Estados Unidos - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

| Estados Unidos ng Amerika
_United States of America_( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles")) |
| --- |
| [![Watawat ng Estados Unidos](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/250px-Flag_of_the_United_States.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Flag_of_the_United_States.svg "Watawat ng Estados Unidos")
[Watawat](https://tl.wikipedia.org/wiki/Watawat_ng_Estados_Unidos "Watawat ng Estados Unidos")
[![Dakilang Selyo ng Estados Unidos](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Greater_coat_of_arms_of_the_United_States.svg/120px-Greater_coat_of_arms_of_the_United_States.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Greater_coat_of_arms_of_the_United_States.svg "Dakilang Selyo ng Estados Unidos")
[Dakilang Selyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dakilang_Selyo_ng_Estados_Unidos "Dakilang Selyo ng Estados Unidos") |
| **Salawikain:** _In God We Trust_
"Sa Diyos Kami'y Tumitiwala" |
| **Awitin:** _[The Star-Spangled Banner](https://tl.wikipedia.org/wiki/The_Star-Spangled_Banner "The Star-Spangled Banner")_
"Ang Bandilang Pinalamutian ng Bituin"
[Play audio](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Star_Spangled_Banner_instrumental.ogg "Play audio") Duration: 1 minute and 19 seconds.1:19 |
| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/USA_orthographic.svg/250px-USA_orthographic.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:USA_orthographic.svg)
Ang 50 estado ng Estados Unidos ( **lunti**).
[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/US_insular_areas.svg/250px-US_insular_areas.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:US_insular_areas.svg)
Ang pangunahing teritoryo ng Estados Unidos ng Amerika ( **lunti**) at mga kasakupan nito. |
| Kabisera | [Washington, D.C.](https://tl.wikipedia.org/wiki/Washington,_D.C. "Washington, D.C.")
[38°53′N77°01′W / 38.883°N 77.017°W / 38.883; -77.017](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Estados_Unidos&params=38_53_N_77_01_W_) |
| Pinakamalaking lungsod | [Lungsod ng Bagong York](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lungsod_ng_Bagong_York "Lungsod ng Bagong York")
[40°43′N74°00′W / 40.717°N 74.000°W / 40.717; -74.000](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Estados_Unidos&params=40_43_N_74_00_W_) |
| Wikang opisyal
at pambansa | [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles") ( _[de facto](https://tl.wikipedia.org/wiki/De_facto "De facto")_) |
| Katawagan | - Amerikano
- Estadounidense |
| Pamahalaan | [Pampanguluhang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pampanguluhang "Pampanguluhang") [republikang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Republikang "Republikang") [pederal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pederal "Pederal") |
|  |
| • [Pangulo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pangulo_ng_Estados_Unidos "Pangulo ng Estados Unidos") | [Donald Trump](https://tl.wikipedia.org/wiki/Donald_Trump "Donald Trump") |
| • [Pangalawang Pangulo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pangalawang_Pangulo_ng_Estados_Unidos "Pangalawang Pangulo ng Estados Unidos") | [James David Vance](https://tl.wikipedia.org/wiki/James_David_Vance "James David Vance") |
|  |
| Lehislatura | [Congress](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kongreso_ng_Estados_Unidos "Kongreso ng Estados Unidos") |
| • Mataas na Kapulungan | [Senate](https://tl.wikipedia.org/wiki/Senado_ng_Estados_Unidos "Senado ng Estados Unidos") |
| • Mababang Kapulungan | [House of Representatives](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapulungan_ng_mga_Kinatawan_ng_Estados_Unidos "Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos") |
| [Kasarinlan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Mapanghimagsik_sa_Amerika "Digmaang Mapanghimagsik sa Amerika")
mula sa ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Flag_of_Great_Britain_%281707%E2%80%931800%29.svg/40px-Flag_of_Great_Britain_%281707%E2%80%931800%29.svg.png)[Dakilang Britanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Great_Britain "Kingdom of Great Britain") |
|  |
| • [Pagpapahayag](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagpapahayag_ng_Kasarinlan_ng_Estados_Unidos&action=edit&redlink=1 "Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Estados Unidos (hindi pa naisusulat)") | 4 Hulyo 1776 |
| • [Tratado ng Paris](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tratado_ng_Paris_(1783)&action=edit&redlink=1 "Tratado ng Paris (1783) (hindi pa naisusulat)") | 3 Setyembre 1783 |
| • [Saligang Batas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Saligang_Batas_ng_Estados_Unidos "Saligang Batas ng Estados Unidos") | 21 Hunyo 1788 |
|  |
| Lawak |
| • Areang kabuuan | 3,796,742 mi kuw (9,833,520 km2) (ika-4 o ika-3 batay sa sanggunian) |
| • Katubigan (%) | 4.66 |
| • Areang lupain | 3,531,905 mi kuw (9,147,590 km2) (ika-3) |
| Populasyon |
| • Pagtataya sa 2021 | 331,893,745 |
| • Senso ng 2020 | 331,449,281 (ika-3) |
| • Densidad | 87/mi kuw (33.6/km2) ( [ika-185](https://tl.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_and_dependencies_by_population_density "List of countries and dependencies by population density")) |
| [KDP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gross_domestic_product "Gross domestic product")( [PLP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Purchasing_power_parity "Purchasing power parity")) | Pagtataya sa 2022 |
| • Kabuuan | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) $25.35 trilyon (ika-2) |
| • Bawat kapita | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) $76,027 (ika-9) |
| [KDP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gross_domestic_product "Gross domestic product")(nominal) | Pagtataya sa 2022 |
| • Kabuuan | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) $25.35 trilyon ( [ika-1](https://tl.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_(nominal) "List of countries by GDP (nominal)")) |
| • Bawat kapita | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) $76,027 (ika-8) |
| [Gini](https://tl.wikipedia.org/wiki/Koepisyente_ng_Gini "Koepisyente ng Gini")(2020) | 48.5
mataas |
| [TKP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talatuntunan_ng_Kaunlarang_Pantao "Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao")(2019) | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) 0.926
napakataas · ika-17 |
| Salapi | [Dolyar ng Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dolyar_ng_Estados_Unidos "Dolyar ng Estados Unidos") ($) ( [USD](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISO_4217 "ISO 4217")) |
| Sona ng oras | [UTC](https://tl.wikipedia.org/wiki/Coordinated_Universal_Time "Coordinated Universal Time") [−4 hanggang\
\
−12, +10, +11](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oras_sa_Estados_Unidos&action=edit&redlink=1 "Oras sa Estados Unidos (hindi pa naisusulat)") |
| • Tag-init ( [DST](https://tl.wikipedia.org/wiki/Daylight_saving_time "Daylight saving time")) | [UTC](https://tl.wikipedia.org/wiki/Coordinated_Universal_Time "Coordinated Universal Time") −4 hanggang −10 |
| Ayos ng petsa | mm/dd/yyyy |
| Gilid ng pagmamaneho | kanan |
| Kodigong pantelepono | [+1](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=North_American_Numbering_Plan&action=edit&redlink=1 "North American Numbering Plan (hindi pa naisusulat)") |
| Kodigo sa ISO 3166 | [US](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=ISO_3166-2:US&action=edit&redlink=1 "ISO 3166-2:US (hindi pa naisusulat)") |
| Internet TLD | --> |

Ang **Estados Unidos** ( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"): _United States_), opisyal na **Estados Unidos ng Amerika**, dinadaglat na **EU**/ **EUA** ( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"): _US_/ _USA_), at karaniwang tinatawag na **Amerika** ( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"): _America_), ay bansang transkontinental na pangunahing matatagpuan sa [Hilagang Amerika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hilagang_Amerika "Hilagang Amerika"). Hinahangganan ang 48 estado at distritong pederal nito ng [Kanada](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanada "Kanada") sa hilaga at [Mehiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mehiko "Mehiko") sa timog. Makikita ang [Alaska](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alaska "Alaska") sa sukdulang hilagang-kanluran ng Hilagang Amerika na katabi ng Kanada sa silangan at nahihiwalay sa [Rusya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rusya "Rusya") sa kanluran sa Kipot ng Bering; ang [Hawai](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hawai "Hawai") ay isang kapuluang [Polinesyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Polinesya "Polinesya") na nasasagitna sa [Karagatang Pasipiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karagatang_Pasipiko "Karagatang Pasipiko") at ang tanging estado na wala sa [Kaamerikahan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaamerikahan "Kaamerikahan"). Nagbabahagi ang bansa ng mga limitasyong maritimo sa [Bahamas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bahamas "Bahamas"), [Kuba](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kuba "Kuba"), Rusya, [Reyno Unido](https://tl.wikipedia.org/wiki/Reyno_Unido "Reyno Unido"), [Republikang Dominikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Republikang_Dominikano "Republikang Dominikano"), [Kapuluang Cook](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapuluang_Cook "Kapuluang Cook"), [Samoa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Samoa "Samoa"), at [Niue](https://tl.wikipedia.org/wiki/Niue "Niue"). Sumasaklaw ng mahigit 9,833,520 kilometrong kuwadrado (3,531,905 milyang kuwadrado) at mayroong higit 331 milyong naninirahan, ito ang ikaapat na pinamalaking bansa ayon sa panlupaing lawak, ikalima ayon sa magkaratig na lawak, at ikatlo ayon sa kabuuang lawak at populasyon. Itinatagurian na panlusaw na palayok ng mga kalinangan at etnisidad, hinubog ang populasyon nito ng ilang siglo ng [imigrasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imigrasyon "Imigrasyon"). Mayroon itong lubos na dibersong klima at heograpiya, at kinikilala bilang isa sa 17 ekolohikal na bansang megadiberso. Ang kabiserang pambansa nito ay [Washington, D.C.](https://tl.wikipedia.org/wiki/Washington,_D.C. "Washington, D.C.") habang ang pinakamalaking lungsod at sentrong pampananalapi nito'y [Lungsod ng Bagong York](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lungsod_ng_Bagong_York "Lungsod ng Bagong York").

Ang mga Paleo-Indians ng Siberia ay nandayuhan sa Hilagang Amerika 12,000 taon na ang nakalilipas. Nagsimula ang [pananakop ng mga Europeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Europeong_pananakop_ng_Kaamerikahan "Europeong pananakop ng Kaamerikahan") noong ika-16 na siglo. Nabuo ang Estados Unidos mula sa [13 kolonyang Britano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Labintatlong_Kolonya "Labintatlong Kolonya") na itinatag sa Silangang Baybayin. Ang pakikipagtalo hinggil sa pagbubuwis at pamamahala ng [Gran Britanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gran_Britanya "Gran Britanya") ay nagbunsod sa [American Revolutionary War](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Mapanghimagsik_sa_Amerika "Digmaang Mapanghimagsik sa Amerika") (1775-1783), na nagpangyaring makamit ng bansa ang kalayaan. Sa huling bahagi ng ika-18 siglo, lalo pang lumawak ang nasasakupan ng Estados Unidos habang unti-unting nag-aangkin ng mga teritoryo, kung minsan sa pamamagitan ng digmaan na nagtaboy sa maraming [katutubong Amerikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Katutubong_Amerikano "Katutubong Amerikano"), at naitatatag ang mga bagong estado. Pagsapit ng 1848, nasakop na ng Estados Unidos ang Hilagang Amerika hanggang sa kanluran. Naging legal ang [pang-aalipin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_pang-aalipin_sa_Estados_Unidos "Panahon ng pang-aalipin sa Estados Unidos") sa timugang Estados Unidos hanggang noong ika-19 na siglo, nang buwagin ito ng [Digmaang Sibil ng Amerika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Sibil_ng_Amerika "Digmaang Sibil ng Amerika").

Pagsapit ng [dekada 1890](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dekada_1890 "Dekada 1890") ay naitala ang ekonomiya ng Estados Unidos bilang pinakamalaki sa mundo, at kinumpirma ng [Digmaang Espanyol-Amerikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Espanyol-Amerikano "Digmaang Espanyol-Amerikano") at [Unang Digmaang Pandaigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Digmaang_Pandaigdig "Unang Digmaang Pandaigdig") ang katayuan nito bilang kapangyarihang militar. Sa pagtatapos ng [Ikalawang Digmaang Pandaigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ikalawang_Digmaang_Pandaigdig "Ikalawang Digmaang Pandaigdig") ay lumabas ang bansa bilang unang estadong [nukleyar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sandatang_nukleyar "Sandatang nukleyar") at isa sa dalawang pinakamakapangyarihang bansa kasama ang [Unyong Sobyetiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unyong_Sobyetiko "Unyong Sobyetiko"). Nasangkot ang dalawang estado sa isang tunggalian noong [Digmaang Malamig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Malamig "Digmaang Malamig") para sa ideolohikong pangingibabaw, partikular na makikita sa [Digmaang Koreano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Koreano "Digmaang Koreano") at [Digmaang Biyetnamita](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaang_Biyetnamita "Digmaang Biyetnamita"), ngunit pareho nilang iniwasan ang direktang labanang militar. Nakipagkompitensya rin sila sa [Karerang Pangkalawakan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karerang_Pangkalawakan "Karerang Pangkalawakan"), na nagtapos sa Amerikanong pangkalawakang paglipad ng 1969 na ipinadala ang mga tao sa [Buwan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Buwan "Buwan") sa unang pagkakataon. Kasabay nito, humantong ang [kilusang pangkarapatang sibil](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kilusang_pangkarapatang_sibil "Kilusang pangkarapatang sibil") sa pagbabawal sa [diskriminasyong panlahi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Rasismo "Rasismo") laban sa mga [Aprikanong Amerikano](https://tl.wikipedia.org/wiki/Aprikanong_Amerikano "Aprikanong Amerikano"). Nagwakas ang Digmaang Malamig sa pagkabuwag ng URSS noong 1991, na iniwan ang EUA bilang nag-iisang superpotensyang internasyonal. Sa [ika-21 dantaon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ika-21_dantaon "Ika-21 dantaon"), nagresulta ang mga pag-atake noong [11 Setyembre 2001](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_pag-atake_noong_Setyembre_11 "Mga pag-atake noong Setyembre 11") sa paglunsad ng bansa ng digmaan laban sa terorismo, na kinabibilangan ng [Digmaan ng Apganistan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaan_ng_Apganistan_(2001%E2%80%932021)&action=edit&redlink=1 "Digmaan ng Apganistan (2001–2021) (hindi pa naisusulat)") (2001–2021) at [Digmaan ng Irak](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaan_ng_Irak&action=edit&redlink=1 "Digmaan ng Irak (hindi pa naisusulat)") (2003–2011). Ang pagsibol ng [Tsina](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tsina "Tsina") at pagbabalik ng Rusya sa pandaigdigang politika ay nagdulot ng mga tensyon sa pagitan ng mga bansa na kung minsa'y tinatawag na Ikalawang Digmaang Malamig.

Isang [republikang pederal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pederasyon "Pederasyon"), binubuo ang EU ng tatlong magkakahiwalay na sangay ng [pamahalaan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pamahalaan "Pamahalaan") at [lehislaturang bikameral](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lehislatura#bikameralismo "Lehislatura"). Pinapatakbo sa ilalim ng [demokrasyang liberal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Demokrasyang_liberal "Demokrasyang liberal") at [ekonomiyang pampamilihan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekonomiyang_pampamilihan "Ekonomiyang pampamilihan"), nagraranggo ito ng mataas sa mga pandaigdigang sukat ng [karapatang pantao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karapatang_pantao "Karapatang pantao"), [kalidad ng buhay](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talatuntunan_ng_Kaunlarang_Pantao "Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao"), [kita](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kita "Kita") at [yaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/Yaman "Yaman"), [ekonomikong pagkakakompitensya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kompitensya_(ekonomika)&action=edit&redlink=1 "Kompitensya (ekonomika) (hindi pa naisusulat)"), at [edukasyon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Edukasyon "Edukasyon"). Gayunpaman, pinapanatili ng bansa ang [parusang kamatayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Parusang_kamatayan "Parusang kamatayan"), wala ng pangkalahatang pangangalagang pangkalusugan, at mayroong mataas na antas ng pagkakabilanggo at kawalan ng pagkakapantay-pantay. Ang pangunahing [industriyal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Industriya "Industriya") at [kapitalistang](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapitalismo "Kapitalismo") puwersa sa planeta, isa ito sa mga namumuno ng makaagham na pananaliksik at pagbabagong teknolohikal. Ito ang pinakamalaking [ekonomiya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ekonomiya "Ekonomiya") ayon sa nominal na [KDP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabuuang_domestikong_produkto "Kabuuang domestikong produkto") at ikalawa ayon sa KDP batay sa [KLP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapantayan_ng_lakas_ng_pagbili "Kapantayan ng lakas ng pagbili"). Sa halaga, ito ang pinakamalaking nag-aangkat at ikalawang pinakamalaking naglu [luwas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Luwas "Luwas") ng mga kalakal. Bagama't bumubuo ng halos 4.2% lamang ng kabuuang pandaigdigang populasyon, hawak ng bansa ang higit 30% ng kayamanan sa mundo, ang pinakamalaking bahaging taglay ng alinmang bansa. Isa itong kasaping tagapagtatag ng [OEA](https://tl.wikipedia.org/wiki/Organisasyon_ng_mga_Estadong_Amerikano "Organisasyon ng mga Estadong Amerikano"), [PMI](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pondong_Monetaryong_Internasyonal "Pondong Monetaryong Internasyonal"), [OTHA](https://tl.wikipedia.org/wiki/Organisasyon_ng_Tratado_ng_Hilagang_Atlantiko "Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko"), [Bangkong Pandaigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bangkong_Pandaigdig "Bangkong Pandaigdig"), at [mga Nagkakaisang Bansa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Nagkakaisang_Bansa "Mga Nagkakaisang Bansa"), kung saan naglilingkod ito bilang panatilihang miyembro ng [Konsehong Pangkatiwasayan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Konsehong_Pangkatiwasayan_ng_mga_Nagkakaisang_Bansa "Konsehong Pangkatiwasayan ng mga Nagkakaisang Bansa") nito. Gumagastos ng katumbas ng halos dalawang-ikalima ng pandaigdigang paggastang pangmilitar, nagtataglay ito ng ikatlong pinakamalaking hukbo sa mundo. Nangunguna ang EUA sa mga larangan ng [politika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Politika "Politika"), [kalinangan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalinangan "Kalinangan"), at [agham](https://tl.wikipedia.org/wiki/Agham "Agham") sa [Daigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Daigdig "Daigdig").

## Etimolohiya

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Etimolohiya") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Etimolohiya")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Waldseemuller_map_closeup_with_America.jpg/250px-Waldseemuller_map_closeup_with_America.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Waldseemuller_map_closeup_with_America.jpg) Malapitang litrato ng mapa ni Waldseemüller na nagpapakita ng pangalang Amerika sa lupaing kilala ngayon bilang [Brasil](https://tl.wikipedia.org/wiki/Brasil "Brasil").

Isinasapetsa ang pinakamaagang kilalang paggamit ng pangalang "Amerika" sa taong 1505, nang ginamit ito ng makatang Aleman na si Mathias Ringmann sa kanyang tulang ukol sa Bagong Mundo. Latinisado itong anyo ng pangalan ng Italyanong eksplorador na si Amerigo Vespucci, na unang nagmungkahi na ang Kanlurang Indiyas na natuklasan ni [Cristobal Colon](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cristobal_Colon "Cristobal Colon") noong 1492 ay bahagi ng dating di-kilalang kalupaan, kaysa sa silangang hangganan ng [Asya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Asya "Asya").[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-1) Inilimbag ang mapang _Universalis Cosmographia_ ni Martin Waldseemüller noong 25 Abril 1507 kasama ang tula. Ginagamit ng mapa ang terminong "Amerika" para sa lugar na kinikilala ngayon bilang [Timog Amerika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Timog_Amerika "Timog Amerika").[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-2) Noong 1538, ginamit din ni Plamenkong kartograpong Gerardus Mercator ang pangalang "Amerika" sa kanyang sariling mapang pandaigdig, at inilapat ang salita sa buong Kanlurang Emisperyo. Iminumungkahi ng mga alternatibong teorya na hango ang "Amerika" sa Bulubunduking Amerrisque ng [Nicaragua](https://tl.wikipedia.org/wiki/Nicaragua "Nicaragua"), o mula sa apelyido ng mayamang Anglo-Gales na mangangalakal na si Richard Amerike.

Nagmumula ng unang dokumentadong ebidensya ng pariralang "Estados Unidos ng Amerika" sa isinulat na liham ni Stephen Moylan noong 2 Enero 1776 kay ayudante-ng-kampo ni George Washington na si Joseph Reed. Inihayag ni Moylan ang kanyang nais na lumakbay "nang may buo at sapat na kapangyarihan mula sa Estados Unidos ng Amerika patungong Espanya" upang humingi ng tulong sa Digmaang Mapanghimagsik. Karaniwang pagkakamali na kilalanin si Thomas Paine bilang lumikha ng terminong ito sa kanyang polyetong _Common Sense_ na inilathala noong Enero 1776, ngunit hindi niya ginamit ang huling anyo nito. Makikita ang unang publikasyon ng parirala sa isang di-kilalang sanaysay sa pahayagang _The Virginia Gazette_ sa Williamsburg noong 6 Abril ng parehong taon.

## Kasaysayan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Kasaysayan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Kasaysayan")\]

Pangunahing artikulo: [Kasaysayan ng Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_Estados_Unidos&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng Estados Unidos (hindi pa naisusulat)")

### Mga Sinaunang Tao at Kasaysayan Bago ang Panahon ni Columbus

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Mga Sinaunang Tao at Kasaysayan Bago ang Panahon ni Columbus") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Mga Sinaunang Tao at Kasaysayan Bago ang Panahon ni Columbus")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Cliff_Palace-Colorado-Mesa_Verde_NP.jpg/330px-Cliff_Palace-Colorado-Mesa_Verde_NP.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Cliff_Palace-Colorado-Mesa_Verde_NP.jpg) Ang [Cliff Palace](https://en.wikipedia.org/wiki/Cliff_Palace "en:Cliff Palace"), matatagpuan ngayon sa Colorado, na itinayo ng mga katutubong Amerikano na [Puebloano](https://en.wikipedia.org/wiki/Ancestral_Puebloans "en:Ancestral Puebloans") sa pagitan ng 1190 at 1260

Pinaniniwalaang ang mga unang nanirahan sa Hilagang Amerika ay mga taong nandayuhan mula sa Siberia patawid ng Beringia patungong Alaska 12,000 taon na ang nakalilipas (Ang Beringia ay isang _land bridge_ na, noong sinaunang panahon, nagdurugtong sa lupain ng Siberia at Alaska hanggang sa maglaho ito at paghiwalayin ng katubigan na kilala ngayon bilang Bering Strait). Pero may ebidensiya di-umano na mas maaga pa rito ang pagdating nila. Ang kulturang Clovis, na umiral humigit-kumulang noong 11,000 BC, ang pinaniniwalaang kumakatawan sa mga unang taong nandayuhan sa Amerika. Ito marahil ang una sa tatlong bugso ng malakihang pandarayuhan patungong Hilagang Amerika; ang mga huling bugso ang nagdala sa kasalukuyang mga katutubo ng Athabaskan, Aleut, at Eskimo.

Sa pagdaan ng panahon, nagkahalo-halo na ang mga katutubo sa Hilagang Amerika. Ilan sa mga ito, gaya ng kulturang Mississippiano sa timog-silangan bago ang panahon ni Columbus, ay bumuo ng masulong na agrikultura, arkitektura, at sari-saring mga komunidad. Pinakamalaki sa mga ito ang Cahokia, isang dating lunsod-estado na ngayon ay dinadayong kaguhuan sa kasalukuyang Estados Unidos. Sa tinatawag na Four Corners Region (isang rehiyon kung saan nagtatagpo ang apat na kantong hangganan ng mga estado ng Utah, Arizona, Colorado, at New Mexico), nabuo ang kultura ng mga katutubong Puebloano mula sa mga siglo ng mga pag-eeksperimento sa agrikultura. Ang Haudenosaunee, na matatagpuan sa timugang rehiyon ng Great Lakes, ay unti-unting naitatag sa pagitan ng ika-12 at ika-15 siglo. Lumaganap sa mga estadong Atlantiko ang mga tribo ng Algonquian, na nakilala sa pangangaso at pambibitag. Naging magsasaka din naman ang ilan sa kanila.

Hindi matiyak ang populasyon ng mga katutubong Amerikano sa panahon ng pakikipag-ugnayan ng mga Europeo. Tinantiya ni Douglas H. Ubelaker ng Smithsonian Institution ang bilang ng populasyon: 92,916 sa timugang estadong Atlantiko at 473,616 sa mga estadong kahangga ng Gulf of Mexico. Pero napakaliit ng mga bilang na ito sa tingin ng mga akademiko. Ang antropologist na si Henry F. Dobyns ay naniniwalang mas malaki pa ang mga bilang ng populasyon: 1.1 milyon ang mga nasa estadong kahangga ng Gulf of Mexico, 2.2 milyon ang mga nasa estado mula Florida hanggang Massachusetts, 5.2 milyon ang mga nasa rehiyon ng Mississippi, at mga 700,000 ang nakatira sa estado ng Florida.

### Kolonisasyon ng mga Europeo

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Kolonisasyon ng mga Europeo") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Kolonisasyon ng mga Europeo")\]

_**Karagdagang Impormasyon:** [Kasaysayang Kolonyal ng Estados Unidos](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasaysayang_kolonyal_ng_Estados_Unidos "Kasaysayang kolonyal ng Estados Unidos") at [Labintatlong Kolonya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Labintatlong_Kolonya "Labintatlong Kolonya")_

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/The_Mayflower_Compact_1620_cph.3g07155.jpg/330px-The_Mayflower_Compact_1620_cph.3g07155.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:The_Mayflower_Compact_1620_cph.3g07155.jpg) Ang _**Mayflower Compact,**_ na nilagdaan sa loob mismo ng barkong _Mayflower_ noong 1620, ang nagpasimula ng pag-uusap para sa pagbuo ng sariling gobyerno at konstitusyon.

Kontobersyal at laging pinagdedebatehan ang maagang kolonisasyon ng mga Norse (o mga Vikings ng Scandinavia) sa New England. Ang unang napaulat sa kasaysayan na pagdating ng mga Europeo sa ngayo'y kontinente ng Estados Unidos ay ang unang ekspedisyon ng conquistadores mula Espanya na si Juan Ponce de León sa noo'y Spanish Florida noong 1513. Bago pa nito, nakarating na sa [Puerto Rico](https://tl.wikipedia.org/wiki/Puerto_Rico "Puerto Rico") si [Christopher Columbus](https://tl.wikipedia.org/wiki/Christopher_Columbus "Christopher Columbus") mula sa kaniyang paglalayag noong 1493, at nang sumunod na dekada ay tinirhan ng mga Espanyol ang San Juan. Bumuo ng mga pamayanan ang mga Espanyol sa Florida at New Mexico, ang Saint Augustine, na itinuturing na pinakamatandang siyudad sa bansa, at ang Santa Fe. Nagtatag naman ang mga Pranses ng kanilang sariling mga pamayanan sa mga pampang ng [Ilog Mississippi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ilog_Mississippi "Ilog Mississippi"), lalo na sa New Orleans.

Matagumpay namang nakabuo ng kolonya ang mga Britano sa silanganing baybayin ng Hilagang Amerika: ang Virginia Colony sa Jamestown noong 1607 at Pilgrims Colony sa Plymouth noong 1620. Unang itinatag sa kontinente noong 1619 ang sarili nitong lehislatibong kapulungan, ang Virginia's House of Burgesses. Ang mga dokumentadong kasunduan, gaya ng Mayflower Compact at ang Fundamental Orders of Connecticut, ang bumuo ng mga parisan bilang batayan ng mga saligang batas na ipinatupad sa mga maitatatag pa noong mga kolonya sa Amerika. Marami sa mga pamayanang Ingles ay mga Kristiyanong naghahangad ng malayang pagsamba. Noong 1784, mga Ruso ang mga unang Europeo na nakapagtatag ng sariling pamayanan sa Alaska, sa Three Saints Bay. Ang mga Amerikanong Ruso noon ang sumasakop sa kalakhang bahagi ng ngayo'y estado ng [Alaska](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alaska "Alaska").

Sa maagang panahon ng kolonisasyon, maraming nakipamayang Europeo ang nakaranas ng kakulangan sa pagkain, sakit, at pag-atake mula sa mga Katutubong Amerikano. Ang mga katutubong Amerikano ay madalas ding nakikipaglaban sa mga kalapit na tribo at mga Europeo. Gayunpaman, sa maraming pagkakataon, natutuhan ng mga katutubo at mga naninirahan na umasa sa isa't isa. Ang mga nakipamayan ay nakipagkalakalan para sa pagkain at mga balat ng hayop; ang mga katutubo naman para sa mga baril, mga kasangkapan at iba pang kalakal sa Europa. Tinuruan ng mga katutubo ang mga Europeo na magtanim ng mais, sitaw, at iba pang mga pagkain. Nadama ng mga misyonerong Europeo at iba pa na mahalagang "sibilisahin" ang mga Katutubong Amerikano at himukin sila na tularan ang mga gawi at pamumuhay ng mga Europeo pagdating sa agrikultura. Gayunpaman, sa paglawak ng kolonisasyon ng Europa sa Hilagang Amerika, lumikas na lang ang mga Katutubong Amerikano dahil madalas na pinapatay sila sa panahon ng mga alitan.

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Thirteencolonies_politics_cropped.jpg/330px-Thirteencolonies_politics_cropped.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Thirteencolonies_politics_cropped.jpg) Ang Pinagkaisang Kolonya noong 1775: \* Matingkad na Pula = Mga Kolonya ng New England. \* Mapusyaw na Pula = Mga Kolonya sa Gitnang Atlantiko. \* Kayumangging Pula = Mga Kolonya sa Timog.

Ang mga nakipamayang Europeo ay nagsimula ring manguha ng mga Afrikano para gawing alipin sa Amerika sa pamamagitan ng slave trade patawid ng Atlantiko. Dahil sa mabagal na pagkalat ng mga tropikal na sakit at mas mahusay na panggagamot, naging mas mahaba ang buhay ng mga alipin sa Hilagang Amerika kumpara sa Timog Amerika, dahilan ng kanilang mabilis na pagdami. Ang mga pamayanan sa kolonya ay karaniwang hinahati ayon sa relihiyon at moral na kalagayan ng alipin, at ilang mga kolonya nga ang nagpasa ng mga batas na laban at pabor sa isinagawang panukala. Gayunpaman, pagsapit ng ika-18 siglo, ang mga aliping Afrikano na ang pumalit sa mga manggagawang Europeo na walang sahod bilang mga cash crop labor, partikular na sa Katimugang Amerika.

Ang Labintatlong Kolonya (New Hampshire, Massachusetts, Connecticut, Rhode Island, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware, Maryland, Virginia, North Carolina, South Carolina, at Georgia) na magiging Estados Unidos ng Amerika ay pinangasiwaan ng mga Britano bilang kanilang mga banyagang teritoryo, o nasasakupan. Gayunpaman, lahat ng ito ay may sari-sariling gobyerno at mga halalan na puwedeng pagbotohan ng mga tao. Dahil sa mataas na bilang ng mga ipinanganganak na sanggol, kakaunting namamatay, at matatag na komunidad, naging mabilis ang paglago ng populasyon ng mga kolonya; nahigitan pa nito ang populasyon ng mga katutubong Amerikano. Ang kilusan ng mga nanunumbalik sa Kristiyanismo noong mga dekada ng 1730 at 1740, na tinawag na ang Great Awakening, ang nagpaalab sa interes ng mga tao sa relihiyon at sa karapatan sa malayang pagsamba.

Noong Pitong Taóng Digmaan (1756-1763), tinatawag ding French and Indian War, naagaw ng mga puwersang Britano ang Canada mula sa mga Pranses. Sa pagtatatag ng Lalawigan ng Quebec, ang lalawigang Pranses ng Canada ay pinanatiling hiwalay sa mga lalawigang Ingles ng Nova Scotia, Newfoundland, at ng Labintatlong Kolonya. Hindi kasama ang mga Katutubong Amerikano na nanirahan doon, ang Labintatlong Kolonya ay may populasyong mahigit 2.1 milyon noong 1770, halos isang katlo ng populasyon ng Britanya. Habang may dumarating na mga bagong maninirahan at patuloy sa paglago ang populasyon, iilang mga Amerikano na lamang ang ipinanganganak sa ibang mga bansa noong dekada ng 1770. Ang distansya ng mga kolonya mula sa Britanya ay nagbigay-daan sa pag-unlad ng sariling pamahalaan, pero ang inaasam nilang tagumpay ay nag-udyok sa mga monarko ng Britanya na pana-panahong maghangad na muling igiit ang awtoridad ng hari.

### Kasarinlan at Paglawak

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&veaction=edit&section=5 "Baguhin seksiyon: Kasarinlan at Paglawak") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&action=edit&section=5 "Edit section's source code: Kasarinlan at Paglawak")\]

_**Karagdagang Impormasyon**: [Rebolusyong Amerikano](https://en.wikipedia.org/wiki/American_Revolution "en:American Revolution") at [Pag-aangkin ng mga Teritoryo Para sa Estados Unidos](https://en.wikipedia.org/wiki/Territorial_evolution_of_the_United_States "en:Territorial evolution of the United States")_

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Declaration_of_Independence_%281819%29%2C_by_John_Trumbull.jpg/330px-Declaration_of_Independence_%281819%29%2C_by_John_Trumbull.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Declaration_of_Independence_(1819),_by_John_Trumbull.jpg) _Deklarasyon ng Kasarinlan_, ipininta ni John Trumbull, nagpapakita sa Komite ng Lima na nagpipresenta ng balangkas ng Deklarasyon sa Continental Congress, 4 Hulyo 1776.

Ang [Digmaang Rebolusyonaryong Amerikano](https://en.wikipedia.org/wiki/American_Revolutionary_War "en:American Revolutionary War") na ipinaglaban ng [Labintatlong Kolonya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Labintatlong_Kolonya "Labintatlong Kolonya") mula sa Imperyo ng Britanya ang unang matagumpay na digmaan sa modernong kasaysayan na isinagawa ng isang di-Europeong pangkat laban sa isang kapangyarihang Europeo. Binuo ng mga Amerikano ang konsepto ng “republikanismo”, kung saan ang gobyerno ay dapat nakasalig sa kapakapanan ng mamamayan ayon sa nakasaad sa kanilang lokal na lehislatura. Ipinatupad ang kanilang “ [mga karapatan bilang mamamayang Ingles](https://en.wikipedia.org/wiki/Rights_of_Englishmen "en:Rights of Englishmen")” at ang slogan na “ [walang buwis kung walang ipinepresenta](https://en.wikipedia.org/wiki/No_taxation_without_representation "en:No taxation without representation").” Tinangka ng mga Britano na gawing parliamento ang kanilang imperyo, na nagresulta ng digmaan.

Udyok ng kanilang nagkakaisang desisyon, inilunsad ng [Second Continental Congress](https://en.wikipedia.org/wiki/Second_Continental_Congress "en:Second Continental Congress"), isang pagtitipon na binubuo ng Pinagkaisang Kolonya, ang [Deklarasyon ng Kasarinlan](https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Declaration_of_Independence "en:United States Declaration of Independence") noong Hulyo 4, 1776; at ang araw na ito ang ipinagdiriwang bilang [Araw ng Kalayaan](https://en.wikipedia.org/wiki/Independence_Day_(United_States) "en:Independence Day (United States)"). Noong 1777, ang [Articles of Confederation](https://en.wikipedia.org/wiki/Articles_of_Confederation "en:Articles of Confederation") ay nagpanukala ng isang desentralisadong gobyerno na tumagal lang hanggang noong 1789.

Matapos matalo sa [Labanan sa Yorktown](https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Yorktown_(1781) "en:Siege of Yorktown (1781)") noong 1781, ang Britanya ay pumirma sa isang [kasunduang pangkapayapaan](https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Paris_(1783) "en:Treaty of Paris (1783)"). Iginawad na ang internasyonal na pagkilala sa mga teritoryong sakop ng Amerika, at ipinagkaloob na sa bansa ang mga lupaing nasa silangang panig ng Ilog Mississippi. Gayunpaman, hindi pa rin tapos ang tensyon laban sa Britanya, na umakay sa [Labanan noong 1812](https://en.wikipedia.org/wiki/War_of_1812 "en:War of 1812"), isang alitang nagtapos lang sa isang pustahan. Pinangunahan ng mga Nationalista ang [Philadelphia Convention](https://en.wikipedia.org/wiki/Constitutional_Convention_(United_States) "en:Constitutional Convention (United States)") noong 1787 para isulat ang [Konstitusyon ng Estados Unidos](https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Constitution "en:United States Constitution"), na [pinagtibay noong 1788](https://en.wikipedia.org/wiki/Ratification_of_the_United_States_Constitution "en:Ratification of the United States Constitution"). Sa higit pang pagpapatibay sa konstitusyon noong 1789, muling inorganisa na magkaroon ng tatlong sangay ang pederalismo, sa layuning mapahusay ang mga gawaing pagsusuri at pagbabalanse. Si [George Washington](https://en.wikipedia.org/wiki/George_Washington "en:George Washington"), na siyang nanguna sa tagumpay ng [Continental Army](https://en.wikipedia.org/wiki/Continental_Army "en:Continental Army"), ang unang inihalal na pangulo sa ilalim ng bagong konstitusyon. Inaprubahan ang [Bill of Rights](https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Bill_of_Rights "en:United States Bill of Rights") noong 1791, na nagbigay ng higit na kalayaan sa mga mamamayan at garantiya ng legal na proteksyon mula sa pamahalaan.

Bagaman hindi direktang nakibahagi ang pederalismo sa mga slave trade sa Atlantiko noong 1807, lumaganap noong 1820 ang pagsasaka at pagbebenta ng cotton crop sa Dulong Timog, at kasabay nito, ang pang-aalipin. Ang [Ikalawang Great Awakening](https://en.wikipedia.org/wiki/Second_Great_Awakening "en:Second Great Awakening"), lalo na noong mga taon ng 1800 hanggang 1840, ay nagkumberte sa milyon-milyong mamamayan sa [Protestantismo](https://en.wikipedia.org/wiki/Evangelicalism_in_the_United_States "en:Evangelicalism in the United States"). Pinasigla naman nito ang mga mamamayan sa Hilaga na magsagawa ng iba’t ibang kilusang panlipunan para sa pagbabago, kasama na ang [paglansag sa di-makatarungang pang-aalipin](https://en.wikipedia.org/wiki/Abolitionism_in_the_United_States "en:Abolitionism in the United States"). Sa Timog, nagsagawa ng pangungumberte ang mga Metodista at Baptist sa mga mamamayang alipin.

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/U.S._Territorial_Acquisitions.png/500px-U.S._Territorial_Acquisitions.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:U.S._Territorial_Acquisitions.png) Pag-aangkin ng mga teritoryo para sa Estados Unidos sa pagitan ng 1783 at 1917

Sa huling bahagi ng ika-18 siglo, nagsimulang [lumawak ang nasasakupan ng Amerika pakanluran](https://en.wikipedia.org/wiki/Territorial_evolution_of_the_United_States "en:Territorial evolution of the United States"), na nag-udyok ng mahabang serye ng [Pakikidigma sa mga Amerikanong Indian](https://en.wikipedia.org/wiki/American_Indian_Wars "en:American Indian Wars"). Halos dinoble ng [Louisiana Purchase](https://en.wikipedia.org/wiki/Louisiana_Purchase "en:Louisiana Purchase") noong 1803 ang sakop ng bansa, [isinuko naman ng Espanya ang Florida](https://en.wikipedia.org/wiki/Adams%E2%80%93On%C3%ADs_Treaty "en:Adams–Onís Treaty") at iba pang mga teritoryo sa Gulf Coast noong 1819, ang [Republika ng Texas](https://en.wikipedia.org/wiki/Republic_of_Texas "en:Republic of Texas") ay isinama noong 1845, at napasakamay ng Estados Unidos ang [mga teritoryo sa Hilagang-kanluran](https://en.wikipedia.org/wiki/Northwestern_United_States "en:Northwestern United States") noong 1846 bilang kasunduan nila sa Britanya na napag-usapan sa [Oregon Treaty](https://en.wikipedia.org/wiki/Oregon_Treaty "en:Oregon Treaty"). Nang manalo sila sa [Digmaang Mexicano-Amerikano](https://en.wikipedia.org/wiki/Mexican%E2%80%93American_War "en:Mexican–American War"), [isinuko ng Mexico ang California](https://en.wikipedia.org/wiki/Mexican_Cession "en:Mexican Cession") noong 1848 at ang [mga teritoryo sa Timog-kanluran](https://en.wikipedia.org/wiki/Southwestern_United_States "en:Southwestern United States"), kaya nagawa na ng Estados Unidos na sakupin ang kontinente.

Ang [California Gold Rush](https://en.wikipedia.org/wiki/California_Gold_Rush "en:California Gold Rush") ng 1848-1849 ay nagdulot ng malawakang pagdarayuhan patungong Pacific coast, na humantong sa [genocide sa California](https://en.wikipedia.org/wiki/California_Genocide "en:California Genocide") at paglikha ng karagdagang mga estado sa kanluran. Ang pagbibigay ng mga lupain sa mga puting Europeano bilang bahagi ng [Homestead Acts](https://en.wikipedia.org/wiki/Homestead_Acts "en:Homestead Acts"), na halos 10% ng kabuuan ng Estados Unidos, at sa mga pribadong kompanya ng riles at kolehiyo bilang bahagi ng paggagawad ng mga lupain ay lalong nagpaunlad sa ekonomiya. Matapos ang Civil War, ang paggawa ng mga bagong [transcontinental railways](https://en.wikipedia.org/wiki/Rail_transportation_in_the_United_States#History "en:Rail transportation in the United States") ay nagpadali sa mga mamamayan na magpalipat-lipat at makipagkalakalan, pero naging madali rin ang panunupil sa mga katutubong Amerikano. Noong 1869, isang bagong [Peace Policy](https://en.wikipedia.org/wiki/Presidency_of_Ulysses_S._Grant#Native_American_affairs "en:Presidency of Ulysses S. Grant") ang ipinanukala, na sinasabing magpoprotekta sa mga katutubong Amerikano mula sa mga pang-aabuso, huwag masangkot sa digmaan, at mapagtibay ang kanilang pagkamamamayan sa Amerika. Magkagayunman, nagkaroon pa rin ng mga digmaan at alitan sa mga estado sa kanluran hanggang noong dekada na 1900.

## Mga estado at teritoryo ng Estados Unidos

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&veaction=edit&section=6 "Baguhin seksiyon: Mga estado at teritoryo ng Estados Unidos") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Estados_Unidos&action=edit&section=6 "Edit section's source code: Mga estado at teritoryo ng Estados Unidos")\]

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Map_of_USA_with_state_names_2.svg/960px-Map_of_USA_with_state_names_2.svg.png)

| Watawat, pangalan at
[postal abbreviation](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_U.S._state_abbreviations&action=edit&redlink=1 "List of U.S. state abbreviations (hindi pa naisusulat)")[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-USPSabbreviations-3) | Mga siyudad | Ratipikasyon o
pag-anib[\[A\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-5) | Populasyon
[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-:0-6) | Kabuuang lawak[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-areameasurements-7) | Area (lawak) ng lupain[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-areameasurements-7) | Lawak ng Tubig[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-areameasurements-7) | [Bilang ng mga\
\
Kinatawan sa Kongreso.](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_United_States_congressional_districts&action=edit&redlink=1 "List of United States congressional districts (hindi pa naisusulat)") |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kabisera | Largest[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-State_and_Local_Government_Finances_and_Employment-8) | mi2 | km2 | mi2 | km2 | mi2 | km2 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Flag_of_Alabama.svg/40px-Flag_of_Alabama.svg.png)[Alabama](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alabama "Alabama") | AL | [Montgomery](https://tl.wikipedia.org/wiki/Montgomery,_Alabama "Montgomery, Alabama") | [Huntsville](https://tl.wikipedia.org/wiki/Huntsville,_Alabama "Huntsville, Alabama") | Dis 14, 1819 | 5,024,279 | 52,420 | 135,767 | 50,645 | 131,171 | 1,775 | 4,597 | 7 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Flag_of_Alaska.svg/40px-Flag_of_Alaska.svg.png)[Alaska](https://tl.wikipedia.org/wiki/Alaska "Alaska") | AK | [Juneau](https://tl.wikipedia.org/wiki/Juneau,_Alaska "Juneau, Alaska") | [Anchorage](https://tl.wikipedia.org/wiki/Anchorage,_Alaska "Anchorage, Alaska") | Ene 3, 1959 | 733,391 | 665,384 | 1,723,337 | 570,641 | 1,477,953 | 94,743 | 245,384 | 1 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Flag_of_Arizona.svg/40px-Flag_of_Arizona.svg.png)[Arizona](https://tl.wikipedia.org/wiki/Arizona "Arizona") | AZ | [Phoenix](https://tl.wikipedia.org/wiki/Phoenix,_Arizona "Phoenix, Arizona") | Peb 14, 1912 | 7,151,502 | 113,990 | 295,234 | 113,594 | 294,207 | 396 | 1,026 | 9 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Flag_of_Arkansas.svg/40px-Flag_of_Arkansas.svg.png)[Arkansas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Arkansas "Arkansas") | AR | [Little Rock](https://tl.wikipedia.org/wiki/Little_Rock,_Arkansas "Little Rock, Arkansas") | Hun 15, 1836 | 3,011,524 | 53,179 | 137,732 | 52,035 | 134,771 | 1,143 | 2,961 | 4 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Flag_of_California.svg/40px-Flag_of_California.svg.png)[California](https://tl.wikipedia.org/wiki/California "California") | CA | [Sacramento](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sacramento,_California "Sacramento, California") | [Los Angeles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles "Los Angeles") | Set 9, 1850 | 39,538,223 | 163,695 | 423,967 | 155,779 | 403,466 | 7,916 | 20,501 | 53 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Flag_of_Colorado.svg/40px-Flag_of_Colorado.svg.png)[Colorado](https://tl.wikipedia.org/wiki/Colorado "Colorado") | CO | [Denver](https://tl.wikipedia.org/wiki/Denver "Denver") | Ago 1, 1876 | 5,773,714 | 104,094 | 269,601 | 103,642 | 268,431 | 452 | 1,170 | 7 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Flag_of_Connecticut.svg/20px-Flag_of_Connecticut.svg.png)[Connecticut](https://tl.wikipedia.org/wiki/Connecticut "Connecticut") | CT | [Hartford](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hartford,_Connecticut "Hartford, Connecticut") | [Bridgeport](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bridgeport,_Connecticut "Bridgeport, Connecticut") | Ene 9, 1788 | 3,605,944 | 5,543 | 14,357 | 4,842 | 12,542 | 701 | 1,816 | 5 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Flag_of_Delaware.svg/40px-Flag_of_Delaware.svg.png)[Delaware](https://tl.wikipedia.org/wiki/Delaware "Delaware") | DE | [Dover](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dover,_Delaware "Dover, Delaware") | [Wilmington](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wilmington,_Delaware "Wilmington, Delaware") | Dis 7, 1787 | 989,948 | 2,489 | 6,446 | 1,949 | 5,047 | 540 | 1,399 | 1 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Flag_of_Florida.svg/40px-Flag_of_Florida.svg.png)[Florida](https://tl.wikipedia.org/wiki/Florida "Florida") | FL | [Tallahassee](https://tl.wikipedia.org/wiki/Tallahassee,_Florida "Tallahassee, Florida") | [Jacksonville](https://tl.wikipedia.org/wiki/Jacksonville,_Florida "Jacksonville, Florida") | Mar 3, 1845 | 21,538,187 | 65,758 | 170,312 | 53,625 | 138,887 | 12,133 | 31,424 | 27 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Flag_of_the_State_of_Georgia.svg/40px-Flag_of_the_State_of_Georgia.svg.png)[Georgia](https://tl.wikipedia.org/wiki/Georgia_(U.S._state) "Georgia (U.S. state)") | GA | [Atlanta](https://tl.wikipedia.org/wiki/Atlanta "Atlanta") | Ene 2, 1788 | 10,711,908 | 59,425 | 153,910 | 57,513 | 148,959 | 1,912 | 4,951 | 14 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Flag_of_Hawaii.svg/40px-Flag_of_Hawaii.svg.png)[Hawaii](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hawaii "Hawaii") | HI | [Honolulu](https://tl.wikipedia.org/wiki/Honolulu "Honolulu") | Ago 21, 1959 | 1,455,271 | 10,932 | 28,313 | 6,423 | 16,635 | 4,509 | 11,678 | 2 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_Idaho.svg/20px-Flag_of_Idaho.svg.png)[Idaho](https://tl.wikipedia.org/wiki/Idaho "Idaho") | ID | [Boise](https://tl.wikipedia.org/wiki/Boise,_Idaho "Boise, Idaho") | Hul 3, 1890 | 1,839,106 | 83,569 | 216,443 | 82,643 | 214,045 | 926 | 2,398 | 2 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Flag_of_Illinois.svg/40px-Flag_of_Illinois.svg.png)[Illinois](https://tl.wikipedia.org/wiki/Illinois "Illinois") | IL | [Springfield](https://tl.wikipedia.org/wiki/Springfield,_Illinois "Springfield, Illinois") | [Chicago](https://tl.wikipedia.org/wiki/Chicago "Chicago") | Dis 3, 1818 | 12,812,508 | 57,914 | 149,995 | 55,519 | 143,793 | 2,395 | 6,202 | 18 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Flag_of_Indiana.svg/40px-Flag_of_Indiana.svg.png)[Indiana](https://tl.wikipedia.org/wiki/Indiana "Indiana") | IN | [Indianapolis](https://tl.wikipedia.org/wiki/Indianapolis "Indianapolis") | Dis 11, 1816 | 6,785,528 | 36,420 | 94,326 | 35,826 | 92,789 | 593 | 1,537 | 9 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Flag_of_Iowa.svg/40px-Flag_of_Iowa.svg.png)[Iowa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Iowa "Iowa") | IA | [Des Moines](https://tl.wikipedia.org/wiki/Des_Moines,_Iowa "Des Moines, Iowa") | Dis 28, 1846 | 3,190,369 | 56,273 | 145,746 | 55,857 | 144,669 | 416 | 1,077 | 4 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Flag_of_Kansas.svg/40px-Flag_of_Kansas.svg.png)[Kansas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kansas "Kansas") | KS | [Topeka](https://tl.wikipedia.org/wiki/Topeka,_Kansas "Topeka, Kansas") | [Wichita](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wichita,_Kansas "Wichita, Kansas") | Ene 29, 1861 | 2,937,880 | 82,278 | 213,100 | 81,759 | 211,754 | 520 | 1,346 | 4 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Flag_of_Kentucky.svg/40px-Flag_of_Kentucky.svg.png)[Kentucky](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kentucky "Kentucky")[\[B\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estados_Unidos#cite_note-statenomenclature-9) | KY | [Frankfort](https://tl.wikipedia.org/wiki/Frankfort,_Kentucky "Frankfort, Kentucky") | [Louisville](https://tl.wikipedia.org/wiki/Louisville,_Kentucky "Louisville, Kentucky") | Hun 1, 1792 | 4,505,836 | 40,408 | 104,656 | 39,486 | 102,269 | 921 | 2,387 | 6 |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Flag_of_Louisiana.svg/40px-Flag_of_Louisiana.svg.png)[Louisiana](https://tl.wikipedia.org/wiki/Louisiana "Louisiana") | LA | [Baton Rouge](https://tl.wikipedia.org/wiki/Baton_Rouge,_Louisiana "Baton Rouge, Louisiana") | [New Orlea


United Kingdom - Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

[Pumunta sa nilalaman](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#bodyContent)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

| Reyno Unido ng Gran Britanya at Hilagang Irlanda
_United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland_( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles")) |
| --- |
| [![Watawat ng Reyno Unido](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg/250px-Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Flag_of_the_United_Kingdom_(3-5).svg "Watawat ng Reyno Unido")
Watawat
[![Eskudo ng Reyno Unido](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Royal_coat_of_arms_of_the_United_Kingdom_%28St._Edward%27s_Crown%29.svg/120px-Royal_coat_of_arms_of_the_United_Kingdom_%28St._Edward%27s_Crown%29.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Royal_coat_of_arms_of_the_United_Kingdom_(St._Edward%27s_Crown).svg "Eskudo ng Reyno Unido")
Eskudo |
| **Awitin:** _[God Save the King](https://tl.wikipedia.org/wiki/God_Save_the_King "God Save the King")_
"Diyos Iligtas ang Hari"
[Play audio](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:United_States_Navy_Band_-_God_Save_the_Queen.oga "Play audio") Duration: 1 minute and 4 seconds.1:04 |
| [![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Europe-UK.svg/250px-Europe-UK.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Europe-UK.svg)
Pangunahing lupain ng Reyno Unido.
[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Territorial_waters_-_United_Kingdom.svg/330px-Territorial_waters_-_United_Kingdom.svg.png)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Territorial_waters_-_United_Kingdom.svg)
Pandaigdigang teritoryong saklaw ng Reyno Unido kasama ang mga dependensiya ng korona, teritoryo sa ibayong dagat, at pag-aangkin nito sa [Antartika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Antartika "Antartika"). |
| Kabisera
at pinakamalaking lungsod | [Londres](https://tl.wikipedia.org/wiki/Londres "Londres")
[51°30′N0°7′W / 51.500°N 0.117°W / 51.500; -0.117](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=United_Kingdom&params=51_30_N_0_7_W_type:city) |
| Wikang opisyal
at pambansa | [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles") |
| Pangkat-etniko
(woqq) | - 87.1% Puti
- 7.0% Asyatiko
- 3.0% Itim
- 2.0% Halo-Halo
- 0.9% Iba pa |
| Relihiyon
(2011) | - 59.5% [Kristiyanismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kristiyanismo "Kristiyanismo")
- 25.7% Irelihiyoso
- 4.4% [Islam](https://tl.wikipedia.org/wiki/Islam "Islam")
- 1.3% [Hinduismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hinduismo "Hinduismo")
- 0.7% [Sikhismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Sikhismo "Sikhismo")
- 0.4% [Hudaismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hudaismo "Hudaismo")
- 0.4% [Budismo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Budismo "Budismo")
- 0.4% Iba pa
- 7.2% Walang Kasagutan |
| Katawagan | Britaniko |
| Bayang konstituyente | [Inglatera](https://tl.wikipedia.org/wiki/Inglatera "Inglatera") • [Eskosya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eskosya "Eskosya")
[Gales](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gales "Gales") • [Hilagang Irlanda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hilagang_Irlanda "Hilagang Irlanda") |
| Pamahalaan | [Unitaryong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Estadong_unitaryo "Estadong unitaryo") [parlamentaryong](https://tl.wikipedia.org/wiki/Parlamento "Parlamento")
[monarkiyang konstitusyonal](https://tl.wikipedia.org/wiki/Monarkiyang_konstitusyonal "Monarkiyang konstitusyonal") |
|  |
| • Monarko | [Carlos III](https://tl.wikipedia.org/wiki/Carlos_III_ng_Reyno_Unido "Carlos III ng Reyno Unido") |
| • [Punong Ministro](https://tl.wikipedia.org/wiki/Punong_Ministro_ng_Reyno_Unido "Punong Ministro ng Reyno Unido") | [Keir Starmer](https://tl.wikipedia.org/wiki/Keir_Starmer "Keir Starmer") |
|  |
| Lehislatura | Parlamento |
| • Mataas na Kapulungan | Kapulungan ng mga Panginoon |
| • Mababang Kapulungan | Kapulungan ng mga Karaniwan |
| [Formation](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_the_formation_of_the_United_Kingdom&action=edit&redlink=1 "History of the formation of the United Kingdom (hindi pa naisusulat)") |
|  |
| • [Laws in Wales Acts](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Laws_in_Wales_Acts&action=edit&redlink=1 "Laws in Wales Acts (hindi pa naisusulat)") | 1535 and 1542 |
| • [Union of the Crowns](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Union_of_the_Crowns&action=edit&redlink=1 "Union of the Crowns (hindi pa naisusulat)") | 24 March 1603 |
| • [Acts of Union of England and Scotland](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Acts_of_Union_of_England_and_Scotland&action=edit&redlink=1 "Acts of Union of England and Scotland (hindi pa naisusulat)") | 1 May 1707 |
| • [Acts of Union of Great Britain and Ireland](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Acts_of_Union_of_Great_Britain_and_Ireland&action=edit&redlink=1 "Acts of Union of Great Britain and Ireland (hindi pa naisusulat)") | 1 January 1801 |
| • [Irish Free State Constitution Act](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Irish_Free_State_Constitution_Act&action=edit&redlink=1 "Irish Free State Constitution Act (hindi pa naisusulat)") | 5 December 1922 |
|  |
| Lawak |
| • Kabuuan | 242,495 km2 (93,628 mi kuw) (ika-78) |
| • Katubigan (%) | 1.51 (2015) |
| Populasyon |
| • Pagtataya sa 2020 | ![Neutral increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Increase_Neutral.svg/20px-Increase_Neutral.svg.png) 67,081,000 (ika-21) |
| • Senso ng 2011 | 63,182,178 (ika-22) |
| • Densidad | 270.7/km2 (701.1/mi kuw) ( [ika-50](https://tl.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_and_dependencies_by_population_density "List of countries and dependencies by population density")) |
| [KDP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gross_domestic_product "Gross domestic product")( [PLP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Purchasing_power_parity "Purchasing power parity")) | Pagtataya sa 2022 |
| • Kabuuan | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) $3.752 trilyon (ika-8) |
| • Bawat kapita | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) $55,301 (ika-28) |
| [KDP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gross_domestic_product "Gross domestic product")(nominal) | Pagtataya sa 2022 |
| • Kabuuan | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) $3.376 trilyon ( [ika-6](https://tl.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_(nominal) "List of countries by GDP (nominal)")) |
| • Bawat kapita | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) $49,761 (ika-25) |
| [Gini](https://tl.wikipedia.org/wiki/Koepisyente_ng_Gini "Koepisyente ng Gini")(2019) | 36.6
katamtaman · ika-33 |
| [TKP](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talatuntunan_ng_Kaunlarang_Pantao "Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao")(2019) | ![Increase](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/20px-Increase2.svg.png) 0.932
napakataas · ika-13 |
| Salapi | [Librang esterlina](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Librang_esterlina&action=edit&redlink=1 "Librang esterlina (hindi pa naisusulat)") ( [GBP](https://tl.wikipedia.org/wiki/ISO_4217 "ISO 4217")) |
| Sona ng oras | [UTC](https://tl.wikipedia.org/wiki/Coordinated_Universal_Time "Coordinated Universal Time") ( [Greenwich Mean Time](https://tl.wikipedia.org/wiki/Greenwich_Mean_Time "Greenwich Mean Time"), [WET](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Western_European_Time&action=edit&redlink=1 "Western European Time (hindi pa naisusulat)")) |
| • Tag-init ( [DST](https://tl.wikipedia.org/wiki/Daylight_saving_time "Daylight saving time")) | [UTC](https://tl.wikipedia.org/wiki/Coordinated_Universal_Time "Coordinated Universal Time") +1 ( [British Summer Time](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=British_Summer_Time&action=edit&redlink=1 "British Summer Time (hindi pa naisusulat)"), [WEST](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Western_European_Summer_Time&action=edit&redlink=1 "Western European Summer Time (hindi pa naisusulat)")) |
| Ayos ng petsa | dd/mm/yyyy
yyyy-mm-dd ( [AD](https://tl.wikipedia.org/wiki/Anno_Domini "Anno Domini")) |
| Gilid ng pagmamaneho | kaliwa
kanan (sa [Gibraltar](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gibraltar "Gibraltar") at [Teritoryong Britaniko ng Karagatang Indiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Teritoryong_Britaniko_ng_Karagatang_Indiko&action=edit&redlink=1 "Teritoryong Britaniko ng Karagatang Indiko (hindi pa naisusulat)")) |
| Kodigong pantelepono | [+44](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Numerong_pantelepono_ng_Reyno_Unido&action=edit&redlink=1 "Numerong pantelepono ng Reyno Unido (hindi pa naisusulat)") |
| Internet TLD | [.uk](https://tl.wikipedia.org/wiki/.uk ".uk") |
| |     |     |
| --- | --- |
| **Pinalitan** |  |
| |     |     |
| --- | --- |
| ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg/20px-Flag_of_the_United_Kingdom_%283-5%29.svg.png) | [Reyno Unido ng Gran Britanya at Irlanda](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Reyno_Unido_ng_Gran_Britanya_at_Irlanda&action=edit&redlink=1 "Reyno Unido ng Gran Britanya at Irlanda (hindi pa naisusulat)") | |  | |

Ang **Reyno Unido** ( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"): _United Kingdom_), opisyal na **Reyno Unido ng Gran Britanya at Hilagang Irlanda**, karaniwang tinatawag na **Britanya** ( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"): _Britain_), at dinadaglat bilang **RU** ( [Ingles](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"): _UK_), ay bansang kapuluan na pangunahing matatagpuan sa hilagang-kanlurang [Europang kontinental](https://tl.wikipedia.org/wiki/Europa "Europa"). Pinapaligiran ito ng [Karagatang Atlantiko](https://tl.wikipedia.org/wiki/Karagatang_Atlantiko "Karagatang Atlantiko") sa hilaga't kanluran, [Dagat Hilaga](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Hilaga "Dagat Hilaga") sa silangan, [Dagat Irlandes](https://tl.wikipedia.org/wiki/Dagat_Irlandes "Dagat Irlandes") sa kanluran, at [Bambang ng Inglatera](https://tl.wikipedia.org/wiki/Bambang_ng_Inglatera "Bambang ng Inglatera") sa timog, nagbabahagi rin ito ng limitasyong lupain sa [Republika ng Irlanda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Republika_ng_Irlanda "Republika ng Irlanda"). Sumasaklaw ng halos 242,495 km2, ito ang pinakamalaking bansa sa [Europa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Europa "Europa") at [Kanlurang Emisperyo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kanlurang_Emisperyo "Kanlurang Emisperyo"). Mayroon itong populasyon ng mahigit 67 milyong tao. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay [Londres](https://tl.wikipedia.org/wiki/Londres "Londres").

Ang UK ay isang kahariang may saligang-batas na may [pambatasang pamamaraan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pambatasang_Pamamaraan&action=edit&redlink=1 "Pambatasang Pamamaraan (hindi pa naisusulat)"). Ang pununglunsod nito ay [Londres](https://tl.wikipedia.org/wiki/Londres "Londres"). Ito ay binubuo ng apat na danay: [Inglatera](https://tl.wikipedia.org/wiki/Ingglatera "Ingglatera"), [Eskosya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Eskosya "Eskosya"), [Gales](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gales "Gales"), at [Hilagang Irlanda](https://tl.wikipedia.org/wiki/Hilagang_Irlanda "Hilagang Irlanda"). Ang huling tatlo ay may mga kinatawang pangasiwaan, na may kanya-kanyang kapangyarihan,[\[1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-1)[\[2\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-2) sa kani-kanilang mga pununglunsod, [Edimburgo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Edinburgh "Edinburgh"), [Cardiff](https://tl.wikipedia.org/wiki/Cardiff "Cardiff"), at [Belfast](https://tl.wikipedia.org/wiki/Belfast "Belfast"). Mayroong tatlong [Sakupbayan ng Kaputungan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakupbayan_ng_Kaputungan&action=edit&redlink=1 "Sakupbayan ng Kaputungan (hindi pa naisusulat)") ang UK. Ito ay ang [Guernsey](https://tl.wikipedia.org/wiki/Guernsey "Guernsey"), [Jersey](https://tl.wikipedia.org/wiki/Jersey "Jersey"), at ang [Pulo ng Man](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pulo_ng_Man "Pulo ng Man").[\[3\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-3) Ngunit ang mga ito ay hindi bahagi ng UK ayon sa saligang-batas. Mayroon ding labing-apat na mga [Sakupbayan ng Britanya sa Ibayong-dagat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakupbayan_ng_Britanya_sa_Ibayong-dagat&action=edit&redlink=1 "Sakupbayan ng Britanya sa Ibayong-dagat (hindi pa naisusulat)").[\[4\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-4) Ito ay ang mga nalabi ng Sasakharing Britaniko na noong ika-19 hanggang ika-20 dantaon, ay ito ang pinakamalaking sasakhari sa kasaysayan kung kailan nasakop nito ang halos isang-kapat na bahagi ng daigdig. Hanggang ngayon, makikita pa rin ang pangingibabaw ng kapangyarihan ng Britanya sa [wika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Ingles "Wikang Ingles"), [kalinangan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kultura_ng_United_Kingdom&action=edit&redlink=1 "Kultura ng United Kingdom (hindi pa naisusulat)"), at [pamamaraang pambatas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Batas_Panlahat&action=edit&redlink=1 "Batas Panlahat (hindi pa naisusulat)") sa mga dating sakupbayan nito.

Ang UK ay isang [maunlad na bansa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Maunlad_na_bansa "Maunlad na bansa"). Ito ay ika-6 sa may pinakamalaking agimat sa pasapyaw na [KGK](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kabuuan_ng_Gawang_Katutubo "Kabuuan ng Gawang Katutubo") at ika-8 sa may [Kapantayan ng Lakas ng Pagbili](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapantayan_ng_Lakas_ng_Pagbili "Kapantayan ng Lakas ng Pagbili") (KLP). Ito ang kauna-unahang bansa na naging maunlad at pinakamakapangyarihan noong ika-19 at unang bahagi ng ika-20 dantaon.[\[5\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-5) Matatawag pa ring makapangyarihan ang UK na may mapakukundanganang kapangyarihan sa agimat, kalinangan, panghukbo, agham, at banwahan ng daigdig.[\[6\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-6)[\[7\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-7) Kinikilala ito bilang bansang may sandatang nuklear. Ito rin ang ikaapat sa daigdig na may pinakamalaking paggugol sa panghukbo.[\[8\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-8)

Ang UK ay [panatilihang kasapi](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Panatilihang_Kasapi_ng_Kapulungang_Pangkatiwasayan_ng_Mga_Nagkakaisang_Bansa "Mga Panatilihang Kasapi ng Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa") ng [Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapulungang_Pangkatiwasayan_ng_Mga_Nagkakaisang_Bansa "Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa") simula sa pagkakatatag nito noong 1946. Simula noong 1973, naging kasapi rin ito ng [Pamayanang Agimat ng Europa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamayanang_Agimat_ng_Europa&action=edit&redlink=1 "Pamayanang Agimat ng Europa (hindi pa naisusulat)") at ang humalinhin dito, ang [Samahang Europeo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Samahang_Europeo "Samahang Europeo"). Ang iba pa nitong kinasasapian ay ang [Kapamansaan ng mga Bansa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapamansaan_ng_mga_Bansa "Kapamansaan ng mga Bansa"), [Kapulungan ng Europa](https://tl.wikipedia.org/wiki/Konseho_ng_Europa "Konseho ng Europa"), [P7](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangkat_ng_Pito_(P7)&action=edit&redlink=1 "Pangkat ng Pito (P7) (hindi pa naisusulat)"), [P8](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pangkat_ng_Walo_(P8) "Pangkat ng Walo (P8)"), [P20](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pangkat_ng_Dalawampu_(P20) "Pangkat ng Dalawampu (P20)"), [KKHA](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapisanan_ng_Kasunduan_sa_Hilagang_Atlantiko "Kapisanan ng Kasunduan sa Hilagang Atlantiko"), [KPEP](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kapisanan_para_sa_Pakikipagtulungan_sa_Ekonomiya_at_Pagpapaunlad&action=edit&redlink=1 "Kapisanan para sa Pakikipagtulungan sa Ekonomiya at Pagpapaunlad (hindi pa naisusulat)"), at ang [KPK](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kapisanan_ng_Pandaigdigang_Kalakalan "Kapisanan ng Pandaigdigang Kalakalan").

## Palamuhatan at katawagan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom&veaction=edit&section=1 "Baguhin seksiyon: Palamuhatan at katawagan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom&action=edit&section=1 "Edit section's source code: Palamuhatan at katawagan")\]

Tingnan din: [Britanya (ngalan ng pook)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Britanya_(ngalan_ng_pook) "Britanya (ngalan ng pook)"), [Katawagan sa Kalakhang Britanya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Katawagan_sa_Kalakhang_Britanya&action=edit&redlink=1 "Katawagan sa Kalakhang Britanya (hindi pa naisusulat)"), at [Katawagan sa Kapuluang Britaniko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Katawagan_sa_Kapuluang_Britaniko&action=edit&redlink=1 "Katawagan sa Kapuluang Britaniko (hindi pa naisusulat)")

Nakahayag sa [Mga Batas ng Samahan 1707](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Batas_ng_Samahan_1707 "Mga Batas ng Samahan 1707") na ang Ingglatera at Eskosya ay "kasapi sa iisang kaharian sa Ngalan ng Kalakhang Britanya".[\[9\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-9)[\[10\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-10)[\[tala 1\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-11) Noong ika-18 dantaon, impormal ang paggamit ng "Pinagkaisang Kaharian" at minsanan na ring tinukoy ang UK bilang "Pinagkaisang Kaharian ng Kalakhang Britanya".[\[11\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-12)

Noong 1801, pinagkaisa ng [Mga Batas ng Samahan 1800](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Batas_ng_Samahan_1800 "Mga Batas ng Samahan 1800") ang mga kaharian ng [Kalakhang Britanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaharian_ng_Gran_Britanya "Kaharian ng Gran Britanya") at [Irlanda](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaharian_ng_Ireland&action=edit&redlink=1 "Kaharian ng Ireland (hindi pa naisusulat)"). Dito unang ginamit ang katawagang Nagkakaisang Kaharian ng Kalakhang Britanya at Irlanda.[\[12\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-13)[\[13\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-14)[\[14\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-15)[\[15\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-16)

Ang katawagang "Nagkakaisang Kaharian ng Kalakhang Britanya at Kahilagaang Irlanda" ay ginamit noong 1927 ayon sa [Batas sa Karapatang Maharlika at Pambatasan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Batas_sa_Karapatang_Makahari_at_Parlamentaryo&action=edit&redlink=1 "Batas sa Karapatang Makahari at Parlamentaryo (hindi pa naisusulat)"). Ito ang nagsilbing pagkilala sa [kasarinlan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasarinlan "Kasarinlan") ng [Malayang Pamahalaang Irlandes](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_Pamahalaang_Irlandes&action=edit&redlink=1 "Malayang Pamahalaang Irlandes (hindi pa naisusulat)") at sa pagkakahati ng Irlanda noong 1922. Dahil dito, ang Kahilagaang Irlanda ay ang tanging bahagi ng pulo ng Irlanda na nananatiling sakop ng UK.[\[16\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-17)

Bagaman tinatawag ang Nagkakaisang Kaharian bilang isang ganap na malayang bansa, ang Ingglatera, Eskosya, Gales, at (mas pinagtatalunang) Kahilagaang Irlanda ay tinatawag ding mga 'bansa' kahit hindi ito mga malalaya.[\[17\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-18) Ang Eskosya, Gales, at Kahilagaang Irlanda ay may mga sari-sariling pamahalaan. Ayon sa pook-sapot ng Punong Tagapangasiwa, ginamit ang katagang "mga bansa sa loob ng isang bansa" upang isalarawan ang Nagkakaisang Kaharian. Ang pagsasalaysay sa katawagan sa Kahilagaang Irlanda ay "maaaring maging puno ng pagtatalo at kung anuman ang napiling gamitin ng isa ay maisisiwalat ang kanyang hinihirang kabanwahan."[\[18\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-19) Mas naaangkop gamitin sa Kahilagaang Irlanda ang mga katawagang "danay" o "lalawigan" .

Ang Britanya naman ay ginagamit bilang maikling katawagan sa Nagkakaisang Kaharian. Ang [Kalakhang Britanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kalakhang_Britanya "Kalakhang Britanya") ay mariing tumutukoy lamang sa pangunahing pulo ng Ingglatera, Eskosya, at Gales.[\[19\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-20)[\[20\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-21)[\[21\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-22) Gayunman, sa banyagang pagtutukoy, lalo na sa Nagkakaisang Pamahalaan, ang Kalakhang Britanya ay maaaring singkahulugan ng Nagkakaisang Kaharian.[\[22\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-23)[\[23\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-24) Ang GB at GBR ay ang mga [pamantayan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pandaigdigang_Kapisanan_para_sa_Pagpapamantayan&action=edit&redlink=1 "Pandaigdigang Kapisanan para sa Pagpapamantayan (hindi pa naisusulat)") sa pagtatala ng bansa (tignan ang [PKP 3166-2](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=PKP_3166-2&action=edit&redlink=1 "PKP 3166-2 (hindi pa naisusulat)") at [PKP 3166-1 alpha-3](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=PKP_3166-1_alpha-3&action=edit&redlink=1 "PKP 3166-1 alpha-3 (hindi pa naisusulat)")). Gayon din, ang pangkat Olimpiko ng UK ay nakikipaligsahan sa katawagang "Kalakhang Britanya" o "Pangkat GB".[\[24\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-25)

Ang pang-uring Britaniko ay madalas gamitin para sa mga bagay na may kaugnayan sa Nagkakaisang Kaharian. Ito ay walang tiyak na pakahulugan sa batas, bagaman ito ay ginagamit upang tukuyin ang pagkamamamayan at [kabansaan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Batas_sa_Kabansaan_ng_Britanya&action=edit&redlink=1 "Batas sa Kabansaan ng Britanya (hindi pa naisusulat)") ng UK. Gumagamit ang mga [Britaniko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lahing_Britaniko&action=edit&redlink=1 "Lahing Britaniko (hindi pa naisusulat)") ng maraming katawagan sa pagkakakilanlan ng kanilang lahi. Maaari nilang gamitin ang Britaniko, Inggles, Eskoses, Galés, Hilagang Irlandes, o Irlandes;[\[25\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-26) o kapwa alinman sa dalawa.[\[26\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-27)

Nagpalabas ng bagong anyo ng [pasaporte](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pasaporte_ng_Britanya&action=edit&redlink=1 "Pasaporte ng Britanya (hindi pa naisusulat)") ang UK noong 2006.[\[27\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-28) Sa unang dahon nito nakasaad sa wikang Inggles, [Galés](https://tl.wikipedia.org/wiki/Wikang_Gales "Wikang Gales"), at [Geliko Eskoses](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Geliko_Eskoses&action=edit&redlink=1 "Wikang Geliko Eskoses (hindi pa naisusulat)") ang mahabang katawagan sa UK. Sa Gales, ito ay _"Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon"_ at _"Teyrnas Unedig"_ naman ang sa maikli.[\[28\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-29) Sa Geliko Eskoses, ito ay _"Rìoghachd Aonaichte na Breatainne Mòire is Èireann a Tuath"_ at _"Rìoghachd Aonaichte"_ naman ang sa maikli.

## Kasaysayan

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom&veaction=edit&section=2 "Baguhin seksiyon: Kasaysayan") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom&action=edit&section=2 "Edit section's source code: Kasaysayan")\]

Tingnan din: [Kasaysayan ng Kapuluang Britaniko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_Kapuluang_Britaniko&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng Kapuluang Britaniko (hindi pa naisusulat)")

### Bago ang taong 1707

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom&veaction=edit&section=3 "Baguhin seksiyon: Bago ang taong 1707") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom&action=edit&section=3 "Edit section's source code: Bago ang taong 1707")\]

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Stonehenge2007_07_30.jpg/250px-Stonehenge2007_07_30.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Stonehenge2007_07_30.jpg) Tinatayang tinayo ang [Stonehenge](https://tl.wikipedia.org/wiki/Stonehenge "Stonehenge") sa [Wiltshire](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wiltshire&action=edit&redlink=1 "Wiltshire (hindi pa naisusulat)") noong 2500 BKP

Mga pangunahing artikulo: [Kasaysayan ng Inglatera](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_Inglatera&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng Inglatera (hindi pa naisusulat)"), [Kasaysayan ng Gales](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_Gales&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng Gales (hindi pa naisusulat)"), [Kasaysayan ng Eskosya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_Eskosya&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng Eskosya (hindi pa naisusulat)"), [Kasaysayan ng Irlanda](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_Irlanda&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng Irlanda (hindi pa naisusulat)"), at [Kasaysayan ng pagkakabuo ng United Kingdom](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_pagkakabuo_ng_United_Kingdom&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng pagkakabuo ng United Kingdom (hindi pa naisusulat)")

Ang mga [daluyong ng paninirahan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sinaunang_Paninirahan_ng_Pulo_ng_Britaniko&action=edit&redlink=1 "Sinaunang Paninirahan ng Pulo ng Britaniko (hindi pa naisusulat)") ng mga [makabagong tao](https://tl.wikipedia.org/wiki/Taong_Kro-Manyon "Taong Kro-Manyon") sa NK ay nagsimula noong 30,000 taong nakalipas.[\[29\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-30) Ang mga sinaunang taong ito ay tinatawag na [Pampulong Seltiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pampulong_Seltiko&action=edit&redlink=1 "Pampulong Seltiko (hindi pa naisusulat)"). Sila ay binubuo ng mga taong [Britonikong Britanya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Britaniko_(makasaysayan)&action=edit&redlink=1 "Britaniko (makasaysayan) (hindi pa naisusulat)") at [Gelikong Irlandes](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gelikong_Irlandes&action=edit&redlink=1 "Gelikong Irlandes (hindi pa naisusulat)").[\[30\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-31) Nagsimula ang [panlulupig ng mga Romano](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panlulupig_ng_Romano_sa_Britanya&action=edit&redlink=1 "Panlulupig ng Romano sa Britanya (hindi pa naisusulat)") noong taong 43 KP. Nagtagal ito ng 400 taong [pananakop sa katimugang Britanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Romanong_Britanya "Romanong Britanya"). Sinundan naman ito ng pananalakay ng mga [Alemanikong](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lipi_ng_mga_Alemaniko&action=edit&redlink=1 "Lipi ng mga Alemaniko (hindi pa naisusulat)") [Anglo-Sahon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anglo-Sahon&action=edit&redlink=1 "Anglo-Sahon (hindi pa naisusulat)") kung kailan pinaliit nito ang mga nasasakupan ng mga Britoniko na naging [Gales](https://tl.wikipedia.org/wiki/Gales "Gales") na lamang.[\[31\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-32) Sa pagkakatatag ng mga [lupaing nasakop](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anglo-Sahong_Inglatera&action=edit&redlink=1 "Anglo-Sahong Inglatera (hindi pa naisusulat)") ng mga **Anglo-Sahon**, ito ay naging [Kaharian ng Ingglatera](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaharian_ng_Inglatera "Kaharian ng Inglatera") noong ika-10 dantaon. Samantala, noong ika-9 na dantaon, ang mga [Geliko sa hilagang kanluran ng Britanya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dal_Riyata&action=edit&redlink=1 "Dal Riyata (hindi pa naisusulat)") ay nakiisa sa mga [Pikto](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pikto&action=edit&redlink=1 "Pikto (hindi pa naisusulat)") upang itatag ang [Kaharian ng Eskosya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaharian_ng_Eskosya&action=edit&redlink=1 "Kaharian ng Eskosya (hindi pa naisusulat)").[\[32\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-33)[\[33\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-34)[\[34\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-35)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Bayeux_Tapestry_WillelmDux.jpg/250px-Bayeux_Tapestry_WillelmDux.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Bayeux_Tapestry_WillelmDux.jpg) Isinasalarawan sa [Panabing ng Bayeux](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panabing_ng_Bayeux&action=edit&redlink=1 "Panabing ng Bayeux (hindi pa naisusulat)") ang mga kaganapan sa [Digmaan ng Hastings](https://tl.wikipedia.org/wiki/Digmaan_ng_Hastings "Digmaan ng Hastings")

Linusob ng mga [Normando](https://tl.wikipedia.org/wiki/Normando "Normando") ang Ingglatera noong 1066 at [nasakop](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panlulupig_ng_mga_Normando_sa_Inglatera&action=edit&redlink=1 "Panlulupig ng mga Normando sa Inglatera (hindi pa naisusulat)") ang kalakihan ng [Gales](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pananakop_ng_mga_Normando_sa_Wales&action=edit&redlink=1 "Pananakop ng mga Normando sa Wales (hindi pa naisusulat)") at [Irlanda](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pananakop_ng_mga_Normando_sa_Ireland&action=edit&redlink=1 "Pananakop ng mga Normando sa Ireland (hindi pa naisusulat)").[\[35\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-36) [Nanirahan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Himagsikang_Dabidyano&action=edit&redlink=1 "Himagsikang Dabidyano (hindi pa naisusulat)") sila sa Eskosya. Sila ang nagtatag ng pamamaraang [Pagkamalaalipin](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pyudalismo "Pyudalismo") na naging huwaran sa Hilagang Pransiya at sa kalinangan ng Normandong Pranses. Dinala rin nila ang kanilang kalinangan sa Britanya, ngunit kalauna’y linagom din ang mga [pampook na kalinangan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anglo-Normando&action=edit&redlink=1 "Anglo-Normando (hindi pa naisusulat)").[\[36\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-37) Tinapos ng [mga hari sa Gitnang Panahon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamahayan_ng_Plantagenet&action=edit&redlink=1 "Pamahayan ng Plantagenet (hindi pa naisusulat)") ang [panlulupig sa Gales](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panlulupig_sa_Gales&action=edit&redlink=1 "Panlulupig sa Gales (hindi pa naisusulat)") ngunit hindi nagtagumpay sa [pagsasanib ng Eskosya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaan_sa_Kasarinlang_Eskoses&action=edit&redlink=1 "Digmaan sa Kasarinlang Eskoses (hindi pa naisusulat)"). Pagkaraan noon, napanatili ng Eskosya ang kanilang kasarinlan bagaman may paulit-ulit na [hidwaan sa Ingglatera](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaang_Anglo-Eskoses&action=edit&redlink=1 "Digmaang Anglo-Eskoses (hindi pa naisusulat)"). Dahil sa mga pagmana ng mga malalaking [sakupbayan ng Pransiya](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Imperyo_ng_Angebino&action=edit&redlink=1 "Imperyo ng Angebino (hindi pa naisusulat)") at sa pag-angkin ng kaputungan nito, ang mga hari ng Ingglatera ay nagkaroon din ng malalalim na hidwaan sa Pransiya, lalo na noong [Sandaang Taong Digmaan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sandaang_Taong_Digmaan&action=edit&redlink=1 "Sandaang Taong Digmaan (hindi pa naisusulat)").[\[37\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-38)

Nagkaroon ng hidwaang panpananampalataya ang [maagang makabagong panahon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Maagang_Kapanahunan_ng_Makabagong_Britanya&action=edit&redlink=1 "Maagang Kapanahunan ng Makabagong Britanya (hindi pa naisusulat)") na nag-ugat sa [Pagbabago](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagbabago "Pagbabago") at sa panimula ng mga pambansang simbahang [Protestante](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Protestantismo_sa_United_Kingdom&action=edit&redlink=1 "Protestantismo sa United Kingdom (hindi pa naisusulat)") sa bawat bansa.[\[38\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-39) Ang Gales ay tuluyang [nakiisa sa Kaharian ng Ingglatera](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagsasabatas_ng_Batas_Gales_1535-1542&action=edit&redlink=1 "Pagsasabatas ng Batas Gales 1535-1542 (hindi pa naisusulat)"). Ang Irlanda naman ay natatag bilang kaharian na may samahang pangsarili sa kaputungan ng Ingglatera. Sa Kahilagaang Irlanda, sinamsam ang mga malalayang lupain ng mga maririlag na Gelikong Katoliko at [binigay sa mga naninirahang Protestanteng](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pataniman_ng_Ulster&action=edit&redlink=1 "Pataniman ng Ulster (hindi pa naisusulat)") galing Ingglatera at Eskosya.[\[39\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-40) Noong 1603, nang mamana ni [Santiago VI, Hari ng mga Eskoses](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Santiago_VI,_Hari_ng_mga_Eskoses&action=edit&redlink=1 "Santiago VI, Hari ng mga Eskoses (hindi pa naisusulat)"), ang mga kaputungan ng Ingglatera at Irlanda, pinagkaisa ang mga kaharian ng Ingglatera, Eskosya, at Irlanda sa isang [samahang pangsarili](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Samahang_personal&action=edit&redlink=1 "Samahang personal (hindi pa naisusulat)").[\[40\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-41) Inilipat din niya sa Londres ang kaniyang looban sa Edimburgo. Gayon man, ang bawat kaharian ay nanatili pa ring isang hiwalay na mga lupon na may sari-sariling kalinangang kabanwahan.[\[41\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-J._Hearn,_2002_p._104-42) Sa kalagitnaan ng ika-17 dantaon, ang tatlong kaharian ay nasangkot sa [magkakaugnay na mga digmaan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaan_ng_Tatlong_Kaharian&action=edit&redlink=1 "Digmaan ng Tatlong Kaharian (hindi pa naisusulat)") (kabilang na ang [Digmaang Pambayan ng Inggles](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaang_Pambayan_ng_Ingles&action=edit&redlink=1 "Digmaang Pambayan ng Ingles (hindi pa naisusulat)")). Panandaliang natalo ang kaharian kung kailan naitatag ang isang [pangkaisahang republika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangkaisahang_republika&action=edit&redlink=1 "Pangkaisahang republika (hindi pa naisusulat)") ng [Kapamansaan ng Ingglatera, Eskosya, at Irlanda](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kapamansaan_ng_Inglatera,_Eskosya,_at_Irlanda&action=edit&redlink=1 "Kapamansaan ng Inglatera, Eskosya, at Irlanda (hindi pa naisusulat)").[\[42\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-43)[\[43\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-44) Kakaiba sa kalakhang Europa, kahit naipanumbalik ang kaharian, tiniyak ng [Maluwalhating Himagsikan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Maluwalhating_Himagsikan&action=edit&redlink=1 "Maluwalhating Himagsikan (hindi pa naisusulat)") ng 1688 na hindi mananaig ang isang [lubusang kaharian](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lubusang_kaharian&action=edit&redlink=1 "Lubusang kaharian (hindi pa naisusulat)"). Bagkus, bumuo ito ng isang [kahariang may saligang-batas](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kahariang_may_saligang-batas&action=edit&redlink=1 "Kahariang may saligang-batas (hindi pa naisusulat)") at [pambatasang pamamaraan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Pamamaraang_parlamentaryo "Pamamaraang parlamentaryo").[\[44\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-45) Sa kapanahunan ding ito lininang ang [kapangyarihang pandagat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hukbong_Pandagat_ng_Inglatera&action=edit&redlink=1 "Hukbong Pandagat ng Inglatera (hindi pa naisusulat)"). At dahil na rin sa pagkawili sa mga [paglalayag para sa pagtuklas](https://tl.wikipedia.org/wiki/Panahon_ng_Pagtuklas "Panahon ng Pagtuklas"), naangkin at napanirhan nito ang mga [sakupbayan sa ibayong-dagat](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Unang_Imperyo_ng_Britanya&action=edit&redlink=1 "Unang Imperyo ng Britanya (hindi pa naisusulat)") tulad ng Hilagang Amerika.[\[45\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-46)[\[46\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-47)

### Mula noong Mga Batas ng Samahan ng 1707 at 1801

\[ [baguhin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom&veaction=edit&section=4 "Baguhin seksiyon: Mula noong Mga Batas ng Samahan ng 1707 at 1801") \| [baguhin ang wikitext](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom&action=edit&section=4 "Edit section's source code: Mula noong Mga Batas ng Samahan ng 1707 at 1801")\]

Pangunahing artikulo: [Kasaysayan ng United Kingdom](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasaysayan_ng_United_Kingdom&action=edit&redlink=1 "Kasaysayan ng United Kingdom (hindi pa naisusulat)")

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Treaty_of_Union.jpg/250px-Treaty_of_Union.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Treaty_of_Union.jpg) Pinag-isa ng [Kasunduan ng Samahan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kasunduan_ng_Samahan&action=edit&redlink=1 "Kasunduan ng Samahan (hindi pa naisusulat)") ang mga kaharian sa buong Kalakhang Britanya.

Naitatag ang [kaharian ng Kalakhang Britanya](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kaharian_ng_Kalakhang_Britanya "Kaharian ng Kalakhang Britanya") noong 1 Mayo 1707 sa pamamagitan ng [Mga Batas ng Samahan](https://tl.wikipedia.org/wiki/Mga_Batas_ng_Samahan_1707 "Mga Batas ng Samahan 1707"). Pinagkaisa nito ang mga kaharian ng Ingglatera at Eskosya.[\[47\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-48)[\[48\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-49)[\[49\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-50)

Maituturing na ang kauna-unahang punong tagapangasiwa ay si [Roberto Walpole](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Roberto_Walpole&action=edit&redlink=1 "Roberto Walpole (hindi pa naisusulat)"), ang siyang naglinang ng pamahalaang may mga kagawaran noong ika-18 dantaon. Kabit-kabit na [Paghihimagsik ng mga Hakobita](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Paghihimagsik_ng_mga_Hakobita&action=edit&redlink=1 "Paghihimagsik ng mga Hakobita (hindi pa naisusulat)") ang naganap upang mapatalsik ang [Pamahayan ng Hanover](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamahayan_ng_Hanover&action=edit&redlink=1 "Pamahayan ng Hanover (hindi pa naisusulat)") mula sa pagkakaluklok-hari nito sa Britanya at muling maitatag ang [Pamahayan ng Stuart](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pamahayan_ng_Stuart&action=edit&redlink=1 "Pamahayan ng Stuart (hindi pa naisusulat)"). Ngunit sila ay natalo sa [Digmaan ng Culloden](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaan_ng_Culloden&action=edit&redlink=1 "Digmaan ng Culloden (hindi pa naisusulat)") noong 1746 at malupit na linupig ang mga [Taga-bulubunduking Eskoses](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Taga-bulubunduking_Eskoses&action=edit&redlink=1 "Taga-bulubunduking Eskoses (hindi pa naisusulat)"). Ang mga sakupbayan sa Hilagang Amerika ay tumiwalag sa Britanya noong [Digmaang Amerikano para sa Kasarinlan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaang_Amerikano_para_sa_Kasarinlan&action=edit&redlink=1 "Digmaang Amerikano para sa Kasarinlan (hindi pa naisusulat)") at naging Estados Unidos ng Amerika. Ang adhikaing imperyalismo ng Britanya ay natuon sa [India](https://tl.wikipedia.org/wiki/India "India").[\[50\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-51) Nasangkot ang Britanya sa [kalakaran ng mga alipin sa Atlantiko](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalakaran_ng_mga_alipin_sa_Atlantiko&action=edit&redlink=1 "Kalakaran ng mga alipin sa Atlantiko (hindi pa naisusulat)") noong ika-18 dantaon. Bago ang pagbabawal dito, tinatayang may 2 angaw na mga alipin ang nakalakal ng Britanya mula sa Aprika patungong Kanlurang Indies[\[51\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-52) Noong 1801, ang katawagang ‘Nagkakaisang Kaharian’ ay naging opisyal kung kailan nilagdaan ng mga batasan ng Britanya at Irlanda ang [Batas ng Samahan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_Batas_ng_Samahan_1801&action=edit&redlink=1 "Mga Batas ng Samahan 1801 (hindi pa naisusulat)") at pinagkaisa ito upang maging [Nagkakaisang Kaharian ng Kalakhang Britanya at Irlanda](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Kingdom_ng_Kalakhang_Britanya_at_Ireland&action=edit&redlink=1 "United Kingdom ng Kalakhang Britanya at Ireland (hindi pa naisusulat)").[\[52\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-53)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Battle_of_Waterloo_1815.PNG/250px-Battle_of_Waterloo_1815.PNG)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Battle_of_Waterloo_1815.PNG) Ang [Digmaan ng Waterloo](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaan_ng_Waterloo&action=edit&redlink=1 "Digmaan ng Waterloo (hindi pa naisusulat)") ang nagtapos ng [Digmaang Napolyonika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaang_Napolyonika&action=edit&redlink=1 "Digmaang Napolyonika (hindi pa naisusulat)") at nagpanimula ng [Kapayapaang Britanika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kapayapaang_Britanika&action=edit&redlink=1 "Kapayapaang Britanika (hindi pa naisusulat)").

Sa panimula ng ika-19 na dantaon, pinangunahan ng Britanya and [Himagsikang Kalalangin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Himagsikang_Kalalangin&action=edit&redlink=1 "Himagsikang Kalalangin (hindi pa naisusulat)") na nakapagpabago sa bansa. Unti-unting linipat nito ang kapangyarihang kabanwahan mula sa makalumang manoryalismong mga maririlag na [Konserbador](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Konserbador&action=edit&redlink=1 "Konserbador (hindi pa naisusulat)") tungo sa mga makabagong mangangalalang. Ang pagtutulungan ng mga mangangalakal at mangangalalang, at ng mga [Whig](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Whig&action=edit&redlink=1 "Whig (hindi pa naisusulat)") ay nagbigay-daan sa pagkakatatag ng bagong lapian, ang [Lapiang Liberal](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lapiang_Liberal_(UK)&action=edit&redlink=1 "Lapiang Liberal (UK) (hindi pa naisusulat)"). Ito ay may pangingisip ayon sa [malayang kalakaran](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malayang_kalakaran&action=edit&redlink=1 "Malayang kalakaran (hindi pa naisusulat)") at _[laissez-faire](https://tl.wikipedia.org/wiki/Laissez-faire "Laissez-faire")_. Noong 1832, linagdaan ang Batas sa Malakihang Pagbabago upang mailipat ang kapangyarihang kabanwahan sa mga masa mula sa butikasan. Sa mga kabukiran, nawawalan ng kabuhayan ang mga hamak na magsasaka dahil sa [pagsasabakuran](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagsasabakuran&action=edit&redlink=1 "Pagsasabakuran (hindi pa naisusulat)") ng mga lupain nito. Nagsimulang dumami sa mga bayan at lungsod ang isang bagong manggagawang panglungsod. Dahil walang karapatang humalal ang mga karaniwang manggagawa, bumuo sila ng sariling kapisanan, ang mga [samahan sa kalakaran](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Samahan_sa_kalakaran&action=edit&redlink=1 "Samahan sa kalakaran (hindi pa naisusulat)"). Ang mga [Kartista](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kartista&action=edit&redlink=1 "Kartista (hindi pa naisusulat)") ay nakilaban din para sa pagbabagong kabanwahan ngunit hindi ito nagtagumpay.

Matapos ang pagkatalo ng Pransiya sa [Digmaang Himagsikang Pranses](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaang_Himagsikang_Pranses&action=edit&redlink=1 "Digmaang Himagsikang Pranses (hindi pa naisusulat)") at [Digmaang Napolyonika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaang_Napolyonika&action=edit&redlink=1 "Digmaang Napolyonika (hindi pa naisusulat)") (1792-1815), nanguna ang NK sa kapangyarihang marangal at hukbong pandagat noong ika-19 na dantaon.[\[53\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-54) Ang Londres ang naging pinakamalaking lungsod sa daigdig simula noong 1830. Dahil [walang makahamon](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Makaharing_Hukbong_Pandagat&action=edit&redlink=1 "Makaharing Hukbong Pandagat (hindi pa naisusulat)"), ang pangingibabaw ng Britanya sa daigdig ay inilarawan bilang [Kapayapaang Britanika](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kapayapaang_Britanika&action=edit&redlink=1 "Kapayapaang Britanika (hindi pa naisusulat)").[\[54\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-55)[\[55\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-56) Noong panahon ng [Dakilang Tanghalan](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dakilang_Tanghalan&action=edit&redlink=1 "Dakilang Tanghalan (hindi pa naisusulat)") ng 1851, ang Britanya ay inilarawan bilang "gawaan ng daigdig".[\[56\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-57) Lumawak ang Sasakhari ng Britanya sa [India](https://tl.wikipedia.org/wiki/Britanikong_Raj "Britanikong Raj"), sa malaking [bahagi ng Aprika](https://tl.wikipedia.org/wiki/Imperyo_ng_Britanya "Imperyo ng Britanya"), at sa iba pang mga lupain sa buong daigdig. Kaalinsabay ng sapilitang pamamahala nito sa mga sakupbayan, pumangibabaw rin ang Britanya sa pandaigdigang kalakalan. Nangangahulugang mabisa ang pamamahala nito sa mga agimat ng maraming bansa tulad ng Tsina, Arhentina, at [Thailand](https://tl.wikipedia.org/wiki/Thailand "Thailand").[\[57\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-58)[\[58\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-59) Sa loob naman ng bansa, nagkaroon ng malawakang pagpalit ng mga patakaran sa malayang kalakalan at _laissez-faire_. Unti-unti ring pinalawig ang mga karapatan sa halalan. Sa dantaong ito, naranasan din ang mabilis na paglaki ng santauhan at ng mga kalunsuran. Ito ay nagsanhi ng mahalagang pagtuon sa lipunan at agimat.[\[59\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-60) Noong 1875, hinamon ng Alemanya at Estados Unidos ang laguplop ng Britanya sa kalalang. Upang makahanap ng mga bagong kalakal at pamumuhatan ng mga panangkap, naglunsad ang [Lapiang Konserbatibo](https://tl.wikipedia.org/wiki/Lapiang_Konserbatibo_(UK) "Lapiang Konserbatibo (UK)") sa pamumuno ni [Disraeli](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Disraeli&action=edit&redlink=1 "Benjamin Disraeli (hindi pa naisusulat)"), na palawigin ang sasakhari sa Ehipto, Timog Aprika, at sa iba pang mga pook. Ang Kanada, Australya, at Bagong Selanda ay mga lupang-pinamamahalaang may mga sariling pamahalaan.[\[60\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-61)

[![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Royal_Irish_Rifles_ration_party_Somme_July_1916.jpg/250px-Royal_Irish_Rifles_ration_party_Somme_July_1916.jpg)](https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Royal_Irish_Rifles_ration_party_Somme_July_1916.jpg) Ang hukbong lakad ng [Maharlikang Ripleng Irlandes](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Makaharing_Ripleng_Irlandes&action=edit&redlink=1 "Makaharing Ripleng Irlandes (hindi pa naisusulat)") sa [Digmaan ng Somme](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaan_ng_Somme&action=edit&redlink=1 "Digmaan ng Somme (hindi pa naisusulat)"). Mahigit 885,000 na mga Britanikong kawal ang namatay sa larangan ng digma noong Unang Digmaang Pandaigdig.

Matapos ang taong 1900, ang pagbabagong panlipunan at panloob para sa Irlanda ang naging mahalagang usap-usapan. Nabuo ang [Lapian ng mga Manggagawa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lapian_ng_mga_Manggagawa_(UK)&action=edit&redlink=1 "Lapian ng mga Manggagawa (UK) (hindi pa naisusulat)") sa pakikipagtulungan ng mga samahan sa kalakal at ng mga maliliit na Pulahang pangkat. Bago sumapit ang taong 1914, ang mga [Babaeng Suprahista](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Babaeng_Suprahista&action=edit&redlink=1 "Babaeng Suprahista (hindi pa naisusulat)") ay nakilaban sa karapatang humalal ng mga kababaihan.

Nakilaban ang NK kasama ng Pransiya, Rusya, at (pagkatapos ng 1917) ang EUA, laban sa Alemanya at ng mga kakampi nito noong [Unang Digmaang Pandaigdig](https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Digmaang_Pandaigdig "Unang Digmaang Pandaigdig") (1914-18).[\[61\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-62) Nakilahok ang sandatahang lakas ng UK sa pakikidigma sa magkabilaang dulo ng Sasakhari nito at sa maraming danay ng Europa, lalo na sa [Kanluraning Bungarin](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kanluraning_Bungarin_(Unang_Digmaang_Pandaigdig)&action=edit&redlink=1 "Kanluraning Bungarin (Unang Digmaang Pandaigdig) (hindi pa naisusulat)"). Matapos ang digmaan, nakatanggap ang UK ng kautusan mula sa [Tipanan ng mga Bansa](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tipanan_ng_mga_Bansa&action=edit&redlink=1 "Tipanan ng mga Bansa (hindi pa naisusulat)") patungkol sa pamamahala ng mga dating sakupbayan ng Alemanya at [Otoman](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Imperyo_ng_Otoman&action=edit&redlink=1 "Imperyo ng Otoman (hindi pa naisusulat)"). Dahil dito, nakamit ng Sasakhari ng Britanya ang pinakamalawak nitong hangganan. Nasakop na nito ang isang-kalima ng lupain at isang-kapat ng santauhan ng daigdig.[\[62\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-63) Gayon man, dalawa’t kalahating angaw ang nasawing mga Britaniko at iniwan nito ang UK na may malaking pambansang kautangan.[\[63\]](https://tl.wikipedia.org/wiki/United_Kingdom#cite_note-Westwell&Cove-64) Ang pagbangon ng [Pagkamakabansang Irlandes](https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pagkamakabansang_Irlandes&action=edit&redlink=1 "Pagkamakabansang Irlandes (hindi pa naisusulat)") at ang mga sigalot nito sa Irlandes ukol sa kairalan ng [Batas