Tao-tauhang sundalo - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Bucketosoldiers.jpg/250px-Bucketosoldiers.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Bucketosoldiers.jpg) Balde ng luntiang tao-taong sundalo

Ang **tao-tauhang sundalo** o **mga plastik na sundalo** ( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"): _army men_) ay mga [laruan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Laruan "Laruan") na [sundalo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kawal "Kawal") na may taas na humigit-kumulang 5 cm (2.0 in) at karaniwang hinuhulma gamit ang mababang-densidadd na polietileno na [plastik](https://tl.wikipedia.org/wiki/Plastik "Plastik"), na nagbibigay tibay at kakayahang yumuko o magalaw. Tradisyonal na kulay berde o kulay kayumanggi ang mga ito, laging nakasuot ng makabagong unipormeng militar at armado ng mga sandatang mula ika-20 siglo.

Hindi tulad ng mas mamahaling laruan na sundalo na mabibili sa mga _hobby shop_ o tindahan ng kinagigiliwang libangan, ibinebenta ang mga tao-tauhang sundalo sa murang halaga sa mga tindahang diskuwento at _supermarket_.

Mayroon ding mas bihirang bersiyon na tinatawag na _"Jumbo" army men_ (malaking tao-tauhang sundalo) na may taas na 4.75 pulgada (12.1 cm), ngunit ginagawa pa rin sa parehong proseso.

## Paglalarawan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao-tauhang_sundalo&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Paglalarawan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao-tauhang_sundalo&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Paglalarawan")\]

Ang mga plastik na sundalo ay karaniwang ibinebenta sa mga plastik na supot o balde, at may iba’t ibang kulay upang kumatawan sa magkalabang panig. May dala silang samu’t saring armas, mula [Ikalawang Digmaang Pandaigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ikalawang_Digmaang_Pandaigdig "Ikalawang Digmaang Pandaigdig") hanggang sa makabagong panahon kadalasang inilalarawan ang ripleng M-16 na ginamit noong panahon ng [Digmaang Biyetnam](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Biyetnam "Digmaang Biyetnam") noong 1964 na may nakakabit na bayonetang M7. Kasama rito ang mga riple, makinang de-kalibre, [masinggan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Masinggan "Masinggan"), iskopeta, ripleng nakatago ( _sniper rifle_), pistola, granada, _flamethrower_ (o tagabuga ng apoy), mortar, at basuka. Mayroon ding mga tao-tauhang gaya ng operador ng radyo, tiktik na may binokuloo, at _minesweeper_ (o taga-alis ng bomba o mina). Ang mga tradisyonal na [kalubkob](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalubkob "Kalubkob") ay hango sa M1 _"steel pot"_ na suot ng mga sundalong Amerikano noong gitna hanggang huling bahagi ng ika-20 siglo.[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_note-:02-1)[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_note-2)

Kabilang sa mga karaniwang kagamitan ang M1911 na pistola noong panahon ng dekada 1960, mga lagayan ng bala, at lalagyan ng tubig. Madalas ding isama sa mga pakete ang karagdagang aksesorya gaya ng mga [tangke](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tangke "Tangke") (madalas nakabatay sa M48 Patton), dyip, _hovercraft_ na may armas, kalahating-trak, [artilyeriya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Artilyeriya "Artilyeriya"), watawat, trak ng hukbo, [helikopter](https://tl.wikipedia.org/wiki/Helikopter "Helikopter"), eroplanong pandigma, sasakyang panglunsad (o _landing craft_), at mga kuta. Karaniwang mas maliit ang sukat ng mga sasakyang ito upang makatipid sa paggawa at pagbabalot.[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_note-:02-1)

## Sa kultura

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao-tauhang_sundalo&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Sa kultura") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao-tauhang_sundalo&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Sa kultura")\]

Noong 2011, isinama ng magasin na _[Time](https://tl.wikipedia.org/wiki/Time "Time")_ ang mga tao-tauhang sundalo sa kanilang talaan ng 100 pinakasikat na laruan sa lahat ng panahon.[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_note-TIMERANKTOY-3) Kinatawan ang pambihirang pangyayari ito sa [kalinangan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kultura "Kultura") sa _Army Men_, isang tanyag na serye ng mga larong bidyo na inilunsad ng 3DO noong [dekada 1990](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dekada_1990 "Dekada 1990"). Kabilang din ang berdeng sundalong laruan sa mga tauhan ng _Toy Story_, ang animasyong pelikula ng [Disney](https://tl.wikipedia.org/wiki/Disney "Disney") [Pixar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pixar "Pixar") noong 1995, at sa tatlo nitong kasunod na pelikula. Mayroon ding kendi na tinatawag na _gummy army men candy_.

Dahil mura lamang ang mga laruan na ito, halos ituring silang panandalian o itinatapon pagkatapos gamitin. Naghihikayat sila ng iba’t ibang malikhaing uri ng paglalaro, sapagkat maaaring ayusin ang mga ito sa sari-saring paraan. Lalo silang akma para sa paglalaro sa buhanginan, o sa mga payak na larong-digma gamit ang gomang bola o holen na maaaring igulong o ihagis sa mga sundalong laruan.

Ipinagbawal ang mga tao-tauhang sundalo sa mga paaralan at _daycare_ (o alagaang-pambata) na may patakaran ng _zero tolerance_ o walang pasubali laban sa armas. Sa isang pagkakataon, hiniling sa mga bata na putulin ang mga sandata mula sa plastik na sundalong laruan na nakikita sa isang seremonya ng pagtatapos sa [elementarya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Edukasyong_elementarya "Edukasyong elementarya").[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_note-4) Nang maglabas ang [Burger King](https://tl.wikipedia.org/wiki/Burger_King "Burger King") ng mga kasamang laruan para sa pelikulang _Toy Story_, ang berdeng sundalong laruan ay hindi ipinakita na may armas, kundi mga baryanteng pinuno, operador ng radyo, taga-alis ng bomba, at lalaking may dalang binokullo lamang.[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_note-5)

## Mga sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao-tauhang_sundalo&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Mga sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao-tauhang_sundalo&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Mga sanggunian")\]

1. ↑ [Umakyat patungo: 1.0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_ref-:02_1-0)[1.1](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_ref-:02_1-1)["The Amazing Origins Of Army Men - Toy Soldier Central"](https://toysoldiercentral.com/the-origins-of-army-men/). _Toy Soldier Central_ (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-07-01.
2. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_ref-2 "Umakyat")Loboy, Jim (2024-04-16). ["History of little green army men toys"](https://web.archive.org/web/20250701190331/https://www.wytv.com/news/daybreak/history-of-little-green-army-men-toys/). _WYTV 33_ (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa [orihinal](https://www.wytv.com/news/daybreak/history-of-little-green-army-men-toys/) noong 2025-07-01. Nakuha noong 2025-07-01.
3. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_ref-TIMERANKTOY_3-0 "Umakyat")["Army Men - All-TIME 100 Greatest Toys - TIME"](https://web.archive.org/web/20111125043903/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2049243_2048649_2049009,00.html). _TIME.com_ (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2049243_2048649_2049009,00.html) noong 2011-11-25. Nakuha noong 2025-08-28.
4. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_ref-4 "Umakyat")Clinton, P. (Setyembre 12, 2007). ["RPV school apologizes for graduation-cap flap"](http://michellawyers.com/wp-content/uploads/2010/06/DB_RPV-School-Apologizes-for-Graduation-Cap-Flap.pdf) _Daily Breeze_. Torrance, California. Kinuha noong Setyembre 2, 2011 (sa Ingles)
5. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#cite_ref-5 "Umakyat")Larawan ng orihinal na Berdeng Sundalong Laruan mula sa pagkaing pambata ( _children's meal_) ng Burger King, 1995. [\[1\]](https://images-na.ssl-images-amazon.com/images/I/416zf6-4eTL.jpg)

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao-tauhang\_sundalo&oldid=2182634](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tao-tauhang_sundalo&oldid=2182634)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Laruan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Laruan "Kategorya:Laruan")

Nakatagong kategorya:

- [Sangguniang CS1 sa wikang Ingles (en)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sangguniang_CS1_sa_wikang_Ingles_(en) "Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Ingles (en)")

Hanapin

Hanapin

Tao-tauhang sundalo

9 (na) wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tao-tauhang_sundalo#)


Megalito - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/%EA%B0%95%ED%99%94%EC%A7%80%EC%84%9D%EB%AC%98%EC%9D%98_%EC%9C%84%EC%9A%A9.jpg/250px-%EA%B0%95%ED%99%94%EC%A7%80%EC%84%9D%EB%AC%98%EC%9D%98_%EC%9C%84%EC%9A%A9.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:%EA%B0%95%ED%99%94%EC%A7%80%EC%84%9D%EB%AC%98%EC%9D%98_%EC%9C%84%EC%9A%A9.jpg)[Dolmen](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dolmen&action=edit&redlink=1 "Dolmen (hindi pa naisusulat)") sa [Pulo ng Ganghwa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pulo_ng_Ganghwa&action=edit&redlink=1 "Pulo ng Ganghwa (hindi pa naisusulat)"), [Timog Korea](https://tl.wikipedia.org/wiki/Timog_Korea "Timog Korea") (c. 300 BK)[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Man_poseert_tussen_megalieten_bij_Batoeberak_TMnr_10025819.jpg/250px-COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Man_poseert_tussen_megalieten_bij_Batoeberak_TMnr_10025819.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Man_poseert_tussen_megalieten_bij_Batoeberak_TMnr_10025819.jpg) Megalitikong Batu Brak, Lalawigan ng Lampung, Indonesia (c. 2100 BK)[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Megalithic_grave_Harhoog_in_Keitum%2C_Sylt%2C_Germany.jpg/250px-Megalithic_grave_Harhoog_in_Keitum%2C_Sylt%2C_Germany.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Megalithic_grave_Harhoog_in_Keitum,_Sylt,_Germany.jpg) Libingang megalitikong [Harhoog](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Harhoog&action=edit&redlink=1 "Harhoog (hindi pa naisusulat)") sa [Keitum](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Keitum&action=edit&redlink=1 "Keitum (hindi pa naisusulat)"), [Sylt](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sylt&action=edit&redlink=1 "Sylt (hindi pa naisusulat)"), Alemanya (c. 3000 BK)

Ang **megalito** ay isang malaking [bato](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bato_(heolohiya) "Bato (heolohiya)") na ginamit upang bumuo ng isang estruktura o monumentong prehistoriko, mag-isa man o kasama ng iba pang bato. Mahigit sa 35,000 estrukturang megalitiko ang natukoy sa buong Europa, mula sa [Suwesya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sweden "Sweden") sa hilaga hanggang sa [Dagat Mediteraneo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Mediteraneo "Dagat Mediteraneo") sa timog.[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-1)

Ang salita ay unang ginamit noong 1849 ng antikwaryong Britaniko na si [Algernon Herbert](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Algernon_Herbert&action=edit&redlink=1 "Algernon Herbert (hindi pa naisusulat)") bilang pagtukoy sa [Stonehenge](https://tl.wikipedia.org/wiki/Stonehenge "Stonehenge")[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-2)[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-3) at nagmula sa mga [sinaunang Griyegong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Sinaunang_Griyego "Wikang Sinaunang Griyego") salitang " [mega](https://en.wiktionary.org/wiki/%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%B1%CF%82 "wiktionary:μέγας")" para sa dakila at " [lithos](https://en.wiktionary.org/wiki/%CE%BB%CE%AF%CE%B8%CE%BF%CF%82 "wiktionary:λίθος")" para sa bato. Karamihan sa mga umiiral na megalito ay itinayo sa pagitan ng panahon ng [Neolitiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Neolitiko "Neolitiko") (bagaman kilala ang mga naunang halimbawa mula noong [Mesolitiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mesolitiko "Mesolitiko")) sa [panahon ng Tanso](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_Tanso "Panahon ng Tanso"), at sa [Panahon ng Bronse](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahong_Bronse "Panahong Bronse").[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-FOOTNOTEJohnson1908-4)

## Mga uri at kahulugan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Mga uri at kahulugan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Mga uri at kahulugan")\]

[![https://www.academia.edu/127169515/A_Map_of_European_Megaliths](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Map_Megaliths_M%C3%BCller_et_al._2023.png/250px-Map_Megaliths_M%C3%BCller_et_al._2023.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Map_Megaliths_M%C3%BCller_et_al._2023.png){{{1}}}\]\] 5000 - 1500 BC

Habang ang "megalito" ay kadalasang ginagamit upang ilarawan ang isang piraso ng bato, maaari rin itong gamitin upang tukuyin ang isa o higit pang mga bato na naputol sa tiyak na mga hugis para sa mga espesyal na layunin.[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-PriceFeinman2005-5) Ito ay ginamit upang ilarawan ang mga istrukturang itinayo ng mga tao mula sa maraming bahagi ng mundo na naninirahan sa maraming iba't ibang panahon.\[ [kailangan ng sanggunian](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation_needed "en:Wikipedia:Citation needed")\]\[ _kailangan ng banggit_\] Ang pinakakilalang megalito ay hindi mga [puntod](https://tl.wikipedia.org/wiki/Puntod "Puntod").[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-6)

### Mga isahang bato

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Mga isahang bato") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Mga isahang bato")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Megaliths_in_Baalbek_quarry_10216.jpg/250px-Megaliths_in_Baalbek_quarry_10216.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Megaliths_in_Baalbek_quarry_10216.jpg) Ang pinakamalaking megalito ng sinaunang mundo, na natagpuan sa [Baalbek](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Baalbek&action=edit&redlink=1 "Baalbek (hindi pa naisusulat)"), [Libano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lebanon "Lebanon"), ay hinukay noong panahon ng [Imperyong Romano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyong_Romano "Imperyong Romano")[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-7)Menhir[Menhir](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nakatayong_bato "Nakatayong bato") ang pangalang ginamit sa [Kanlurang Europa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanlurang_Europa "Kanlurang Europa") para sa isang patayong bato na itinayo noong [sinaunang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Prehistorya "Prehistorya") panahon; minsan ay tinatawag na " [batong nakatayo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nakatayong_bato "Nakatayong bato")".[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-8)MonolitoAng [monolito](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Monolito&action=edit&redlink=1 "Monolito (hindi pa naisusulat)") ay anumang isahang nakatayong bato na itinayo noong sinaunang panahon.[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-9)Estilo ng dulong batoAng mga solong megalito ay inilalagay nang pahalang, kadalasan sa ibabaw ng mga silid ng libing, nang hindi gumagamit ng mga batong pangsuporta.[\[10\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-10)

### Maramihang bato

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Maramihang bato") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Maramihang bato")\]

Mga pagkakahanayMaramihang mga megalito na inilagay na may kaugnayan sa isa't isa na may intensiyon. Madalas na nakalagay sa mga [hilera](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hilera_ng_mga_bato&action=edit&redlink=1 "Hilera ng mga bato (hindi pa naisusulat)") o [sinuso](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinuso_(hugis) "Sinuso (hugis)"). Ang ilang pagkakaayos, gaya ng [mga batong Carnac](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_batong_Carnac&action=edit&redlink=1 "Mga batong Carnac (hindi pa naisusulat)") sa [Bretanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bretanya "Bretanya"), Pransiya, ay binubuo ng libo-libong bato.Megalitikong paderTinatawag ding mga _[Siklopeang pader](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Masoneriyang_Siklopea&action=edit&redlink=1 "Masoneriyang Siklopea (hindi pa naisusulat)")[\[11\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-11)_Mga bilog na batoSa karamihan ng mga wika, ang mga [batong nakabilog](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_batong_nakabilog&action=edit&redlink=1 "Mga batong nakabilog (hindi pa naisusulat)") ay tinatawag na "cromlechs" (isang salita sa [wikang Gales](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Gales "Wikang Gales")); ang salitang " [cromlech](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cromlech&action=edit&redlink=1 "Cromlech (hindi pa naisusulat)")" ay minsan ginagamit na may ganoong kahulugan sa Ingles.DolmenAng [Dolmen](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dolmen&action=edit&redlink=1 "Dolmen (hindi pa naisusulat)") ay isang uri ng megalitikong isahang-kamara na libingan, karaniwang binubuo ng isang malaking patag na pahalang na bato (capstone) na sinusuportahan ng dalawa o higit pang patayong bato (mga patayo). Ang mga estrukturang ito ay karaniwang ginagamit bilang mga lugar ng libingan at petsa mula sa unang bahagi ng panahon ng Neolitiko. Ang mga dolmen ay matatagpuan sa maraming bahagi ng mundo, kabilang ang Europa, Asya, at Africa, na may mga kapansin-pansing halimbawa sa mga bansa tulad ng Pransiya, Irlanda, Timog Korea, at India.[\[12\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-12)CistAng [cist](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cist&action=edit&redlink=1 "Cist (hindi pa naisusulat)") ay isang maliit na gawa sa bato na parang kabaong na kahon o [osaryo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Osaryo&action=edit&redlink=1 "Osaryo (hindi pa naisusulat)") na ginagamit upang hawakan ang mga [katawan ng mga patay](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Katawang_patay&action=edit&redlink=1 "Katawang patay (hindi pa naisusulat)"). Ang mga libing ay mga megalitiko na anyo na halos kapareho ng mga dolmen sa estruktura. Ang mga ganitong uri ng libing ay ganap na nasa ilalim ng lupa.\[ [kailangan ng sanggunian](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation_needed "en:Wikipedia:Citation needed")\]\[ _kailangan ng pagsipi_\]

## Distribusyong heograpiko ng mga megalito

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Distribusyong heograpiko ng mga megalito") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Distribusyong heograpiko ng mga megalito")\]

### Mga megalito sa Asya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Mga megalito sa Asya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Mga megalito sa Asya")\]

#### Timog-silangang Asya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Timog-silangang Asya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Timog-silangang Asya")\]

Ang [kapuluang Indonesia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_pulo_ng_Indonesia&action=edit&redlink=1 "Talaan ng mga pulo ng Indonesia (hindi pa naisusulat)") ay ang naglalaman ng mga kulturang megalito ng [Austronesyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Austronesyo "Mga Austronesyo") at [Melanesia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Melanesyo "Mga Melanesyo") noong nakaraan at kasalukuyan. Ang mga buhay na kulturang megalit ay matatagpuan sa [Nias](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nias&action=edit&redlink=1 "Nias (hindi pa naisusulat)"), isang nakabukod na isla sa kanlurang baybayin ng [Hilagang Sumatra](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hilagang_Sumatra&action=edit&redlink=1 "Hilagang Sumatra (hindi pa naisusulat)"), ang mga [Batak](https://tl.wikipedia.org/wiki/Batak "Batak") sa loob ng Hilagang Sumatra, sa isla ng [Flores](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rehensiya_ng_Ngada&action=edit&redlink=1 "Rehensiya ng Ngada (hindi pa naisusulat)") at [Sumba](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sumba&action=edit&redlink=1 "Sumba (hindi pa naisusulat)") sa [Silangang Nusa Tenggara](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Silangang_Nusa_Tenggara&action=edit&redlink=1 "Silangang Nusa Tenggara (hindi pa naisusulat)") at gayundin ang mga taong [Toraja](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_Toraja&action=edit&redlink=1 "Mga Toraja (hindi pa naisusulat)") mula sa looban ng [Timog Sulawesi](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Timog_Sulawesi&action=edit&redlink=1 "Timog Sulawesi (hindi pa naisusulat)"). Ang mga megalito na kulturang ito ay nanatiling napanatili, nakahiwalay at hindi nababagabag hanggang sa huling bahagi ng ika-19 na siglo.[\[13\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_note-Desa_Megalitikum-13)

## Mga sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=7 "Baguhin seksiyon: Mga sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=7 "Edit section's source code: Mga sanggunian")\]

01. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-1 "Umakyat")["Europe's Megalithic Monuments Originated in France and Spread by Sea Routes, New Study Suggests"](https://www.smithsonianmag.com/articles/europe-megalithic-monuments-france-sea-routes-mediterranean-180971467/).
02. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-2 "Umakyat")Herbert, A. _Cyclops Christianus, or the supposed Antiquity of Stonehenge._ London, J. Petheram, 1849.
03. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-3 "Umakyat")["Europe's Mighty Megaliths Mark the Winter Solstice"](https://web.archive.org/web/20200102234739/https://www.nationalgeographic.com/history/magazine/2017/11-12/history-europe-megaliths-solstice/). _[National Geographic Society](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Geographic_Society&action=edit&redlink=1 "National Geographic Society (hindi pa naisusulat)")_. 21 December 2017. Inarkibo mula sa [orihinal](https://www.nationalgeographic.com/history/magazine/2017/11-12/history-europe-megaliths-solstice/) noong 2 January 2020.
04. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-FOOTNOTEJohnson1908_4-0 "Umakyat")[Johnson (1908)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#CITEREFJohnson1908). harv error: no target: CITEREFJohnson1908 ( [help](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Harv_and_Sfn_template_errors "Kategorya:Harv and Sfn template errors"))
05. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-PriceFeinman2005_5-0 "Umakyat")Price, T. Douglas; [Feinman, Gary M.](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gary_M._Feinman&action=edit&redlink=1 "Gary M. Feinman (hindi pa naisusulat)") (2005). ["Glossary"](https://web.archive.org/web/20070930185414/http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html). _Images of the Past_ (ika-4th Student (na) labas). McGraw-Hill Higher Education. Inarkibo mula sa [orihinal](http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html) noong 30 September 2007. Nakuha noong July 28, 2018.
06. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-6 "Umakyat")["Glossary of Cemetery Terms"](https://web.archive.org/web/20130605152556/http://www.vintageviews.org/vv-tl/pages/Cem_Glossary.htm). _Rochester's History: An Illustrated Timeline_. Definition of _megalith_. Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.vintageviews.org/vv-tl/pages/Cem_Glossary.htm) noong June 5, 2013. Nakuha noong July 28, 2018.
07. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-7 "Umakyat")["Baalbek myth megalith"](https://www.newyorker.com/tech/annals-of-technology/baalbek-myth-megalith). _New Yorker_. Annals of Technology. [Padron:Full citation needed](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Padron:Full_citation_needed&action=edit&redlink=1 "Padron:Full citation needed (hindi pa naisusulat)")
08. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-8 "Umakyat")["menhir"](https://dictionary.cambridge.org/fr/dictionnaire/anglais/menhir). _Cambridge Advanced Learner's Dictionary & Thesaurus_. Cambridge University Press.
09. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-9 "Umakyat")["monolith"](https://dictionary.cambridge.org/fr/dictionnaire/anglais/monolith). _Cambridge Advanced Learner's Dictionary & Thesaurus_. Cambridge University Press.
10. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-10 "Umakyat")["\[no title cited\]"](http://english.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?ctgryLrcls=CTGRY166&nttId=57997&bbsId=BBSMSTR_1205&mn=EN_03_01). _english.cha.go.kr_. [Padron:Full citation needed](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Padron:Full_citation_needed&action=edit&redlink=1 "Padron:Full citation needed (hindi pa naisusulat)")
11. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-11 "Umakyat")["\[no title cited\]"](http://www.architetturadipietra.it/wp/?p=4705). _architetturadipietra.it_. [Padron:Full citation needed](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Padron:Full_citation_needed&action=edit&redlink=1 "Padron:Full citation needed (hindi pa naisusulat)")
12. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-12 "Umakyat")[Dolman](https://glosarium.org/arti-dolmen/) [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20221129064317/https://glosarium.org/arti-dolmen/) 2022-11-29 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine"). Glosarium Online. Retrieved 18 December 2022
13. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#cite_ref-Desa_Megalitikum_13-0 "Umakyat")Steimer-Herbet, Tara (2018). _Indonesian Megaliths: A forgotten cultural heritage_. Oxford: Archaeopress Publishing Ltd. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [9781784918446](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/9781784918446 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/9781784918446").

## Karagdagang pagbabasa

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=8 "Baguhin seksiyon: Karagdagang pagbabasa") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=8 "Edit section's source code: Karagdagang pagbabasa")\]

### Mga artikulo

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=9 "Baguhin seksiyon: Mga artikulo") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=9 "Edit section's source code: Mga artikulo")\]

- KL Feder, "Irrationality and Popular Archaeology". _American Antiquity_, Vol. 49, No. 3 (July 1984), pp. 525–541. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier "Digital object identifier"): [10.2307/280358](https://dx.doi.org/10.2307%2F280358)
- A Fleming, "Megaliths and post-modernism. The case of Wales". _Antiquity_, 2005.
- A Fleming, "Phenomenology and the Megaliths of Wales: a Dreaming Too Far?". _Oxford Journal of Archaeology_, 1999
- HJ Fleure, HJE Peake, "Megaliths and Beakers". _The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland_, Vol. 60, Jan. – Jun., 1930 (Jan. – Jun., 1930), pp. 47–71. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier "Digital object identifier"): [10.2307/2843859](https://dx.doi.org/10.2307%2F2843859)
- P Hiscock (1996). ["The New Age of alternative archaeology of Australia"](https://web.archive.org/web/20070610111040/http://arts.anu.edu.au/arcworld/resources/cult/aocult.htm). _Archaeology in Oceania_. **31** (3): 152–164. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.1002/j.1834-4453.1996.tb00358.x](https://doi.org/10.1002%2Fj.1834-4453.1996.tb00358.x). Inarkibo mula sa [orihinal](http://arts.anu.edu.au/arcworld/resources/cult/aocult.htm) noong 2007-06-10.
- G Kubler, "Period, Style and Meaning in Ancient American Art". _New Literary History_, Vol. 1, No. 2, A Symposium on Periods (Winter, 1970), pp. 127–144. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier "Digital object identifier"): [10.2307/468624](https://dx.doi.org/10.2307%2F468624)
- J McKim Malville, F Wendorf, AA Mazar, R Schild, "Megaliths and Neolithic astronomy in southern Egypt". _Nature_, 1998.
- MW Ovenden, DA Rodger, "Megaliths and Medicine Wheels". _Bulletin of the American Astronomical Society_, 1978
- A Sherratt, "The Genesis of Megaliths". _World Archaeology_. 1990\. (JSTOR)
- A Thom, "Megaliths and Mathematics". _Antiquity_, 1966.
- D Turnbull (2002). "Performance and Narrative, Bodies and Movement in the Construction of Places and Objects, Spaces and Knowledges: The Case of the Maltese Megaliths". _Theory, Culture & Society_. **19** (5–6): 125–143. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.1177/026327602761899183](https://doi.org/10.1177%2F026327602761899183).

### Mga libro

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=10 "Baguhin seksiyon: Mga libro") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=10 "Edit section's source code: Mga libro")\]

- Asthana, S. (1976). _History and archaeology of India's contacts with other countries, from earliest times to 300 B.C._. Delhi: B.R. Pub. Corp.
- Deo, S. B. (1973). _Problem of South Indian megaliths_. Dharwar: Kannada Research Institute, Karnatak University.
- Goudsward, D., & Stone, R. E. (2003). _America's Stonehenge: the_. Boston: Branden Books.
- Illustrated Encyclopedia of Humankind (The): _Worlds Apart_ (1994) Weldon Owen Pty Limited
- Moffett, M., Fazio, M. W., & Wodehouse, L. (2004). _A world history of architecture_. Boston: McGraw-Hill.
- Nelson, Sarah M. (1993) _The Archaeology of Korea_. Cambridge University Press, Cambridge.
- O'Kelly, M. J., et al. (1989). _Early Ireland: An Introduction to Irish Prehistory_. Cambridge University Press. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [0521336872](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/0521336872 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/0521336872")
- Parker, Joanne (editor) (2009). _Written On Stone: The Cultural Reception of British Prehistoric Monuments_ (Cambridge Scholars Publishing; 2009). [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [1443813389](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/1443813389 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/1443813389")
- Patton, Mark (1993). _Statements in Stone: monuments and society in Neolithic Brittany_. Routledge. 209 pages. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [0415067294](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/0415067294 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/0415067294")
- Pohribný, Jan (photo) & Richards, J (introduction) (2007). _Magic Stones; the secret world of ancient megaliths_. London: Merrell. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [978-1858944135](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/978-1858944135 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/978-1858944135")
- Pozzi, Alberto (2013). _Megalithism – Sacred and Pagan Architecture in Prehistory_. Universal Publisher. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [978-1612332550](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/978-1612332550 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/978-1612332550")
- Stukeley, W., Burl, A., & Mortimer, N. (2005). _Stukeley's 'Stonehenge': an unpublished manuscript, 1721–1724_. New Haven \[Conn.\]: Yale University Press.
- Subbayya, K. K. (1978). _Archaeology of Coorg with special reference to megaliths_. Mysore: Geetha Book House.
- Tyler, J. M. (1921). _The new stone age in northern Europe_. New York: C. Scribner's Sons.

## Mga panlabas na link

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&veaction=edit&section=11 "Baguhin seksiyon: Mga panlabas na link") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&action=edit&section=11 "Edit section's source code: Mga panlabas na link")\]

- [Catalog ng megaliths](http://megalithica.ru/)
- [MegalithicIreland.com](http://www.megalithicireland.com/)
- [Mga Dolmen, Menhir, at Stones-Circles sa Timog ng France](http://bruno.marc1.free.fr/dolmen)
- [Mga Megalith sa Charente-Maritime, France](http://site.voila.fr/megalithis/) Error in webarchive template: Check `|url=` value. Empty.
- [Dolmen Path – Russian Megaliths](https://web.archive.org/web/20070110000913/http://megalith.ru/en/) (na-archive noong Enero 10, 2007)
- [Ang Megalithic Portal at Megalith Map](http://www.megalithic.co.uk/)
- [Index ng Megalitikong monumento sa Ireland](http://www.megalithomania.com/)
- [Ang Modernong Antiquarian](http://www.themodernantiquarian.com/)
- [Pretanic World – Mga Megalith at Monumento](https://web.archive.org/web/20120312110327/http://www.pretanicworld.com/monuments.html) (na-archive noong Marso 12, 2012)
- [Modernong Megalith-Building](https://web.archive.org/web/19990125093651/http://www.bigstones.com/) (na-archive noong Enero 25, 1999)

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&oldid=2175754](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Megalito&oldid=2175754)"

[Mga kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Mga artikulong may pangungusap na walang sanggunian (May 2020)](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Mga_artikulong_may_pangungusap_na_walang_sanggunian_(May_2020)&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Mga artikulong may pangungusap na walang sanggunian (May 2020) (hindi pa naisusulat)")
- [Webarchive template errors](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Webarchive_template_errors&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Webarchive template errors (hindi pa naisusulat)")
- [Panahong bato](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Panahong_bato "Kategorya:Panahong bato")
- [Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Lahat_ng_mga_artikulong_may_pangungusap_na_walang_pinagmulan "Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan")

Mga nakatagong kategorya:

- [Harv and Sfn no-target errors](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Harv_and_Sfn_no-target_errors "Kategorya:Harv and Sfn no-target errors")
- [Webarchive template wayback links](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Webarchive_template_wayback_links "Kategorya:Webarchive template wayback links")
- [Lahat ng artikulong may pangungusap na walang sanggunian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Lahat_ng_artikulong_may_pangungusap_na_walang_sanggunian "Kategorya:Lahat ng artikulong may pangungusap na walang sanggunian")
- [Mga artikulong may pangungusap na walang sanggunian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulong_may_pangungusap_na_walang_sanggunian "Kategorya:Mga artikulong may pangungusap na walang sanggunian")

Hanapin

Hanapin

Megalito

66 (na) wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito#)


Nuraga - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Nuraghe_Losa.jpg/250px-Nuraghe_Losa.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nuraghe_Losa.jpg)[Nuraghe Losa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraghe_Losa "Nuraghe Losa")[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Central_tower_of_the_Nuraghe_at_Saint_Antine_of_Torralba.jpg/250px-Central_tower_of_the_Nuraghe_at_Saint_Antine_of_Torralba.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Central_tower_of_the_Nuraghe_at_Saint_Antine_of_Torralba.jpg) Toreng sentral ng [Nuraghe Santu Antine](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraghe_Santu_Antine&action=edit&redlink=1 "Nuraghe Santu Antine (hindi pa naisusulat)") ng [Torralba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Torralba,_Cerde%C3%B1a "Torralba, Cerdeña")[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Nuraghe_Su_Nuraxi.jpg/250px-Nuraghe_Su_Nuraxi.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nuraghe_Su_Nuraxi.jpg)[Nuraghe "Su Nuraxi"](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Su_Nuraxi_(Barumini)&action=edit&redlink=1 "Su Nuraxi (Barumini) (hindi pa naisusulat)")

Ang **nuraga**, **nuraghe**, o **nurhag**,[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_note-1) ay ang pangunahing uri ng sinaunang [edipisyong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gusali "Gusali") [megalitiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Megalito "Megalito") na natagpuan sa [Cerdeña](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a "Cerdeña"), Italya, na binuo noong [Panahong Nurahiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahong_Nurahiko "Panahong Nurahiko") sa pagitan ng 1900 at 730 BK.[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_note-2) Ngayon ito ay naging simbolo ng Cerdeña at ang natatanging kultura nito na kilala bilang [Sibilisasyong Nurahiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sibilisasyong_Nurahiko "Sibilisasyong Nurahiko"). Mahigit sa 7,000 nuraga ang natagpuan, bagaman naniniwala ang mga arkeologo na sa orihinal ay mayroong higit sa 10,000.[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_note-3)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Sardegna_densit%C3%A0_nuragica.svg/250px-Sardegna_densit%C3%A0_nuragica.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Sardegna_densit%C3%A0_nuragica.svg) Mapa ng denisdad ng mga nuragh sa [Cerdeña](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a "Cerdeña") bawat km2.

## Pangkalahatang pagkakaayos

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Pangkalahatang pagkakaayos") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Pangkalahatang pagkakaayos")\]

Ang tipikal na nuraga ay matatagpuan sa mga lugar kung saan ipinamahagi ang mga dating sinaunang kulturang Sardo, na, ay hindi malayo sa mga kapatagang [alubyon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Alubyon&action=edit&redlink=1 "Alubyon (hindi pa naisusulat)") (bagaman kakaunti ang mga nuraga na lumilitaw sa mga kapatagan sa kasalukuyan dahil ang mga ito ay nawasak ng mga gawain ng tao tulad ng agrikultura, mga prinsa, at paggawa ng kalsada) at may panlabas na hugis ng pinutol na toreng konuko, kaya't kahawig ng isang toreng [bobeda](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bobeda&action=edit&redlink=1 "Bobeda (hindi pa naisusulat)") sa loob.[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_note-museo2-4)

Ang mga pader ng estraktura ay binubuo ng tatlong bahagi: isang panlabas na patong (nakatagilid sa loob at gawa sa maraming patong ng mga bato na ang laki ay lumiliit sa pagtaas ng taas: kadalasan, ang mga mas mababang patong ay binubuo ng mga masoneriyang durog na bato, habang ang mga pantaas na layer ay kadalasang gawa sa masoneriyang [silyar](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Silyar&action=edit&redlink=1 "Silyar (hindi pa naisusulat)")); isang panloob na layer, na gawa sa mas maliliit na bato (upang bumuo ng isang [palsa bobeda](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Palsa_bobeda&action=edit&redlink=1 "Palsa bobeda (hindi pa naisusulat)") ng uri ng _[tholos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tholos&action=edit&redlink=1 "Tholos (hindi pa naisusulat)")_ na hugis bala, at kung saan mas madalas na ginagamit ang masoneriyang silyar); at isang intermedyaryong layer ng napakaliit na piraso at dumi, na ginagawang napakatibay ng buong konstruksiyon: ito ay nakatayo lamang sa bisa ng bigat ng mga bato nito, na ang bawat isa ay maaaring umabot sa ilang tonelada. Ang ilang mga nuraga ay humigit-kumulang 20 metro (66 tal) sa taas, ang pinakamataas na kilala, ang [Nuraghe Arrubiu](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraghe_Arrubiu&action=edit&redlink=1 "Nuraghe Arrubiu (hindi pa naisusulat)"), ay umabot sa taas na 25–30 metro (82–98 tal).[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_note-museo3-5)

Ang pasukan ay humahantong sa isang pasilyo, kung saan ang mga gilid ay madalas na bukas na mga nitso, na humahantong sa bilog na silid. Isang pilipit na hagdang bato, na humahantong sa mga itaas na palapag (kung mayroon) at/o sa isang terasa, ay itinayo sa loob ng makapal na pader at ito ay pinaliwanagan ng mga alpeysar. Ang mga torang Nurahiko ay maaaring magkaroon ng hanggang tatlong kamarang mensula na isa sa ibabaw ng isa. Sa kumplikadong mga pasilyong nuraga ay madalas na naroroon, kung minsan ay may mensula, tulad ng sa [Santu Antine](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraghe_Santu_Antine&action=edit&redlink=1 "Nuraghe Santu Antine (hindi pa naisusulat)"), kung saan ang pasilyong arkong mensula ay nakapatong sa dalawang antas, at umabot sa haba na 27 metro (89 tal) .

Ngayon ay wala pang 7,000 nananatiling nakatayo ang nuraga ang kanilang bilang ay orihinal na mas malaki. Ang mga nuraga ay pinakalaganap sa hilagang-kanluran at timog-gitnang bahagi ng pulo.[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_note-6)

## Gamit

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Gamit") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Gamit")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Nuraghe_la_Prisciona.jpg/250px-Nuraghe_la_Prisciona.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nuraghe_la_Prisciona.jpg)[Nuraghe La Prisciona](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraghe_La_Prisciona&action=edit&redlink=1 "Nuraghe La Prisciona (hindi pa naisusulat)"), pamayanang Nuraga malapit sa [Arzachena](https://tl.wikipedia.org/wiki/Arzachena "Arzachena"), Cerdeña

Walang pinagkasunduan sa gamit ng mga nuraga: maaaring sila ay mga tirahan ng mga pinuno, mga kuta ng militar, mga bulwagan ng pagpupulong, mga templong panrelihiyon, mga ordinaryong tirahan, o isang kumbinasyon ng alinman sa mga bagay na ito. Ang ilan sa mga nuraga ay, gayunpaman, ay matatagpuan sa mga madeskarteng lugar—tulad ng mga burol—kung saan ang mahahalagang daanan ay madaling makontrol. Maaaring sila ay isang bagay sa pagitan ng isang "simbolo ng katayuan" at isang gusaling "depensang pasibo", na sinadya upang maging isang hadlang para sa mga posibleng kaaway.

Maaaring ang nuraga ay ang "pambansang" simbolo ng mga mamamayang Nurahiko. Ang mga maliliit na modelo ng nuraga ay madalas na nahukay sa mga relihiyosong lugar (hal. sa "maze" na templo sa lugar ng Su Romanzesu malapit sa [Bitti](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bitti "Bitti") sa gitnang Cerdeña). Maaaring ipinapahiwatig lamang ng nuraga ang kayamanan o kapangyarihan, o maaaring ang mga ito ay isang indikasyon na ang isang pook ay may mga may-ari nito. Ang mga kamakailang hindi kinumpirmang teorya ay may posibilidad na magmungkahi na ang mga bayan ng Cerdeña ay mga independiyenteng entidad (tulad ng mga [lungsod-estado](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=City-state&action=edit&redlink=1 "City-state (hindi pa naisusulat)"), bagaman sa isang kahulugang heograpiko ay hindi sila mga lungsod) na bumuo ng mga pederasyon at na ang pagtatayo ng mga monumento na ito ay maaaring nakadepende sa napagkasunduang pamamahagi ng teritoryo sa mga pagkakaisang pederado.

## Galeriya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Galeriya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Galeriya")\]

- [![Pasukan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Buddus%C3%B2_-_Nuraghe_Loelle_%2808%29.JPG/120px-Buddus%C3%B2_-_Nuraghe_Loelle_%2808%29.JPG)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Buddus%C3%B2_-_Nuraghe_Loelle_(08).JPG "Pasukan")

Pasukan

- [![Niche of the central chamber](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Nicchia_est_del_Nuraghe_Pranu.JPG/120px-Nicchia_est_del_Nuraghe_Pranu.JPG)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nicchia_est_del_Nuraghe_Pranu.JPG "Nitso ng gitnang silid")

Nitso ng gitnang silid

- [![Stairwell](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Bortigali_-_Nuraghe_Orolo_%2833%29.JPG/120px-Bortigali_-_Nuraghe_Orolo_%2833%29.JPG)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Bortigali_-_Nuraghe_Orolo_(33).JPG "Hagdanan")

Hagdanan

- [![Tholos of Sant'Antine nuraghe](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Santa_antine_%286%29.JPG/120px-Santa_antine_%286%29.JPG)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Santa_antine_(6).JPG "Tholos ng Nuraga Sant'Antine")

Tholos ng Nuraga Sant'Antine

- [![Window and embrasures](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Su_mulinu_-_vista.jpg/120px-Su_mulinu_-_vista.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Su_mulinu_-_vista.jpg "Bintana at mga alpeysar")

Bintana at mga alpeysar

- [![Reconstruction of a nuraghe from 1600 B.C.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Nuraghe%2C_1600_B.C..jpg/120px-Nuraghe%2C_1600_B.C..jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nuraghe,_1600_B.C..jpg "Rekonstruksiyon ng isang nuraga mula 1600 BK")

Rekonstruksiyon ng isang nuraga mula 1600 BK

## Mga tala

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Mga tala") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Mga tala")\]

1. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_ref-1 "Umakyat")["Nurhag"](https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/nurhag). _Collins Dictionary_. Nakuha noong 29 March 2023.
2. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_ref-2 "Umakyat")Depalmas, A.; R. T. Melis (2010). "The Nuragic People: Their settlements, economic activities and use of the land, Sardinia, Italy.". Mula sa Martini, I. P.; Chesworth, W. (mga pat.). _Landscapes and Societies: Selected Cases_. New York, NY: [Springer Science+Business Media](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Springer_Science%2BBusiness_Media&action=edit&redlink=1 "Springer Science+Business Media (hindi pa naisusulat)").
3. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_ref-3 "Umakyat")Sergio Vacca, Angelo Aru, Paolo Baldaccini, _Rapporti tra suoli e insediamenti nuragici nella regione del Marghine-Planargia (Sardegna centro-occidentale), in Il sistema uomo-ambiente tra passato e presente_, a cura di Claude Albore Livadie e Franco Ortolani, Edipuglia, Bari, 1998, [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [88-7228-197-0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/88-7228-197-0 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/88-7228-197-0")
4. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_ref-museo2_4-0 "Umakyat")[it:Museo archeologico nazionale di Nuoro](https://it.wikipedia.org/wiki/Museo_archeologico_nazionale_di_Nuoro "it:Museo archeologico nazionale di Nuoro"), [Il Sarcidano: Orroli, Nuraghe Arrubiu](http://www.museoarcheologiconuoro.beniculturali.it/index.php?it/32/siti-e-monumenti/14/il-sarcidano-orroli-nuraghe-arrubiu) at www.museoarcheologiconuoro.beniculturali.it. [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20150630132832/http://www.museoarcheologiconuoro.beniculturali.it/index.php?it%2F32%2Fsiti-e-monumenti%2F14%2Fil-sarcidano-orroli-nuraghe-arrubiu) 2015-06-30 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine").
5. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_ref-museo3_5-0 "Umakyat")[it:Museo archeologico nazionale di Nuoro](https://it.wikipedia.org/wiki/Museo_archeologico_nazionale_di_Nuoro "it:Museo archeologico nazionale di Nuoro"), [Il Sarcidano: Orroli, Nuraghe Arrubiu](http://www.museoarcheologiconuoro.beniculturali.it/index.php?it/32/siti-e-monumenti/14/il-sarcidano-orroli-nuraghe-arrubiu) at www.museoarcheologiconuoro.beniculturali.it. [Naka-arkibo](https://web.archive.org/web/20150630132832/http://www.museoarcheologiconuoro.beniculturali.it/index.php?it%2F32%2Fsiti-e-monumenti%2F14%2Fil-sarcidano-orroli-nuraghe-arrubiu) 2015-06-30 sa [Wayback Machine](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine").
6. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#cite_ref-6 "Umakyat")_[Encyclopædia Britannica](https://tl.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica "Encyclopædia Britannica")_, "Italy."

## Bibliograpiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Bibliograpiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Bibliograpiya")\]

- Dyson Stephen L., Rowland Robert J. (2007). _Shepherds, sailors, & conquerors – Archeology and History in Sardinia from the Stone Age to the Middle Ages_. Philadelphia: University of Pennsylvania, Museum of Archeology and Anthropology. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [978-1-934536-02-5](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/978-1-934536-02-5 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/978-1-934536-02-5").
- Giovanni Lilliu, [_I nuraghi. Torri preistoriche della Sardegna_](https://web.archive.org/web/20130923020912/http://www.sardegnacultura.it/documenti/7_49_20060511103620.pdf), Nuoro, Edizioni Ilisso, 2005. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [88-89188-53-7](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/88-89188-53-7 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/88-89188-53-7") [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [88-89188-53-7](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/88-89188-53-7 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/88-89188-53-7")
- Lilliu, Giovanni (2004). _La civiltà dei Sardi. Dal Paleolitico all'età dei nuraghi_ (sa wikang Italyano). Edizioni il Maestrale. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [978-88-86109-73-4](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/978-88-86109-73-4 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/978-88-86109-73-4").
- Paolo Melis, [_Civiltà Nuragica_](http://www.sardegnacultura.it/documenti/7_26_20060401123630.pdf) Error in webarchive template: Check `|url=` value. Empty., Sassari, Delfino editore, 2003. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [88-7138-287-0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/88-7138-287-0 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/88-7138-287-0") [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [88-7138-287-0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/88-7138-287-0 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/88-7138-287-0")
- Giovanni Ugas, _L'alba dei Nuraghi_, Cagliari, Fabula, 2005. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number "International Standard Book Number") [88-89661-00-3](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/88-89661-00-3 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/88-89661-00-3") [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [88-89661-00-3](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/88-89661-00-3 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/88-89661-00-3")
- Ugas, Giovanni (2016). [_Shardana e Sardegna : i popoli del mare, gli alleati del Nordafrica e la fine dei Grandi Regni (XV-XII secolo a.C.)_](https://archive.org/details/shardanaesardegn0000ugas) (sa wikang Italyano). Cagliari: Edizioni della Torre. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [9788873434719](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/9788873434719 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/9788873434719").

## Mga panlabas na link

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Mga panlabas na link") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Mga panlabas na link")\]

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/40px-Commons-logo.svg.png)

May kaugnay na midya tungkol sa [Nuraghe](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nuraghi "commons:Category:Nuraghi") ang Wikimedia Commons.

- [Larawan sa himpapawid ni _Su Nuraxi_](https://maps.google.com/maps?ll=39.705899,8.990604&spn=0.004964,0.009408&t=k&hl=en)
- [Nuraghi.org Su Nuraxi ng Barumini](http://www.nuraghi.org/)
- [Isang mapa ng lahat ng Nuraghes sa Sardinia](http://www.tharros.info/NuraghiMap.php) Error in webarchive template: Check `|url=` value. Empty.
- [Isa pang mapa na nagbibigay ng lokasyon ng bawat Nuraghe – Nurnet](http://nurnet.crs4.it/nurnetgeo/) Error in webarchive template: Check `|url=` value. Empty.
- [ArcheologiaSarda.com](http://www.archeologiasarda.com/)(sa Italyano)
- [NeroArgento.com](http://www.neroargento.com/index.htm)(sa Italyano)
- [Virtual Reconstructions](https://web.archive.org/web/20091213003140/http://www.isolavirtuale.it/index.php/archeologia/52-nuragica)(sa Italyano)
- [Virtual Tour sa HD](http://www.virtualtravel.cz/sardinia/barumini/nuraghe-su-nuraxi-di-barumini.html)\[ [patay na link](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dead_external_links "en:Wikipedia:Dead external links")\]

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&oldid=2170191](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraga&oldid=2170191)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Webarchive template errors](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Webarchive_template_errors&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Webarchive template errors (hindi pa naisusulat)")
- [Mga artikulong may patay na panlabas na link](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Mga_artikulong_may_patay_na_panlabas_na_link&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Mga artikulong may patay na panlabas na link (hindi pa naisusulat)")

Nakatagong kategorya:

- [Webarchive template wayback links](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Webarchive_template_wayback_links "Kategorya:Webarchive template wayback links")
- [Sangguniang CS1 sa wikang Italyano (it)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sangguniang_CS1_sa_wikang_Italyano_(it) "Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Italyano (it)")
- [Commons category link is on Wikidata](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Commons_category_link_is_on_Wikidata "Kategorya:Commons category link is on Wikidata")
- [Mga artikulo na may wikang Italyano na pinagmulan (it)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulo_na_may_wikang_Italyano_na_pinagmulan_(it) "Kategorya:Mga artikulo na may wikang Italyano na pinagmulan (it)")
- [Lahat ng mga artikulong may patay na panlabas na link](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Lahat_ng_mga_artikulong_may_patay_na_panlabas_na_link "Kategorya:Lahat ng mga artikulong may patay na panlabas na link")

Hanapin

Hanapin

Nuraga

40 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga#)


Kabihasnang Nurahiko - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Il_Nuraghe_Su_Nuraxi_incantato_%22_Tra_Fiaba_e_Realt%C3%A0_%22_01.JPG/330px-Il_Nuraghe_Su_Nuraxi_incantato_%22_Tra_Fiaba_e_Realt%C3%A0_%22_01.JPG)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Il_Nuraghe_Su_Nuraxi_incantato_%22_Tra_Fiaba_e_Realt%C3%A0_%22_01.JPG)[Su Nuraxi](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Su_Nuraxi&action=edit&redlink=1 "Su Nuraxi (hindi pa naisusulat)") ng [Barumini](https://tl.wikipedia.org/wiki/Barumini "Barumini"), kasama sa talaan ng [Pandaigdigang Pamanang Pook](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pandaigdigang_Pamanang_Pook "Pandaigdigang Pamanang Pook") ng [UNESCO](https://tl.wikipedia.org/wiki/UNESCO "UNESCO") mula noong 1997[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Nuraghe_Santu_Antine_02.jpg/330px-Nuraghe_Santu_Antine_02.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Nuraghe_Santu_Antine_02.jpg)[Nuraghe Santu Antine](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nuraghe_Santu_Antine&action=edit&redlink=1 "Nuraghe Santu Antine (hindi pa naisusulat)") sa [Torralba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Torralba,_Cerde%C3%B1a "Torralba, Cerdeña")

[Padron:History of Sardinia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Padron:History_of_Sardinia&action=edit&redlink=1 "Padron:History of Sardinia (hindi pa naisusulat)")
Ang **sibilisasyong Nurahiko**,[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-1)[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-2) na kilala rin bilang **kulturang [Nurahiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga "Nuraga")**, ay nabuo sa isla ng [Cerdeña](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a "Cerdeña") sa Mediteraneo, [Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Italya "Italya") noong [Panahon ng Tanso](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Europa_noong_Panahon_ng_Tanso&action=edit&redlink=1 "Europa noong Panahon ng Tanso (hindi pa naisusulat)"). Ayon sa tradisyonal na teorya na iniharap ni [Giovanni Lilliu](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Giovanni_Lilliu&action=edit&redlink=1 "Giovanni Lilliu (hindi pa naisusulat)") noong 1966, nabuo ito pagkatapos ng maraming paglipat mula sa Kanluran ng mga taong may kaugnayan sa [kultura ng basong hugis-batingaw](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kultura_ng_basong_hugis-batingaw&action=edit&redlink=1 "Kultura ng basong hugis-batingaw (hindi pa naisusulat)") na sumakop at nakagambala sa mga lokal na kultura ng [Panahon ng Tanso](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_Tanso "Panahon ng Tanso"); ibang mga iskolar sa halip ay naghinuha ng isang pinagmulang likas.[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-FOOTNOTEWebster,_Gary_S.2015-3) Ito ay tumagal mula ika-18 siglo BK[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-4) (Panahong Gitnang Bronse), hanggang sa [Panahong Bakal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahong_Bakal "Panahong Bakal")[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-5) o hanggang sa kolonisasyon ng Romano noong 238 BK.[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-:0-6)[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-7)[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-8)[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-Chesworth-9) Ang iba ay may petsang ang kultura ay tumatagal ng hindi bababa sa hanggang sa ika-2 siglo AD,[\[10\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-Ugas_2016-10) at sa ilang mga lugar, katulad ng [Barbagia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Barbagia&action=edit&redlink=1 "Barbagia (hindi pa naisusulat)"), hanggang ika-6 na siglo AD,[\[11\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-11)[\[12\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-12) o posibleng maging hanggang ika-11 siglo AD.[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-:0-6)[\[13\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-13) Bagaman dapat tandaan na ang pagtatayo ng bagong nuraga ay tumigil na noong ika-12-11 siglo BK, sa panahon ng Huling Panahon ng Tanso.[\[14\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-14)[\[15\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-15)

Ito ay napapanahon sa, bukod sa iba pa, ang [kabihasnang Myceneo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gresyang_Myceneo "Gresyang Myceneo") sa [Gresya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gresya "Gresya"), ang mga kulturang [Apenino](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kulturang_Apenino&action=edit&redlink=1 "Kulturang Apenino (hindi pa naisusulat)") at [Terramare](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Terramara&action=edit&redlink=1 "Terramara (hindi pa naisusulat)") ng [tangway ng Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tangway_ng_Italya "Tangway ng Italya"), ang [kulturang Thapsos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kulturang_Thapsos&action=edit&redlink=1 "Kulturang Thapsos (hindi pa naisusulat)") ng [Sicilia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sicilia "Sicilia"), at ang huling yugto ng kultura ng [El Argar](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=El_Argar&action=edit&redlink=1 "El Argar (hindi pa naisusulat)") sa [tangway ng Iberya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tangway_ng_Iberya "Tangway ng Iberya").[\[16\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-16)

Ang pang-uring "Nuragic" ay hindi isang [autonym](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Autonimo&action=edit&redlink=1 "Autonimo (hindi pa naisusulat)") o isang [etnonimo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Etnonimo&action=edit&redlink=1 "Etnonimo (hindi pa naisusulat)"). Nagmula ito sa pinakakatangiang monumento ng isla, ang [nuraga](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nuraga "Nuraga") o _nuraghe_, isang tore-muog na uri ng konstruksiyon na itinayo ng mga sinaunang [Sardo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_Sardo&action=edit&redlink=1 "Mga Sardo (hindi pa naisusulat)") sa malaking bilang simula noong mga 1800 BK.[\[17\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-17) Ngayon, mahigit 7,000 nuraga ang matatagpuan sa kapaligirang Sardo.

Walang nadiskubreng nakasulat na mga tala ng sibilisasyong ito,[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-18) bukod sa ilang posibleng maiikling dokumentong epigrapiko na kabilang sa mga huling yugto ng sibilisasyong Nurahiko.[\[19\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-Ug-19) Ang tanging nakasulat na impormasyon doon ay nagmumula sa klasikal na panitikan ng mga [Griyego](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Gresya "Sinaunang Gresya") at [Romano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sinaunang_Roma "Sinaunang Roma"), tulad ng [Pseudo Aristoteles](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pseudo_Aristoteles&action=edit&redlink=1 "Pseudo Aristoteles (hindi pa naisusulat)") at [Diodorus Siculus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Diodorus_Siculus "Diodorus Siculus"),[\[20\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-20) at maaaring ituring na mas gawa-gawa kaysa kasaysayan.[\[21\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_note-21)

## Lipunan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Nurahiko&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Lipunan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Nurahiko&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Lipunan")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Figuras_nur%C3%A1gicas_%2852499732729%29.jpg/250px-Figuras_nur%C3%A1gicas_%2852499732729%29.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Figuras_nur%C3%A1gicas_(52499732729).jpg) Tansong eskultura ng isang pinunog Nurahiko na may [hugis-Gamma hilt dagger](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gamma-shaped_hilt_dagger&action=edit&redlink=1 "Gamma-shaped hilt dagger (hindi pa naisusulat)") sa kaniyang dibdib, mula sa [Uta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Uta,_Sardinia "Uta, Sardinia").

Ang relihiyon ay nagkaroon ng malakas na papel sa lipunang Nurahiko, na humantong sa mga iskolar sa hinuha na ang sibilisasyong Nuragic ay isang [teokrasya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Teokrasya "Teokrasya"). Ang ilang bronseng Nuraga ay malinaw na inilalarawan ang mga pigura ng mga punong hari, na nakikilala sa pamamagitan ng kanilang pagsusuot ng balabal at pagdadala ng isang tungkod na may mga amo. Inilalarawan din ang iba pang mga klase, kabilang ang mga minero, artisano, musikero, wrestler (ang huli ay katulad ng sa mga sibilisasyong Minoika) at maraming mga lalaking mandirigma, na nagbunsod sa mga iskolar na mag-isip ng isang lipunang mahilig makipagdigma, na may mga tiyak na dibisyong militar ( [namamana](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pamamana "Pamamana"), [hukbo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hukbong_lakad "Hukbong lakad")). Ang iba't ibang uniporme ay maaaring kabilang sa iba't ibang canton o angkan, o sa iba't ibang yunit ng militar. Maaaring ginampanan ng mga babae ang tungkulin bilang pari. Ang ilang maliliit na tanso ay nagbibigay din ng mga pahiwatig tungkol sa personal na pangangalaga at modang Nurahiko. Ang mga babae ay karaniwang may mahabang buhok; ang mga lalaki ay nagsuot ng dalawang mahabang tirintas sa bawat gilid ng mukha, habang ang kanilang buhok sa ulo ay napakaikli o natatakpan ng isang sumbrerong katad.

## Mga sanggunian

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Nurahiko&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Mga sanggunian") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Nurahiko&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Mga sanggunian")\]

01. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-1 "Umakyat")[_The Nuragic Civilization in Sardinia_](https://efi.int/sites/default/files/files/ac/The%20nuragic%20period%20for%20EFI.pdf)(PDF), 2 November 2023
02. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-2 "Umakyat")Paolo Melis (2003), [_The nuragic civilization_](https://www.academia.edu/resource/work/90187824), nakuha noong 2 November 2023
03. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-FOOTNOTEWebster,_Gary_S.2015_3-0 "Umakyat")[Webster, Gary S. 2015](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#CITEREFWebster,_Gary_S.2015). harv error: no target: CITEREFWebster,\_Gary\_S.2015 ( [help](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Harv_and_Sfn_template_errors "Kategorya:Harv and Sfn template errors"))
04. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-4 "Umakyat")Leighton, Robert (2022). ["Nuraghi as Ritual Monuments in the Sardinian Bronze and Iron Ages (circa 1700–700BC)"](https://doi.org/10.1515%2Fopar-2022-0224). _Open Archaeology_. **8**: 229–255. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"):[10.1515/opar-2022-0224](https://doi.org/10.1515%2Fopar-2022-0224).`{{cite journal}}`: `|hdl-access=` requires `|hdl=` ( [tulong](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#param_access_requires_param "en:Help:CS1 errors"))
05. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-5 "Umakyat")Cicilloni, Riccardo; Cabras, Marco (2014-12-22). ["Aspetti insediativi nel versante orientale del Monte Arci (Oristano -Sardegna) tra il bronzo medio e la prima età del ferro"](https://web.archive.org/web/20210731083211/https://quaderniarcheocaor.beniculturali.it/index.php/qua/article/view/116/115). _Quaderni_ (sa wikang Italyano) (25). Soprintendenza Archeologia, belle arti e paesaggio per la città metropolitana di Cagliari e le province di Oristano e Sud Sardegna: 84. [ISSN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier) "ISSN (identifier)") [2284-0834](https://search.worldcat.org/issn/2284-0834). Inarkibo mula sa [orihinal](https://quaderniarcheocaor.beniculturali.it/index.php/qua/article/view/116/115) noong 2021-07-31. Nakuha noong 2025-07-05.
06. ↑ [Umakyat patungo: 6.0](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-:0_6-0)[6.1](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-:0_6-1)Webster, Gary; Webster, Maud (1998). ["The chronological and cultural definition of Nuragic VII, AD 456-1015"](https://www.academia.edu/30484003). _Sardinian and Aegean Chronology_: 383–398. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [1900188821](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/1900188821 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/1900188821"). [OCLC](https://tl.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier) "OCLC (identifier)") [860467990](https://search.worldcat.org/oclc/860467990).
07. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-7 "Umakyat")G. Lilliu (1999) p. 11 [Padron:Full citation needed](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Padron:Full_citation_needed&action=edit&redlink=1 "Padron:Full citation needed (hindi pa naisusulat)")
08. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-8 "Umakyat")Belmuth, Miriam S. (2012). ["Nuragic Culture"](https://books.google.com/books?id=ystMAgAAQBAJ&q=Nuragic+civilization&pg=PA535). Mula sa [Fagan, Brian M.](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brian_M._Fagan&action=edit&redlink=1 "Brian M. Fagan (hindi pa naisusulat)") (pat.). _The Oxford Companion to Archaeology_ (sa wikang Ingles). Bol. 1: ‘Ache’—‘Hoho’. Oxford University Press. p. 534. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [9780195076189](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/9780195076189 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/9780195076189").
09. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-Chesworth_9-0 "Umakyat")Martini, I. Peter; Chesworth, Ward (2010). [_Landscapes and Societies: Selected Cases_](https://books.google.com/books?id=N1tcUc293W8C&q=Nuragic+civilization&pg=PA166) (sa wikang Ingles). Springer Science & Business Media. p. 169. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [9789048194131](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/9789048194131 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/9789048194131").
10. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-Ugas_2016_10-0 "Umakyat")Ugas, Giovanni (2016). "Shardana e Sardegna. I popoli del mare, gli alleati del Nordafrica e la fine dei Grandi Regni". _Cagliari, Edizioni Della Torre_.
11. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-11 "Umakyat")Rowland, R. J. “When Did the Nuragic Period in Sardinia End.” Sardinia Antiqua. Studi in Onore Di Piero Meloni in Occasione Del Suo Settantesimo Compleanno, 1992, 165–175.
12. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-12 "Umakyat")[Casula, Francesco Cèsare](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Francesco_Cesare_Casula&action=edit&redlink=1 "Francesco Cesare Casula (hindi pa naisusulat)") (2017). "Evo Antico Sardo: Dalla Sardegna Medio-Nuragica (100 a.C. c.) alla Sardegna Bizantina (900 d.C. c.)". _La storia di Sardegna_. Bol. I. p. 281. Da parte imperiale era dunque implicito il riconoscimento di una Sardegna barbaricina indomita se non libera e già in qualche modo statualmente conformata, dove continuava a esistere una civiltà o almeno una cultura d'origine nuragica, certo mutata ed evoluta per influenze esterne romane e vandaliche di cui nulla conosciamo tranne alcuni tardi effetti politici.
13. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-13 "Umakyat")Webster, Gary S.; Webster, Maud R. (1998). ["The Duos Nuraghes Project in Sardinia: 1985-1996 Interim Report"](https://www.jstor.org/stable/530578). _[Journal of Field Archaeology](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Journal_of_Field_Archaeology&action=edit&redlink=1 "Journal of Field Archaeology (hindi pa naisusulat)")_. **25** (2): 183–201. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.2307/530578](https://doi.org/10.2307%2F530578). [ISSN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier) "ISSN (identifier)") [0093-4690](https://search.worldcat.org/issn/0093-4690). [JSTOR](https://tl.wikipedia.org/wiki/JSTOR_(identifier) "JSTOR (identifier)") [530578](https://www.jstor.org/stable/530578).
14. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-14 "Umakyat")Nel BF numerosi indizi portano a supporre che i caratteri e l’assetto territoriale formatisi nel BM e
    BR, con l’edificazione dei nuraghi, subiscano mutamenti sostanziali che portano alla fine del fenomeno di costruzione di tali monumenti. Depalmas, Anna (2009). "Il Bronzo finale della Sardegna". _Atti della XLIV Riunione Scientifica: La Preistoria e la Protostoria della Sardegna: Cagliari, Barumini, Sassari 23-28 Novembre 2009, Vol. 1: Relazioni Generali_. **16** (4): 141–154.
15. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-15 "Umakyat")No more new nuraghi were built after this period.
    Usai proposed that time and effort spent on their construction were no longer deemed proportional to their practical and symbolic use Gonzalez, Ralph Araque (2014). "Social Organization in Nuragic Sardinia: Cultural Progress Without 'Elites'?". _Cambridge Archaeological Journal_. **1** (24): 141–161. [doi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) "Doi (identifier)"): [10.1017/S095977431400002X](https://doi.org/10.1017%2FS095977431400002X).
16. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-16 "Umakyat")[_Establishing the Middle Sea: The Late Bronze Age of Mediterranean Europe (1700–900 BC)._](https://link.springer.com/article/10.1007/s10814-021-09165-1), nakuha noong November 9, 2024
17. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-17 "Umakyat")Giovanni Lilliu (2006). ["Sardegna Nuragica"](https://web.archive.org/web/20120303205232/http://www.sardegnadigitallibrary.it/mmt/fullsize/2008040218311700023.pdf)(PDF). Edizioni Maestrali. Inarkibo mula sa [orihinal](http://www.sardegnadigitallibrary.it/mmt/fullsize/2008040218311700023.pdf)(PDF) noong 2012-03-03.
18. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-18 "Umakyat")Monoja, M.; Cossu, C.; Migaleddu, M. (2012). _Parole di segni, L'alba della scrittura in Sardegna_. Sardegna Archeologica, Guide e Itinerari. Sassari: Carlo Delfino Editore.
19. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-Ug_19-0 "Umakyat")Ugas, Giovanni (2013). "I segni numerali e di scrittura in Sardegna tra l'Età del Bronzo e il i Ferro". Mula sa Mastino, Attilio; Spanu, Pier Giorgio; Zucca, Raimondo (mga pat.). _Tharros Felix_. Bol. 5. Roma: Carocci. pp. 295–377.
20. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-20 "Umakyat")Attilio Mastino (2004). "I miti classici e l'isola felice". Mula sa Raimondo Zucca (pat.). _Le fonti classiche e la Sardegna. Atti del Convegno di Studi - Lanusei - 29 dicembre 1998_ (sa wikang Italyano). Bol. I. Roma: Carocci. p. 14. [ISBN](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) "ISBN (identifier)") [88-430-3228-3](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_pinagmulang_aklat/88-430-3228-3 "Natatangi:Mga pinagmulang aklat/88-430-3228-3").
21. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#cite_ref-21 "Umakyat")Perra, M. (1993). _La Sardegna nelle fonti classiche_. Oristano: S'Alvure editrice.

## Karagdagang pagbabasa

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Nurahiko&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Karagdagang pagbabasa") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Nurahiko&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Karagdagang pagbabasa")\]

- Balmuth, Miriam S. (1987). _Nuragic Sardinia and the Mycenaean World_. Oxford, England: B.A.R.
- Zedda, Mauro Peppino (2016). "Orientation of the Sardinian Nuragic 'meeting huts'". _Mediterranean Archaeology & Archaeometry_. **16** (4): 195–201.

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang\_Nurahiko&oldid=2182501](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kabihasnang_Nurahiko&oldid=2182501)"

[Kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [CS1 errors: param-access](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:CS1_errors:_param-access&action=edit&redlink=1 "Kategorya:CS1 errors: param-access (hindi pa naisusulat)")
- [Kasaysayan ng Sardinia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Kasaysayan_ng_Sardinia "Kategorya:Kasaysayan ng Sardinia")

Nakatagong kategorya:

- [Harv and Sfn no-target errors](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Harv_and_Sfn_no-target_errors "Kategorya:Harv and Sfn no-target errors")
- [Sangguniang CS1 sa wikang Italyano (it)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sangguniang_CS1_sa_wikang_Italyano_(it) "Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Italyano (it)")
- [CS1: mahabang halaga ng bolyum](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:CS1:_mahabang_halaga_ng_bolyum "Kategorya:CS1: mahabang halaga ng bolyum")
- [Sangguniang CS1 sa wikang Ingles (en)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sangguniang_CS1_sa_wikang_Ingles_(en) "Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Ingles (en)")
- [Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_pinagmulan_sa_wikang_Italyano_ng_CS1_(it) "Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)")

Hanapin

Hanapin

Kabihasnang Nurahiko

31 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabihasnang_Nurahiko#)


Cerdeña - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#bodyContent)

[Mga koordinado](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sistemang_heograpiko_ng_mga_koordinado "Sistemang heograpiko ng mga koordinado"): [40°N9°E / 40°N 9°E / 40; 9](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Cerde%C3%B1a&params=40_N_9_E_region:IT_type:city(1670219))

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

| Cerdeña
_Sardigna / Sardinnya_(sa Sardinia)
_Sardegna_(sa Italyano)
_Sardenya_(sa Catalan) |
| --- |
| [Rehiyong Awtonomo ng Italya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rehiyong_Awtonomo_ng_Italya&action=edit&redlink=1 "Rehiyong Awtonomo ng Italya (hindi pa naisusulat)") |
| |     |     |
| --- | --- |
| [![Watawat ng Cerdeña](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Flag_of_Sardinia.svg/120px-Flag_of_Sardinia.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Flag_of_Sardinia.svg "Watawat ng Cerdeña")
Watawat | [![Eskudo de armas ng Cerdeña](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Sardegna-Stemma.svg/120px-Sardegna-Stemma.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Sardegna-Stemma.svg "Eskudo de armas ng Cerdeña")
Eskudo de armas | |
| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Map_Region_of_Sardegna.svg/250px-Map_Region_of_Sardegna.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Map_Region_of_Sardegna.svg) |
| [![Map](https://maps.wikimedia.org/img/osm-intl,6,a,a,270x200.png?lang=tl&domain=tl.wikipedia.org&title=Cerde%C3%B1a&revid=1973665&groups=_7b2f3cba8ed45464db71d86df38a05a37e4f396e&parser=legacy)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#/map/0 "Show in full screen")
[Show in full screen](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#/map/0 "Show in full screen")[Wikimedia](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Maps_Terms_of_Use) \| © [OpenStreetMap](https://www.openstreetmap.org/copyright) |
| Mga koordinado: [40°N9°E / 40°N 9°E / 40; 9](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Cerde%C3%B1a&params=40_N_9_E_region:IT_type:city(1670219)) |
| Bansa | [Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Italya "Italya") |
| Kabisera | [Cagliari](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cagliari "Cagliari") |
| Pamahalaan |
| • Pangulo | [Francesco Pigliaru](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Francesco_Pigliaru&action=edit&redlink=1 "Francesco Pigliaru (hindi pa naisusulat)") ( [PD](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=PD&action=edit&redlink=1 "PD (hindi pa naisusulat)")) |
| Lawak |
| • Kabuuan | 24,090 km2 (9,300 milya kuwadrado) |
| Populasyon
(2008-10-31) |
| • Kabuuan | 1,670,219 |
| • Kapal | 69/km2 (180/milya kuwadrado) |
| [Tawag sa tagalugar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Demonym "Demonym") | Sardinian |
| Pagkamamayan
[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#cite_note-1) |
| • Italyano | 98% |
| [Sona ng oras](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sona_ng_oras "Sona ng oras") | [UTC+1](https://tl.wikipedia.org/wiki/UTC%2B1 "UTC+1") ( [CET](https://tl.wikipedia.org/wiki/Central_European_Time "Central European Time")) |
| • Tag-init ( [DST](https://tl.wikipedia.org/wiki/Daylight_saving_time "Daylight saving time")) | [UTC+2](https://tl.wikipedia.org/wiki/UTC%2B2 "UTC+2") ( [CEST](https://tl.wikipedia.org/wiki/Central_European_Summer_Time "Central European Summer Time")) |
| [GDP/ Nominal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gross_domestic_product "Gross domestic product") | € 34 billion (2007) |
| [GDP per capita](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gross_domestic_product "Gross domestic product") | € 20,627 [PPP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Purchasing_power_parity "Purchasing power parity") (2009) |
| [Rehiyon ng NUTS](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=First_level_NUTS_of_the_European_Union&action=edit&redlink=1 "First level NUTS of the European Union (hindi pa naisusulat)") | ITG |
| Websayt | [www.regione.sardegna.it](http://www.regione.sardegna.it/) |

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/San_Bartolom%C3%A9_-_Calle_Doctor_Cerde%C3%B1a_Bethencourt_03_ies.jpg/250px-San_Bartolom%C3%A9_-_Calle_Doctor_Cerde%C3%B1a_Bethencourt_03_ies.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:San_Bartolom%C3%A9_-_Calle_Doctor_Cerde%C3%B1a_Bethencourt_03_ies.jpg) Kalye ng Doctor Cerdeña Bethencourt sa Cerdena, sa mga isla ng Kanarya

Ang **Cerdeña** o **Serdenya** (Italyano: _Sardegna_; [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ingles "Ingles"): _Sardinia_) ay ang pangalawang-pinakamalaking [pulo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pulo "Pulo") sa [Dagat Mediterraneo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Mediterraneo "Dagat Mediterraneo") (mas maliit sa [Sicilia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sicilia "Sicilia") ngunit mas malaki sa [Chipre](https://tl.wikipedia.org/wiki/Chipre "Chipre")). Ito ay isang lalawigang bahagi ng bansang [Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Italya "Italya"), at ang pinakamalalapit na mga lupain dito ay (mula sa hilaga) ang pulo ng [Corcega](https://tl.wikipedia.org/wiki/Corcega "Corcega") (bahagi ng [Pransiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pransiya "Pransiya")), ang [Tangway ng Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tangway_ng_Italya "Tangway ng Italya"), ang Sicilia, ang [Tunez](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tunez "Tunez") at ang mga [Pulong Baleares](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pulong_Baleares "Pulong Baleares") (bahagi ng [Espanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Espanya "Espanya")).

Ang pangunahing lungsod ay **Cagliari**, o _Caller_ sa lumang [Kastila](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kastila "Kastila").

Ito ay isa sa limang rehiyon ng Italy na may ilang antas ng [domestikong awtonomiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nagsasariling_administratibong_dibisyon&action=edit&redlink=1 "Nagsasariling administratibong dibisyon (hindi pa naisusulat)") na ipinagkaloob ng isang [espesyal na batas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_rehiyon_ng_Italya "Mga rehiyon ng Italya").[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#cite_note-2) Ang opisyal na pangalan nito, **Rehiyong Awtonomo ng Cerdeña**, ay bilingual sa [Italian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Italyano "Wikang Italyano") at [Sardo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Sardo "Wikang Sardo"): _Regione Autonoma della Sardegna_ / _Regione Autònoma de Sardigna_.[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#cite_note-3) Ito ay nahahati sa apat na [lalawigan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_lalawigan_ng_Italya "Mga lalawigan ng Italya") at isang [kalakhang lungsod](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_kalakhang_lungsod_ng_Italya "Mga kalakhang lungsod ng Italya"). Ang kabesera ng rehiyon ng Sardinia—at ang pinakamalaking lungsod nito—ay [Cagliari](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cagliari "Cagliari").

## Kasaysayan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerde%C3%B1a&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Kasaysayan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerde%C3%B1a&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Kasaysayan")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Menhir_Monte_Corru_Tundu_Sardinia.png/250px-Menhir_Monte_Corru_Tundu_Sardinia.png)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Menhir_Monte_Corru_Tundu_Sardinia.png/220px-Menhir_Monte_Corru_Tundu_Sardinia.png) Monte Corru Tundu Menhir sa [Villa Sant'Antonio](https://tl.wikipedia.org/wiki/Villa_Sant%27Antonio "Villa Sant'Antonio") (5.75 metro ang taas)

### Prehistoriko

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerde%C3%B1a&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Prehistoriko") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerde%C3%B1a&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Prehistoriko")\]

Ang Cerdeña ay isa sa mga pinaka-geologically sinaunang katawan ng lupa sa Europa. Ang pulo ay naninirahan sa iba't ibang mga alon ng imigrasyon mula sa prehistory hanggang sa kamakailang mga panahon.

Sa paglipas ng panahon, ang iba't ibang populasyon ng Cerdeña ay lumilitaw na naging nagkakaisa sa mga kaugalian, ngunit nanatiling politikal na nahahati sa iba't ibang maliliit, mga pangkat ng tribo, kung minsan ay nagsasama-sama laban sa mga sumasalakay na puwersa mula sa dagat, at sa iba ay nakikipagdigma sa isa't isa. Ang mga tirahan ay binubuo ng mga bilog na kubo na batong pawid.

## Talababa

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerde%C3%B1a&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Talababa") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerde%C3%B1a&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Talababa")\]

1. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#cite_ref-1 "Umakyat")["Statistiche demografiche ISTAT"](https://web.archive.org/web/20110927123046/http://demo.istat.it/str2007/query.php?lingua=ita&Rip=S5&Reg=R20&Pro=P000&Com=&paese=A9999&submit=Tavola). Demo.istat.it. Inarkibo mula sa [orihinal](http://demo.istat.it/str2007/query.php?lingua=ita&Rip=S5&Reg=R20&Pro=P000&Com=&paese=A9999&submit=Tavola) noong 2011-09-27. Nakuha noong 2010-04-23.
2. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#cite_ref-2 "Umakyat")["Statuto - Regione Autonoma della Sardegna"](https://www.regione.sardegna.it/regione/statuto/). _www.regione.sardegna.it_.
3. [↑](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#cite_ref-3 "Umakyat")["Delibera della Giunta regionale del 26 giugno 2012"](http://www.regione.sardegna.it/documenti/1_73_20120703172407.pdf)(PDF).

| Ipakita
[![Sardinia](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Flag_of_Sardinia%2C_Italy.svg/40px-Flag_of_Sardinia%2C_Italy.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sardinia "Sardinia")Cerdeña |
| --- |
| [Lalawigan\
\
at Lugar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_lalawigan_ng_Italya "Mga lalawigan ng Italya") | [Cagliari](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalakhang_Lungsod_ng_Cagliari "Kalakhang Lungsod ng Cagliari") • [Nuoro](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lalawigan_ng_Nuoro "Lalawigan ng Nuoro") • [Ogliastra](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lalawigan_ng_Ogliastra "Lalawigan ng Ogliastra") • [Oristano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lalawigan_ng_Oristano "Lalawigan ng Oristano") • [Sacer](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lalawigan_ng_Sacer "Lalawigan ng Sacer") • [Timog Cerdeña](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lalawigan_ng_Timog_Cerde%C3%B1a "Lalawigan ng Timog Cerdeña") | [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Sardegna-Stemma.svg/40px-Sardegna-Stemma.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Sardegna-Stemma.svg) |
| [Kasaysayan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng Cerdeña (hindi pa naisusulat)") | [Pagmimina](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_pagmimina_sa_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng pagmimina sa Cerdeña (hindi pa naisusulat)") • [Kaharian](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaharian_ng_Cerde%C3%B1a "Kaharian ng Cerdeña") • [Monarko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_monarko_ng_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Talaan ng mga monarko ng Cerdeña (hindi pa naisusulat)") • [Viceroy](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_viceroy_ng_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Talaan ng mga viceroy ng Cerdeña (hindi pa naisusulat)") |
| [Politika at\
\
Gobyerno](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Politika_ng_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Politika ng Cerdeña (hindi pa naisusulat)") | [Eleksiyon sa Cerdeña](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Eleksiyon_sa_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Eleksiyon sa Cerdeña (hindi pa naisusulat)") • [Talaan ng mga pangulo ng Cerdeña](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaan_ng_mga_pangulo_ng_Cerde%C3%B1a "Talaan ng mga pangulo ng Cerdeña") • [Partido Pampolitika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_partido_pampolitika_sa_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Talaan ng mga partido pampolitika sa Cerdeña (hindi pa naisusulat)") |
| **Kultura** | [Wika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Sardo "Wikang Sardo") • [Arkeyolohikal at Artistikong Lugar](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_arkeyolohikal_at_artistikong_lugar_sa_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Talaan ng mga arkeyolohikal at artistikong lugar sa Cerdeña (hindi pa naisusulat)") • [Musika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Musika_ng_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Musika ng Cerdeña (hindi pa naisusulat)") • [Atraksiyong Pangturista](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_atraksiyong_pangturista_ng_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Talaan ng mga atraksiyong pangturista ng Cerdeña (hindi pa naisusulat)") • [Tao](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_mamamayang_Cerde%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Talaan ng mga mamamayang Cerdeña (hindi pa naisusulat)") |

| Ipakita
[Mga Rehiyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Rehiyon_ng_Italya "Mga Rehiyon ng Italya") ng [Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Italya "Italya") |
| --- |
| |     |     |     |     |     |     |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | [Abruzzo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Abruzzo "Abruzzo")
[Lambak Aosta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lambak_Aosta "Lambak Aosta")
[Apulia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Apulia "Apulia")
[Basilicata](https://tl.wikipedia.org/wiki/Basilicata "Basilicata") | [Calabria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Calabria "Calabria")
[Campania](https://tl.wikipedia.org/wiki/Campania "Campania")
[Emilia-Romagna](https://tl.wikipedia.org/wiki/Emilia%E2%80%93Romagna "Emilia–Romagna")
[Friuli – Venezia Giulia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Friuli_%E2%80%93_Venezia_Giulia "Friuli – Venezia Giulia") | [Lazio](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lazio "Lazio")
[Liguria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Liguria "Liguria")
[Lombardy](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lombardy "Lombardy")
[Marche](https://tl.wikipedia.org/wiki/Marche "Marche") | [Molise](https://tl.wikipedia.org/wiki/Molise "Molise")
[Piemonte](https://tl.wikipedia.org/wiki/Piemonte "Piemonte")
[Sardinia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sardinia "Sardinia")
[Sicilia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sicilia "Sicilia") | [Trentino-Alto Adige/Südtirol](https://tl.wikipedia.org/wiki/Trentino-Alto_Adige/S%C3%BCdtirol "Trentino-Alto Adige/Südtirol")
[Tuskanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tuskanya "Tuskanya")
[Umbria](https://tl.wikipedia.org/wiki/Umbria "Umbria")
[Veneto](https://tl.wikipedia.org/wiki/Veneto "Veneto") | |

[![Italya](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Flag_of_Italy.svg/40px-Flag_of_Italy.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Flag_of_Italy.svg "Italya")_Ang lathalaing ito na tungkol sa **Italya** ay isang [usbong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Usbong "Wikipedia:Usbong"). Makatutulong ka sa [Wikipedia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia "Wikipedia") sa [pagpapalawig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerde%C3%B1a&action=edit) nito._

Nagmula sa " [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerdeña&oldid=1973665](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cerde%C3%B1a&oldid=1973665)"

[Mga kategorya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_kategorya "Natatangi:Mga kategorya"):

- [Mga artikulong may tekstong nasa wikang Sardinia](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Mga_artikulong_may_tekstong_nasa_wikang_Sardinia&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Mga artikulong may tekstong nasa wikang Sardinia (hindi pa naisusulat)")
- [Mga artikulo na may wikang Sardinia na pinagmulan (sc)](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorya:Mga_artikulo_na_may_wikang_Sardinia_na_pinagmulan_(sc)&action=edit&redlink=1 "Kategorya:Mga artikulo na may wikang Sardinia na pinagmulan (sc) (hindi pa naisusulat)")
- [Sardinia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Sardinia "Kategorya:Sardinia")
- [Mga pulo ng Italya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_pulo_ng_Italya "Kategorya:Mga pulo ng Italya")

Mga nakatagong kategorya:

- [Pages with non-numeric formatnum arguments](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Pages_with_non-numeric_formatnum_arguments "Kategorya:Pages with non-numeric formatnum arguments")
- [Mga artikulong may tekstong nasa wikang Italyano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulong_may_tekstong_nasa_wikang_Italyano "Kategorya:Mga artikulong may tekstong nasa wikang Italyano")
- [Mga artikulo na may wikang Italyano na pinagmulan (it)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulo_na_may_wikang_Italyano_na_pinagmulan_(it) "Kategorya:Mga artikulo na may wikang Italyano na pinagmulan (it)")
- [Mga artikulong may tekstong nasa wikang Catalan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulong_may_tekstong_nasa_wikang_Catalan "Kategorya:Mga artikulong may tekstong nasa wikang Catalan")
- [Mga artikulo na may wikang Catalan na pinagmulan (ca)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_artikulo_na_may_wikang_Catalan_na_pinagmulan_(ca) "Kategorya:Mga artikulo na may wikang Catalan na pinagmulan (ca)")
- [Mga koordinado sa Wikidata](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_koordinado_sa_Wikidata "Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata")
- [Stub (Italya)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Stub_(Italya) "Kategorya:Stub (Italya)")
- [Mga lathalaing dapat palawigin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Mga_lathalaing_dapat_palawigin "Kategorya:Mga lathalaing dapat palawigin")
- [Pages using the Kartographer extension](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kategorya:Pages_using_the_Kartographer_extension "Kategorya:Pages using the Kartographer extension")

Hanapin

Hanapin

Cerdeña

162 wika[Bagong paksa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cerde%C3%B1a#)