Wikang Kastila - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

| Espanyol, Kastila |
| --- |
| _español_, _castellano_ |
| Bigkas | /espaˈɲol/, /kasteˈʎano/ - /kasteˈʝano/ |
| Rehiyon | **Mga bansa at teritoryo na gumagamit ng Espanyol:**
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Flag_of_Argentina.svg/40px-Flag_of_Argentina.svg.png)[Argentina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Arhentina "Arhentina"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Flag_of_Bolivia.svg/40px-Flag_of_Bolivia.svg.png)[Bolivia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bolivia "Bolivia"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Flag_of_Chile.svg/40px-Flag_of_Chile.svg.png)[Chile](https://tl.wikipedia.org/wiki/Chile "Chile"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Colombia.svg/40px-Flag_of_Colombia.svg.png)[Colombia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Colombia "Colombia"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Flag_of_Costa_Rica.svg/40px-Flag_of_Costa_Rica.svg.png)[Costa Rica](https://tl.wikipedia.org/wiki/Costa_Rica "Costa Rica"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/40px-Flag_of_Cuba.svg.png)[Cuba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kuba "Kuba"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Flag_of_the_Dominican_Republic.svg/40px-Flag_of_the_Dominican_Republic.svg.png)[Republikang Dominikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Republikang_Dominikano "Republikang Dominikano"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Flag_of_Ecuador.svg/40px-Flag_of_Ecuador.svg.png)[Ecuador](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ecuador "Ecuador"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Flag_of_El_Salvador.svg/40px-Flag_of_El_Salvador.svg.png)[El Salvador](https://tl.wikipedia.org/wiki/El_Salvador "El Salvador"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Flag_of_Equatorial_Guinea.svg/40px-Flag_of_Equatorial_Guinea.svg.png)[Gineang Ekwatoryal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Equatorial_Guinea "Equatorial Guinea"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Flag_of_Guatemala.svg/40px-Flag_of_Guatemala.svg.png)[Guatemala](https://tl.wikipedia.org/wiki/Guatemala "Guatemala"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Flag_of_Honduras_%282022%E2%80%93present%29.svg/40px-Flag_of_Honduras_%282022%E2%80%93present%29.svg.png)[Honduras](https://tl.wikipedia.org/wiki/Honduras "Honduras"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Flag_of_Mexico.svg/40px-Flag_of_Mexico.svg.png)[Mexico](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mexico "Mexico"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Flag_of_Nicaragua.svg/40px-Flag_of_Nicaragua.svg.png)[Nicaragua](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nicaragua "Nicaragua"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Flag_of_Panama.svg/40px-Flag_of_Panama.svg.png)[Panama](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panama "Panama"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Flag_of_Paraguay.svg/40px-Flag_of_Paraguay.svg.png)[Paraguay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paraguay "Paraguay"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Flag_of_Peru.svg/40px-Flag_of_Peru.svg.png)[Peru](https://tl.wikipedia.org/wiki/Peru "Peru"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Flag_of_Puerto_Rico.svg/40px-Flag_of_Puerto_Rico.svg.png)[Puerto Rico](https://tl.wikipedia.org/wiki/Puerto_Rico "Puerto Rico"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/40px-Flag_of_Spain.svg.png)[Espanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espanya "Espanya"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Uruguay.svg/40px-Flag_of_Uruguay.svg.png)[Uruguay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Uruguay "Uruguay"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Flag_of_Venezuela.svg/40px-Flag_of_Venezuela.svg.png)[Venezuela](https://tl.wikipedia.org/wiki/Venezuela "Venezuela"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg/40px-Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg.png)[Western Sahara](https://tl.wikipedia.org/wiki/Western_Sahara "Western Sahara")
 at may kapansin-pansing bilang ng populasyon sa
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Flag_of_Andorra.svg/40px-Flag_of_Andorra.svg.png)[Andorra](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andorra "Andorra"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Flag_of_Belize.svg/40px-Flag_of_Belize.svg.png)[Belize](https://tl.wikipedia.org/wiki/Belize "Belize"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Flag_of_Gibraltar.svg/40px-Flag_of_Gibraltar.svg.png)[Gibraltar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gibraltar "Gibraltar"),
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Flag_of_the_Philippines.svg/40px-Flag_of_the_Philippines.svg.png)[Pilipinas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilipinas "Pilipinas"),
 at
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/40px-Flag_of_the_United_States.svg.png)[Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos "Estados Unidos"). |
| Katutubo | Pangunahing wikaa: 450[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_note-1)– c. 400 million[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_note-2)[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_note-3)[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_note-4)
Kalahatan a: 400–500 milyion[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_note-universidad_de_mexico-5)[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_note-instituto_cervantes-6)[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_note-7)
aLahat ng mga bilang ay humigit-kumulang lamang. |
|  | [Indoeuropeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_wikang_Indoeuropeo "Mga wikang Indoeuropeo")
- [Italiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_wikang_Italiko&action=edit&redlink=1 "Mga wikang Italiko (hindi pa naisusulat)")   - [Romanse](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_wikang_Romance "Mga wikang Romance")
    - [Italo-Kanluran](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Italo-Western_languages&action=edit&redlink=1 "Italo-Western languages (hindi pa naisusulat)")
      - [Galoiberyo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Galoiberyo&action=edit&redlink=1 "Galoiberyo (hindi pa naisusulat)")
        - [Ibero-Romanse](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibero-Romance_languages&action=edit&redlink=1 "Ibero-Romance languages (hindi pa naisusulat)")
          - [Kanlurang Iberyano](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=West_Iberian_languages&action=edit&redlink=1 "West Iberian languages (hindi pa naisusulat)")
            - **Espanyol, Kastila** |
|  | [Latin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alpabetong_Latin "Alpabetong Latin") ( [Halaw sa Kastila](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Alpabetong_Kastila&action=edit&redlink=1 "Alpabetong Kastila (hindi pa naisusulat)")) |
| Opisyal na katayuan |
| Opisyal na wika | [22 mga bansa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_countries_where_Spanish_is_an_official_language&action=edit&redlink=1 "List of countries where Spanish is an official language (hindi pa naisusulat)"), [Nagkakaisang mga Bansa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nagkakaisang_mga_Bansa "Nagkakaisang mga Bansa"), [Unyong Europeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unyong_Europeo "Unyong Europeo"), [Organisasyon ng mga Amerikanong Estado](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Organisasyon_ng_mga_Amerikanong_Estado&action=edit&redlink=1 "Organisasyon ng mga Amerikanong Estado (hindi pa naisusulat)"), [Unyong Latin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Unyong_Latin&action=edit&redlink=1 "Unyong Latin (hindi pa naisusulat)") |
| Pamamahala | [Asosasyon ng Mga Akademya ng Wikang Kastila](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Association_of_Spanish_Language_Academies&action=edit&redlink=1 "Association of Spanish Language Academies (hindi pa naisusulat)") (_[Real Academia Española](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Real_Academia_Espa%C3%B1ola&action=edit&redlink=1 "Real Academia Española (hindi pa naisusulat)")_ at ng iba pang 21 mga akademya ng pambansang wikang Espanyol) |
| Mga kodigong pangwika |
| [ISO 639-1](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=ISO_639-1&action=edit&redlink=1 "ISO 639-1 (hindi pa naisusulat)") | `es` |
| [ISO 639-2](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=ISO_639-2&action=edit&redlink=1 "ISO 639-2 (hindi pa naisusulat)") | `spa` |
| [ISO 639-3](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISO_639-3 "ISO 639-3") | `spa` |

Ang **Kastila** o **Espanyol** ay isang [wikang Romanse](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Romanse "Wikang Romanse") na umunlad mula sa bulgar na Latin na kasapi sa angkan ng mga wika na Indo-europeo. Ito ay kabilang sa pangkat ng Iberyano at nagmula sa “Castilla”, ang kaharianang medyebal ng [Tangway ng Iberia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tangway_ng_Iberia "Tangway ng Iberia"). Nagbuhat sa [Espanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espanya "Espanya") at ngayon ay ang pangunahing wika ng Amerikang Ispano.

Ito ang Ikalawa sa pinakasinasalitang kong wika sa buong mundo kasunod lamang ng [Tsino](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Tsino "Wikang Tsino"), at pang-apat na pinakasinasalitang wika sa buong mundo sa pangkalahatan pagkatapos ng [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"), Tsino at Hindi. Ang Kastilá ay ang pangatlong ginagamit na wika sa mga website sa internet pagkatapos ng Ingles at Tsino.

Pangunahing sinasalita ang wika sa Espanya at Amerikang Ispano, pati na rin sa mga pamayanan na nagsasalita ng Kastila na naninirahan sa iba't-ibang mga bansa, sa Nangagkakaisang Bayan ng Amerika na may humigit-kumulang na 40-milyong tagapagsalita. Sa ilang mga bansa na dati ay nasa ilalim ng pamamahala ng Espanya kung saan ang Kastilà ay hindi na ang karamihan o opisyal na wika, patuloy nitong pinapanatili ang malaking kahalagahan sa pang-kultura, kasaysayan at madalas na pangwika na kahulugan, na naging kaso ng Pilipinas at ilang mga isla ng Karibe.

Ito ay isa sa anim na opisyal na wika ng Nangagkakaisang Bansa. Ito rin ay isang opisyal na wika sa maraming pangunahing mga organisasyong pangdaigdig - ang Unyong Europeo, ang Unyong Aprikano, ang Organisasyon ng mga Estadong Amerikano, ang Organisasyon ng Estadong Ibero-Amerikano, ang Kasunduan sa Malayang Kalakalan ng Hilagang Amerikano (NAFTA), at iba pa.

## Klasipikasyon

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Klasipikasyon") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Klasipikasyon")\]

Ang wikang Kastilà ay myembro ng sangay na pamilya ng [Romanse](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_wikang_Romanse "Mga wikang Romanse") ng pamilya ng [mga wikang Indo-Europeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_wikang_Indo-Europeo "Mga wikang Indo-Europeo") at isa sa mga wikang nag-ugat sa [Latin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Latin "Latin").

## Ponolohiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Ponolohiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Ponolohiya")\]

Madaling maiaangkop ang ponolohiya ng [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Tagalog "Wikang Tagalog") sa Kastila. Gayumpaman, ang mga sumusunod ay ang ilan sa mga pinakamahalagang pagkakaiba:

(base sa Wastong Pambalitang Kastila ng Mehiko)

- Ang **eu** ay binibigkas na /ew/ at hindi /e·u/ o /yu/: _eucaristía_ /ew·ka·ris·tí·ya/.
- Ang **güe** at **güi** ay binibigkas na /gwe/ at /gwi/: _Argüelles_ /ar·gwé·lyes/, _pingüino_ /ping·gwí·no/.
- Hindi binibigkas ang **h**, maliban kung kasunod ng **c**: _historia_ /is·tor·ya/, pero _coche_ /kó·tse/.
- Ang **ng** ay binibigkas na /ng·g/ at hindi /ng/: _inglés_ /ing·glés/, _tango_ /táng·go/, _fritanga_ /fri·táng·ga/, _singapur_ /sing·ga·pur/.
- Magkasintulad ang bigkas ng **v** sa **b** at hindi ito binibigkas nang /v/: _voluntario_ /bo·lun·tá·ryo/.
- Ang **w** ay maaaring bigkasin na /v/ o /gw/: _Walhala_ /val·á·la/, _whisky_ /vís·ki/ o /gwís·ki/, _wafle_ /vá·fle/ (karaniwan sa mga salitang-hiram lamang; hindi ito katutubong titik)
- Ang **z** ay hindi binibigkas na /z/, kundi bílang /s/ (o /th/ sa hilagang Espanya).

Hindi likás sa wikang Kastila ang mga titik **k** at **w**.

## Balarila

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Balarila") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Balarila")\]

Pangunahing artikulo: [Balarila ng Wikang Espanyol](https://tl.wikipedia.org/wiki/Balarila_ng_Wikang_Espanyol "Balarila ng Wikang Espanyol")

## Talasalitaan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Talasalitaan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Talasalitaan")\]

| Espanyol | Tagalog | Pagbigkas |
| --- | --- | --- |
| mundo | _daigdig_ | \[mun-do\] |
| canción | _awit_ | \[kan-syon\] |
| teléfono | _pantawag_ | \[te-le-fono\] |
| agua | _tubig_ | \[ag-wa\] |
| fuego | _apoy_ | \[fwe-go\] |
| libro | _aklat/pluma_ | \[li-bro\] |
| lápiz | _panulat_ | \[la-pis\] |
| casa | _bahay_ | \[ka-sa\] |
| cama | _tulugan_ | \[ka-ma\] |
| vida | _búhay_ | \[bi-da\] |
| papel | _kalastas_ | \[pa-pel\] |
| cocina | _lutuan_ | \[ko-si-na\] |
| padre | _ama_ | \[pa-dre\] |
| madre | _ina_ | \[ma-dre\] |
| niño | _laláki_ | \[nin-yo\] |
| niña | _babae_ | \[nin-ya\] |
| comida | _pagkain_ | \[ko-mi-da\] |
| grande | _malaki_ | \[gran-de\] |
| pequeño | _maliit_ | \[pe-ken-yo\] |
| noche | _gab_ í | \[no-tse\] |
| mañana | _umaga_ | \[man-ya-na\] |
| día | _araw_ | \[di-ya\] |
| mes | _buwan_ | \[mes\] |
| enero | _Sapar_ | \[e-ne-ro\] |
| febrero | _Pebrero_ | \[feb-re-ro\] |
| marzo | _Marso_ | \[mar-so\] |
| abril | _Abril_ | \[ab-ril\] |
| mayo | _Mayo_ | \[ma-yo\] |
| junio | _Hunyo_ | \[hun-yo\] |
| julio | _Hulyo_ | \[hul-yo\] |
| agosto | _Agosto_ | \[a-gos-to\] |
| septiembre | _Ramadlan_ | \[sept-yem-bre\] |
| octubre | _Oktubre_ | \[ok-tub-re\] |
| noviembre | _Nobyembre_ | \[no-wiem-bre\] |
| diciembre | _Disyembre_ | \[di-syem-bre\] |
| lunes | _lunes_ | \[lu-nes\] |
| martes | _martes_ | \[mar-tes\] |
| domingo | _linggo_ | \[do-min-go\] |
| pero | _ngunit/subalit/marahil_ | \[pe-ro\] |
| porque | _kasi_ | \[por-ke\] |
| pero | _ngunit/subalit/marahil_ | \[pe-ro\] |
| para | _para_ | \[pa-ra\] |

## Distribusyong heograpiko at mga diyalekto

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Distribusyong heograpiko at mga diyalekto") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Distribusyong heograpiko at mga diyalekto")\]

Ang Kastila ay isa sa mga wikang opisyal ng [Nangagkakaisang Bansa](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Nations "United Nations"), [Unyong Europeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unyong_Europeo "Unyong Europeo") at [Unyong Aprikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unyong_Aprikano "Unyong Aprikano").

Ang [Mehiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mehiko "Mehiko") ang may pinakamaraming tagapagsalita nito na nasa bílang na 100 milyon. Ang sumunod ay ang mga bansang [Kolombiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kolombiya "Kolombiya") (44 milyon), [Espanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espanya "Espanya") (41 milyon), [Arhentina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Arhentina "Arhentina") (39 milyon) at [Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos "Estados Unidos") (30 milyon).

Kastila ang opisyal at pinakamahalagang wika sa 21 mga bansa: [Argentina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Arhentina "Arhentina"), [Bolivia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bolivia "Bolivia") (koopisyal sa [Aymara](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Aymara "Wikang Aymara")), [Chile](https://tl.wikipedia.org/wiki/Chile "Chile"), [Colombia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Colombia "Colombia"), [Costa Rica](https://tl.wikipedia.org/wiki/Costa_Rica "Costa Rica"), [Cuba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cuba "Cuba"), [Ecuador](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekwador_(bansa) "Ekwador (bansa)"), [El Salvador](https://tl.wikipedia.org/wiki/El_Salvador "El Salvador"), [Espanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espanya "Espanya") (koopisyal sa [Katalan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Katalan "Wikang Katalan"), [Galego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Galisyano "Wikang Galisyano") at [Basko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Basko&action=edit&redlink=1 "Wikang Basko (hindi pa naisusulat)")), [Guatemala](https://tl.wikipedia.org/wiki/Guatemala "Guatemala"), [Gineang Ekwatoriyal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gineang_Ekwatoriyal "Gineang Ekwatoriyal"), [Honduras](https://tl.wikipedia.org/wiki/Honduras "Honduras"), [Mehiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mehiko "Mehiko"), [Nicaragua](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nicaragua "Nicaragua"), [Panama](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panama "Panama"), [Paraguay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paragway "Paragway") (koopisyal sa [Guaraní](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Guarani "Wikang Guarani")), [Kanluraning Sahara](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanluraning_Sahara "Kanluraning Sahara"), [Peru](https://tl.wikipedia.org/wiki/Peru "Peru") (koopisyal sa [Quechua](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Quechua&action=edit&redlink=1 "Wikang Quechua (hindi pa naisusulat)") at [Aymara](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Aymara "Wikang Aymara")), [Puerto Rico](https://tl.wikipedia.org/wiki/Puerto_Rico "Puerto Rico"), [Republikang Dominikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Republikang_Dominikano "Republikang Dominikano"), [Uruguay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Uruguay "Uruguay") at [Venezuela](https://tl.wikipedia.org/wiki/Venezuela "Venezuela").

Ito ay mahalaga at ginagamit, ngunit walang opisyal na status, sa [Andorra](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andorra "Andorra") at [Belize](https://tl.wikipedia.org/wiki/Belize "Belize").

Ito ay ginagamit ng karamihan sa mga taga- [Gibraltar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gibraltar "Gibraltar") (na inaangkin ng Espanya), pero ang [Inggles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Inggles "Wikang Inggles") ang nananatiling tanging opisyal na wika ng kolonya.

Sa [Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos "Estados Unidos")—na walang kinikilalang tanging opisyal na wika—ang Kastila ay ginagamit ng ¾ ng populasyon nitong [Ispano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Latino "Latino"). Ito rin ay pinag-aaralan at ginagamit ng maliit ngunit mabilis na lumalaking bahagi ng populasyong di-Ispano nito bunga ng pag-usbong ng negosyo, komersyo, at politikang Ispano.

Ang Kastila ay may mga tagapagsalita rin sa Antilyas ng Nederlandiya, [Aruba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aruba "Aruba"), [Canada](https://tl.wikipedia.org/wiki/Canada "Canada"), [Israel](https://tl.wikipedia.org/wiki/Israel "Israel") (kapwa Kastila at [Ladino](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Ladino&action=edit&redlink=1 "Wikang Ladino (hindi pa naisusulat)") o Hudeokastila), [Kanluraning Sahara](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanluraning_Sahara "Kanluraning Sahara"), hilagang [Maruekos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Morocco "Morocco"), [Trinidad at Tobago](https://tl.wikipedia.org/wiki/Trinidad_at_Tobago "Trinidad at Tobago"), [Turkiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Turkiya "Turkiya") (Ladino), at [US Virgin Islands](https://tl.wikipedia.org/wiki/US_Virgin_Islands "US Virgin Islands").

Sa [Brasil](https://tl.wikipedia.org/wiki/Brasil "Brasil"), kung saan ang salita ay [Portuges](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Portuges "Wikang Portuges"), ang wikang Kastila ay nagiging pangalawa o pangatlong wika sa mga kabataang estudyante at propesyonal. Ang popularidad nito sa bansa ay dahil na rin sa maraming pagkakahalintulad ang dalawang wika at pati na rin sa halos lahat ng karatig bansa ng Brasil ay Kastila ang gamit.

Sa Pilipinas, kung saan ang paggamit nito ay bumababa ng husto sa mga nakalipas na dekada, tinanggalan ng opisyal na katayuan ang wikang Kastila noong 1973. Bagamat tadtad ng katutubong salita at Inggles ang mga wika sa Pilipinas, nanatili pa rin ang Kastila sa wika tulad ng sistema ng pagbibilang, pananalapi, pagsasabi ng oras, ng edad, atbp. Pati ang sistemang kalendaryo ng Pilipinas ay isang bersyon ng Kastila. Gayunpaman, ang natatanging kryolyong Kastila-Asyatiko, ang [Wikang Zamboangueño](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Zamboangueno "Wikang Zamboangueno") o [Wikang Chavacano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Chavacano "Wikang Chavacano") ng Zamboanga at [Wikang Caviteno](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Caviteno&action=edit&redlink=1 "Wikang Caviteno (hindi pa naisusulat)") o Chavacano ng Cavite, ay ginagamit ng 292 630 mga Pilipino (senso ng 1990) sa ilang rehyon sa isla ng [Mindanao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mindanao "Mindanao") at sa isang rehyon sa kalapit-timog ng [Maynila](https://tl.wikipedia.org/wiki/Manila "Manila") sa isla ng [Luzon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Luzon "Luzon"). Ang ibang mga wika sa Pilipinas ay naglalaman din ng maraming hiram na salitang Kastila.

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Map-Hispanophone_World.svg/960px-Map-Hispanophone_World.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Map-Hispanophone_World.svg) Ang Mundong Hispano

| Mga bansang may mga populasyon ng mga Hispaniko |
| --- |
| Alphabetical Order | Bílang ng mga tagagamit |
| 01. [Alemanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alemanya "Alemanya") (410,000)
02. [Andorra](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andorra "Andorra") (40,000)
03. [Arhentina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Arhentina "Arhentina") (41,248,000)
04. [Aruba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aruba "Aruba") (105,000)
05. [Australia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Australia "Australia") (150,000)
06. [Austria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Austria "Austria") (1,970)
07. [Bagong Selanda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bagong_Selanda "Bagong Selanda") (26,100)
08. [Belize](https://tl.wikipedia.org/wiki/Belize "Belize") (130,000)
09. [Beneswela](https://tl.wikipedia.org/wiki/Beneswela "Beneswela") (26,021,000)
10. [Bulibiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bulibiya "Bulibiya") (7,010,000)
11. [Bonaire](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bonaire "Bonaire") (5,700)
12. [Brasil](https://tl.wikipedia.org/wiki/Brasil "Brasil") (19,700,000)
13. [Curaçao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cura%C3%A7ao "Curaçao") (112,450)
14. [El Salvador](https://tl.wikipedia.org/wiki/El_Salvador "El Salvador") (6,859,000)
15. [Ekwador](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekwador_(bansa) "Ekwador (bansa)") (10,946,000)
16. [Equatorial Guinea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Equatorial_Guinea "Equatorial Guinea") (447,000)
17. [Espanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espanya "Espanya") (44,400,000)
18. [Estados Unidos ng Amerika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos_ng_Amerika "Estados Unidos ng Amerika") (41,000,000)
19. [Guwatemala](https://tl.wikipedia.org/wiki/Guwatemala "Guwatemala") (8,163,000)
20. [Guyana](https://tl.wikipedia.org/wiki/Guyana "Guyana") (198,000)
21. [Guyana Pranses](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Guyana_Pranses&action=edit&redlink=1 "Guyana Pranses (hindi pa naisusulat)") (13,000)
22. [Hayti](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hayti "Hayti") (1,650,000)
23. [Hapon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hapon "Hapon") (500,000)
24. [Honduras](https://tl.wikipedia.org/wiki/Honduras "Honduras") (7,267,000)
25. [Israel](https://tl.wikipedia.org/wiki/Israel "Israel") (160,000)
26. [Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Italya "Italya") (455,000)
27. [Canada](https://tl.wikipedia.org/wiki/Canada "Canada") (272,000)
28. [Kanluraning Sahara](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanluraning_Sahara "Kanluraning Sahara") (341,000)
29. [Kuwait](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kuwait "Kuwait") (1,700)
30. [Kolombiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kolombiya "Kolombiya") (45,600,000)
31. [Kosta Rika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kosta_Rika "Kosta Rika") (4,220,000)
32. [Kuba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kuba "Kuba") (11,285,000)
33. [Libano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Libano "Libano") (2,300)
34. [Mehiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mehiko "Mehiko") (106,255,000)
35. [Morocco](https://tl.wikipedia.org/wiki/Morocco "Morocco") (960,706)
36. [Nicaragua](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nicaragua "Nicaragua") (5,503,000)
37. [Olanda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Olanda "Olanda") (17,600)
38. [Panama](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panama "Panama") (3,108,000)
39. [Paraguay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paraguay "Paraguay") (4,737,000)
40. [Peru](https://tl.wikipedia.org/wiki/Peru "Peru") (26,152,265)
41. [Pilipinas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilipinas "Pilipinas") (2,900,000)
42. [Pinlandiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pinlandiya "Pinlandiya") (17,200)
43. [Portugal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Portugal "Portugal") (1,750,000)
44. [Portoriko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Portoriko "Portoriko") (4,017,000)
45. [Pransiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pransiya "Pransiya") (2,100,000)
46. [Republikang Dominikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Republikang_Dominikano "Republikang Dominikano") (8,850,000)
47. [Rumaniya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rumaniya "Rumaniya") (7,000)
48. [Rusya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rusya "Rusya") (1,200,000)
49. [Suwesya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Suwesya "Suwesya") (39,700)
50. [Swisa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Swisa "Swisa") (172,000)
51. [Timog Korea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Timog_Korea "Timog Korea") (90,000)
52. [Trinidad at Tobago](https://tl.wikipedia.org/wiki/Trinidad_at_Tobago "Trinidad at Tobago") (32,200)
53. [Tsile](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsile "Tsile") (15,795,000)
54. [Tsina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsina "Tsina") (250,000)
55. [Turkiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Turkiya "Turkiya") (29,500)
56. [United Kingdom](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom "United Kingdom") (900,000)
57. [Urugway](https://tl.wikipedia.org/wiki/Urugway "Urugway") (3,442,000)
58. [US Virgin Islands](https://tl.wikipedia.org/wiki/US_Virgin_Islands "US Virgin Islands") (3,980) | 01. [Mehiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mehiko "Mehiko") (106,255,000)
02. [Kolombiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kolombiya "Kolombiya") (45,600,000)
03. [Espanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espanya "Espanya") (44,400,000)
04. [Arhentina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Arhentina "Arhentina") (41,248,000)
05. [Estados Unidos ng Amerika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos_ng_Amerika "Estados Unidos ng Amerika") (41,000,000)
06. [Peru](https://tl.wikipedia.org/wiki/Peru "Peru") (26,152,265)
07. [Beneswela](https://tl.wikipedia.org/wiki/Beneswela "Beneswela") (26,021,000)
08. [Brasil](https://tl.wikipedia.org/wiki/Brasil "Brasil") (19,700,000)
09. [Tsile](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsile "Tsile") (15,795,000)
10. [Kuba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kuba "Kuba") (11,285,000)
11. [Ekwador](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekwador_(bansa) "Ekwador (bansa)") (10,946,000)
12. [Republikang Dominikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Republikang_Dominikano "Republikang Dominikano") (8,850,000)
13. [Guwatemala](https://tl.wikipedia.org/wiki/Guwatemala "Guwatemala") (8,163,000)
14. [Honduras](https://tl.wikipedia.org/wiki/Honduras "Honduras") (7,267,000)
15. [Bulibiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bulibiya "Bulibiya") (7,010,000)
16. [El Salvador](https://tl.wikipedia.org/wiki/El_Salvador "El Salvador") (6,859,000)
17. [Nicaragua](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nicaragua "Nicaragua") (5,503,000)
18. [Paraguay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paraguay "Paraguay") (4,737,000)
19. [Kosta Rika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kosta_Rika "Kosta Rika") (4,220,000)
20. [Portoriko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Portoriko "Portoriko") (4,017,000)
21. [Urugway](https://tl.wikipedia.org/wiki/Urugway "Urugway") (3,442,000)
22. [Panama](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panama "Panama") (3,108,000)
23. [Pilipinas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pilipinas "Pilipinas") (2,900,000)
24. [Pransiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pransiya "Pransiya") (2,100,000)
25. [Portugal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Portugal "Portugal") (1,750,000)
26. [Hayti](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hayti "Hayti") (1,650,000)
27. [Rusya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rusya "Rusya") (1,200,000)
28. [Morocco](https://tl.wikipedia.org/wiki/Morocco "Morocco") (960,706)
29. [United Kingdom](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom "United Kingdom") (900,000)
30. [Hapon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hapon "Hapon") (500,000)
31. [Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Italya "Italya") (455,000)
32. [Equatorial Guinea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Equatorial_Guinea "Equatorial Guinea") (447,000)
33. [Alemanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alemanya "Alemanya") (410,000)
34. [Kanluraning Sahara](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanluraning_Sahara "Kanluraning Sahara") (341,000)
35. [Canada](https://tl.wikipedia.org/wiki/Canada "Canada") (272,000)
36. [Tsina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsina "Tsina") (250,000)
37. [Guyana](https://tl.wikipedia.org/wiki/Guyana "Guyana") (198,000)
38. [Swisa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Swisa "Swisa") (172,000)
39. [Israel](https://tl.wikipedia.org/wiki/Israel "Israel") (160,000)
40. [Australia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Australia "Australia") (150,000)
41. [Belize](https://tl.wikipedia.org/wiki/Belize "Belize") (130,000)
42. [Curaçao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cura%C3%A7ao "Curaçao") (112,450)
43. [Aruba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aruba "Aruba") (105,000)
44. [Timog Korea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Timog_Korea "Timog Korea") (90,000)
45. [Andorra](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andorra "Andorra") (40,000)
46. [Suwesya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Suwesya "Suwesya") (39,700)
47. [Trinidad at Tobago](https://tl.wikipedia.org/wiki/Trinidad_at_Tobago "Trinidad at Tobago") (32,200)
48. [Turkiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Turkiya "Turkiya") (29,500)
49. [Bagong Selanda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bagong_Selanda "Bagong Selanda") (26,100)
50. [Olanda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Olanda "Olanda") (17,600)
51. [Pinlandiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pinlandiya "Pinlandiya") (17,200)
52. [Guyana Pranses](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Guyana_Pranses&action=edit&redlink=1 "Guyana Pranses (hindi pa naisusulat)") (13,000)
53. [Rumaniya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rumaniya "Rumaniya") (7,000)
54. [Bonaire](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bonaire "Bonaire") (5,700)
55. [US Virgin Islands](https://tl.wikipedia.org/wiki/US_Virgin_Islands "US Virgin Islands") (3,980)
56. [Libano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Libano "Libano") (2,300)
57. [Austria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Austria "Austria") (1,970)
58. [Kuwait](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kuwait "Kuwait") (1,700) |

## Mga panghalip Tagalog sa Ingles at Kastila

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Mga panghalip Tagalog sa Ingles at Kastila") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Mga panghalip Tagalog sa Ingles at Kastila")\]

|     |     |
| --- | --- |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Split-arrow.svg/60px-Split-arrow.svg.png) | **Iminumungkahing [mailipat](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Section_move "en:Wikipedia:Section move")** ang bahagi na ito sa [Talaan ng mga salitang Filipino mula sa Wikang Kastila](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_salitang_Filipino_mula_sa_Wikang_Kastila&action=edit&redlink=1 "Talaan ng mga salitang Filipino mula sa Wikang Kastila (hindi pa naisusulat)"). ( [usapan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Wikang_Kastila "Usapan:Wikang Kastila")) |

### syon -> tion/sion -> ción/sión

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=7 "Baguhin seksiyon: syon -> tion/sion -> ción/sión") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=7 "Edit section's source code: syon -> tion/sion -> ción/sión")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| aksiyon | action | acción | kilos |
| aplikasyon | application | aplicación |  |
| bersiyon | _version_ | _versión_ |  |
| depinisyon | definition | definición | kahulugan |
| deklarasyon | declaration | declaración | panunumpa |
| deliberasyon | deliberation | deliberación |  |
| direksiyon | direction | dirección |  |
| donasyon | donation | donación | kaloob, ambag |
| edukasyon | education | educación | pag-aaral |
| eleksiyon | election | elección | halalan |
| eksplorasyon | exploration | exploración | paggalugad |
| impormasyon | information | información | kabatiran |
| kalkulasyon | calculation | cálculo |  |
| klasipikasyon | classification | clasificación | pag-uuring |
| kumbensiyon | convention | convención | kapulungan |
| kombersyon | conversion | conversión | pagbabagong-loob |
| komisyon | _commission_ | _comisión_ |  |
| komunikasyon | communication | comunicación | pahatiran |
| koneksiyon | connection | conexión | ugnayan |
| kontribusyon | contribution | contribución | ambag |
| _konstitusyon_ | constitution | constitución | saligang batas |
| korupsiyon | corruption | corrupción | pangungurakot |
| kumpirmasyon | confirmation | confirmación |  |
| pinalisasyon | finalization | finalización | pagtapos |
| polusyon | pollution | polución | karumihan |
| posisyon | position | posición | katungkulan |
| _punsiyon_ | function | _función_ | tungkulin |
| reserbasyon | reservation | reserva | pasubali |
| rebolusyon | revolution | revolución | himagsikan |
| seksiyon | section | sección | pangkat |
| sitwasyon | situation | situación | kalagayan |
| sirkulasyon | circulation | circulación |  |

### dad -> ty -> dad

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=8 "Baguhin seksiyon: dad -> ty -> dad") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=8 "Edit section's source code: dad -> ty -> dad")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| unibersidad | university | universidad | pamantasan |
| kalidad | _quality_ | calidad |  |
| kantidad | _quantity_ | cantidad | dami |
| realidad | reality | realidad | katotohanan |
| aktuwalidad | actuality | actualidad |  |

### ismo -> ism -> ismo

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=9 "Baguhin seksiyon: ismo -> ism -> ismo") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=9 "Edit section's source code: ismo -> ism -> ismo")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| organismo | organism | organismo | tataghay/mayuhay |
| komunismo | communism | comunismo | kalamaan |
| sosyalismo | socialism | socialismo | malalipunan |
| liberalismo | liberalism | liberalismo | makaharlika |
| kapitalismo | capitalism | capitalismo |  |

### ista -> ist -> ista

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=10 "Baguhin seksiyon: ista -> ist -> ista") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=10 "Edit section's source code: ista -> ist -> ista")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| sosyalista | socialist | socialista |  |
| peryodista | _journalist_ | periodista | mamamahayag |
| piyanista | pianist | pianista |  |

### iko -> ic -> ico

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=11 "Baguhin seksiyon: iko -> ic -> ico") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=11 "Edit section's source code: iko -> ic -> ico")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| demograpiko | demographic | demográfico |  |
| heograpiko | geographic | geográfico |  |
| fotograpiko | photographic | fotográfico |  |
| diplomatiko | diplomatic | diplomático |  |
| awtomatiko | automatic | automático |  |
| publiko | public | público |  |

### isasyon -> isation -> ización

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=12 "Baguhin seksiyon: isasyon -> isation -> ización") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=12 "Edit section's source code: isasyon -> isation -> ización")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| organisasyon | organisation | organización | kasapian |
| sosyalisasyon | socialisation | socialización | pagsasapanlipunan |

### o -> cian -> o

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=13 "Baguhin seksiyon: o -> cian -> o") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=13 "Edit section's source code: o -> cian -> o")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| politiko | politician | político |  |

### te -> t -> te

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=14 "Baguhin seksiyon: te -> t -> te") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=14 "Edit section's source code: te -> t -> te")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| bakante | vacant | vacante |  |
| independiyente | independent | independiente | malaya, nagsasarili |
| dependiyente | dependent | dependiente |  |
| konstante | constant | constante |  |
| pasaporte | passport | pasaporte |  |

### yal -> ial -> ial

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=15 "Baguhin seksiyon: yal -> ial -> ial") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=15 "Edit section's source code: yal -> ial -> ial")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| industriyal | industrial | industrial | pangkapamuhayan |
| materyal | material | material |  |

### wal -> ual -> ual

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=16 "Baguhin seksiyon: wal -> ual -> ual") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=16 "Edit section's source code: wal -> ual -> ual")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| indibidwal | individual | individual | sarili |
| bilingguwal | bilingual | bilingüe | dalwikaan |

### ulo/ro -> le/re -> ulo/ro

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=17 "Baguhin seksiyon: ulo/ro -> le/re -> ulo/ro") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=17 "Edit section's source code: ulo/ro -> le/re -> ulo/ro")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| _prinsipyo_ | principle | _principio_ | simulain, alituntunin |
| artikulo | article | artículo |  |
| partikulo | particle | partícula |  |
| sirkulo | circle | círculo | bilog |
| litro | litre | litro |  |
| metro | metre | metro |  |
| teatro | theatre | teatro | dulaan |
| miyembro | member | miembro | kasapi |

### ya -> y -> ia

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=18 "Baguhin seksiyon: ya -> y -> ia") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=18 "Edit section's source code: ya -> y -> ia")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| monarkiya | monarchy | monarquía | karahahan |
| anarkiya | anarchy | anarquía |  |
| ekonomiya | economy | economía |  |
| pamilya | family | familia | angkan |
| demokrasya | democracy | democracia | madlakasan |
| historya | history | historia | kasaysayan |
| memorya | memory | memoria | alaala |
| impluwensiya | influence | influencia |  |
| industriya | industry | industria |  |
| sekretarya | secretary | secretaria | kalihim |
| Pinlandiya | _Finland_ | Finlandia |  |
| Taylandiya | _Thailand_ | Tailandia | Ayuttaya |
| Islandiya | _Iceland_ | Islandia |  |
| demograpiya | demography | demografía |  |
| heograpiya | geography | geografía |  |
| fotograpiya | photography | fotografía |  |
| biyolohiya | biology | biología | haynayan |
| ponolohiya | fonology | fonología | palatunugan |

### titik + yo -> letter -> letra + io

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=19 "Baguhin seksiyon: titik + yo -> letter -> letra + io") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=19 "Edit section's source code: titik + yo -> letter -> letra + io")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| kalendaryo | calendar | calendario | talaarawan |
| komentaryo | commentary | comentario |  |
| boluntaryo | voluntary | voluntario | kusang-loob |

### titik + a -> letter + e -> letra + a

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=20 "Baguhin seksiyon: titik + a -> letter + e -> letra + a") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=20 "Edit section's source code: titik + a -> letter + e -> letra + a")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| kultura | culture | cultura | kalinangan |
| estruktura | structure | estructura |  |

### titik + o -> letter -> letra + o

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=21 "Baguhin seksiyon: titik + o -> letter -> letra + o") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=21 "Edit section's source code: titik + o -> letter -> letra + o")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| konsepto | concept | concepto | dalumat |
| diyalekto | dialect | dialecto | wikain |
| símbolo | symbol | símbolo | sagisag |
| proseso | process | proceso | saayos |
| argono | argon | argón |  |
| karbono | carbon | carbono |  |
| kriptono | cripton | criptón |  |
| neono | neon | neón |  |
| atomo | atom | átomo | mulapik |
| kongreso | congress | congreso |  |
| kritiko | critic | crítico | manunuri |

### Kataliwasan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=22 "Baguhin seksiyon: Kataliwasan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=22 "Edit section's source code: Kataliwasan")\]

| Kastilang Tagalog | Ingles | Kastila | Tagalog |
| --- | --- | --- | --- |
| titik + a -> letter -> letra + a |
| musika | music | música | tugtugin |
| pulitika/politika | politic | política |  |
| problema | problem | problema | suliranin |
| programa | programme | programa |  |
| sistema | system | sistema | pamamaraan |
| alarma | alarm | alarma | hudyat |
| _prutas_ | fruit | fruta | bunga |
| tableta | tablet | tableta |  |
| matematika | mathematics | matemáticas | sipnayan |
| pisika | physic | física | liknayan |
| kimika | _chemistry_ | química | kapnayan |
| titik + o -> letter + e -> letra + o |
| telepono | telephone | teléfono | hatinig |
| senado | senate | senado |  |
| lehislatibo | legislative | legislativo |  |
| administratibo | administrative | administrativo |  |
| uniberso | universe | universo | sansinukob |
| imberso | inverse | inverso | kabaligtaran |

## Tingnan din

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=23 "Baguhin seksiyon: Tingnan din") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=23 "Edit section's source code: Tingnan din")\]

- [Balarilang Espanyol](https://tl.wikipedia.org/wiki/Balarilang_Espanyol "Balarilang Espanyol")
- [Kastilang Rioplatense](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kastilang_Rioplatense "Kastilang Rioplatense")
- [Wikang Kastila sa Pilipinas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila_sa_Pilipinas "Wikang Kastila sa Pilipinas")
- [mga loanwords mula sa Wikang Kastila sa Wikang Tagalog](http://buscoenlaces.es/kaibigankastila/tagallano.html)

## Mga sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=24 "Baguhin seksiyon: Mga sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&action=edit&section=24 "Edit section's source code: Mga sanggunian")\]

01. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-1 "Umakyat")["Encarta-Most spoken languages"](https://www.webcitation.org/5kwPyXpQ1?url=http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html). Inarkibo mula sa [orihinal](https://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html) noong 2009-10-31. Nakuha noong 2008-12-29.
02. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-2 "Umakyat")["Ciberamerica-Castellano"](https://web.archive.org/web/20080104031535/http://www.ciberamerica.org/Ciberamerica/Castellano/General/Noticias/detalle?id=8832). Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.ciberamerica.org/Ciberamerica/Castellano/General/Noticias/detalle?id=8832) noong 2008-01-04. Nakuha noong 2008-12-29.
03. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-3 "Umakyat")["El Nuevo Diario"](https://web.archive.org/web/20090104165444/http://archivo.elnuevodiario.com.ni/2004/febrero/15-febrero-2004/especiales/especiales2.html). Inarkibo mula sa [orihinal](http://archivo.elnuevodiario.com.ni/2004/febrero/15-febrero-2004/especiales/especiales2.html) noong 2009-01-04. Nakuha noong 2008-12-29.
04. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-4 "Umakyat")[Terra Noticias](http://www.terra.com/noticias/articulo/html/act821930.htm)
05. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-universidad_de_mexico_5-0 "Umakyat")[Universidad de México](https://archive.today/20121209175150/http://www.lllf.uam.es/~fmarcos/coloquio/Ponencias/MMelgar.doc)\[ [di-maaasahang pinagmulan?](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Reliable_sources&action=edit&redlink=1 "Wikipedia:Reliable sources (hindi pa naisusulat)")\]
06. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-instituto_cervantes_6-0 "Umakyat")Instituto Cervantes ( ["El Mundo" news](https://archive.today/20120526072729/www.elmundo.es/elmundo/2007/04/26/cultura/1177610767.html))
07. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-7 "Umakyat")["Yahoo Press Room"](https://web.archive.org/web/20090126182431/http://yhoo.client.shareholder.com/press/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=173481). Inarkibo mula sa [orihinal](http://yhoo.client.shareholder.com/press/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=173481) noong 2009-01-26. Nakuha noong 2008-12-29.
08. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-ethnologue_8-0 "Umakyat")["Spanish"](http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=spa). ethnologue.
09. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-9 "Umakyat")[Pinakawiniwikang mga wika](http://www.nationsonline.org/oneworld/most_spoken_languages.htm), _Nations Online_
10. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-10 "Umakyat")[Pinakawiniwikang mga wika](http://www.askmen.com/toys/top_10/45b_top_10_list.html) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20081006080426/http://www.askmen.com/toys/top_10/45b_top_10_list.html) 2008-10-06 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine")., _Ask Men_
11. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Kastila#cite_ref-11 "Umakyat")["Mga wika ng Encarta na winiwika ng mahigit sa 10 milyong mga tao"](https://www.webcitation.org/5kwPyXpQ1?url=http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html). Inarkibo mula sa [orihinal](https://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html) noong 2009-10-31. Nakuha noong 2008-12-29.

## Mga panlabas na link

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&veaction=edit&section=25 "Baguhin seksiyon: Mga panlabas na link") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/in


Agham pangkalusugan - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham_pangkalusugan#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang **agham pangkalusugan** ( [Aleman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aleman "Aleman"): _gesundheitswissenschaft_, [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ingles "Ingles"): _health science_) ay isang displina ng [nilapat na agham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nilapat_na_agham "Nilapat na agham") ( _applied science_) na nagbibigay kaalaman ukol sa [kalusugan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan "Kalusugan") ng tao at hayop. Mayroon dalawang bahagi ang agham pangkalusugan: ang pag-aaral, pananaliksik, at kaalaman sa kalusugan at paglapat ng kaalamang iyon upang mapabuti ang kalusugan, malunasan ang mga [sakit](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit "Sakit"), at maunawaan kung paano mag-function ang mga tao at hayop. Binubuo ang pananaliksik sa mga likas na agham ng [biyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya "Biyolohiya"), [kimika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kimika "Kimika"), at [pisika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pisika "Pisika") at mga agham panlipunan din (halimbawa sosyolohiyang medikal).

## Sangay

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agham_pangkalusugan&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Sangay") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agham_pangkalusugan&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Sangay")\]

- [Narsing](https://tl.wikipedia.org/wiki/Narsing "Narsing") ( _Nursing_)
- [Nutrisyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nutrisyon "Nutrisyon") at Diyetetika ( _Nutrition and Dietetics_)
- [Parmasya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Parmasya "Parmasya") ( _Pharmacy_)
- Terapiyang Pisikal ( _Physical Therapy_)
- Terapiyang Respiratoryo ( _Respiratory Therapy_)
- Teknolohiyang Medikal ( _Medical Technology_)
- Teknolohiyang Radyolohiko ( _Radiologic Technology_)
- Patolohiyang Pananalita ( _Speech Pathology_)

[![Usbong](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Wiki_letter_w.svg/40px-Wiki_letter_w.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Wiki_letter_w.svg "Usbong")_Ang lathalaing ito ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agham_pangkalusugan&action=edit) nito._

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agham\_pangkalusugan&oldid=1910100](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agham_pangkalusugan&oldid=1910100)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Agham pangkalusugan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Agham_pangkalusugan "Kategorya:Agham pangkalusugan")

Nakatagong kategorya:

- [Stub](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub "Kategorya:Stub")
- [Mga lathalaing dapat palawigin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_lathalaing_dapat_palawigin "Kategorya:Mga lathalaing dapat palawigin")

Hanapin

Hanapin

Agham pangkalusugan

40 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham_pangkalusugan#)


Kalusugan - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Sport_de_masse_6.jpg/250px-Sport_de_masse_6.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Sport_de_masse_6.jpg) Rinerekomenda ng mga doktor ang regular na [ehersisyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ehersisyo "Ehersisyo") upang mapanatili ang isang maayos na kalusugan.

**Kalusúgan** ang kondisyon ng katawan na walang karamdaman o pinsala. Marami itong kahulugan na ginamit sa paglipas ng panahon. Sa popular na konteksto, tumutukoy ito sa pangkalahatang katayuan ng pisikal at pangkaisipang [kagalingan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kagalingan "Kagalingan") ng isang indibidwal, tipikal na inilalarawan bilang walang karamdaman, sakit (kabilang sa [isip](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit_sa_isip "Sakit sa isip")), o pinsala sa katawan (halimbawa, pagiging [lumpo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lumpo "Lumpo") o [bulag](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bulag "Bulag")).

Kinokonsiderang maayos ang kalusugan ng isang indibidwal kung nagsasagawa ito ng mga malulusog na gawain, tulad ng regular na [ehersisyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ehersisyo "Ehersisyo") at angkop na haba ng [tulog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tulog "Tulog"), gayundin sa pagbawas o pag-iwas sa mga kinokonsiderang nakakasama sa kalusugan tulad ng [paninigarilyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paninigarilyo "Paninigarilyo") o matinding [stress](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sikolohikal_na_tensyon "Sikolohikal na tensyon"). Madalas na [personal na desisyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahensiya_(sosyolohiya)&action=edit&redlink=1 "Ahensiya (sosyolohiya) (hindi pa naisusulat)") ang mga bagay na nakakasama sa kalusugan, tulad ng pagsasagawa ng mga gawaing delikado, o di kaya'y dahil sa sistema ng lipunan, na maaaring makaapekto sa pagkuha ng naangkop na serbisyong medikal ng mga taong nangangailangan nito. Gayunpaman, may mga sitwasyon na wala sa kontrol ng indibidwal, tulad halimbawa ng mga [sakit na namamana](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit_na_henetiko "Sakit na henetiko").

## Etimolohiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Etimolohiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Etimolohiya")\]

"Kalusugan" ang [basal na anyo](https://tl.wiktionary.org/wiki/ka-_-an "wikt:ka- -an") ng [pangngalang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pangngalan "Pangngalan") " [lusog](https://tl.wiktionary.org/wiki/lusog "wikt:lusog")", na tumutukoy sa isang maayos na pangangatawan o kaunlaran.[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-1) Sa wikang Espanyol nagmula ang salitang " [sanidad](https://tl.wiktionary.org/wiki/sanidad "wikt:sanidad")", na mas ginagamit sa wikang Tagalog upang tumukoy sa kalinisan o [sanitasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sanitasyon "Sanitasyon").[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-2) Mas ginagamit ang salitang ito sa konteksto ng [kalusugang pang-isipan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugang_pang-isipan "Kalusugang pang-isipan") upang tumukoy sa antas ng [pag-iisip](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pag-iisip "Pag-iisip") ng tao,[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-3) bagamat nagmula ito sa [wikang Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles") na _[sanity](https://tl.wiktionary.org/wiki/sanity "wikt:sanity")_ bilang isang kaso ng [pekeng hiram](https://tl.wikipedia.org/wiki/Salitang_hiram "Salitang hiram") mula wikang Espanyol.

Nagmula rin sa [wikang Espanyol](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Espanyol "Wikang Espanyol") ang salitang "salud", bagamat madalang magamit ito sa ganitong konteksto kumpara sa "kalusugan".[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-4) Gayunpaman, isa sa mga deribatibo nito mula sa wikang Kastila ang pumasok din sa bokabularyong Tagalog at mas madalas ginagamit kumpara dito, " [saludo](https://tl.wiktionary.org/wiki/saludo "wikt:saludo")", na nangangahulugang "magpugay" o "pagpupugay" lalo na sa kontekstong pangmilitar.[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-5)

## Kahulugan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Kahulugan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Kahulugan")\]

Kahulugan ayon sa [Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pandaigdigang_Organisasyon_sa_Kalusugan "Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan")

> Kalusugan ang estado ng kumpletong pisikal, mental, at panlipunang kagalingan at hindi lamang ang kawalan ng sakit o kahinaan.[\[a\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-6)

["Constitution"](https://www.who.int/about/governance/constitution) \[Konstitusyon\]. _Pandaigdigang Organisasyon ng Kalusugan_ (sa wikang Ingles). Nakuha noong 20 Enero 2025.

Pabago-bago ang kahulugan ng kalusugan sa paglipas ng panahon. Upang umayon sa pananaw ng [medisina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina"), nakatuon ang mga unang kahulugan ng kalusugan sa kakayahan ng katawan na gumana nang maayos; tinitingnan ang kalusugan bilang ang estado ng katawan sa normal nitong kaanyuan na nasisira paminsan-minsan dahil sa mga [sakit](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit "Sakit").[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-7) Noong 1948, binigyang-kahulugan ng [Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pandaigdigang_Organisasyon_sa_Kalusugan "Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan") (WHO) ang kalusugan sa konstitusyon nito upang isama ang kagalingan at hindi lamang ang kawalan ng sakit o kahinaan.[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-8) Bagamat marami ang sumasang-ayon sa kahulugang ito, marami rin ang kritikal dito dahil pagiging malabo ng kahulugan na hindi masusukat.[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-:0-9) Dahil dito, noong 1984, binago muli ng WHO ang kahulugan upang bigyang-diin ang kakayahan ng katawan na lumaban. Sa ganitong pananaw, tinitingnan ang kalusugan bilang ang kakayahan ng katawan na panatilihin ang [homeostatis](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Homeostatis&action=edit&redlink=1 "Homeostatis (hindi pa naisusulat)") at makarekober mula sa mga masasamang elemento, kabilang ang mga [nagpapa-stress](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sikolohikal_na_tensyon "Sikolohikal na tensyon") at ang [paggawa ng mga relasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pakikipag-ugnayan_sa_ibang_tao "Pakikipag-ugnayan sa ibang tao") sa iba.[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-:0-9)

## Pantukoy

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Pantukoy") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Pantukoy")\]

Mga pangunahing artikulo: [Panlipunang pantukoy ng kalusugan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panlipunang_pantukoy_ng_kalusugan&action=edit&redlink=1 "Panlipunang pantukoy ng kalusugan (hindi pa naisusulat)") at [Antas ng panganib](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Antas_ng_panganib&action=edit&redlink=1 "Antas ng panganib (hindi pa naisusulat)")

Ayon sa [WHO](https://tl.wikipedia.org/wiki/WHO "WHO"), kapaligirang panlipunan, ekonomikal, at pisikal ang ilan sa mga pangunahing pantukoy ng kalusugan ng isang tao, gayundin ang kaugalian at katangian nito.[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-The_determinants_of_health-10) Karaniwang inililista ng mga eksperto bilang mga karagdagang pantukoy ang mga sumusunod: edukasyon at literasiya, trabaho, kita at katayuan sa lipunan, suporta mula sa iba, biolohiya at henetika, kultura, kasarian, serbisyong pangkalusugan, maayos na pagpapalaki, at mga personal na gawain at paraan upang kayanin ang mga problema.[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-The_determinants_of_health-10)[\[10\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-Lalonde-11)

Sentro ng mga pag-aaral sa kasalukuyang panahon ang pagsusuri sa kinalaman ng kasulugan ng mga tao sa iba't-ibang mga salik na nakakaapekto sa kanya. Ginagamit ang mga resulta ng pag-aaral na ito upang gumawa ng mga polisiyang pangkalusugan, tulad halimbawa ng paglalagay ng buwis sa mga bisyo ( _[sin tax](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sin_tax "Sin tax")_) tulad ng sa [sigarilyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sigarilyo "Sigarilyo"), [alak](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alak "Alak"), at sa mga pagkaing may [asukal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Asukal "Asukal") upang labanan ang [labis na katabaan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katabaan "Katabaan").[\[11\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-12) Ayon sa isang ulat noong 1974 sa [Canada](https://tl.wikipedia.org/wiki/Canada "Canada"), may tatlong kategorya ang mga pantukoy na ito:[\[10\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-Lalonde-11)

- Biomedikal – mga bagay na direktang nangyayari sa katawan ng tao mismo, kabilang ang henetika, isip, at pisikal na katayuan.
- Kapaligiran – mga bagay na nakakaapekto sa kalusugan ng tao na nagmula sa kalikasan o kapaligiran nito kung saan malimit na halos walang kontrol ang tao mismo, tulad halimbawa ng mga [sakuna](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakuna "Sakuna").
- Pamumuhay – mga bagay na resulta ng pamumuhay ng tao, tulad halimbawa ng mga personal na desisyon niya ukol sa kanyang kakainin o gagawin, kung saan siya ang may kumpletong kontrol dito.

Nakakamit ang maayos na kalusugan sa pamamagitan ng pagbabalanse sa kagalingang pisikal, pang-isipan, at panlipunan ng isang tao, kilala rin sa tawag na _tatsulok ng kalusugan_.[\[12\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-13) Ilan sa mga rinerekomendang gawin upang mapanatili ang balanseng ito ay ang regular na [ehersisyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ehersisyo "Ehersisyo"), sapat na [tulog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tulog "Tulog"), pagpunta sa kalikasan, maayos na [timbang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Timbang "Timbang"), paglimita sa iniinom na alak, at pag-iwas sa [paninigarilyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paninigarilyo "Paninigarilyo"). Maaaring makakuha pa rin ng sakit ang mga taong malulusog; hindi porket may sakit ang isang tao ay hindi na agad siya malusog dahil isang bahagi lamang ng tatsulok ang naaapektuhan nito.[\[13\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-14)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Aktivitas_Kerja_Bakti_Warga_1.jpg/250px-Aktivitas_Kerja_Bakti_Warga_1.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Aktivitas_Kerja_Bakti_Warga_1.jpg) Maayos na [kapaligiran](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapaligiran "Kapaligiran") at ang pagkakaroon ng [komunidad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Komunidad "Komunidad") ang ilan sa mga tinutukoy na pantukoy ng maayos na kalusugan.

Isa rin sa mga tinutukoy na pangunahing pantukoy ng kalusugan ang kapaligiran nito, kabilang na ang [likas na kapaligiran](https://tl.wikipedia.org/wiki/Likas_na_kapaligiran "Likas na kapaligiran"), [itinayong kapaligiran](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Itinayong_kapaligiran&action=edit&redlink=1 "Itinayong kapaligiran (hindi pa naisusulat)"), [panlipunang kapaligiran](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panlipunang_kapaligiran&action=edit&redlink=1 "Panlipunang kapaligiran (hindi pa naisusulat)").[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-The_determinants_of_health-10) Natuklasan din na mga salik sa isang maayos na kalusugan ang pagkakaroon ng malinis na [hangin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hangin "Hangin") at [tubig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tubig "Tubig"), gayundin ang maayos na [tahanan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tahanan "Tahanan") at ligtas na komunidad at kalsada.[\[14\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-Fanny_Price-15) Ayon sa ilang pag-aaral, may kaugnayan ang kawalan ng kapitbahay sa masamang kalusugan at kagalingan. Bukod dito, may kaugnayan din ang pagkakaroon ng oras sa kalikasan sa isang maayos na kalusugang iniuulat.[\[15\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-16)

May malaking kinalaman ang [henetika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Henetika "Henetika") ng tao sa kalusugan nito. Halimbawa, may mga partikular na sakit na namamana mula sa magulang papunta sa anak (mas mataas ang tiyansa kesa sa iba). Bukod dito, nakadepende rin ang kalusugan sa pamumuhay ng tao na maaaring maimpluwensyahan mula sa kanyang pamilya o kasama.[\[16\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-17)

## Kalusugang pang-isipan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Kalusugang pang-isipan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Kalusugang pang-isipan")\]

Pangunahing artikulo: [Kalusugang pang-isipan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugang_pang-isipan "Kalusugang pang-isipan")

[Kalusugang pang-isipan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugang_pang-isipan "Kalusugang pang-isipan") ang kalusugan na nakatuon sa isipan. Inilarawan ito ng [WHO](https://tl.wikipedia.org/wiki/WHO "WHO") bilang ang "estado ng [kagalingan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kagalingan "Kagalingan") kung saan nagagawa ng indibidwal ang gusto niya, nakakaya ang stress sa buhay, maging produktibo, at makapag-ambag sa kanyang komunidad."[\[17\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-18) [Sakit sa pag-iisip](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit_sa_pag-iisip "Sakit sa pag-iisip") ang ispektrum ng mga kondisyong kognitibo, emosyonal, at pang-ugali na nakakaapekto sa kagalingang panlipunan at emosyon gayundin sa pagiging produktibo ng isang tao.[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-19) Tinatayang nasa 20% ng mga matatanda sa [Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos "Estados Unidos") ang maaaring nagtataglay ng sakit sa pag-iisip. Ito ang nangungunang sanhi ng pagkakaroon ng disabilidad sa Estados Unidos at [Canada](https://tl.wikipedia.org/wiki/Canada "Canada"). Ilan sa mga halimbawa ng sakit sa pag-iisip ay ang [schizophrenia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Schizophrenia "Schizophrenia"), [ADHD](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=ADHD&action=edit&redlink=1 "ADHD (hindi pa naisusulat)"), [sakit na bipolar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit_na_bipolar "Sakit na bipolar"), [PTSD](https://tl.wikipedia.org/wiki/Post-traumatic_stress_disorder "Post-traumatic stress disorder"), at [autismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Autismo "Autismo").[\[19\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-20)

## Pagpapanatili

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Pagpapanatili") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Pagpapanatili")\]

### Diyeta

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Diyeta") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Diyeta")\]

Pangunahing artikulo: [Diyeta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Diyeta "Diyeta")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/USDA_Food_Pyramid.gif/250px-USDA_Food_Pyramid.gif)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:USDA_Food_Pyramid.gif) [Piramide ng pagkain](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Piramide_ng_pagkain&action=edit&redlink=1 "Piramide ng pagkain (hindi pa naisusulat)") na inilathala ng [Kagawaran ng Agrikultura ng Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kagawaran_ng_Agrikultura_ng_Estados_Unidos&action=edit&redlink=1 "Kagawaran ng Agrikultura ng Estados Unidos (hindi pa naisusulat)").

Isa sa mga mahahalagang paraan para mapanatili ang maayos na kalusugan ay sa pamamagitan ng malusog na [diyeta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Diyeta "Diyeta"). Kabilang sa diyeta ang pagkain ng mga pagkaing mula sa halaman at hayop na nakakapagbigay ng [nutrient](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nutrient "Nutrient") sa katawan.[\[20\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-21) Binibigay ng mga nutrient na ito ang enerhiyang kinakailangan ng katawan upang patuloy itong gumana. Ilan sa mga ginagawa nito ang pagpapatibay ng mga [buto](https://tl.wikipedia.org/wiki/Buto_(anatomiya) "Buto (anatomiya)"), [kalamnan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalamnan "Kalamnan"), at [litid](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Litid_(anatomiya)&action=edit&redlink=1 "Litid (anatomiya) (hindi pa naisusulat)"), gayundin sa pagpapanatili sa mga mahahalagang proseso ng katawan. Mahalaga ang tubig sa katawan. Kinakain ang mga [makronutrient](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Makronutrient&action=edit&redlink=1 "Makronutrient (hindi pa naisusulat)") nang maramihan, na kinabibilangan ng [protina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Protina "Protina"), [karbohidrata](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karbohidrata "Karbohidrata"), at [taba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taba "Taba"). Sa kabilang banda, kinakain naman ang mga mikronutrient nang mas konti, at kinabibilangan ng mga [bitamina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bitamina "Bitamina") at [mineral](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mineral "Mineral").[\[21\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-22) Ginagamit ang [piramide ng pagkain](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Piramide_ng_pagkain&action=edit&redlink=1 "Piramide ng pagkain (hindi pa naisusulat)") upang ipakita ang dami ng dapat kainin ng isang tao para sa bawat grupo ng pagkain, kung saan mas konti ang nasa tuktok at mas marami ang nasa baba. Mapapababa ng maayos at tamang desisyon sa pagkain ang tiyansa ng pagkakaroon ng ilang uri ng [kanser](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanser "Kanser"), at makakatulong din ito sa pagpapanatili ng timbang na maituturing na malusog.[\[22\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-23)

### Ehersisyo

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=7 "Baguhin seksiyon: Ehersisyo") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=7 "Edit section's source code: Ehersisyo")\]

Pangunahing artikulo: [Ehersisyong pangkatawan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ehersisyong_pangkatawan "Ehersisyong pangkatawan")

Pinapalakas o pinapanatili ng ehersisyong pangkatawan ang angkop na pangangatawan at kabuuang kalusugan at kagalingan ng isang tao. Pinapalakas nito ang mga buto at kalamnan at pinapahusay ang sistemang sirkulatoryo. Ayon sa [Pambansang Instituto ng Kalusugan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pambansang_Instituto_ng_Kalusugan&action=edit&redlink=1 "Pambansang Instituto ng Kalusugan (hindi pa naisusulat)") ng Estados Unidos, may apat na uri ng ehersisyo: [pampatagalan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Resistensiya "Resistensiya"), [pampalakas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pisikal_na_lakas&action=edit&redlink=1 "Pisikal na lakas (hindi pa naisusulat)"), [pampabanat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagkabanat&action=edit&redlink=1 "Pagkabanat (hindi pa naisusulat)"), at [pambalanse](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Balanse_(kakayahan)&action=edit&redlink=1 "Balanse (kakayahan) (hindi pa naisusulat)").[\[23\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-24) Ayon naman sa [CDC](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Centers_for_Disease_Control_and_Prevention&action=edit&redlink=1 "Centers for Disease Control and Prevention (hindi pa naisusulat)"), napapababa ng regular na ehersisyo ang banta ng [sakit sa puso](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit_sa_puso "Sakit sa puso"), [kanser](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanser "Kanser"), [diyabetes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Diyabetes "Diyabetes"), [altapresyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Altapresyon "Altapresyon"), labis na [katabaan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katabaan "Katabaan"), [depresyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Depresyon "Depresyon"), at [pagkabalisa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagkabalisa "Pagkabalisa").[\[24\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-25)

### Tulog

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=8 "Baguhin seksiyon: Tulog") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=8 "Edit section's source code: Tulog")\]

Pangunahing artikulo: [Tulog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tulog "Tulog")

| Edad | Oras ng tulog |
| --- | --- |
| Sanggol | 12–16 oras |
| 1–2 taon | 11–14 na oras |
| 3–5 taon | 10–13 oras |
| 6–12 taon | 9–12 oras |
| 13–18 taon | 8–10 oras |
| Matanda | 7 oras pataas |

Rinerekomendang haba ng tulog[\[25\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-26)

Mahalaga ang [tulog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tulog "Tulog") sa pagpapanatili ng kalusugan, lalo na sa mga bata para sa maayos na paglaki nito. Naiuugnay ang [kawalan ng tulog](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kawalan_ng_tulog&action=edit&redlink=1 "Kawalan ng tulog (hindi pa naisusulat)") sa pagtaas ng tiyansa sa ilang mga problema sa kalusugan, at pagbagal sa pagrekober sa mga sakit. Ayon sa isang pag-aaral, napag-alaman na apat na beses na mas mataas ang tiyansang [magkalagnat](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lagnat "Lagnat") ang mga taong kulang sa tulog (tulog na anim na oras o mas mababa) kumpara sa mga taong sapat ang tulog.[\[26\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-27) Dahil sa gampanin ng tulog sa [metabolismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Metabolismo "Metabolismo"), maaari rin itong humantong sa pagtaba at kumontra sa balak na [pagpapayat](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagpapanatili_ng_bigat "Pagpapanatili ng bigat") ng tao. Noong 2007, inihayag ng [Pandaigdigang Ahensiya para sa Pananaliksik sa Kanser](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pandaigdigang_Ahensiya_para_sa_Pananaliksik_sa_Kanser&action=edit&redlink=1 "Pandaigdigang Ahensiya para sa Pananaliksik sa Kanser (hindi pa naisusulat)"), ang ahensiyang nakatuon sa [kanser](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanser "Kanser") ng [WHO](https://tl.wikipedia.org/wiki/WHO "WHO"), na maaaring humantong din sa kanser ang kakulangan sa tulog, at nagpaalala kontra sa mga pangmatagalang trabahong panggabi.[\[27\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-28)

### Pangangalaga sa sarili

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=9 "Baguhin seksiyon: Pangangalaga sa sarili") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=9 "Edit section's source code: Pangangalaga sa sarili")\]

Pangunahing artikulo: [Pangangalaga sa sarili](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangangalaga_sa_sarili&action=edit&redlink=1 "Pangangalaga sa sarili (hindi pa naisusulat)")

Bahagyang nakadepende ang personal na kalusugan sa aktibo, di-aktibo, at tinutulungan na mga gawain na nakikita ng mga tao sa iba na kanyang ginagawa sa kanyang sarili. Kabilang dito ang mga personal na gawain para sa pagpigil o pagpapalagnaw sa mga epekto ng isang sakit, madalas mga talamak na sakit, sa pamamagitan ng pangangalagang integratibo. Kasama rin dito ang personal na [kalinisan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Palalusugan "Palalusugan") upang maiwasan ang [impeksiyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Impeksiyon "Impeksiyon") o sakit, tulad ng [pagligo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paliligo "Paliligo") at [paghuhugas ng kamay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paghuhugas_ng_kamay "Paghuhugas ng kamay") gamit [sabon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sabon "Sabon"), [pagsesepilyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalinisang_pambibig "Kalinisang pambibig"), at iba pa.

Bukod sa mga ito, nakadepende rin ang personal na kalusugan sa nakakasama ng isang indibidwal. Naiuugnay sa isang maayos na [kalusugang pang-isipan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugang_pang-isipan "Kalusugang pang-isipan") ang pagpapanatili ng mga matitibay na relasyon sa iba, pagtulong, at iba pang mga gawaing panlipunan. Ayon sa isang pag-aaral sa [Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos "Estados Unidos") sa mga matatandang edad 70 pataas, napag-alaman na nakakatulong upang humaba ang buhay ang regular na [pagboboluntaryo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bolunterismo "Bolunterismo"), mapaanuman ang kalagayan ng kanyang katawan.[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-29) Ayon naman sa isang pag-aaral sa [Singapura](https://tl.wikipedia.org/wiki/Singapore "Singapore"), napag-alaman naman na mas matalas ang isipan ng mga retirado at mas masaya sa buhay sa pangkalahatan.[\[29\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_note-30)

## Trabaho

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=10 "Baguhin seksiyon: Trabaho") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=10 "Edit section's source code: Trabaho")\]

Pangunahing artikulo: [Kaligtasan at kalusugan sa trabaho](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaligtasan_at_kalusugan_sa_trabaho&action=edit&redlink=1 "Kaligtasan at kalusugan sa trabaho (hindi pa naisusulat)")

Kaakibat ng mga trabaho ang panganib at banta ng mga sakit, karamdaman, at iba pang mga problema sa kalusugan na maaaring magtagal. Ilan sa mga karaniwang sakit sa trabaho ang iba't ibang mga anyo ng [pneumoconiosis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pneumoconiosis "Pneumoconiosis"), gayundin ang [hika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hika "Hika"). Karaniwan din ang mga [sakit sa balat](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit_sa_balat "Sakit sa balat"), tulad ng [hadhad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hadhad "Hadhad"), [sunog na balat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sunog_na_balat&action=edit&redlink=1 "Sunog na balat (hindi pa naisusulat)"), at [kanser sa balat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kanser_sa_balat&action=edit&redlink=1 "Kanser sa balat (hindi pa naisusulat)").

## Tingnan din

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=11 "Baguhin seksiyon: Tingnan din") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=11 "Edit section's source code: Tingnan din")\]

- [Sakit](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sakit "Sakit")
- [Agham pangkalusugan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham_pangkalusugan "Agham pangkalusugan")
- [Kalusugang pampubliko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugang_pampubliko "Kalusugang pampubliko")
- [Medisina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina")
- [Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pandaigdigang_Organisasyon_sa_Kalusugan "Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan")

## Talababa

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=12 "Baguhin seksiyon: Talababa") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=12 "Edit section's source code: Talababa")\]

1. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-6 "Umakyat")Orihinal na sipi: _Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity._

## Sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=13 "Baguhin seksiyon: Sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=13 "Edit section's source code: Sanggunian")\]

01. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-1 "Umakyat")["lusog"](https://diksiyonaryo.ph/search/lusog). _diksiyonaryo.ph_. Nakuha noong 22 Enero 2025.
02. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-2 "Umakyat")["sanidad"](https://diksiyonaryo.ph/search/sanidad). _diksiyonaryo.ph_. Nakuha noong 22 Enero 2025.
03. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-3 "Umakyat")["sanidad"](https://www.tagaloglang.com/sanidad/). _Tagalog Lang_ (sa wikang Ingles). 9 Hulyo 2022. Nakuha noong 22 Enero 2025.
04. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-4 "Umakyat")["salud"](https://diksiyonaryo.ph/search/salud). _diksiyonaryo.ph_. Nakuha noong 22 Enero 2025.
05. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-5 "Umakyat")["saludo"](https://diksiyonaryo.ph/search/saludo). _diksiyonaryo.ph_. Nakuha noong 22 Enero 2025.
06. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-7 "Umakyat")Stokes, J.; Noren, J.; Shindell, S. (1 Enero 1982). "Definition of terms and concepts applicable to clinical preventive medicine" \[Kahulugan ng mga termino at konsepto na magagamit sa pangklinikang medisinang pampaiwas\]. _Journal of Community Health_ (sa wikang Ingles). **8** (1): 33–41. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.1007/bf01324395](https://doi.org/10.1007%2Fbf01324395). [ISSN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier) "ISSN (identifier)") [0094-5145](https://search.worldcat.org/issn/0094-5145). [PMID](https://tl.wikipedia.org/wiki/PMID_(identifier) "PMID (identifier)") [6764783](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6764783). [S2CID](https://tl.wikipedia.org/wiki/S2CID_(identifier) "S2CID (identifier)") [1748896](https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1748896).
07. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-8 "Umakyat")[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pandaigdigang_Organisasyon_sa_Kalusugan "Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan") (1958). [_The first ten years of the World Health Organization_](https://www.who.int/iris/handle/10665/37089) \[ _Ang unang sampung taon ng Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan_\] (sa wikang Ingles). [Geneva](https://tl.wikipedia.org/wiki/Geneva "Geneva"), [Suwisa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Suwisa "Suwisa"): WHO. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [9789241560146](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/9789241560146 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/9789241560146").
08. ↑ [Umakyat patungo: 8.0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-:0_9-0)[8.1](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-:0_9-1)McDowell, Ian; Morrison, Reed; Rajaram, Nikhil, mga pat. (2024). ["Concepts of Health and Illness"](https://phprimer.afmc.ca/en/part-i/chapter-1/) \[Mga Konsepto ng Kalusugan at Karamdaman\]. [_AFMC Primer on Population Health_](https://phprimer.afmc.ca/en/) \[ _Primer sa Kalusugang Pampopulasyon ng AFMC_\] (sa wikang Ingles) (ika-3 (na) labas). Association of Faculties of Medicine of Canada (nilathala 2010). Nakuha noong 21 Enero 2025.
09. ↑ [Umakyat patungo: 9.0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-The_determinants_of_health_10-0)[9.1](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-The_determinants_of_health_10-1)[9.2](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-The_determinants_of_health_10-2)["The determinants of health"](https://www.who.int/hia/evidence/doh/en/) \[Ang mga pantukoy ng kalusugan\]. _[WHO](https://tl.wikipedia.org/wiki/WHO "WHO")_ (sa wikang Ingles). Nakuha noong 23 Enero 2025.
10. ↑ [Umakyat patungo: 10.0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-Lalonde_11-0)[10.1](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-Lalonde_11-1)Lalonde, Marc (1974). [_A New Perspective on the Health of Canadians_](https://web.archive.org/web/20141028163043/http://www.phac-aspc.gc.ca/ph-sp/pdf/perspect-eng.pdf) \[ _Bagong Pananaw sa Kalusugan ng mga taga-Canada_\] (PDF) (sa wikang Ingles). [Ottawa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ottawa "Ottawa"): Minister of Supply and Services. Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.phac-aspc.gc.ca/ph-sp/pdf/perspect-eng.pdf)(PDF) noong 28 Oktubre 2014.
11. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-12 "Umakyat")Andreyeva, Tatiana; Chaloupka, Frank J.; Brownell, Kelly D. (2011). "Estimating the potential of taxes on sugar-sweetened beverages to reduce consumption and generate revenue" \[Pagtataya sa potensiyal ng buwis sa mga inuming pinatamis ng asukal upang mapababa ang pagtangkilik at makagawa ng kita\]. _Preventive Medicine_ (sa wikang Ingles). **52** (6): 413–16. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.1016/j.ypmed.2011.03.013](https://doi.org/10.1016%2Fj.ypmed.2011.03.013). [PMID](https://tl.wikipedia.org/wiki/PMID_(identifier) "PMID (identifier)") [21443899](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21443899).
12. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-13 "Umakyat")Nutter, S. (2003). _The Health Triangle_ \[ _Ang Tatsulok ng Kalusugan_\] (sa wikang Ingles). Anchor Points. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [0-9748760-0-3](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/0-9748760-0-3 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/0-9748760-0-3").
13. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-14 "Umakyat")Jadad, A.R. (2013). ["On Living a Long, Healthy, and Happy Life, Full of Love, and with no Regrets, until Our Last Breath"](http://www.karger.com/Article/Abstract/357490) \[Ukol sa Pamumuhay nang Mahaba, Malusog, at Masaya, Puno ng Pagmamahal, at Walang Hinayang, hanggang sa Ating Huling Hininga\]. _Verhaltenstherapie_ (sa wikang Ingles). **23** (4): 287–89. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"):[10.1159/000357490](https://doi.org/10.1159%2F000357490).
14. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-Fanny_Price_15-0 "Umakyat")Björk J, Albin M, Grahn P, Jacobsson H, Ardö J, Wadbro J, Ostergren PO (2008). ["Recreational Values of the Natural Environment in Relation to Neighborhood Satisfaction, Physical Activity, Obesity and Well being"](http://lup.lub.lu.se/search/ws/files/5178417/1056501.pdf) \[Halaga ng Pagliliwaliw sa Likas na Kapaligiran kumpara sa Pagkakuntento sa Kapitbahayan, Gawaing Pisikal, Labis na Katabaan, at Kagalingan\] (PDF). _Journal of Epidemiology & Community Health_ (sa wikang Ingles). **62** (4): e2. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.1136/jech.2007.062414](https://doi.org/10.1136%2Fjech.2007.062414). [PMID](https://tl.wikipedia.org/wiki/PMID_(identifier) "PMID (identifier)") [18365329](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18365329). [S2CID](https://tl.wikipedia.org/wiki/S2CID_(identifier) "S2CID (identifier)") [13859588](https://api.semanticscholar.org/CorpusID:13859588).
15. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-16 "Umakyat")White, Mathew P.; Alcock, Ian; Grellier, James; Wheeler, Benedict W.; Hartig, Terry; Warber, Sara L.; Depledge, Michael H.; Fleming, Lora E. (13 Hunyo 2019). ["Spending at least 120 minutes a week in nature is associated with good health and wellbeing"](http://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:1325155/FULLTEXT01) \[May kaugnayan ang pagbukod ng 120 minuto kada linggo sa kalikasan sa isang maayos na kalusugan at kagalingan\]. _Scientific Reports_ (sa wikang Ingles). **9** (1): 7730. [Bibcode](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bibcode_(identifier) "Bibcode (identifier)"): [2019NatSR...9.7730W](https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019NatSR...9.7730W). [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"):[10.1038/s41598-019-44097-3](https://doi.org/10.1038%2Fs41598-019-44097-3). [ISSN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier) "ISSN (identifier)") [2045-2322](https://search.worldcat.org/issn/2045-2322). [PMC](https://tl.wikipedia.org/wiki/PMC_(identifier) "PMC (identifier)") [6565732](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6565732). [PMID](https://tl.wikipedia.org/wiki/PMID_(identifier) "PMID (identifier)") [31197192](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31197192).
16. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-17 "Umakyat")Kantola, Jussi Ilari; Barath, Tibor; Nazir, Salman; Andre, Terence (2017). _Advances in Human Factors, Business Management, Training and Education_ \[ _Mga Pagsulong sa mga Salik ng Tao, Pamamahala sa Negosyo, Pag-eensayo, at Edukasyon_\]. Advances in Intelligent Systems and Computing (sa wikang Ingles). Bol. 498. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.1007/978-3-319-42070-7](https://doi.org/10.1007%2F978-3-319-42070-7). [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [978-3-319-42069-1](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/978-3-319-42069-1 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/978-3-319-42069-1").
17. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-18 "Umakyat")["Mental health"](https://www.who.int/health-topics/mental-health) \[Kalusugang pang-isipan\]. _[WHO](https://tl.wikipedia.org/wiki/WHO "WHO")_ (sa wikang Ingles). Nakuha noong 24 Enero 2025.
18. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-19 "Umakyat")["Mental disorders"](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders) \[Sakit sa pag-iisip\]. _[WHO](https://tl.wikipedia.org/wiki/WHO "WHO")_ (sa wikang Ingles). Nakuha noong 24 Enero 2025.
19. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-20 "Umakyat")["The numbers count: Mental disorders in America"](https://web.archive.org/web/20140728102548/http://www.nimh.nih.gov/health/publications/the-numbers-count-mental-disorders-in-america/index.shtml) \[Bilang ang mga numero: Mga sakit sa pag-iisip sa Amerika\]. _National Institute of Mental Health_ (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.nimh.nih.gov/health/publications/the-numbers-count-mental-disorders-in-america/index.shtml) noong 28 Hulyo 2014. Nakuha noong 24 Enero 2025.
20. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-21 "Umakyat")["Healthy diet"](https://www.who.int/initiatives/behealthy/healthy-diet) \[Malusog na diyeta\]. _[WHO](https://tl.wikipedia.org/wiki/WHO "WHO")_ (sa wikang Ingles).
21. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-22 "Umakyat")["Nutrients"](https://web.archive.org/web/20110926205812/http://www.who.int/elena/nutrient/en/) \[Mga nutrient\]. _[WHO](https://tl.wikipedia.org/wiki/WHO "WHO")_ (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa [orihinal](https://www.who.int/elena/nutrient/en/) noong 26 Setyembre 2011.
22. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-23 "Umakyat")["Healthy Eating: Why should I make healthy food choices?"](https://web.archive.org/web/20140227194359/http://www.livelifewell.nsw.gov.au/healthyeating/) \[Masustansiyang Pagkain: Bakit dapat malusog ang mga pipiliin kong pagkain?\]. _Live Life Well_ (sa wikang Ingles). Government of New South Wales. Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.livelifewell.nsw.gov.au/healthyeating/) noong 27 Pebrero 2014.
23. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-24 "Umakyat")["4 Types of Exercise"](https://web.archive.org/web/20180701094658/https://go4life.nia.nih.gov/4-types-exercise) \[Apat na Uri ng Ehersisyo\] (sa wikang Ingles). Go4Life, National Institute on Aging, US National Institutes of Health. 15 Mayo 2014. Inarkibo mula sa [orihinal](https://go4life.nia.nih.gov/4-types-exercise) noong 1 Hulyo 2018.
24. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-25 "Umakyat")["Physical Activity Facts"](https://www.cdc.gov/healthyschools/physicalactivity/facts.htm) \[Mga Fact sa Pisikal na Gawain\]. _Centers for Disease Control and Prevention_ (sa wikang Ingles). 21 Abril 2020. Nakuha noong 30 Mayo 2021.
25. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-26 "Umakyat")Olson, Eric J. ["How many hours of sleep do you need?"](https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/expert-answers/how-many-hours-of-sleep-are-enough/faq-20057898) \[Ilang oras ng tulog ang kailangan mo?\]. _Mayo Clinic_ (sa wikang Ingles). Nakuha noong 25 Enero 2025.
26. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-27 "Umakyat")Shilo Rea (31 Agosto 2015). ["New Research Confirms Lack of Sleep Connected to Getting Sick"](http://www.cmu.edu/news/stories/archives/2015/august/sleep-and-sickness.html) \[Kinukumpirma ng Bagong Pag-aaral na Konektado ang Kawalan ng Tulog sa Pagkakaroon ng Sakit\] (sa wikang Ingles). cmu.edu.
27. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-28 "Umakyat")["IARC Monographs Programme finds cancer hazards associated with shiftwork, painting and firefighting"](https://web.archive.org/web/20110721001355/http://www.iarc.fr/en/media-centre/pr/2007/pr180.html) \[Napag-alaman ng IARC Monographs Programme na konektado ang panganib ng kanser sa trabaho, pagpipinta, at pag-aapula ng sunog\] (sa wikang Ingles). International Agency for Research on Cancer. 5 Disyembre 2007. Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.iarc.fr/en/media-centre/pr/2007/pr180.html) noong 21 Hulyo 2011.
28. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-29 "Umakyat")Harris AH, Thoresen CE (2005). ["Volunteering is Associated with Delayed Mortality in Older People: Analysis of the Longitudinal Study of Aging"](https://web.archive.org/web/20110722153152/http://www.chce.research.va.gov/docs/pdfs/pi_publications/Harris/2005_Harris_Thoresen_JHS.pdf) \[May Kinalaman ang Pagboboluntaryo sa Mas Mahabang Buhay sa mga Matatanda: Pagsusuri sa Longhitudal na Pag-aaral sa Pagtanda\] (PDF). _Journal of Health Psychology_ (sa wikang Ingles). **10** (6): 739–52. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.1177/1359105305057310](https://doi.org/10.1177%2F1359105305057310). [PMID](https://tl.wikipedia.org/wiki/PMID_(identifier) "PMID (identifier)") [16176953](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16176953). [S2CID](https://tl.wikipedia.org/wiki/S2CID_(identifier) "S2CID (identifier)") [23314208](https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23314208). Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.chce.research.va.gov/docs/pdfs/pi_publications/Harris/2005_Harris_Thoresen_JHS.pdf)(PDF) noong 22 Hulyo 2011.
29. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#cite_ref-30 "Umakyat")Schwingel A, Niti MM, Tang C, Ng TP (2009). ["Continued work employment and volunteerism and mental well-being of older adults: Singapore longitudinal ageing studies"](https://doi.org/10.1093%2Fageing%2Fafp089) \[Patuloy na pagtatrabaho at bolunterismo at kalusugang pang-isipan ng mga matatanda: Mga longhitudal na pag-aaral sa pagtanda ng Singapura\]. _Age and Ageing_ (sa wikang Ingles). **38** (5): 531–37. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"):[10.1093/ageing/afp089](https://doi.org/10.1093%2Fageing%2Fafp089). [PMID](https://tl.wikipedia.org/wiki/PMID_(identifier) "PMID (identifier)") [19474036](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19474036).

## Link sa labas

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&veaction=edit&section=14 "Baguhin seksiyon: Link sa labas") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&action=edit&section=14 "Edit section's source code: Link sa labas")\]

[Mga mapagkukunang impormasyon](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:The_Wikipedia_Library "en:Wikipedia:The Wikipedia Library") patungkol sa **Kalusugan**

* * *

- [Online books](http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/ftl?st=wp&su=Kalusugan&library=OLBP)
- [Mga mapagkukunan sa iyong aklatan](http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/ftl?st=wp&su=Kalusugan)
- [Mga mapagkukunan sa ibang mga aklatan](http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/ftl?st=wp&su=Kalusugan&library=0CHOOSE0)

- ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/20px-Commons-logo.svg.png) May kaugnay na midya ang [Kalusugan](https://commons.wikimedia.org/wiki/category:Kalusugan "commons:category:Kalusugan") sa Wikimedia Commons

| Itago<br>[Authority control databases](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Authority_control "en:Help:Authority control")[![Baguhin ito sa Wikidata](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/20px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q12147#identifiers "Baguhin ito sa Wikidata") |
| --- |
| International | - [FAST](http://id.worldcat.org/fast/952743/) |
| National | - [Germany](https://d-nb.info/gnd/4020754-7)<br>- [United States](https://id.loc.gov/authorities/sh85059518)<br>- [France](https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11945860z)<br>- [BnF data](https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11945860z)<br>- [Czech Republic](https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ph127590&CON_LNG=ENG)<br>- [Latvia](https://kopkatalogs.lv/F?func=direct&local_base=lnc10&doc_number=000071248&P_CON_LNG=ENG)<br>- [Israel](https://www.nli.org.il/en/authorities/987007553277305171) |
| Other | - [İslâm Ansiklopedisi](https://islamansiklopedisi.org.tr/sihhat) |

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&oldid=2161424](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalusugan&oldid=2161424)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Kalusugan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Kalusugan "Kategorya:Kalusugan")
- [Katauhan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Katauhan "Kategorya:Katauhan")

Nakatagong kategorya:

- [Sangguniang CS1 sa wikang Ingles (en)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sangguniang_CS1_sa_wikang_Ingles_(en) "Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Ingles (en)")
- [Mga pangunahing paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_pangunahing_paksa "Kategorya:Mga pangunahing paksa")

Hanapin

Hanapin

Kalusugan

164 (na) wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalusugan#)