Astronomiya - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astronomiya#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang **dalubtalaan** o **astronomiya** ay isang agham na kinapapalooban ng [pagmamasid](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagmamasid "Pagmamasid") at [pagpapaliwanag](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagpapaliwanag "Pagpapaliwanag") ng mga kaganapang nangyayari sa labas ng [Daigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Daigdig "Daigdig") at ng [himpapawid](https://tl.wikipedia.org/wiki/Himpapawid "Himpapawid") nito. Pinag-aaralan nito ang [pinagmulan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kosmolohiya "Kosmolohiya"), [pagbabago](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagkabuo_at_pagbabago_ng_galaksiya&action=edit&redlink=1 "Pagkabuo at pagbabago ng galaksiya (hindi pa naisusulat)"), at mga katangiang [pisikal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astropisika "Astropisika") at [kimikal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kimikal "Kimikal") ng mga bagay na mapagmamasdan sa kalangitan (na nasa labas ng atmospero), pati ang mga kaugnay na mga proseso at kababalaghan.

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Moon_Dedal_crater.jpg/250px-Moon_Dedal_crater.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Moon_Dedal_crater.jpg) Ang astronomiya ng buwan (astronomiyang lunar): ang malaking _crater_ ay ang [Daedalus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Daedalus_(crater)&action=edit&redlink=1 "Daedalus (crater) (hindi pa naisusulat)"), kinunan ng tauhan ng [Apollo 11](https://tl.wikipedia.org/wiki/Apollo_11 "Apollo 11") nang pinalubutan nila ang [Buwan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Buwan_(astronomiya) "Buwan (astronomiya)") noong [1969](https://tl.wikipedia.org/wiki/1969 "1969"). Matatagpuan ito na malapit sa gitna ng [malayong gilid](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Far_side&action=edit&redlink=1 "Far side (hindi pa naisusulat)") ng Buwan. Ang diyametro nito ay humigit-kumulang sa 93 km.

Ang astronomiya ay isa sa mga piling agham na kung saan gumanap ng aktibong papel ang mga [amateur](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Amateur_astronomy&action=edit&redlink=1 "Amateur astronomy (hindi pa naisusulat)"), lalo na sa pagtuklas at pagmonitor ng di-palagiang [kabalaghaan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabalaghaan&action=edit&redlink=1 "Kabalaghaan (hindi pa naisusulat)") ( _transient phenomena_). Hindi dapat ipagkamali ang astronomiya sa [astrolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astrolohiya "Astrolohiya"), na nagpapalagay na ang kapalaran ng tao at pamumuhy sa pangkahalatan ay may kaugnayan sa nakikitang na kinalalagyan ng mga bagay sa kalangitan—kahit na ang dalawang larangang na ito ay magkapareho ang pinagmulan; sinusunod ng mga astronomo ang [makaagham na pamamaraan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Makaagham_na_pamamaraan "Makaagham na pamamaraan"), habang hindi ito sinusunod ng mga [astrologo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astrologo "Astrologo").

## Etimolohiya ng salita

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astronomiya&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Etimolohiya ng salita") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astronomiya&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Etimolohiya ng salita")\]

Ang salitang _astronomiya_ ay nagmula sa [Wikang Griyegong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Griyego "Wikang Griyego") αστρονομία = άστρον \+ νόμος, _astronomia_ = _astron_ \+ _nomos_, na mayroong literal na kahulugang _" [batas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Batas "Batas") ng mga [bituin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bituin "Bituin")"_.

## Mga inoobserbahan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astronomiya&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Mga inoobserbahan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astronomiya&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Mga inoobserbahan")\]

- Ibang mga [planeta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Planeta "Planeta")
- Ibang [araw](https://tl.wikipedia.org/wiki/Araw_(astronomiya) "Araw (astronomiya)")
- Iba pang mga makikita sa kalawakan, katulad ng [itim na butas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Itim_na_butas "Itim na butas")

[![Astronomiya](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Jupiter_and_moon.png/40px-Jupiter_and_moon.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Jupiter_and_moon.png "Astronomiya")_Ang lathalaing ito na tungkol sa **Astronomiya** ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astronomiya&action=edit) nito._

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astronomiya&oldid=2155381](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Astronomiya&oldid=2155381)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Astronomiya "Kategorya:Astronomiya")
- [Agham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Agham "Kategorya:Agham")

Nakatagong kategorya:

- [Stub (Astronomiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya) "Kategorya:Stub (Astronomiya)")
- [Mga lathalaing dapat palawigin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_lathalaing_dapat_palawigin "Kategorya:Mga lathalaing dapat palawigin")

Hanapin

Hanapin

Astronomiya

247 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astronomiya#)


Kategorya:Mga astronaut - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya Pumunta sa nilalaman Pangunahing pagpipilian Pangunahing pagpipilian ilipat sa gilid itago Maglibot Unang pahina Mga nilalaman Napiling nilalaman Alinmang artikulo Patungkol sa Wikipedia Mga kaganapan Pakikihalubilo Pamayanan Kapihan Mga huling binago Makipag-ugnayan Tulong Hanapin Hanapin Itsura Donasyon Gumawa ng account Mag-login Mga pansariling kagamitan Donasyon Gumawa ng account Mag-login Kategorya : Mga astronaut 120 wika Аԥсшәа Afrikaans Alemannisch Aragonés العربية مصرى অসমীয়া Asturianu Azərbaycanca Башҡортса Беларуская Беларуская (тарашкевіца) Български भोजपुरी বাংলা Brezhoneg Bosanski Буряад Català Нохчийн کوردی Qırımtatarca Čeština Чӑвашла Cymraeg Dansk Deutsch Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara فارسی Suomi Français Nordfriisk Frysk Gaeilge Galego Avañe'ẽ Gaelg 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Արեւմտահայերէն Interlingua Bahasa Indonesia Ilokano Ido Íslenska Italiano 日本語 Jawa ქართული Qaraqalpaqsha Қазақша 한국어 Ripoarisch Kurdî Кыргызча Latina Lëtzebuergesch Limburgs Lombard Lietuvių Latviešu Македонски മലയാളം Монгол मराठी Кырык мары Bahasa Melayu Malti မြန်မာဘာသာ مازِرونی Plattdüütsch Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Occitan Picard Polski Português Română Русский Русиньскый Scots Srpskohrvatski / српскохрватски Simple English Slovenčina Slovenščina Anarâškielâ Shqip Српски / srpski Svenska Kiswahili Ślůnski தமிழ் Тоҷикӣ ไทย Türkçe Татарча / tatarça Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Tiếng Việt West-Vlams Volapük მარგალური ייִדיש Zeêuws 中文 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 baguhin ang mga link Kategorya Usapan Tagalog Basahin Baguhin Baguhin ang wikitext Tingnan ang kasaysayan Mga kagamitan Mga kagamitan ilipat sa gilid itago Mga aksyon Basahin Baguhin Baguhin ang wikitext Tingnan ang kasaysayan Pangkalahatan Mga nakaturo rito Kaugnay na pagbabago Mag-upload ng file Permanenteng link Impormasyon ng pahina Kumuha ng pinaikling URL I-download ang QR code I-print/I-export Lumikha ng isang aklat I-download bilang PDF Bersyong mapi-print Sa iba pang proyekto Wikimedia Commons Item na Wikidata Itsura ilipat sa gilid itago Tulong Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya May kaugnay na midya tungkol sa Astronauts ang Wikimedia Commons. Ang pangunahing pahina para sa kategoryang ito ay Mga astronaut . Mga subkategorya Mayroon lamang ang kategoryang ito ng sumusunod na subkategorya. M Mga astronaut ayon sa kabansaan (4 ka.) Mga kosmonota (2 pa.) Mga artikulo sa kategorya na "Mga astronaut" Ang sumusunod na 6 pahina ay nasa kategoryang ito, sa kabuuang 6. Astronaut A Buzz Aldrin Neil Armstrong C Michael Collins G Yuri Gagarin V Valentina Tereshkova Nagmula sa " https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Mga_astronaut&oldid=1736819 " Kategorya : Astronomiya Mga tao ayon sa hanapbuhay Mga eksplorador Nakatagong kategorya: Commons category link is on Wikidata Huling pagbabago: 17:51, 26 Disyembre 2019. Magagamit ang teksto sa ilalim ng Lisensyang Creative Commons Attribution/Share-Alike ; maaaring mailapat ang karagdagang termino. Tingnan ang Takdang Gamit para sa mga detalye. Patakaran sa Pagkapribado Patungkol sa Wikipedia Pagtatanggi Kodigo ng Paggawi Mga Developer Estadistika Tungkol sa Cookie Itsura sa mobile Hanapin Hanapin Kategorya : Mga astronaut 120 wika Bagong paksa


Kategorya:Astronomiyang Babilonyo - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Astronomiyang_Babilonyo#bodyContent)

[Tulong](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Categories)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

## Mga artikulo sa kategorya na "Astronomiyang Babilonyo"

Naglalaman lamang ng nag-iisang pahina ang kategoryang ito.

- [Astrolohiyang Babilonyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astrolohiyang_Babilonyo "Astrolohiyang Babilonyo")

### K

- [Kalendaryong Babilonyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalendaryong_Babilonyo "Kalendaryong Babilonyo")

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Astronomiyang\_Babilonyo&oldid=2060016](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Astronomiyang_Babilonyo&oldid=2060016)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Babilonya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Babilonya "Kategorya:Babilonya")
- [Astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Astronomiya "Kategorya:Astronomiya")

Hanapin

Hanapin

Kategorya:Astronomiyang Babilonyo

15 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Astronomiyang_Babilonyo#)


Kategorya:Stub (Astronomiya) - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#bodyContent)

[Tulong](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Categories)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

|     |     |
| --- | --- |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Information_icon4.svg/40px-Information_icon4.svg.png) | Ang kategoryang ito ay [hindi lumilitaw](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_nakatagong_kategorya "Kategorya:Mga nakatagong kategorya") sa mga pahina ng mga kasapi, maliban kung may maitakdang [kagustuhan ang tagagamit](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_nais#mw-prefsection-rendering "Natatangi:Mga nais"). |

**Nilalaman:** [Top](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#top) \- [0–9](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#0%E2%80%939) [A](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#A) [B](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#B) [C](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#C) [D](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#D) [E](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#E) [F](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#F) [G](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#G) [H](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#H) [I](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#I) [J](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#J) [K](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#K) [L](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#L) [M](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#M) [N](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#N) [O](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#O) [P](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#P) [Q](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#Q) [R](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#R) [S](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#S) [T](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#T) [U](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#U) [V](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#V) [W](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#W) [X](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#X) [Y](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#Y) [Z](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#Z)

## Mga artikulo sa kategorya na "Stub (Astronomiya)"

Ang sumusunod na 199 pahina ay nasa kategoryang ito, sa kabuuang 199.

### 1

- [Lipad pa-kalawakan noong 1957](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lipad_pa-kalawakan_noong_1957 "Lipad pa-kalawakan noong 1957")

### 2

- [2M1207b](https://tl.wikipedia.org/wiki/2M1207b "2M1207b")

### 5

- [5261 Eureka](https://tl.wikipedia.org/wiki/5261_Eureka "5261 Eureka")

### A

- [Lubusang kalakhan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lubusang_kalakhan "Lubusang kalakhan")
- [Agham pamplaneta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham_pamplaneta "Agham pamplaneta")
- [Buzz Aldrin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Buzz_Aldrin "Buzz Aldrin")
- [Almagre (lupa)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Almagre_(lupa) "Almagre (lupa)")
- [Alon ng grabitasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alon_ng_grabitasyon "Alon ng grabitasyon")
- [Aloysius Lilius](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aloysius_Lilius "Aloysius Lilius")
- [Alpha Centauri](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alpha_Centauri "Alpha Centauri")
- [Amalthea (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Amalthea_(buwan) "Amalthea (buwan)")
- [Anthe (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Anthe_(buwan) "Anthe (buwan)")
- [Maliwanag na kalakhan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Maliwanag_na_kalakhan "Maliwanag na kalakhan")
- [Ariel (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ariel_(buwan) "Ariel (buwan)")
- [Aristarco](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristarco "Aristarco")
- [Ariwanas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ariwanas "Ariwanas")
- [Asteroyd](https://tl.wikipedia.org/wiki/Asteroyd "Asteroyd")
- [Astrodinamika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astrodinamika "Astrodinamika")
- [Astronaut](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astronaut "Astronaut")
- [Astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astronomiya "Astronomiya")
- [Padron:Astronomiya-stub](https://tl.wikipedia.org/wiki/Padron:Astronomiya-stub "Padron:Astronomiya-stub")
- [Astropisika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astropisika "Astropisika")
- [Atlas (kalipunan ng mapa)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Atlas_(kalipunan_ng_mapa) "Atlas (kalipunan ng mapa)")

### B

- [Bagong buwan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bagong_buwan "Bagong buwan")
- [Bahaghari](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bahaghari "Bahaghari")
- [Benjamin Banneker](https://tl.wikipedia.org/wiki/Benjamin_Banneker "Benjamin Banneker")
- [Belinda (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Belinda_(buwan) "Belinda (buwan)")
- [Benus (planeta)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Benus_(planeta) "Benus (planeta)")
- [Friedrich Bessel](https://tl.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Bessel "Friedrich Bessel")
- [Brown dwarf](https://tl.wikipedia.org/wiki/Brown_dwarf "Brown dwarf")
- [Bunganga (heolohiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bunganga_(heolohiya) "Bunganga (heolohiya)")

### C

- [Caliban (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Caliban_(buwan) "Caliban (buwan)")
- [Callisto (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Callisto_(buwan) "Callisto (buwan)")
- [Calypso (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Calypso_(buwan) "Calypso (buwan)")
- [Canis Major](https://tl.wikipedia.org/wiki/Canis_Major "Canis Major")
- [Auguste Charlois](https://tl.wikipedia.org/wiki/Auguste_Charlois "Auguste Charlois")
- [Michael Collins](https://tl.wikipedia.org/wiki/Michael_Collins "Michael Collins")
- [Cordelia (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cordelia_(buwan) "Cordelia (buwan)")
- [Cressida (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cressida_(buwan) "Cressida (buwan)")
- [Cygnus (konstelasyon)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cygnus_(konstelasyon) "Cygnus (konstelasyon)")

### D

- [Daphnis (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Daphnis_(buwan) "Daphnis (buwan)")
- [Deklinasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Deklinasyon "Deklinasyon")
- [Despina (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Despina_(buwan) "Despina (buwan)")
- [Dia (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dia_(buwan) "Dia (buwan)")
- [Dione (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dione_(buwan) "Dione (buwan)")

### E

- [Eklipse ng araw](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eklipse_ng_araw "Eklipse ng araw")
- [Eklipse ng araw ng Hulyo 22, 2009](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eklipse_ng_araw_ng_Hulyo_22,_2009 "Eklipse ng araw ng Hulyo 22, 2009")
- [Elara (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Elara_(buwan) "Elara (buwan)")
- [Enceladus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Enceladus "Enceladus")
- [Enerhiyang madilim](https://tl.wikipedia.org/wiki/Enerhiyang_madilim "Enerhiyang madilim")
- [Eris (astronomiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eris_(astronomiya) "Eris (astronomiya)")
- [Eudoxus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eudoxus "Eudoxus")

### F

- [Falcon 9](https://tl.wikipedia.org/wiki/Falcon_9 "Falcon 9")
- [Ferdinand (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_(buwan) "Ferdinand (buwan)")

### G

- [Yuri Gagarin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Yuri_Gagarin "Yuri Gagarin")
- [Galaksiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Galaksiya "Galaksiya")
- [Galatea (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Galatea_(buwan) "Galatea (buwan)")
- [Ganymede (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ganymede_(buwan) "Ganymede (buwan)")
- [Annibale de Gasparis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Annibale_de_Gasparis "Annibale de Gasparis")
- [Gasuklay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gasuklay "Gasuklay")
- [Giuseppe Piazzi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Giuseppe_Piazzi "Giuseppe Piazzi")
- [Andrew Graham (astronomo)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andrew_Graham_(astronomo) "Andrew Graham (astronomo)")

### H

- [George Ellery Hale](https://tl.wikipedia.org/wiki/George_Ellery_Hale "George Ellery Hale")
- [Karl Ludwig Harding](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karl_Ludwig_Harding "Karl Ludwig Harding")
- [Haumea (astronomiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Haumea_(astronomiya) "Haumea (astronomiya)")
- [Helene (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Helene_(buwan) "Helene (buwan)")
- [Heliosentrismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Heliosentrismo "Heliosentrismo")
- [Hematita](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hematita "Hematita")
- [Karl Ludwig Hencke](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karl_Ludwig_Hencke "Karl Ludwig Hencke")
- [William Herschel](https://tl.wikipedia.org/wiki/William_Herschel "William Herschel")
- [Himalia (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Himalia_(buwan) "Himalia (buwan)")
- [John Russell Hind](https://tl.wikipedia.org/wiki/John_Russell_Hind "John Russell Hind")
- [Hiparco](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hiparco "Hiparco")
- [Hippocamp (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hippocamp_(buwan) "Hippocamp (buwan)")
- [Hupiter (planeta)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hupiter_(planeta) "Hupiter (planeta)")
- [Christiaan Huygens](https://tl.wikipedia.org/wiki/Christiaan_Huygens "Christiaan Huygens")
- [Hyperion (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hyperion_(buwan) "Hyperion (buwan)")

### I

- [Iapetus (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Iapetus_(buwan) "Iapetus (buwan)")
- [Imhotep](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imhotep "Imhotep")
- [Itim na butas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Itim_na_butas "Itim na butas")

### J

- [Janus (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Janus_(buwan) "Janus (buwan)")
- [Juliet (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Juliet_(buwan) "Juliet (buwan)")

### K

- [Kalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalawakan "Kalawakan")
- [Kaliwanagan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaliwanagan "Kaliwanagan")
- [Kaulapang Oort](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaulapang_Oort "Kaulapang Oort")
- [Kawalang-hanggan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kawalang-hanggan "Kawalang-hanggan")
- [Johannes Kepler](https://tl.wikipedia.org/wiki/Johannes_Kepler "Johannes Kepler")
- [Omar Khayyam](https://tl.wikipedia.org/wiki/Omar_Khayyam "Omar Khayyam")
- [Kiviuq (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kiviuq_(buwan) "Kiviuq (buwan)")
- [Kometa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kometa "Kometa")
- [Kosmogoniya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kosmogoniya "Kosmogoniya")

### L

- [Laho](https://tl.wikipedia.org/wiki/Laho "Laho")
- [Laika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Laika "Laika")
- [Johann Heinrich Lambert](https://tl.wikipedia.org/wiki/Johann_Heinrich_Lambert "Johann Heinrich Lambert")
- [Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl](https://tl.wikipedia.org/wiki/Landessternwarte_Heidelberg-K%C3%B6nigstuhl "Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl")
- [Largabista](https://tl.wikipedia.org/wiki/Largabista "Largabista")
- [Larissa (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Larissa_(buwan) "Larissa (buwan)")
- [Lasador na pangkalawan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lasador_na_pangkalawan "Lasador na pangkalawan")
- [Leda (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Leda_(buwan) "Leda (buwan)")
- [Georges Lemaître](https://tl.wikipedia.org/wiki/Georges_Lema%C3%AEtre "Georges Lemaître")
- [Ligiran](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ligiran "Ligiran")
- [Likas na satelayt](https://tl.wikipedia.org/wiki/Likas_na_satelayt "Likas na satelayt")
- [Karl Theodor Robert Luther](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karl_Theodor_Robert_Luther "Karl Theodor Robert Luther")
- [Lysithea (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lysithea_(buwan) "Lysithea (buwan)")

### M

- [Makemake (astronomiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Makemake_(astronomiya) "Makemake (astronomiya)")
- [Malaking Pangsawsaw](https://tl.wikipedia.org/wiki/Malaking_Pangsawsaw "Malaking Pangsawsaw")
- [Margaret (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Margaret_(buwan) "Margaret (buwan)")
- [Marte](https://tl.wikipedia.org/wiki/Marte "Marte")
- [Meridyano (astronomiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Meridyano_(astronomiya) "Meridyano (astronomiya)")
- [Merkuryo (planeta)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Merkuryo_(planeta) "Merkuryo (planeta)")
- [MESSENGER](https://tl.wikipedia.org/wiki/MESSENGER "MESSENGER")
- [Methone (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Methone_(buwan) "Methone (buwan)")
- [Metis (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Metis_(buwan) "Metis (buwan)")
- [Mga buwan ng Pluto](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_buwan_ng_Pluto "Mga buwan ng Pluto")
- [Mga planetang terestrial](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_planetang_terestrial "Mga planetang terestrial")
- [Mimas (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mimas_(buwan) "Mimas (buwan)")
- [Miranda (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Miranda_(buwan) "Miranda (buwan)")

### N

- [Nadir](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nadir "Nadir")
- [Naiad (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Naiad_(buwan) "Naiad (buwan)")
- [John Napier](https://tl.wikipedia.org/wiki/John_Napier "John Napier")
- [NASA](https://tl.wikipedia.org/wiki/NASA "NASA")
- [National Advisory Committee for Aeronautics](https://tl.wikipedia.org/wiki/National_Advisory_Committee_for_Aeronautics "National Advisory Committee for Aeronautics")
- [Navagraha](https://tl.wikipedia.org/wiki/Navagraha "Navagraha")
- [Nereid (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nereid_(buwan) "Nereid (buwan)")
- [Nicolaus Copernicus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nicolaus_Copernicus "Nicolaus Copernicus")
- [Andrian Nikolayev](https://tl.wikipedia.org/wiki/Andrian_Nikolayev "Andrian Nikolayev")
- [Nova](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nova "Nova")

### O

- [Obserbatoryo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Obserbatoryo "Obserbatoryo")
- [Obserbatoryo ng La Silla](https://tl.wikipedia.org/wiki/Obserbatoryo_ng_La_Silla "Obserbatoryo ng La Silla")
- [Obserbatoryo ng Lick](https://tl.wikipedia.org/wiki/Obserbatoryo_ng_Lick "Obserbatoryo ng Lick")
- [Obserbatoryong Batikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Obserbatoryong_Batikano "Obserbatoryong Batikano")
- [Obserbatoryong Pang-astropisika ng Crimea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Obserbatoryong_Pang-astropisika_ng_Crimea "Obserbatoryong Pang-astropisika ng Crimea")
- [Ole Rømer](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ole_R%C3%B8mer "Ole Rømer")

### P

- [Pag-uuring pambituin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pag-uuring_pambituin "Pag-uuring pambituin")
- [Paghilera ng limang planeta ng 2022](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paghilera_ng_limang_planeta_ng_2022 "Paghilera ng limang planeta ng 2022")
- [Paglalakbay sa kalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paglalakbay_sa_kalawakan "Paglalakbay sa kalawakan")
- [Paglapag sa buwan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paglapag_sa_buwan "Paglapag sa buwan")
- [Paglipad sa kalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paglipad_sa_kalawakan "Paglipad sa kalawakan")
- [Pallene (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pallene_(buwan) "Pallene (buwan)")
- [Panahon (meteorolohiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_(meteorolohiya) "Panahon (meteorolohiya)")
- [Panglagalag sa Buwan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panglagalag_sa_Buwan "Panglagalag sa Buwan")
- [Pasiphaë (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pasipha%C3%AB_(buwan) "Pasiphaë (buwan)")
- [Perdita (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Perdita_(buwan) "Perdita (buwan)")
- [Phobos (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Phobos_(buwan) "Phobos (buwan)")
- [Phoebe (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Phoebe_(buwan) "Phoebe (buwan)")
- [Planet X](https://tl.wikipedia.org/wiki/Planet_X "Planet X")
- [Planetang unano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Planetang_unano "Planetang unano")
- [Planetesimal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Planetesimal "Planetesimal")
- [Polydeuces (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Polydeuces_(buwan) "Polydeuces (buwan)")
- [Portia (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Portia_(buwan) "Portia (buwan)")
- [Programang Apollo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Programang_Apollo "Programang Apollo")
- [Programang Lunar Orbiter](https://tl.wikipedia.org/wiki/Programang_Lunar_Orbiter "Programang Lunar Orbiter")
- [Programang Viking](https://tl.wikipedia.org/wiki/Programang_Viking "Programang Viking")
- [Prospero (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Prospero_(buwan) "Prospero (buwan)")
- [Proteus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Proteus "Proteus")
- [Ptolomeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ptolomeo "Ptolomeo")
- [Puck](https://tl.wikipedia.org/wiki/Puck "Puck")
- [Pulangpaglipat](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pulangpaglipat "Pulangpaglipat")

### Q

- [Quasar (Makalangit na katawan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Quasar_(Makalangit_na_katawan) "Quasar (Makalangit na katawan)")

### R

- [Radio galaxy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Radio_galaxy "Radio galaxy")
- [Rhea (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rhea_(buwan) "Rhea (buwan)")
- [Kanang asensiyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanang_asensiyon "Kanang asensiyon")

### S

- [Satelayt](https://tl.wikipedia.org/wiki/Satelayt "Satelayt")
- [Saturno (planeta)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Saturno_(planeta) "Saturno (planeta)")
- [Maarten Schmidt](https://tl.wikipedia.org/wiki/Maarten_Schmidt "Maarten Schmidt")
- [Selestiyal na espera](https://tl.wikipedia.org/wiki/Selestiyal_na_espera "Selestiyal na espera")
- [Senobiyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Senobiyolohiya "Senobiyolohiya")
- [Setebos (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Setebos_(buwan) "Setebos (buwan)")
- [Sinag-taon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinag-taon "Sinag-taon")
- [Sinturon ng asteroyd](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinturon_ng_asteroyd "Sinturon ng asteroyd")
- [Sirius](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sirius "Sirius")
- [Sistemang ekwatoryal ng mga koordinado](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sistemang_ekwatoryal_ng_mga_koordinado "Sistemang ekwatoryal ng mga koordinado")
- [Sistemang galaktiko ng mga koordinado](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sistemang_galaktiko_ng_mga_koordinado "Sistemang galaktiko ng mga koordinado")
- [Sistemang supergalaktiko ng mga koordinado](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sistemang_supergalaktiko_ng_mga_koordinado "Sistemang supergalaktiko ng mga koordinado")
- [Space Shuttle Endeavour](https://tl.wikipedia.org/wiki/Space_Shuttle_Endeavour "Space Shuttle Endeavour")
- [SpaceX](https://tl.wikipedia.org/wiki/SpaceX "SpaceX")
- [Special Purpose Dexterous Manipulator](https://tl.wikipedia.org/wiki/Special_Purpose_Dexterous_Manipulator "Special Purpose Dexterous Manipulator")
- [Sputnik](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sputnik "Sputnik")
- [Stephano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Stephano "Stephano")
- [Supernoba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Supernoba "Supernoba")
- [Sycorax (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sycorax_(buwan) "Sycorax (buwan)")

### T

- [Talon (tubig)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talon_(tubig) "Talon (tubig)")
- [Taluktok](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taluktok "Taluktok")
- [Teleskopyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Teleskopyo "Teleskopyo")
- [Teleskopyong Pangkalawakang Hubble](https://tl.wikipedia.org/wiki/Teleskopyong_Pangkalawakang_Hubble "Teleskopyong Pangkalawakang Hubble")
- [Telesto (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Telesto_(buwan) "Telesto (buwan)")
- [Teoryang Nebular](https://tl.wikipedia.org/wiki/Teoryang_Nebular "Teoryang Nebular")
- [Thalassa (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Thalassa_(buwan) "Thalassa (buwan)")
- [Thebe (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Thebe_(buwan) "Thebe (buwan)")
- [Titan (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Titan_(buwan) "Titan (buwan)")
- [Trinculo (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Trinculo_(buwan) "Trinculo (buwan)")
- [Triton (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Triton_(buwan) "Triton (buwan)")

### U

- [Ulap](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ulap "Ulap")
- [Umbriel (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Umbriel_(buwan) "Umbriel (buwan)")
- [Urano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Urano "Urano")
- [Ursa Mayor](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ursa_Mayor "Ursa Mayor")
- [Ursa Menor](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ursa_Menor "Ursa Menor")

### V

- [Vostok 6](https://tl.wikipedia.org/wiki/Vostok_6 "Vostok 6")

### Y

- [Ymir (buwan)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ymir_(buwan) "Ymir (buwan)")

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Stub\_(Astronomiya)&oldid=1457612](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Stub_(Astronomiya)&oldid=1457612)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Astronomiya "Kategorya:Astronomiya")

Nakatagong kategorya:

- [Mga nakatagong kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_nakatagong_kategorya "Kategorya:Mga nakatagong kategorya")
- [Stub (Agham)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Agham) "Kategorya:Stub (Agham)")

Hanapin

Hanapin

Kategorya:Stub (Astronomiya)

70 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Astronomiya)#)


Kategorya:Mga astronomo - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_astronomo#bodyContent)

[Tulong](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Categories)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang pangunahing pahina para sa kategoryang ito ay **[Mga astronomo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_astronomo&action=edit&redlink=1 "Mga astronomo (hindi pa naisusulat)")**.

## Mga subkategorya

Mayroon lamang ang kategoryang ito ng sumusunod na subkategorya.

### M

- [Mga astronomo ayon sa bansa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_astronomo_ayon_sa_bansa "Kategorya:Mga astronomo ayon sa bansa")(5 ka.)

- [Mga astronomo ng ika-20 daantaon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_astronomo_ng_ika-20_daantaon "Kategorya:Mga astronomo ng ika-20 daantaon")(1 pa.)

## Mga artikulo sa kategorya na "Mga astronomo"

Naglalaman lamang ng nag-iisang pahina ang kategoryang ito.

### A

- [Aristarco](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aristarco "Aristarco")
- [Astronomo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astronomo "Astronomo")
- [Avicenna](https://tl.wikipedia.org/wiki/Avicenna "Avicenna")

### E

- [Eratostenes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eratostenes "Eratostenes")
- [Eudoxus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eudoxus "Eudoxus")

### H

- [Hiparco](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hiparco "Hiparco")
- [Christiaan Huygens](https://tl.wikipedia.org/wiki/Christiaan_Huygens "Christiaan Huygens")

### I

- [Imhotep](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imhotep "Imhotep")

### J

- [John Reynolds (astronomo)](https://tl.wikipedia.org/wiki/John_Reynolds_(astronomo) "John Reynolds (astronomo)")

### K

- [Omar Khayyam](https://tl.wikipedia.org/wiki/Omar_Khayyam "Omar Khayyam")

### L

- [Joseph Louis Lagrange](https://tl.wikipedia.org/wiki/Joseph_Louis_Lagrange "Joseph Louis Lagrange")
- [Johann Heinrich Lambert](https://tl.wikipedia.org/wiki/Johann_Heinrich_Lambert "Johann Heinrich Lambert")

### N

- [John Napier](https://tl.wikipedia.org/wiki/John_Napier "John Napier")
- [Isaac Newton](https://tl.wikipedia.org/wiki/Isaac_Newton "Isaac Newton")

### O

- [Ole Rømer](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ole_R%C3%B8mer "Ole Rømer")

### P

- [Johann Palisa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Johann_Palisa "Johann Palisa")
- [Pierre Gassendi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pierre_Gassendi "Pierre Gassendi")

### R

- [Reinabelle Reyes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Reinabelle_Reyes "Reinabelle Reyes")

### S

- [Maarten Schmidt](https://tl.wikipedia.org/wiki/Maarten_Schmidt "Maarten Schmidt")

### T

- [Thales](https://tl.wikipedia.org/wiki/Thales "Thales")

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Mga\_astronomo&oldid=1735826](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Mga_astronomo&oldid=1735826)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Astronomiya "Kategorya:Astronomiya")
- [Mga tao ayon sa hanapbuhay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_tao_ayon_sa_hanapbuhay "Kategorya:Mga tao ayon sa hanapbuhay")
- [Mga siyentipiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_siyentipiko "Kategorya:Mga siyentipiko")

Hanapin

Hanapin

Kategorya:Mga astronomo

130 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_astronomo#)


Kategorya:Ekinoksiyo - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Ekinoksiyo#bodyContent)

[Tulong](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Categories)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

## Mga artikulo sa kategorya na "Ekinoksiyo"

Naglalaman lamang ng nag-iisang pahina ang kategoryang ito.

### E

- [Ekinoksiyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekinoksiyo "Ekinoksiyo")

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Ekinoksiyo&oldid=2108696](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Ekinoksiyo&oldid=2108696)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Astronomiya "Kategorya:Astronomiya")

Hanapin

Hanapin

Kategorya:Ekinoksiyo

2 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Ekinoksiyo#)


Kategorya:Eksplorasyong pang-kalawakan - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Eksplorasyong_pang-kalawakan#bodyContent)

[Tulong](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Categories)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Nakatala rito ang mga pahinang may kaugnayan sa [eksplorasyong pang-kalawakan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Eksplorasyong_pang-kalawakan&action=edit&redlink=1 "Eksplorasyong pang-kalawakan (hindi pa naisusulat)").

## Mga subkategorya

Mayroon lamang ang kategoryang ito ng sumusunod na subkategorya.

### M

- [Mga artipisyal na satellite](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artipisyal_na_satellite "Kategorya:Mga artipisyal na satellite")(1 pa.)

- [Mga programang pangkalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_programang_pangkalawakan "Kategorya:Mga programang pangkalawakan")(5 ka., 3 pa.)

- [Misyon sa Marte](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Misyon_sa_Marte "Kategorya:Misyon sa Marte")(8 pa.)

### N

- [NASA](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:NASA "Kategorya:NASA")(2 ka., 6 pa.)

### P

- [Paglalakbay sa kalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Paglalakbay_sa_kalawakan "Kategorya:Paglalakbay sa kalawakan")(1 pa.)

- [Programang Apollo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Programang_Apollo "Kategorya:Programang Apollo")(3 pa.)

### S

- [Sasakyang pangkalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sasakyang_pangkalawakan "Kategorya:Sasakyang pangkalawakan")(3 ka., 21 pa.)

## Mga artikulo sa kategorya na "Eksplorasyong pang-kalawakan"

Ang sumusunod na 9 pahina ay nasa kategoryang ito, sa kabuuang 9.

### K

- [Karera sa Kalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karera_sa_Kalawakan "Karera sa Kalawakan")

### L

- [Laika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Laika "Laika")

### P

- [Paglalakbay sa kalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paglalakbay_sa_kalawakan "Paglalakbay sa kalawakan")
- [Panggagalugad sa malalim na kalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panggagalugad_sa_malalim_na_kalawakan "Panggagalugad sa malalim na kalawakan")
- [Panglagalag sa Buwan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panglagalag_sa_Buwan "Panglagalag sa Buwan")
- [Programang Viking](https://tl.wikipedia.org/wiki/Programang_Viking "Programang Viking")

### S

- [Space probe](https://tl.wikipedia.org/wiki/Space_probe "Space probe")
- [Special Purpose Dexterous Manipulator](https://tl.wikipedia.org/wiki/Special_Purpose_Dexterous_Manipulator "Special Purpose Dexterous Manipulator")
- [Sputnik](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sputnik "Sputnik")

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Eksplorasyong\_pang-kalawakan&oldid=1826324](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Eksplorasyong_pang-kalawakan&oldid=1826324)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Kalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Kalawakan "Kategorya:Kalawakan")
- [Panggagalugad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Panggagalugad "Kategorya:Panggagalugad")
- [Astronomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Astronomiya "Kategorya:Astronomiya")

Hanapin

Hanapin

Kategorya:Eksplorasyong pang-kalawakan

73 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Eksplorasyong_pang-kalawakan#)


Kategorya:Biyolohiya - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Biyolohiya#bodyContent)

[Tulong](https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Categories)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang pangunahing pahina para sa kategoryang ito ay **[Biyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya "Biyolohiya")**.

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/40px-Commons-logo.svg.png)

May kaugnay na midya tungkol sa [Biyolohiya](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Biology "commons:Category:Biology") ang Wikimedia Commons.

## Mga subkategorya

Mayroon lamang ang kategoryang ito ng sumusunod na subkategorya.

### \*

- [Stub (Biyolohiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Biyolohiya) "Kategorya:Stub (Biyolohiya)")(6 ka., 131 pa.)

### B

- [Biyoestadistika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Biyoestadistika "Kategorya:Biyoestadistika")(1 ka.)

- [Buhay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Buhay "Kategorya:Buhay")(9 ka., 8 pa.)

### E

- [Ebolusyong pambiyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Ebolusyong_pambiyolohiya "Kategorya:Ebolusyong pambiyolohiya")(3 ka.)

### G

- [Gising](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Gising "Kategorya:Gising")(1 pa.)

### I

- [Interaksiyong pambiyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Interaksiyong_pambiyolohiya "Kategorya:Interaksiyong pambiyolohiya")(5 ka.)

### K

- [Kasaysayan ng biyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Kasaysayan_ng_biyolohiya "Kategorya:Kasaysayan ng biyolohiya")(1 ka., 2 pa.)

### M

- [Mga biyologo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_biyologo "Kategorya:Mga biyologo")(26 ka., 4 pa.)

- [Mga paraan at kagamitan sa biyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_paraan_at_kagamitan_sa_biyolohiya "Kategorya:Mga paraan at kagamitan sa biyolohiya")(1 pa.)

- [Mga protina ng tao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_protina_ng_tao "Kategorya:Mga protina ng tao")(1 pa.)

- [Mga talatinigan ng biyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_talatinigan_ng_biyolohiya "Kategorya:Mga talatinigan ng biyolohiya")(1 pa.)

- [Mga teoriyang pambiyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_teoriyang_pambiyolohiya "Kategorya:Mga teoriyang pambiyolohiya")(1 ka., 1 pa.)

### O

- [Organismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Organismo "Kategorya:Organismo")(9 ka., 1 pa.)

### P

- [Pilosopiya ng biyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Pilosopiya_ng_biyolohiya "Kategorya:Pilosopiya ng biyolohiya")(3 ka., 1 pa.)

- [Ponetika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Ponetika "Kategorya:Ponetika")(3 ka., 18 pa.)

- [Prosesong pambiyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Prosesong_pambiyolohiya "Kategorya:Prosesong pambiyolohiya")(4 ka., 1 pa.)

### S

- [Mga sangay ng biyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_sangay_ng_biyolohiya "Kategorya:Mga sangay ng biyolohiya")(18 ka., 5 pa.)

### T

- [Taxa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Taxa "Kategorya:Taxa")(2 ka.)

## Mga artikulo sa kategorya na "Biyolohiya"

Naglalaman lamang ng nag-iisang pahina ang kategoryang ito.

### \*

- [Biyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya "Biyolohiya")

### A

- [Alimpungat](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alimpungat "Alimpungat")

### B

- [Bamban (bahagi)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bamban_(bahagi) "Bamban (bahagi)")
- [Behetatibong pagpaparami](https://tl.wikipedia.org/wiki/Behetatibong_pagpaparami "Behetatibong pagpaparami")
- [Padron:Biology nav](https://tl.wikipedia.org/wiki/Padron:Biology_nav "Padron:Biology nav")
- [Padron:Biology-footer](https://tl.wikipedia.org/wiki/Padron:Biology-footer "Padron:Biology-footer")
- [Buhay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Buhay "Buhay")

### E

- [Ektoderm](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ektoderm "Ektoderm")
- [Espesye](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espesye "Espesye")

### I

- [Indibiduwasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Indibiduwasyon "Indibiduwasyon")
- [Ipot](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ipot "Ipot")

### K

- [Kaharian (biyolohiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaharian_(biyolohiya) "Kaharian (biyolohiya)")
- [Kasarian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasarian "Kasarian")
- [Klase (biyolohiya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Klase_(biyolohiya) "Klase (biyolohiya)")
- [Korarchaeota](https://tl.wikipedia.org/wiki/Korarchaeota "Korarchaeota")

### L

- [Lampungan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lampungan "Lampungan")

### O

- [Organismong multiselular](https://tl.wikipedia.org/wiki/Organismong_multiselular "Organismong multiselular")

### P

- [Pandaragit](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pandaragit "Pandaragit")
- [Parasitismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Parasitismo "Parasitismo")
- [Pasteurisasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pasteurisasyon "Pasteurisasyon")

### R

- [Reproduksiyong aseksuwal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Reproduksiyong_aseksuwal "Reproduksiyong aseksuwal")

### X

- [Xenotransplantasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Xenotransplantasyon "Xenotransplantasyon")

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Biyolohiya&oldid=1734890](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Biyolohiya&oldid=1734890)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Agham pangkalikasan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Agham_pangkalikasan "Kategorya:Agham pangkalikasan")
- [Buhay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Buhay "Kategorya:Buhay")

Nakatagong kategorya:

- [Commons category link is on Wikidata](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Commons_category_link_is_on_Wikidata "Kategorya:Commons category link is on Wikidata")

Hanapin

Hanapin

Kategorya:Biyolohiya

248 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Biyolohiya#)


Biyolohiya - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

|     |     |
| --- | --- |
| |     |     |
| --- | --- |
| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Bubalus_mindorensis_by_Gregg_Yan_01.jpg/250px-Bubalus_mindorensis_by_Gregg_Yan_01.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Bubalus_mindorensis_by_Gregg_Yan_01.jpg) | [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/HeLa_cells_stained_with_Hoechst_33258.jpg/250px-HeLa_cells_stained_with_Hoechst_33258.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:HeLa_cells_stained_with_Hoechst_33258.jpg) |
| [![Isang bubuyog, Apis mellifera](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/European_honey_bee_extracts_nectar.jpg/250px-European_honey_bee_extracts_nectar.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:European_honey_bee_extracts_nectar.jpg) | [![Lactobacillus, isang uri ng Asporohenong Positibong Hugis Rod na Bakterya](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Lactobacillus_sp_01.png/250px-Lactobacillus_sp_01.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Lactobacillus_sp_01.png) | |
| Tinatalakay ng haynayan ang iba't-ibang nabubuhay na [nilalang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Organismo "Organismo"). Mga larawan ng iba't-ibang nilalang (mula kaliwa hanggang kanan):
- itaas: [tamaraw](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tamaraw "Tamaraw") at [HeLa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=HeLa&action=edit&redlink=1 "HeLa (hindi pa naisusulat)")
- ibaba: [pukyutan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pukyutan "Pukyutan") sa isang bulaklak na Aster at [ishayang _Lactobacillus_](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lactobacillus "Lactobacillus") |

Ang **biyolohiya**, **haynayan**, o **aghambuhay** ay [agham pangkalikasan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham_pangkalikasan "Agham pangkalikasan") na nakatuon sa pag-aaral ng [buhay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Buhay "Buhay") at mga pamamaraang kasangkot nito. Saklaw nito ang mga paksang tulad ng mga takbo ng [sihay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Selula "Selula")[\[a\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-1), sauri't asal ng mga [nilalang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Organismo "Organismo")[\[b\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-2), simula at [pag-unlad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon "Ebolusyon") ng mga [sarihay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espesye "Espesye")[\[c\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-3), at pakikipag-ugnayan ng ibat-ibang [palamuhayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekosistema "Ekosistema")[\[d\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-4).

Ang mga mababang larangan ng haynayan ay inilalarawan ayon sa iskala na pinag-aaralang mga nilalang at mga pamamaraang ginagamit upang pag-aralan ang mga ito: Ang [biyokimika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyokimika "Biyokimika") ay nagsisiyasat ng rudimentaryong [kimika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kimika "Kimika") ng buhay, ang [biyolohiyang molekular](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiyang_molekular "Biyolohiyang molekular") ay nag-aaral ang mga masalimuot na mga pagsangkot sa pagitan ng mga mahaynayang molekula, ang [biolohiyang sihay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biolohiyang_selular "Biolohiyang selular") ay nagsisiyasat ng payak na pantayong bloke ng lahat ng buhay na sihay[\[e\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-5), ang [pisyolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pisyolohiya "Pisyolohiya") ay nagsisiyasat ng mga tungkuling pisikal at kimikal ng mga [himaymay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Himaymay "Himaymay"), [organo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Organo "Organo"), at mga sistemang organo ng isang nilalang, ang [biyolohiyang ebolusyonaryo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon "Ebolusyon") ay nagsisiyasat ng mga pagbabago na lumilikha ng pagkasari-sari ng buhay, ang [ekolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekolohiya "Ekolohiya") ay nagsisiyasat kung paano nakikipag-ugnayan ang mga nilalang sa kanilang kapaligiran.[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-6)

## Kasaysayan ng kataga

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Kasaysayan ng kataga") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Kasaysayan ng kataga")\]

Isang makabagong kataga ang salitang biyolohiya. Ipinakilala ito ni [Gottfried Reinhold Treviranus](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gottfried_Reinhold_Treviranus&action=edit&redlink=1 "Gottfried Reinhold Treviranus (hindi pa naisusulat)"), isang propesor ng [panggagamot](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panggagamot "Panggagamot") at [matematika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Matematika "Matematika") sa liseo ng Bremen. Ginamit ni Treviranus ang salita sa loob ng kaniyang [tratasong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Treatise "Treatise") _Biologie; oder die Philosphie der lebenden Natur_ noong 1802. Inampon ni [Jean-Baptiste Lamarck](https://tl.wikipedia.org/wiki/Jean-Baptiste_Lamarck "Jean-Baptiste Lamarck") ang katawagan. Sa ngayon, ginagamit na ito sa buong mundo.

Ang salitang "haynayan"[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-7) ay galing sa mga salitang bu"hay" at kasa"nayan."

## Mga haligi ng makabagong haynayan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Mga haligi ng makabagong haynayan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Mga haligi ng makabagong haynayan")\]

Ang makabagong haynayan ay pinagkakaisa ng limang mga prinsipyo: ang pananalig ng sihay[\[f\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-8), [pag-unlad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon "Ebolusyon"), henetika, homeostasis at lakas[\[g\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-9)\[ [kailangan ng sanggunian](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation_needed "en:Wikipedia:Citation needed")\]

### Pananalig ng sihay

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Pananalig ng sihay") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Pananalig ng sihay")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Celltypes.svg/500px-Celltypes.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Celltypes.svg) Ang mga [selula](https://tl.wikipedia.org/wiki/Selula "Selula") ng mga [eukaryote](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eukaryote "Eukaryote")(kaliwa) at mga [prokaryote](https://tl.wikipedia.org/wiki/Prokaryote "Prokaryote")(kanan)

Ang [pananalig ng sihay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Teoriya_ng_selula "Teoriya ng selula") ay nagsasaad na ang [sihay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Selula "Selula") ang haliging antas ng buhay at ang lahat ng mga nabubuhay na nilalang ay binubuo ng isa o higit pang mga sihay. Ang lahat ng mga sihay ay lumilitaw mula sa ibang mga sihay sa pamamagitan ng paghahati ng sihay. Sa mga nilalang na mahibla, ang bawat hibla sa katawan ng nilalang ay nagmumula sa isang sihay sa isang napunlaang itlog. Ang sihay ay ang pinakapayak na antas ng maraming mga patolohikal na takbo.[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-10) Ang phenomenon ng pagdaloy ng lakas ay nangyayari sa mga sihay sa mga takbong bahagi ng tungkuling tinatawag na [metabolismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Metabolismo "Metabolismo"). Ang mga sihay ay naglalaman ng mga namamana na [DNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/DNA "DNA") na ipinapasa mula sihay sa ibang sihay habang nangyayari ang paghahati ng sihay.

### Pag-unlad

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Pag-unlad") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Pag-unlad")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/97/Darwin%27s_finches.jpeg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Darwin%27s_finches.jpeg) Ang apat sa [mga 13 species ng finch](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_finch_ni_Darwin&action=edit&redlink=1 "Mga finch ni Darwin (hindi pa naisusulat)") na natagpuan sa [Galápagos Archipelago](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gal%C3%A1pagos_Islands "Galápagos Islands") na nag-ebolb sa pamamagitan ng radyasyong pag-aangkop na nagparami ng mga hugis ng kanilang [tuka](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tuka "Tuka") upang umangkop sa iba't ibang mga mapagkukunang pagkain.

Mga pangunahing artikulo: [Ebolusyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon "Ebolusyon") at [Ebolusyon ng tao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon_ng_tao "Ebolusyon ng tao")

Ang isang sentral na konsepto sa haynayan ay ang buhay ay nagbabago at umuunlad sa pamamagitan ng [pag-unlad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon "Ebolusyon") at ang lahat ng mga anyo ng buhay ay may isang [karaniwang pinagmulan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Karaniwang_pinagmulan&action=edit&redlink=1 "Karaniwang pinagmulan (hindi pa naisusulat)").[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-11) Itinuturing ng mga biologo ang pagiging pangkalahatan at pag-iral saanman ng [kodigong henetiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gene "Gene") bilang depinitibong patunay na pumapabor sa pananalig ng pangkalahatang [karaniwang pinagmulan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Karaniwang_pinagmulan&action=edit&redlink=1 "Karaniwang pinagmulan (hindi pa naisusulat)") ng pag-unlad para sa lahat ng mga [bakterya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bacterium "Bacterium"), [archaea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Archaea "Archaea"), at mga [eukaryote](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eukaryote "Eukaryote")[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-Futuyma-12) Ang pag-unlad na tinataguyod ng malaking patunay ang paliwanag na tinatanggap sa agham sa malaking mga pagkakaiba ng mga anyo ng buhay sa daigdig. Ang mga species at mga breed ay umuunlad sa pamamagitan ng mga takbo ng [natural na seleksiyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natural_na_seleksiyon "Natural na seleksiyon") at [di-likas na seleksiyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Di-likas_na_seleksiyon&action=edit&redlink=1 "Di-likas na seleksiyon (hindi pa naisusulat)") o piling pagpaparami ng nilalang.[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-13) Bukod dito, ang [Genetic drift](https://tl.wikipedia.org/wiki/Genetic_drift "Genetic drift") ay isa pang karagdagang mekanismo sa pag-unlad na ebolusyonaryo sa modernong sintesis ng ebolusyon.[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-GGS-14) Ang kasaysayang ebolusyonaryo ng mga espesya na naglalarawan ng mga katangian ng mga iba't ibang espesye na pinagmulan nito kasama ng mga relasyong henealohikal nito sa bawat ibang mga species ay kilala bilang [piloheniya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Piloheniya "Piloheniya"). Ang mga iba't ibang pamamaraan sa biyolohiya ay lumilikha ng impormasyon tungkol sa piloheniya. Kabilang dito ang paghahambing ng mga [sekwensiya ng DNA](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sekwensiya_ng_DNA&action=edit&redlink=1 "Sekwensiya ng DNA (hindi pa naisusulat)") na isinasagawa sa loob ng [biyolohiyang molekular](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiyang_molekular "Biyolohiyang molekular") o [henomika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Henomika&action=edit&redlink=1 "Henomika (hindi pa naisusulat)") at paghahambing ng mga [fossil](https://tl.wikipedia.org/wiki/Fossil "Fossil") o iba pang mga rekord ng mga sinaunang organismo sa [paleontolohiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paleontolohiya "Paleontolohiya").[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-15) Isinasaayos at sinisiyasat ng mga dalub-haynayan ang mga ugnayang pag-unlad ng mga espesye sa pamamagitan ng mga pamamaraang kinabibilangan ng [phylogenetics](https://tl.wikipedia.org/wiki/Phylogenetics "Phylogenetics"), [phenetics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Phenetics&action=edit&redlink=1 "Phenetics (hindi pa naisusulat)"), at [cladistics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cladistics&action=edit&redlink=1 "Cladistics (hindi pa naisusulat)").

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Phylogenetic_tree.svg/500px-Phylogenetic_tree.svg.png)Isang [punong pilohenetiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Punong_pilohenetiko "Punong pilohenetiko") ng lahat ng mga nabubuhay na bagay batay sa datos ng kanilang [rRNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/RRNA "RRNA") [gene](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gene "Gene"). Ito ay nagpapakita ng paghihiwalay ng mga tatlong [dominyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dominyo_(biyolohiya) "Dominyo (biyolohiya)") na [bacteria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bacterium "Bacterium"), [archaea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Archaea "Archaea"), at [eukaryote](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eukaryote "Eukaryote"). Ang mga puno na nilikha gamit ang ibang mga gene ay pangkalahatang pareho bagaman ang mga ito ay maaring maglagay ng isang mas maagang mga pangkat na sumanga nang napakaiba na pinagpapalagay na dahil sa mabilis na [pag-unlad](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon "Ebolusyon") ng [rRNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/RRNA "RRNA").[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Biological_classification_L_Pengo_vflip.svg/langtl-250px-Biological_classification_L_Pengo_vflip.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Biological_classification_L_Pengo_vflip.svg "Talaksan:Biological classification L Pengo vflip.svg") The hierarchy of [biological classification](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biological_classification "Biological classification")'s eight major [taxonomic ranks](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taxonomic_rank "Taxonomic rank"). [Padron:Biological classification/core](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Padron:Biological_classification/core&action=edit&redlink=1 "Padron:Biological classification/core (hindi pa naisusulat)") Intermediate minor rankings are not shown.

Ang maraming mga pangyayaring [espesiasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espesiasyon "Espesiasyon") ay lumilikha ng isang puno na may kayariang sistema ng mga paguugnayan sa pagitan ng mga [espesye](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espesye "Espesye"). Ang papel ng [sistematika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sistematika&action=edit&redlink=1 "Sistematika (hindi pa naisusulat)") ay pag-aralan ang mga ugnayang ito at mga pagkakaiba at pagkakatulad sa pagitan ng mga espesye at mga pangkat ng espesye.[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-16)

Ang klasipikasyon na [taksonomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taksonomiya "Taksonomiya") at nomenklatura ng mga nilalang ay pinangangasiwaan ng _[International Code of Zoological Nomenclature](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Code_of_Zoological_Nomenclature&action=edit&redlink=1 "International Code of Zoological Nomenclature (hindi pa naisusulat)")_, _[International Code of Botanical Nomenclature](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Code_of_Botanical_Nomenclature&action=edit&redlink=1 "International Code of Botanical Nomenclature (hindi pa naisusulat)")_, at _[International Code of Nomenclature of Bacteria](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Code_of_Nomenclature_of_Bacteria&action=edit&redlink=1 "International Code of Nomenclature of Bacteria (hindi pa naisusulat)")_ para sa mga sumusunod na mga hayop, mga halaman, at bakterya. Ang pag-aari ng mga [virus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Virus "Virus"), mga [viroid](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Viroid&action=edit&redlink=1 "Viroid (hindi pa naisusulat)"), mga [prion](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Prion&action=edit&redlink=1 "Prion (hindi pa naisusulat)") at lahat ng iba pang mga sub-viral na ahente na nagpapakita ng mga katangiang biolohikal ay isinasagawa ng _[International Code of Virus classification and nomenclature](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Committee_on_Taxonomy_of_Viruses&action=edit&redlink=1 "International Committee on Taxonomy of Viruses (hindi pa naisusulat)")_.[\[10\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-17)[\[11\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-18)[\[12\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-19)[\[13\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-20) Gayunpaman, ang ilang mga sistema ng pag-aari ng virus ay umiiral din. Kalimitan na ang mga nabubuhay na organismo ay hinahati sa limang mga kaharian: ang mga [Monera](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Monera&action=edit&redlink=1 "Monera (hindi pa naisusulat)"); [Protista](https://tl.wikipedia.org/wiki/Protist "Protist"); [Fungi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Fungus "Fungus"); [Plantae](https://tl.wikipedia.org/wiki/Plant "Plant"); at [Animalia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Animal "Animal").[\[14\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-21)

Gayunpaman, ang saring ito ng limang kaharian ay wala na sa panahon. Ang makabagong alternatibong mga sistema ng pag-aari ay nagsisimula sa [sistemang tatlong dominyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sistemang_tatlong_dominyo "Sistemang tatlong dominyo"): ang [Archaea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Archaea "Archaea") (dating Archaebacteria); [Bacteria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bacterium "Bacterium") (dating Eubacteria); [Eukaryota](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eukaryote "Eukaryote") (kabilang ang mga [protist](https://tl.wikipedia.org/wiki/Protist "Protist"), [fungi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Fungi "Fungi"), [halaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Halaman "Halaman"), at mga [hayop](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hayop "Hayop"))[\[15\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-domain-22) Ang mga sakop na ito ay sumasalamin kung ang mga sihay[\[h\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-23) ay may gitnang-loob[\[i\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-24) o wala gayundin sa mga pagkakaiba sa komposisyong kimikal ng mga panlabas ng sihay.[\[15\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-domain-22) Sa karagdagan, ang bawat kaharian ay nahahati pang paulit ulit hanggang ang bawat species ay hiwalay na nauuri. Ang pagkakasunod ay: [dominyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dominyo_(biyolohiya) "Dominyo (biyolohiya)")( _domain_), [kaharian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaharian "Kaharian")( _kingdom_), [phylum](https://tl.wikipedia.org/wiki/Phylum "Phylum"), [klase](https://tl.wikipedia.org/wiki/Klase "Klase"), [orden](https://tl.wikipedia.org/wiki/Orden "Orden")(order), [pamilya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pamilya_(biyolohiya) "Pamilya (biyolohiya)") ( _family_), [genus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Genus "Genus")( _genus_) at [espesye](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espesye "Espesye").

Ang [pangalang siyentipiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangalang_siyentipiko&action=edit&redlink=1 "Pangalang siyentipiko (hindi pa naisusulat)") ng isang nilalang ay nalilikha mula sa patiran[\[j\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-25) at espesye nito. Halimbawa, ang mga tao ay itinatala bilang mga _[Homo sapiens](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo_sapiens "Homo sapiens")_. Ang _[Homo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homo "Homo")_ ang patiran at ang _sapiens_ ang espesye.[\[16\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-26)[\[17\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-27)

Ang nananaig na sistema ng pag-aari ay tinatawag na [Linnaean taxonomy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Linnaean_taxonomy "Linnaean taxonomy"). Ito ay kinabibilangan ng mga ranggo at [nomenklaturang binomial](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nomenklaturang_binomial "Nomenklaturang binomial"). Kung paanong pinapangalanan ang mga organismo ay pinangangasiwaan ng mga kasunduang internasyonal tulad ng [International Code of Botanical Nomenclature](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Code_of_Botanical_Nomenclature&action=edit&redlink=1 "International Code of Botanical Nomenclature (hindi pa naisusulat)") (ICBN), [International Code of Zoological Nomenclature](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Code_of_Zoological_Nomenclature&action=edit&redlink=1 "International Code of Zoological Nomenclature (hindi pa naisusulat)") (ICZN), at [International Code of Nomenclature of Bacteria](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Code_of_Nomenclature_of_Bacteria&action=edit&redlink=1 "International Code of Nomenclature of Bacteria (hindi pa naisusulat)") (ICNB). Ang isang nagsasanib na drapktong [BioCode](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=BioCode&action=edit&redlink=1 "BioCode (hindi pa naisusulat)") ay inilimbag noong 1997 bilang pagtatangka na gawing pamantayan ang nomenklatura sa mga tatlong saklaw na ito ngunit hindi pa napagkasunduang kunin.[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-28) Ang draptong BioCode ay nakatanggap ng kaunting pansin simula 1997. Ang tunay na bumalak na magpatupad nito noong 1 Enero 2000 ay lumipas ng hindi napansin. Ang isang binagong BioCode na iminungkahi noong 2011 na sa halip ay magpapalit ng mga umiiral na kodigo ay magbibigay ng isang nagkakaisang konteksto para dito.[\[19\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-29)[\[20\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-30)[\[21\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-31) Tinanggihang isaalang-alang ng [International Botanical Congress](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Botanical_Congress&action=edit&redlink=1 "International Botanical Congress (hindi pa naisusulat)") ang mungkahing BioCode noong 2011. Ang [International Code of Virus Classification and Nomenclature](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Virus_classification&action=edit&redlink=1 "Virus classification (hindi pa naisusulat)") (ICVCN) ay nananatiling nasa labas ng BioCode.

### Henetika

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Henetika") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Henetika")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/DNA_chemical_structure.svg/250px-DNA_chemical_structure.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:DNA_chemical_structure.svg) Ang istrukturang molekular ng [DNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/DNA "DNA"). Ang mga base ay nagpapares sa pamamagitan ng kaayusan ng kawing ng hidroheno sa pagitan ng mga strand.[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Portulaca_grandiflora_mutant1.jpg/250px-Portulaca_grandiflora_mutant1.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Portulaca_grandiflora_mutant1.jpg) Ang isang [mutasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mutasyon "Mutasyon") ay nagsanhi sa [moss rose](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Moss_rose&action=edit&redlink=1 "Moss rose (hindi pa naisusulat)") na ito na lumikha ng mga bulaklak na may iba't ibang mga kulay.

Ang mga [gene](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gene "Gene") ang mga pangunahing yunit ng pagmamana sa lahat ng mga organismo. Ito ay tumutugma sa isang rehiyon ng [DNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/DNA "DNA") na nag-iimpluwensiya ng anyo o tungkulin ng isang organismo sa mga spesipikong paraan. Ang lahat ng mga organismo mula [bakterya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bakterya "Bakterya") hanggang sa mga hayop ay nagsasalo ng parehong makinarya na gumagaya at nagsasalin ng DNA sa mga protina. Ang mga sihay[\[k\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-32) ay nagtatranskriba ng isang DNA gene tungo sa isang bersiyong [RNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/RNA "RNA") ng gene at pagkatapos ang isang [ribosome](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ribosome "Ribosome") ay nagsasalin ng RNA sa protina na isang sekwensiya ng mga [asidong amino](https://tl.wikipedia.org/wiki/Asidong_amino "Asidong amino"). Ang nagsasaling kodigo mula sa RNA codon tungo sa asidong amino ay pareho para sa karamihan ng mga organismo ngunit kaunting iba para sa iba. Halimbawa, ang isang sekwensiay ng DNA na nagkokodigo para sa [insulin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Insulin&action=edit&redlink=1 "Insulin (hindi pa naisusulat)") sa mga tao ay nagkokodigo ng insulin kapag ipinasok sa ibang mga organismo tulad ng mga halaman.[\[22\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-33) Ang mga DNA ay karaniwang nangyayari bilang mga tuwid na [kromosoma](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kromosoma "Kromosoma") sa mga [eukaryote](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eukaryote "Eukaryote") at ang mga sirkular na kromosoma sa mga [prokaryote](https://tl.wikipedia.org/wiki/Prokaryote "Prokaryote"). Ang isang kromosoma ay isang organisadong istruktura na binubuo ng DNA at mga [histone](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Histone&action=edit&redlink=1 "Histone (hindi pa naisusulat)"). Ang hanay ng mga kromosoma sa isang sihay o ibang mga lokasyon ay sama samang tinatawag na [genome](https://tl.wikipedia.org/wiki/Genome "Genome"). Sa mga eukaryote, ang genomic DNA ay matatagpuan sa [gitnang-loob ng sihay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nukleyo_ng_selula "Nukleyo ng selula") kasama ng maliliit na mga halaga sa mga [mitochondria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mitochondrion "Mitochondrion"), at mga [chloroplast](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Chloroplast&action=edit&redlink=1 "Chloroplast (hindi pa naisusulat)"). Sa mga prokaryote, ang DNA ay matatagpuan sa loob ng isang di-panay na hugis na katawan sa cytoplasm na tinatawag na [nucleoid](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nucleoid&action=edit&redlink=1 "Nucleoid (hindi pa naisusulat)").[\[23\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-34) Ang impormasyong henetiko sa isang genome ay nasa loob ng mga gene at ang kumpletong pagbuo ng impormasyong ito sa isang organismo ay tinatawag na [genotype](https://tl.wikipedia.org/wiki/Genotype "Genotype") nito.[\[24\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-35) Ang lahat ng nabubuhay na organismo ay nagpapakita ng pagkakaiba sa loob ng isang tipon at sa pagitan ng mga tipon. Ang bariyasiyong henetiko ay mahalaga dahil nagbibigay ito ng bagay na henetiko para sa [natural na pagpili](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natural_na_pagpili "Natural na pagpili"). Ang mga pagkakaibang henetiko sa loob ng tipon ay sanhi ng mga sumusunod: ang [mutasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mutasyon "Mutasyon") na mga pagbabago sa [DNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/DNA "DNA"), ang [pagdaloy ng gene](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagdaloy_ng_gene&action=edit&redlink=1 "Pagdaloy ng gene (hindi pa naisusulat)") na anumang pagkilos ng mga gene mula sa isang tipon sa isa pang tipon at ang [reproduksiyong seksuwal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Reproduksiyong_seksuwal "Reproduksiyong seksuwal") na makakalikha ng bagong kombinasyon ng gene mula sa mga magulang sa isang populasyon. Ang mga [mutasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mutasyon "Mutasyon") ay nagbabago ng [genotype](https://tl.wikipedia.org/wiki/Genotype "Genotype") ng isang organismo. Ito ay minsang nagsasanhi para ang mga iba't ibang mga [phenotype](https://tl.wikipedia.org/wiki/Phenotype "Phenotype") ay lumitaw. Ang karamihan ng mga mutasyon ay may kaunting damay sa phenotype, kalusugan, o kaangkupang pagpaparami ng organismo. Ang mga mutaysiyong may damay ay karaniwang nakakapinsala ngunit minsan ay mapapakinabangan. Ang mga pag-aaral sa langaw na _[Drosophila melanogaster](https://tl.wikipedia.org/wiki/Drosophila_melanogaster "Drosophila melanogaster")_ ay nagmumungkahing kung ang pagbabago ay nagbabago ng isang protinang nilikha ng isang gene, ang mga 70 bahagdan ng mga mutasyong ito ay may panganib na ang mga natirira ay neutral o mapapakinabangan.[\[25\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-36) Ang [henetikang pangpopulasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Henetikang_pangpopulasyon "Henetikang pangpopulasyon") ay nag-aaral ng pagkakalat ng mga pagkakaibang henetiko sa loob ng mga tipon at kung paanong ang mga pagkakalat na ito ay nagbabago sa paglipas ng panahon.[\[26\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-griffiths2000sect3842-37) Ang mga pagbabago sa [prekwensiya ng allele](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Prekwensiya_ng_allele&action=edit&redlink=1 "Prekwensiya ng allele (hindi pa naisusulat)") sa isang populasyon ay pangunahing nadadamay ng [natural na seleksiyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natural_na_seleksiyon "Natural na seleksiyon") kung saan ang isang allele ay nagbibigay ng kapakinabangang pagpili o pagpaparami sa nilalang[\[27\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-griffiths2000sect3886-38) gayundin ang ibang mga paktor tulad ng [mutasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mutasyon "Mutasyon"), [genetic drift](https://tl.wikipedia.org/wiki/Genetic_drift "Genetic drift"), [genetic draft](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Genetic_hitchhiking&action=edit&redlink=1 "Genetic hitchhiking (hindi pa naisusulat)"),[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-39) [artipisyal na seleksiyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Artipisyal_na_seleksiyon "Artipisyal na seleksiyon"), at [migrasyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gene_flow&action=edit&redlink=1 "Gene flow (hindi pa naisusulat)").[\[29\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-griffiths2000sect3906-40) Sa paglipas ng maraming mga pagpaparami, ang mga [genome](https://tl.wikipedia.org/wiki/Genome "Genome") ng mga nilalang ay malaking nagbabago na nagbubunga sa penomeno ng [ebolusyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ebolusyon "Ebolusyon"). Ang pagpili ng mga mapapakinabangang [mutasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mutasyon "Mutasyon") ay nagsasanhi sa isang espesye na umunlad sa mga anyong lalong mahusay na makakaangkop sa kanilang kapaligiran na isang takbong tinatawag na [pag-aangkop](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pag-aangkop "Pag-aangkop")( _adaptation_).[\[30\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-Darwin-41) Ang mga bagong species ay nabubuo sa pamamagitan ng takbo ng paghihiwalay na kadalasang sanhi ng mga paghihiwalay sa kalatagan na nagpipigil sa mga tipon na magpalitan ng mga gene sa bawat isa.[\[31\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-Gavrilets-42)

### Homeostasis

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Homeostasis") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Homeostasis")\]

Ang [Homeostasis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Homeostasis "Homeostasis") ang kakayahan ng mga [bukas na sistema](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bukas_na_sistema&action=edit&redlink=1 "Bukas na sistema (hindi pa naisusulat)") na magbantay ng panloob na kapaligiran nito upang panatilihin ang matatag na mga kalagayan sa pamamagitan ng mga maraming dinamikang ekwilibriyum na mga pagsasaayos na kinokontrol ng mga magkakaugnay na mga mekanismo ng regulasyon. Ang lahat ng mga organismo kahit pa uniselular o multiselular ay nagpapamalas ng homeostasis.[\[32\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-43) Upang panatilihin ang dinamikang ekwilibriyum at mahusay na maisagawa ang ilang mga tungkulin, ang isang sistema ay dapat makatagpo at tumugon sa mga pertubasyon. Pagkatapos ng pagkatagpo ng isang perturbasyon, ang sistemang biolohikal ay karaniwan na tumutugon sa pamamagitan ng [negatibong feedback](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Negatibong_feedback&action=edit&redlink=1 "Negatibong feedback (hindi pa naisusulat)"). Ito ay nangangahuluan ng pagpapatatag ng mga kalagayam sa pamamagitan ng pagbabawas o pagtataas ng aktibidad ng organo o sistema. Ang isang halimbawa nito ang paglalabas ng [glucagon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Glucagon&action=edit&redlink=1 "Glucagon (hindi pa naisusulat)") kapag ang mga antas ng asukal ay lubhang mababa.

### Lakas

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=7 "Baguhin seksiyon: Lakas") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=7 "Edit section's source code: Lakas")\]

Ang pagpapatuloy na mabuhay ng organismong buhay ay nakasalalay sa patuloy na pagpasok o pagkuha nito ng enerhiya. Ang mga reaksiyong kimikal na responsable para sa kayariam nito at tungkulin ay isinasaayos upang kumukha ng lakas mula sa mga bagay na nagsisilbi nitong pagkain at binabago ang mga ito upang makatulong na bumuo ng mga bagong sihay[\[l\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-44) at tustusan ang mga ito. Sa takbong ito, ang mga molekula ng mga substansiyang kimikal na bumubuo ng pagkain ay gumagampan ng dalawang mga papel: una ay naglalaman ito ng lakas na mababago para sa mga biyolohikal na [reaksiyong kimikal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Reaksiyong_kimikal "Reaksiyong kimikal"), ikalawa, ang mga ito ay bumubuo ng mga bagong istrukturang molekular na binubuo ng mga biyomolekula. Ang mga organismong responsable para sa pagpapakilala ng lakas sa isang [palamuhayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekosistema "Ekosistema") ay kilala bilang mga taga-buo o mga [autotroph](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Autotroph&action=edit&redlink=1 "Autotroph (hindi pa naisusulat)"). Ang halos lahat ng mga organismong ito ay orihinal na kumukuha ng lakas mula sa araw.[\[33\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-bryantfrigaard-45) Ang mga halaman at ibang mga [phototroph](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Phototroph&action=edit&redlink=1 "Phototroph (hindi pa naisusulat)") ay gumagamit ng lakas mula sa araw sa pamamagitan ng takbong kilala bilang [potosintesis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Potosintesis "Potosintesis") upang bagkusin ang mga hilaw na materyal tungo sa mga organikong molekula gaya ng [ATP](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Adenosine_triphosphate&action=edit&redlink=1 "Adenosine triphosphate (hindi pa naisusulat)") na ang mga kawing ay masisira upang maglabas ng lakas.[\[34\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-46) Gayunpaman, ang ilang mga [palamuhayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekosistema "Ekosistema") ay buong nakasalalay sa lakas na hinahango ng mga [chemotroph](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Chemotroph&action=edit&redlink=1 "Chemotroph (hindi pa naisusulat)") mula sa mga [methane](https://tl.wikipedia.org/wiki/Methane "Methane"), mga [sulfides](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sulfides&action=edit&redlink=1 "Sulfides (hindi pa naisusulat)"), o iba pang mga pinagkukunan ng lakas-araw.[\[35\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-47) Ang ilang mga nabibihag na lakas ay ginagamit upang lumikha ng [biyomasa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyomasa&action=edit&redlink=1 "Biyomasa (hindi pa naisusulat)") upang tustusan ang buhay at magbigay ng enerhiya para sa paglago at pag-unlad. Ang karamihan ng natitira ng lakas na ito ay nawawala bilang mga init at mga itinatapong molekula. Ang pinakamahalgang mga takbo sa pagbabagkus ng lakas na nabihag sa mga substansiyang kimikal tungo sa lakas na magagamit upang tustusan ng buhay ang [metabolismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Metabolismo "Metabolismo").[\[36\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-48) at [respirasyong pangsihay](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Respirasyong_pangselula&action=edit&redlink=1 "Respirasyong pangselula (hindi pa naisusulat)").[\[37\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-Colvard,_2009-49)

## Mga sangay

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=8 "Baguhin seksiyon: Mga sangay") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=8 "Edit section's source code: Mga sangay")\]

### Pisyolohiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=9 "Baguhin seksiyon: Pisyolohiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=9 "Edit section's source code: Pisyolohiya")\]

Ang **pisyolohiya** (Ingles: _physiology_) ay ang pag-aaral ng galaw at tungkulin ng bawat bahagi ng [katawan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katawan "Katawan"). Ito ay isang sangay ng biyolohiya. Kadalasan itong pinag-aaralan kasabay ng [katwanan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katwanan "Katwanan") na sya namang pag-aaral hinggil sa bahagi ng katawan.

### Biyolohiyang molekular

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=10 "Baguhin seksiyon: Biyolohiyang molekular") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=10 "Edit section's source code: Biyolohiyang molekular")\]

Ang **biyolohiyang molekular** o **biyolohiyang pangmolekula** ay ang pag-aaral ng haynayan sa antas na [molekular](https://tl.wikipedia.org/wiki/Molekular "Molekular"). Nasasaklawan ng larangang ito ang ibang mga lugar ng haynayan at [kimika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kimika "Kimika"), partikular na ang [biyolohiya ng selula](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya_ng_selula "Biyolohiya ng selula"), [henetika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Henetika "Henetika"), [biyopisika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyopisika "Biyopisika"), at [biyokimika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyokimika "Biyokimika").[\[38\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-50)[\[39\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biyolohiya#cite_note-51) Pangunahing nakatuon ang haynayang molekular sa pag-unawa ng ugnayan sa pagitan ng samu't saring mga sistema ng isang [sihay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sihay "Sihay"), kasama ang interelasyon ng [DNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/DNA "DNA"), [RNA](https://tl.wikipedia.org/wiki/RNA "RNA") at pagbuo ng protina, at pagkatuto kung paano mapamahalaan ang ganitong mga ugnayan.

| Ipakita
Mga sangay ng Biyolohiya |
| --- |
| - [Abiogenesis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Abiogenesis "Abiogenesis")
- [Aerobiology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aerobiology "Aerobiology")
- [Agrostology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agrostology&action=edit&redlink=1 "Agrostology (hindi pa naisusulat)")
- [Anatomy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Anatomy "Anatomy")
- [Astrobiology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Astrobiology "Astrobiology")
- [Bacteriology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bacteriology "Bacteriology")
- [Biochemistry](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biochemistry "Biochemistry")
- [Biogeography](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biogeography&action=edit&redlink=1 "Biogeography (hindi pa naisusulat)")
- [Biogeology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biogeology&action=edit&redlink=1 "Biogeology (hindi pa naisusulat)")
- [Biohistory](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biohistory&action=edit&redlink=1 "Biohistory (hindi pa naisusulat)")
- [Bioinformatics](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bioinformatics "Bioinformatics")
- [Biological engineering](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biological_engineering&action=edit&redlink=1 "Biological engineering (hindi pa naisusulat)")
- [Biomechanics](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biomechanics "Biomechanics")
- [Biophysics](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biophysics "Biophysics")
- [Biosemiotics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biosemiotics&action=edit&redlink=1 "Biosemiotics (hindi pa naisusulat)")
- [Biostatistics](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biostatistics "Biostatistics")
- [Biotechnology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Biotechnology "Biotechnology")
- [Botany](https://tl.wikipedia.org/wiki/Botany "Botany")
- [Cell biology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cell_biology "Cell biology")
- [Cellular microbiology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cellular_microbiology&action=edit&redlink=1 "Cellular microbiology (hindi pa naisusulat)")
- [Chemical biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Chemical_biology&action=edit&redlink=1 "Chemical biology (hindi pa naisusulat)")
- [Chronobiology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Chronobiology "Chronobiology")
- [Cognitive biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cognitive_biology&action=edit&redlink=1 "Cognitive biology (hindi pa naisusulat)")
- [Computational biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Computational_biology&action=edit&redlink=1 "Computational biology (hindi pa naisusulat)")
- [Conservation biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Conservation_biology&action=edit&redlink=1 "Conservation biology (hindi pa naisusulat)")
- [Cryobiology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cryobiology "Cryobiology")
- [Cytogenetics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cytogenetics&action=edit&redlink=1 "Cytogenetics (hindi pa naisusulat)")
- [Dendrology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dendrology&action=edit&redlink=1 "Dendrology (hindi pa naisusulat)")
- [Developmental biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Developmental_biology&action=edit&redlink=1 "Developmental biology (hindi pa naisusulat)")
- [Ecological genetics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ecological_genetics&action=edit&redlink=1 "Ecological genetics (hindi pa naisusulat)")
- [Ecology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ecology "Ecology")
- [Embryology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Embryology "Embryology")
- [Epidemiology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Epidemiology "Epidemiology")
- [Epigenetics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Epigenetics&action=edit&redlink=1 "Epigenetics (hindi pa naisusulat)")
- [Evolutionary biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Evolutionary_biology&action=edit&redlink=1 "Evolutionary biology (hindi pa naisusulat)")
- [Freshwater biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Freshwater_biology&action=edit&redlink=1 "Freshwater biology (hindi pa naisusulat)")
- [Genetics](https://tl.wikipedia.org/wiki/Genetics "Genetics")
- [Genomics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Genomics&action=edit&redlink=1 "Genomics (hindi pa naisusulat)")
- [Geobiology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Geobiology&action=edit&redlink=1 "Geobiology (hindi pa naisusulat)")
- [Gerontology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gerontology "Gerontology")
- [Herpetology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Herpetology "Herpetology")
- [Histology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Histology "Histology")
- [Human biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Human_biology&action=edit&redlink=1 "Human biology (hindi pa naisusulat)")
- [Ichthyology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ichthyology "Ichthyology")
- [Immunology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Immunology&action=edit&redlink=1 "Immunology (hindi pa naisusulat)")
- [Lipidology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipidology&action=edit&redlink=1 "Lipidology (hindi pa naisusulat)")
- [Mammalogy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mammalogy "Mammalogy")
- [Marine biology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Marine_biology "Marine biology")
- [Mathematical biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mathematical_and_theoretical_biology&action=edit&redlink=1 "Mathematical and theoretical biology (hindi pa naisusulat)")
- [Microbiology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Microbiology "Microbiology")
- [Molecular biology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Molecular_biology "Molecular biology")
- [Mycology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mycology "Mycology")
- [Neontology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Neontology&action=edit&redlink=1 "Neontology (hindi pa naisusulat)")
- [Neuroscience](https://tl.wikipedia.org/wiki/Neuroscience "Neuroscience")
- [Nutrition](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nutrition "Nutrition")
- [Ornithology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ornithology "Ornithology")
- [Osteology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Osteology&action=edit&redlink=1 "Osteology (hindi pa naisusulat)")
- [Paleontology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Paleontology "Paleontology")
- [Parasitology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Parasitology&action=edit&redlink=1 "Parasitology (hindi pa naisusulat)")
- [Pathology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pathology "Pathology")
- [Pharmacology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pharmacology "Pharmacology")
- [Photobiology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Photobiology&action=edit&redlink=1 "Photobiology (hindi pa naisusulat)")
- [Phycology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Phycology "Phycology")
- [Phylogenetics](https://tl.wikipedia.org/wiki/Phylogenetics "Phylogenetics")
- [Physiology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Physiology "Physiology")
- [Pomology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pomology&action=edit&redlink=1 "Pomology (hindi pa naisusulat)")
- [Primatology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Primatology "Primatology")
- [Proteomics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Proteomics&action=edit&redlink=1 "Proteomics (hindi pa naisusulat)")
- [Protistology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Protistology&action=edit&redlink=1 "Protistology (hindi pa naisusulat)")
- [Quantum biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Quantum_biology&action=edit&redlink=1 "Quantum biology (hindi pa naisusulat)")
- [Reproductive biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Reproductive_biology&action=edit&redlink=1 "Reproductive biology (hindi pa naisusulat)")
- [Sociobiology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sociobiology&action=edit&redlink=1 "Sociobiology (hindi pa naisusulat)")
- [Structural biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Structural_biology&action=edit&redlink=1 "Structural biology (hindi pa naisusulat)")
- [Synthetic biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Synthetic_biology&action=edit&redlink=1 "Synthetic biology (hindi pa naisusulat)")
- [Systematics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Systematics&action=edit&redlink=1 "Systematics (hindi pa naisusulat)")
- [Systems biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Systems_biology&action=edit&redlink=1 "Systems biology (hindi pa naisusulat)")
- [Taxonomy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taxonomy_(biology) "Taxonomy (biology)")
- [Teratology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Teratology&action=edit&redlink=1 "Teratology (hindi pa naisusulat)")
- [Toxicology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Toxicology&action=edit&redlink=1 "Toxicology (hindi pa naisusulat)")
- [Virology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Virology "Virology")
- [Virophysics](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Virophysics&action=edit&redlink=1 "Virophysics (hindi pa naisusulat)")
- [Xenobiology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Xenobiology "Xenobiology")
- [Zoology](https://tl.wikipedia.org/wiki/Zoology "Zoology") |
| See also | - [History of biology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_biology&action=edit&redlink=1 "History of biology (hindi pa naisusulat)")
- [Nobel Prize in Physiology or Medicine](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nobel_Prize_in_Physiology_or_Medicine&action=edit&redlink=1 "Nobel Prize in Physiology or Medicine (hindi pa naisusulat)")
- [Timeline of biology and organic chemistry](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Timeline_of_biology_and_organic_chemistry&action=edit&redlink=1 "Timeline of biology and organic chemistry (hindi pa naisusulat)") |

## Larwanan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&veaction=edit&section=11 "Baguhin seksiyon: Larwanan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyolohiya&action=edit&section=11 "Edit section's source code: Larwanan")\]

- [![Animalia - Bos primigenius taurus](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Guriezo_Adino_vaca_toro_terneras.jpg/120px-Guriezo_Adino_vaca_toro_terneras.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Guriezo_Adino_vaca_toro_terneras.jpg "Animalia - Bos primigenius taurus")

Animalia - Bos primigenius taurus

- [![Planta - Triticum](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Zbo%C5%BCe.jpg/120px-Zbo%C5%BCe.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Zbo%C5%BCe.jpg "Planta - Triticum")

Planta - Triticum

- [![Fungi - Morchella esculenta](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Morchella_esculenta_08.jpg/120px-Morchella_esculenta_08.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Morchella_esculenta_08.jpg "Fungi - Morchella esculenta")

Fungi - Morchella esculenta

- [![Stramenopila/Chromista - Fucus serratus](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Fucus_serratus2.jpg/120px-Fucus_serratus2.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Fucus_serratus2.jpg "Stramenopila/Chromista - Fucus serratus")

Stramenopila/Chromista - Fucus serratus

- [![Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Gemmatimonas_aurantiaca.jpg/120px-Gemmatimonas_aurantiaca.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Gemmatimonas_aurantiaca.jpg "Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)")

Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)

- [![Archaea - Halobacteria](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Halobacteria.jpg/120px-Halobacteria.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:H