatismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pragmatismo "Pragmatismo").[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Sa siglo ring ito nakita ang mabilis na pagdami ng mga pilosopo at paglalathala sa akademya, gayundin sa pagdami ng mga babaeng pilosopo at ang pag-usbong ng [pilosopiyang pemenista](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiyang_pemenista&action=edit&redlink=1 "Pilosopiyang pemenista (hindi pa naisusulat)"), tulad halimbawa ng mga gawa ni [Simone de Beauvoir](https://tl.wikipedia.org/wiki/Simone_de_Beauvoir "Simone de Beauvoir"), ang nobya ng pilosopong si [Jean-Paul Sartre](https://tl.wikipedia.org/wiki/Jean-Paul_Sartre "Jean-Paul Sartre").[\[30\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-32)[\[31\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEWaithe1995-33)

### Silanganin

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Silanganin") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Silanganin")\]

Pangunahing artikulo: [Silanganing pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Silanganing_pilosopiya "Silanganing pilosopiya")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Konfuzius-1770.jpg/120px-Konfuzius-1770.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Konfuzius-1770.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Laozi.jpg/120px-Laozi.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Laozi.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Avicenna_Portrait_on_Silver_Vase_-_Museum_at_BuAli_Sina_%28Avicenna%29_Mausoleum_-_Hamadan_-_Western_Iran_%287423560860%29.jpg/120px-Avicenna_Portrait_on_Silver_Vase_-_Museum_at_BuAli_Sina_%28Avicenna%29_Mausoleum_-_Hamadan_-_Western_Iran_%287423560860%29.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Avicenna_Portrait_on_Silver_Vase_-_Museum_at_BuAli_Sina_(Avicenna)_Mausoleum_-_Hamadan_-_Western_Iran_(7423560860).jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Al-Ghazali.png/120px-Al-Ghazali.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Al-Ghazali.png)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Buddha_meditating.jpg/120px-Buddha_meditating.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Buddha_meditating.jpg)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Mural_painting_of_Guru_Nanak_from_Gurdwara_Baba_Atal_Rai.jpg/120px-Mural_painting_of_Guru_Nanak_from_Gurdwara_Baba_Atal_Rai.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Mural_painting_of_Guru_Nanak_from_Gurdwara_Baba_Atal_Rai.jpg)

Ilan sa mga mahahalagang pilosopo mula sa Silangan: [Confucius](https://tl.wikipedia.org/wiki/Confucius "Confucius"), [Lao Tzu](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lao_Tzu "Lao Tzu"), [Avicenna](https://tl.wikipedia.org/wiki/Avicenna "Avicenna"), [Al-Ghazali](https://tl.wikipedia.org/wiki/Al-Ghazali "Al-Ghazali"), [Siddhartha Gautama](https://tl.wikipedia.org/wiki/Siddhartha_Gautama "Siddhartha Gautama"), at [Guru Nanak Dev](https://tl.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Dev "Guru Nanak Dev")

Isang kolektibong pantawag ang 'silanganing pilosopiya' upang ilarawan ang mga pilosopiya na umusbong sa [Asya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Asya "Asya") \- silangan sa pananaw ng mga Europeo. Kabilang sa saklaw nito ang mga pilosopiyang umusbong sa [Gitnang Silangan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gitnang_Silangan "Gitnang Silangan"), [India](https://tl.wikipedia.org/wiki/India "India"), at [Silangang Asya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Silangang_Asya "Silangang Asya").

Malaki ang impluwensiya ng [Islam](https://tl.wikipedia.org/wiki/Islam "Islam") sa pilosopiya ng Gitnang Silangan. Umusbong dito ang naturang relihiyon simula noong nagsimulang mangaral si [Muhamad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Muhamad "Muhamad") sa [tangway ng Arabia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tangway_ng_Arabia "Tangway ng Arabia"). Sinubukan ng mga sumunod na pilosopong Muslim na bigyang-kahulugan at linawin ang mga nakasulat sa [Koran](https://tl.wikipedia.org/wiki/Koran "Koran"), sa panahong kilala bilang [Ginintuang Panahon ng Islam](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ginintuang_Panahon_ng_Islam&action=edit&redlink=1 "Ginintuang Panahon ng Islam (hindi pa naisusulat)"). Si [Al-Kindi](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Al-Kindi&action=edit&redlink=1 "Al-Kindi (hindi pa naisusulat)") ang itinuturing na unang pilosopong Muslim, at nagsalin ng mga gawa ng mga kilalang Kanluraning pilosopo tulad ni [Aristoteles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristoteles "Aristoteles") at [Platon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Platon "Platon") sa [wikang Arabo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Arabo "Wikang Arabo") upang ikatuwiran na may pagkakasundo sa [pananampalataya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pananampalataya "Pananampalataya") at rason.[\[32\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEAdamson2020-34) Sinundan siya ni [Avicenna](https://tl.wikipedia.org/wiki/Avicenna "Avicenna") at nagdebelop ng isang sistema upang malaman ang [realidad](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Realidad&action=edit&redlink=1 "Realidad (hindi pa naisusulat)") ayon sa agham, relihiyon, at [mistisismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mistisismo "Mistisismo").[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Samantala, kritiko naman si [Al-Ghazali](https://tl.wikipedia.org/wiki/Al-Ghazali "Al-Ghazali") ng ideya na makakarating ang rason sa tunay na pagkakaunawa sa realidad at sa Diyos. Nagsulat siya ng isang [detalyadong aklat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tah%C4%81fut_al-Fal%C4%81sifa&action=edit&redlink=1 "Tahāfut al-Falāsifa (hindi pa naisusulat)") patungkol sa aniya'y kontradiksyon ng pilosopiyang Griyego sa mga turo ng Islam.[\[33\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEAdamson2016140-146-35) Nagsimulang humina ang interes sa pilosopiya sa lugar matapos ang Ginintuang Panahon ng Islam.[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Gayunpaman, itinuturing ng mga iskolar si [Mulla Sadra](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mulla_Sadra&action=edit&redlink=1 "Mulla Sadra (hindi pa naisusulat)") bilang isa sa mga mahahalagang pilosopo ng sumunod na panahon.[\[34\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTERizvi2021-36)

Sa [sinaunang Tsina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Tsina "Sinaunang Tsina"), mas nagpokus ang mga pilosopo sa mga praktikal na katanungan kesa sa paghahanap sa mga sagot upang malaman ang tunay na realidad, tulad halimbawa ng pagbuo ng mga sistemang pampilosopiya na may layuning hanapin ang tamang pagkilos at ugali sa lipunan at pamamahala.[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Ito ang sentrong paksa ng mga pilosopiyang umusbong sa naturang rehiyon simula noong ika-6 na siglo BKP, tulad ng [Confucianismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Confucianismo "Confucianismo") at [Daoismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Daoismo "Daoismo"). Sentro sa mga turo sa Confucianismo ang iba't ibang anyo ng moral na [birtud](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Birtud&action=edit&redlink=1 "Birtud (hindi pa naisusulat)") at ang kahalagahan nito sa pagtamo sa isang nagkakaisang lipunan. Samantala, nakasentro naman ang Daoismo sa mga tanong tungkol sa relasyon ng tao sa [kalikasan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalikasan "Kalikasan").[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Nabuo sa Tsina ang konsepto ng [legalismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Legalismo "Legalismo"), isang pilosopiya na nakatuon sa pagkakaroon ng isang matatag na [estado](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estado "Estado") sa pamamagitan ng mga istriktong batas, at [Mohismo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohismo&action=edit&redlink=1 "Mohismo (hindi pa naisusulat)"), na nakatuon naman sa isang ideya ng [konsekwensiyalismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Konsekwensiyalismo "Konsekwensiyalismo") na walang pinapanigan.[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30)[\[35\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTELittlejohn2023-37) Dinala naman ng [Budismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Budismo "Budismo") ang pilosopiya nito sa Tsina sa sumunod na siglo, na nagresulta sa [isang bagong anyo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Budismong_Isino&action=edit&redlink=1 "Budismong Isino (hindi pa naisusulat)") nito. Nagsimula naman noong ika-11 siglo ang [Neoconfucianismo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Neoconfucianismo&action=edit&redlink=1 "Neoconfucianismo (hindi pa naisusulat)"), isang uri ng Confucianismo na nakapokus sa [metapisika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Metapisika "Metapisika") nito. Sa modernong panahon, ang pilosopiya ng Tsina ay nakabase sa mga ideya ni [Karl Marx](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx "Karl Marx") ukol sa [sosyalismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sosyalismo "Sosyalismo") at [komunismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Komunismo "Komunismo"). Nagdebelop ito kalaunan sa [isang anyo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Marxismong_Tsino&action=edit&redlink=1 "Marxismong Tsino (hindi pa naisusulat)") ng [Marxismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Marxismo "Marxismo") na unang ginamit ni [Mao Zedong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mao_Zedong "Mao Zedong") simula noong ika-20 siglo na nagpabagsak sa [huling dinastiya ng Tsina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dinastiyang_Qing "Dinastiyang Qing") at nagbigay-daan kalaunan sa [modernong komunistang bansa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsina "Tsina").[\[35\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTELittlejohn2023-37)[\[36\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEMou2009-38)

Maraming paaralan ng pilosopiya ang nabuo sa [subkontinente ng India](https://tl.wikipedia.org/wiki/Subkontinente_ng_India "Subkontinente ng India"). Nakapokus ang mga ito sa pagtuklas sa tunay na kalikasan ng realidad, sa pamamagitan ng pagtatanong sa espiritwal na paraan upang marating ang [kaliwanagan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaliwanagan_(espiritwal)&action=edit&redlink=1 "Kaliwanagan (espiritwal) (hindi pa naisusulat)"). Nagsimula ito sa mga turo ng mga [mga Veda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Veda "Mga Veda"), isang mahalagang aklat sa [Hinduismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinduismo "Hinduismo"). Sumesentro ito sa mga isyu sa [sarili](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sarili "Sarili") at sa [tunay na realidad](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tunay_na_realidad&action=edit&redlink=1 "Tunay na realidad (hindi pa naisusulat)") gayundin sa konsepto ng [pagsilang muli](https://tl.wikipedia.org/wiki/Reinkarnasyon "Reinkarnasyon") bilang isang nilalang matapos mamatay.[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Kasabay nito ang pagdebelop ng mga ideya na hindi nakabase sa mga Veda, tulad halimbawa ng mga turo ni [Gautama Buddha](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gautama_Buddha "Gautama Buddha") na nagbigay-daan kalaunan sa [Budismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Budismo "Budismo"), at ng mga unang tagasunod ng [Jainismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Jainismo "Jainismo"), na itinatatag ni [Mahavira](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mahavira "Mahavira").[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEGrayling2019-30) Sa mga sumunod na siglo, tinatayang nagsimula noong 200 BKP, anim na pangunahing paaralang Hindu ang umusbong sa subkontinente: [Nyāyá](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ny%C4%81y%C3%A1&action=edit&redlink=1 "Nyāyá (hindi pa naisusulat)"), [Vaiśeṣika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Vai%C5%9Be%E1%B9%A3ika&action=edit&redlink=1 "Vaiśeṣika (hindi pa naisusulat)"), [Sāṃkhya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C4%81%E1%B9%83khya&action=edit&redlink=1 "Sāṃkhya (hindi pa naisusulat)"), [Yoga](https://tl.wikipedia.org/wiki/Yoga "Yoga"), [Mīmāṃsā](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C4%ABm%C4%81%E1%B9%83s%C4%81&action=edit&redlink=1 "Mīmāṃsā (hindi pa naisusulat)"), at [Vedanta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Vedanta "Vedanta").[\[37\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEAdamsonGaneri2020-39) Nagkakatalo-talo ito sa kanilang interpretasyon sa mga turo ng Hinduismo, at sa mga konsepto tulad ng kung isang [ilusyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ilusyon&action=edit&redlink=1 "Ilusyon (hindi pa naisusulat)") lang nga ba talaga ang [realidad](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Realidad&action=edit&redlink=1 "Realidad (hindi pa naisusulat)"). Kasabay ng [pagsakop ng mga Kanluranin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Raj_ng_Britanya "Raj ng Britanya") sa subkontinente simula noong ika-19 na siglo, nagsimula ring humalo ang [Kanluraning pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanluraning_pilosopiya "Kanluraning pilosopiya") sa pilosopiya ng rehiyon. Sa kasalukuyan, ang pilosopiya ng lugar ay magkahalong nakabase sa mga turo ng sinaunang pilosopiya at ng Kanluraning ideya dala ng mga taga- [Britanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Britanya "Britanya").[\[38\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya#cite_note-FOOTNOTEPerrett2016-40)

## Sangay

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Sangay") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Sangay")\]

Mahahati sa mga sangay ang pilosopiya base sa klase ng katanungang sinasagot nito. Kabilang sa mga pangunahing sangay nito ang [epistemolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Epistemolohiya "Epistemolohiya"), [etika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Etika "Etika"), [lohika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lohika "Lohika"), at [metapisika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Metapisika "Metapisika"). Bukod sa mga ito, marami ring mga larangan ang may sariling sangay ng pilosopiya, katulad halimbawa ng [pilosopiyang pampolitika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiyang_pampolitika "Pilosopiyang pampolitika"), o di kaya'y sangay na nakatuon sa isang partikular na kultura, tulad ng [pilosopiyang Tsino](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiyang_Tsino "Pilosopiyang Tsino"). Dahil sa lawak ng saklaw ng ilang sangay, minsan din itong itinuturing bilang mga disiplina sa ilalim ng [agham panlipunan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham_panlipunan "Agham panlipunan"), [relihiyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Relihiyon "Relihiyon"), at [matematika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Matematika "Matematika").

### Epistemolohiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=7 "Baguhin seksiyon: Epistemolohiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=7 "Edit section's source code: Epistemolohiya")\]

Pangunahing artikulo: [Epistemolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Epistemolohiya "Epistemolohiya")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Edmund_L_Gettier_III_ca_1960s_umass.jpg/250px-Edmund_L_Gettier_III_ca_1960s_umass.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Edmund_L_Gettier_III_ca_1960s_umass.jpg) Inilatag ni [Edmund Gettier](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Edmund_Gettier&action=edit&redlink=1 "Edmund Gettier (hindi pa naisusulat)") ang [isang problema](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Problemang_Gettier&action=edit&redlink=1 "Problemang Gettier (hindi pa naisusulat)") sa pilosopiya patungkol sa kalikasan ng [kaalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman "Kaalaman").

Epistemolohiya ang sangay ng pilosopiya na nakatuon sa kalikasan, pinagmulan, at saklaw ng [kaalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaalaman "Kaalaman"). Saklaw ng pag-aaral na ito ang mga paksang may kinalaman sa kaalaman, tulad halimbawa ng [rasyonalidad](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rasyonalidad&action=edit&redlink=1 "Rasyonalidad (hindi pa naisusulat)") ng [paniniwala](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paniniwala "Paniniwala").

Walang tiyak na kahulugan ang kaalaman sa epistemolohiya. Ang tiyak na kahulugan nito ay isa sa mga pangunahing pinagdedebatehan sa naturang larangan. Ang pinakasikat na kahulugan nito ay nanggaling mula sa pilosopiya ng [sinaunang Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya "Sinaunang Gresya"), na nagsasabi na ang kaalaman ay isang paniniwalang totoo at makatuwiran. Bagamat nagkakaisa ang maraming epistemologo sa unang dalawang bahagi (na ang kaalaman ay isang paniniwalang totoo), hindi ganon ang kaso sa pangatlo (makatuwiran). Madalas isinasama ang pagiging makatuwiran ng kaalaman upang ihiwalay ang kaalaman mula sa mga [kuro-kuro](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kuro-kuro "Kuro-kuro"), [pamahiin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pamahiin "Pamahiin"), o [hula](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hula "Hula"). Upang masabing kaalaman nga ang isang paniniwala, dapat may kaakibat na ebidensiya ang nagsasabi nito, tulad halimbawa ng [karanasan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karanasan "Karanasan") o alaala. Gayunpaman, ang pananaw na ito ay kritikal na sinuri ng mga epistemologo simula nung ika-20 siglo. Pinakasikat sa mga ito ang [mga inihaing problema](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Problemang_Gettier&action=edit&redlink=1 "Problemang Gettier (hindi pa naisusulat)") ng Amerikanong epistemologo na si [Edmund Gettier](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Edmund_Gettier&action=edit&redlink=1 "Edmund Gettier (hindi pa naisusulat)"), na nagpapakita na hindi masasabing kaalaman agad ang isang paniniwala kahit na makatuwiran ito o totoo.

### Etika

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=8 "Baguhin seksiyon: Etika") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=8 "Edit section's source code: Etika")\]

Pangunahing artikulo: [Etika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Etika "Etika")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Trolley_Problem.svg/500px-Trolley_Problem.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Trolley_Problem.svg) Tinatanong sa [problemang trolley](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Problemang_trolley&action=edit&redlink=1 "Problemang trolley (hindi pa naisusulat)") kung ano ang pinakatamang gawin sa sitwasyong nangangailangang pumili ng ililigtas sa pagitan ng isa o maraming tao.

Etika ang sangay ng pilosopiya na sumesentro sa [moralidad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Moralidad "Moralidad") at ang kalikasan ng tama at mali. Tinatawag din itong pilosopiyang moral dahil rito. Nahahati sa tatlo ang etika: [normatibong etika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Normatibong_etika "Normatibong etika"), [nalalapat na etika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nalalapat_na_etika&action=edit&redlink=1 "Nalalapat na etika (hindi pa naisusulat)"), at [metaetika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Metaetika&action=edit&redlink=1 "Metaetika (hindi pa naisusulat)"). Sa normatibong etika, hinahanap ng mga pilosopo ang patunay bakit pinakatama ang ginawang desisyon ng isang tao. Ilan sa mga pangunahing sangay ang [Konsekwensiyalismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Konsekwensiyalismo "Konsekwensiyalismo") na nagsasabing pinakatama ang desisyon kung humantong ito sa pinakamagandang bunga, [deontolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Deontolohiya "Deontolohiya") na nagsasabing pinakatama ang desisyon kung naaayon ito sa pagganap sa isang tungkulin, at [etikang birtud](https://tl.wikipedia.org/wiki/Etikang_birtud "Etikang birtud") na nagsasabi naman na pinakatama ang desisyon kung naaayon ito sa mga [birtud](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Birtud&action=edit&redlink=1 "Birtud (hindi pa naisusulat)") tulad ng katapangan at pagkakumbaba. Nalalapat na etika naman ang sangay ng etika na nakatuon sa mga partikular na etika sa iba't ibang larangan, tulad ng sa trabaho ( [etikang pampropesyonal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Etikang_pampropesyonal&action=edit&redlink=1 "Etikang pampropesyonal (hindi pa naisusulat)")) at biolohiya ( [bioetika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bioetika&action=edit&redlink=1 "Bioetika (hindi pa naisusulat)")). Samantala, pinag-aaralan naman sa metaetika ang kalikasan ng etika mismo, kung hiwalay ba ito sa isip, at sa paanong paraan naiimpluwensiyahan ng [moralidad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Moralidad "Moralidad") ang mga desisyon ng tao.

### Lohika

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=9 "Baguhin seksiyon: Lohika") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&action=edit&section=9 "Edit section's source code: Lohika")\]

Pangunahing artikulo: [Lohika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lohika "Lohika")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Modus_ponendo_ponens.png/250px-Modus_ponendo_ponens.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Modus_ponendo_ponens.png) _[Modus ponens](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Modus_ponens&action=edit&redlink=1 "Modus ponens (hindi pa naisusulat)")_, isang anyo ng [imperensiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperensiya "Imperensiya") na nagsasabing, "kung totoo ang _p_, at [dawit](https://tl.wikipedia.org/wiki/Implikasyon "Implikasyon") ang _q_ sa _p_, masasabing totoo rin ang _q_".

Lohika ang sangay ng pilosipiya na nakapokus sa pagbibigay ng tamang dahilan. Nahahati ito sa dalawa: [pormal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pormal_na_lohika&action=edit&redlink=1 "Pormal na lohika (hindi pa naisusulat)") at [di-pormal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Di-pormal_na_lohika&action=edit&redlink=1 "Di-pormal na lohika (hindi pa naisusulat)"). Pinag-aaralan sa pormal na lohika ang katibayan ng mga iprinesentang [argumento](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Argumento&action=edit&redlink=1 "Argumento (hindi pa naisusulat)") na hiwalay sa kanilang paksa o nilalaman. Samantala, sentro sa pag-aaral ng di-pormal na lohika ang [kritikal na pag-iisip](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kritikal_na_pag-iisip "Kritikal na pag-iisip") at ang [teorya ng argumento](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Teorya_ng_argumento&action=edit&redlink=1 "Teorya ng argumento (hindi pa naisusulat)"). Gumagamit ito ng [wikang likas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_likas&action=edit&redlink=1 "Wikang likas (hindi pa naisusulat)"), di tulad ng pormal na lohika, na gumagamit naman ng [wikang pormal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_pormal&action=edit&redlink=1 "Wikang pormal (hindi pa naisusulat)").

Argumento ang sentrong paksa sa lohika. Kalipunan ito ng mga [palagay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Palagay "Palagay") na may bunga. Gumagamit ang mga ito ng mga [proposisyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Proposisyon&action=edit&redlink=1 "Proposisyon (hindi pa naisusulat)") na maaaring tama o mali, depende sa mga kahulugan ng bawat bahagi nito. Masasabing tama ang isang argumento kung suportado ng mga palagay na iprinesenta ang sinasabing bunga nito.

### Metapisika

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pilosopiya&veaction=edit&section=10 "Baguhin seksiyon: Metapisika") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title


Sinaunang Gresya - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Nakaturo ang "Sinaunang Griyego" dito. Para sa kaniyang wika, tingnan ang [Wikang Sinaunang Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Sinaunang_Griyego "Wikang Sinaunang Griyego").

Tingnan din: [Klasikong Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Klasikong_Gresya "Klasikong Gresya")

|     |     |
| --- | --- |
| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Question_book-new.svg/60px-Question_book-new.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Question_book-new.svg) | Nangangailangan ang artikulong ito **ng karagdagang mga pagsipi o sanggunian para sa [pagpapatunay](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Verifiability "en:Wikipedia:Verifiability")**. Pakitulungan na [pagbutihin ang artikulong ito](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&action=edit) sa pamamagitan ng [pagdagdag ng mga sanggunian mula sa mga maaasahang pinagmulan](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Introduction_to_referencing_with_Wiki_Markup/1 "en:Help:Introduction to referencing with Wiki Markup/1"). Maaaring matanggal o tutulan ang mga materyal na walang sanggunian._([Alamin kung paano o kailan matatanggal ang mensaheng ito](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Maintenance_template_removal "en:Help:Maintenance template removal"))_ |

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Parthenon_from_west.jpg/250px-Parthenon_from_west.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Parthenon_from_west.jpg) Ang [Parthenon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Parthenon "Parthenon") na isang templong inalay kay [Athena](https://tl.wikipedia.org/wiki/Athena "Athena") ay matatagpuan sa [Acropolis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Acropolis "Acropolis") sa [Atenas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Atenas "Atenas") at isa sa pinaka-kumakatawang mga simbolo ng kultura at sopistikasyon ng mga Sinaunang Griyego.

Ang **Sinaunang [Grecia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Grecia "Grecia")** ( [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Griyego "Wikang Griyego"): Αρχαία Ελλάδα) ang [kabihasnang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnan "Kabihasnan") [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Griyego "Griyego") na kabilang sa isang panahon ng kasaysayan ng Grecia na tumagal ng mga isang libong taon mula ika-8 siglo BCE hanggang ika-6 siglo BCE hanggang sa wakas ng [antikwidad](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Klasikong_antikwidad&action=edit&redlink=1 "Klasikong antikwidad (hindi pa naisusulat)")(ca. 600 CE). Pagkatapos ng panahong ito ang pasimula ng [Maagang mga gitnang panahon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Maagang_mga_gitnang_panahon&action=edit&redlink=1 "Maagang mga gitnang panahon (hindi pa naisusulat)") at panahong [Bisantino](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bisantino "Bisantino").[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya#cite_note-Thomas1988-1) Kabilang sa Sinaunang Gresya ang panahon ng [Klasikong Grecia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Klasikong_Gresya "Klasikong Gresya") na yumabong noong ika-5 hanggang ika-4 siglo BCE. Ang Klasikong Gresya ay nagsimula sa pagpapatalsik sa isang [pananakop na Persa _(Persian)_](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_digmaang_Persa&action=edit&redlink=1 "Mga digmaang Persa (hindi pa naisusulat)") ng mga pinunong [Atenian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Klasikong_Atenas&action=edit&redlink=1 "Klasikong Atenas (hindi pa naisusulat)"). Dahil sa mga pananakop ni [Dakilang Alejandro](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dakilang_Alejandro "Dakilang Alejandro"), ang [kabihasnang Helenistiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Helenistiko&action=edit&redlink=1 "Kabihasnang Helenistiko (hindi pa naisusulat)") ay yumabong mula [Sentral Asya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sentral_Asya "Sentral Asya") hanggang sa kanluraning dulo ng [Dagat Mediteraneo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Mediteraneo "Dagat Mediteraneo").

Ang kulturang Griyego lalo na ang [pilosopiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya "Pilosopiya") ay makapangyarihang nakaimpluwensiya sa [Imperyong Romano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Romano "Imperyong Romano") na nagdala ng bersiyon nito sa maraming mga bahagi ng Europo at ito ang isa sa mga inspirasyon ng [Muling Pagsilang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Muling_Pagsilang "Muling Pagsilang") sa Kanlurang Europa. Ito rin ang naging batayan ng pagusbong ng [Neoklasisismo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Neoklasisismo&action=edit&redlink=1 "Neoklasisismo (hindi pa naisusulat)") sa Europa at mga Amerika noong ika-18 at ika-19 na dantaon.

Ginagamit ang salitang _Sinaunang Grecia_ patungkol sa mga tao, pamumuhay at kaganapan sa mga lugar kung saan Griego ang salita ng mga tao noong sinaunang panahon. Maliban sa peninsula ng Grecia, kabilang dito ang [Tsipre](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsipre "Tsipre"), mga isla sa [Dagat Egeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Egeo "Dagat Egeo"), ang baybayin ng Anatolia (kilala noon bilang [Ionia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ionia&action=edit&redlink=1 "Ionia (hindi pa naisusulat)")), Sicily sa timog Italya (kilala noon bilang [Magna Graecia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Magna_Graecia "Magna Graecia")), at ang mga kalat na tirahan ng mga Grego sa baybayin ng [Kolkis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kolkis "Kolkis"), [Illyria](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Illyria&action=edit&redlink=1 "Illyria (hindi pa naisusulat)"), [Thrace](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Thrace&action=edit&redlink=1 "Thrace (hindi pa naisusulat)"), [Ehipto](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ehipto "Ehipto"), [Cyrenaica](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cyrenaica&action=edit&redlink=1 "Cyrenaica (hindi pa naisusulat)"), timog [Gaul](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gaul&action=edit&redlink=1 "Gaul (hindi pa naisusulat)"), silangan at hilagang-silangan ng [Peninsulang Iberiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Peninsulang_Iberiko "Peninsulang Iberiko"), [Iberia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Iberia "Iberia") at [Taurica](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taurica "Taurica").

## Heograpiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Heograpiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Heograpiya")\]

Ang Sinaunang Gresya ay matatagpuan sa dulo ng [tangway ng Balkan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tangway_ng_Balkan "Tangway ng Balkan") sa [timog-silangang Europa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Timog-silangang_Europa "Timog-silangang Europa"). Pinaliligiran ito ng tatlong dagat na nagsisilbing hangganan ng mga lupain. matatagpuan ang [dagat Egeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Egeo "Dagat Egeo") sa silangan, ang [Dagat Honiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Honiko "Dagat Honiko") sa kanluran, at ang [Dagat Mediteraneo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Mediteraneo "Dagat Mediteraneo") sa timog. Ang [golpo ng Corinth](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Golpo_ng_Corinth&action=edit&redlink=1 "Golpo ng Corinth (hindi pa naisusulat)") ang nagdurugtong sa halos magkahiwalay na relihiyon ng [Peloponnesus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Peloponnesus&action=edit&redlink=1 "Peloponnesus (hindi pa naisusulat)") at [Attica](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Attica&action=edit&redlink=1 "Attica (hindi pa naisusulat)"). Ang malaking bahagi ng sinaunang Gresya ay bulubundukin. Naging hadlang ito sa pakikipagtalastasan sa mga sumibol na lungsod estado. Naging mabagal ang pagpasok ng iba't ibang kaisipan at teknolohiya rito. Gayunpaman, nakabuti rin ang pisikal na katangiang ito dahil napanatili nito ang natatangi nitong kultura. May mga kapatagan din dito na matatagpuan sa [Thessaly](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Thessaly&action=edit&redlink=1 "Thessaly (hindi pa naisusulat)") (sa Attica), [Bocotia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bocotia&action=edit&redlink=1 "Bocotia (hindi pa naisusulat)") (sa gitnang Gresya), at [Messenra](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Messenra&action=edit&redlink=1 "Messenra (hindi pa naisusulat)") (sa Peloponnesus) na nasa timog ng tangway ng Gresya.

## Ang mga Griyego

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Ang mga Griyego") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Ang mga Griyego")\]

Indo-Europeano - ninuno ng mga Griyego na mula sa Lambak ng Danube.

Apat na pangunahing tribong Griyego:

1. Achaean
2. Ionian - kinakatawan ng makasining na Athenian.
3. Dorian - mandirigmang Spartan.
4. Aetolian

Puwersa ng Pagkakaisa:

1. Ibinibilang nilang sila'y mga griyego at ang ibang tao ay hindi griyego o mga barbarian.

- **Hellenes** \- ang kanilang sarili
- **Hellas** \- ang kanilang Bansa
- **Hellenic** \- ang kanilang sibilisasyon

1. Nagsasalita sila ng iisang wika
2. Meron silang klase ng pagsusulat
3. Sumasamba sila sa iisang diyos at nagsasama-sama sa mga pangrelihiyong kapistahan.

- **[Bundok Olympus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bundok_Olympus "Bundok Olympus")** \- pinaniniwalaang dito nakatira ang kanilang mga diyos at diyosa

1. Nagdaos sila ng [Palarong Olimpiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Palarong_Olimpiko "Palarong Olimpiko").

- [Olimpya, Katimugan Gresya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Olympia,_Southern_Greece&action=edit&redlink=1 "Olympia, Southern Greece (hindi pa naisusulat)") \- dito dinadaos ang kanilang [Palarong Olimpiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Palarong_Olimpiko "Palarong Olimpiko").
- **776 BK** \- unang ginanap ang [Palarong Olimpiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Palarong_Olimpiko "Palarong Olimpiko").

## Kabihasnang Helenistiko

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Kabihasnang Helenistiko") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Kabihasnang Helenistiko")\]

### Pamahalaan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Pamahalaan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Pamahalaan")\]

**[Pólis](https://tl.wikipedia.org/wiki/P%C3%B3lis "Pólis")** \- independenteng estadong lungsod na nilikha ng sinaunang Hellas

### Iba't ibang porma ng gobyerno

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Iba't ibang porma ng gobyerno") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Iba't ibang porma ng gobyerno")\]

1. **[Monarkiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Monarkiya "Monarkiya")** \- pamumuno ng isang hari
2. **[Aristokrasya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristokrasya "Aristokrasya")** \- pamumuno ng maharlikang pamilya
3. **[Oligarkiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Oligarkiya "Oligarkiya")** \- pamumuno ng kakaunti
4. **Diktatoryal o tyranny** \- pamumuno ng ilegal na lider.
5. **[Demokrasya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Demokrasya "Demokrasya")** \- pamumuno ng mamamayan.

**[Ang Republika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Republic&action=edit&redlink=1 "The Republic (hindi pa naisusulat)")** \- isinulat ni [Plato](https://tl.wikipedia.org/wiki/Plato "Plato")

**[Politika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Politics "Politics")** \- isinulat ni [Aristotle](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristotle "Aristotle")

| Bahagi ng [**isang serye**](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:History_of_Gresya&action=edit&redlink=1 "Kategorya:History of Gresya (hindi pa naisusulat)") tungkol sa |
| [Kasaysayan ng Gresya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_Gresya&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng Gresya (hindi pa naisusulat)") |
| [![Part of a map of the Mediterranean Sea and adjacent regions by William Faden, March 1785](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/William_Faden._Composite_Mediterranean._1785.I.jpg/250px-William_Faden._Composite_Mediterranean._1785.I.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:William_Faden._Composite_Mediterranean._1785.I.jpg "Part of a map of the Mediterranean Sea and adjacent regions by William Faden, March 1785") |
| Ipakita
[Panahong Tansong Griyego](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_kabihasnang_Egeo&action=edit&redlink=1 "Mga kabihasnang Egeo (hindi pa naisusulat)")
- [Helladic](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Helladic_period&action=edit&redlink=1 "Helladic period (hindi pa naisusulat)")
- [Cycladiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cycladic_civilization&action=edit&redlink=1 "Cycladic civilization (hindi pa naisusulat)")
- [Minoan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Minoan_civilization "Minoan civilization")
- [Mycenaean](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mycenaean_Greece "Mycenaean Greece") |
| Ipakita
Sinaunang Gresya
- [Mga madilim na panahong Griyego](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_madilim_na_panahong_Griyego&action=edit&redlink=1 "Mga madilim na panahong Griyego (hindi pa naisusulat)")
- [Gresyang Arkaiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gresyang_Arkaiko&action=edit&redlink=1 "Gresyang Arkaiko (hindi pa naisusulat)")
- [Gresyang Klasiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gresyang_Klasiko&action=edit&redlink=1 "Gresyang Klasiko (hindi pa naisusulat)")
- [Gresyang Helenistiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hellenistic_period&action=edit&redlink=1 "Hellenistic period (hindi pa naisusulat)")
- [Gresyang Romano](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gresyang_Romano&action=edit&redlink=1 "Gresyang Romano (hindi pa naisusulat)") |
| Ipakita
[Griyegong Mediebal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Byzantine_Empire "Byzantine Empire")
- [Byzantine Greece](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Byzantine_Greece&action=edit&redlink=1 "Byzantine Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Mga estadong Frankish at Latin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Frankokratia&action=edit&redlink=1 "Frankokratia (hindi pa naisusulat)")
- [Ottoman Greece](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ottoman_Greece&action=edit&redlink=1 "Ottoman Greece (hindi pa naisusulat)") |
| Ipakita
[Modernong Gresya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_modern_Greece&action=edit&redlink=1 "History of modern Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Digmaan ng Kalayaan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Greek_War_of_Independence&action=edit&redlink=1 "Greek War of Independence (hindi pa naisusulat)")
- [Kaharian ng Gresya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaharian_ng_Gresya&action=edit&redlink=1 "Kaharian ng Gresya (hindi pa naisusulat)")
- [Pambansang Sisma](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pambansang_Sisma&action=edit&redlink=1 "Pambansang Sisma (hindi pa naisusulat)")
- [Ikalawang Republikang Heleniko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ikalawang_Republikang_Heleniko&action=edit&redlink=1 "Ikalawang Republikang Heleniko (hindi pa naisusulat)")
- [Rehimeng ikaapat ng Agosto](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rehimeng_ikaapat_ng_Agosto&action=edit&redlink=1 "Rehimeng ikaapat ng Agosto (hindi pa naisusulat)")
- [Okupasyong Aksis](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Axis_occupation_of_Greece&action=edit&redlink=1 "Axis occupation of Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Digmaang Sibil](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Greek_Civil_War&action=edit&redlink=1 "Greek Civil War (hindi pa naisusulat)")
- [Huntang Miltar](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Greek_military_junta_of_1967%E2%80%931974&action=edit&redlink=1 "Greek military junta of 1967–1974 (hindi pa naisusulat)")
- [Ikatlong Republikang Heleniko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ikatlong_Republikang_Heleniko&action=edit&redlink=1 "Ikatlong Republikang Heleniko (hindi pa naisusulat)") |
| Ipakita
History by topic
- [Art](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Greek_art&action=edit&redlink=1 "Greek art (hindi pa naisusulat)")
- [Saligang Batas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Constitutional_history_of_Greece&action=edit&redlink=1 "Constitutional history of Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Ekonomiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Economic_history_of_Greece_and_the_Greek_world&action=edit&redlink=1 "Economic history of Greece and the Greek world (hindi pa naisusulat)")
- [Militaryo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Military_history_of_Greece&action=edit&redlink=1 "Military history of Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Mga pangalan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Names_of_the_Greeks&action=edit&redlink=1 "Names of the Greeks (hindi pa naisusulat)") |
|  |
|  |

## Mga sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Mga sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Mga sanggunian")\]

1. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya#cite_ref-Thomas1988_1-0 "Umakyat")Carol G. Thomas (1988). [_Paths from ancient Greece_](http://books.google.com/books?id=NAwVAAAAIAAJ&pg=PA27). BRILL. pp. 27–50. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [978-90-04-08846-7](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/978-90-04-08846-7 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/978-90-04-08846-7"). Nakuha noong 12 Hunyo 2011.

| Ipakita
Sinaunang Gresya |
| --- |
| - [Balangkas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Outline_of_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Outline of ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Linyang panahon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Timeline_of_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Timeline of ancient Greece (hindi pa naisusulat)") |
| [Mga panahon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ancient_Greece#History "Ancient Greece") | - [Kabihasnang Cycladic](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Cycladic&action=edit&redlink=1 "Kabihasnang Cycladic (hindi pa naisusulat)")
- [Kabihasnang Minoan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Minoan "Kabihasnang Minoan")
- [Kabihasnang Miseneano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mycenaean_Greece "Mycenaean Greece")
- [Mga Panahong Madilim na Griyego](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_Panahong_Madilim_na_Griyego&action=edit&redlink=1 "Mga Panahong Madilim na Griyego (hindi pa naisusulat)")
- [Arkaiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Archaic_Greece&action=edit&redlink=1 "Archaic Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Gresyang Klasiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gresyang_Klasiko&action=edit&redlink=1 "Gresyang Klasiko (hindi pa naisusulat)")
- [Gresyang Helenistiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gresyang_Helenistiko&action=edit&redlink=1 "Gresyang Helenistiko (hindi pa naisusulat)")
- [Gresyang Romano](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gresyang_Romano&action=edit&redlink=1 "Gresyang Romano (hindi pa naisusulat)") |
| [Heograpiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Regions_of_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Regions of ancient Greece (hindi pa naisusulat)") | - [Dagat Egeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Egeo "Dagat Egeo")
- [Hellespont](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dardanelles&action=edit&redlink=1 "Dardanelles (hindi pa naisusulat)")
- [Macedonia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Macedonia_(ancient_kingdom)&action=edit&redlink=1 "Macedonia (ancient kingdom) (hindi pa naisusulat)")
- [Sparta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sparta "Sparta")
- [Athens](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Classical_Athens&action=edit&redlink=1 "Classical Athens (hindi pa naisusulat)")
- [Corinth](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ancient_Corinth "Ancient Corinth")
- [Thebes](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Thebes,_Greece&action=edit&redlink=1 "Thebes, Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Thermopylae](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Thermopylae&action=edit&redlink=1 "Thermopylae (hindi pa naisusulat)")
- [Ionian Sea](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ionian_Sea&action=edit&redlink=1 "Ionian Sea (hindi pa naisusulat)")
- [Ionia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ionia&action=edit&redlink=1 "Ionia (hindi pa naisusulat)")
- [Aeolis](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Aeolis&action=edit&redlink=1 "Aeolis (hindi pa naisusulat)")
- [Doris](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Doris_(Asia_Minor)&action=edit&redlink=1 "Doris (Asia Minor) (hindi pa naisusulat)")
- [Antioch](https://tl.wikipedia.org/wiki/Antioch "Antioch")
- [Alexandria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandria "Alexandria")
- [Pergamon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pergamon&action=edit&redlink=1 "Pergamon (hindi pa naisusulat)")
- [Miletus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Miletus&action=edit&redlink=1 "Miletus (hindi pa naisusulat)")
- [Ephesus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ephesus "Ephesus")
- [Delphi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Delphi "Delphi")
- [Delos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Delos "Delos")
- [Olympia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Olympia,_Greece&action=edit&redlink=1 "Olympia, Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Troy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Troy "Troy")
- [Rhodes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rhodes "Rhodes")
- [Crete](https://tl.wikipedia.org/wiki/Crete "Crete")
- [Peloponnesus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Peloponnese&action=edit&redlink=1 "Peloponnese (hindi pa naisusulat)")
- [Epirus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Epirus_(ancient_state)&action=edit&redlink=1 "Epirus (ancient state) (hindi pa naisusulat)")
- [Cyprus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cyprus "Cyprus")
- [Pontus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pontus&action=edit&redlink=1 "Pontus (hindi pa naisusulat)")
- [Cappadocia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cappadocia "Cappadocia")
- [Magna Graecia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Magna_Graecia "Magna Graecia")
- [Mga kolonyang Sinaunang Griyego](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Colonies_in_antiquity&action=edit&redlink=1 "Colonies in antiquity (hindi pa naisusulat)") |
| Politika | - [Agora](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agora&action=edit&redlink=1 "Agora (hindi pa naisusulat)")
- [Apella](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Apella&action=edit&redlink=1 "Apella (hindi pa naisusulat)")
- [Areopagus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Areopagus&action=edit&redlink=1 "Areopagus (hindi pa naisusulat)")
- [Boeotarch](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Boeotarch&action=edit&redlink=1 "Boeotarch (hindi pa naisusulat)")
- [Boule](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Boule_(ancient_Greece)&action=edit&redlink=1 "Boule (ancient Greece) (hindi pa naisusulat)")
- [Diadochi](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Diadochi&action=edit&redlink=1 "Diadochi (hindi pa naisusulat)")
- [Ecclesia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ecclesia_(ancient_Athens)&action=edit&redlink=1 "Ecclesia (ancient Athens) (hindi pa naisusulat)")
- [Ephor](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ephor&action=edit&redlink=1 "Ephor (hindi pa naisusulat)")
- [Graphē paranómōn](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Graph%C4%93_paran%C3%B3m%C5%8Dn&action=edit&redlink=1 "Graphē paranómōn (hindi pa naisusulat)")
- [Heliaia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Heliaia&action=edit&redlink=1 "Heliaia (hindi pa naisusulat)")
- [League of Corinth](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=League_of_Corinth&action=edit&redlink=1 "League of Corinth (hindi pa naisusulat)")
- [Strategos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Strategos&action=edit&redlink=1 "Strategos (hindi pa naisusulat)") |
| [Mga pinuno](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lists_of_rulers_of_Greece&action=edit&redlink=1 "Lists of rulers of Greece (hindi pa naisusulat)") | - [Mga hari ng Sparta](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Mga_hari_ng_Sparta&action=edit&redlink=1 "List of Mga hari ng Sparta (hindi pa naisusulat)")
- [Mga hari ng Athens](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=King_of_Athens&action=edit&redlink=1 "King of Athens (hindi pa naisusulat)")
- [Archons of Athens](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Eponymous_archon&action=edit&redlink=1 "Eponymous archon (hindi pa naisusulat)")
- [Mga hari ng Macedon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Mga_hari_ng_Macedon&action=edit&redlink=1 "List of Mga hari ng Macedon (hindi pa naisusulat)")
- [Mga hari ng Pontus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Mga_hari_ng_the_Pontus&action=edit&redlink=1 "List of Mga hari ng the Pontus (hindi pa naisusulat)")
- [Mga hari ng Paionia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_rulers_of_Thrace_and_Dacia&action=edit&redlink=1 "List of rulers of Thrace and Dacia (hindi pa naisusulat)")
- [Roman emperors](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Roman_emperors&action=edit&redlink=1 "List of Roman emperors (hindi pa naisusulat)")
- [Mga hari ng Kommagene](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_rulers_of_Commagene&action=edit&redlink=1 "List of rulers of Commagene (hindi pa naisusulat)")
- [Mga hari ng Lydia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Mga_hari_ng_Lydia&action=edit&redlink=1 "List of Mga hari ng Lydia (hindi pa naisusulat)")
- [Attalid Mga hari ng Pergamon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Attalid_dynasty&action=edit&redlink=1 "Attalid dynasty (hindi pa naisusulat)")
- [Mga hari ng Argos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Mga_hari_ng_Argos&action=edit&redlink=1 "List of Mga hari ng Argos (hindi pa naisusulat)")
- [Tyrants of Syracuse](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_tyrants_of_Syracuse&action=edit&redlink=1 "List of tyrants of Syracuse (hindi pa naisusulat)") |
| Life | - [Agriculture](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agriculture_in_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Agriculture in ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Clothing](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Clothing_in_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Clothing in ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Cuisine](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_cuisine&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek cuisine (hindi pa naisusulat)")
- [Athenian democracy](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Athenian_democracy&action=edit&redlink=1 "Athenian democracy (hindi pa naisusulat)")
- [Economy](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Economy_of_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Economy of ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Education](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Paideia&action=edit&redlink=1 "Paideia (hindi pa naisusulat)")
- [Festivals](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Athenian_festivals&action=edit&redlink=1 "Athenian festivals (hindi pa naisusulat)")
- [Homosexuality](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Homosexuality_in_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Homosexuality in ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Law](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_law&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek law (hindi pa naisusulat)")
- [Marriage](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_marriage_law&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek marriage law (hindi pa naisusulat)")
- [Funeral and burial practices](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_funeral_and_burial_practices&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek funeral and burial practices (hindi pa naisusulat)")
- [Olympic Games](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ancient_Olympic_Games "Ancient Olympic Games")
- [Pederasty](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pederasty_in_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Pederasty in ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Philosophy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ancient_Greek_philosophy "Ancient Greek philosophy")
- [Prostitution](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Prostitution_in_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Prostitution in ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Religion](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Religion_in_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Religion in ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Slavery](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Slavery_in_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Slavery in ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Warfare](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_warfare&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek warfare (hindi pa naisusulat)")
- [Wine](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greece_and_wine&action=edit&redlink=1 "Ancient Greece and wine (hindi pa naisusulat)") |
| [Military](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Military_of_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Military of ancient Greece (hindi pa naisusulat)") | - [Wars](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_wars_involving_Greece&action=edit&redlink=1 "List of wars involving Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Antigonid Macedonian army](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Antigonid_Macedonian_army&action=edit&redlink=1 "Antigonid Macedonian army (hindi pa naisusulat)")
- [Army of Macedon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Macedonian_army&action=edit&redlink=1 "Ancient Macedonian army (hindi pa naisusulat)")
- [Hellenistic armies](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hellenistic_armies&action=edit&redlink=1 "Hellenistic armies (hindi pa naisusulat)")
- [Hippeis](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hippeis&action=edit&redlink=1 "Hippeis (hindi pa naisusulat)")
- [Hoplite](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hoplite&action=edit&redlink=1 "Hoplite (hindi pa naisusulat)")
- [Hetairoi](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Companion_cavalry&action=edit&redlink=1 "Companion cavalry (hindi pa naisusulat)")
- [Phalanx formation](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Phalanx_formation&action=edit&redlink=1 "Phalanx formation (hindi pa naisusulat)")
- [Peltast](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Peltast&action=edit&redlink=1 "Peltast (hindi pa naisusulat)")
- [Pezhetairoi](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pezhetairos&action=edit&redlink=1 "Pezhetairos (hindi pa naisusulat)")
- [Sarissa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sarissa&action=edit&redlink=1 "Sarissa (hindi pa naisusulat)")
- [Sacred Band of Thebes](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sacred_Band_of_Thebes&action=edit&redlink=1 "Sacred Band of Thebes (hindi pa naisusulat)")
- [Sciritae](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sciritae&action=edit&redlink=1 "Sciritae (hindi pa naisusulat)")
- [Seleucid army](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Seleucid_army&action=edit&redlink=1 "Seleucid army (hindi pa naisusulat)")
- [Spartan army](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Spartan_army&action=edit&redlink=1 "Spartan army (hindi pa naisusulat)")
- [Xyston](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Xyston&action=edit&redlink=1 "Xyston (hindi pa naisusulat)") |
| [Mga tao](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Greeks&action=edit&redlink=1 "List of ancient Greeks (hindi pa naisusulat)") | | [Mga pilosopo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ancient_Greek_philosophy "Ancient Greek philosophy") | - [Anaxagoras](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anaxagoras&action=edit&redlink=1 "Anaxagoras (hindi pa naisusulat)")
- [Anaximander](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anaximander&action=edit&redlink=1 "Anaximander (hindi pa naisusulat)")
- [Anaximenes](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anaximenes_of_Miletus&action=edit&redlink=1 "Anaximenes of Miletus (hindi pa naisusulat)")
- [Antisthenes](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Antisthenes&action=edit&redlink=1 "Antisthenes (hindi pa naisusulat)")
- [Aristotle](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristotle "Aristotle")
- [Democritus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Democritus "Democritus")
- [Diogenes of Sinope](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Diogenes_of_Sinope&action=edit&redlink=1 "Diogenes of Sinope (hindi pa naisusulat)")
- [Epicurus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Epicurus "Epicurus")
- [Empedocles](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Empedocles&action=edit&redlink=1 "Empedocles (hindi pa naisusulat)")
- [Heraclitus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Heraclitus&action=edit&redlink=1 "Heraclitus (hindi pa naisusulat)")
- [Hypatia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hypatia "Hypatia")
- [Leucippus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Leucippus "Leucippus")
- [Gorgias](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gorgias&action=edit&redlink=1 "Gorgias (hindi pa naisusulat)")
- [Parmenides](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Parmenides&action=edit&redlink=1 "Parmenides (hindi pa naisusulat)")
- [Plato](https://tl.wikipedia.org/wiki/Plato "Plato")
- [Protagoras](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Protagoras&action=edit&redlink=1 "Protagoras (hindi pa naisusulat)")
- [Pythagoras](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pythagoras "Pythagoras")
- [Socrates](https://tl.wikipedia.org/wiki/Socrates "Socrates")
- [Thales](https://tl.wikipedia.org/wiki/Thales "Thales")
- [Zeno](https://tl.wikipedia.org/wiki/Zeno_of_Citium "Zeno of Citium") |
| [Mga manunulat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_literature&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek literature (hindi pa naisusulat)") | - [Aeschylus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aeschylus "Aeschylus")
- [Aesop](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aesop "Aesop")
- [Alcaeus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Alcaeus_of_Mytilene&action=edit&redlink=1 "Alcaeus of Mytilene (hindi pa naisusulat)")
- [Archilochus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Archilochus "Archilochus")
- [Aristophanes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristophanes "Aristophanes")
- [Bacchylides](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bacchylides&action=edit&redlink=1 "Bacchylides (hindi pa naisusulat)")
- [Euripides](https://tl.wikipedia.org/wiki/Euripides "Euripides")
- [Herodotus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Herodotus "Herodotus")
- [Hesiod](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hesiod "Hesiod")
- [Hipponax](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hipponax&action=edit&redlink=1 "Hipponax (hindi pa naisusulat)")
- [Homer](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homer "Homer")
- [Ibycus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibycus&action=edit&redlink=1 "Ibycus (hindi pa naisusulat)")
- [Lucian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lucian "Lucian")
- [Menander](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Menander&action=edit&redlink=1 "Menander (hindi pa naisusulat)")
- [Mimnermus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mimnermus&action=edit&redlink=1 "Mimnermus (hindi pa naisusulat)")
- [Pindar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pindar "Pindar")
- [Plutarch](https://tl.wikipedia.org/wiki/Plutarch "Plutarch")
- [Polybius](https://tl.wikipedia.org/wiki/Polybius "Polybius")
- [Sappho](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sappho "Sappho")
- [Simonides](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Simonides_of_Ceos&action=edit&redlink=1 "Simonides of Ceos (hindi pa naisusulat)")
- [Sophocles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sophocles "Sophocles")
- [Stesichorus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Stesichorus&action=edit&redlink=1 "Stesichorus (hindi pa naisusulat)")
- [Thucydides](https://tl.wikipedia.org/wiki/Thucydides "Thucydides")
- [Theognis](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Theognis_of_Megara&action=edit&redlink=1 "Theognis of Megara (hindi pa naisusulat)")
- [Timocreon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Timocreon&action=edit&redlink=1 "Timocreon (hindi pa naisusulat)")
- [Tyrtaeus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tyrtaeus&action=edit&redlink=1 "Tyrtaeus (hindi pa naisusulat)")
- [Xenophon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Xenophon "Xenophon") |
| Others | - [Agesilaus II](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agesilaus_II&action=edit&redlink=1 "Agesilaus II (hindi pa naisusulat)")
- [Alexander the Great](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexander_the_Great "Alexander the Great")
- [Alcibiades](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Alcibiades&action=edit&redlink=1 "Alcibiades (hindi pa naisusulat)")
- [Aratus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Aratus_of_Sicyon&action=edit&redlink=1 "Aratus of Sicyon (hindi pa naisusulat)")
- [Archimedes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Archimedes "Archimedes")
- [Aspasia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Aspasia&action=edit&redlink=1 "Aspasia (hindi pa naisusulat)")
- [Demosthenes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Demosthenes "Demosthenes")
- [Epaminondas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Epaminondas&action=edit&redlink=1 "Epaminondas (hindi pa naisusulat)")
- [Euclides](https://tl.wikipedia.org/wiki/Euclides "Euclides")
- [Hipparchus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hipparchus "Hipparchus")
- [Hippocrates](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hippocrates "Hippocrates")
- [Leonidas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Leonidas_I "Leonidas I")
- [Lycurgus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lycurgus_of_Sparta&action=edit&redlink=1 "Lycurgus of Sparta (hindi pa naisusulat)")
- [Lysander](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lysander "Lysander")
- [Milo of Croton](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Milo_of_Croton&action=edit&redlink=1 "Milo of Croton (hindi pa naisusulat)")
- [Miltiades](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Miltiades&action=edit&redlink=1 "Miltiades (hindi pa naisusulat)")
- [Pausanias](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pausanias_(general)&action=edit&redlink=1 "Pausanias (general) (hindi pa naisusulat)")
- [Pericles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pericles "Pericles")
- [Philip ng Macedon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Philip_II_of_Macedon&action=edit&redlink=1 "Philip II of Macedon (hindi pa naisusulat)")
- [Philopoemen](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Philopoemen&action=edit&redlink=1 "Philopoemen (hindi pa naisusulat)")
- [Ptolemy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ptolemy "Ptolemy")
- [Pyrrhus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pyrrhus_of_Epirus&action=edit&redlink=1 "Pyrrhus of Epirus (hindi pa naisusulat)")
- [Solon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Solon&action=edit&redlink=1 "Solon (hindi pa naisusulat)")
- [Themistocles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Themistocles "Themistocles") |
| Mga pangkat | - [Mga mandudula](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Greek_playwrights&action=edit&redlink=1 "List of ancient Greek playwrights (hindi pa naisusulat)")
- [Mga makata](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Ancient_Greek_poets&action=edit&redlink=1 "List of Ancient Greek poets (hindi pa naisusulat)")
- [Mga pilosopo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Greek_philosophers&action=edit&redlink=1 "List of ancient Greek philosophers (hindi pa naisusulat)")
- [Mga tirano](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Greek_tyrants&action=edit&redlink=1 "List of ancient Greek tyrants (hindi pa naisusulat)")
- [Mga pigurang mitolohiyang](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Greek_mythological_figures&action=edit&redlink=1 "List of Greek mythological figures (hindi pa naisusulat)") |
| Mga kultura | - [Mga tribong sinaunang Griyego](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Greek_tribes&action=edit&redlink=1 "List of ancient Greek tribes (hindi pa naisusulat)")
- [Mga Griyego](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Greeks&action=edit&redlink=1 "List of ancient Greeks (hindi pa naisusulat)")
- [Mga Griyegong Thracian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Thracian_Greeks&action=edit&redlink=1 "List of Thracian Greeks (hindi pa naisusulat)")
- [Mga sinaunang Macedonian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Macedonians&action=edit&redlink=1 "List of ancient Macedonians (hindi pa naisusulat)") | |
| [Mga gusali](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ancient_Greek_architecture "Ancient Greek architecture") | - [Mga templo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_temple&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek temple (hindi pa naisusulat)")
- [Parthenon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Parthenon "Parthenon")
- [Templo ni Artemis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Templo_ni_Artemis "Templo ni Artemis")
- [Acropolis](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Acropolis_of_Athens&action=edit&redlink=1 "Acropolis of Athens (hindi pa naisusulat)")
- [Ancient Agora](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Agora_of_Athens&action=edit&redlink=1 "Ancient Agora of Athens (hindi pa naisusulat)")
- [Temple of Zeus, Olympia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Temple_of_Zeus,_Olympia&action=edit&redlink=1 "Temple of Zeus, Olympia (hindi pa naisusulat)")
- [Temple of Hephaestus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Temple_of_Hephaestus&action=edit&redlink=1 "Temple of Hephaestus (hindi pa naisusulat)")
- [Samothrace temple complex](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Samothrace_temple_complex&action=edit&redlink=1 "Samothrace temple complex (hindi pa naisusulat)") |
| [Mga sining](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_art&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek art (hindi pa naisusulat)") | - [Arkitektura](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ancient_Greek_architecture "Ancient Greek architecture")
- [Mga barya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_coinage&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek coinage (hindi pa naisusulat)")
- [Panitikan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_literature&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek literature (hindi pa naisusulat)")
- [Musika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Music_of_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Music of ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Palayok](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pottery_of_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Pottery of ancient Greece (hindi pa naisusulat)")
- [Iskultura](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_sculpture&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek sculpture (hindi pa naisusulat)")
- [Teatro](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_of_ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Theatre of ancient Greece (hindi pa naisusulat)") |
| [Mga agham](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Ancient_Greek_science&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Ancient Greek science (hindi pa naisusulat)") | - [Astronomiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Greek_astronomy&action=edit&redlink=1 "Greek astronomy (hindi pa naisusulat)")
- [Matematika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Greek_mathematics&action=edit&redlink=1 "Greek mathematics (hindi pa naisusulat)")
- [Medisina](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_medicine&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek medicine (hindi pa naisusulat)")
- [Teknolohiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_technology&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek technology (hindi pa naisusulat)") |
| [Wika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Sinaunang_Griyego "Wikang Sinaunang Griyego") | - [Proto-Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Proto-Greek_language "Proto-Greek language")
- [Mycenaean](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mycenaean_Greek "Mycenaean Greek")
- [Homeriko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Homeric_Greek&action=edit&redlink=1 "Homeric Greek (hindi pa naisusulat)")
- [Mga dialekto](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Greek_dialects&action=edit&redlink=1 "Ancient Greek dialects (hindi pa naisusulat)")
  - [Aeolic](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Aeolic_Greek&action=edit&redlink=1 "Aeolic Greek (hindi pa naisusulat)")
  - [Arcadocypriot](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Arcadocypriot_Greek&action=edit&redlink=1 "Arcadocypriot Greek (hindi pa naisusulat)")
  - [Attic](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Attic_Greek&action=edit&redlink=1 "Attic Greek (hindi pa naisusulat)")
  - [Doric](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Doric_Greek&action=edit&redlink=1 "Doric Greek (hindi pa naisusulat)")
  - [Ionic](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ionic_Greek&action=edit&redlink=1 "Ionic Greek (hindi pa naisusulat)")
  - [Locrian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Locrian_Greek&action=edit&redlink=1 "Locrian Greek (hindi pa naisusulat)")
  - [Macedonian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ancient_Macedonian_language&action=edit&redlink=1 "Ancient Macedonian language (hindi pa naisusulat)")
  - [Pamphylian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamphylian_Greek&action=edit&redlink=1 "Pamphylian Greek (hindi pa naisusulat)")
- [Koine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Koine_Greek "Koine Greek") |
| [Pagsusulat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_the_Greek_alphabet&action=edit&redlink=1 "History of the Greek alphabet (hindi pa naisusulat)") | - [Linear A](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Linear_A&action=edit&redlink=1 "Linear A (hindi pa naisusulat)")
- [Linear B](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Linear_B&action=edit&redlink=1 "Linear B (hindi pa naisusulat)")
- [Cypriot syllabary](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cypriot_syllabary&action=edit&redlink=1 "Cypriot syllabary (hindi pa naisusulat)")
- [Greek alphabet](https://tl.wikipedia.org/wiki/Greek_alphabet "Greek alphabet")
- [Greek numerals](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Greek_numerals&action=edit&redlink=1 "Greek numerals (hindi pa naisusulat)")
- [Attic numerals](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Attic_numerals&action=edit&redlink=1 "Attic numerals (hindi pa naisusulat)") |
| [Mga talaan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Ancient_Greece-related_lists&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Ancient Greece-related lists (hindi pa naisusulat)") | - [Mga siyudad sa Epirus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_cities_in_ancient_Epirus&action=edit&redlink=1 "List of cities in ancient Epirus (hindi pa naisusulat)")
- [Mga teatro](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Greek_theatres&action=edit&redlink=1 "List of ancient Greek theatres (hindi pa naisusulat)")
- [Cities](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_ancient_Greek_cities&action=edit&redlink=1 "List of ancient Greek cities (hindi pa naisusulat)")
- [Place names](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Greek_place_names&action=edit&redlink=1 "List of Greek place names (hindi pa naisusulat)") |
| - ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Symbol_category_class.svg/20px-Symbol_category_class.svg.png)**[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Ancient Greece (hindi pa naisusulat)")**
- [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Symbol_portal_class.svg/20px-Symbol_portal_class.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Symbol_portal_class.svg "Portal")**[Portal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Portal:Ancient_Greece&action=edit&redlink=1 "Portal:Ancient Greece (hindi pa naisusulat)")**
- ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/People_icon.svg/20px-People_icon.svg.png)**[WikiProject](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:WikiProject_Classical_Greece_and_Rome&action=edit&redlink=1 "Wikipedia:WikiProject Classical Greece and Rome (hindi pa naisusulat)")** |

[![Gresya](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Flag_of_Greece.svg/40px-Flag_of_Greece.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Flag_of_Greece.svg "Gresya")[![Kasaysayan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Exquisite-opera.png/40px-Exquisite-opera.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Exquisite-opera.png "Kasaysayan")_Ang lathalaing ito na tungkol sa **Gresya** at **Kasaysayan** ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&action=edit) nito._

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang\_Gresya&oldid=2159009](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Gresya&oldid=2159009)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Sinaunang Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sinaunang_Gresya "Kategorya:Sinaunang Gresya")

Mga nakatagong kategorya:

- [Mga artikulong nangangailangan ng karagdagang mga sanggunian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulong_nangangailangan_ng_karagdagang_mga_sanggunia